National Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.amNational Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.am
HOME | MAIL | SITEMAP
Armenian Russian English French
Արխիվ
27.10.2010

Երկ Երք Չրք Հնգ Ուր Շբթ Կիր
01 02 03
04 05 06 07 08 09 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
 
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎ
ՉՈՐՐՈՐԴ ԳՈՒՄԱՐՈՒՄ
ՈՒԹԵՐՈՐԴ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆ


ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ N 40

27 հոկտեմբերի 2010

Ժամը 12:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ  ՆԱԽԱԳԱՀ ՀՈՎԻԿ  ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆԸ ԵՎ  ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ՍԱՄՎԵԼ ՆԻԿՈՅԱՆԸ
 

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի պատգամավորներ։ Խնդրում եմ ստուգել համակարգի աշխատանքը եւ նախապատրաստվել գրանցման։ Գրանցում։

Գրանցվել են 103 պատգամավորներ։ Քվորում ունենք, սկսում ենք մեր աշխատանքները։

Հարգելի պատգամավորներ, այսօր լրանում է 1999թ. հոկտեմբերյան քստմնելի ոճրագործության 11-րդ տարեդարձը։ Ոճրագործություն, որն առաջին հերթին ոտնձգություն է ոչ միայն պետական-քաղաքական ականավոր գործիչների կյանքի նկատմամբ, այլեւ հարված պետականության ողնաշարին։

Ողբերգական իրադարձությունների հետեւանքով կորցրեցինք պետությանն ու ժողովրդին նվիրյալ զավակների, ովքեր իրենց կյանքով ու գործունեությամբ ազնվորեն ծառայեցին երկրին ու հասարակությանը, ովքեր ունեին բազում ծրագրեր եւ դրանք իրականացնելու հաստատակամություն։

Կարեն Դեմիրճյանը, Վազգեն Սարգսյանը, Յուրի Բախշյանը, Ռուբեն Միրոյանը, Միքայել Քոթանյանը, Արմենակ Արմենակյանը, Հենրիկ Աբրահամյանը, Լեոնարդ Պետրոսյանը մեր պետականության կայացման պատմության անբաժանելի մասն են։

Հարգելի գործընկերներ, խնդրում եմ 1 րոպե լռությամբ հարգենք նրանց հիշատակը։

ՐՈՊԵ  ԼՌՈՒԹՅՈՒՆ

Շնորհակալություն։

Հարգելի պատգամավորներ, սկսում ենք մեր աշխատանքը։

Առաջարկում եմ քվեարկել երեկ քննարկված հարցերը։

Քվեարկության է դրվում 1979 թվականի հունիսի 23-ին Բոննում ստորագրված «Վայրի կենդանիների միգրացվող տեսակների պահպանության մասին» կոնվենցիան վավերացնելու մասին հարցը՝ 3-րդ մաս, 84-րդ կետ, 1-ին հարց։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 98
Դեմ՝ չկա
Ձեռնպահ՝ չկա

Որոշումն ընդունված է։

Քվեարկության է դրվում կառավարության ներկայացրած «Հայաստանի Հանրապետության վարչական դատավարության օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը՝ 1-ին մաս, 15-րդ հարց։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 93
Դեմ՝ չկա
Ձեռնպահ՝ 6

Որոշումն ընդունված է։

Քվեարկության է դրվում կառավարության ներկայացրած «Ժամանակավոր անաշխատունակության նպաստների մասին», «Եկամտահարկի մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» եւ «Պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը 3-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը՝ 1-ին մաս, 2-րդ հարց։

Վարման կարգի վերաբերյալ՝ Արծվիկ Մինասյան։ 3-րդ խոսափող։

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Հարգարժան նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, սա այն նախաձեռնությունն է, որը դժգոհություն է բերել ոչ միայն հասարակական սեկտորի, այլ նաեւ բազմաթիվ այլ մարդկանց մոտ՝ կապված հղիության եւ ծննդաբերության նպաստի մեծությունն անիրավաչափորեն սահմանափակելու հետ։

Բացի այդ, այս փոփոխություններով, փաստորեն, կառավարությունը հրաժարվում է որդեգրած քաղաքականությունից, որն ամրագրված է թե՛ Սահմանադրությամբ եւ թե՛ նաեւ միջազգային փաստաթղթերով։ Շուրջ երկու տասնյակ հասարակական կազմակերպություններ նաեւ նամակով դիմել են ոչ միայն ԱԺ հանձնաժողովներին, այլ նաեւ Հանրապետության Նախագահին՝ կասեցնելու այս արատավոր օրենսդրական նախաձեռնության ընթացքը։

Ուստի, ելնելով այդ ամենից եւ կարեւորելով մայրության պաշտպանության անհրաժեշտությունը մեր երկրում, եւ ժողովրդագրական քաղաքականության իրականացման անհրաժեշտությունը՝ ՀՀԴ-ն դեմ է քվեարկելու այս փաթեթին։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Քվեարկություն։

Կողմ՝ 66
Դեմ՝ 20
Ձեռնպահ՝ 1

Որոշումն ընդունված է։

67։

Քվեարկության է դրվում կառավարության ներկայացրած «Կրթության մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ «Բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթության մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը՝ 1-ին մաս, 14-րդ հարց։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 95
Դեմ՝ չկա
Ձեռնպահ՝ 3

Որոշումն ընդունված է։

Քվեարկության է դրվում կառավարության ներկայացրած «Ավելացված արժեքի հարկի մասին» օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը՝ 1-ին մաս, 8-րդ հարց։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 78
Դեմ՝ չկա
Ձեռնպահ՝ 20

Որոշումն ընդունված է։

Քվեարկության է դրվում կառավարության ներկայացրած «Շահութահարկի մասին» օրենքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը՝ 1-ին մաս, 10-րդ հարց։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 98
Դեմ՝ չկա
Ձեռնպահ՝ 2

Որոշումն ընդունված է։

Քվեարկության է դրվում կառավարության ներկայացրած «Արտոնագրային վճարների մասին», «Շահութահարկի մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին», «Ավելացված արժեքի հարկի մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացում կատարելու մասին», «Ակցիզային հարկի մասին» օրենքում լրացում եւ փոփոխություններ կատարելու մասին», «Հաստատագրված վճարների մասին» օրենքում լրացում եւ փոփոխություններ կատարելու մասին», «Բնապահպանական եւ բնօգտագործման վճարների մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին», «Ճանապարհային վճարների մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» եւ «Հանրային ծառայությունների կարգավորման պարտադիր վճարների մասին» օրենքում լրացումներ  փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը՝ 1-ին մաս, 17-րդ հարց։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 93
Դեմ՝ 2
Ձեռնպահ՝ 5

Որոշումն ընդունված է։

Քվեարկություններն ավարտվեցին, հարգելի գործընկերներ։ Ներկայացնեմ քննարկվող հարցերի հաջորդականությունը, հետո կանցնենք ընդհատված հարցին.

Կառավարության ներկայացրած «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ դրան կից նախագծերի փաթեթը 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը՝ 1-ին մաս, 16-րդ հարց։

Կառավարության ներկայացրած «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքում լրացում եւ փոփոխություններ  կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը՝ 3-րդ մաս, 58-րդ հարց։

Կառավարության ներկայացրած «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն եւ լրացում կատարելու մասին», «Պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» եւ «Կազմակերպություններին եւ ֆիզիկական անձանց հարկային հաշվառման վերցնելու եւ հարկային հաշվառումից հանելու մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը՝ 3-րդ մաս, 67-րդ հարց։

Հարգելի գործընկերներ, նախորդ նիստում քննարկում էինք կառավարության ներկայացրած «ՀՀ մաքսային օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հարցի քննարկումն ընդհատվել է հիմնական զեկուցող, ֆինանսների նախարարի տեղակալ Սուրեն Կարայանին հարցեր տալու փուլում։ Պրն Կարայան, համեցեք։

ԱԺ պատգամավոր Արա Նռանյանը հնչեցրել է իր հարցը։ Խնդրեմ, պրն Կարայան, կարող եք պատասխանել հարցին։

Ս.ԿԱՐԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ մեծարգո պրն նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, փորձեմ հերթով անդրադառնալ պրն Նռանյանի կողմից բարձրացված հարցերին։

Առաջին խնդիրը, որ բարձրացվեց պրն Նռանյանի կողմից, վերաբերում է երկքաղաքացիության դեպքերին։ Երբ կա երկքաղաքացի, բերում է ավտոմեքենա օտարերկրյա անձնագրով, եւ արդյոք կարո՞ղ է հետագայում ինքն այդ ավտոմեքենան այստեղ լիազորագրով հանձնել ՀՀ այլ քաղաքացու եւ այդպիսով սողանցքներ ստեղծել, որպեսզի մեր ներկայացված նախագծի դրույթները չաշխատեն։

Ես ուզում եմ հիշեցնել, պրն Նռանյան, որ Մաքսային օրենսգրքի համաձայն, մասնավորապես նաեւ ժամանակավոր ներմուծման ռեժիմով ներկրված ապրանքները չի թույլատրվում օգտագործման, տիրապետման կամ տնօրինման հանձնել այլ անձի, քան այն անձը, որն օգտվել է այդ արտոնությունից։ Այսինքն՝ նման սողանցքներ գոյություն չունի, եւ հնարավորություն չի լինի, որ օտարերկրյա անձը ժամանակավոր ներմուծում մաքսային ռեժիմով ավտոտրանսպորտային միջոցը ներկրի ՀՀ եւ այն հնարավորություն ունենա լիազորագրով հանձնել այլ անձի։

Ինչ վերաբերում է օրենքի ուժի մեջ մտնելուն եւ դրանից հետո կարգավորվող ժամկետներին, ապա օրենքը մենք առաջարկում ենք, որպեսզի ուժի մեջ մտնի պաշտոնական հրապարակումից հաջորդող 10-րդ օրվանից սկսած, սակայն այս օրենքի դրույթները կգործեն նոր ներմուծվող ավտոմեքենաների վրա, ավտոտրանսպորտային միջոցների վրա։ Իսկ այն ավտոտրանսպորտային միջոցները, որոնք արդեն իսկ ժամանակավոր ներմուծում մաքսային ռեժիմ են ստացել, իրենք կարող են այդ ռեժիմի դրույթներից օգտվել մինչեւ այդ ռեժիմի դրույթներով նախատեսված ժամկետի ավարտը։

Հաջորդ ձեր հարցը վերաբերում էր՝ ինչո՞ւ ենք 50 հազարը դարձրել 150 հազար, եւ արդյոք կարո՞ղ ենք դա ավելի բարձրացնել։

Հանձնաժողովում մեր քննարկումների ժամանակ ես նշեցի, որ 150 հազարը նաեւ պայմանավորված է այն հանգամանքով,  որ այսօր կա երկու տեսակի դեպք։

Առաջինը, երբ բեռը ֆիզիկական անձը ստանում է փոստային կամ սուրհանդակային ծառայության միջոցով, երկրորդը՝ երբ այդ բեռն ուղեկցող բեռ է։

Ուղեկցող բեռի դեպքում նախատեսված է արտոնության չափը մինչեւ 150 հազար դրամ։ Այդ իսկ նկատառումով, մենք նաեւ, որպեսզի միասնական մոտեցում լինի, առաջարկել ենք, որպեսզի փոստային կամ սուրհանդակային ծառայությամբ ստացված բեռը եւս շեմը լինի 150 հազար դրամ։

Եռակի անգամ բարձրացնում ենք այսօրվա գործող շեմից, եւ մենք գտնում ենք, որ այս փուլում կարելի է այս բարձրացմամբ սկսել, հետագայում կտեսնենք, թե ինչպես է աշխատում, եւ կարելի է որոշ ժամանակ հետո նորից անդրադառնալ այս շեմերի քննարկմանը։

Խնդիր բարձրացրեցիք, որ անձնական գույքը մշտական բնակության ժամանելու դեպքում առաջանում են որոշակի խնդիրներ։ Այո՛, այդ նմանատիպ խնդիրներ առաջանում են։ Մենք այդ իսկ նպատակով նախագծի հոդված, եթե չեմ սխալվում, 9-ով, այո՛, նախագծի հոդված 9-ով, որը 105-րդ հոդվածում փոփոխություն է անում, հոդվածի 2-րդ կետը մենք առաջարկում ենք, որպեսզի շարադրվի հետեւյալ խմբագրությամբ. «ՀՀ մշտական բնակության ժամանակ ֆիզիկական անձանց անձնական օգտագործման գույքը պետք է ներմուծվի մշտական բնակության նպատակով ՀՀ-ում հաշվառվելու  օրվանից 180 օր առաջ կամ 180 օր հետո։

Խնդիրն ինչո՞ւմն է կայանում։ Այսօրվա գործող օրենսդրությամբ նախատեսված է, որ բեռը պետք է ժամանի մշտական բնակության նպատակով, երբ կհաստատվի այն փաստաթղթերը, որ տվյալ անձը մեկնում է ՀՀ մշտական բնակության, դրանից հետո 183 օր հետո, 180 օրվա ընթացքում ինքը կարող էր օգտվել արտոնությունից։

Ինչո՞ւմն էր կայանում խնդիրը։ Այդ ժամանակահատվածում հնարավոր է, որ ինքը սկզբից մեկներ Հայաստան մշտական բնակության, իր հետ արդեն միանգամից ուզենար բերեր իր գույքը։ Այսօրվա գործող օրենսդրությունը դա չէր թույլատրում։ Նոր խմբագրությամբ մենք այդ հնարավորությունը ստեղծում ենք։ Շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Պրն Կարայան, հարցերն ավարտվեցին, դուք կարող եք զբաղեցնել...

