ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ ՎԱՐՉՈՒԹՅԱՆ ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆԸ «Խաղային գործունեության կարգավորման մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի (փաստաթղթային կոդ` Պ-1281-13.03.2026-ՏՀ-011/0), «Շահումով խաղերի, ինտերնետ շահումով խաղերի եւ խաղատների մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագծի (փաստաթղթային կոդ` Պ-12811 -13.03.2026-ՏՀ-011/0) եւ «Վիճակախաղերի մասին» օրենքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի (փաստաթղթային կոդ` Պ-12812 -13.03.2026-ՏՀ-011/0) վերաբերյալ Ազգային ժողովի պատգամավոր Հայկ Սարգսյանի կողմից օրենսդրական նախաձեռնության կարգով ներկայացված «Խաղային գործունեության կարգավորման մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը (փաստաթղթային կոդ` Պ-1281-13.03.2026-ՏՀ-011/0), «Շահումով խաղերի, ինտերնետ շահումով խաղերի եւ խաղատների մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը (փաստաթղթային կոդ` Պ-12811 -13.03.2026-ՏՀ-011/0) եւ «Վիճակախաղերի մասին» օրենքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը (փաստաթղթային կոդ` Պ-12812 -13.03.2026-ՏՀ-011/0) (այսուհետ միասին` Նախագծերի փաթեթ) մասնագիտական փորձաքննության են ենթարկվել Ազգային ժողովի աշխատակազմի փորձագիտական եւ վերլուծական  վարչությունում: Նախագծերի փաթեթը ենթարկվել է իրավական, ֆինանսատնտեսագիտական, սոցիալական փորձաքննության:  Ստորեւ ներկայացվում է մասնագիտական փորձաքննության եզրակացությունը, ինչպես նաեւ Նախագծերի փաթեթին առնչվող այլ օրենքի կամ Ազգային ժողովի որոշման ընդունման անհրաժեշտության բացակայության  մասին տեղեկանքը: Իրավական փորձաքննության արդյունքները Նախագծերի փաթեթի՝ Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության (այսուհետ նաեւ` սահմանադրություն) եւ օրենքների պահանջներին համապատասխանության տեսանկյունից նշենք հետեւյալը. 1. «Խաղային գործունեության կարգավորման մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի (այսուհետ` Նախագիծ) 3-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսվում է «Խաղային գործունեության կարգավորման մասին» օրենքի (այսուհետ` Օրենք) 50-րդ հոդվածում լրացնել նոր՝ 1.1-ին մաս՝ հետեւյալ բովանդակությամբ. «Քաղաքացիների կողմից խաղերին մասնակցության թույլատրելի չափ է համարվում յուրաքանչյուր տարվա համար հայտարարագրված տարեկան եկամտի 20%-ը»: Այսպես՝ վերը մեջբերված դրույթով նախատեսվում է սահմանափակել անձի՝ սեփական եկամուտն իր հայեցողությամբ օգտագործելու իրավունքը: Հիմք ընդունելով այն հանգամանքը, որ անձի եկամուտը հանդիսանում է նրա սեփականությունը, կարծում ենք, անհրաժեշտ է քննարկվող դրույթը դիտարկել սահմանադրության համապատասխանության տեսանկյունից:  Սահմանադրության՝ «Սեփականության իրավունքը» վերտառությամբ 60-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ յուրաքանչյուր ոք ունի օրինական հիմքով ձեռք բերած սեփականությունն իր հայեցողությամբ տիրապետելու, օգտագործելու եւ տնօրինելու իրավունք: Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ սեփականության իրավունքը կարող է սահմանափակվել միայն օրենքով` հանրության շահերի կամ այլոց հիմնական իրավունքների եւ ազատությունների պաշտպանության նպատակով, իսկ նույն հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ ոչ ոք չի կարող զրկվել սեփականությունից, բացառությամբ դատական կարգով` օրենքով սահմանված դեպքերի: Սահմանադրական դատարանն իր մի շարք որոշումներում անդրադարձել է սեփականության իրավունքի սահմանադրաիրավական բովանդակությանը, այդ թվում՝ բացահայտելով այդ իրավունքի սահմանափակման հիմնական չափորոշիչները, մասնավորապես՝ նշելով. «(...) սեփականության իրավունքը ճանաչելով որպես յուրաքանչյուրի հիմնական իրավունք, բացահայտվում է այդ իրավունքի բովանդակությունը, այն է՝ իր սեփականությունը տիրապետելու, օգտագործելու, տնօրինելու եւ կտակելու իրավազորությունները՝ միաժամանակ որպես դրանց իրացման նախապայման սահմանելով սեփականատիրոջ հայեցողությունը։ Սահմանադրական այս նորմում «իր հայեցողությամբ» ձեւակերպման շեշտադրմամբ սեփականության իրավունքի իրացման հիմքում դրվել է սեփականատիրոջ հստակ արտահայտված կամքը, վերջինս դիտարկվում է որպես սեփականության իրավունքի իրացման պարտադիր նախապայման, եւ սեփականության իրացման գործընթացում վճռորոշ դերակատարություն է հաղորդվում անձի կամաարտահայտությանը։ Այս դրույթի բովանդակությունը հանգում է նրան, որ գույքային իրավունքների իրացումը պետք է իրականացվի սեփականության անձեռնմխելիության եւ պայմանագրային ազատության սկզբունքների հիման վրա, որոնք ենթադրում են, ի թիվս այլնի, քաղաքացիաիրավական հարաբերությունների մասնակիցների կամքի ինքնավարություն եւ գույքային ինքնուրույնություն (2012 թվականի փետրվարի 24-ի ՍԴՈ-1009 որոշում): Միաժամանակ, 2010 թվականի հուլիսի 13-ի ՍԴՈ-903 որոշմամբ Սահմանադրական դատարանն արտահայտել է իրավական դիրքորոշում, ըստ որի՝ «.... սեփականության իրավունքի իրականացումը սահմանադիրը կաշկանդում է որոշակի հանրային արժեքներ պահպանելու պահանջով: Դրանք են. շրջակա միջավայրը, այլ անձանց, հանրության եւ պետության իրավունքները եւ օրինական շահերը: Նման մոտեցումը կոչված է ապահովելու սեփականատիրոջ եւ այլոց իրավունքների ու հանրային շահերի միջեւ ողջամիտ հավասարակշռություն՝ գույքի նկատմամբ անձի սեփականության իրավունքի իրականացումը ճանաչելով երաշխավորված, սակայն ոչ բացարձակ»: Ելնելով սեփականության իրավունքի պաշտպանության՝ Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական կարգի բաղադրիչ լինելու հիմնարար սահմանադրական արժեքից՝ Սահմանադրության 60-րդ հոդվածով նախատեսվել են սեփականության իրավունքին միջամտությունների երեք տարբերակ, դրանք են՝ 1) սեփականության իրավունքի ընդհանուր սահմանափակումները, 2) սեփականությունից զրկման ինստիտուտը, 3) հանրության գերակա շահերի ապահովման նպատակով (հասարակության եւ պետության կարիքների համար) սեփականության օտարումը։ Հիմք ընդունելով վերոգրյալը, նշենք, որ Նախագծի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասով Օրենքի 50-րդ հոդվածում լրացվող նոր՝ 1.1-ին մասով սահմանվող նորմի առնչությամբ անհրաժեշտ է քննարկել սեփականության իրավունքի սահմանափակման հարցը: Այս կապակցությամբ անհրաժեշտ ենք համարում անդրադառնալ նաեւ «Մարդու իրավունքների եւ հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի Թիվ 1 արձանագրության 1-ին հոդվածին, որը մասնակիորեն առնչվում է նաեւ սեփականության իրավունքի սահմանափակման հիմնախնդրին: Այսպես, այդ արձանագրության 1-ին հոդվածի 2-րդ մասում շեշտվում է, որ անձին իր սեփականությունից անարգել օգտվելու եւ նրան իր ունեցվածքից միայն ի շահ հասարակության, օրենքով ու միջազգային իրավունքի ընդհանուր սկզբունքներով նախատեսված պայմաններով զրկելու վերաբերյալ դրույթները «(...) չեն խոչընդոտում պետության՝ այնպիսի օրենքներ կիրառելու իրավունքին, որոնք նա անհրաժեշտ է համարում ընդհանուր շահերին համապատասխան, սեփականության օգտագործման նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնելու (...) համար»: Հիշյալ արձանագրության 1-ին հոդվածի կարգավորումները նախատեսում են երեք հստակ կանոն, որոնցից առաջինն ընդհանուր բնույթի է եւ սահմանում է սեփականությունից անարգել օգտվելու սկզբունքը, երկրորդ կանոնը կարգավորում է սեփականությունից զրկելու հետ կապված հարաբերությունները, իսկ երրորդ կանոնը ճանաչում է սեփականության նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնելու պետության իրավունքը՝ ընդհանուր շահին համապատասխան։ Ընդ որում, երկրորդ եւ երրորդ կանոնները, որոնք առնչվում են սեփականությունից անարգել օգտվելու իրավունքի նկատմամբ թույլատրելի միջամտություններին, պետք է դիտարկվեն առաջին կանոնում նախատեսված ընդհանուր սկզբունքի լույսի ներքո (տես՝ AGOSI v. The United Kingdom, 24.10.1986, app. no. 9118/80, « 48, Immobiliare Saffi v. Italy, 28.07.1999, app. no. 22774/93, « 44): «Մարդու իրավունքների եւ հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի Թիվ 1 արձանագրության 1-ին հոդվածի իրավակարգավորումների լույսի ներքո՝ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր մի շարք վճիռներով սեփականության իրավունքի սահմանափակման իրավաչափությունը գնահատելիս հիմնվել է հետեւյալ հիմնական սկզբունքների ու չափորոշիչների վրա. 1) սեփականության իրավունքի սահմանափակումը համատեղելի է Կոնվենցիային կից առաջին արձանագրության 1-ին հոդվածի 1-ին կետի առաջին նախադասությունում ամրագրված ընդհանուր նորմի հետ, եթե ապահովված է «արդարացի հավասարակշռություն» հանրության ընդհանուր շահի եւ անհատի հիմնարար իրավունքների պաշտպանության պահանջների միջեւ, 2) սեփականության իրավունքի սահմանափակման միջոցները պետք է բավարարեն «օրինականության պահանջը» եւ չլինեն «կամայական», 3) սեփականության իրավունքի սահմանափակմանն ուղղված վիճարկվող միջոցները պետք է նախատեսված լինեն օրենքով կամ միջազգային իրավունքի ընդհանուր սկզբունքներով, 4) սեփականության իրավունքի սահմանափակմանն ուղղված միջոցներ նախատեսող օրենքը պետք է բավարարի մի շարք պահանջներ, որոնք ներկայացվում են ինչպես օրենքի որակին ու բովանդակությանը, այնպես էլ այն ընդունած մարմիններին ու նրանց լիազորությունների իրականացման օրինականությանը, 5) սեփականության իրավունքի սահմանափակման միջոցները պետք է հետապնդեն հասարակական շահից բխող իրավաչափ նպատակ, 6) սեփականության իրավունքի սահմանափակման դեպքում պետությունը պարտավոր է պահպանել համամասնության ողջամիտ հարաբերակցությունը սեփականատիրոջ իրավունքների պաշտպանության եւ ընդհանուր շահի պաշտպանության պահանջների միջեւ, այսինքն՝ սահմանափակման միջոցը պետք է լինի «ողջամիտ եւ պատշաճ՝ իր նպատակին հասնելու համար, եւ համարժեք՝ այդ նպատակին»։ Սահմանադրական դատարանն իր 2020 թվականի ապրիլի 14-ի ՍԴՈ-1522 արտահայտել է հետեւյալ դիրքորոշումը. «( ) վիճարկվող նորմը ու դրա հետ համակարգային առումով փոխկապակցված՝ Օրենքի մյուս նորմերը Եվրոպական դատարանի նախադեպային նշանակության իրավական դիրքորոշումներին, ինչպես նաեւ հաշվի առնելով սույն գործով դիմումում բարձրացված հարցի առանձնահատկությունը եւ վերահաստատելով նախկինում ձեւավորած իր մոտեցումները՝ Սահմանադրական դատարանը գտնում է, որ սեփականության իրավունքի ցանկացած սահմանափակում, ինչ հիմքով էլ այն իրականացվի, կարող է իրավաչափ համարվել միայն հետեւյալ պայմանների միաժամանակյա պահպանության դեպքում. 1) սեփականության իրավունքի սահմանափակման հնարավորությունը պետք է նախատեսված լինի օրենքով, 2) սեփականության իրավունքի սահմանափակումը պետք է միտված լինի հանրության շահերի կամ այլ անձանց իրավունքների եւ ազատությունների պաշտպանությանը, 3) սեփականության իրավունքի սահմանափակման համար ընտրված միջոցը պետք է պիտանի եւ անհրաժեշտ լինի հետապնդվող նպատակին հասնելու համար, 4) սեփականության իրավունքի սահմանափակման համար ընտրված միջոցը պետք է համարժեք լինի սեփականության իրավունքի նշանակությանը, 5) սեփականության իրավունքի սահմանափակման հիմքը եւ ծավալը սահմանող օրենքը պետք է այնքան որոշակի լինի, որ անձն օբյեկտիվորեն եւ ողջամտորեն կարողանա կատարել այդ սահմանափակումից բխող եւ իր վրա դրված պարտականությունները ( )»: Վերը մեջբերված բոլոր դիրքորոշումները հաշվի առնելով՝ նշենք, որ Նախագծի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասով Օրենքի 50-րդ հոդվածում լրացվող նոր՝ 1.1-ին մասով սահմանված սեփականության իրավունքի սահմանափակումը կարող է իրավաչափ համարվել միայն հիմնավորման առկայության դեպքում առ այն, որ սեփականության իրավունքը չսահմանափակելը կարող է հանգեցնել հանրության շահերի կամ այլոց հիմնական իրավունքների եւ ազատությունների ոտնահարմանը: Այս դեպքում նշենք, որ քննարկվող նորմի տեսանկյունից Նախագծերի փաթեթին կից ներկայացված հիմնավորումն ունի լրացման կարիք: Նախագծի 4-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված է Նախագծից բխող ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտի ընդունման ժամկետի վերաբերյալ դրույթ, մինչդեռ Նախագծով սահմանված չէ դրույթ, որից բխում է ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտի ընդունում: Առաջարկում ենք հստակեցնել Նախագծի 4-րդ հոդվածի 2-րդ մասը: 3. Առաջարկում ենք վերացնել Նախագծերի փաթեթում առկա վրիպակները, ինչպես օրինակ Նախագծի 3-րդ հոդվածի 1-ին կետում նշված «1.1.-ին» ձեւակերպման մեջ առկա երկրորդ միջակետը, «Շահումով խաղերի, ինտերնետ շահումով խաղերի եւ խաղատների մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 3-րդ հոդվածում նշված «1.2.