Հոդված 1. 2016 թվականի հոկտեմբերի 4-ի Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքի (այսուհետ՝ Օրենսգիրք) 134-րդ հոդվածի  5-րդ մասը շարադրել հետեւյալ խմբագրությամբ.

«5. Հայաստանի Հանրապետությունում պետական գրանցում ստացած (հաշվառված) ռեզիդենտ եւ Հայաստանի Հանրապետությունում հաշվառված մշտական հաստատություն ունեցող ոչ ռեզիդենտ համարվող` Օրենսգրքի 80.2-րդ գլխով սահմանված հաշվետու ֆինանսական հաստատությունները Օրենսգրքի 53-րդ հոդվածով սահմանված կարգով եւ Օրենսգրքի 443.4-րդ հոդվածով սահմանված ժամկետում հարկային մարմին են ներկայացնում հաշվետու հաշիվների վերաբերյալ Ստանդարտով սահմանված տեղեկությունները:»:

Հոդված 2. Օրենսգրքի  156-րդ հոդվածի  6-րդ կետը շարադրել հետեւյալ խմբագրությամբ.

«6.  Հայաստանի Հանրապետությունում պետական գրանցում ստացած (հաշվառված) ռեզիդենտ եւ Հայաստանի Հանրապետությունում հաշվառված մշտական հաստատություն ունեցող ոչ ռեզիդենտ համարվող` Օրենսգրքի 80.2-րդ գլխով սահմանված հաշվետու ֆինանսական հաստատությունները Օրենսգրքի 53-րդ հոդվածով սահմանված կարգով եւ Օրենսգրքի 443.4-րդ հոդվածով սահմանված ժամկետում հարկային մարմին են ներկայացնում հաշվետու հաշիվների վերաբերյալ Ստանդարտով սահմանված տեղեկությունները:»:

Հոդված 3. Օրենսգրքի 335-րդ հոդվածում՝

1) 3-րդ մասում՝

ա. 9-րդ կետում «փակցնելը:» բառը եւ կետադրական նշանը փոխարինել «փակցնելը.» բառով եւ կետադրական նշանով,

բ. լրացնել նոր՝ 10-րդ կետով հետեւյալ բովանդակությամբ.

«10) ֆինանսական հաշիվների համապատասխանության ճշտությունը:»:

Հոդված 4. Օրենսգրքի 339-րդ հոդվածում՝

1)  4-րդ մասում՝

ա) 1-ին կետի վերջում «անմիջապես ստուգումն սկսելիս.» բառերը փոխարինել «անմիջապես ստուգումն սկսելիս, իսկ Օրենսգրքի 335-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 10-րդ կետով սահմանված հարցը ներառող հանձնարարագրի կնքված երկու օրինակը առձեռն ծանոթացման է ներկայացվում ստուգումն սկսելիս երեք աշխատանքային օր առաջ.» բառերով,

բ) 3-րդ կետում  «եւ 6-րդ» բառերը փոխարինել «,6-րդ եւ 10-րդ» բառերով,

գ) 4-րդ կետում  «եւ 8-րդ» բառերը փոխարինել «,8-րդ եւ 10-րդ» բառերով:

Հոդված 5. Օրենսգրքի 340-րդ հոդվածում՝

1) 1-ին մասում լրացնել նոր՝ 1.2.-րդ կետ հետեւյալ խմբագրությամբ.

«1.2. ֆինանսական հաշիվների համապատասխանության ճշտության ստուգման հարցերը ներառում են՝

ա. հաշվետու ֆինանսական հաստատության կողմից Օրենսգրքի 443.3-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված հաշվետվության մեջ ներառված տեղեկությունների ամբողջականությունը եւ  ճշտությունը ստուգելու նպատակով հարցերը,

բ. hաշվետու ֆինանսական հաստատության կողմից պատշաճ ստուգման ընթացակարգերով նախատեսված պարտավորությունների կատարումը ստուգելու հարցերը,

գ. Օրենսգրքի 80.2-րդ գլխից բխող այլ նորմատիվ իրավական ակտերով սահմանված պարտավորությունների կատարումը ստուգելու հարցերը:»:

2)  6-րդ մասում «տրանսֆերային գնագոյացման» բառերից հետո լրացնել «, ինչպես նաեւ թեմատիկ՝ ֆինանսական հաշիվների համապատասխանության ճշտության» բառերը:

Հոդված 6.  Օրենսգրքի 402.3-րդ հոդվածը շարադրել հետեւյալ խմբագրությամբ.