Հա՛, ներողություն։ 3-րդ խոսափող, արձագանքման համար։

Ա.ՆՌԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Նիկոյան։

Պրն Կարայան, շնորհակալ եմ հարցերին պատասխանելու եւ մանրամասնելու համար։ Ուղղակի, տեսեք, 150 հազարը ուղեկցող բեռի համար, կարծում եմ, այսօրվա պայմաններում այդքան էլ մեծ գումար չէ։ Մենք, իհարկե, ունեցել ենք նախկինում անհամապատասխանություն, կարող ենք հիմա էլ մեկը բարձրացնել, մյուսը թողնել մեկ այլ բանով, բայց կարող ենք, ի վերջո, այս փաթեթով երկուսն էլ ավելացնել, որովհետեւ 150 հազար դրամից ավելի դեպքում միանգամից տանել Մաքսատուն քաղաքացուն, կարծում եմ, այնքան էլ ճիշտ չի։ Կարելի է անդրադառնալ։ Խնդրում եմ մտածել՝ 1-ից 2-րդ ընթերցում երկուսն էլ բարձրացնենք։

Լա՛վ է, որ դուք ասում եք, որ որեւէ սողանցքներ չկան, բայց կարծում եմ, կյանքը ցույց կտա, կարծում եմ, մեր քաղաքացիներն այդ հնարավորությունից, ի վերջո, կօգտվեն, այդ ձեր ասած մեքենաները՝ այլ երկրներում գրանցված, գուցեեւ չպակասեն կամ նաեւ ավելանան։

Ես մի հարց եմ ուզում ուղղել՝ կապված 105 հոդվածի հետ, այդ անձնական գույքը բերելու հետ։

Իրականում պրոբլեմը կա, պրն Կարայան։ Ես խոստանում եմ, սրանից հետո, որ ինձ դիմեն, ես անպայման ուղարկելու եմ ձեզ մոտ, որ դուք տեսնեք՝ ինչպիսի ընթացակարգային խնդիրներ կան։

Խնդիրը 105 հոդվածի նախավերջին պարբերության մասին է, որը ռեալ իրականացնել շատ դժվար է։ Այսինքն՝ կարգը կա, սակայն ռեալ որեւէ քաղաքացի այդ ճանապարհով գույքը չի կարող ներկրել։ Խոսքը դրա մասին է։

Ս.ԿԱՐԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Նռանյան։ Այո՛, ես նորից եմ ուզում ֆիքսել, որ 105 հոդվածի կիրառման հետ կապված կան խնդիրներ։ Այդ իսկ նպատակով, մենք նախագծում դրա կանոնակարգումը, մեր կարծիքով, տվել ենք։ Կային խնդիրներ, որ իրենք չէին հասցնում, գույքը բերում էին՝ իրենց անձնական, բայց չէին հասցնում այն բոլոր փաստաթղթերը ներկայացնել մաքսային մարմիններ, որոնք կհավաստիացնեն, որ իրենք մեկնել են Հայաստան մշտական բնակության։

Եղավ, շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Հարակից զեկուցման համար խոսափողի մոտ է հրավիրվում տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ Վարդան Բոստանջյանը։

Վ.ԲՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Օրենքի նախագծի նպատակը մաքսային հսկողության իրականացման արդյունավետության բարձրացումն է եւ մաքսային ընթացակարգերի պարզեցումը։ Այս առումով օրենքի նախագիծը պետք է դիտարկել հանրապետությունում մաքսային բարեփոխումների համատեքստում։

Մասնավորապես, օրենքի ընդունման դեպքում մաքսային հսկողության իրականացման ժամանակ լայնորեն կիրառվելու է կիրառուի ընտրողականության սկզբունքը, կկատարելագործվի ռիսկերի կառավարման համակարգը, կհստակեցվի դրանց ռիսկերի գնահատման չափանիշները, կներդրվի մաքսային հայտարարագրման էլեկտրոնային համակարգը, ինչպես նաեւ կստեղծվեն համապատասխան մեխանիզմներ մաքսային հսկողության արդյունավետության բարձրացման համար։

Միաժամանակ նախագծով սահմանվում են նաեւ համապատասխան դրույթներ, որոնց նպատակը ֆիզիկական անձանց կողմից հատուկ տրանսպորտային միջոցների ներմուծման հետ կապված հարաբերությունների կարգավորումն է։

Տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովը նախագիծը քննարկել է եւ առաջին ընթերցման համար տվել է դրական եզրակացություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Հերթագրում հարակից զեկուցողին հարցեր ուղղելու համար։

Հերթագրվել է չորս պատգամավոր։ Արմեն Մարտիրոսյան, 3-րդ խոսափող։

Ա.ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Բարի լույս, հարգելի գործընկերներ։

Պրն Բոստանջյան, հարցս վերաբերում է մեքենաների ներմուծման ռեժիմին։ Արդյոք դուք տեղյա՞կ եք, թե ինչ է հայտարարվել Վրաստանում։ Մամուլում դրա մասին գրվեց, որ Վրաստանի Նախագահը հայտարարել է, որ եթե նմանատիպ ռեժիմ կիրառվի, ապա ինքը բոլոր այդ մեքենա ունեցողներին շատ հեշտացված ընթացակարգով կդարձնի Վրաստանի քաղաքացիներ։ Որքանո՞վ եք նպատակահարմար գտնում այդքանից հետո այս հոդվածը, համենայնդեպս, ընդունելը։

Եվ 2-րդ՝ որքանո՞վ եք ընդհանրապես նպատակահարմար գտնում կառավարության այն քաղաքականությունը, որ Հայաստանում ընդհանրապես չարտադրվող ապրանքն այն աստիճանի է մաքսազերծվում, այն աստիճանի մեծության, որ նախ՝ քաղաքացիները ստիպված շատ էժանանոց մեքենաներ են բերում, որ հետագայում Հայաստանը դառնալու է ուղղակի մեքենաների գերեզմանոց, այսինքն՝ ցածր տարիքով մեքենաներ չեն կարողանում ներմուծել, եւ 2-րդ՝ ըստ էության միջին խավի համար դա բավականին մեծ բեռ է դառնում այն աստիճան, որ հազար դոլարանոց կամ եվրոանոց մեքենան, որ բերվում է, դա, չգիտես ինչի, ոչ թե ինվոյսով է հաշվվում, այլ, չգիտեմ, ինչ-որ շուկայական գներ, ու կարող եք, ասենք, 2 հազար դոլար կամ եվրո ավելանա մեքենայի վրա։

Խնդրում եմ այս հարցերին պատասխանեք։

Վ.ԲՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Առաջին հարցի վերաբերյալ էդպես լուրերը հստակ չեն, բայց նման բաներ լսել եմ։ Որքան դրանք իրականությանը համապատասխանում են, ես չեմ կարող ասել, այդուհանդերձ, որոշակի մենք պրոբլեմ ունենք՝ մասնավորապես, նաեւ ու հատկապես Ջավախքի հետ կապված։ Այդուհանդերձ, հասկանում եմ, որ մեր պետությունը որոշակի առումով պետք է ապահովի մուտքեր։ Մուտքերի ապահովման առումով մեծ են, մեծ տեսակարար կշիռ ունեն այդպիսի ժամանակավոր ներմուծման ռեժիմով ՀՀ մտած մեքենաները։

Հիմա, որպեսզի այդ բացից չօգտվեն,, բնականաբար, այստեղ հարաբերությունների կարգավորման առումով դա տեղադրված է։ Այո՛, ինչ-որ տեղ միգուցե նաեւ խնդիր ստեղծի։ Երկքաղաքացիության ռեժիմն այստեղ կարող է պատահի մենք հանձնաժողովում քննարկումների ժամանակ այս հարցերը բարձրացրել ենք եւ մտածում ենք, որ 1-ից 2-րդ ընթերցման ժամանակ, անշուշտ, պետք է որոշակի ուշադրություն դարձնենք այս հարցերին։

Միեւնույն ժամանակ կուզենայի ասել, որ մենք պետք է փակենք այդ հնարավորությունը, որով մարդիկ խուսափում են պարտավորություններից երկրի նկատմամբ։

2-րդ հարցի վերաբերյալ, որ բավականաչափ մեծ են։ Դե, դուք հասկանում եք, որ, ասենք, դեռեւս ստվերային տնտեսություն ունենք։ Ստվերային տնտեսությունը, ուրեմն, բերում է նրան, որ մեր պետական եկամուտները քիչ են լինում։ Ստվերային եկամուտները, ամենայն հավանականությամբ, ավելի հնարավորություններով լիքը մարդիկ են ստեղծում։ Դրանք էլ մեքենան բերողն են։ Ոչինչ, ստվեր են ստեղծում, թող շատ փող տան, ի՞նչ կլինի որ։ Ճիշտ է, հազար դոլարանոցները կտուժեն մի քիչ, ես, իհարկե, բացատրություն չեմ ուզում գտնել դրանով, բայց նաեւ հասկանում եմ, որ առաջին հերթին պետական եկամուտների ապահովման խնդիրը գերակա վիճակով կանգնած է մեր առջեւ, եւ ես մտածում եմ, որ սրանք ժամանակավոր երեւույթներ են։ Իհարկե, կա դրական եւ բացասական պահեր՝ գումարային, դրական եմ ուզում նայել այս երեւույթներին։

Կարողացա բացատրել, թե  տամ ձեզ պատասխան...

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Պրն Բոստանջյան, մի հարց էլ ինքն ուղղեց, որը, ինչքան ես հասկացա, վերաբերում է մաքսազերծմանը՝ ինչո՞ւ չկատարել մաքսային արժեքով, այսինքն՝ համաձայն փաստաթղթերի, այլ առաջնորդվել շուկայական գներով։ Կարծեմ, այդպես էր ձեր հարցը։ Ես խնդրում եմ...

Վ.ԲՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Դե, շուկայական հարաբերությունների պայմաններում մաքսազերծումն իրականացնել շուկայական գներով, ես մտածում եմ, որ դա ավելի ճիշտ է, որովհետեւ, այդուհանդերձ, չի բացառվում հնարավորությունների ճոխությունը, որպեսզի բերեն այնպիսի փաստաթղթեր, որ 100-հազարանոց մեքենան առել են հազար դոլարով։ Հիմա դրանո՞վ մաքսազերծենք, պրն Նիկոյան։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Ես հարցը հիշեցրեցի։

Վ.ԲՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Հա՛, վա՛յ, ներողություն։

Ուզում եմ ասել, ամեն պետություն ունի իր գերակա շահը։ Գերակա շահը ես դիտարկում եմ պետական եկամուտների մեծությունը։ Այսօրվա դրությամբ մենք գիտենք, չէ՞, որ հարկային եկամուտներ եւ, ասե՛ք, համախառն ներքին արդյունք, մենք գտնվում ենք սարսափելի ցածր մակարդակի վրա, եւ ինքներս էլ, հենց դուք՝ առաջին հերթին, ու մենք բոլորս բարձրացնենք այդ հարցը, որ հարկավոր է այդ ցուցանիշը բարձրացնել։ Սա  էլ ճանապարհներից մեկն է, ես կարծում եմ։ Ոչ թե կարծում եմ, համոզված եմ։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Արձագանքման համար՝ պրն Մարտիրոսյան։

Ա.ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ

-Պրն Բոստանջյան, այնուամենայնիվ,  ներողություն, թույլ տվեք ձեզ հետ չհամաձայնել, որ դա մի քանի հոգի, որոնք ստվեր են ստեղծում, հենց իրենք են բերում։ Իսկապես, ստվերը ստեղծում են մի քանի հոգի։ Ես ձեզ հետ էդ հարցում համաձայն եմ, բայց մուծումը՝ նաեւ այդ ցածրարժեք մեքենաների, կատարում ենք մենք բոլորս, այդ թվում՝ նաեւ ես։ Երբ ես 1200 եվրո գումար եմ տվել, որպեսզի Գերմանիայից 2006թ. մեքենա ուղարկեն, բայց, չգիտեմ, մոտավորապես 2000 եվրո-ի կարգի մաքսատուրք եմ ես մուծել։ Խնդիրը սրա մասին է։ Ըստ էության մենք նորից հարկային բեռը ոչ թե խոշորների վրա ենք դնում, այլ այդ հարկային բեռը նորից, չասեմ ինչի, որովհետեւ մեր երկրում, ոնց որ թե, միջին խավը ոչ մի ձեւով չի ուզում ձեւավորվի, բայց, համենայնդեպս, այն անձանց վրա է դրվում, որոնք մի քանի հազար դոլար կամ եվրո ունեն, որ կարող են իրենց այդ շքեղությունը թույլ տալ՝ մեքենա ունենալ։ Վերջապես, դա տրանսպորտային միջոց է, դա հարստության օբյեկտ չէ։ Պետությունը որքանո՞վ է ճիշտ, որ այս ոլորտից է փորձում նորից գումար հավաքել։ Սա է։ Շնորհակալություն։