-րդ» ձեւակերպման մեջ առկա երկրորդ միջակեկը եւ այլն: 4. «Շահումով խաղերի, ինտերնետ շահումով խաղերի եւ խաղատների մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 1-ին հոդվածով «Շահումով խաղերի, ինտերնետ շահումով խաղերի եւ խաղատների մասին» օրենքում լրացվող նոր՝ 6.2-րդ հոդվածի 1-ին մասում ցանկացած հոլովաձեւով կիրառվող «Կառավարություն» բառն անհրաժեշտ է փոխարինել «Շահումով խաղերի, ինտերնետ շահումով խաղերի եւ խաղատների մասին» օրենքում կիրառվող «Հայաստանի Հանրապետության կառավարություն» բառերով՝ համապատասխան հոլովաձեւով: Սույն առաջարկը բխում է «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 15-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված պահանջից, այն է. «Նորմատիվ իրավական ակտում միեւնույն միտքն արտահայտելիս կիրառվում են միեւնույն բառերը, տերմինները կամ բառակապակցությունները` որոշակի հերթականությամբ»: Նույն դիտարկումը վերաբարելի է նաեւ «Շահումով խաղերի, ինտերնետ շահումով խաղերի եւ խաղատների մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագծի ողջ տեքստում ցանկացած հոլովաձեւով կիրառվող «Լիազոր մարմին» բառերին՝ հիմք ընդունելով այն հանգամանքը, որ «Շահումով խաղերի, ինտերնետ շահումով խաղերի եւ խաղատների մասին» օրենքի 2-րդ հոդվածում սահմանվում է «լիազոր մարմին» հասկացությունը: «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 15-րդ հոդվածի 2-րդ մասին համապատասխանության նպատակով «Կառավարություն» եւ «Լիազոր մարմին» բառերին վերաբերող սույն դիտարկումը կիրառելի է նաեւ «Վիճակախաղերի մասին» օրենքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծում կիրառվող այդ բառերի նկատմամբ: 5. «Շահումով խաղերի, ինտերնետ շահումով խաղերի եւ խաղատների մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 1-ին եւ 2-րդ հոդվածներով «Շահումով խաղերի, ինտերնետ շահումով խաղերի եւ խաղատների մասին» օրենքում լրացվում են նոր՝ 6.2-րդ եւ 6.3-րդ հոդվածներ, որոնցով սահմանվում են քաղաքացիների՝ խաղային գործունեության շրջանակում կազմակերպվող խաղերին մասնակցության սահմանափակումների ընդհանուր կանոնները եւ քաղաքացու կողմից իր մասնակցության սահմանափակման կարգը:  Հարկ է նկատել, որ «Շահումով խաղերի, ինտերնետ շահումով խաղերի եւ խաղատների մասին» օրենքի 4-րդ գլխով մանրամասն սահմանվում են այդ օրենքի առանձին դրույթների խախտման դեպքում կիրառվող պատասխանատվության միջոցների վերաբերյալ կարգավորումներ, մինչդեռ այդ գլխում որեւէ լրացում կամ փոփոխություն չկատարվելու պարագայում հասկանալի չէ, թե «Շահումով խաղերի, ինտերնետ շահումով խաղերի եւ խաղատների մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագծով լրացվող նոր հոդվածների պահանջների խախտման դեպքում ինչ պատասխանատվություն կամ այլ բացասական հետեւանք է վրա հասնում: Հետեւաբար առաջարկում ենք հստակեցնել այս հարցը: Նույն դիտարկումը վերաբերելի է նաեւ  «Վիճակախաղերի մասին» օրենքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծով «Վիճակախաղերի մասին» օրենքում լրացվող 5.4-րդ եւ 5-5-րդ հոդվածների եւ դրանց խախտման դեպքում պատասխանատվության բացակայության փաստին: Եզրահանգում Ամփոփելով փորձաքննության արդյունքները՝ կարող ենք նշել, որ Նախագծերի փաթեթով սահմանված կարգավորումները կարող են խնդրահարույց լինել սահմանադրության 60-րդ հոդվածին համապատասխանության տեսանկյունից: Միաժամանակ առաջարկում ենք ներկայացված դիտարկումների հիման վրա ապահովել Նախագծերի փաթեթով սահմանված կարգավորումների հստակությունը եւ դրանց համապատասխանությունը «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի պահանջներին: ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ  ՎԱՐՉՈՒԹՅԱՆ ՊԵՏԱԻՐԱՎԱԿԱՆ  ՓՈՐՁԱՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԲԱԺԻՆ Կատարող՝ Ա. Ղազարյան (հեռ.