ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ ՎԱՐՉՈՒԹՅԱՆ ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆԸ «Հայաստանի Հանրապետության սնանկության օրենսգիրք» օրենքի նախագծի (փաստաթղթային կոդ` Կ-1201-02.12.2025-ՊԻ-011/0), «Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի (փաստաթղթային կոդ` Կ-12011 -02.12.2025-ՊԻ-011/0), «Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագծի (փաստաթղթային կոդ` Կ-12012 -02.12.2025-ՊԻ-011/0), «Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագծի (փաստաթղթային կոդ` Կ-12013 -02.12.2025-ՊԻ-011/0), «Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի (փաստաթղթային կոդ` Կ-12014 -02.12.2025-ՊԻ-011/0), «ՀՀ հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի (փաստաթղթային կոդ` Կ-12015 -02.12.2025-ՊԻ-011/0), «Պետական տուրքի մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագծի (փաստաթղթային կոդ` Կ-12016 -02.12.2025-ՊԻ-011/0), «Կատարողական վարույթի մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի (փաստաթղթային կոդ` Կ-12017 -02.12.2025-ՊԻ-011/0),  «Վճարահաշվարկային համակարգերի եւ վճարահաշվարկային կազմակերպությունների մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագծի (փաստաթղթային կոդ` Կ-12018 -02.12.2025-ՊԻ-011/0), «Բանկերի, վարկային կազմակերպությունների, ներդրումային ընկերությունների, ներդրումային ֆոնդի կառավարիչների եւ ապահովագրական ընկերությունների սնանկության մասին» օրենքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի (փաստաթղթային կոդ` Կ-12019 -02.12.2025-ՊԻ-011/0), «Բանկային գաղտնիքի մասին» օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագծի (փաստաթղթային կոդ` Կ-120110 -02.12.2025-ՊԻ-011/0) վերաբերյալ Կառավարության կողմից օրենսդրական նախաձեռնության կարգով ներկայացված  «Հայաստանի Հանրապետության սնանկության օրենսգիրք» օրենքի նախագիծը (փաստաթղթային կոդ` Կ-1201-02.12.2025-ՊԻ-011/0), «Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը (փաստաթղթային կոդ` Կ-12011 -02.12.2025-ՊԻ-011/0), «Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը (փաստաթղթային կոդ` Կ-12012 -02.12.2025-ՊԻ-011/0), «Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը (փաստաթղթային կոդ` Կ-12013 -02.12.2025-ՊԻ-011/0), «Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը (փաստաթղթային կոդ` Կ-12014 -02.12.2025-ՊԻ-011/0), «ՀՀ հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը (փաստաթղթային կոդ` Կ-12015 -02.12.2025-ՊԻ-011/0), «Պետական տուրքի մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը (փաստաթղթային կոդ` Կ-12016 -02.12.2025-ՊԻ-011/0), «Կատարողական վարույթի մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը (փաստաթղթային կոդ` Կ-12017 -02.12.2025-ՊԻ-011/0),  «Վճարահաշվարկային համակարգերի եւ վճարահաշվարկային կազմակերպությունների մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը (փաստաթղթային կոդ` Կ-12018 -02.12.2025-ՊԻ-011/0), «Բանկերի, վարկային կազմակերպությունների, ներդրումային ընկերությունների, ներդրումային ֆոնդի կառավարիչների եւ ապահովագրական ընկերությունների սնանկության մասին» օրենքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը (փաստաթղթային կոդ` Կ-12019 -02.12.2025-ՊԻ-011/0), «Բանկային գաղտնիքի մասին» օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը (փաստաթղթային կոդ` Կ-120110 -02.12.2025-ՊԻ-011/0) (այսուհետ միասին` Նախագծերի փաթեթ) մասնագիտական փորձաքննության են ենթարկվել Ազգային ժողովի աշխատակազմի փորձագիտական եւ վերլուծական  վարչությունում: Նախագծերի փաթեթը ենթարկվել է իրավական, ֆինանսատնտեսագիտական, սոցիալական փորձաքննության:  Ստորեւ ներկայացվում է մասնագիտական փորձաքննության եզրակացությունը, ինչպես նաեւ Նախագծերի փաթեթին առնչվող այլ օրենքի կամ Ազգային ժողովի որոշման ընդունման անհրաժեշտության բացակայության  մասին տեղեկանքը: Իրավական փորձաքննության արդյունքները Նախագծերի փաթեթի՝ Հայաստանի Հանրապետության օրենքների պահանջներին համապատասխանության տեսանկյունից նշենք հետեւյալը. 1. «Հայաստանի Հանրապետության սնանկության օրենսգիրք» օրենքի նախագծի (այսուհետ՝ Նախագիծ) բոլոր էջերից առաջարկում ենք հանել «ՆԱԽԱԳԻԾ» բառը՝  բացառությամբ առաջին էջի վերեւի աջ անկյունում նշվածի՝ հիմք ընդունելով «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 21-րդ հոդվածի 7-րդ մասի պահանջը, որի համաձայն՝ «Իրավական ակտերի նախագծի առաջին էջի վերեւի աջ անկյունում պետք է գրվի «ՆԱԽԱԳԻԾ» բառը»: 2. Առաջարկում ենք Նախագծի բաժինների համարակալումից հետո նշված կետերը հանել համապատասխանեցնելով «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 14-րդ հոդվածի 10-րդ մասի պահանջին, որի համաձայն՝ «Գլուխների եւ բաժինների վերնագրերը գրվում են մեծատառերով, եւ վերնագրերի վերջում որեւէ կետադրական նշան չի դրվում»:  3. Նախագծի 1-ին հոդվածի 2-րդ մասում նշված օրենքի վերնագիրը՝ «Բանկերի, վարկային կազմակերպությունների, ներդրումային ընկերությունների, ներդրումային ֆոնդի կառավարիչների, ներդրումային ֆոնդերի եւ ապահովագրական ընկերությունների սնանկության մասին» առաջարկում ենք վերաշարադրել, քանի որ նման վերնագրով օրենք Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ նախատեսված չէ: Առաջարկում ենք այն վերաշարադրել հետեւյալ տեսքով՝ «Բանկերի, վարկային կազմակերպությունների, ներդրումային ընկերությունների, կրիպտոակտիվներով ծառայություններ մատուցող անձանց, ներդրումային ֆոնդի կառավարիչների, ապահովագրական ընկերությունների սնանկության մասին»: 4. Հիմք ընդունելով Նախագծի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 8-րդ կետով սահմանված կարգավորումը, համաձայն որի Նախագծի ողջ տեքստում «Դատարան» բառը կիրառվում է «Սնանկության դատարան» իմաստով՝ առաջարկում ենք բացառել Նախագծում վերոնշյալ երկու հասկացությունների  միաժամանակյա կիրառությունը: Սույն առաջարկը բխում է «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 15-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված պահանջից, որով սահմանված է, որ նորմատիվ իրավական ակտում միեւնույն միտքն արտահայտելիս կիրառվում են միեւնույն բառերը, տերմինները կամ բառակապակցությունները` որոշակի հերթականությամբ:  5. Նույն դիտարկումը վերաբերելի է նաեւ Նախագծի մի շարք հոդվածներում նույն միտքն արտահայտող բայց տարբեր ձեւերով շարադրված բառերին, մասնավորապես՝ Նախագծի 22-րդ հոդվածի 7-րդ մասում նշված «Վերաքննիչ» բառին եւ Նախագծի այլ հոդվածներում կիրառվող «վերաքննիչ» բառին, Նախագծի 29-րդ հոդվածի 12-րդ կետում նշված «էլեկտրոնային աճուրդների» եւ Նախագծի այլ հոդվածներում կիրառված «աճուրդներ» բառերին, «պալատի ընդհանուր ժողով» եւ «պալատի ժողով» բառերին: 6. Նախագծի 4-րդ հոդվածի 6-րդ մասով նախատեսված հղումը առաջարկում ենք հստակեցնել հիմք ընդունելով «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 17-րդ հոդվածի 4-րդ մասը որի համաձայն՝ հղումները կատարվում են հստակ եւ ուղղակի: Մասնավորապես Նախագծի 4-րդ հոդվածի 6-րդ մասում հղում է կատարվում Նախագծի 267-րդ հոդվածին եւ 198-րդ հոդվածին, սակայն վերջիններս չեն պարունակում այնպիսի կարգավորումներ, որոնց Նախագծի 4-րդ հոդվածի 6-րդ մասը հղում է պահանջում: 7. Անհրաժեշտ է Նախագծի 16-րդ հոդվածի 7-րդ մասում նշված «Հայաստանի Հանրապետության կառավարության (այսուհետ՝ Կառավարություն)» բառերը փոխարինել «Կառավարություն» բառով, հիմք ընդունելով այն հանգամանքը որ Սահմանադրությամբ կիրառվում է «Կառավարություն» տարբերակը: Սույն առաջարկը բխում է «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 15-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջից: 8. Առաջարկում ենք Նախագծի 22-րդ հոդվածի 1-ին մասում նախատեսված իրավակարգավորումը վերաշարադրել հետեւյալ կերպ՝ «Սնանկության գործը դատավորը քննում է միանձնյա», քանի որ դատարանը ոչ թե վարում, այլ քննում է գործը, հիմք ընդունելով «Դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի 7-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված իրավակարգավորումը առ այն, որ դատարանը գործը կամ հարցը քննում  եւ լուծում է՝ Սահմանադրությանը եւ օրենքներին համապատասխան՝ գործի հանգամանքները գնահատելով իր ներքին համոզմամբ: 9. Անհրաժեշտ է վերախմբագրել Նախագծի 34-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետում վկայակոչված Մրցակցության պաշտպանության հանձնաժողովի անվանումը, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Հայաստանի Հանրապետությունում նման անվանմամբ մարմին գոյություն չունի: Մասնավորապես՝ «Տնտեսական մրցակցության եւ սպառողների շահերի պաշտպանության մասին» օրենքում 2025 թվականի հուլիսի 3-ին կատարված փոփոխությամբ մարմինը կրում է հետեւյալ անվանումը՝ «Մրցակցության եւ սպառողների շահերի պաշտպանության հանձնաժողով»: 10. Նախագծի 34-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ «Եթե որպես վկա ցուցմունք տալուց հրաժարվելու իրավունքի շուրջ ծագում է վեճ, ապա առաջին ատյանի դատարանը որոշում է կայացնում դրա վերաբերյալ, որը պարտադիր է դատավարության մասնակիցների համար։ »: Սույն մասում նախատեսված կարգավորումը առաջարկում ենք հստակեցնել, քանզի անհասկանալի է, թե որ առաջին ատյանի դատարանի ենթակայությանն է պատկանում սույն հարցը, եւ վերացնել հնարավոր իրավական շփոթը: 11. Անհրաժեշտ է հստակեցնել Նախագծի 50-րդ հոդվածի 11-րդ կետում ամրագրված իրավանորմը, քանի որ առկա է անորոշություն այն մասով, որ իրավակիրառողին հայտնի չէ, թե որ մարմնին է վերապահված էլեկտրոնային հարթակի վարման լիազորությունը: 12. Նախագծի 51-րդ հոդվածի 2-րդ մասի վերջին երկու նախադասությունները նույնությամբ կրկնում են իրար: Ուստի առաջարկում ենք վերաշարադրել հիշյալ իրավանորմը՝ հիմք ընդունելով «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 13-րդ հոդվածի 8-րդ մասը, որի համաձայն. «Նորմատիվ իրավական ակտերում բացառվում է իրավական նորմերի անհիմն կրկնություններն ու ներքին հակասությունները:»: 13. Առաջարկում ենք Նախագծի 55-րդ հոդվածի 7-րդ մասում սահմանված «Հոդված» բառը հանել, քանի որ այն ավելորդ է: Համանման կարգավորում են պահանջում նաեւ Նախագծի նաեւ այլ կարգավորումները, որտեղ նույնպես ներառված է երկրորդ «Հոդված» բառը : 14. Նախագծի 65-րդ հոդվածի 1-ին մասում «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» օրենքին հղում կատարելիս առաջարկում ենք «օրենքի» բառին նախորդող «Հայաստանի Հանրապետության» բառերը հանել՝ հիմք ընդունելով «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 18-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջը, այն է՝ «Օրենքի լրիվ անվանումը հիշատակելիս հետեւյալ հաջորդականությամբ ներառվում են օրենքի վերնագիրը, օրենքի ընդունման տարին, ամիսը (տառերով), ամսաթիվը, հերթական համարը եւ «օրենք» բառը: Օրենքի կրճատ անվանումը հիշատակելիս դրանում նշվում է օրենքի վերնագիրը»:  Նույն դիտարկումը վերաբերում է նաեւ Նախագծի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետում «Ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման մասին» օրենքին կատարված հղման մեջ «օրենքով» բառին նախորդող «Հայաստանի Հանրապետության» բառերին:  15. Նախագծի 68-րդ հոդվածի 1-ին մասում եւ նույն հոդվածի 3-րդ մասում առկա է միանման կարգավորում կապված օրերով հաշվարկվող ժամկետների հետ, առաջարկում ենք խմբագրել հիշյալ մասերը անհիմն կրկնություններից խուսափելու համար:  Անհիմն կրկնությունը բացառելու տեսանկյունից անհրաժեշտ է Նախագծի 74-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի «բ» ենթակետը հանել՝ հիմք ընդունելով այն հանգամանքը, որ լիազոր մարմնում հաշվառված լինելու վերաբերյալ պահանջն ադրեն իսկ ներառված է նույն կետի «ա» ենթակետում՝ Նախագծի 74-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի «դ» ենթակետին (ի թիվս այլնի) հղում կատարելու հիմքով: 16. Նախագծի 88-րդ հոդվածում պալատի մարմինների թվում առաջարկում ենք ներառել նաեւ հաշվիչ հանձնաժողովին, քանզի վերջինս եւս այդպիսինն է հանդիսանում  ըստ Նախագծի 88-րդ հոդվածի 2-րդ եւ 3-րդ մասերի: 17. Նախագծի 89-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետում հիշատակվում է «կառավարիչների դպրոց» հասկացությունը, որի կարգավիճակի վերաբերյալ Նախագծով կարգավորումներ նախատեսված չեն: Առաջարկում ենք կարգավորումների հստակությունն ապահովելու նպատակով լրամշակել այն: 18. Նախագծի 91-րդ հոդվածով նախատեսվում են պալատի խորհրդի նախագահի լիազորությունների վերաբերյալ կարգավորումներ, սակայն նրա ընտրության վերաբերյալ կարգավորումները բացակայում են, ինչը նորից կարող է հանգեցնել իրավական անորոշություն: Առաջարկում ենք լրամշակել Նախագծի 91-րդ հոդվածը եւ վերացնել այս իրավական բացը: 19. Նախագծի 94-րդ հոդվածի 1-ին մասում նախատեսված է, որ «պալատի հաշվիչ հանձնաժողով» հասկացությունն այսուհետ Նախագծում կօգտագործվի «հաշվիչ հանձնաժողով» տարբերակով: Վերոնշյալի կապակցությամբ նշենք, որ «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 21-րդ հոդվածի 4-րդ մասով սահմանված է, որ նորմատիվ իրավական ակտում հաճախակի կիրառվող երկար արտահայտությունները նույն նորմատիվ իրավական ակտում պետք է սահմանվեն կրճատ տարբերակով, փակագծերում նշելով վերջինիս կրճատ անվանումը առաջին իսկ կիրառությունից հետո: Մինչդեռ Նախագծի 88-րդ հոդվածում վերոնշյալ կրճատ տարբերակն արդեն իսկ կիրառվում է: Առաջարկում ենք վերոգրյալը հիմք ընդունելով ապահովել Նախագծի համապատասխանությունը «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 21-րդ հոդվածի 4-րդ մասով սահմանված պահանջին: 20. Նախագծի 114-րդ հոդվածի 2-րդ մասում առաջարկում ենք «ՀՀ» հապավումը հանել՝ հիմք ընդունելով այն հանգամանքը, որ Նախագծի ողջ տեքստում կիրառվում է հենց «սահմանադրական դատարան» տարբերակը: Սույն դիտարկումը բխում է «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 15-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջից: Միաժամանակ վերոնշյալ հապավման կապակցությամբ հարկի է նկատել, որ «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 21-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված է. «Արգելվում են նորմատիվ իրավական ակտում կատարել բառերի կամ տերմինների անհարկի կրճատումներ, ինչպես նաեւ բառերի կամ տերմինների հապավումներ»: 21. Նախագծի 144-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 5-րդ կետում եւ 146-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 5-րդ կետում նշված  «(մասերի)» բառերը առաջարկում ենք հանել՝ հիմք ընդունելով «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 16-րդ հոդվածի 8-րդ մասը, որի համաձայն՝ «Եթե նորմատիվ իրավական ակտում բառը նշված է եզակի թվով, ապա դա տարածվում է նաեւ այդ բառի հոգնակիի վրա եւ ընդհակառակը, եթե տվյալ իրավական ակտով այլ բան նախատեսված չէ, կամ ուղղակի այլ բան չի բխում այդ իրավական ակտի բովանդակությունից»: Նույն դիտարկումը վերաբերում է նաեւ Նախագծի 150-րդ հոդվածի 5-րդ մասում եւ 155-րդ հոդվածի 1-ին մասի 8-րդ կետում նշված «(վարույթները)» բառերին: 22. Նախագծի 155-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետում կիրառվում է «կենտրոնական դեպոզիտարիա» հասկացությունը, իսկ Նախագծի 164-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետում եւ նույն հոդվածի 2-րդ մասում «Հայաստանի կենտրոնական դեպոզիտարիա» հասկացությունը: Նախագծի ամբողջ տեքստում առաջարկում ենք միեւնույն միտքն արտահայատելիս կիրառել միեւնույն բառերը՝ հիմք ընդունելով «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 15-րդ հոդվածի 2-րդ մասում սահմանված պահանջը: Նույն դիտարկումը վերաբերելի է նաեւ Նախագծի 165-րդ հոդվածի 1-ին մասի 10-րդ կետի «գ» ենթակետում նշված «Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգիրք» եւ նույն Նախագծի 246-րդ հոդվածի 7-րդ մասի 2-րդ կետում նշված «հարկային օրենսգիրք» ձեւակերպումներին: 23. «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 14-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝  «Օրենսդրական ակտերում հոդվածները բաժանվում են «մասեր» կոչվող միայն համարակալված պարբերությունների: Հոդվածների մասերը կարող են բաժանվել միայն համարակալված կետերի, կետերը` միայն համարակալված ենթակետերի»: Վերոգրյալը հիմք ընդունելով՝ առաջարկում ենք վերանայել Նախագծի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասից հետո առկա չհամարակալված պարբերությունը՝ «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի պահանջները կիրառելով միասնական մոտեցմամբ: Նույն դիտարկումը վերաբերելի է նաեւ Նախագծի 302-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետից հետո եւ 305-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետից հետո առկա չհամարակալված պարբերություններին: 24. Նախագծի 252-րդ հոդվածի 5-րդ մասի վերջին նախադասությամբ սահմանված է. «Կառավարչի առաջադրած գնորդի առաջարկը աճուրդում օգտագործվում է որպես մեկնարկային հայտ»: Հատկանշական է, որ Հայաստանի Հանրապետության օրեսնդրությամբ «մեկնարկային հայտ» հասկացություն ընդհանրապես չի կիրառվում, միաժամանակ՝ այս հասկացությունը Նախագծով չի սահմանվում եւ Նախագծի այլ դրույթներում այլեւս չի կիրառվում: Վերոգրյալը հիմք ընդունելով՝ նշենք, որ հասկանալի չէ, թե ինչ է իրենից ներկայացնում «մեկնարկային հայտ» հասկացությունը եւ ինչպես է այն հարաբերակցվում «մեկնարկային գին» հասկացության հետ: Հիմք ընդունելով «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 15-րդ հոդվածի 1-ին եւ 2-րդ մասերի պահանջները՝ առաջարկում ենք հստակեցնել Նախագծի 252-րդ հոդվածի 5-րդ մասի վերջին նախադասությունը: 25. Նախագծի 267-րդ հոդվածի 7-րդ մասում հղում կատարելիս կիրառվում է «սույն հոդվածի երրորդ մասով» ձեւակերպումը: Այս համատեքստում հարկ է անդրադառնալ «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 14-րդ հոդվածի 7-րդ մասին, որով սահմանված է, որ մասերը համարակալվում են արաբական թվանշաններով, հետեւաբար՝ դրանց հղում կատարելիս անհրաժեշտ է դրանց համարը եւս նշել արաբական թվանշաններով: Առաջարկում ենք սույն դիտարկման հիման վրա շտկել Նախագծի 267-րդ հոդվածի 7-րդ մասում կատարված հղումը: 26. Նախագծի 271-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված է. «Ֆինանսական առողջացման ծրագրի իրականացման ժամկետը չի կարող գերազանցել երեք տարին», նույն հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված է, որ այդ ժամկետը կարող է երկարաձգվել սնանկության դատարանի կողմից մինչեւ 1 տարի ժամկետով: Նույն գլխի 275-րդ հոդվածի 9-րդ եւ 10-րդ մասերով սահմանված են կարգավորումներ, որոնց համաձայն, դատարանը կարող է համապատասխան ժամկետը երկարաձգել 271-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նշված ժամկետից ավել ժամկետով: Վերոգրյալը հիմք ընդունելով՝ նշենք, որ սույն դիտարկմամբ նշված դրույթների համակցությունը կարող է առաջացնել իրավական շփոթ: 27. Նախագծի 280-րդ հոդվածի 5-րդ մասում «պարտատերը/պարտատերերը» ձեւակերպման մեջ կիրառված «/» կետադրական նշանի կիրառությունն առաջարկում ենք վերանայել՝ հիմք ընդունելով այն հանգամանքը, որ նման կետադրական նշան հայերենում առկա չէ: 28. Նախագծի 32-րդ եւ 52-րդ հոդվածներն ունեն միեւնույն վերնագիրը՝ «ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԴՐՈՒՅԹՆԵՐ», առաջարկում ենք շտկել նշյալ խնդիրը: 29. Նախագծի 10-րդ բաժնում առկա է ընդամենը մեկ գլուխ, որում իր հերթին առկա է ընդամենը մեկ հոդված, այսինքն՝ ողջ բաժնում առկա է ընդամենը մեկ հոդված, ինչը խնդրահարույց է «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 14-րդ հոդվածի 4-րդ մասով սահմանված պահանջի տեսանկյունից, այն է. «Օրենսդրական ակտերում բովանդակությամբ համասեռ հոդվածները միավորվում են գլուխներում: Գլուխները կարող են միավորվել բաժիններում, իսկ բաժինները` մասերում»: 30. Նախագծի 10-րդ բաժնի եւ 57-րդ գլխի վերնագրերում առաջարկում ենք «ԵԶՐԱՓԱԿԻՉ» բառից հետ լրացնել «ՄԱՍ» բառը՝ հիմք ընդունելով այն հանգամանքը, որ «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 13-րդ հոդվածից բխում է, որ օրենքն ունենում է եզրափակիչ մաս եւ անցումային դրույթներ: 31. Հարկ ենք համարում նկատել, որ «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 16-րդ հոդվածի բովանդակությունից բխում է, որ նորմատիվ իրավական ակտում կարող է կիրառվել կա՛մ «եւ», կա՛մ «կամ» շաղկապը, հետեւաբար՝ «եւ (կամ)» գրելաձեւը կիրառելի չէ: Նշվածով պայմանավորված՝ առաջարկում ենք Նախագծի ամբողջ տեքստում վերանայել քննարկվող շաղկապների կիրառությունը: 32. Նախագծի մի շարք հոդվածներում առկա են համարակալման հետ կապված խնդիրներ, ինչպես օրինակ՝ Նախագծի 101-րդ հոդվածի 5-րդ մասին հաջորդում է կրկին 5-րդ մաս, Նախագծի 110-րդ հոդվածի 4-րդ մասին կրկին հաջորդում է 4-րդ մաս, Նախագծի 172-րդ հոդվածի 2-րդ մասին հաջորդում է 4-րդ մաս, Նախագծի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասում 4-րդ կետին հաջորդում է 6-րդ կետ, Նախագծի 187-րդ հոդվածի 6-րդ մասին հաջորդում է 8-րդ մասը, ինչպես նաեւ նույն Նախագծի 188-րդ հոդվածի 7-րդ մասին հաջորդում է 9-րդ մաս, Նախագծի 190-րդ հոդվածի 6-րդ մասին հաջորդում է 8-րդ մաս, Նախագծի 211-րդ հոդվածի 1-ին մասը պարունակում է երկու միմյանց հաջորդող երկրորդ կետեր, Նախագծի 217-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետին հաջորդում է 4-րդ կետ, Նախագծի 228-րդ հոդվածի 2-րդ մասին հաջորդում է 4-րդ մաս, Նախագծի 230-րդ հոդվածը պարունակում է երկու միմյանց հաջորդող 4-րդ մասեր, Նախագծի 235-րդ հոդվածի 6-րդ մասին հաջորդում են 4-րդ եւ 5-րդ մասեր, Նախագծի 239-րդ հոդվածը պարունակում է երկու միմյանց հաջորդող երկրորդ մասեր եւ այլն: 33. Նախագծի մի շարք հոդվածներում առկա են խնդիրներ դրանցում կատարվող հղումների հետ կապված: Այսպես՝  33.1. Նախագծի 65-րդ հոդվածի 1-ին մասով հղում է կտարվում Նախագծի 247-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետին, մինչդեռ այդ մասը բաժանված չէ կետերի: 33.2. Նախագծի 83-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետով հղում է կատարվում Նախագծի 85-րդ հոդվածի «1-ին մասի 2-րդ եւ 5-րդ մասերով սահմանված դեպքերին», մինչդեռ այդ մասը բաժանված չէ կետերի: 33.3. Նախագծի 86-րդ հոդվածի 5-րդ մասով հղում է կատարվում Նախագծի 30-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 13-24-րդ կետերին, մինչդեռ Նախագծի 30-րդ հոդվածը 3-րդ մաս չունի: 33.4. Նախագծի 158-րդ հոդվածի 2-րդ մասում հղում է կատարվում նույն օրենքի 5-րդ հոդվածի 3-րդ մասին, թեեւ նշված 5-րդ հոդվածը 3-րդ մաս չունի, ուստի առաջարկում ենք վերանայել Նախագծի 5-րդ հոդվածի 3-րդ մասին կատարված հղումը: 33.5. Նախագծի 187-րդ հոդվածի 16-րդ մասում հղում է կատարվում Նախագծի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ մասին: 33.6. Նախագծի 192-րդ հոդվածի 11-րդ մասի 2-րդ կետում հղում է կատարվում «սույն օրենսգրքի 3-րդ մասով սահմանված փաստաթղթերին»: 33.7. Նախագծի 197-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետում կիրառված «1-ին եւ 2-րդ կետերով» հղումն անհրաժեշտ է հստակեցնել՝ հասկանալի չէ՝ որ հոդվածի որ մասի որ կետերին է կատարվում հղումը: 33.8. Նախագծի 204-րդ հոդվածի 4-րդ մասում հղում է կատարվում նույն հոդվածի 3-րդ մասում նշված ծանուցմանը եւ հայտարությանը: Հարկ ենք համարում նշել, որ Նախագծի 204-րդ հոդվածի 3-րդ մասում որեւէ հայտարարության մասին իրավակարգավորում նախատեսված չէ: 33.9. Նախագծի 213-րդ հոդվածի 9-րդ մասում հղում է կատարվում Նախագծի 222-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետին: Հարկ ենք համարում նշել, որ Նախագծի 222-րդ հոդվածը բաղկացած է երկու մասերից, որոնք կետերի բաժանված չեն: 33.10. Նախագծի 230-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետում հղում է կատարվում նույն հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետին, սակայն Նախագծի 230-րդ հոդվածի 1-ին մասը բաժանված չէ կետերի: 33.11. Նախագծի 233-րդ հոդվածի 22-րդ մասում որոշակի ընթացակարգի սկիզբը մատնանշելիս հղում է կատարվում նույն 22-րդ մասին: Նույն խնդիրը առկա է նաեւ Նախագծի 233-րդ հոդվածի 23-րդ մասում: 33.12. Նախագծի 264-րդ հոդվածի 1-ին մասով հղում է կատարվում Նախագծի 145-րդ հոդվածի 4-րդ մասին, մինչդեռ Նախագծի 145-րդ հոդվածը չունի 4-րդ մաս: 33.13. Նախագծի 271-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հղում է կատարվում նույն հոդվածի հենց 2-րդ մասին, որում առկա չէ նշված կարգավորումը: 33.14. Նախագծի 281-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետում հղում կատարելիս հոդվածի համարը նշված չէ: 33.15. «Պետական տուրքի մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 3-րդ հոդվածով հղում է կատարվում սխալ դրույթի: 34. Նախագծի 