Վ.ԲՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Պրն Մարտիրոսյան, ի սկզբանե ես ասացի, որ չեմ կարող չկիսել ձեզ հետ այդ մտահոգությունը։ Այն կա։ Հա՛, այդուհանդերձ, մի ուրիշ խնդիր էլ կա։ Մտածում եմ, այո՛, ի վերջո, պետք է հստակեցում մտցվի այդ հարաբերությունների մեջ, որպեսզի ավելի զուսպ եկամուտներ ունեցող մասսաները մաքսազերծման ինստիտուտի կտրվածքով չգտնվեն չափազանց ծանր վիճակում։ Համաձայն եմ ձեզ հետ։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Հաջորդ հարցը՝ Լարիսա Ալավերդյան։ 3-րդ խոսափող։

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես ունեմ մի հարց, որը վերաբերում է այս սկզբունքին, որը գրված է, որ մաքսային հսկողության ձեւերի ընտրության ժամանակ կիրառվում է ռիսկերի կառավարման համակարգը, որովհետեւ դա ընտրողականության սկզբունքի հիման վրա է, այո՛։

Արդյոք դուք չե՞ք գտնում, որ իրավական պետության  կայացման այս փուլում այստեղ կա կամայականությունների շատ մեծ դաշտ։ Եվ բոլոր դեպքերում դա ի՞նչ մի համակարգ է ռիսկերի կառավարման, արդյոք դա կիրառվե՞լ է, եւ ինչքանո՞վ եք դուք դա գտնում իրապես արդյունավետությունը բարձրացնող մեխանիզմ։

Իսկ 2-րդ հարցս վերաբերում է երկքաղաքացիներին։ Մենք ունենք հոդվածներ այստեղ, որոնք վերաբերում են քաղաքացիներին, որոնք վերաբերում են պատվո հյուպատոսներին եւ այլն, եւ այլն, եւ ունենք օտարերկրացիների։ Իսկ եթե երկքաղաքացի է, արդյոք այստեղ չի՞ առաջնում, դա 3-րդ հարցն է, օտար պետության քաղաքացու համար ավելի նպաստավոր իրավիճակ, քան՝ ՀՀ քաղաքացու։ Այսինքն՝   2-րդ եւ 3-րդ հարցերն իրար հետ կապված են, բայց բոլոր դեպքերում ունեն առանձին նշանակություն։ Շնորհակալություն։

Վ.ԲՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Տիկին Ալավերդյան, դուք ինքներդ էլ բուռն մասնակցեցիք քննարկումներին։ Ինչ վերաբերում է այդ ընտրողականության սկզբունքի կիրառմանը՝ ակնհայտորեն ամրագրված ձեւով, մենք հասկանում ենք, որ այն լավ բան է ընդհանրապես ռիսկերի կառավարման համակարգի արդյունավետության բարձրացմանը, բայց էլի նորից ասում եմ, որտեղ, իհարկե, «կամայականություն» բառը, որ դուք արտասանեցիք, բարձրաձայնեցիք, մի քիչ կարող ա բարձր ա հնչում, բայց սուբյեկտիվիզմ կարող է լինել, ու հանձնաժողովի անդամներից ոչ մեկն այս առումով այդպես բան չարտահայտեց, որ բացառված է։ Այո՛, կարող է լինել սուբյեկտիվ, բայց բացի ռիսկերի կառավարման համակարգում սուբյեկտիվ պահերի, մենք հասկանում ենք, որ ամեն մի պետական կառույցի նկատմամբ կա նաեւ ավելի վերադաս վերահսկողություն, որի պայմաններում սուբյեկտիվիզմը մաքսիմալ պետք է զիջի իր տեղերը կամ վերանա ընդհանուր առմամբ։ Ուզում եմ ասել, որ մենք հնարավորություն չունենք, դուք ինքներդ էլ գիտեք, իրավական ակտի մեջ արձանագրել, որ, իմացար, եթե հանկարծ սուբյեկտիվ լինի, ըսենց կանենք։ Մենք չենք կարա։ Այսինքն՝ այն, ինչ արդեն գրել ենք օրենքի մեջ, դա, փաստորեն, իրավական ակտերի գրման կլասիկ, դասական ձեւն է, էլ չենք կարող առանձին-առանձին խիստ պատժամիջոցներ սահմանել։

Ես հասկանում եմ, որ, մասնավորապես կոմիտեն, որը կարող է ռիսկերի կառավարման այդ համակարգում սուբյեկտիվ էլեմենտներ մտցնել, ուրեմն, նրանից ավելի վեր կագնած կառավարությունն է, հետո նաեւ ԱԺ-ն՝ իր վերահսկողական ֆունկցիաներով, ինչպես նաեւ ընդհանուր առմամբ երկրում տեղի ունեցող վերահսկողության բոլոր ինստիտուտները պետք է զգուշացնեն կամ համապատասխան ձեւով, սահմանված ձեւով օրենքի նման բաները, ուրեմն, վերացնեն։

Ինչ վերաբերում է ձեր երկքաղաքացիությանը, սա էլի՛ մնում է այդ հարցը։ Երկքաղաքացիության առումով մենք խնդիրը չենք լուծում։ Ես չեմ ուզում հիմա այստեղ արտահայտել իմ մտքերը։ Դուք էլ գիտեք, որ բացի, ասենք, Ջավաքի հարցը կա, երկքաղաքացիության հարցը կա։ Այո՛, սրանից ուղղակի պայմանավորված, եւ ստացվում է ձեր երրորդ հարցը, որ նման մոտեցումների կիրառումը, որին, իհարկե, հետապնդում է հստակեցման նպատակ, բայց կարող եք բոլորդ էլ համոզված լինել, որ ստեղծում է նաեւ անհավասար պայմաններ օտարերկրյա քաղաքացիների եւ ՀՀ քաղաքացիների համար, որովհետեւ նման մոտեցման պարագայում օտարերկրյա քաղաքացիները պարզապես չեն հայտնվելու այս, ասե՛ք, ճնշման տակ՝ ասենք, տվյալ ապրանքատեսակի ներմուծման կտրվածքով։

Ես կիսում եմ, մտածում եմ, որ, երեւի թե, մեզ հաջողվի 1-ից 2-րդ ընթերցման ժամանակ այս հարցի վերաբերյալ մեր վերաբերմունքը ցույց տալ։

Այո՞։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Արձագանքման համար՝ Լարիսա Ալավերդյան։ 3-րդ խոսափող։

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես ուզում եմ ասել,  այստեղ ոչ միայն անհավասար պայմաններ են ստեղծվում, բայց եւ ստեղծվում է այդպես մի տարածք, որտեղ եւ չարաշահումների խնդիր կա։ Մենք, փաստորեն, կընդգրկենք այդ չարաշահումների մեջ օտարերկրացիներին։ Դրա համար  պետահական չէ, այո՛, մենք հնչեցրել ենք դա հանձնաժողովի նիստի ժամանակ, ես ուղղակի պարտքս եմ համարում դա բարձրաձայնել, որ հստակեցնենք, որ երբ մենք խոսում ենք ռիսկերի այդ կառավարման մեխանիզմի մասին, բոլոր դեպքերում ինքը, այս օրենքն իր մեջ ռիսկեր է պարունակում՝ այդ սուբյեկտիվիզմ ասենք կամ կամայականություն ասենք, ես պատահական չի, դա կապեցի իրավական պետության կայացման ներկա փուլի հետ։ Այսինքն՝ ամենեւին չլինելով հոռետես, բոլոր պարագաներում ես կարծում եմ, որ օրենքը խնդիր ունի բարելավելու այն առումով, որով այդ ռիսկերը առնվազն, եւ իմ հնչեցված այն երկու հարցերի մեջ եղած բացերը կարողանանք լրացնել։ Շնորհակալություն։

Վ.ԲՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Տիկին Ալավերդյան, ես հասկանում եմ, որ դուք ուզում էիք ես մինչեւ վերջ ասեմ, ես հասկանում եմ, որ կարող է մեր քաղաքացին հեշտությամբ դառնա օտարերկրյա քաղաքացի եւ դրանով էլ էդ չարաշահումները տեղի ունենան։ Անշուշտ, դա կա։ Հիմա ի՞նչ անենք, պետք ա դա հստակեցնենք։

Էլի հարց կա՞։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Գագիկ Բաղդասարյան, 2-րդ խոսափող։

Գ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բոստանջյան, տեսե՛ք, մենք բավականին ընտանիքներ ունենք թե՛ Ջավախքից, թե՛ Ռուսաստանից, ովքեր արդեն, ճանապարհն էլ բավականին լավացել ա, հեշտացել ա գնալ-գալը Հայաստան։ Մարդիկ այցելում են Հայաստան ոչ թե բնակչության, մասնավորապես Ջավախքից, գալիս են ուսանող երեխաների մոտ, ասենք, շաբաթ, կիրակի օրը։ Նրանց հարցը ո՞նց ա կարգավորվում այս օրենքի շրջանակներում։ Չունե՞նք մենք հնարավորություն, որ, ասենք, մոտավորապես տարվա կտրվածքով ինչ-որ մի ըտենց իրավունք տանք այդ մարդկանց, որոնց համարանիշով առանց, ասենք, հաշվառման վերցնելու մեքենան, ունենան հնարավորություն այցելելու հայրենիք։ Այդ վեց ամսվա կտրվածքի մասին չի խոսքը։

Վ.ԲՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Այո՛։ Պրն Բաղդասարյան, ես մտածում եմ, որ, ոչ թե ես եմ մտածում, ամենաառողջ մտածողությունը գիտի, որ անհնարին ոչինչ չկա։ Մասնավորապես, որքան էլ դուք այդպես ավելի հասարակ ձեւով նկարագրեցիք, եւ այո՛, հենց այդպես է։ Իհարկե, հաշվի առնելով, օրենքներ բերելուց կամ իրավական ակտեր ձեւավորելուց մենք միշտ հաշվի ենք առնում ՀՀ առանձնահատկությունները։ Առանձնահատկությունների մեջ մտնում է նաեւ ձեր ասածը, որ, ասենք, մենք կարող ենք ամենազանազան սուբյեկտիվ եւ օբյեկտիվ պայմաններով պայմանավորված՝ մարդը չի կարողանում ըստեղ աշխատի, գնացել, ընդեղ ա աշխատում։ Հիմա, ասենք, տեղափոխվում ա եւ այլն, այդ հնարավորությունն ունի, բայց նա լրացուցիչ նման կանոնակարգվածության պայմաններում, հասկանում եմ, որ պետք է դժվարություններ չստեղծեն։ Էդ, ինչ դուք ասացիք, մենք կարող ենք իրավական ակտերի մեջ գրանցել հետեւյալը, որ ՀՀ յուրաքանչյուր քաղաքացի կամ ընտանիք՝ պայմանավորված այսինչ տեղաշարժերի հետ կապված, ինքը պիտի չկրի այդ մաքսազերծման հետ կապված, մյուս ինստիտուտների հետ կապված ծանրաբեռնվածությունները։ Ցավոք, մենք այսօր չունենք այդ բանը, ընդհանրապես ամեն ինչն ամրագրել ենք որպես բոլորի համար հավասար պայմաններ ապահովելու համար, բայց ես մտածում եմ, որ, արեք նաեւ այդ ձեր ասածն առաջարկության ձեւով, երեւի հեղինակների հետ կմտածենք, այո՛, որ գոնե առանձնացնենք մի խմբին։ Մինջեւ անգամ կարող ենք բոլորին չառանձնացնել, գոնե այն խմբին, որ եկամուտների առումով ոչ այդպես շքեղ վիճակում են գտնվում։ Եղա՛վ։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Հաջորդ հարցը՝ Դավիթ Հարությունյան։  1-ին խոսափող։

Դ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Միացրա՞ծ է։

Ես մի շարք հարցեր ունեմ, բայց առաջին հարցը հետեւյալն է՝ եթե ընթերցում ես օրենքի ձեւակերպումը, ապա հնչում է հետեւյալ ձեւով 5-րդ հոդվածը՝ արգելվում է ՀՀ ֆիզիկական անձանց։

Ճիշտն ասած, հայոց լեզվի, կարծես թե, մեկնաբանման կանոններից տպավորությունն այն է, որ ֆիզիկական անձինք հանդիսանում են ՀՀ սեփականությունը։

Ենթադրում եմ, հստակեցման համար կամ, ինչքանով ես հասկացա, խոսքը վերաբերում է քաղաքացիներին, եկեք այս մասին նշենք, որպեսզի թյուրըմբռնում չլինի։

Վ.ԲՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Այո-այո։

Դ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-2-րդ հարցս հետեւյալի մասին է։ Դուք ձեր խոսքում նշեցիք, որ, փաստորեն, տարբեր ռեժիմ է կիրառվելու ՀՀ քաղաքացիների եւ այլ երկրների քաղաքացիների հանդեպ։ Ի դեպ ասած, երկքաղաքացիների մասին ինձ չի մտահոգում, որովհետեւ երկքաղաքացիների պարագայում ՀՀ-ն նրան դիտում է միայն որպես իր քաղաքացին։ Դա շրջանցման եղանակ չի կամ խտրականության հիմք չի, բայց երբ իրականում մեկ անձ հանդիսանում է այլ երկրի քաղաքացի, մյուսը՝ Հայաստանի քաղաքացի, եւ տարբեր ռեժիմներ են, ես ուզում եմ լսել ձեր պատասխանը՝ դա չի՞ կոչվում արդյոք խտրականություն։

Վ.ԲՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Միանգամից ասեմ՝ այո՛, կոչվում է խտրականություն։

Դ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Եթե՝ այո՛, ապա ուզում եմ հարցս հետեւյալ ձեւով ուղղել՝ արդյոք Սահմանադրության մեջ չկա՞ դրա վերաբերյալ որեւէ խոսք։

Վ.ԲՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Կա՛, խտրականություն պիտի չլինի։

Դ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ 3-րդ հարցս հետեւյալն է։

Վ.ԲՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Հիմա, պրն Հարությունյան, ես, իհարկե, չեմ փախնում ...(չի հասկացվում, խոսում են զուգահեռ)

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Ներողություն, թող հարցերն ավարտի, իր ժամանակի...