` 011-513-248) 03.04.2026թ. ՏԵՂԵԿԱՆՔ Նախագծերի փաթեթին առնչվող այլ օրենքի կամ Ազգային ժողովի որոշման ընդունման անհրաժեշտության բացակայության մասին Նախագծերի փաթեթին առնչվող այլ օրենքի կամ Ազգային ժողովի որոշման ընդունման անհրաժեշտությունը բացակայում է: ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ  ՎԱՐՉՈՒԹՅԱՆ ՊԵՏԱԻՐԱՎԱԿԱՆ  ՓՈՐՁԱՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԲԱԺԻՆ Կատարող՝ Ա. Ղազարյան (հեռ.` 011-513-248) 03.04.2026թ.     Ֆինանսատնտեսագիտական փորձաքննության արդյունքները Ներկայացված Նախագծերի փաթեթով առաջարկվում է նոր սահմանափակումներ կիրառել վիճակախաղերի եւ խաղային գործունեության մյուս ոլորտներում քաղաքացիների մասնակցության առումով: Մասնավորապես, առաջարկվում է սահմանափակել խաղային գործունեության հասանելիությունն այն խմբերի համար, որոնց ներգրավվածությունը կարող է առավել մեծ սոցիալական վնաս առաջացնել եւ իրական հնարավորություններ սստեղծել այն քաղաքացիների համար, ովքեր ցանկանում են ինքնակամ դադարեցնել  խաղալը եւ ազատվել մոլեխաղերի ազդեցությունից: Նախագծերի փաթեթը ֆինանսատնտեսագիտական հիմնախնդիրներ չի պարունակում, սակայն հարկ ենք համարում ներկայացնել որոշ նկատառումներ՝ առաջարկվող կարգավորումների գործնական կիրառելիության տեսանկյունից: Մասնավորապես, առաջարկվող այն կարգավորումները, որոնք չեն վերաբերում անձանց կողմից ինքնակամ սահմանափակումներին, բավականին խնդրահարույց են գործնական կիրառելիության տեսանկյունից, քանի որ պահանջում են հատուկ տեղեկատվության ստացում: Օրինակ, նախատեսվում է սահմանափակել այն անձանց խաղային հնարավորությունները, որոնք օգտվում են պետական բյուջեի ֆինանսավորմամբ կամ համաֆինանսավորմամբ իրականացվող սուբսիդավորման որեւէ ծրագրից կամ հանդիսանում են «Պետական նպաստների մասին» օրենքով նախատեսված որեւէ տեսակի նպաստի նպաստառու եւ այլն: Սա նշանակում է, որ Լիազոր մարմինը խաղային գործունեությամբ զբաղվող բոլոր կազմակերպություններին պետք է տրամադրի այս պահանջներին բավարարող բոլոր քաղաքացիների անձնական տվյալները՝ անկախ նրանից, թե տվյալ քաղաքացին օգտվու՞մ է, արդյոք, խաղային գործունեությամբ զբաղվող կազմակերպության ծառայություններից, թե ոչ, ընդ որում՝ առանց տվյալ քաղաքացիների համաձայնության, ինչն էլ անձնական տվյալների, իսկ որոշ այլ դեպքերում՝ նաեւ բանկային գաղտնիքի հետ կապված խնդիրներ են առաջացնում: Մյուս կողմից, առաջարկվում են այնպիսի սահմանափակումներ, որոնց կիրառումն ուղղակի ֆիզիկապես հնարավոր չի թվում: Օրինակ՝ առաջարկվում է սահմանել, որ սահմանափակվում են այն քաղաքացիների խաղային հնարավորությունները, ովքեր. «ունեն սպառողական վարկ եւ վարկի ընդհանուր ծավալը գերանզանցում է տարեկան եկամուտների 40%-ը:»: Նախ, անհասկանալի է մնում, թե ինչու՞ է առաջարկվում սահմանափակել միայն սպառողական վարկ ունեցող քաղաքացիների մասնակցության հնարավորությունները (կան վարկի կամ փոխառության բազմաթիվ այլ տեսակներ եւս), եւ երկրորդ՝ ինչպե՞ս կարող է խաղային գործունեությամբ զբաղվող կազմակերպությունը տվյալ ամբողջ տարվա ընթացքում սահմանափակել քաղաքացու մասնակցությունը, եթե նրա տարեկան