Կառավարության  կողմից օրենսդրական նախաձեռնության կարգով ներկայացված «Գնումների մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը (փաստաթղթային կոդ` Կ-1248-26.01.2026-ՏՀ-011/0), «Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը (փաստաթղթային կոդ` Կ-1248¹ -26.01.2026-ՏՀ-011/0) եւ «Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը  (փաստաթղթային կոդ` Կ-1248<sup>2</sup> -26.01.2026-ՏՀ-011/0) (այսուհետ միասին` Նախագծերի փաթեթ) մասնագիտական փորձաքննության են ենթարկվել Ազգային ժողովի աշխատակազմի փորձագիտական եւ վերլուծական  վարչությունում:

Նախագծերի փաթեթը ենթարկվել է իրավական, ֆինանսատնտեսագիտական, սոցիալական փորձաքննության: 

Ստորեւ ներկայացվում է մասնագիտական փորձաքննության եզրակացությունը, ինչպես նաեւ Նախագծերի փաթեթին առնչվող այլ օրենքի կամ Ազգային ժողովի որոշման ընդունման անհրաժեշտության բացակայության  մասին տեղեկանքը:

Նախագծերի փաթեթի՝ Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության եւ օրենքների պահանջներին համապատասխանության տեսանկյունից նշենք հետեւյալը.

1. «Գնումների մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի (այսուհետ՝ Նախագիծ) 2-րդ հոդվածով  նախատեսվող «Գնումների մասին» օրենքի (այսուհետ՝ Օրենք) 5-րդ հոդվածի 1-ին մասում նոր լրացվող 12.1-ին կետի համաձայն Կառավարությունը լիազորվում է սահմանել «գնման գործընթացների վրա հանրային պաշտոն զբաղեցնող անձանց կամ հանրային ծառայողների ազդեցության մակարդակի բարձրացման դեպքերը՝ վերջիններիս գնումների գործընթացների վրա փաստացի կամ հնարավոր ազդեցությունից ելնելով»: Նախագծի 4-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենքի 7-րդ հոդվածի նոր խմբագրությամբ շարադրվող 4-րդ մասի համակարգային վերլուծությամբ պարզ է դառնում, որ հանրային ծառայողները ներառվում են ազդեցության համապատասխան մակարդակում ի պաշտոնե: 

Օրենքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն «Ցանկացած անձ, անկախ նրա օտարերկրյա ֆիզիկական անձ, կազմակերպություն կամ քաղաքացիություն չունեցող անձ լինելու հանգամանքից, ունի գնման գործընթացին մասնակցելու հավասար իրավունք:»: Այս իրավունքը որոշակի խումբ անձանց համար սահմանափակող նորմերը լեգիտիմացվում են կոռուպցիայի դեմ համապարփակ եւ արդյունավետ պայքար մղելու նպատակով: Այսպես, հանրային ծառայողների եւ նրանց հետ փոխկապակցված անձանց համար սահմանափակված է գնման գործընթացին մասնակցելու իրավունքը, ինչը պետք համաչափ լինի այդպիսի սահմանափակմամբ հետապնդվող նպատակին: Առաջնորդվելով իրավունքի սահմանափակման համաչափության սկզբունքի թեզով՝ Նախագծի 4-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենքի 7-րդ հոդվածում նոր խմբագրությամբ շարադրվող 4-րդ մասը որոշակիացրել է գնումներին մասնակցության սահմանափակումները՝ հանրային ծառայողի կարգավիճակին համարժեք:  Հանրային ծառայողի պաշտոնի դիրքը, լիազորությունների ծավալը եւ գործառույթների բնույթը անմիջականորեն կարող են եւ սովորաբար պետք է հաշվի առնվեն կոռուպցիոն ռիսկերի գնահատման ժամանակ։

Կոռուպցիոն ռիսկի տրամաբանությունը հիմնվում է այն հարցի վրա, թե տվյալ պաշտոնը որքան հնարավորություն է տալիս անձին՝

• ազդելու որոշումների ընդունման վրա,

• տնօրինելու հանրային միջոցներ կամ գույք,

• տրամադրելու թույլտվություններ, լիցենզիաներ, արտոնություններ,

• իրականացնել վերահսկողություն,

• գործ ունենալու շահերի բախման պոտենցիալ իրավիճակների հետ[1]։

Որքան բարձր է պաշտոնեական դիրքը կամ որքան մեծ է հայեցողական (դիսկրեցիոն) լիազորությունների շրջանակը, այնքան ավելի բարձր է հավանական կոռուպցիոն ռիսկի մակարդակը։