Վ.ԲՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Ուզում եմ ասել, ըստեղ ասել են՝ արի՛, բա՛ն արա...(չի հասկացվում), հա՛, ես հարակից զեկուցող եմ հանդես գալիս։ Եվ այս բոլոր պարագայում...

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Պրն Բոստանջյան, թույլ տանք հարցերն ինքն ավարտի, այո՞,  հետո դուք կմեկնաբանեք։

Դ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն նախորդ երկու հարցին պատասխանելու համար, վերջին հարցս հետեւյալն է։ Այստեղ խոսվեց շրջանցման մասին, հիմնական զեկուցողը մի լուծում առաջարկեց։ Ասաց՝ գիտե՞ք ինչ կա, Մաքսային օրենսգիրքն արգելում է ժամանակավոր ներմուծվող ապրանքները հանձնել մեկ ուրիշին։ Բայց այստեղ ես ուզում եմ շրջանցման երկու այլ սխեմայի մասին հարց ուղղել, որովհետեւ իրականում շրջանցում մտածողները կամ շրջանցման սխեմա որոնողները շատ են, եւ այն 10 հազար մեքենաները, որ հիմա քշվում են այդ ձեւով, դրանք շրջանցում են ինչ-որ ձեւով մեր երկրի օրենսդրական արգելքները, տեսնում են այնտեղ ավելի բարենպաստ ռեժիմը։

Հիմա հարցս հետեւյալն է. 1-ին՝ ՀՀ իրավաբանական անձանց համար նման արգելք չկա։ Այսինքն՝ յուրաքանչյուր անձ կարող է մի հատ ՍՊԸ ձեւակերպել եւ այդ ՍՊԸ-ով ժամանակավոր ներմուծել։ Սա առաջին հարցս շրջանցման։

Ենթադրենք դա էլ ձեւ գտանք փակելու։ Լա՛վ, կարելի՞ է այդ դեպքում Հայաստանի քաղաքացուն Վրաստանում հիմնադրել ՍՊԸ եւ այդ ՍՊԸ-ի անունից արդեն ներմուծել Հայաստան։ Այսինքն՝ ուզում եմ, որպեսզի դուք քննարկեք շրջանցման բոլոր այդ մեխանիզմները եւ այստեղ հիմնավոր ներկայացնեք՝ ինչո՞ւ նրանք չեն գործելու, ինչո՞ւ այդ շրջանցումը, շատ պարզ, ոտքի վրա մտածած շրջանցումը չի աշխատելու եւ ի՞նչ պաշտպանիչ մեխանիզմներ կան։ Շնորհակալություն։

Ես չեմ ուզում, որ դուք հիմա պատասխանեք, իմիջիայլոց։ Ես ենթադրում եմ, դուք վերջում կարող եք ելույթների հիման վրա ուղղակի արձագանքել։

Վ.ԲՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Ի դեպ, ես միայն այդ շրջանցման ինստիտուտի վերաբերյալ կարող եմ ասել, որ մեր հասարակության դեռեւս, մտածում եմ, օբյեկտիվ պատճառներով իրավագիտակցությունն այդպես բարձր մակարդակի չի։ Հիմա ովքեր ձեզ լսեցին, լսեցին նաեւ շրջանցման իզյաշ ճանապարհներ, հասկանո՞ւմ եք, թե ոնց կարելի ա էդ բանն անել։

Բոլոր դեպքերում, փաստորեն, ձեր բոլոր բարծրացրած հարցերը հենց սկզբից ինչ վերաբերում ա հայ գրագիտության հետ կապված, հետո, նրանից հետո գալիս ա, ասենք, քաղաքացիների համար տարբեր ռեժիմներ, պրն Հարությունյան, համոզված եղեք, որ այդ վերաբերյալ ընենց սուր քննարկումներ են եղել։ Այս պահին պարզապես ես կատարեցի մի առաքելություն, որը պետք է անեի որպես հարակից զեկուցող, բայց ձեր բոլոր բարձրացրած հարցերը, հավատացեք, տիկին Ալավերդյանն էլ եւ, իհարկե, տիկին Ենոքյանը, եւ ընդհանրապես հանձնաժողովի անդամները կարող են վկայել, որ մենք շրջանցման խնդիրներն ենք առաջ քաշելու, երկքաղաքացիության քաղաքացիների նկատմամբ ՀՀ տարբեր ռեժիմների կիրառման, ինչպես նաեւ էդ, որ ասում եք՝ Վրաստանում բացելը, նաեւ, ինչի՞ չէ, Մարտիրոսյան Արմենի բարձրացրած հարցը, որ Վրաստանի Նախագահի մակարդակով, եթե դա իրականությանը համապատասխանում ա, բոլոր էդ նույն տիպի մարդկանց ասում ա՝ արեք, ձեզ քաղաքացիություն տամ։ Ուզում եմ ասել, մեր ՀՀ-ի համար խոցելի պահեր կարող են ծագել նման, ի վերջո, պարզեցումների, հստակեցումների արդյունքում։

Կարայան, դու գրեցիր, չէ՞, դրանք։

Շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Պրն Բոստանջյան, ավարտեցի՞ք դուք։ Դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Այժմ՝ հերթագրում ելույթների համար։ Հերթագրում։

Հերթագրվել է երեք պատգամավոր։ Առաջինը՝ Արա Նռանյան, խնդրեմ։

Ա.ՆՌԱՆՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, ես ուզում եմ պարզաբանել։ Այն հարցերը, որոնք ներկայացրեցի, տվեցի հիմնական զեկուցողին, կարծես թե, զգացի, որ նաեւ կարիք կա այդ խնդիրները լրացուցիչ պարզաբանելու։

Առաջինը վերաբերում է մշտական բնակության նպատակով Հայաստան ժամանող մեր հայրենակիցների խրախումսանը, այսինքն՝ ներգաղթի խրախուսմանը։ Մի կողմից մենք ասում ենք ժողովրդագրական խնդիր ունենք, մենք գիտենք, որ այս գրեթե 20 տարվա ընթացքում մենք կորցրեցինք մեր քաղաքացիներին, որոնք գնացին եւ սկսեցին շենացնել տարբեր երկրների տնտեսությունը, այսօր նաեւ հասկանում ենք, որ հնարավոր չէ տարածաշրջանը մրցունակ եւ հզոր պետություն  լինել՝ մշտապես արտագաղթելով մեր ներուժը։

Պատկերացրեք, որ նույնիսկ այս ծանր պայմաններում ունենք բազմաթիվ քաղաքացիներ, որոնք վերադառնում են ՀՀ, վերադառնում են տարբեր պատճառներով։ Մի մասի մոտ գործերը լավ չի ստացվել, մի մասը զուտ անվտանգության խնդիրներից ելնելով՝ զգացել է, որ, ի վերջո, հայի համար ամենաանվտանգ եւ ապահով վայրը, դա ՀՀ-ն է։ Քաղաքացիների մի մասը, մեր հայրենակիցերի մի մասը վերադառնում են Հայաստան կամ, ավելի ճիշտ, սփյուռքահայերը, որոնք որոշում են բնակվել Հայաստանում, նույնպես ունեն իրենց պատճառները՝ սկսած նրանից, որ ուզում են ապրել ավելի, իրենց համար ավելի հոգեհարազատ միջավայրում՝ հայրենակիցների հետ, այլ ոչ թե օտար մշակույթի մեջ։ Մյուս կողմից էլ ունենք մարդիկ, որոնք շատ ավելի բարեկեցիք եւ բարվոք պայմաններում ապրելով՝ թողնում են իրենց բարեկեցիկ կյանքը՝ լինի դա ԱՄՆ-ն, Կանադան կամ Եվրամիությունը, եւ մշտական բնակություն հաստատում Հայասանում։ Եվ այդ բոլոր քաղաքացիներն ունենում են միեւնույն խնդիրը, որը կապված է 105 հոդվածի կիրառման հետ։

Խնդիրը հետեւյալն է։ Կարծում եմ, որ պրն Կարայանը եւ նաեւ կառավարության ներկայացուցիչները պետք է այդ մասին մտածեն։

Այսօրվա գործող կարգով մարդիկ պետք է անցնեն բավական լուրջ բյուրոկրատական շղթա, որպեսզի կարողանան ՀՀ-ում ապացուցել, որ իրենք իրավունք ունեն օգտվել այն արտոնությունից, որն իրենց տալիս է Մաքսային օրենսգիրքը։ Իրականում մեր մաքսային մարմինները բոլորին փորձում են դիտել որպես կոմերցիոն ապրանք ներմուծող քաղաքացի, փորձում են բոլորին հարկել։ Մինչեւ այդ քաղաքացիները հասկանում են, թե ինչպես պետք է վարվեն, ինչ պետք է անեն, իրենց ունեցվածքի վրա առաջանում է բավականին մեծ տուգանք, որը նրանք գերադասում են շատ արագ մուծել, որովհետեւ մինչեւ անցնեն այս պրոցեդուրան, շատ ավելի մեծ տուգանքներ կսկսեն վճարել, այսինքն՝ կվճարեն թե՛ մաքսատուրք ավելացված արժեքի հարկով, թե՛ այդ տուգանքը։ Արդյունքում, մենք հավելյալ բեռ ենք առաջացնում։

Տեսեք, ինչ է ասում մեր Մաքսային օրենսգիրքը։ Ասում է, որ այն ժամանակ, երբ դու որոշել ես վերադառնալ ՀՀ, դու պետք է ունենաս նաեւ համապատասխան այդ փաստը հաստատող փաստաթուղթ, եթե օտարերկրացի ես, օտարերկրյա քաղաքացի ես՝ օտարերկրյա պետության մարմնի կողմից հաստատված, իսկ եթե Հայաստանից մեկնած քաղաքացի ես, ապա համապատասխան  փաստաթուղթ՝ հյուպատոսական մարմինների կողմից վավերացված։

Հիմա ինձ կարո՞ղ եք բացատրել՝ Ռուսաստանի այն, չգիտեմ, Սիբիրում, հեռավոր շրջաններում ապրող մեր քաղաքացիներն ի՞նչ դժվարություններ պիտի անցնեն, որպեսզի կարողանան ստանալ այդ հյոպատոսական վավերացումը, որ իրենք վերադառնում են ՀՀ։ Ծախսերն այդ կնիքը ստանալու համար հավասարազոր է այն ծախսերին, որոնք նրանք պետք է կատարեն իրենց անձնական գույքը վճարելու համար։

Եթե մենք, ի վերջո, փաստ ունենք, որ այդ քաղաքացին գալիս է ՀՀ մշտական բնակության, մենք, ի վերջո, նաեւ ունենք սահմանափակում, որ նա հավերժ չի կարող այդ իրավունքից օգտվել։ Եկեք մի անգամ իր անձնական իրերի համար սահմանենք պարզեցված ընթացակարգ։ Ի վերջո, բոլորս էլ գիտենք, որ այս մարդը ռեալ վերադառնում է ՀՀ, եկեք չստեղծենք ավելորդ խոչընդոտներ, որպեսզի ասենք՝ դե՛, մեկ ա, վերադառնում ա, գույնքն էլ բերել ա, թող գոնե մի 2-3 հազար էլ ավել վճարի պետական բյուջե։

Ես կարծում եմ, սա իրենց համար նաեւ այնքան էլ լավ նշան չէ։ Շատերը, ցավոք, ընկալում են, որ ՀՀ-ն այնքան էլ տրամադրված չի իրենց ընդունելու համար։ Այնինչ, մենք բոլորս այստեղ՝ թե՛ ԱԺ պատգամավոր, թե՛ շարքային քաղաքացի, գիտակցում ենք, որ մեր կարող ուժերի վերադարձը ՀՀ մեծապես կնպաստի մեր երկրի զարգացմանը։ Այդ պատճառով ես խնդրում եմ կառավարությանը վերանայել 105 հոդվածի սահմանված կարգը, ՀՀ մշտական բնակության ժամանող քաղաքացիների համար՝ լինեն դրանք Հայաստանը ժամանակին լքած քաղաքացիներ, թե լինեն սփյուռքահայեր, իրենց համար նախատեսել պարզեցված ընթացակարգ։ Իսկ իմ խոստումն այն մասին, որ եթե նման պրոբլեմներով դիմեն, ես ուղարկելու եմ պրն Կարայանի մոտ, պրն Կարայան, ուժի մեջ է։