եկամուտների մասին տվյալները հայտնի են դառնում միայն հաջորդ տարվա առաջին եռամսյակում:  Եզրահանգում Նախագծերի փաթեթը ֆինանսատնտեսագիտական հիմնահարցեր չի պարունակում, սակայն առաջարկվող կարգավորումների գործնական կիրառության ապահովման առումով վերաիմաստավորման եւ լրամշակման կարիք ունի: ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ  ՎԱՐՉՈՒԹՅԱՆ ՖԻՆԱՆՍԱՏՆՏԵՍԱԳԻՏԱԿԱՆ ՓՈՐՁԱՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԲԱԺՆԻ ՊԵՏ                               ԱՐԹՈՒՐ ԹԱՄԱԶՅԱՆ  (հեռ.` 011 513-668) 17.03.2026թ. Սոցիալական փորձաքննության արդյունքները ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորի կողմից ներկայացված Նախագծերի փաթեթով առաջարկվում է լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարել «Խաղային գործունեության կարգավորման մասին» օրենքում, համապատասխան լրացումներ եւ փոփոխություն կատարելով նաեւ հարակից՝ «Շահումով խաղերի, ինտերնետ շահումով խաղերի եւ խաղատների մասին» եւ «Վիճակախաղերի մասին» օրենքներում, ինչն, ըստ հեղինակի, պայմանավորված է շահումով խաղերի եւ առցանց խաղադրույթների ծավալների աննախադեպ աճով, գործող սահմանափակումների անբավարարությամբ, ինչպես նաեւ սոցիալապես խոցելի խմբերի սոցիալական եւ ֆինանսական ծանր հետեւանքներով: Նախագծերի փաթեթով, մասնավորապես՝ «Խաղային գործունեության կարգավորման մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագծով առաջարկվող իրավակարգավորումները միտված են խստացնելու խաղային գործունեության նկատմամբ սոցիալական եւ ֆինանսական սահմանափակումները՝ հատկապես սոցիալապես խոցելի խմբերի պաշտպանության համար: Հետեւաբար, ներկայացվող մոտեցումները սոցիալական հիմնախնդիրների տեսանկյունից ընդհանուր առմամբ դրական են՝ սոցիալական պատասխանատվության եւ հանրային առողջության առումով, ինչով պայմանավորված կցանկանայինք ներկայացնել որոշ նկատառումներ: Մասնավորապես, Նախագծի 1-ին հոդվածով առաջարկվող լրացումները՝  - «օգտվում են պետական բյուջեի ֆինանսավորմամբ կամ համաֆինանսավորմամբ իրականացվող սուբսիդավորման որեւէ ծրագրից. - հանդիսանում են «Պետական նպաստների մասին» օրենքով նախատեսված որեւէ տեսակի նպաստի նպաստառու.  - ունեն սպառողական վարկ եւ վարկի ընդհանուր ծավալը գերանզանում է տարեկան եկամուտների 40%-ը: - օրենքով նախատեսված կենսաթոշակային տարիքը լրացած քաղաքացիների մասնակցությունը խաղերին, եթե տվյալ անձանց եկամտի միակ աղբյուրը նշանակված կենսաթոշակն է:», հասկանալի են, սակայն պարզ չէ, թե տվյալ տեղեկատվությունը ե՞րբ եւ ինչպե՞ս կհասնի խաղային ինտերակտիվ հարթակներին: Մեր կարծիքով, նմանատիպ տեղեկատվության փոխանակման համար անհրաժեշտ են հստակ մեխանիզմներ ստեղծել (օրինակ՝ «տեղեկատվական համակարգի կառավարման ռեգիստր», ինչը կվերահսկի տվյալների փոխանցման եւ արգելափակման հավաստիությունը: Եզրահանգում Նախագծերի փաթեթը սոցիալ, կրթական, առողջապահական հիմնախնդիրների տեսանկյունից լրամշակման կարիք ունի՝ նշված դիտողությունները հաշվի առնելու տեսանկյունից: ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ ՎԱՐՉՈՒԹՅԱՆ ՍՈՑԻԱԼ, ԿՐԹԱԿԱՆ, ԱՌՈՂՋԱՊԱՀԱԿԱՆ  ՓՈՐՁԱՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԲԱԺԻՆ  Կատարող` Ա. Գալստյան (հեռ. 011-513-235), (12-35) 17.03.2026թ.