Նախագծի 4-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենքի 7-րդ հոդվածի նոր խմբագրությամբ շարադրվող 4-րդ մասով նախատեսվող ազդեցության մակարդակներում հանրային ծառայողները ընդգրկվել են հիմքում ունենալով հանրային պաշտոն զբաղեցնողի կամ հանրային ծառայողի կարգավիճակից բխող հենց այս հանգամանքները: Այդ կարգավիճակին համարժեք Նախագիծը սահմանել է համապատասխան հանրային ծառայողի եւ նրա հետ փոխկապակցված անձի իրավունքների սահմանափակումների ծավալը: Այս համատեքստում Նախագծի 2-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենքի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասում նոր լրացվող 12.1-ին կետով Կառավարության այս մոտեցումից շեղվելու եւ առանձին դեպքերում որոշակի հանրային ծառայողների համար սահմանափակումների շրջանակը խստացնելու լիազորությունը հակասում է ոչ միայն Նախագծի 4-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենքի 7-րդ հոդվածի նոր խմբագրությամբ շարադրվող 4-րդ մասի կառուցակարգերի տրամաբանությանը, այլ նաեւ խնդրահարույց է Սահմանադրության 79-րդ եւ 28-րդ հոդվածների տեսանկյունից: 

Սահմանադրական դատարանն իր մի շարք որոշումներով արձանագրել է, որ ՝ 

«1) պետության պոզիտիվ սահմանադրական պարտականությունն է ապահովել այնպիսի պայմաններ, որոնք նույն կարգավիճակն ունեցող անձանց հավասար հնարավորություն կտան իրացնելու, իսկ խախտման դեպքում՝ պաշտպանելու իրենց իրավունքները, հակառակ դեպքում կխախտվեն ոչ միայն հավասարության, խտրականության արգելման, այլ նաեւ իրավունքի գերակայության եւ իրավական որոշակիության սահմանադրական սկզբունքները (ՍԴՈ-731),

2) Սահմանադրական դատարանը խտրականության արգելման սկզբունքի շրջանակներում թույլատրելի է համարում օբյեկտիվ հիմքով եւ իրավաչափ նպատակով պայմանավորված ցանկացած տարբերակված մոտեցում: Խտրականության արգելման սկզբունքը չի նշանակում, որ միեւնույն կատեգորիայի անձանց շրջանակում ցանկացած տարբերակված մոտեցում կարող է վերածվել խտրականության: Խտրականության սկզբունքի խախտում է այն տարբերակված մոտեցումը, որը զուրկ է օբյեկտիվ հիմքից եւ իրավաչափ նպատակից (ՍԴՈ-881)»:

Եթե Սահմանադրության 28-րդ հոդվածը պահանջում է օրենքի հավասարություն նույն կարգավիճակ ունեցող սուբյեկտների համար եւ տարբերակված մոտեցումը համարում է օրինական միայն օբյեկտիվ հիմքի առկայությամբ, ապա Նախագծի 2-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենքի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասում նոր լրացվող 12.1-ին կետի խմբագրությունը կարող է «խոցելի» դիտարկվել այդ տեսանկյունից: Մասնավորապես, Նախագծի 2-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենքի 5-րդ հոդվածում նոր լրացվող 12.1-ին մասի ուժով Կառավարությունը լիազորվում է բարձրացնել հանրային ծառայողների ազդեցության մակարդակները՝ ելնելով այնպիսի չափանիշներից, ինչպիսիք են յուրաքանչյուր կոնկրետ դեպքում գնման գործընթացի վրա առանձին հանրային ծառայողի փաստացի կամ հնարավոր ազդեցության գնահատումը: Սույն կարգավորումը, լինելով ոչ հստակ, տարընկալում առաջացնող, ոչ միանշանակ եւ սուբյեկտիվ մեկնաբանվող, խնդրահայրույց է «օբյեկտիվ հիմք» որակվելու տեսանկյունից եւ նույն կարգավիճակը ունեցող անձանց նկատմամբ կարող է դրսեւորվել տարբերակված՝ հանգեցնելով խտրական կիրառման եւ որոշակի խումբ անձանց իրավունքների ոչ լեգիտիմ սահմանափակման:

Ելնելով վերոգրյալից՝ առաջարկում ենք վերանայել Նախագծի 2-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենքի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասում նոր լրացվող 12.1-ին կետը:

2. Սահմանադրության 28-րդ հոդվածի տեսանկյունից խնդրահարույց կարող է դիտարկվել նաեւ Նախագծի 1-ին հոդվածով նախատեսվող Օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասում նոր լրացվող 26-րդ կետը: Մասնավորապես, վերջինս սահմանափակում է հետեւյալ սուբյեկտների հետ փոխկապակցված անձանց մասնակցությունը գնումներին՝ 

• հանրային պաշտոն զբաղեցնող անձ,

• հանրային ծառայողի,

• պետության կողմից ստեղծված հիմնադրամի գործադիր մարմնի ղեկավարի կամ նրա պաշտոնակատարի:

Ցանկանում ենք ուշադրություն հրավիրել այն հանգամանքի վրա, որ Օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի համաձայն պատվիրատուի դերում, ի թիվս թվարկված սուբյեկտների, կարող են հանդես գալ նաեւ 

• պետության կամ համայնքների՝ հիսուն տոկոսից ավելի բաժնեմաս ունեցող կազմակերպությունները,

• պետությունից կամ համայնքից կամ պետական կամ համայնքային ոչ առեւտրային կամ պետության կամ համայնքների՝ հիսուն տոկոսից ավելի բաժնեմաս ունեցող կազմակերպություններից նվիրաբերության կամ դրամաշնորհի կարգով միջոցներ ստացած իրավաբանական անձինք` նվիրաբերության կամ դրամաշնորհի կարգով ստացված միջոցների հաշվին կատարվող գնումների մասով,
• հանրային կազմակերպությունները, 

Այս սուբյեկտների գործադիր մարմինների ղեկավարները եւ նրանց հետ փոխկապակցված անձիք ընդգրկված չեն Նախագծի սահմանափակումներ նախատեսող դրույթներում, ի տարբերություն պետության կողմից ստեղծված հիմնադրամի գործադիր մարմնի ղեկավարի կամ նրա պաշտոնակատարի, ինչը կարծում ենք լրացուցիչ հիմնավորման կարիք ունի: Ինչպես նշվեց սույն եզրակացության նախորդ կետում նույն կարգավիճակը ունեցող (այս պարագայում որպես պատվիրատու) սուբյեկտների իրավունքների սահմանափակումը կարող է լեգիտիմացվել միայն օբյեկտիվ հիմքի եւ հետապնդած իրավաչափ նպատակի առկայությամբ, ինչը արտացոլված չէ Նախագծին կից ներկայացված հիմնավորմամբ: Ուստի առաջարկում ենք կամ վերանայել սահմանափակվող սուբյեկտների շրջանակը կամ լրամշակել Նախագծին կից ներկայացված հիմնավորումը:

3. Նախագծի 2-րդ հոդվածով  նախատեսվող «Գնումների մասին» օրենքի Օրենքի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասում նոր լրացվող 12.2-րդ կետում «պարբերությամբ» բառն առաջարկում ենք փոխարինել «ենթակետով» բառով՝ հաշվի առնելով այն փաստը, որ Օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետը ունի ենթակետեր եւ ոչ թե պարբերություններ: Սույն դիտարկումը վերաբերելի է նաեւ «Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 1-6-րդ հոդվածներում կատարվող հղումներին:

4. Նախագծի 4-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենքի 7-րդ հոդվածի նոր խմբագրությամբ շարադրվող 4-րդ մասի 1-3-րդ կետերում «պարտադիր» բառը առաջարկում ենք հանել՝ հնարավոր շփոթը բացառելու համար, քանզի գործող խմբագրությունը ընկալվում է այնպես, որ Նախագծի 4-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենքի 7-րդ հոդվածի նոր խմբագրությամբ շարադրվող 4-րդ մասի կետերում համապատասխան մակարդակում ներառված պաշտոնյաների ցանկը սպառիչ չէ եւ Նախագծի 4-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենքի 7-րդ հոդվածի նոր խմբագրությամբ շարադրվող 4-րդ մասի 1-3-րդ կետերում թվարկված են միայն այդ  մակարդակում պարտադիր ներառվող սուբյեկտները՝ հնարավոր համարելով լրացուցիչ սուբյեկտների ներառումը: 

5. Նախագծի 4-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենքի 7-րդ հոդվածի նոր խմբագրությամբ շարադրվող 4-րդ մասի 1-ին մասի 1-ին կետում առաջարկում ենք վերաձեւակերպել «լիազորված մարմնի գործառույթները համակարգող նախարարի տեղակալը» հասկացությունը, քանզի Օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 13-րդ կետի համաձայն Օրենքի իմաստով լիազորված մարմին է համարվում պետական ֆինանսների կառավարման բնագավառում Հայաստանի Հանրապետության կառավարության քաղաքականությունը մշակող եւ իրականացնող՝ Հայաստանի Հանրապետության գործադիր իշխանության պետական մարմինը՝ Ֆինանսների նախարարությունը: Նախարարի տեղակալը գործում է «Կառավարչական իրավահարաբերությունների կարգավորման մասին» օրենքի 11-րդ հոդվածի 1-ին կետի համաձայն, այն է՝ տեղակալը պետական մարմնի ղեկավարից պատվիրակված լիազորությունների ուժով համակարգում է ոչ թե ամբողջ մարմնի գործառույթները, այլ միայն իրեն հանձնարարված բնագավառներում աշխատանքները (գործունեությունը):