Մյուս հարցը վերաբերում է մեր քաղաքացիների իրավունքին՝ ստանալ այս կամ այն չափով փոստային ծառայության միջոցով բեռ, կամ ուղեկցող բեռի մասին է խոսքը։ Տեսեք, այսօրվա պայմաններում իսկապես 150 հազար դրամը, համաձայնվեք, որ բավական փոքր գումար է, եւ գրեթե յուրաքանչյուրին՝ լինի դա օդանավակայան կամ, չգիտեմ, այլ ճանապարհով Հայաստան ժամանող քաղաքացուն կարելի է բերման ենթարկել մաքսային մարմիններ եւ փորձել մաքսատուրքով գանձել։ Այնինչ պարզ է, որ 150 հազար դրամը կամ 250 հազար դրամը երբեք չի կարող համարվել առեւտրային ծավալ։ Բնական է, որ առեւտրային նպատակով ապրանքներ ներմուծողները շատ ավելի մեծ չափով ապրանքներ են ներկրում ՀՀ։ Եվ այդ առումով, որպեսզի նվազեցնենք կոռուպցիոն ռիսկերը, նաեւ առաջարկում եմ կառավարությանը մտածել գոնե 250 հազար դրամ չափը սահմանելու մասին։

Եվ վերջում՝ մեքենաների մասին։

Ես՝ որպես ՀՀ քաղաքացի, որպես «Դաշնակցություն» խմբակցության անդամ, ես անընդունելի եմ համարում, որ մենք ունենանք մի իրավիճակ, իսկ մեր բոլոր քաղաքացիները կգերադասեն իրենց գույքը գրանցել այլ երկրում, կամ ես չեմ պատկերացում մի իրավիճակ, երբ ՀՀ քաղաքացիների 90 %-ը մի օր սկսի վարել մեքենաներ այլ երկրի պետհամարանիշներով։ Իսկապես, պետք է մենք հասկանանք, որ սա նաեւ մեր պետական ատրիբուտներից մեկն է, եւ մեր բոլոր գույքը պետք է գրանցվի, նախեւառաջ, մեր ՀՀ-ում։ Այդ առումով, կարծում եմ, մենք պետք է հասկանանք, որ այս քայլը կարող է 10 հազարի համար ցավոտ է, բայց մենք մյուս կողմից ունենք 400 հազարից ավել ավտոմեքենա ունեցող քաղաքացի, որոնք վճարել են այդ մաքսատուրքը, վճարել են ավելացված արժեքի հարկը, այսինքն՝ կատարել են իրենց պարտավորությունը ՀՀ-ի առջեւ։ Այդ առումով, միայն նրա համար, որ մի քանի հոգի պետք է տուժեն, ես կարծում եմ, էլ չպետք է պահենք ամբողջ հասարակության շահերը, հատկապես դուք տեսնում եք, որ ՀՀ մայրաքաղաքում՝ Երեւանում, այսօր կան բազմաթիվ թանկարժեք մեքենաներ, որոնց արժեքը 100 հազար դոլարից ավել է, եւ նրանք վարում են վրացական համարներով, որովհետեւ մաքսատուրքի եւ ավելացված արժեքի հարկն այնքան բարձր է, որ նրանք գերադասում են քշել այլ երկրի պետհամարանիշով։

Բայց ամենակարեւոր հարցը՝ ինչի՞ է այս իրավիճակը։

Ի վերջո, ՀՀ-ն մեքենաների ներկրման մասով վերածվել է աղբանոցի։ Ընդ որում, աղբ է հանդիսանում ոչ միայն հին մեքենան, այլ նաեւ նոր մեքենան, որոնք տարբեր ճանապարհներով հավաքվում են,  վթարների արդյունքում դուրս գրված մեքենաները՝ վերականգնվում, եւ  ուղարկվում են ՀՀ։

Ի՞նչն է պատճառը, որ մենք աղբանոց ենք հավաքում։ ՀՀ-ն այսօր հանդիսանում է փակուղի, եւ մեքենաներն արտահանելու տեղ մենք չունենք։ Վրաստանն ավելի խելացի է այդ առումով։ Ինքը հասկանում է, որ ունի իր աղբը դեպի Հայաստան ուղարկելու հնարավորություն, միշտ սահմանում է ավելի արտոնյալ ռեժիմ, քան՝ ՀՀ-ն։ Մենք Ադրբեջան եւ Թուրքի չենք արտահանելու մեր մեքենաները, Իրանի Իսլամական Հանրապետություն, պարզ է,  նույնպես, իսկ Վրաստանը, հակառակը, հանդիսանում է մեզ համար այդ մեքենաների ձեռքբերման աղբյուր։

Հետեւաբար, կառավարությունը պետք է այս խնդրին նայի ոչ միայն ֆիսկալ տեսանկյունից, այլ նաեւ խնդիրը լուծելու տեսանկյունի։ Այդ առումով, առաջարկում եմ կառավարությանը գնալ ոչ թե հատվածական ճանապարհով, այլ տալ խնդրին հիմնարար լուծում։ Այդ լուծումը պետք է պարունակի մի քանի քայլեր, մի քանի միջոցառումներ՝ սկսած նրանից, որ մենք ունենանք հին մեքենաների այդ ընդունման ուտիլիզացիայի կարգը, հների ներմուծման արգելք, եւ բոլոր քաղաքացիները, որոնք հին մեքենա պետք է առնեն, պետք է օգտվեն ներքին շուկայի ծառայությունից, բայց միաժամանակ պետք է ավելի թարմ մեքենաների համար սահմանել այնպիսի արտոնյալ ռեժիմ, որ քաղաքացին գերադասի, ինչպես պրն Մարտիրոսյանն էր ասում, ոչ թե 1000 եվրոանոց առնել, այլ  առնի գոնե մի 2-3 հազար եվրո ավել՝ իմանալով, որ ինքն ավելի քիչ մաքսատուրք է մուծելու։ Ի վերջո, մարդը կոնկրետ որոշակի գումար է ծախսում իր մեքենա ներկրելու համար։ Եկեք այնպես անենք, որ այդ քաղաքացին գերադասի ավելի արժեքավոր ապրանք բերել ՀՀ, այլ ոչ թե՝ աղբ։ Այդ առումով, ես չեմ կարծում, որ բյուջեն կտուժի, որովհետեւ ներկրելու՝ խրախուսելով ավելի թարմ մեքենաների ներմուծումը, մենք  պետք է այնպես անենք, որպեսզի թարմ մեքենանները ներկրման առումով արժենան այնքան՝ մաքսատուրքի եւ ավելացված արժեքի վճարման առումով, ինչքան հինը։ Այդ պայմաններում դուք կտեսնեք, որ մեր քաղաքացիները կգերադասեն ավելի լավ, որակյալ մեքենաներ ներմուծել, եւ մենք մեր երկիրը չենք վերածի աղբանոցի։ Շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Հաջորդ ելույթը՝ Արմեն Մարտիրոսյան։

Ա.ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Նախ՝ այնպես չթվա, թե միայն վատն ենք տեսնում, լավն էլ ենք տեսնում։ Իհարկե,  լավ է, որ 50 հազար դրամից դառնում 150 հազար դրամ, երբ ներմուծում է իրականացվում, որպեսզի մաքսազերծում տեղի չունենա։ Շատ դրական է, որ վերջապես թույլատրվում է, որ վերաներմուծում իրականացնեն՝ առանց մաքսատուրք մուծելու, բայց, այնուամենայնիվ, բավականին, կարծում եմ, խնդիրներ կան։

Նախ՝ երկրորդ խնդրի հետ կապված։ Ցանկացած պարագայում, ես կարծում եմ, արտահանում միայն այն պատճառով է այսօր տեղի ունենում, որ Հայաստանում բիզնես միջավայրը քաղաքացիների համար, բիզնեսմենների համար իսկապես նպաստավոր չէ։ Ցավով եմ նշում, բայց արդեն, կարծեք թե, փաստ է, որ մեր շատ հայ գործարարներ այսօր նախընտրում են բիզնես ծրագրեր իրականացնել հարեւան Վրաստանում, որովհետեւ այնտեղ բիզնես միջավայրը շատ ավելի բարվոք է։ Ես կարծում եմ, մեր կառավարությունը ոչ թե պետք է ծրագրեր ներկայացնի, հավակնոտ ծրագրեր ներկայացնի, այլ պետք է ուղղակի առանց հավակնոտության նորմալ քայլեր իրականացնի, որպեսզի մեր երկրում բիզնես միջավայրը համապատասխան մակարդակի լինի, մեր քաղաքացին իր բիզնես ներդրումներն իրականացնի Հայաստանում եւ ոչ թե Վրաստանում։

2-րդ խնդիրը, բնականաբար, մեքենաների հետ կապված է։ Ես այստեղ շատ մտահոգություններ ունեմ։ Լա՛վ, ցանկացած պարագայում մենք ունենալու ենք խնդիրներ այնքան ժամանակ, քանի դեռ մենք որոշելու ենք այն հարկային քաղաքականությունն իրականացնել, որն այժմ է։ Հասկանալի է, որեւէ մեկը չի կարող վիճարկել, որ բոլորս պետք է լինենք հարկատու։ Սրան երկրորդ կարծիք չի կարող լինել, բայց նաեւ, կարծում եմ, աքսիոմատիկ ճշմարտություն պետք է լինի, որ ամեն քաղաքացի հարկատու լինի՝ ըստ իր կարողությունների եւ հնարավորություների, իսկ այսօրվա այդ հարկային մեխանիզմը, որը կիրառվում է, նաեւ՝ մաքսային։ Ըստ էության հետեւյալն է՝ խոշորնե՛ր, դուք մի եկեք հարկային դաշտ, ավելի խոշորացեք, մնացածդ, ինչքան հնարավոր է, պետք է քամվեք։

Եվ վերջապես, այսօր ըստ էության նմանատիպ քայլերի արդյունքում արդեն քաղաքացին շատ պետք է մտածի, թե արդյոք պե՞տք է իրեն մեքենա գնել, ինքը պետք է վարորդ դառնա՞, թե՞ ոչ։ Եթե մենք նմանատիպ մաքսատուրքեր ենք սահմանում, եթե մենք նմանատիպ ապահովագրական վճարներ ենք սահմանում, եթե մենք նմանատիպ տեխզննման ծառայություն ենք մատուցում,  էլ չեմ ասում ճանապարհների մասին, արդյոք պե՞տք է մեքենա գնել, թե՞ ոչ։

Իհարկե, ես կարծում եմ, որ երկքաղաքացիության հարց չի կարող առաջանալ, որովհետեւ ինքը կներկայացնի այլ երկրի քաղաքացու անձնագիրը, եւ որեւէ մեկը ոչինչ չի կարողանա անել։ Ցանկացած պարագայում այլ երկրի աքղաքացու անձնագրով, եթե մեքենան գրանցվի Հայաստանում, բնականաբար, մաքսատուրք չի մուծելու, եւ որեւէ մեկը չի կարող իրեն պարտադրել, որ դու ՀՀ անձնագրով անպայման գրանցես, ոչ մեկը չի կարող պարտադրել դա։ Ուստի, ես կարծում եմ, որ խտրականությունն այդ առումով եւս գոյություն ունի։

Ես կարծում եմ, մեծ խնդիր է առաջացնելու հետագայում նաեւ Վրաստանի իշխանությունների կողմից մամուլում հրապարակված այդ քայլերը, եթե իրականացվեն։ Մենք տարբեր ծրագրեր ենք իրականացնում, որպեսզի Հայաստան մեր քաղաքացիները վերադառնան, մեր հայրենակիցները երքաղաքացի դառնան, նաեւ Հայաստանի քաղաքացի դառնան, բայց այսօր մենք ինքներս մեր հերթական քայլով այնպիսի իրավիճակ ենք ստեղծելու, որ Հայաստանի քաղաքացին ցանկանալու է դառնալ այլ երկրի քաղաքացի, որպեսզի ինքը հնարավորություն ունենա որաշակիորեն մի փոքր ազատվելու այդ իրավիճակից։

Մեղադրել, չգիտեմ, հնարավոր է հայրենասիրության եւ բարոյականության, հայրենասիրաբարոյական այդ արժեքների կտրվածքով փորձենք մեղադրել, բայց, կարծում եմ, դա ճիշտ չէ, որովհետեւ մենք չենք ստեղծել այն պայմանները քաղաքացու, որ ինքն իսկապես կարողանա նորմալ ձեւով գոյատեւի իր հայրենիքում, իր պետության մեջ։ Եվ այս իրավիճակում մի հատ էլ նմանատիպ քայլ կատարելը ցանկացած պարագայում, ես կարծում եմ, սխալ է։

