Կառավարության կողմից օրենսդրական նախաձեռնության կարգով ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը (փաստաթղթային կոդ` Կ-1351-05.05.2026-ՏՀ-011/0) եւ «Պետական տուրքի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը (փաստաթղթային կոդ` Կ-1351.1-05.05.2026-ՏՀ-011/0)   (այսուհետ միասին` Նախագծերի փաթեթ) մասնագիտական փորձաքննության են ենթարկվել Ազգային ժողովի աշխատակազմի փորձագիտական եւ վերլուծական  վարչությունում:

Նախագծերի փաթեթը ենթարկվել է իրավական, ֆինանսատնտեսագիտական, սոցիալական փորձաքննության: 

Ստորեւ ներկայացվում է մասնագիտական փորձաքննության եզրակացությունը, ինչպես նաեւ Նախագծերի փաթեթին առնչվող այլ օրենքի կամ Ազգային ժողովի որոշման ընդունման անհրաժեշտության բացակայության  մասին տեղեկանքը:

Նախագծերի փաթեթի` Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության (այսուհետ` Սահմանադրություն) եւ օրենքների պահանջներին համապատասխանության տեսանկյունից նշենք հետեւյալը.

1. «Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի (այսուհետ` Նախագիծ) 1-ին հոդվածի 2-րդ կետով նախատեսվող Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքի (այսուհետ` Օրենսգիրք) 105-րդ հոդվածի 1-ին մասում նոր լրացվող 1.1-ին կետի համաձայն՝ «Շահութահարկով հարկման բազա են համարվում ՝(...) բանկերի թողարկած եւ Հայաստանի Հանրապետության կառավարության սահմանած ցանկում ներառված ֆոնդային բորսաներում չցուցակված բաժնետոմսերից կամ բանկի բաժնեհավաք կամ փայահավաք կապիտալում բաժնեմասից, փայաբաժնից ռեզիդենտ կազմակերպությունների կողմից ստացվող շահաբաժինները:»: Այսինքն՝ Նախագծի 1-ին հոդվածով նախատեսվող լրացման արդյունքում Օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի մակարդակում նոր հարկման բազան կապվել է բացառապես ռեզիդենտ կազմակերպությունների հետ։

Միեւնույն ժամանակ, Նախագծի 4-րդ հոդվածի 3-րդ կետի «գ» ենթակետով նախատեսվող Օրենսգրքի 125-րդ հոդվածի 4-րդ մասում նոր լրացվող 3.2-րդ կետով սահմանվում է առանց մշտական հաստատության Հայաստանի Հանրապետությունում գործունեություն իրականացնող ոչ ռեզիդենտ շահութահարկ վճարողի հարկման բազայի նկատմամբ, այն է՝  բանկերի թողարկած եւ Հայաստանի Հանրապետության կառավարության սահմանած ցանկում ներառված ֆոնդային բորսաներում չցուցակված բաժնետոմսերից կամ բանկի բաժնեհավաք կամ փայահավաք կապիտալում բաժնեմասից, փայաբաժնից ստացվող շահաբաժինների մասով, շահութահարկի հաշվարկման  դրույքաչափ: Խնդիրն այն է, որ Նախագծով կատարվող լրացման արդյունքում Օրենսգրքի 125-րդ հոդվածի 4-րդ մասը վերաբերելու է ոչ ռեզիդենտ շահութահարկ վճարողների հարկմանը։ Հետեւաբար ստացվելու է, որ՝ Օրենսգրքի 105-րդ հոդվածում նոր հարկման բազա է ձեւավորվում միայն ռեզիդենտ կազմակերպությունների համար, սակայն 125-րդ հոդվածում նույն շահաբաժինների նկատմամբ դրույքաչափ է սահմանվում նաեւ ոչ ռեզիդենտների համար։ Ելնելով վերոգրյալից՝ առաջարկում ենք համապատասխանեցնել Նախագծի 1-ին հոդվածի 2-րդ կետով նախատեսվող Օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի 1-ին մասում նոր լրացվող 1.1-ին կետը եւ Նախագծի 4-րդ հոդվածի 3-րդ կետի «գ» ենթակետով նախատեսվող Օրենսգրքի 125-րդ հոդվածի 4-րդ մասում նոր լրացվող 3.2-րդ կետը: Անհամապատասխանությունը վերացնելու առաջարկը վերաբերում է նաեւ հիշատակված դրույթներից բխող Նախագծում նախատեսվող այլ լրացումներին եւ փոփոխություններին եւս:

2. Նախագծի 14-րդ հոդվածի 2-րդ մասը առաջարկում ենք համապատասխանեցնել «Պետական տուրքի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 9-րդ հոդվածի 1-ին մասին, քանզի «Պետական տուրքի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 9-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն նույն նախագծով կարգավորումները գործելու են սահմանափակ՝ մինչեւ 2026 թվականի դեկտեմբերի 31-ը, ժամկետով: Հետեւաբար «Պետական տուրքի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի դրույթներից բխող Նախագծի 14-րդ հոդվածի 2-րդ մասը նույնպես պետք է գործի նույն ժամկետում:

3. «Պետական տուրքի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 1-ին հոդվածում առաջարկում ենք պահպանել  «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 18-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջը, այն է՝ «Օրենքի լրիվ անվանումը հիշատակելիս հետեւյալ հաջորդականությամբ ներառվում են օրենքի վերնագիրը, օրենքի ընդունման տարին, ամիսը (տառերով), ամսաթիվը, հերթական համարը եւ «օրենք» բառը: Օրենքի կրճատ անվանումը հիշատակելիս դրանում նշվում է օրենքի վերնագիրը:»:

4. «Պետական տուրքի մասին» օրենքի (այսուհետ` Օրենք)  համակարգային տրամաբանությունից բխում է, որ պետական տուրքը գանձվում է պետության կամ տեղական ինքնակառավարման մարմինների կողմից իրենց իրավասությունների շրջանակում  իրականացվող իրավաբանական նշանակություն ունեցող գործողությունների, վարչարարության կամ ծառայությունների դիմաց։ Մինչդեռ քննարկվող «Պետական տուրքի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 1-ին եւ 4-րդ հոդվածներից բխում է, որ պետական տուրքը նախատեսվում է գանձել նաեւ բանկերի կողմից շահաբաժինների բաշխման կամ վճարման փաստի համար, այսինքն՝ մասնավոր իրավահարաբերությունից բխող գործողության կապակցությամբ՝ առանց որեւէ պետական ծառայության կամ վարչարարության առկայության։

Ընդ որում, «Պետական տուրքի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծով սահմանված կարգավորումների բովանդակությունը եւս վկայում է, որ խոսքը ըստ էության հարկային պարտավորության մասին է: Մասնավորապես, Նախագծի 4-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենքում լրացվող 20.6-րդ մասի համաձայն պետական տուրքը հաշվարկվում է տոկոսադրույքով՝ շահաբաժնի 15 տոկոսի չափով, այն ենթակա է հաշվարկման եւ վճարման հարկային մարմին, սահմանվում են հաշվետվության ներկայացման պարտականություններ, ինչպես նաեւ տույժեր եւ բռնագանձման մեխանիզմներ։ Այս բոլոր հատկանիշները բնորոշ են հենց հարկային պարտավորություններին եւ Օրենսգրքի տրամաբանությանը, այլ ոչ պետական տուրքի ինստիտուտին եւ միայն «Պետական տուրքի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 1-ին հոդվածով հասկացության փոփոխությունը չի կարող վերափոխել ողջ համակարգը եւ այն դարձնել հարկի նմանակ։ Ընդ որում, հասկացությունը լրացվում է եւ պետական տուրք թույլատրվում է գանձել ընդհանրապես կազմակերպությունների կամ ֆիզիկական անձանց (այդ թվում՝ անհատ ձեռնարկատիրոջ, նոտարի) կողմից իրականացված՝ սույն օրենքով սահմանված գործողությունների համար, ինչը կարճ ժամանակով ռիսկային փոփոխության է ենթարկում ամբողջ համակարգը:

Հետեւաբար, գտնում ենք, որ «Պետական տուրքի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծով առաջարկվող լուծումը բովանդակային առումով հանդիսանում է համապատասխան շահաբաժինների «պիլոտային» հարկում, որը միայն ներկայացվում է որպես պետական տուրք։ Նման մոտեցումը կարող է խնդիրներ առաջացնել հարկերի եւ պետական տուրքերի սահմանազատման, իրավական որոշակիության եւ հարկային օրենսդրության համակարգայնության տեսանկյունից, քանի որ փաստացի ձեւավորվում է մի իրավիճակ, երբ նույն տնտեսական հարաբերության նկատմամբ կիրառվում է հարկային բնույթի վճար, սակայն այն օրենսդրորեն ձեւակերպվում է որպես պետական տուրք։

Առաջարկում ենք վերոգրյալի հիման վրա վերանայել «Պետական տուրքի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի կարգավորումները:

5. «Պետական տուրքի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 4-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենքում նոր լրացվող 20.6-րդ հոդվածում առաջարկում ենք պահպանել «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 14-րդ հոդվածի 7-րդ մասի պահանջը, այն է՝ «Հոդվածների եւ մասերի համարները տեքստից բաժանվում են միջակետերով:»:

6. «Պետական տուրքի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 6-րդ հոդվածով նախատեսվող Օրենքի 34-րդ հոդվածում չի սահմանվում «Պետական տուրքի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 4-րդ հոդվածով լրացվող 20.6-րդ հոդվածով նախատեսվող գործողությունների համար պետական տուրքը գանձելու համար պատասխանատու մարմինը, ի հակառակ նույն հոդվածով սահմանված մյուս պետական տուրքերի տեսակների:

7. «Պետական տուրքի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 8-րդ հոդվածով նախատեսվում է փոփոխություն եւ լրացում կատարել Օրենքի 36.1-ին մասի 4-րդ մասի 2-րդ կետում եւ 7-րդ մասում, որոնք Օրենքում դեռեւս ինկորպորացված չեն, քանի որ դեռեւս ուժի մեջ չեն մտել: Ըստ «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 34-րդ հոդվածի 6-րդ մասի՝ «Փոփոխություն կամ լրացում կարող է կատարվել նաեւ սահմանված կարգով պաշտոնապես հրապարակված, սակայն ուժի մեջ չմտած նորմատիվ իրավական ակտում կամ դրա ուժի մեջ չմտած մասում, իսկ այն դեպքում, երբ ակտն արդեն ինկորպորացվել է, ապա հիմնական նորմատիվ իրավական ակտում:»: Հետեւաբար տվյալ իրավիճակում փոփոխություն կամ լրացում կարող է նախատեսվել միայն «Պետական տուրքի մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին 2024 թվականի սեպտեմբերի 11-ի ՀՕ-339-Ն օրենքի 7-րդ հոդվածում, ինչը առաջարկում ենք պահպանել եւ վերանայել «Պետական տուրքի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 8-րդ հոդվածը:

8. Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքի 2-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն՝ «Օրենսգրքով նոր տեսակի հարկի կամ վճարի սահմանում, հարկի կամ Օրենսգրքով սահմանված վճարի դրույքաչափի բարձրացում նախատեսող Հայաստանի Հանրապետության օրենքները կամ Հայաստանի Հանրապետության օրենքների նման դրույթները կարող են ուժի մեջ մտնել այդ օրենքների ընդունման օրը ներառող հարկային տարվան հաջորդող հարկային տարվա սկզբից, բայց ոչ շուտ, քան այդ օրենքների պաշտոնական հրապարակման օրը ներառող ամսվան հաջորդող յոթերորդ ամսվա սկզբից:»:

Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքի 7-րդ հոդվածում սահմանված են վճարի տեսակները, որի 1-ին մասի 1-ին կետի «ա» ենթակետի համաձայն՝ «Հայաստանի Հանրապետությունում կիրառվում են`

1) պետական վճարներ, որոնց տեսակներն են՝

ա. պետական տուրքը,

(...)»: 

Սահմանելով Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքով սահմանված վճարի նոր տեսակ, այն է՝ նոր տեսակի պետական տուրք, «Պետական տուրքի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը պետք է  ուժի մեջ մտնի օրենքի ընդունման օրը ներառող հարկային տարվան՝ 2026 թվականին, հաջորդող հարկային տարվա՝ 2027 թվականից: Մինչդեռ Նախագծի 9-րդ հոդվածի 1-ին ուժի մեջ մտնելու ժամկետը սահմանված է 2026 թվականի հուլիսի 1-ը: 