6. Նախագծի 4-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենքի 7-րդ հոդվածում  նոր խմբագրությամբ շարադրվող 4-րդ մասի 2-րդ կետի համաձայն՝ « (...) Ազդեցության երկրորդ մակարդակում պարտադիր ներառվում են վարչական եւ քաղաքական պաշտոն զբաղեցնող անձինք (բացառությամբ Ազգային ժողովի պատգամավորների եւ համայնքի ղեկավար չհանդիսացող ավագանու անդամների), գլխավոր դատախազը եւ նրա տեղակալները, քննչական մարմինների ղեկավարներն ու նրանց տեղակալները, գլխավոր քարտուղարները»: Առաջարկում ենք սույն կետից հանել «գլխավոր քարտուղարներ» հասկացությունը, քանզի «Քաղաքացիական ծառայության մասին» օրենքի 39-րդ հոդվածի 4-րդ մասի եւ «Հանրային ծառայության մասին» օրենքի 6-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համակարգային վերլուծությունը թույլ է տալիս արձանագրել, որ գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը հանդիսանում է վարչական պաշտոն, վերջիններս հարաբերակցվում են միմյանց հետ ինչպես մասը ամբողջի, եւ այն զբաղեցնող անձիք արդեն իսկ ներառված են Նախագծի 4-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենքի 7-րդ հոդվածում  նոր խմբագրությամբ շարադրվող 4-րդ մասի 2-րդ կետի գործողության դաշտում: 

7. Առաջարկում ենք Նախագծի 6-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենքի 36-րդ հոդվածում նոր լրացվող 1.1-ին մասում  «1.1»-ից հետո դնել միջակետ՝ հիմք ընդունելով «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 14-րդ հոդվածի 7-րդ մասում սահմանված պահանջը, այն է. «Հոդվածների եւ մասերի համարները տեքստից բաժանվում են միջակետերով, իսկ հոդվածների կետերի համարները՝ փակագծերով:»:

8. Առաջարկում ենք Նախագծի 6-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենքի 36-րդ հոդվածում նոր լրացվող 1.1-ին մասի 2-րդ կետում «պարբերությամբ» բառը փոխարինել «կետով» բառով՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ հղում է կատարվում հոդվածի մասի կետին, ինչը պարբերությունից տարբեր կառուցվածքային միավոր է:

Միաժամանակ Նախագծի 6-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենքի 36-րդ հոդվածում նոր լրացվող  1.1-ին մասի 2-րդ կետում կիրառված « /» կետադրական նշանի կիրառությունն առաջարկում ենք վերանայել՝ հիմք ընդունելով այն հանգամանքը, որ նման կետադրական նշան նախատեսված չէ «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի դրույթներով:

9. «Նորմատիվ իրավական ակտերի» մասին օրենքի 13-րդ հոդվածի 5-րդ մասի 2-րդ կետի համաձայն՝ եթե օրենսդրական ակտով (բացառությամբ Սահմանադրության) սահմանված նորմը կարող է կատարվել միայն այդ ակտով նախատեսված ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտի ընդունմամբ, կամ դրա կատարումն ուղղակիորեն պայմանավորված է ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտի ընդունմամբ, ապա օրենսդրական ակտի անցումային դրույթներով սահմանվում են` ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտի ընդունման նախատեսվող ժամկետը: Ելնելով վերոգրյալից եւ ղեկավարվելով այն հանագամանքով, որ Նախագծի 2-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենքի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասում լրացվող նոր՝ 12.1-ին եւ 12.2-րդ կետերով Կառավարությունը լիազորվում է Նախագծի կատարումն ապահովող ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտեր ընդունել՝ առաջարկում ենք Նախագծում նախատեսել անցումային դրույթ, որով կսահմանվի  համապատասխան ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտի ընդունման ժամկետ: 

Սույն դիտարկումը վերաբերելի է նաեւ Նախագծի կարգավորումներից բխող այլ ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտերի ընդունման ժամկետի սահմանմանը:

10. «Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 3-րդ հոդվածի 3-րդ կետով նախատեսվում է «Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի մասին» օրենքի 27-րդ հոդվածի 5-րդ մասում լրացնել, որ Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի կողմից վարույթ նախաձեռնելու հիմք է ««Գնումների մասին» օրենքով սահմանված արգելքի առերեւույթ հատկանիշներ պարունակող լրատվամիջոցների հրապարակումները: Ցանկանում ենք նշել, որ «Գնումների մասին» օրենքը պարունակում է մի շարք արգելող իրավանորմեր, ինչպիսին է, օրինակ, ֆինանասական միջոցների նախատեսմանը վերաբերող Օրենքի 15-րդ հոդվածի 8-րդ մասը: «Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 1-ին եւ 2-րդ հոդվածներից բխում է, որ Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի կողմից քննության ենթակա են միայն գնումներին մասնակցության արգելքների խախտման վերաբերյալ հարցերը: Ուստի առաջարկում ենք «Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 3-րդ հոդվածի 3-րդ կետը լրամշակել եւ «Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի մասին» օրենքի 27-րդ հոդվածի 5-րդ մասում լրացնել «գնման գործընթացներին մասնակցության արգելքի խախտումների» բառերը:

Սույն առաջարկը վերաբերելի է նաեւ «Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 4-րդ հոդվածով նախատեսվող «Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի մասին» օրենքի 29-րդ հոդվածի 1-ին մասի նոր խմբագրությամբ շարադրվող 2-րդ կետին:

11. «Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 1-ին հոդվածում հիշատակված Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքի լրիվ անվանումը  անհրաժեշտ է համապատասխանեցնել «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 18-րդ հոդվածի 5-րդ մասի իրավակարգավորմանը առ այն, որ սահմանադրական օրենք չհանդիսացող օրենսգրքի լրիվ անվանումը հիշատակելիս հետեւյալ հաջորդականությամբ ներառվում են օրենքի ընդունման տարին, ամիսը (տառերով), ամսաթիվը, օրենսգրքի վերնագիրը եւ «օրենսգիրք» բառը, եթե վերնագիրը չի ներառում այն:

12. «Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 2-րդ հոդվածով նախատեսվող Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքի 222.3-րդ հոդվածի 1-ին մասում կատարվող լրացման համաձայն, Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի եզրակացությունները փաստի հիմքով կարող է դատական կարգով վիճարկել նաեւ «Գնումների մասին» օրենքով սահմանված փոխկապակցված մասնակիցը: Նախագծի 2-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենքի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասում նոր լրացվող 12.2-րդ կետի եւ «Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 1-ին հոդվածով նախատեսվող «Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի մասին» օրենքի 23-րդ հոդվածի 1-ին մասում նոր լրացվող 1.4-րդ կետի համակարագային վերլուծությունը թույլ է տալիս արձանագրել, որ Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի եզրակացությունը վերաբերելու է նաեւ Օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի «ե» ենթակետով նախատեսված հիմնադրամների գործադիր մարմինների ղեկավարներին եւ նրանց ժամանակավոր պաշտոնակատարներին, որոնք եւս պետք է հնարավորություն ունենան  այն վիճարկելու վարչական դատավարության կարգով, ինչը սակայն նախատեսված չէ «Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի դրույթներով: Կարծում ենք, որ վերոնշյալ իրավանորմով պետության կողմից ստեղծված հիմնադրամի գործադիր մարմնի ղեկավարին եւ նրա ժամանակավոր պաշտոնակատարին հնարավորություն չընձեռելը վարչական դատարան հայց ներկայացնելու խնդրահարույց կարող է դիտարկվել Սահմանադրության 61-րդ հոդվածի 1-ին մասի տեսանկյունից: 

Սահմանադրության 61-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.

«Յուրաքանչյուր ոք ունի իր իրավունքների եւ ազատությունների արդյունավետ դատական պաշտպանության իրավունք:»:

«Մարդու իրավունքների եւ հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի (այսուհետ՝ Կոնվենցիա) 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի համաձայն՝ յուրաքանչյուր ոք, երբ որոշվում են նրա քաղաքացիական իրավունքներն ու պարտականությունները կամ նրան ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի առնչությամբ, ունի օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ ու անաչառ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում արդարացի եւ հրապարակային դատաքննության իրավունք: 

Սահմանադրական դատարանը 2016 թվականի մարտի 10-ի ՍԴՈ-1257 որոշման շրջանակներում բացահայտել է դատական պաշտպանության իրավունքի սահմանադրաիրավական բովանդակությունը՝ արձանագրելով, որ «(…) Դատարան դիմելն անձի իրավունքն է, որի իրացումն օրենքով նախատեսված իրավական գործընթաց է, պայմանավորված չէ դատական կամ հանրային իշխանության այլ մարմնի հայեցողությամբ, (…): Դատարան դիմելու իրավունքի իրացման կարգն ու պայմանները սահմանվում են օրենքով: Չնայած այդ իրավունքն անմիջականորեն նախատեսված չէ Սահմանադրությամբ, այնուհանդերձ, բխում է Սահմանադրության 61-րդ եւ 63-րդ հոդվածների սահմանադրաիրավական բովանդակությունից: Դատարան դիմելու՝ անձի իրավունքի իրացման երաշխավորումն  իրավական առաջնահերթ նախապայման է անձի  սահմանադրական իրավունքներն ու ազատությունները դատական կարգով պաշտպանելու համար:»: 

Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի եզրակացությունը վերաբերելու է նաեւ Օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի «ե» ենթակետով նախատեսված հիմնադրամների գործադիր մարմինների ղեկավարների եւ նրանց ժամանակավոր պաշտոնակատարների իրավունքներին, ուստի վերջիններս համար իրավական պետությունում պետք է երաշխավորված լինի դատական կարգով պաշտպանել այդ իրավունքները եւ վիճարկել նրանց նկատմամբ անօրինական միջամտությունները:

Վերոգրյալով ղեկավարվելով եւ արձանագրելով, որ «Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» նախագծի 2-րդ հոդվածով նախատեսվող Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքի 222.3-րդ հոդվածի 1-ին մասում նախատեսվող իրավանորմի լրամշակման ենթակա լինելը՝ առաջարկում ենք այն վերանայել, քանզի Օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի «ե» ենթակետով նախատեսված հիմնադրամների գործադիր մարմինների ղեկավարներին կամ նրանց ժամանակավոր պաշտոնակատարներին Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի եզրակացությունները վիճարկելու վերաբերյալ գործերով դատարան դիմելու իրավունք չտրամադրելը կարող է խնդրահարույց լինել Սահմանադրության 61-րդ հոդվածի 1-ին մասի տեսանկյունից:

13. Միաժամանակ նշենք, որ Նախագծերի փաթեթում առկա են որոշակի վրիպակներ եւ դասական թվականների գրության սխալներ  որոնք շտկման կարիք ունեն:

Ամփոփելով փորձաքննության արդյունքները՝ կարող ենք նշել, որ Նախագծերի փաթեթով սահմանված կարգավորումները կարող են խնդրահարույց լինել իրավական որոշակիության, Սահմանադրության 28-րդ եւ 61-րդ հոդվածների տեսանկյունից:

Միաժամանակ առաջարկում ենք ներկայացված դիտարկումների հիման վրա ապահովել Նախագծերի փաթեթով սահմանված կարգավորումների համապատասխանությունը միմյանց, «Գնումների մասին» օրենքի,  «Կառավարչական իրավահարաբերությունների կարգավորման մասին» օրենքի, «Քաղաքացիական ծառայության մասին» օրենքի, «Հանրային ծառայության մասին» օրենքի, «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի պահանջներին:

ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ 

ՎԱՐՉՈՒԹՅԱՆ ՊԵՏԱԻՐԱՎԱԿԱՆ 

ՓՈՐՁԱՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԲԱԺԻՆ

Կատարողներ՝ Գ. Մուրադյան (հեռ.` 011-513-248),

                       Մ. Սարգսյան (հեռ.` 011-513-248), 

10.02.2026թ.

Նախագծերի փաթեթին առնչվող այլ օրենքի կամ Ազգային ժողովի որոշման ընդունման անհրաժեշտությունը բացակայում է:

ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ 

ՎԱՐՉՈՒԹՅԱՆ ՊԵՏԱԻՐԱՎԱԿԱՆ 

ՓՈՐՁԱՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԲԱԺԻՆ

Կատարողներ՝ Գ. Մուրադյան (հեռ.` 011-513-248),

                       Մ. Սարգսյան (հեռ.` 011-513-248), 

10.02.2026թ. 

Ներկայացված Նախագծերի փաթեթով առաջարկվում է սահմանել «շահերի բախում» եւ «փոխկապակցված մասնակից» հասկացությունները, Կառավարությանը վերապահել գնման գործընթացների վրա հանրային պաշտոն զբաղեցնող անձանց կամ հանրային ծառայողների ազդեցության մակարդակի բարձրացման դեպքերը սահմանելու իրավասություն՝ վերջիններիս գնումների գործընթացների վրա փաստացի կամ հնարավոր ազդեցությունից ելնելով, ինչպես նաեւ պետության կողմից ստեղծված հիմնադրամների գործադիր մարմնի ղեկավարներին ազդեցության 2-րդ եւ 3-րդ մակարդակներում ներառելու եւ (կամ) մակարդակները բարձրացնելու իրավասություն, սահմանափակել նշված անձանց հետ փոխկապակցված ընկերությունների՝ գնման գործընթացներին մասնակցելու հնարավորությունը, սահմանելով, որ մասնակիցը հայտով կներկայացնի հայտարարություն պաշտոնյաների հետ փոխկապակցվածության բացակայության մասին, կնքվելիք պայմանագրով (նախագծով) սահմանել, որ բոլոր այն դեպքերում, երբ Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի եզրակացությամբ կարձանագրվի, որ գնման գործընթացում, մինչեւ պայմանագրի կնքումը, պայմանագրի կողմը խախտել է մասնակցության արգելքը, ապա եզրակացության հիման վրա պատվիրատուն միակողմանիորեն լուծում է պայմանագիրը: Նախատեսվում է նաեւ, որ նշված արգելքների խախտման հիմքով պայմանագիրը միակողմանի լուծելու արդյունքում ընկերությունը չի ներառվի «սեւ ցուցակում»:

Առաջարկվող մոդելի կիրարկման նպատակով փաթեթով առաջարկվում է փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարել նաեւ Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի մասին օրենքում եւ Վարչական դատավարության օրենսգրքում:

Ընդհանուր առմամբ Նախագծերի փաթեթը ուղղակի ֆինանսատնտեսագիտական հիմնախնդիրներ եւ բացասական հետեւանքներ չի պարունակում, սակայն Նախագծերի փաթեթի կազմում ընդգրկված՝ «Գնումների մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին օրենքի նախագծում (այսուհետ՝ Նախագիծ) առկա են որոշակի դրույթներ, որոնց կիրարկումը կարող է անուղղակի բացասական ազդեցություն ունենալ գնումների կազմակերպման եւ իրականացման տնտեսական միջավայրի վրա՝ տնտեսավարող սուբյեկտների նկատմամբ ոչ հավասար վերաբերմունքի ձեւավորման տեսանկյունից: Մասնավորապես, Նախագծի 6-րդ հոդվածով առաջարկվում է «Գնումների մասին» օրենքի 36-րդ հոդվածը լրացնել հետեւյալ բովանդակությամբ 1.1-ին մասով.

«1.1 Պայմանագրով (նախագծով) սահմանվում է, որ այն դեպքում, երբ Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի եզրակացությամբ արձանագրվում է, որ գնման գործընթացում, մինչեւ պայմանագրի կնքումը, պայմանագրի կողմը խախտել է սույն օրենքի 7-րդ հոդվածի 4-րդ մասի 1-ից 3-րդ կետերով նախատեսված մասնակցության արգելքը, ապա եզրակացության հիման վրա պատվիրատուն միակողմանիորեն լուծում է պայմանագիրը: Ընդ որում՝

1) եթե պայմանագիրը միակողմանիորեն լուծելու որոշումը կայացնելու օրվա դրությամբ առկա են պատշաճ կատարված, սակայն պատվիրատուի կողմից դեռեւս չընդունված պայմանագրի արդյունքներ, ապա պատվիրատուն ապահովում է դրանց ընդունումը եւ վճարումների կատարումը.

2) պատվիրատուն պայմանագրի միակողմանի լուծման հետեւանքով չի կրում պայմանագրի կողմի համար առաջացող իրական վնասների կամ բաց թողնված օգուտի ռիսկը, իսկ պայմանագրի կողմը պատվիրատուին վերադարձնում է գործարքով իրեն վճարված գումարի 20 տոկոսը: Սույն պարբերությամբ նախատեսված գումարը հաշվանցվում է բանկային երաշխիքի կամ կանխիկ փողի ձեւով ներկայացված պայմանագրի եւ/կամ որակավորման ապահովման գումարներից: Եթե գումարը՝

ա. պակաս է ապահովման (ապահովումների) չափից, ապա ապահովման գումարի մնացորդը վերադարձվում է պայմանագրի կողմին.

բ. ավել է ապահովման չափից, պայմանագրի կողմը ապահովում է պակասողի գումարի վճարումը պատվիրատուին:»:

Բերված լրացման տեսքտից ակնհայտ է, որ նշված. «գործարքով իրեն վճարված գումարի 20 տոկոսի վերադարձը» սահմանվող արգելքների խախտման դիմաց նախատեսվող պատասխանատվության միակ տեսակն է, ինչը մի քանի խնդիրներ է առաջացնում: Մասնավորապես՝

- որպես պատասխանատվության միջոց այն բավականին փոքր է՝ կանխարգելիչ նշանակություն ունենալու համար եւ, մեր կարծիքով, որեւէ տնտեսվարողի չի ստիպի մտածել գումարի որոշ մասի հնարավոր կորստի ռիսկի մասին, առավել եւս, որ կարճ ժամանակում նշված արգելքների խախտման դեպքերի բացահայտման հավանականությունը բավականին փոքր է,

- տեքստից նաեւ ակնհայտ է, որ պատասխանատվության այս միակ տեսակը կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ նշված արգելքների խախտումները Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովը կբացահայտի գնման պայմանագրի գործողության ընթացքում (քանի որ պայմանագիրը միակողմանիորեն կարող է լուծվել, եթե այն գործող պայմանագիր է), իսկ եթե հաշվի առնենք գնումների գործընթացի բազմաշերտությունն ու շատ մեծ ծավալները, ինչպես նաեւ այն հանգամանքը, որ գնումների գործընթացում բավականին մեծ ծավալ են կազմում ապրանքների մատակարարման պայմանագրերը (որոնց գործողության ժամկետները շատ կարճ են, եթե չասենք՝ մեկանգամյա գործողություններ են), ապա միայն գնման պայմանագրերի գործողության ընթացքում նշված արգելքների խախտման դեպքերի հայտնաբերումն օբյեկտիվորեն չափազանց դժվար կլինի իրականացնել,