 «Հոդված 402.3. Հաշվետու ֆինանսական հաստատության կամ հաշվետերերի եւ վերահսկող անձանց կողմից ֆինանսական հաշիվների վերաբերյալ տեղեկությունները տրամադրելու, հաշվետերերի եւ վերահսկող անձանց չբացահայտման մասին տեղեկություն ներկայացնելու, ստուգման (ուսումնասիրության) ընթացակարգերը պահպանելու կանոնները խախտելը

1. Հաշվետու ֆինանսական հաստատության կողմից Օրենսգրքի 80.2 գլխով կամ 80.2 գլխով սահմանված իրավական ակտերով սահմանված պատշաճ ուսումնասիրության կամ հավաստող փաստաթղթերի պահպանման պարտավորությունները յուրաքանչյուր հաշվետիրոջ մասով չկատարելու դեպքում՝ Հաշվետու ֆինանսական հաստատությունից գանձվում է տուգանք՝ 1 միլիոն դրամի չափով:

2. Հաշվետու ֆինանսական հաստատության կողմից Ստանդարտով սահմանված տեղեկությունները Օրենսգրքի 80.2 գլխի կամ դրա համաձայն ընդունված իրավական ակտերով սահմանված ընթացակարգերով հարկային մարմնին Օրենսգրքի 443.4-րդ հոդվածի 1-ին մասով  սահմանված ժամկետում չտրամադրելու դեպքում յուրաքանչյուր չտրամադրված տեղեկության համար Հաշվետու ֆինանսական հաստատությունից գանձվում է տուգանք՝ 500 հազար դրամի չափով: Տուգանքի նշանակման օրվանից հետո՝ 30 օրվա ընթացքում, Հաշվետու ֆինանսական հաստատության կողմից տեղեկությունները չտրամադրելու դեպքում յուրաքանչյուր չտրամադրված տեղեկության համար Հաշվետու ֆինանսական հաստատությունից գանձվում է տուգանք՝ 1 միլիոն դրամի չափով:

3. Հաշվետու ֆինանսական հաստատության կողմից Ստանդարտով սահմանված տեղեկությունները Օրենսգրքի 80.2 գլխի կամ դրա համաձայն ընդունված իրավական ակտերով սահմանված ընթացակարգերով հարկային մարմնին Օրենսգրքի 443.4-րդ հոդվածի 1-ին մասով  սահմանված ժամկետից ուշ տրամադրելու դեպքում յուրաքանչյուր Օրենսգրքով սահմանված ժամկետից ուշ տրամադրված տեղեկության համար Հաշվետու ֆինանսական հաստատությունից գանձվում է տուգանք՝ 250 հազար դրամի չափով:

 4. Հաշվետու ֆինանսական հաստատության կողմից ոչ ամբողջական կամ կեղծ տեղեկություններ տրամադրելու դեպքում յուրաքանչյուր ոչ ամբողջական կամ կեղծ տեղեկության համար Հաշվետու ֆինանսական հաստատությունից գանձվում է տուգանք՝ 1 միլիոն դրամի չափով:

 5. Հաշվետու ֆինանսական հաստատության կողմից Օրենսգրքի 443.4-րդ հոդվածի 4-րդ մասով  սահմանված պատշաճ ուսումնասիրության ընթացակարգերի նպատակներով ստացված ինքնահայտարարագրի մեջ կեղծ կամ ոչ ամբողջական տեղեկություն տրամադրելու դեպքում Հաշվետու ֆինանսական հաստատությունից գանձվում է տուգանք՝ 500,000 ՀՀ դրամի չափով:

 6. Հաշվետերերի եւ Վերահսկող անձանց կողմից ինքնահայտարարագրի չներկայացման դեպքում կամ ոչ ամբողջական կամ կեղծ տեղեկություն տրամադրելու դեպքում Հաշվետերերից կամ Վերահսկող անձանցից յուրաքանչյուր չներկայացման կամ ոչ ամբողջական կամ կեղծ տեղեկության տրամադրման համար գանձվում է տուգանք՝ 500,000 ՀՀ դրամի չափով:

7. Եթե Հաշվետու ֆինանսական հաստատությունը օտարերկրյա իրավաբանական կազմավորում կամ մասնաճյուղ է, որը գտնվում է Հայաստանում, տույժը  կիրառվում է Հաշվետու ֆինանսական հաստատության գործունեության կառավարման համար պատասխանատու անձ(-անց) նկատմամբ: Սույն մասի կիրառման նպատակով, պատասխանատու անձ(-ինք)ը տրաստի դեպքում ներառում են՝ կառավարիչ(ներ)ին, իսկ գործընկերության դեպքում՝ գործընկերներին:

8.Սույն հոդվածով սահմանված խախտումների հայտնաբերման դեպքերում տուգանքները չեն կիրառվում, եթե ֆինանսական հաստատությունը ձեռնարկել է խախտումը վերացնելու համար անհրաժեշտ գործողություններ եւ փաստացի դրանք վերացրել է մինչեւ պատասխանատվության միջոցի վարույթի ավարտը, կամ խախտումը կրում է տեխնիկական բնույթ:

9. Մինչեւ սույն հոդվածով սահմանված տուգանքի կիրառումը, հարկային մարմինը տուգանքի կիրառման մասին վարչական ակտի նախագիծը ներկայացնում է ՀՀ Կենտրոնական բանկ՝ վարչական ակտով սահմանված տուգանքի կիրառման պարագայում հաշվետու ֆինանսական հաստատությանը Կենտրոնական բանկի խորհրդի սահմանած չափանիշներով հիմնավորված ծանր ֆինանսական կացության հանգեցնելու հնարավորության վերաբերյալ եզրակացություն ստանալու նպատակով: Կենտրոնական բանկի կողմից նման եզրակացություն ստանալու դեպքում հարկային մարմինը կարող է չկիրառել վարչական ակտով արձանագրված տուգանքը, եթե հաշվետու ֆինանսական հաստատությունը պատշաճ միջոցներ է ձեռնարկել խախտումները կանխելու ուղղությամբ:»:

Հոդված 7. Օրենսգրքի 80.2-րդ գլուխը շարադրել հետեւյալ խմբագրությամբ.

«Գ Լ ՈՒ Խ  80.2

ՖԻՆԱՆՍԱԿԱՆ ՀԱՇԻՎՆԵՐԻ ՄԱՍԻՆ ՏԵՂԵԿՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ԱՎՏՈՄԱՏ ՓՈԽԱՆԱԿՈՒՄ

Հոդված 443.3. Կիրառվող հասկացություններ

1. Սույն գլխում, ինչպես նաեւ սույն գլխի դրույթներից բխող Օրենսգրքի  այլ հոդվածներում նշված հասկացություններն ունեն Ստանդարտով սահմանված նշանակությունը, մասնավորապես՝

1) Ստանդարտ՝ Ֆինանսական հաշիվների վերաբերյալ տեղեկությունների ավտոմատ փոխանակման Միասնական հաշվետվողական ստանդարտը՝ ներառյալ վերջինիս Մեկնաբանությունը, որը հաստատվել է Տնտեսական համագործակցության եւ զարգացման կազմակերպության կողմից 2014 թվականի հուլիսի 15-ին՝ ներառյալ հետագա փոփոխությունները: Հարկային մարմինն ապահովում է Ստանդարտի, ինչպես նաեւ դրա փոփոխությունների եւ լրացումների թարգմանությունն ու դրանց պաշտոնական հրապարակումը՝ դրանք տեղադրելով իր պաշտոնական ինտերնետային կայքում.

2) Կոնվենցիա՝ Հայաստանի Հանրապետության կողմից 2018 թվականի հունվարի 24-ին ստորագրված «Հարկային հարցերով փոխադարձ վարչական օգնության մասին» կոնվենցիան, ներառյալ հետագա փոփոխությունները.

3) Համաձայնագիր՝ Հայաստանի Հանրապետության կողմից 2024 թվականի հունվարի 12-ին ստորագրված «Ֆինանսական հաշիվների վերաբերյալ տեղեկությունների ավտոմատ փոխանակման մասին» իրավասու մարմինների բազմակողմ համաձայնագիրը՝ ներառյալ հետագա փոփոխությունները.

4) Տեղեկությունների տրամադրում՝ հարկային մարմնի եւ Հայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական բանկի համատեղ իրավական ակտով սահմանված  հաշվետվություն, որով Ստանդարտով սահմանված տեղեկությունները Հաշվետու ֆինանսական հաստատությունը ներկայացնում է հարկային մարմին.

5) Հաշվետու հաշիվ՝ մեկ կամ մի քանի հաշվետու անձանց պատկանող ֆինանսական հաշիվ կամ պասիվ ոչ ֆինանսական կազմակերպության հաշիվ, որը վերահսկվում է հաշվետու անձ հանդիսացող անձանց կողմից եւ որը նույնականացվել է որպես այդպիսին՝ Ստանդարտով նախատեսված պատշաճ ուսումնասիրության ընթացակարգերի կիրառման արդյունքում.