235-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համարակալումից հետո առաջարկում ենք դնել միջակետ՝ հիմք ընդունելով «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 14-րդ հոդվածի 7-րդ մասում սահմանված պահանջը, այն է. «Հոդվածների եւ մասերի համարները տեքստից բաժանվում են միջակետերով, իսկ հոդվածների կետերի համարները` փակագծերով:»: 35. «Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 1-ին մասով Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածում նախատեսվում է լրացնել նոր 4-րդ մաս: Հարկ ենք համարում նշել, որ «Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» 2025 թվականի հոկտեմբերի 22-ի ՀՕ-353-Ն օրենքով Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգիրքն արդեն իսկ լրացվել է 4-րդ մասով: Ուստի առաջարկում ենք վերանայել քննարկվող նախագծի 1-ին հոդվածով նախատեսված լրացման համարակալումը՝ համապատասխանեցնելով այն Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածին: Սույն առաջարկը բխում է «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 14-րդ հոդվածի 11-րդ մասում սահմանված իրավադրույթից, այն է. «Նորմատիվ իրավական ակտում փոփոխություններ կամ լրացումներ կատարելիս փոփոխվող կամ լրացվող իրավական ակտի բաժինների, գլուխների, հոդվածների, մասերի, կետերի, ենթակետերի, պարբերությունների համարների փոփոխություն չի կատարվում: Նորմատիվ իրավական ակտի բաժինների, գլուխների, հոդվածների, մասերի, կետերի, ենթակետերի կամ պարբերությունների միջեւ համապատասխանաբար նոր բաժին, գլուխ, հոդված, մաս, կետ, ենթակետ կամ պարբերություն կարող է լրացվել միայն լրացուցիչ համարով:»: 36. «Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 1-ին հոդվածով Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածում լրացվող նոր 4-րդ մասում առաջարկում ենք «ենթակետերով» բառը փոխարինել «կետերով» բառով՝ հիմք ընդունելով «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 14-րդ հոդվածի 3-րդ մասը, որի համաձայն. «Օրենսդրական ակտերում հոդվածները բաժանվում են «մասեր» կոչվող միայն համարակալված պարբերությունների: Հոդվածների մասերը կարող են բաժանվել միայն համարակալված կետերի, կետերը` միայն համարակալված ենթակետերի:»: 37. «ՀՀ հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի վերնագիրն առաջարկում ենք համապատասխանեցնել «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 21-րդ հոդվածի 2-րդ մասի եւ 18-րդ հոդվածի 5-րդ մասի պահանջներին եւ «ՀՀ»-ն փոխարինել «Հայաստանի Հանրապետության» բառերով: 38. «Պետական տուրքի մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագծի վերնագրում առաջարկում ենք «ԼՐԱՑՈՒՄ» բառը փոխարինել «ԼՐԱՑՈՒՄՆԵՐ» բառով՝ հաշվի այն հանգամանքը, որ այդ նախագծով կատարվում են մի քանի լրացումներ, ինչպես նաեւ հիմք ընդունելով «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջը, այն է. «Նորմատիվ իրավական ակտը ունենում է վերնագիր, որը համապատասխանում է նորմատիվ իրավական ակտի բովանդակությանը»: 39. «Պետական տուրքի մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 1-ին հոդվածով կատարվող փոփոխությունների հետ միաժամանակ առաջարկում ենք «Պետական տուրքի մասին» օրենքի 20-րդ հոդվածի 57-րդ մասում նշված «Սնանկության մասին» օրենքով» ձեւակերպման նկատմամբ եւս կատարել համապատասխան փոփոխություն:  40. «Բանկերի, վարկային կազմակերպությունների, ներդրումային ընկերությունների, ներդրումային ֆոնդի կառավարիչների եւ ապահովագրական ընկերությունների սնանկության մասին» օրենքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի  վերնագրում եւ 1-ին հոդվածում առաջարկում ենք «ներդրումային ընկերությունների,» բառերից հետո լրացնել «կրիպտոակտիվներով ծառայություններ մատուցող անձանց,» բառերը՝ հիմք ընդունելով հիշատակված օրենքի անվանումը: 41. Միաժամանակ նշենք, որ Նախագծերի փաթեթում առկա են մի շարք վրիպակներ, ոչ հստակ ձեւակերպումներ, դասական թվակնների գրության սխալներ, շարադասական սխալներ, լեզվական անճշտություններ, անհարկի մեծատառերի եւ չակերտների օգտագործումներ, որոնք շտկման կարիք ունեն: Եզրահանգում Ամփոփելով փորձաքննության արդյունքները` առաջարկում ենք ներկայացված դիտարկումների հիման վրա ապահովել Նախագծերի փաթեթով սահմանված կարգավորումների հստակությունը, դրանց համապատասխանությունը միմյանց,  «Դատական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքի եւ «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի պահանջներին: Միաժամանակ՝ նշենք, որ Նախագծերի փաթեթն իր ծավալի գործոնի հետեւանքով փորձաքննության է ենթարկվել հիմնականում իրավական տեխնիկայի տեսանկյունից, բացակայել է ամբողջական եւ համապարփակ փորձաքննության ենթարկելու հնարավորությունը՝ ժամանակի սղության գործոնով պայմանավորված: Ուստի սույն եզրակացությունը չի բացառում Նախագծերի փաթեթի լրացուցիչ ուսումնասիրության եւ քննարկման արդյունքում նոր դիտողությունների, առաջարկությունների եւ եզրահանգումների ներկայացում:  ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ  ՎԱՐՉՈՒԹՅԱՆ ՊԵՏԱԻՐԱՎԱԿԱՆ  ՓՈՐՁԱՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԲԱԺԻՆ  Կատարող՝ Ա. Ղազարյան (հեռ.` 011-513-248) 19.12.2025թ. ՏԵՂԵԿԱՆՔ Նախագծերի փաթեթին առնչվող այլ օրենքի կամ Ազգային ժողովի որոշման ընդունման անհրաժեշտության բացակայության մասին Նախագծերի փաթեթին առնչվող այլ օրենքի կամ Ազգային ժողովի որոշման ընդունման անհրաժեշտությունը բացակայում է: ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ  ՎԱՐՉՈՒԹՅԱՆ ՊԵՏԱԻՐԱՎԱԿԱՆ  ՓՈՐՁԱՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԲԱԺԻՆ  Կատարող՝ Ա. Ղազարյան (հեռ.