Վերջապես, մենք պետք է հասկանանք մի բան։ Հայաստանում նմանատիպ խնդիրներ լինելու են այնքան ժամանակ, քանի դեռ իսկապես չի ներդրվել իրական հարկային մեխանիզմ, որի անկյունաքարը պետք է լինի պրոգրեսիվ հարկը, պրոգրեսիվ շահութահարկը։ Մնացած բոլոր քայլերը լինելու են ի հաշիվ քաղաքացու։ Իսկ այն կտրվածքը, որ մենք այսօր արդեն ունենք 2010թ. արտագաղթի այդ թվերի հետ կապված, կարծում եմ, մեզ պետք է  լրջանալու առիթ տա, մենք այնպիսի քայլեր անենք, որ այդ արտագաղթի եւ նմանատիպ արտագաղթ ծնող երեւույթները վերջացնենք, ոչ թե հակառակը՝ շատացնենք։

Այնուամենայնիվ, ընդունելով, որ դրական քայլեր կան օրինագծում, պետք է նշեմ, որ բացասականը մի փոքր, կարծեք թե, ավելի շատ են, եւ վտանգները, կարծում եմ, ավելի շատ են։ Շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Հաջորդ ելույթը՝ Լարիսա Ալավերդյան։

Հարգելի գործընկերներ, ես ուզում եմ ասել, որ մասնավոր խոսակցությունները բավականին խանգարում են, որպեսզի ելույթ ունեցողները ելույթ ունենան։

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ճիշտն ասած, ես հանձնաժողովում քննարկման ժամանակ արդեն արտահայտել եմ այն միտքը, որ իմ տեսանկյունից, իմ գնահատականով այս նախագիծը դեռ պատրաստ չէ մինչեւ անգամ ԱԺ առաջին ընթերցման բերելու համար։ Դրա պատճառը բավականին հստակ է։ Ես ինչպես հնչեցրեցի իմ հարցում, դա, իմ կարծիքով, ՀՀ քաղաքացիների հանդեպ, համեմատած օտարերկրացիների հետ, խտրականության դրսեւորում է։ Եվ սա, իրոք, հակասում է սահմանադրական ոչ միայն առանձին հոդվածներին, այլ բուն էությանը եւ բնութագրող մեզ՝ որպես իրավական պետության կայացման ճանապարհի վրա կանգնած պետության։

Եթե ես անդրադառնամ օրենքին, ես, նախեւառաջ, պետք է մի երկու խոսքով անդրադառնամ օրինաստեղծ այս տրամաբանությանը։  Ճիշտն ասած, նպատակադրումն այս նախագծի այդպես էլ մնում է մշուշոտ։

Նախեւառաջ, ես ուզում եմ իմանալ՝ ո՞րն է այս օրինագծի կտրուկ եւ ուղղակի նպատակը։ Դա նկատված այն թերությունների, որոնք տեղի են ունենում մեքենաների ներմուծման կամ ժամանակավոր եւ այլն, կանխե՞լն է, թե՞ մենք ունենք ավելի մեծ նպատակներ, ինչպես արդեն հնչեցվեց այս ամբիոնից՝ ունենալ ավելի նորացված մեքենաների պարկ, որի էկոլոգիական վիճակն այդպես խայտառակ ձեւով չի վնասի Հայաստանում, արդյոք մենք ուզո՞ւմ ենք ունենալ ավելի քաղաքակիրթ շուկա եւ հնարավորություններ ստեղծել ավելի բարվոք մթնոլորտ ստեղծել բիզնեսի կամ ֆիզիկական անձանց համար այս ոլորտում։

Եվ քանի որ իմ կարծիքը, դա ոչ թե իմ թվարկածն է, այլ ուղղակի մինչ այսօր նկատված որոշ թերությունների վերացումն է, ես պետք է ասեմ, որ օրինագիծը, էլի իմ կարծքով, կարող է սուբյեկտիվ թվալ, չի լուծում եւ այդ հարցը, ինչպես էլի հնչեցվեց արդեն իմ կոլեգաների կողմից, տարբեր խմբակցությունների փորձառու ներկայացուցիչների կողմից, փաստորեն, այդ խնդիրը եւս չի լուծվում։ Դա, կներեք, ինձ հիշեցնում է այն առակը, որ երբ ասում է՝ երկու ոստիկան բռնում են մեկ մարդու գողություն անելու ժամանակ, եւ քանի որ պետք է հեռանան, կապում են այդ գողի ոտքերը եւ ինչ-որ հեռանում են, ասենք, ինչ-որ պատճառով։ Մեկը մյուսին հարցնում է՝ դու ոտքերը կապե՞լ ես, ասում է՝ այո՛, ասում է՝ իսկ ձեռքե՞րը, ասում է՝ չէ՛։ Ասում ա՝ տնաշե՛ն, բա ձեռքերը չես կապել, ոտքերն ինքը կարձակի։ Ասում ա՝ չէ-չէ, խելքը չի կտրի, նա էլ ա մեր գյուղից։

Այսինքն՝ ես ուզում եմ հասկանալ այս տրամաբանությունը։ Ստացվում է, որ մենք ոտքերը կապում ենք, ձեռքերը՝ ո՞չ։ Եվ թույլ ենք տալիս հիմա էլ մեր ազգին՝ մեր հատուկ ճարպկությունը դրսեւորելով, գտնել այն ճանապարհները, որով կշրջանցենք արդեն նոր այս օրենքը։

Ես ուղղակի չեմ էլ շարունակելու, որովհետեւ, ինչպես ես հարցերում հնչեցրեցի, այստեղ կա բավականին մեծ դաշտ եւ կամայականությունների, ոչ միայն սուբյկտիվիզմի, այստեղ կան օրենսդրական կամ օրենքի տեսակետից անարդյունավետ կամ արդյունավետ օգտագործել իրավական որոշակիության պակաս ունեցող հասկացություններ։ Օրինակի համար, մաքսային հսկողության իրականացման արդյունավետության բարձրացման նպատակով մաքսային մարմինների ռեսուրսների առավել արդյունավետ օգտագործելու միջոցը, սա բացարձակապես լրամշակման խնդիր ունի, որ մենք հասկանանք, որ սրանք լոկ դեկլարատիվ հայտարարություն չեն։

Իմ համոզմունքը մնում է նույնը, որ մենք կարողանանք թե՛ ՀՀ քաղաքացիների հանդեպ խտրականությունը վերացնենք եւ թե՛ ավելի միջավայրի մտածենք, թե՛ բիզնես միջավայրի, թե՛ էկոլոգիական միջավայրի նպատակադրումը դնենք բարելավելը։ Ես համոզված եմ, որ այս նախագիծը պետք է վերադարձվի։ Համոզված եմ, կառավարության ներկայացուցիչներն ունեն այդ ռեսուրսները՝ ավելի ճշգրիտ ձեւակերպելով իրենց առաջարկությունները, բերել այս օրենքն այնպիսի իրավիճակի, որ կարելի լինի լուրջ քննարկման առարկա դարձնել։ Շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Ելույթներն ավարտվեցին։ Ամփոփիչ ելույթների անհրաժեշտություն, պրն Բոստանջյան, ունե՞ք։

Չունի՛։ Հասկացա, որ չունի։

Խնդրեմ, Սուրեն Կարայան։

Ս.ԿԱՐԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, ես կուզենամ մի երկու փոքր հարցերի անդրադառնալ։

Առաջինը՝ արդյոք մենք ոտքերը կապել ենք, տիկին Ալավերդյանն ասաց, եւ ձեռքերը բաց ենք թողել, եւ նշվեց, որ սողանցներ ենք թողել։

Ո՛չ, ոչ մի սողանցքներ էլ մենք ըստ էության չենք թողել։

Պրն Հարությունյանը նշեց, որ իրավաբանական անձանց միջոցով պետք է անեն։

Այդ դեպքում կան բավականաչափ մեխանիզմներ, որպեսզի մենք չթույլատրենք, որ իրենք կարողանան տրանսպորտային միջոցները ժամանակավոր ներմուծում մաքսային ռեժիմով բերել, եւ այստեղ կան այլ ֆիզիկական անձանց շահագործումը։

Որպեսզի օտարերկրյա իրավաբանական անձը կարողանա ՀՀ ներմուծի ժամանակավոր ներմուծում մաքսային ռեժիմով տրանսպորտային միջոցներ, պետք է հիմնավորի, որ այստեղ ունի գործունեություն։ Դա իրեն անհրաժեշտ է։ Նույնը վերաբերում է մնացած իրավաբանական անձանց։ Իսկ եթե իրենք դրա համար կվարձեն աշխատողներ, կվճարեն հարկեր, կվճարեն ամեն ինչ, թո՛ղ անեն։ Դա մենք չենք համարում սողանցքներ։

Ես ուզում եմ մեկ հարցի եւս անդրադառնալ՝ արդյոք ըստեղ կա՞ խտրականություն, թե՞ ոչ, եւ ի՞նչ փոփոխություն ենք անում, եւ արդյոք օտարերկրյա ինչ-որ պետությունների շահերի հետ առնչվող ինչ-որ խնդիրներ ունենք։ Ո՛չ։

Մաքսային օրենսգրքում առաջարկվող փոփոխություններն ըստ էության վերաբերում   են միայն ՀՀ քաղաքացիներին։ Եվ դա տրամաբանական է, եւ խտրական չէ, որ մենք ասում ենք՝ այն դրույթը, որը նախատեսված է մեկ տեսակի ապրանքատեսակի կամ ինչ-որ ապրանքատեսակ ժամանակավոր ՀՀ-ում գտնվելու ռեժիմ։ Այդ ռեժիմի տակ մենք արգելում ենք գտնվի այնպիսի գույք, որը սեփականությամբ պատկանում է ՀՀ քաղաքացուն, որը տրամաբանական չէ։ Այդտեղ ոչ մի խտրական մոտեցում չկա։

Ժամանակավոր ներմուծում ռեժիմն ավտոտրանսպորտային միջոցների համար բոլոր երկրներում էլ, գրեթե, նախատեսված է օտարերկրյա քաղաքացիների համար, զբոսաշրջիկների համար, գործարարների համար եւ այլ տեսակի մարդկանց համար, որոնք ժամանակավորապես իրենց ավտոտրանսպորտային միջոցներով ուզում են մուտք գործել այլ պետություն։

Ուրեմն, նշեմ, որ այս դրույթն ինչո՞ւ նոր առաջացավ կամ ինչո՞ւ, ասենք, մնացած երկրներում չառաջացավ, որովհետեւ ոչ մի տեղ նման քայլեր չի իրականացվում։ Ես կարող եմ ասել, որ շատ-շատ երկրներ նման տիպի սահմանափակումներ ունեն։ Ունեն սահմանափակումներ, եւ ոչ մեկը դա չի համարում տվյար երկրի համար խտրական մոտեցում, հատկապես հակասահմանադրական ոչ մի դրույթ չկա։ Ես վստահեցնում եմ ձեզ, նաեւ վստահեցնում եմ, որ կառավարությունում Արդարադատության նախարարության հետ մենք համատեղ քննարկել ենք՝ արդյոք հակասահմանադրական նորմ ա սա, արդյոք խտրական... Ո՛չ, նման տեսակի ոչ մի խնդիրներ չկան։

Ես ուզում եմ մեր պատգամավորներին շնորհակալություն հայտնել նման բուռն քննարկումների համար։ Ես լսեցի բավականաչափ առաջարկներ, պատրաստ ենք 1-ից 2-րդ ընթերցում ընկած ժամանակահատվածում ստանալ ձեր առաջարկությունները։ Ես կխնդրեմ բոլոր առաջարկությունները, որ հնչեցին, նաեւ գրավոր ներկայացնել, մենք կքննարկենք։ Շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Կարայան։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Հարգելի պատգամավորներ, այժմ քննարկում ենք կառավարության ներկայացրած «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացում կատարելու մասին»,  «Շահութահարկի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին»,        «Եկամտահարկի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ  կատարելու մասին» եւ մի շարք օրենքների նախագծերի փաթեթը 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցող՝ կառավարությանն առընթեր պետական եկամուտների կոմիտեի նախագահի տեղակալ Արմեն Ալավերդյան։

Ա.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, այս երկարաշունչ վերնագրով օրենքների փաթեթը նպատակ է հետապնդում լուծել տեխնիկական հետեւյալ կարեւոր հարցը։

Մեր տարբեր հարկատեսակներով անհրաժեշտություն է առաջացել նույնականացում ապահովել, որպեսզի մենք ապահովենք ծրագրային համապատասխան աշխատանքները մեր հարկային օրենսդրությունում։

Խնդիրն այն է, որ մենք օրենքներ ընդունել ենք տարբեր ժամանակահատվածներում, բայց 2010թ. պետեկամուտների կոմիտեն սկսել է ավտոմատացնել տույժերի հաշվարկը, գերավճարների բոլոր կարգի հաշվարկների իրականացումն ապահովել համակարգչային համապատասխան ծրագրերի միջոցով։ Այս ընթացքում մեր ծրագրավորողները տեսել են բավականին բացեր մեր գործող օրենսդրության մեջ տեխնիկական առումով, որոնք հաշվարկների իրականացումը բարդեցնում են։ Եվ որպեսզի նույնականացում լինի, տարընթերցություն, երկիմաստություններ չլինեն տարբեր օրենքներում, անհրաժեշտություն է առաջացել այս թվարկված բոլոր օրենքներում իրականացնել այնպիսի համադրումներ, փոփոխություններ, որոնք ամբողջական բոլոր օրենքներում կապահովեն նույնականացում, ծրագրավորողների համար բարդություններ չեն ապահովի։