- բոլոր այն տնտեսվարողները, ովքեր մինչեւ խախտումը բացահայտվելը կհասցնեն կատարել իրենց պայմանագրային պարտավորությունները, պայմանագրի գործողության ժամկետի ավարտից հետո խախտումները հայտնաբերվելու դեպքում օրինական կերպով կազատվեն պատասխանատվությունից՝ Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովին հնարավորություն տալով կամայական կերպով կիրառելու առաջարկվող նոր իրավակարգավորումները: 

Արդյունքում, նույն գործընթացում գտնվող տնտեսվարողների մի մասի խախտումները կարող են բացահայտվել, իսկ մեկ այլ մասինը՝ ոչ, տվյալ ոլորտում ձեւավորելով անհավասար կամ խտրական տնտեսական պայմաններ՝ համապատասխան ֆինանսական հետեւանքներով հանդերձ:

Այս կապակցությամբ առաջարկում ենք վերանայել եւ վերաիմաստավորել նշված մոտեցումը՝ ամրագրելով, որ նշված արգելքների խախտումներն առաջացնում են օրենքով սահմանված պատասխանատվություն՝ անկախ այն հանգամանքից, թե ե՞րբ են դրանք հայտնաբերվել (չսահմանելով նույնիսկ հայցային վաղեմության ժամկետ), ինչպես նաեւ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքով սահմանել շատ ավելի խիստ պատժամիջոցներ (տուգանքներ) ինչպես խախտում կատարած կազմակերպությունների, այնպես էլ դրանց պաշտոնատար անձանց նկատմամբ՝ Նախագծերի փաթեթով նախանշված նպատակներին գործնականում հասնելու համար: 

Նախագծերի փաթեթը ֆինանսատնտեսագիտական հիմնահարցերի տեսանկյունից լրամշակման կարիք ունի՝ դրանում ընդգրկված «Գնումների մասին» օրենքի 36-րդ հոդվածի նոր՝ 1.1-ին մասի վերաիմաստավորման եւ վերաշարադրման տեսանկյունից:
 

ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ 

ՎԱՐՉՈՒԹՅԱՆ ՖԻՆԱՆՍԱՏՆՏԵՍԱԳԻՏԱԿԱՆ

ՓՈՐՁԱՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԲԱԺՆԻ ՊԵՏ                            ԱՐԹՈՒՐ ԹԱՄԱԶՅԱՆ 

(հեռ.` 011 513-668)

02.02.2026թ.

Նախագծերի փաթեթով առաջարկվում է փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարել «Գնումների մասին» օրենքում, համապատասխան փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելով նաեւ հարակից օրենքներում:

Նախագծերի փաթեթի ընդունումը պայմանավորված է հանրային պաշտոնյաների եւ նրանց ընտանիքի անդամների հետ փոխկապակցված կազմակերպությունների գնման գործընթացներին մասնակցելու սահմանափակումներ նախատեսելու անհրաժեշտությամբ:

Նախագծերի փաթեթով առաջարկվում է՝

•  սահմանել «շահերի բախում» եւ «փոխկապակցված մասնակից» հասկացությունները, 
• Կառավարությանը վերապահել գնման գործընթացների վրա հանրային պաշտոն զբաղեցնող անձանց կամ հանրային ծառայողների ազդեցության մակարդակի բարձրացման դեպքերը հաստատելու իրավասություն,
• ներդնել 3 մակարդակ՝ արգելելով հանրային պաշտոն զբաղեցնող անձի կամ հանրային ծառայողի հետ փոխկապակցված մասնակիցների եւ կազմակերպությունների մասնակցությունը գնման գործընթացներին,
• նախատեսել դրույթ, առ այն, որ Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի եզրակացությամբ արձանագրված խախտումների դեպքում (մինչեւ պայմանագրի կնքումը) պատվիրատուն միակողմանիորեն լուծում է պայմանագիրը եւ այլն:

Նախագծերի փաթեթը սոցիալ, կրթական, առողջապահական հիմնախնդիրներ չի պարունակում:

Նախագծերի փաթեթի վերաբերյալ առաջարկություններ եւ դիտողություններ չկան:

Նախագծերի փաթեթը սոցիալ, կրթական, առողջապահական հիմնահարցերի տեսանկյունից լրամշակման կարիք չունի:

ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ

ՎԱՐՉՈՒԹՅԱՆ ՍՈՑԻԱԼ, ԿՐԹԱԿԱՆ,

ԱՌՈՂՋԱՊԱՀԱԿԱՆ  ՓՈՐՁԱՔՆՆՈՒԹՅԱՆ 

ԲԱԺՆԻ ՊԵՏ՝                                                        ԼԻԼԻԹ ՄԱՐԿՈՍՅԱՆ 

Կատարող՝  Ս. Համբարձումյան   (հեռ. 011-513-360)

30.01.2026թ.

--------------------------------------------------------------------------------

[1]https://knowledgehub.transparencycdn.org/helpdesk/Corruption_risk_assessment_and_management_approaches_in_the_public_sector_2015.pdf?