Հիմք ընդունելով վերոգրյալն՝ առաջարկում ենք վերանայել Նախագծի 9-րդ հոդվածով նախատեսված ժամկետը՝ համապատասխանեցնելով այն Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքով նախատեսվող համապատասխան դրույթների ուժի մեջ մտնելու վերաբերյալ ընդունելի ժամկետներին:

9. Նախագծի 14-րդ հոդվածի 3-րդ մասի եւ  «Պետական տուրքի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 9-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն հարկի կամ տուրքի վերաբերյալ նոր նախատեսվող կարգավորումները, այդ թվում դրույթաչափի, կիրառելի են լինելու Նախագծերի փաթեթի ընդունումից առաջ ընկած հաշվետու ժամանակաշրջանների գործունեության արդյունքներով բաշխվող կամ վճարվող շահաբաժինների վրա:

Սա նշանակում է, որ բանկերի կողմից նախկինում արդեն ձեւավորված եւ գործող իրավակարգավորման պայմաններում ստացված շահույթը հետագայում ենթարկվելու է լրացուցիչ հարկային բեռի. տնտեսական արդյունքը ձեւավորվել է նախկին հարկային ռեժիմի պայմաններում, սակայն դրա բաշխման փուլում Նախագծերի փաթեթով նոր, ավելի ծանր պարտավորություն է սահմանվում։ Նման մոտեցումը կարող է դիտվել որպես հարկային հարաբերություններին հետադարձ ազդեցություն հաղորդելու ձեւ, քանի որ այն փոփոխում է նախկինում ձեւավորված տնտեսական արդյունքների նկատմամբ կիրառվող իրավական ռեժիմը եւ վատթարացնում սուբյեկտի իրավական կարգավիճակը, ինչը հակասում է Սահմանադրության 73-րդ հոդվածի 1-ին մասին:

Բացի այդ, տվյալ կարգավորումները կարող է խնդրահարույց լինել իրավական որոշակիության եւ իրավաչափ ակնկալիքների պաշտպանության սկզբունքների տեսանկյունից։ Բանկերը եւ բաժնետերերը իրենց տնտեսական վարքագիծը, ներդրումային եւ բաշխման քաղաքականությունը ձեւավորել են գործող հարկային կարգավորումների պայմաններում՝ ակնկալելով շահույթի բաշխման նկատմամբ տվյալ պահին գործող հարկային բեռը։ Հետագայում լրացուցիչ հարկային կամ պետական տուրքի պարտավորության սահմանումը փաստացի փոխում է արդեն ձեւավորված իրավական եւ տնտեսական սպասումները։

Հետեւաբար առաջարկում ենք այս դրույթները վերանայել, քանզի Նախագծի 14-րդ հոդվածի 3-րդ մասի եւ  «Պետական տուրքի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 9-րդ հոդվածի 2-րդ մասի բովանդակային ազդեցությունը վերաբերում է մինչեւ օրենքի ուժի մեջ մտնելը ձեւավորված ֆինանսական արդյունքներին, ինչը կարող է խնդրահարույց լինել հետադարձության, իրավական որոշակիության եւ հարկային հարաբերություններում կանխատեսելիության սկզբունքների տեսանկյունից։ 

Ամփոփելով փորձաքննության արդյունքները՝ կարող ենք նշել, որ Նախագծերի փաթեթը խնդրահարույց է իրավական որոշակիության, իրավական կանխատեսելիության տեսանկյունից:

Միաժամանակ առաջարկում ենք ներկայացված դիտարկումների հիման վրա ապահովել Նախագծերի փաթեթով սահմանված կարգավորումների  համապատասխանությունը միմյանց, Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքի, «Պետական տուրքի մասին» օրենքի, «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի պահանջներին:

Միաժամանակ՝ նշենք, որ, Նախագծերի փաթեթն անհետաձգելի համարվելու եւ Ազգային ժողովի Տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի հերթական նիստի օրակարգում ընդգրկվելու հետեւանքով, բացակայել է ամբողջական եւ համապարփակ փորձաքննության ենթարկելու հնարավորությունը՝ ժամանակի սղության  գործոնով պայմանավորված: Ուստի սույն եզրակացությունը չի բացառում Նախագծերի փաթեթի լրացուցիչ ուսումնասիրության եւ քննարկման արդյունքում նոր դիտողությունների, առաջարկությունների եւ եզրահանգումների ներկայացում:

ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ 

ՎԱՐՉՈՒԹՅԱՆ ՊԵՏԱԻՐԱՎԱԿԱՆ 

ՓՈՐՁԱՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԲԱԺԻՆ

Կատարող՝ Գ. Մուրադյան (հեռ.` 011-513-248) 

19.05.2026թ.