6) Հաշվետու անձ՝ հաշվետու պետության անձ, բացառությամբ ընկերության, որի բաժնետոմսերը պարբերաբար վաճառվում են արժեթղթերի մեկ կամ մի քանի մասնագիտացված շուկայում, այդ ընկերության փոխկապակցված ընկերության, պետական մարմնի, միջազգային կազմակերպության, կենտրոնական բանկի կամ ֆինանսական հաստատության.

7) Հաշվետու ֆինանսական հաստատություն՝ ՀՀ ռեզիդենտ ֆինանսական հաստա-տություն (բացառությամբ այդ ֆինանսական հաստատության՝ Հայաստանի Հանրապետու-թյան տարածքից դուրս գտնվող մասնաճյուղերի) եւ Հայաստանի Հանրապետության տարածքում գտնվող՝ ոչ ռեզիդենտ ֆինանսական հաստատության մասնաճյուղ, որոնք Ստանդարտի եւ սույն կետի իմաստով չեն հանդիսանում ոչ-հաշվետու ֆինանսական հաստատություններ: Ոչ հաշվետու ֆինանսական հաստատությունների ցանկը հաստատվում է հարկային մարմնի եւ Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի համատեղ հրամանով.

8) Հաշվետու պետություն՝ պետություն, որի հետ իրականացվում է ֆինանսական հաշիվների վերաբերյալ տեղեկությունների փոխանակում՝ փոխադարձության սկզբունքի հիման վրա: Փոխանակում իրականացնող պետությունների ցանկը յուրաքանչյուր տարվա մինչեւ դեկտեմբերի 30-ը հարկային մարմինը հրապարակում է իր պաշտոնական ինտերնետային կայքում.

9) Ազատված հաշիվ՝ Ստանդարտով սահմանված հաշիվներ, որոնց ցանկը հաստատվում է հարկային մարմնի եւ Հայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական բանկի համատեղ հրամանով:

Հոդված 443.4. Հաշվետու ֆինանսական հաստատությունների կողմից տեղեկությունների տրամադրում

1. Հաշվետու ֆինանսական հաստատությունը մինչեւ յուրաքանչյուր օրացուցային տարվա հունիսի 30-ը ներառյալ էլեկտրոնային եղանակով հարկային մարմին է ներկայացնում նախորդ տարվա բոլոր հաշվետու հաշիվների վերաբերյալ տեղեկությունները: հաշվետու ֆինանսական հաստատության կողմից հաշվետու հաշիվների վերաբերյալ հարկային մարմնին տեղեկությունների տրամադրման կարգը, ձեւաչափը եւ դրա լրացման կարգը սահմանվում է հարկային մարմնի եւ Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի համատեղ իրավական ակտով:

2. Հաշվետու ֆինանսական հաստատության կողմից Ստանդարտով սահմանված պատշաճ ստուգման ընթացակարգերի արդյունքում տվյալ օրացուցային տարում հաշվետու հաշիվներ չբացահայտելու դեպքում ֆինանսական հաստատությունը մինչեւ յուրաքանչյուր օրացուցային տարվա հունիսի 30-ը ներառյալ հարկային մարմին է ներկայացնում  զրոյական հաշվետվություն՝ հարկային մարմնի կողմից սահմանված կարգով եւ ձեւով:

3.  Ֆինանսական հաստության կողմից Ստանդարտով սահմանված պատշաճ ստուգման ընթացակարգը սահմանվում է հարկային մարմնի եւ Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի  համատեղ հրամանով:

Հոդված 443.5. Փաստաթղթերի պահպանությունը

1. Հաշվետու ֆինանսական հաստատությունը պարտավոր է պահպանել Ստանդարտով, Համաձայնագրով եւ սույն գլխով սահմանված պարտավորությունների կատարումը հավաստող պատշաճ ստուգման ընթացակարգերն իրականացման ընթացքում ձեռքբերված փաստաթղթերը:

2. Ֆինանսական հաշիվներին վերաբերող բոլոր փաստաթղթերը, ինչպես նաեւ համակարգչային ծրագրերում եւ էլեկտրոնային կրիչներում առկա տեղեկատվությունը, Ֆինանսական հաստատությունը պահպանում է օրենսդրությամբ սահմանված կարգով եւ ժամկետներում, բայց ոչ պակաս, քան հինգ տարի ժամկետով: Օտարերկրյա պտությունների (տարածքների) իրավասու մարմինների ֆինանսական հաշիվների մասին տեղեկությունների փոխանցման, հարկային մարմնի կողմից այդպիսի տեղեկությունների ստացման կարգերը, ինչպես նաեւ փոխանցված ֆինանսկան հաշիվների մասին տեղեկությունների պահպանության պահանջները սահմանում է Կառավարությունը:

Հոդված 443.6. Պարտավորություններից խուսափելը

1. Սույն գլխի պահանջներից խուսափելու, ինչպես նաեւ դրանք չկատարելու նպատակով որեւէ գրավոր կամ բանավոր պայմանավորվածություն ձեռք բերելու դեպքում, այն ձեռքբերած անձանց նկատմամբ տարածվում են Ստանդարտի, Համաձայնագրի եւ սույն գլխի դրույթները, եթե հաստատվում է, որ նման պայմանավորվածության հիմնական նպատակը սույն Գլխի պահանջներից խուսափելը կամ չկատարելն է:»:

Հոդված 8. Եզրափակիչ մաս եւ անցումային դրույթներ

1. Սույն օրենքն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակման օրվան հաջորդող  տասներորդ օրը, բացառությամբ սույն օրենքի 6-րդ հոդվածի, որն ուժի մեջ է մտնում 2027 թվականի հունվարի 1-ից:

2. Սույն օրենքի 7-րդ հոդվածով խմբագրվող՝ Օրենսգրքի 443.3.-րդ հոդվածի 7-րդ մասով սահմանված դրույթների կիրարկումն ապահովող ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտը հարկային մարմինը եւ Կենտրոնական բանկը սահմանում են սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ երկամսյա ժամկետում:

3. Սույն օրենքի 7-րդ հոդվածով խմբագրվող՝ Օրենսգրքի 443.3.-րդ հոդվածի 9-րդ մասով սահմանված դրույթների կիրարկումն ապահովող ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտը հարկային մարմինը եւ Կենտրոնական բանկը սահմանում են սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ երկամսյա ժամկետում:

4. Սույն օրենքի 7-րդ հոդվածով խմբագրվող՝ Օրենսգրքի 443.4.-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված դրույթների կիրարկումն ապահովող ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտը հարկային մարմինը եւ Կենտրոնական բանկը սահմանում են սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ վեցամսյա ժամկետում:

5. Սույն օրենքի 7-րդ հոդվածով խմբագրվող՝ Օրենսգրքի 443.4.-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված դրույթների կիրարկումն ապահովող ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտը հարկային մարմինը սահմանում է սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ եռամսյա ժամկետում:

6. Սույն օրենքի 7-րդ հոդվածով խմբագրվող՝ Օրենսգրքի 443.4.-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված դրույթների կիրարկումն ապահովող ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտը հարկային մարմինը եւ Կենտրոնական բանկը սահմանում են սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ երկամսյա ժամկետում:

7. Սույն օրենքի 7-րդ հոդվածով խմբագրվող՝ Օրենսգրքի 443.5.-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված դրույթների կիրարկումն ապահովող ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտը Կառավարությունը սահմանում է սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ եռամսյա ժամկետում:

ՀԻՄՆԱՎՈՐՈՒՄ

«ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱՐԿԱՅԻՆ ՕՐԵՆՍԳՐՔՈՒՄ

ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ԼՐԱՑՈՒՄՆԵՐ ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ» ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՕՐԵՆՔԻ ՆԱԽԱԳԾԻ ԸՆԴՈՒՆՄԱՆ

1.  Իրավական ակտի անհրաժեշտությունը (նպատակը).

«Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի նախագիծը (այսուհետ՝ Նախագիծ) մշակվել է «Հարկային հարցերով փոխադարձ վարչական աջակցության մասին»  կոնվենցիայի (2010 թվականի արձանագրությամբ փոփոխված) (այսուհետ՝ Կոնվենցիա) համաձայն՝ վերջինով եւ Միասնական հաշվետվողական ստանդարտով (այսուհետ՝ Ստանդարտ) նախատեսված պարտավորությունները կատարելու նպատակով: Ստանդարտի լիարժեք եւ արդյունավետ կիրառումը հնարավոր է միայն ներքին օրենսդրության համապատասխանեցման եւ իրավական հստակ գործիքակազմի ներդրման միջոցով: Օրենսդրական փոփոխությունների անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ոչ միայն միջազգային պարտավորություններից բխող նոր մոդելային օրենսդրության եւ գործող հարկային օրենսդրությունը՝ Ստանդարտի պահանջներին համապատասխանեցնելու պահանջներով, այլեւ համաշխարհային հարկային վարչարարության առաջատար փորձի ներդրման եւ արդյունավետ կիրառման անհրաժեշտությամբ: Միաժամանակ, օրենսդրական փոփոխությունները բխում են 2025 թվականի սեպտեմբերին Հայաստանի Հանրապետության կողմից առաջին անգամ տեղեկությունների ավտոմատ փոխանակումից հետո՝ իրավակիրառ պրակտիկայում առաջացած խնդիրները կարգավորելու անհրաժեշտությունից:

2.  Կարգավորման հարաբերությունների ներկա վիճակը եւ առկա խնդիրները.