` 011-513-248) 19.12.2025թ. Ֆինանսատնտեսագիտական փորձաքննության արդյունքները Ներկայացված Նախագծերի փաթեթով առաջարկվում է ընդունել սնանկության մասին նոր օրենսդրություն, մասնավորապես՝ Սնանկության օրենսգիրք եւ հարակից մի շարք օրենքերում համապատասխան փոփոխություններ եւ լրացումներ՝ կարգավորելով հետեւյալ հարցերը. - միասնականացնել եւ կենտրոնացնել սնանկության վարույթին առնչվող բոլոր ընթացակարգային եւ նյութական ասպեկտները, - սահմանել օրենսգրքում օգտագործվող հասկացությունների եւ տերմինների մեկնաբանությունը, նախատեսել սնանկության վարույթի սկզբունքների առանձին գլուխ, ներառելով այնպիսի սկզբունքներ, ինչպիսիք են՝ պարտատերերի հավասարության, ակտիվների արդարացի բաշխման, բարեխղճության, գույքի արագ իրացման եւ այլ սկզբունքները, - հստակեցնել ընթացակարգային մի շարք հարցեր, ինչպիսիք են գործերի ենթակայությունը եւ դատարանի կազմը, - բացի նյութաիրավական ասպեկտներից Օրենսգրքի կարգավորման առարկա դարձնել նաեւ վարութային եւ դատավարական բոլոր ընթացակարգերը, - հստակեցնել սնանկության վարույթի մասնակիցների ցանկը, - տարանջատել պարտապան իրավաբանական եւ ֆիզիկական անձանց անվճարունակության հատկանիշները եւ սնանկ ճանաչվելու հիմքերը՝ դրանցից յուրաքանչյուրի հիմքում դնելով հստակ մեթոդաբանություն,  - ամբողջությամբ նորովի նախագծել կանխարգելիչ վերակառուցման վարույթը՝ փոխարինելով սնանկության վտանգի վարույթին, -   հստակեցնել սնանկության կանխարգելման դատական եւ արտադատական կառուցակարգերը եւ այլն: Ֆինանսատնտեսագիտական հիմնախնդիրների տեսնկյունից հարկ ենք համարում անդրադառնալ Նախագծերի փաթեթի կազմում ընդգրկված՝ «Հայաստանի Հանրապետության սնանկության օրենսգիրք» օրենքի նախագծին (այսուհետ՝ Նախագիծ) եւ ներկայացնել հետեւյալ նկատառումնները: 1. Նախագծի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասում՝ ա) 42-րդ կետով տրվում է «Գերփոքր ձեռնարկատիրության սուբյեկտներ» հասկացության սահմանումը, ըստ որի՝ այն. «Փոքր եւ միջին ձեռնարկատիրության պետական աջակցության մասին» օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված՝ գերփոքր առեւտրային կազմակերպություններ եւ անհատ ձեռնարկատերեր» են, որի կարիքն ընդհանրապես բացակայում է (քանի որ ընդամենը հղում է կատարվում համապատասխան օրենքին): Խնդիրը կայանում է նրանում, որ նույն հոդվածի 2-րդ մասով սահմանվում է, որ. «Սույն օրենսգրքում օգտագործվող մյուս հասկացությունները եւ տերմինները կիրառվում են սույն օրենսգրքով, Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքով, այլ օրենքներով եւ իրավական ակտերով սահմանված իմաստով:», ուստի նմանատիպ հղումներ պարունակող սահմանումնեը պետք է հանել Նախագծից:  բ) նշված հասկացությունների փոխարեն, կարծում ենք, ճիշտ կլինի տվյալ մասում տալ «սնանկություն», «կեղծ սնանկություն» եւ «կանխամտածված սնանկություն» հասկացությունների սահմանումները, որնք նկարագրվում են համապատասխան հոդվածներում, սակայն իրենցից լիարժեք սահմանումներ չեն ներկայացնում: 2. Նախագծի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի, 1-ին կետում առաջին անգամ օգտագործվում է «նվազագույն աշխատավարձ» հասկացությունը: Այն իմաստով, որով Նախագծում  կիրառվում է «նվազագույն աշխատավարձ» հասկացությունը, «Նավազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» օրենքով կոչվում է «նվազագույն ամսական աշխատավարձ», ուստի տարընթերցումներից խուսափելու նպատակով այս դեպքում պետք է կիրառել հենց «նվազագույն ամսական աշխատավարձ» ձեւակերպումը, իսկ հետագա տեքստում, կիրառման հեշտության համար, այն կարելի է հապավել եւ հետագա տեքստում օգտագործել «նվազագույն աշխատավարձ» հասկացությունը: Այս կապակցությամբ առաջարկում ենք 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետում «նվազագույն աշխատավարձ» բառերը փոխարինել «նվազագույն ամսական աշխատավարձ (այսուհետ՝ նվազագույն աշխատավարձ)» բառերով: 3. Նախագծի 4-րդ հոոդվածի 2-րդ մասով սահմանվում է, որ. «Անվճարունակ ֆիզիկական անձ պարտապանը Սնանկության դատարանի վճռով կարող է սնանկ ճանաչվել, եթե վճռի կայացման պահին պարտապանի կետանցը՝ պայմանավորված վճարում կատարելու պարտապանի փաստացի անկարողությամբ, շարունակվում է՝ հարկադրված սնանկության դիմումի հիման վրա կամ կամավոր սնանկության դիմումի հիման վրա:»:  Տվյալ դեպքում «հարկադրված սնանկության դիմումի հիման վրա կամ կամավոր սնանկության դիմումի հիման վրա» նախադասությունն ավելորդ է, քանի որ բացի նշված երկու դեպքից այլ դեպքեր միեւնույն է՝ չկան, եւ բացի այդ՝ որեւէ կապ գոյություն չունի անվճարունակության շարունակման եւ սնանկության դիմումի տեսակի միջեւ: Այս կապակցությամբ առաջարկում ենք հանել «հարկադրված սնանկության դիմումի հիման վրա կամ կամավոր սնանկության դիմումի հիման վրա» բառերը: 4. Նախագծի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. «Սնանկության վարույթով պարտապանի ակտիվները պետք է արդարացի բաշխվեն պարտատերերին՝ սույն օրենսգրքով սահմանված առաջնահերթություններին համապատասխան:»: Կարծում ենք, ակտիվների բաշխման իմաստով «արդարությունը» հարմար հասկացություն չէ, քանի որ «արդարացի» բառը չափազանց մեկնաբանելի է, իսկ մյուս կողմից՝ այս մասից բխում է, որ արդարացիությունը չափվելու է բացառապես սույն օրենսգրքով սահմանված առաջնահերթություններով: Փիլիսոփայության տեսանկյունից խնդիրը շատ ավելի բարդ է, քանի որ այդ տեսանկյունից արդարությունը բացարձակ չէ, այն ունի կոնկրետ պատմական որոշակիություն եւ հասարակության զարգացման համեմատ հարաբերականորեն փոխվում է, իսկ արդարության տնտեսական հիմքը արտադրության միջոցների նկատմամբ մարդկանց ունեցած վերաբերմունքն է: Հաշվի առնելով նաեւ այն հանգմանքը, որ նշված հասկացությունը կիրառվում է բացառապես տվյալ հոդվածում եւ բացառապես երկու անգամ, կարծում ենք, կարելի է «ակտիվների արդարացի բաշխման սկզբունքը» վերանվանել «ակտիվների բաշխման օրինականության սկզբունքով»՝ խուսափելով նաեւ ավելորդ մեկնաբանությունների հնարավորությունից: 5. Նախագծի 8-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանվում է, որ. «Սնանկության վարույթով պահանջվում է  բոլոր պարտատերերի ընդհանուր շահերը պաշտպանել մեկ պարտատիրոջ կողմից իրականացվող անհատական գործողություններից:», որտեղ «պահանջվում է» բայը անհասկանալի եւ մեկնաբանելի է: Կարծում ենք, այն իրավական առումով խոցելի եւ գործնականում կիրառական նշանակություն չունեցող սկզբունք է, քանի որ հարց է առաջանում՝ իրավական տեսանկյունից ի՞նչ է նշանակում «պահանջվում է», ումի՞ց է պահանջվում, ու՞մ է ուղղված տվյալ պահանջը, ու՞մ պարատականությունն է դառնում տվյալ մասի դրույթի կիրառման պարտականությունը, բացի այդ՝ բոլոր պարտատերերի մեջ մտնում է նաեւ այն պարտատերը, որի կողմից իրականացվող անհատական գործողություններից պետք է պաշտպանել բոլոր (այդ թվում՝ նաեւ գործողություն իրականացնող) պարատերերից եւ այլն: Մյուս՝ զուտ ձեւական տրամաբանության տեսանկյունից, եթե բոլոր պարտատերերը ունեն որեւէ ընդհանուր շահ, ապա ո՞րն է տրամաբանությունը, որ որեւէ մեկը հակառակ պետք է գնա ընդհանուր շահերին, որն էլ անհասցե «պահանջվում է» պաշտպանել: Հարկ է նաեւ հասկանալ եւ հստակ ամրագրել «պարտատերերի ընդհանուր շահերը» հասկացությունը, ինչպես նաեւ այն, թե այս սկզբունքների խախտումներն ի՞նչ հետեւանքներ կարող են ունենալ:  6. Նախագծի 89-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի համաձայն՝ սնանկության կառավարիչների մասնագիտական, ինքնակարգավորվող, ոչ առեւտրային իրավաբանական անձ հանդիսացող պալատի (այսուհետ՝ Պալատ) ընդհանուր ժողովը, որը Պալատի կառավարման բարձրագույն մարմինն է, հաստատում է Պալատի բյուջեի կատարման մասին հաշվետվությունը, իսկ 90-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 2-րդ կետի համաձայն՝ Պալատի տարեկան բյուջեն հաստատում է Պալատի խորհուրդը, որը Պալատի գործադիր մարմինն է: Տվյալ դեպքում, կարծում ենք, ինչպես Պալատի բյուջեն, այնպես էլ Պալատի բյուջեի կատարման մասին տարեկան հաշվետվությունը, բյուջետային օրենսդրության, բյուջետային հարաբերությունների կանոնակարգման միջազգային փորձի եւ ընդհանուր առմամբ՝ ձեւական տրամաբանության տեսանկյունից, պետք է հաստատվի նույն մարմնի, այն է՝ Պալատի ընդհանուր ժողովի կողմից: Որպես կանոն, բյուջետային հարաբերությունների տեսանկյունից, այդ թվում՝ նաեւ պետական բյուջեների մասով, բյուջեների հաստատման եւ դրանց կատարման նկատմամբ վերահսկողության լիազորությունները տրվում են կառավարման բարձրագույն մարմիններին (տվյալ դեպքում՝ Պալատի ընդհանուր ժողովին), իսկ բյուջեի մշակման (ներկայացման) եւ կատարման լիազորությունները՝ գործադիր մարմիններին (տվյալ դեպքում՝ պալատի խորհրդին): Իսկ եթե տվյալ Նախագծի իմաստով հատուկ խնդիր է դրված տարանջատել այս երկու լիազորությունները, ապա գոնե պետք է փոխել դրանց տեղերը եւ բյուջեի հաստատման լիազորությունը, որպես շատ ավելի կարեւորի, վերապահել Պալատի ընդհանուր ժողովին, իսկ բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվության հաստատումը՝ Պալատի խորհրդին: Սակայն նման մոտեցման դեպքում  անհրաժեշտ է նկատի ունենալ, որ Պալատի ֆինանսական գործունեությունը չի կարող համարվել թափանցիկ, ինչն էլ կարող է հանգեցնել Պալատի կառավարման լրջագույն խնդիրների: Այս կապակցությամբ վարաշարադրման կարիք ունի նաեւ Նախագծի  95-րդ հոդվածի 2-րդ մասը:  7. Նախագծի 90-րդ հոդվածի 4-րդ մասում. ա) 7-րդ կետի համաձայն՝ Պալատի խորհուրդը հաստատում է խորհրդի գործունեության կարգը: Տվյալ լիազորությունը նույնպես անհրաժեշտ է վերապահել Պալատի ընդհանուր ժողովին, քանի որ կառավարչական ցանկացած, հատկապես՝ գործադիր լիազորություններ իրականացնող մարմին (առավել եւս՝ եթե տարանջատված են իրավաստեղծ (կամ օրենսդիր) եւ գործադիր լիազորությունները) չի կարող իր համար սահմանել գործունեության կարգ կամ ցանկացած տիպի խաղի կանոն, քանի որ նման մոտեցումը պարունակում է լրջագույն կոռուպցիոն ռիսկեր: Իսկ ընդհանուր առմամբ, կարծում ենք, Պալատի կառավարչական իրավահարաբերությունների կանոնակարգման նպատակով շատ ավելի հարմար կլինի որդեգրել հասարակական կազմակերպությունների, մասնավորապես՝ հիմնադրամների համար սահմանված ստանդարտ կարգավորումները, որոնք էլ հիմք են հանդիսացել նմանատիպ այլ կառույցների՝ Փաստաբանների պալատի, Ճարտարապետների պալատի եւ ինքնակարգավորվող այլ կազմակերպությունների գործունեության կանոնակարգման համար: բ) 10-րդ կետով սահմանվում է, որ Պալատի խորհուրդը. «իրականացնում է սույն օրենսգրքով եւ պալատի կանոնադրությամբ սահմանված, ինչպես նաեւ պալատի մարմինների իրավասությանը չվերապահված այլ լիազորություններ:», ինչը նույնպես վերաշարադրման կարիք ունի, քանի որ լիազորությունները կանոնադրությամբ չի կարող սահմանվել, դրանք սահմանվում են օրենքով կամ ընդանուր ժողովի կողմից, կարող են կրկնվել կանոնադրության մեջ՝ կիրառման հեշտության համար, իսկ կանոնադրությամբ կարող են սահմանվել պալատի  եւ նրա մարմինների՝ նրանց լիազորությունների իրականացման համար անհրաժեշտ գործառույթները: գ) 5-րդ մասով սահմանվում է, որ. «Պալատի խորհրդի անդամը պալատի կանոնադրությամբ սահմանված կարգով պատասխանատվություն է կրում պալատի կանոնադրությամբ, խորհրդի որոշմամբ կամ խորհրդի նախագահի հանձնարարությամբ իր վրա դրված պարտականությունները չկատարելու կամ ոչ պատշաճ կատարելու համար:», ինչն ամբողջությամբ հակասահմանադրական է, քանի որ ՀՀ Սահմանադրության 39-րդ հոդվածի համաձայն. «Մարդն ազատ է անելու այն ամենը, ինչը չի խախտում այլոց իրավունքները եւ չի հակասում Սահմանադրությանը եւ օրենքներին: Ոչ ոք չի կարող կրել պարտականություններ, որոնք սահմանված չեն օրենքով:»:  Հետեւաբար Պալատի խորհրդի անդամների կամ այլ սուբյեկտների պարտականությունները չեն կարող սահմանվել պալատի կանոնադրությամբ, խորհրդի որոշմամբ կամ խորհրդի նախագահի հանձնարարությամբ: Այս կապակցությամբ անհրաժեշտ է պալատի բոլոր մարմինների եւ պաշտոնատար անձանց  պարտականությունները սահմանել օրենքով, մասնավորապես՝ սույն օրենասգրքի առանձին հոդվածով: Նախագծերի փաթեթի կազմում ընդգրկված մյուս նախագծերի վերաբերյալ դիտողութուններ եւ առաջարկություններ չկան: Եզրահանգում Նախագծերի փաթեթը, մասնավորապես՝ դրա կազմում ընդգրկված «Հայաստանի Հանրապետության սնանկության օրենսգիրք» օրենքի նախագֆինանսատնտեսագիտական հիմնահարցերի տեսանկյունից լրամշակման կարիք ունի: ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ  ՎԱՐՉՈՒԹՅԱՆ ՖԻՆԱՆՍԱՏՆՏԵՍԱԳԻՏԱԿԱՆ ՓՈՐՁԱՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԲԱԺՆԻ ՊԵՏ                                 ԱՐԹՈՒՐ ԹԱՄԱԶՅԱՆ  (հեռ.` 011 513-668) 17.12.2025թ. Սոցիալական փորձաքննության արդյունքները Կառավարության կողմից ներկայացվել է Հայաստանի Հանրապետության սնանկության օրենսգրքի նախագիծը, ինչպես նաեւ մի շարք հարակից օրենքներում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին օրենքների նախագծեր (այսուհետ՝ Նախագծերի փաթեթ): Նախագծերի փաթեթով առաջարկվում է՝ - Միասնականացնել եւ կենտրոնացնել սնանկության վարույթին առնչվող բոլոր ընթացակարգային եւ նյութական ասպեկտները.  - Հստակեցնել ընթացակարգային մի շարք հարցեր, ինչպիսիք են գործերի ենթակայությունը եւ դատարանի կազմը. - Տարանջատել պարտապան իրավաբանական եւ ֆիզիկական անձանց անվճարունակության հատկանիշները եւ սնանկ ճանաչվելու հիմքերը՝ դրանցից յուրաքանչյուրի հիմքում դնելով հստակ մեթոդաբանություն. - Նախատեսել ֆիզիկական անձ պարտապանի սնանկության համապարփակ կարգավորումներ, այդ թվում հստակեցնել ֆիզիկական անձի գույքի կազմի եւ աշխատավարձի ու դրան հավասարեցված միջոցների բռնագանձման վերաբերյալ կարգավորումները. - Նախատեսել այն դեպքերը, երբ ֆիզիկական անձ պարտապանին պարտավորություններից ազատումը չի թույլատրվում, ներառյալ՝ եթե պարտապանը ենթարկվել է քրեական պատասխանատվության սնանկության ընթացքում անօրինական գործունեության կամ կանխամտածված սնանկության համար, դատական ակտով հաստատվել է, որ պարտապանի կողմից կառավարչին կամ դատարանին ներկայացվել են ակնհայտ կեղծ տվյալներ, կամ ապացուցված է, որ ֆիզիկական անձ պարտապանի պարտավորությունների կատարման ժամանակ նա դիտավորությամբ խուսափել է պարտատերերի պարտքերի մարումից, թաքցրել է գույքը, պարտավորությունը ստանձնելիս պարտատիրոջը տրամադրել է ակնհայտ կեղծ տեղեկություններ. - Նախատեսել նաեւ պարտատերերի պահանջների բավարարումը՝ փոխհատուցում տրամադրելով այն գույքով, որը չի վաճառվել պարտատերերի ժողովի/խորհրդի որոշմամբ եւ այլն:  Հայաստանի Հանրապետության սնանկության օրենսգրքի նախագծի (այսուհետ՝ նաեւ Նախագիծ) վերաբերյալ կցանկանայինք ներկայացնել հետեւյալ առաջարկություններն ու նկատառումները. 1. Առաջարկում ենք վերանայել Նախագծի 3-րդ հոդվածի 3-րդ մասը, ինչպես նաեւ Նախագծի 4-րդ հոդվածի 3-րդ մասը՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ դրանցում առկա կարգավորումները/ձեւակերպումները կարող են հնարավորություն տալ պարտապանին օրինակ՝ շինծու ապացույցներ/փաստաթղթեր ներկայացնելու միջոցով վիճարկելու իրենց վճարելու անկարողությունը. 2. Նախագծի 32-րդ հոդվածով նախատեսվում է մահացած մասնակցի իրավահաջորդություն: Նշված հոդվածի կարգավորումները խնդրահարույց են պարտապան ֆիզիկական անձի մահվան դեպքում: Ուստի եւ առաջարկում ենք նշված հոդվածը ընթացակարգային առումով հստակեցնել եւ համապատասխանեցնել ժառանգության ինստիտուտի օրենսդրական կարգավորումներին. 3. Նախագծով առաջարկվում է սնանկության կառավարիչների վարձատրության բարձրացում, ինչպես նաեւ Նախագծի 86-րդ հոդվածով նախատեսվում է «սնանկության կառավարչի օգնական»-ի ինստիտուտը: Ավելին, նշված հոդվածով սահմանվում է, որ սնանկության կառավարիչը իրավունք ունի ունենալու օգնականններ. Չնայած առաջարկվող փոփոխությունները  սնանկության կառավարիչների համար սոցիալական առումով, ինչպես նաեւ վերջիններիս ծանրաբեռնվածությունը նվազեցնելու տեսանկյունից ունեն կարեւոր դրական նշանակություն, սակայն մյուս կողմից էլ՝ չենք կարող չարձանագրել այն փաստը, որ նշվածը չի բխում սնանկության վարույթի մասնակիցների շահերից՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ծախսերի ավելացման արդյունքում ավելի նվազ պարտավորություններ են մարվելու: Նշենք նաեւ, որ նախատեսված չէ, թե ինչ չափանիշների համաձայն է սահմանվելու կառավարչի օգնականի վարձատրությունը. 4. Առաջարկում ենք վերանայել Նախագծի 54-րդ հոդվածի 3-րդ մասի ձեւակերպումը՝ սնանկության կառավարիչների կողմից չարաշահումներ թույլ տալու հնարավորությունը բացառելու տեսանկյունից. 5. Հարկ ենք համարում նշել, որ Նախագծով սնանկության կառավարիչների կողմից իրականացվող մի շարք գործողությունների կատարման ժամկետներ  առհասարակ սահմանված չեն (կամ էլ կիրառվում են «սեղմ ժամկետ», «ողջամիտ ժամկետ» տերմինները), ինչը հանգեցնում է սնանկության կառավարիչների կողմից հայեցողական վարքագծի, ինչպես նաեւ անգործության դրսեւորման. 6. Սնանկության դատարանների կողմից դիմումների/միջնորդությունների/պահանջների քննության հստակ ժամկետներ շատ դեպքերում եւս չեն նշվում  (կամ էլ կիրառվում է «սեղմ ժամկետ») տերմինը, կամ էլ նշվում է, որ այս կամ այն գործողության կատարման ժամկետը դատարանի որոշմամբ կարող է երկարաձգվել ողջամիտ ժամկետով, ինչը եւս կարող է չարաշահումների առիթ հանդիսանալ: Այսպես օրինակ, Նախագծի 368-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն. «Օտարերկրյա սնանկության վարույթի ճանաչման դիմումը Սնանկության դատարանը քննում է այն ստանալուց հետո հնարավոր սեղմ ժամկետում», իսկ 166-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն. «Պարտապանի ֆինանսական վիճակի վերլուծություն կատարելու՝ սույն հոդվածի 4-րդ մասում նշված ժամկետը կառավարչի միջնորդությամբ կարող է երկարաձգվել ողջամիտ ժամկետով՝ դատարանի որոշմամբ» եւ այլն. 7. Առաջարկում ենք Նախագծի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետում «անհատ ձեռնարկատիրոջ» բառերը փոխարինել «անհատ ձեռնարկատեր պարտատիրոջ» բառերով. 8. Առաջարկում ենք Նախագծի 267-րդ հոդվածի 5-րդ մասում նախատեսել առավելագույն ժամկետ. 9. Նախագծի 267-րդ հոդվածի  7-րդ մասում նշվում է՝ «Եթե սույն հոդվածի երրորդ մասով սահմանված ժամկետում ..», մինչդեռ 267-րդ հոդվածի 3-րդ մասում ժամկետ չի սահմանվում. 10. Նախագծի 280-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին նախադասությունը ենթակա է վերաձեւակերպման. 11. Նախագծի 281-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետում համապատասխան հոդվածի համարը բաց է թողնված. 12. Նախագծի 281-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետում հղում է կատարվում 288-րդ հոդվածի 7-րդ մասին, մինչդեռ 288-րդ հոդվածը 7-րդ մաս չունի. 13. Նախագծի 282-րդ հոդվածում առկա են վրիպակներ՝ կապված տվյալ հոդվածի մասերի համարակալման եւ համապատասխան մասերին հղումներ կատարելու հետ: Եզրահանգում Հաշվի առնելով վերոնշյալ առաջարկություններն ու նկատառումները՝ կարծում ենք, որ Հայաստանի Հանրապետության սնանկության օրենսգրքի նախագիծը վերանայման եւ լրամշակման կարիք ունի: ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ  ՎԱՐՉՈՒԹՅԱՆ ՍՈՑԻԱԼ, ԿՐԹԱԿԱՆ, ԱՌՈՂՋԱՊԱՀԱԿԱՆ ՓՈՐՁԱՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԲԱԺՆԻ ՊԵՏ՝                                   ԼԻԼԻԹ ՄԱՐԿՈՍՅԱՆ  Հեռ. /011/ 513 235  ներք. /1618/ 17.12.2025թ.