Նախագծին առնչվող այլ օրենքի կամ Ազգային ժողովի որոշման ընդունման անհրաժեշտությունը բացակայում է:

ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ 

ՎԱՐՉՈՒԹՅԱՆ ՊԵՏԱԻՐԱՎԱԿԱՆ 

ՓՈՐՁԱՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԲԱԺԻՆ

Կատարող՝ Գ. Մուրադյան (հեռ.` 011-513-248) 

19.05.2026թ.

Ներկայացված Նախագծերի փաթեթով առաջարկվում է վերանայել բանկերի կողմից վճարվող շահաբաժինների հարկման մոտեցումները եւ բանկերի կողմից վճարվող շահաբաժինների համար սահմանել եկամտային հարկի կամ ոչ ռեզիդենտի շահութահարկի 15 տոկոս դրույքաչափ, եթե շահաբաժինները ստացվել են բանկերի կողմից թողարկված եւ Հայաստանի Հանրապետության կառավարության սահմանած ցանկում ներառված ֆոնդային բորսաներում չցուցակված բաժնետոմսերից: Միաժամանակ, առաջարկվում է բանկերի մասով վերացնել շահաբաժնից պահված եկամտային հարկի չափով վերաներդրում կատարելու պարագայում շահաբաժնից պահված հարկը վերադարձնելու հնարավորությունը:

Նախագծով առաջարկվում է սահմանել նաեւ, որ ռեզիդենտ շահութահարկ վճարողների կողմից բանկերից ստացվող՝ Հայաստանի Հանրապետության կառավարության սահմանած ցանկում ներառված ֆոնդային բորսաներում չցուցակված բաժնետոմսերից ստացվող շահաբաժինները եւս ենթակա են հարկման՝ 15 տոկոս դրույքաչափով, որի հաշվարկման եւ բյուջե վճարման պարտավորությունը կրելու է շահաբաժինը վճարող բանկը՝ որպես հարկային գործակալ: Ընդ որում,  բանկերի բաժնետեր համարվող ռեզիդենտ շահութահարկ վճարողների կողմից բանկերից ստացվող շահաբաժինների մասով բանկի կողմից հաշվարկվող շահութահարկի գումարը ռեզիդենտ շահութահարկ վճարողների համար չի սահմանվում որպես շահութահարկի գումարից նվազեցվող գումար, քանի որ վարվող քաղաքականության նպատակադրումն այն է, որ շահաբաժինների մասով բանկի կողմից հաշվարկվող շահութահարկի գումարը համարվի վերջնական հարկային պարտավորություն: Բացի այդ, բանկերի բաժնետեր համարվող ռեզիդենտ շահութահարկ վճարողների համար պահպանվում է ստացված շահաբաժինը հարկման նպատակով համախառն եկամտում ներառելու եւ միաժամանակ համախառն եկամտից նվազեցնելու՝ գործող օրենսդրական կարգավորումը, ինչը նշանակում է, որ որպես բաժնետեր՝ բանկերից ստացված շահաբաժինը ռեզիդենտ կազմակերպության մակարդակում հաշվարկվող շահութահարկի գումարի վրա ունենալու է չեզոք ազդեցություն:

Միեւնույն ժամանակ, «Պետական տուրքի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագծով 2026 թվականի հուլիսի 1-ից մինչեւ 2026 թվականի դեկտեմբերի 31-ն ընդգրկող ժամանակահատվածի համար առաջարկվում է սահմանել պետական տուրք բանկերի կողմից թողարկված եւ Հայաստանի Հանրապետության կառավարության սահմանած ցանկում ներառված ֆոնդային բորսաներում չցուցակված բաժնետոմսերից վճարվող շահաբաժինների համար՝ շահաբաժինների 15 տոկոսի չափով:

Ֆինանսատնտեսագիտական հիմնախնդիրների տեսանկյունից հարկ ենք համարում անդրադառնալ Նախագծերի փաթեթի կազմում ընդգրկված՝ «Պետական տուրքի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին օրենքի նախագծի (այսուհետ՝ Նախագիծ) 4-րդ հոդվածով առաջարկվող՝ «Պետական տուրքի մասին» օրենքի (այսուհետ՝ Օրենք) նոր՝ 20.6-րդ հոդվածի բովանդակությանը, ըստ որի՝ կազմակերպությունների կամ ֆիզիկական անձանց (այդ թվում՝ անհատ ձեռնարկատիրոջ, նոտարի) կողմից իրականացվող գործողությունների համար, ինչպես նշվեց, գանձվում է պետական տուրք՝ շահաբաժինների 15 տոկոսի չափով՝ բանկերի թողարկած եւ Հայաստանի Հանրապետության կառավարության սահմանած ցանկում ներառված ֆոնդային բորսաներում չցուցակված բաժնետոմսերի կամ բանկի բաժնեհավաք կամ փայահավաք կապիտալում բաժնեմասի, փայաբաժնի մասով բանկերի կողմից՝

ա. ֆիզիկական անձ համարվող մասնակիցներին (բաժնետերերին) շահաբաժին վճարելու համար,

բ. իրավաբանական անձ համարվող մասնակիցներին (բաժնետերերին) շահաբաժնի բաշխման մասին որոշում ընդունելու համար (անկախ ստացվող շահաբաժինների՝ մշտական հաստատությանը վերագրվելու հանգամանքից):

Խնդիրը կայանում է նրանում, որ «Պետական տուրքի մասին» օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով տրված սահմանման համաձայն՝ պետական տուրքը հանդիսանում է պետական մարմինների լիազորությունների իրականացմամբ պայմանավորված` սույն օրենքով սահմանված ծառայությունների կամ գործողությունների համար կազմակերպություններից կամ ֆիզիկական անձանցից (այդ թվում՝ անհատ ձեռնարկատիրոջից, նոտարից) Հայաստանի Հանրապետության պետական եւ (կամ) համայնքների բյուջեներ մուծվող՝ օրենքով սահմանված պարտադիր վճար, այն դեպքում, երբ Նախագծով առաջարկվող կարգավորումը որեւէ կապ չունի պետական լիազորությունների իրականացման հետ: Ինչ վերաբերում է այն հանգամանքին, որ միաժամանակ առաջարկվում է նաեւ «պետական տուրք» հասկացության սահմանման մեջ ավելացնել նաեւ «ինչպես նաեւ կազմակերպությունների կամ ֆիզիկական անձանց (այդ թվում՝ անհատ ձեռնարկատիրոջ, նոտարի) կողմից իրականացված՝ սույն օրենքով սահմանված գործողությունների» բառերը, որի արդյունքում առաջարկվող կարգավորումներն օրենքի ուժով կհամարվեն պետական տուրքի տարրեր, ապա ակնհայտ է, որ նման արհեստական «ներդրումը» խաթարում է ինչպես «պետական տուրք», այնպես էլ «հարկ» հասկացությունների իմաստն ու բովանդակությունը: Ընդունվելու դեպքում կստացվի, բանկերի թողարկած եւ Հայաստանի Հանրապետության կառավարության սահմանած ցանկում ներառված ֆոնդային բորսաներում չցուցակված բաժնետոմսերի կամ բանկի բաժնեհավաք կամ փայահավաք կապիտալում բաժնեմասի, փայաբաժնի մասով բանկերի կողմից նրանց մասնակիցներին (բաժնետերերին) շահաբաժին վճարելու համար այդ շահաբաժինների 15 տոկոսի չափով գանձվող պարտադիր վճարը, հանդիսանալով հարկ (քանի որ իր բոնադակությամբ լիովին համապատասխանում է Հարկային օրենսգրքի 4-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով տրված «հարկ» հասկացության սահմանմանը) պետք է գանձվի «Պետական տուրքի մասին» օրենքի հիման վրա՝ իր էությամբ եւ բովանդակությամբ չհանդիսանալով պետական տուրքի տեսակ:

Հետեւաբար, Օրենքի նոր՝ 20.6-րդ հոդվածով առաջարկվող իրավակարգավորումները փաստացի հանդիսանում են հարկային հարաբերությունների կարգավորման իրավական նորմեր, որոնք, մեր կարծիքով, նույնպես պետք է սահմանվեն Հարկային օրենսգրքով: Այս կապակցությամբ առաջարկում ենք նշված 20.6-րդ հոդվածով առաջարկվող եւ դրա հետ կապված մյուս բոլոր դրույթները տեղափոխել Նախագծերի փաթեթի կազմում ընդգրկված «Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծ եւ, ի վերջո, դրանք ընդունել Հարկային օրենսգրքով:

Նախագծերի փաթեթը ֆինանսատնտեսագիտական հիմնահարցերի տեսանկյունից վերաիմաստավորման եւ լրամշակման կարիք ունի՝ «Պետական տուրքի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին օրենքի նախագծի 4-րդ հոդվածով առաջարկվող՝ «Պետական տուրքի մասին» օրենքի նոր՝ 20.6-րդ հոդվածը եւ դրա հետ կապված դրույթները Նսախագծերի փաթեթի կազմում ընդգրկված՝ «Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծ տեղափոխելու առումով:

ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ 

ՎԱՐՉՈՒԹՅԱՆ ՖԻՆԱՆՍԱՏՆՏԵՍԱԳԻՏԱԿԱՆ

ՓՈՐՁԱՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԲԱԺՆԻ ՊԵՏ                            ԱՐԹՈՒՐ ԹԱՄԱԶՅԱՆ 

(հեռ.` 011 513-668)

11.05.2026թ.

ՀՀ կառավարության կողմից ներկայացված Նախագծերի փաթեթով առաջարկվում է լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարել «Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքում», համապատասխան լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելով նաեւ հարակից՝ «Պետական տուրքի մասին» օրենքում:

Առաջարկվող իրավակարգավորումները պայմանավորված են բանկային ոլորտի համար հիմնավորված հարկային բեռի սահմանմամբ եւ հարկման արդյունավետ կարգավորումների ներդրմամբ, ինչպես նաեւ բանկերի համար ֆոնդային բորսաներում ցուցակման լրացուցիչ տնտեսական խթանների ձեւավորմամբ:

Նախագծերի փաթեթով, հեղինակն առաջարկում է սահմանել, որ ռեզիդենտ շահութահարկ վճարողների կողմից բանկերից ստացվող՝ ՀՀ կառավարության սահմանած ցանկում ներառված ֆոնդային բորսաներում չցուցակված բաժնետոմսերից ստացվող շահաբաժինները եւս ենթակա են հարկման՝ 15% դրույքաչափով, որի հաշվարկման եւ բյուջե վճարման պարտավորությունը կրելու է շահաբաժինը վճարող բանկը՝ որպես հարկային գործակալ: 

Հեղինակն ակնկալում է, որ առաջարկվող իրավակարգավորումները կապահովեն բանկային ոլորտի արդյունավետ հարկում եւ պետական բյուջեի լրացուցիչ հարկային եկամուտներ, ինչպես նաեւ կխթանեն, որպեսզի ՀՀ-ում գործող առեւտրային բանկերը ցուցակվեն ՀՀ կառավարության սահմանած ֆոնդային բորսաներում՝ բանկային ոլորտում ներդրումների կատարումը դարձնելով առավել մասնակցային: 

Նախագծերի փաթեթի վերաբերյալ դիտողություններ եւ առաջարկություններ չկան:

Նախագծերի փաթեթով առաջարկվող լրացումների եւ փոփոխությունների  ընդունումը սոցիալական հիմնախնդիրների տեսանկյունից կունենա չեզոք ազդեցություն: 

Նախագծերի փաթեթը սոցիալական հիմնախնդիրների տեսանկյունից լրամշակման կարիք չունի:

ՓՈՐՁԱԳԻՏԱԿԱՆ ԵՎ ՎԵՐԼՈՒԾԱԿԱՆ 

ՎԱՐՉՈՒԹՅԱՆ ՍՈՑԻԱԼԱԿԱՆ 

ՓՈՐՁԱՔՆՆՈՒԹՅԱՆ ԲԱԺՆԻ ՊԵՏ                                Լ. Մարկոսյան 

Կատարող` Ա. Գալստյան (հեռ. 011-513-235), (12-35)

07.05.2026թ.