Հարգելի պատգամավորներ, օգտվելով առիթից՝ ես ուզում եմ ձեզ ասել, որ ՀՀ-ում 2010թ. սկսած, այդ ծրագիրը մեզ համար լուրջ հեռանկարներ է բացում հարկային հաշվառման առումով, որովհետեւ մենք մինչ այժմ հաշվառումն իրականացրել ենք թղթային կրիչների հիման վրա, հաշվետվություններն ընդունել ենք բացառապես թղթային կրիչներով։ Դուք գիտեք, առձեռն բերում էին հարկային մարմին, հանձնում, կամ լավագույն դեպքում փոստով բերում, հանձնում էին, բայց այս տարվանից առաջին անգամ մենք սկսեցինք աշխատանքներ իրականացնել էլեկտրոնային եղանակով հաշվետվություններ ներկայացնելու առումով։ Ես ուզում եմ ասել, ցավոք սրտի, ՀՀ-ն այլ բնագավառում որեւէ առաջընթաց չուներ, միայն այս տարվանից մենք սկսեցինք էլեկտրոնային հաշվետվություններ ընդունել։ Նույնիսկ ԱՊՀ անդամ երկրների մեջ բավականին հետ տեղ էինք զբաղեցնում այդ առումով, որովհետեւ անցյալ տարվա վիճակով մենք մի հարկ վճարող չունեինք, որից մենք հաշվետվությունն էլեկտրոնային կարգով ընդունեինք։ Այսքան ինտելեկտուալ երկիր լինելով, այսքան լավ ծրագրավորողներ, հաշվապահներ, մասնագետներ ունենալով, բայց ինչ-ինչ պատճառներով մենք շարունակում ենք պետական տարբեր մարմիններից հաշվետվություններն ընդունել դեռեւս թղթային ձեւով կամ, կներեք, այսպես ասեմ, նահապետական եղանակներով, կներեք։

Ուստի, մենք անցում սկսեցինք կատարել էլեկտրոնային եղանակով հաշվիչների ընդունման, մշակման ուղղությամբ։ Ուզում եմ ձեզ զեկուցել, որ մեզ հաջողվեց այդ ընթացքում լուրջ առաջընթաց կատարել։ Մեր կողմից, ձեզ հետ միասին, ընդունված օրենքի համաձայն, որ խոշոր հարկ վճարողները եւ 100 մլն դրամ ու ավելի շրջանառություն ունեցողները պետք է այլեւս իրենց հաշվետվություններն արդեն ներկայացնեն էլեկտրոնային եղանակով, այդ դրույթը լուրջ աշխատեց, եւ մենք սեպտեմբերի 1-ի վիճակով ունեցանք 3 հազար հարյուր հարկ վճարող, որոնք իրենց հաշվետվությունները բերեցին, էլեկտրոնային եղանակով մեզ ներկայացրին։

Եվս մի տեղեկատվություն եմ ուզում ձեզ տալ, որ այդ հաշվետվությունները բազմազան են, իհարկե։ Դրանք, ուրեմն, ընդհանրապես 40-ից ավելի հաշվետվության ու հաշվարկի ձեւ կա՝ շահութահարկի հաշվարկ, ավելացված արժեքի հարկի, տեղեկությունների ներկայացման, ակցիզի, տարբեր հարկատեսակներով բնապահպան վճարների վճարում, վճարներ եւ այլն, տարբեր հարկատեսակների գծով մեր օրենքները պարտադրում են, որ հարկ վճարողները ամսական, եռամսյակային կամ տարեկան կտրվածքով հաշվետու լինեն հարկային մարմնին։ Պատկերացրեք, թղթային կրիչներով են մինչ այդ ամեն ինչը բերել ու ներկայացրել։ Մենք այժմ արդեն ապահովում ենք, այդ հաշվետվությունների 60-70 %-ն ամբողջությամբ էլեկտրոնային եղանակով հարկային մարմիններ ներկայացնելու պահանջն ապահովում ենք։ 2011թ. արդեն բոլոր հաշվետվական ձեւերը կավտոմատացնենք, հարկ վճարողն արդեն հնարավորություն կունենա իր գրասենյակում նստած իր հաշվետվություններն արդեն էլեկտրոնային եղանակով ուղարկել հարկային մարմին։ Այդ ճանապարհին ենք մենք, այդ հաջողությունն պետք է այստեղ արձանագրել, որ 3 հազար այդ  հարյուր հարկ վճարողները, որոնց մի մասը՝ պարտադիր, որովհետեւ պարտադրել ենք օրենքով, մյուս մասը՝ ինքնակամ, որովհետեւ իրենք են կամենում այդ եղանակով աշխատել։ Արդեն այդ գործընթացն ուժի մեջ է։ Մենք տարին կավարտենք, այս տարին կավարտենք, եւ 4 հազարից ավելի հարկ վճարողներ իրենց հաշվետվությունները, հաշվարկները հարկային մարմին կներկայացնեն էլեկտրոնային եղանակով։ Սակայն այս աշխատանքների ընթացքում ի հայտ եկան տեխնիկական բնույթի բազմաթիվ պրոբլեմներ։ Ասում եմ, մաթեմատիկներն այս առումով, ծրագրավորողները, կներեք, մեր տնտեսագետներից մի քիչ, բնականաբար, առաջ անցան, ու այդ պրոբլեմները դրեցին մեր առջեւ եւ առաջ եկավ մի շարք օրենքներում այնպիսի փոփոխություններ կատարել, որպեսզի այդ նույնականացումն ապահովի։

Ես թվարկեմ դրանցից մի քանիսը։ Մասնավորապես, առաջարկվում է, որ բոլոր հարկատեսակների գծով ամեն հարկ վճարողի համար վարել անձնական հաշվի քարտեր։ Օրինակ, «ա» սուբյեկտը պետք է շահութահարկի գծով իրավիճակն ունենա՝ ինչքան շահութահարկ է պարտք կամ շահութահարկի գծով պետությունն իրեն ինչքան է պարտք՝ վնա՞ս է, թե՞ օգուտ է։ Նույնը՝ ավելացված արժեքի հարկի, նույնը բոլոր հարկատեսակների գծով պետք է վարվի անձնական հաշվի քարտ։ Այդ բանն իրականացվում է նաեւ այսօր, սակայն օրենքներով պարտադրված չի, որովհետեւ անձնական հաշվի քարտն օրենսդրական մակարդակ բարձրացնելով՝ արդեն մենք հարկ վճարողին կարող ենք ասել՝ քո պարտավորությունն իսկապես այսօրվա դրությամբ այսքան է, որովհետեւ դա օրենքով է պարտադրված։

2-րդ՝ մենք հստակեցնում ենք անձնական հաշվի քարտում պարտավորությունների հաշվառման չափման միավորը։ Օրենքներ կան՝ 1000 դրամ է գրված, օրենքներ կան՝ դրամ է գրված, օրենք կա՝ նույնիսկ միլիոն դրամ է գրված, միայն պետք է լինի դրամը, այսինքն՝ դրամից սկսած։  Ճշգրտության խնդիր է, պետք է բոլոր օրենքներում դրամը լինի։

3-րդ՝ ցանկացած փաստաթուղթ, որ հարկային մարմինը սահմանում է, պետք է միասնական ձեւաթուղթ ունենա։ Այ՛, այս օրենքներում մենք հստակեցնում ենք, որ լինի շահութահարկը, թե՝ անվճարը, բայց որեւիցե ձեւաթղթով, եթե մենք պահանջում ենք հարկ վճարողից ինչ-որ տեղեկանք կամ տեղեկատվություն, դա միայն բացառապես պետք է հստակ միասնական մեկ ձեւաթղթով լինի։ Սա օրենքի պահանջ է, օրենքն ընդունելուց հետո այս ձեւաթղթերը, իհարկե, կհաստատվեն եւ, բնականաբար, մեր կայքերում կտեղադրվեն։

4-րդ՝ ուրեմն, շատ հստակ սահմանված է, որ ստուգումից հետո չպետք է շարունակվի տուգանքների հաշվարկումը եւ սահմանվի տուգանքների հաշվարկման հստակ ժամկետ։ Այսինքն՝ տեսեք ինչ է ստացվում։ Ստուգումն իրականացվեց, լրացուցիչ պարտավորություն առաջադրվեց հարկ վճարողին։ Փաստորեն, 10 օր կա, որ հարկ վճարողը պետք է համաձայնվի կամ չհամաձայնվի ստուգման արդյունքների հետ։ Պատկերացրեք, եթե ինքը համաձայնվում է, չի բողոքարկում, չի գանգատարկվում, ասենք, հետո հարց է ծագում՝ պետք է ստուգման ավարտի պահից հետո՞ տույժերը, տուգանքները հաշվարկեն, թե՞ ոչ։ Այստեղ ի օգուտ հարկ վճարողին, մենք, այո՛, ֆիքսել ենք, որ  պետք է 10 օր հետո նոր այդ տուգանքը եւ տույժերը հաշվարկվեն։

4-րդ՝ հստակեցնում ենք ավել վճարված գումարների մարման ընթացակարգը։ Մեր օրենքներում, չզարմանանք, բայց միատեսակ նշված չէ, թե ի՞նչ ձեւով պետք է այս ընթացակարգն իրականացվի։ Այս փաթեթով մենք հստակ նշել ենք, որ առաջնային պետք է մարենք հարկի գծով պարտքը, հետո՝ տույժերը, հետո՝ տուգանքները։ Ուրեմն, սկզբից հարկի գումարը, տույժերը, հետո տուգանքները։

Հաջորդը՝ հստակեցնում ենք, որ լուծարման գործընթացում տույժեր պետք է հաշվարկվե՞ն, թե՞ ոչ։ Հստակեցնում ենք, եւ ի օգուտ դարձյալ հարկ վճարողի, նշում ենք, որ չեն հաշվարկվում լուծարման գործընթացում գտնվող անհատ ձեռնարկատերերի նվազագույն պարտադիր սոցվճարների ամսական գումարները, սահմանվում են հարկային ներկայացվող լուծարային հաշվարկների կարգավիճակը։ Այսինքն՝ առձեռն, եթե լուծարման դիմում է տվել, այդ լուծարման գործընթացում տույժեր պարտադիր սոցվճարների գծով նրան պարտավորություններ չեն առաջադրվում։

Ուզում եմ ասել, այս երկարաշունչ անունը կրող փաստաթղթում այսպիսի օրինականացումներ են իրականացվել։ Եվ այս օրենքը ձեր կողմից ընդունվելու պարագայում, անմիջապես կտրամադրվեն ծրագրավորողներին։ Մենք մինչեւ Նոր տարի ծրագրային այս աշխատանքները կավարտենք, կսկսենք 2011թ. աշխատել այն դրույթներով, ինչ ես ձեզ ներկայացրեցի։ Շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Հերթագրում՝ հիմնական զեկուցողին հարցեր ուղղելու համար։

Հերթագրվել է մեկ պատգամավոր՝ Լարիսա Ալավերդյան։ Խնդրեմ, 3-րդ խոսափող։

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ալավերդյան, իմ հարցը վերաբերելու է ձեր ներկայացրած հարցի միայն մեկ ասպեկտին։ Այն է, որ մենք դառնում ենք, այսպես, տեղեկատվական հասարակություն, մենք էլեկտրոնային այս հաշվետվությունների դաշտն ընդլայնում ենք։

Հարցս հետեւյալն է՝ արդյոք պատրա՞ստ են մեր այդ սուբյեկտները, որոնց վերաբերվում է, այդպիսի համակարգով աշխատելու։ Դուք գիտեք, որ մինչեւ անգամ, շատ անգամ ուղղակի գրագիտության առումով, թեկուզ շատ ափսոս է, բայց մենք ունենք այդ խնդիրները։ Եվ եթե, դուք գիտեք, այդ սուբյեկտների առումով մեծ թիվ է, դուք կարո՞ղ եք մոտավորապես ասել՝ այդ ո՞ր մի մասն է պատրաստ այդպիսի նոր համակարգով աշխատել, որը՝ ոչ, եւ ի՞նչ պետք է անեք այդ ոչ պատրաստների հետ։ Ես միշտ այդ հարցը տալիս եմ ոչ միայն իրազեկման, այլեւ պատրաստելու մեր համայնքը, որին վերաբերում է օրենքը, որ այսպիսի օրենքը, իրոք, իր համար լինի հեշտացում այդ ծանրագույն գործունեությունը, իսկ հաշվետվություն տալը ծանրագույն գործ է եւ, կարծես թե, շփումները ոչ ցանկալի մարմինների հետ կրճատումը չդառնա իր համար շատ ավելի ծանր գործ։