Համաձայն Կոնվենցիայի՝ այն վավերացրած պետությունները, ամեն տարի, ավտոմատ կերպով փոխանակում են Ստանդարտով սահմանված ֆինանսական հաշիվների վերաբերյալ տեղեկությունները: «ՀՀ հարկային օրենսգրքում փոփոխություն եւ լրացումներ կատարելու մասին» ՀՕ-338-Ն օրենքով 2024 թվականին կատարված փոփոխություններով կարգավորվել են ֆինանսական հաշիվների վերաբերյալ տեղեկությունների ավտոմատ փոխանակման համակարգի ներդրման համապատասխան մեխանիզմները, սակայն իրավակիրառ պրակտիկայում ի հայտ են եկել էական խնդիրներ, որոնք պայմանավորված են գործող կարգավորումների ոչ լիարժեք լինելով: Գործող կարգավորումների մի շարք դրույթներ ամբողջությամբ համահունչ չեն Ստանդարտի պահանջներին, ինչի հետեւանքով դրանց գործնական կիրառությունը բարդանում է եւ առաջանում են տարբեր մեկնաբանություններ ու տարընկալումներ, մասնավորապես՝

- Համաձայն գործող ՀՀ հարկային օրենսգրքի (այսուհետ՝ Օրենսգիրք)՝ գործող հաշիվների համար սահմանված է 250 հազար ԱՄՆ դոլարին համարժեք ՀՀ դրամի շեմի գերազանցման դրույթ, համաձայն որի գործող հաշիվը դառնում է հաշվետու, եթե տարվա ընթացքում մուտքերի եւ ելքերի հանրագմուրը կամ հարկային տարվա վերջին օրվա դրությամբ հանրագումարը կամ հարկային տարվա սկզբի կամ վերջի օրվա դրությամբ հաշվի մնացորդների հանրագումարը գերազանցում է նշված գումարը:  Այս մոտեցումը չի բխում Ստանդարտի  կարգավորումներից եւ պետք է համապատասխանեցվի մոդելային օրենսդրությանը:

- Համաձայն գործող օրենքի՝ հաշվետու ֆինանսական հաստատությունները բոլոր հաճախորդներից, նախքան տեղեկատվության փոխանակումը, պետք է ստանան վերջիններիս գրավոր համաձայնությունը: Արդյունքում ֆինանսական հաշիվ բացող կամ ունեցող անձը համաձայնություն տալուց հրաժարվելուց կամ 10-օրյա ժամկետում չտրամադրելու դեպքում՝ նոր հաշվի դեպքում ֆինանսական հաստատությունը մերժում է հաշվի բացումը, իսկ նախկինում բացված հաշվի դեպքում՝ հրաժարվում (դադարեցնում է) ֆինանսական հաշվով գործարքներ կատարելուց, բացառությամբ այլ հաստատությունում բացված հաշվին առկա դրամական միջոցները փոխանցելու գործարքի: Գործնականում, նման դրույթը ֆինանսական հաստատությունների կողմից դժվար իրագործելի է, քանի որ ոչ ռեզիդենտների համաձայնությունը միշտ չէ որ հնարավոր է գրավոր եղանակով ստանալ, ինչի հետեւանքով ֆինանսական հաստատությունը հարկային մարմնին կներկայացնի թերի հաշվետվություն:

- Համաձայն գործող օրենքի՝ սահմանված խախտումների դեպքում տուգանքները կիրառում են ՀՀ Կենտրոնական բանկի կողմից՝ «Հայաստանի Հանրապետության Կենտրոնական բանկի մասին» օրենքով սահմանված կարգով, իսկ գործընթացի վերահսկողությունն իրականացվում է ՀՀ Կենտրոնական բանկի կողմից՝ հարկային մարմնի կողմից տրված մեթոդական ցուցումների կամ ազդակների հիման վրա: Սակայն ՏՀԶԿ մոդելային օրենսդրության համաձայն, ինչպես նաեւ Ստանդարտը ներդրած գրեթե բոլոր երկրներում, վերահսկողության իրականացումը վերապահված է հարկային մարմիններին, քանի որ Ստանդարտը նպատակաուղղված է բացառապես հարկային նպատակներով տեղեկությունների փոխանակմանը եւ հարկային վարչարարության իրականացման միջոցով հարկային թափանցիկության ապահովմանը:

- Համաձայն գործող օրենքի՝ սահմանված չէ գործիքակազմ, որի կիրառմամբ կապահովվի հաշվետիրոջ եւ վերահսկող անձանց նկատմամբ վարչարարության իրականացումը, այն դեպքում, երբ վերջիններս հաշվետու ֆինանսական հաստատությանը տրամադրում են կեղծ կամ թերի տեղեկություններ: Մինչդեռ, ՏՀԶԿ մոդելային օրենսդրությունը սահմանում է, որ հաշվետիրոջ կամ նրա վերահսկող անձինք եւս պետք է ենթարկվեն պատասխանատվության՝ Ստանդարտով սահմանված պատշաճ ստուգման (ուսումնասիրության) ընթացակարգերով նախատեսված համապատասխան տեղեկությունները չտրամադրելու կամ ոչ ամբողջական տրամադրելու դեպքում:

Վերոնշյալ խնդիրները խոչընդոտում են Ստանդարտով նախատեսված մեխանիզմների լիարժեք եւ արդյունավետ կիրառմանը:

3. Առկա խնդիրների առաջարկվող լուծումները.

Նախագծով առաջարկվում է համակարգային եւ համապարփակ մոտեցում, որի արդյունքում Օրենսգրքի ֆինանսական հաշիվների մասին տեղեկությունների փոխանակման դրույթները կարգավորող 80.2 Գլուխն ամբողջովին վերաշարադրվել է՝ առաջնորդվելով Ստանդարտով եւ ՏՀԶԿ հարկման նպատակով թափանցիկության եւ տեղեկությունների փոխանակման Գլոբալ Ֆորումի Քարտուղարության կողմից 2025 թվականին մշակված մոդելային օրենսդրությամբ, ինչպես նաեւ վերջինիս կողմից տրված մեթոդական ցուցումներով եւ առաջարկներով, մասնավորապես՝

- Նախագծով տրվել են Ստանդարտից բխող եւ Օրենսգրքում կիրառվող առանցքային հասկացությունների հստակ սահմանումներ, ինչը կապահովի դրանց միատեսակ մեկնաբանությունն ու համահունչ կիրառումը իրավակիրառ պրակտիկայում:

- Նախագծով առաջարկվում է հաշվետու ֆինանսական հաստատությունների նկատմամբ համապատասխանության ճշտության ստուգման իրականացումը վերապահել ՀՀ հարկային մարմնին, քանի որ Ստանդարտը բացառապես կիրառվում է հարկային նպատակներով եւ գործընթացի ցանկացած փուլում միմիայն հարկային մարմինն է հանդիսանում որպես իրավասում մարմին: Ընդ որում, նախագծով ներկայացվում են նաեւ Օրենսգրքի հարկային ստուգումները կարգավորող 68-րդ Գլխի համապատասխան դրույթների փոփոխություններ, համաձայն որոնց առաջարկվում է ընդլայնել թեմատիկ հարկային ստուգման հարցերի շրջանակը, ավելացնելով ֆինանսական հաշիվների համապատասխանության ճշտության հարցը, որի արդյունքում հարկային մարմինը կարող է իրականացնել թեմատիկ ստուգում՝ բացառապես ֆինանսական հաշիվների համապատասխանության ճշտության հարցերով:

- Նախագծով առաջարկվում է հաշվետերերի եւ վերահսկող անձանց նկատմամբ եւս կիրառել պատասխանատվության միջոցներ այն դեպքերում, երբ վերջիններս հաշվետու ֆինանսական հաստատություններին տրամադրում են կեղծ կամ թերի տեղեկություններ, կամ չեն տրամադրում պատշաճ ստուգման ընթացակարգերով սահմանված պարտադիր տեղեկությունները:

- Միջազգային լավագույն փորձին եւ ֆինանսական հաստատությունների գործնական հնարավորություններին համապատասխանեցնելու նպատակով հարկային մարմնին տեղեկությունների ներկայացման ժամկետը երկարաձգվել է՝ գործող մայիսի 10–ը փոփոխելով հունիսի 30, ինչը կնպաստի ավելի ամբողջական եւ որակյալ տվյալների ներկայացմանը:

-Նախագծով հստակեցվել են նաեւ հաշվետու ֆինանսական հաստատությունների կողմից փաստաթղթերի պաhպանության եւ հաշվառման դրույթները, համաձայն որի  ֆինանսական հաշիվներին վերաբերող բոլոր փաստաթղթերը, ինչպես նաեւ համակարգչային ծրագրերում եւ էլեկտրոնային կրիչներում առկա տեղեկատվությունը, Ֆինանսական հաստատությունը պահպանում է օրենսդրությամբ սահմանված կարգով եւ ժամկետներում, բայց ոչ պակաս, քան հինգ տարի ժամկետով:

4. Կապը ռազմավարական փաստաթղթերի հետ. Հայաստանի վերափոխման ռազմավարություն 2050, Կառավարության 2021-2026թթ. ծրագիր, ոլորտային եւ/կամ այլ ռազմավարություններ.

Նախագծի ընդունումը կապված է ՀՀ կառավարության 12.12.2019թ. N 1830-Լ որոշմամբ հաստատված՝ ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի զարգացման եւ վարչարարության բարելավման ռազմավարական ծրագրի «2. Վարչարարության արդյունավետության բարձրացում, եկամուտների ավելացում, ստվերի կրճատում» նպատակի «2.2 Խրախուսել հարկ վճարողների եւ արտաքին տնտեսական գործունեություն իրականացնող անձանց կամավոր կարգապահությունը, բարձրացնել հարկային եւ մաքսային մարմիններին վճարման ենթակա վճարներից խուսափողների դեմ պայքարի արդյունավետության մակարդակը, կրճատել հարկային ստվերի մակարդակը» ենթանպատակի «2.2.3 Հարկային տեղեկությունների փոխանակման գործընթացներ» միջոցառման իրականացման հետ:

5. Նախագծի մշակման գործընթացում ներգրավված ինստիտուտները եւ անձինք.

Նախագիծը մշակվել է ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի կողմից:

6. Իրավական ակտի ընդունման արդյունքում ակնկալվող արդյունքը.

Իրավական ակտի ընդունման արդյունքում ակնկալվում է ապահովել ֆինանսական հաշիվների վերաբերյալ տեղեկությունների ավտոմատ փոխանակման համակարգի լիարժեք, համահունչ եւ արդյունավետ գործարկումը՝ այն ամբողջությամբ համապատասխանեցնելով Ստանդարտի եւ մոդելային օրենսդրության պահանջներին: Արդյունքում կերաշխավորվի տեղեկությունների ավտոմատ փոխանակման գործընթացի իրավական հստակությունը, գործնական կիրառելիությունն ու արդյունավետությունը, կբացառվեն տարաբնույթ մեկնաբանություններն ու տարընթերցումները, ինչը կնպաստի միջազգային պարտավորությունների պատշաճ կատարմանը, Հայաստանի Հանրապետության դիրքի ամրապնդմանը միջազգային հարկային համագործակցության հարթակներում՝ որպես վստահելի եւ կանխատեսելի գործընկեր, ինչպես նաեւ հարկային վարչարարության արդյունավետության եւ համակարգի ինստիտուցիոնալ կայունության բարձրացմանը:

ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆ

«ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱՐԿԱՅԻՆ ՕՐԵՆՍԳՐՔՈՒՄ ՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ԼՐԱՑՈՒՄՆԵՐ ԿԱՏԱՐԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ»

ՕՐԵՆՔԻ ՆԱԽԱԳԾԻ ԸՆԴՈՒՆՄԱՆ ԿԱՊԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՊԵՏԱԿԱՆ ԲՅՈՒՋԵԻ ԵԿԱՄՈՒՏՆԵՐԻ ԷԱԿԱՆ ՆՎԱԶԵՑՄԱՆ ԿԱՄ ԾԱԽՍԵՐԻ ԱՎԵԼԱՑՄԱՆ ՄԱՍԻՆ

«Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի ընդունման կապակցությամբ Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջեի եկամուտների էական նվազեցում կամ ծախսերի ավելացում չի նախատեսվում:

Փոխարենը, հաշվի առնելով ֆինանսական հաշիվների վերաբերյալ տեղեկությունների ավտոմատ փոխանակման կարգավորումների արդյունավետ ներդրումը եւ հարկ վճարողների համար նախատեսված կարգապահական տույժերի եւ տուգանքների առկայությունը, հնարավոր են բյուջեի մուտքերի էական ավելացումներ:
 

Տեղեկանք գործող օրենքի փոփոխվող հոդվածների վերաբերյալ

Հայաստանի Հանրապետության կառավարության որոշում

Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի որոշում

Գրություն