2-րդ հարցս, որը մասնակցայինին է վերաբերում։ Որեւէ կազմակերպությունների, խմբերի, ասոցիատիվ խմբակցությունների հետ դուք քննարկե՞լ եք այս հարցը։ Դա գործատուների՞ն է վերաբերում, դա ձեռներեցների՞ն է վերաբերում։ Եվ եթե՝ այո՛, ապա այս նախագծում իրենք ունեցե՞լ են իրենց մասը եւ տվե՞լ են իրենց  առաջարկությունները։

Եվ վերջապես, արդյոք դուք գտնո՞ւմ եք, որ այսպիսի նախագծով մենք իրապես լուծում ենք բոլոր հարցերը, թե՞ այս նախագիծն իր մեջ պարունակում է նոր ռիսկեր։ Այսինքն՝ այն հները նա, անշուշտ, կարող է լուծել, որովհետեւ, կրկնում եմ, բավականին մեծ գործ է արված, իմ տեսակետից, այս փաթեթի վրա, բայց որպես կանոն այն հները վերացնելով՝ մենք միշտ ստեղծում ենք մեզ համար մի նոր ռիսկերի դաշտ, մի նոր ոլորտ, որտեղ  մենք ունենալու ենք։ Դուք ունե՞ք այդ արդեն տեսանելի դաշտն այդ նոր ռիսկերի կամ փորձությունների, որոնց կարող են հանդիպել մեր գործարարները։ Շնորհակալություն։

Ա.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի ԱԺ, ես, իհարկե, առիթն օգտագործում եմ, որպեսզի անպայման հնչեցնեմ եւ ձեր աջակցությունը ստանանք մենք այս գործընթացը զարգացնելու ուղղությամբ։ Ես ասեմ, շատ ցավալի է, որ ՀՀ-ն՝ ունենալով այդպիսի մարդկային ռեսուրսներ, ցավոք սրտի, դեռեւս էլեկտրոնային առումով հաշվիչների ընդունումը դեռ չի ապահովել։ Ավելին, մենք ունենք 20-ից ավելի պետական մարմիններ, որոնք տնտեսավարող սուբյեկտներից ստանում են հաշվետվություններ։ Օրենքը պարտադրում է, որպեսզի նրանց ներկայացնեն հաշվետվություններ, բայց մենք ինքներս երբեք մեզ հարց չենք տալիս, թե ինչո՞ւ այդ սուբյեկտները մինչ օրս էլեկտրոնային եղանակով այդ ժամանակակից ձեւը չեն ներկայացնում։ Ասեմ համեմատության համար, որ երկրներ կան, որտեղ 70-80 %-ը, իսկ ԱՄՆ-ում՝ 90 %-ը եւ ավելին, հաշվետվությունների ներկայացումն ապահովված է բացառապես էլեկտրոնային եղանակով։ Իսկ եթե հաշվետվությունը ստանում ես էլեկտրոնային եղանակով, դու պետք է ռեսուրս ունենաս՝ այդ հաշվետվությունը մշակելու էլեկտրոնային եղանակով, ու կառավարելու ռիսկեր։ Այլեւս ոչ թե փաստաթղթերը թերթել ու քո կամքով գնալ հարկ վճարողի մոտ, այլ երբ էլեկտրոնային ծրագիրը համապատասխան չափանիշների վրա այդ ռիսկերը կհանի, նոր դու կարող ես նրան հաճախել։ Սա շատ կարեւոր խնդիր է, է՛։

Ես ուզում եմ ձեզ ասել, հարգելի պատգամավորներ, որ մենք անպայման Պետեկամուտների կոմիտեով  գալու ենք ԱԺ, որպեսզի այդ ռիսկերի չեզոքացման խնդիրը լուծենք։ «Հարկերի մասին» օրենքի 28-րդ հոդվածով, այսինքն՝ տույժերի, տուգանքների, այն չգրանցված ապրանքների հաշվարկման դեպքում շուտով կգանք, այսինքն՝ աստիճանաբար այս գործընթացը պետք է տանենք, որպեսզի նաեւ բոլոր այլ ոլորտներում եւս մենք էլեկտրոնային հաշվետվողականություն ու ռիսկերի կառավարման խնդիր դնենք։ Սա ընդհանուր։

Սուբյեկտները պատրա՞ստ են, թե՞ ոչ։

Իհարկե, պատրաստ են հիմնական սուբյեկտները, ովքեր համակարգչային ընդհանրապես ծրագիրն օգտագործում են։ Մեր խոշոր սուբյեկտների մեծ մասն այդպիսի ծրագրեր օգտագործել են տարիներ առաջ ավելի շուտ, քան պետությունն էր օգտագործում իր խնդնիրների լուծման համար։ Այսինքն՝ այդպիսի սուբյեկտներ, իհարկե, կան, նրանք պատրաստ են, դրա համար ձեզ հետ միասին մեր ընդունած օրենքը, ասել ենք, 100 մլն դրամից ավել շրջանառություն ունեցողն է պարտավոր հուլիսի 1-ից էլեկտրոնային եղանակով հաշվետվություններ ներկայացնել։

Իսկ սուբյեկտների այն մյուս մասը, ցավոք, բոլորը չեն, որ պատրաստ են։ Եվ կենսաթոշակային բարեփոխումների ծրագիրը, որ ձեզ ներկայացված է, եթե ուշադրություն դարձնեք, 2013թ., անկախ ԱՁ-ի (անհատ ձեռնարկատերի), եթե կազմակերպություն է, նա պետք է իր հաշվետվությունը ներկայացնի էլեկտրոնային եղանակով։

Հիմա, ինքը համակարգիչ կունենա՝ կուղարկի՛, իսկ եթե չունի, ի՞նչ պետք է անի։ Ուրեմն, պետք է տերմինալ լինի, պետք է ինչ-որ մեխանիզմ մտածել, որ Մեղրու շրջանի որեւիցե գյուղի հարկ մեկ վճարողը, եթե ցանկանում է էլեկտրոնային եղանակով ներկայացնել, նա պետք է այդ հնարավորությունն ունենա։ Մենք 870-ից ավել համայնք ունենք, պետք է բոլոր համայնքների համար հասանելի դարձնենք։ Եթե նա ցանկանում է, այդ միջոցը չունի իր տանն ունենալու համակարգիչ եւ էլեկտրոնային կապ, նա պետք է առաջիկա, մոտակա կետն ունենա, որպեսզի այդտեղից հաշվետվությունն ընդունի։

Ես ուզում եմ ԱԺ-ին զեկուցել, որ այս ուղղությամբ մենք լուրջ մի հատ աշխատանք ենք սկսել՝ մոտ 57 տերմինալ հիմնադրենք, 50-ից ավել տերմինալներ, ներողություն, կարող է թվի մեջ սխալվեմ։ Այսինքն՝ տեղ, վայր, որտեղ հարկ վճարողը կարող է մոտենալ, այդ համակարգչի միջոցով իր վճարումը նույնիսկ կատարել եւ հաշվետվություն ներկայացնել։ Այս հարցում, կարծում եմ, մենք նույնիսկ մի փոքր ուշացել ենք, քան մյուս երկրներն են արել։ Մենք ուսումնասիրել ենք մյուս երկրների փորձը, այս ուղղությամբ 2011-ին եւս աշխատանքներ կիրականացվեն։

Ինչ վերաբերում է ձեր 3-րդ հարցին, ռիսկերի մասին խոսք չկա։ Ինչո՞ւ, որովհետեւ սա հեշտացնում է հարկ վճարողի կյանքը։ Մեր հարկ վճարողը, որ սկզբից ուզում էր էլեկտրոնային եղանակով ուղարկել, նույնիսկ սկզբում չի էլ, ներողություն, պատկերացնում, ով տեղյակ չի, թե ինչքան հեշտացում է սա։ Չի՛ գնում, հերթ չի՛ կանգնում, հարկային մարմինների հետ չի՛ շփվում, չի՛ առնչվում, իր գրասենյակից հաշվետվությունն ուղարկում է։ Այստեղ ոչ թե ռիսկեր է պարունակում, ռիսկը պարունակում է միայն ճշգրտումների առումով։ Դա էլ իրենց հետ աշխատելով՝ գնում ենք։

Առայժմ մենք լուրջ ահազանգեր չենք ստացել։ Չնայած ծրագրային առումով մեր հարկ վճարողները խնդիրները բարձացնում են եւ մեր ծրագրավարողները դրանք լուծելով՝ առաջ են գնում։ Լուրջ աշխատանք է, եւ ժամանակի ընթացքում, երբ մենք անենք, այս տարի, եկող տարի մենք նաեւ կենսաթոշակային բարեփոխումների 2013 թվականին պատրաստ կլինենք, որպեսզի նաեւ սոցվճարների կամ միասնական եկամտահարկերի հաշվետվությունները եւս ընդունենք էլեկտրոնային եղանակով։ Շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Պարզաբանման համար՝ Լարիսա Ալավերդյան, 3-րդ խոսափող։

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Ես ուզում եմ հիշեցնել իմ ռիսկերի, ոչ թե հիշեցնել, այլ պարզաբանել՝ ինչո՞ւ եմ այս հարցը դնում։

Տարիներ շարունակ, դուք ճիշտ եք ասում, Հայաստանում մինչեւ կոնպյուտերները, մինչեւ անգամ այդ էլեկտրոնային հաշվիչ մեքենաներն են աշխատել։ Բոլորը, ովքեր աշխատել են դրա վրա, գիտեն, այսպես կոչված, ճշտումների, կարեկտիրովկայի խնդիրը։

Իմ հարցս հետեւյալն է, հենց դրան է վերաբերում։ Այսինքն՝ շատ անգամ հենց մուտքը կամ մուտքագրումն այդ ինֆորմացիայի, նայած ինչ կրիչներից է դա անում, իր մեջ կարող է պարունակել այնպիսի սխալներ, որոնք հետագայում կարող են դառնալ այդ ինֆորմացիան տվողի համար մեծ խնդիր։ Այսինքն՝ կա՛մ վերահսկողության, կա՛մ ինչ-որ մի շատ, չափազանց մեծ տարբերություն լինի իրականության հետ։

Իմ հարցս վերաբերում էր, ի դեպ, դա տեխնիկական հարց է՝ արդյոք այս առումով հաշվի առնվա՞ծ է, որ, մասնավորապես, այդ անցումային տարի կամ անցումային ժամանակահատված նախատեսվա՞ծ է, որ էլեկտրոնային փոստով ստացված այդպիսի տեղեկությունը, ասենք թե, նա հետո ստանում է կամ ինչպե՞ս է դա լինում, այդ ճշտում մտցնելը, որ ոչ թե միանգամից նա ընկնի տուգանքի կամ վերահսկողության ներքո, այլ այդ «կարեկտիրովկա» կոչվածը նա ունենա եւ, էլի եմ կրկնում, դա այս անցումային ժամանակի համար շատ մեծ նշանակություն ունի, բայց ոչ միայն։ Դուք գիտեք, որ ժամանակին մինչեւ անգամ երկակի ինֆորմացիայի մուտքի մեթոդ էր կիրառվում, որ հանկարծ բացառվի կամ սխալը գտնվի հենց մուտքի ժամանակ եւ վեր հանվի այդ ժամանակ։ Այսինքն՝ բայց դա շատ թանկարժեք մեթոդ է։

Իմ ասածը դա է, որ այդպիսի մեթոդները, դա լազերային տեխնիկայի նման բան է, չտանք, այսպես, մսագործության բանի վրա։ Շնորհակալություն։

Ա.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Պարզ է։ Շնորհակալություն։ Իհարկե, մսագործության մասին խոսք չըա։ Եթե մենք սկսել ենք այս եղանակով աշխատել, բնականաբար, մեր ծրագրավորողները, մեր տեխնիկական մասնագետներն այս խնդիրները կարգավերել են, մեր նաեւ էլեկտրոնային եղանակով հաշվետվությունների ընդունման մեջ հաշվետվությունների ճշգրտման մեխենիզմներ դրված են։

Դուք ճիշտ ասացիք, որ դա նաեւ տեխնիկական խնդիր է, այդ հարցը մենք, բնականաբար, հաշվի ենք առել։ Պարզապես այս փաթեթով մենք տեխնիկական հարցերը չենք կարգավորում։ Սուբյեկտն ազատ է հաշվետվություններ ներկայացնել առձեռն, փոստով կամ էլեկտրոնային եղանակով։ Այս փաթեթով մենք ասում ենք՝ էլեկտրոնային եղանակով, եթե հաշվետվություններն ընդունես, միասնականացում ապահովենք։ Իսկ ձեր ասած ռիսկերն արդեն ծրագրային աշխատանքի հետ կապված խնդիրներ են, որոնք հավաստիացնում եմ, որ ընթացքի մեջ են։ Տեղյակ ենք այդ պրոբլեմներին։ Պետեկամուտների կոմիտեում ստեղծվել է էլեկտրոնային կառավարման խորհուրդ, որում ներառված են Կենտրոնական բանկի, Ֆինանսների նախարարության, Էկոնոմիկայի նախարարության ներկայացուցիչները, բարձր պաշտոնյաներ, որոնք պարբերաբար իրենց նիստերի ընթացքում այդ հարցերը քննարկում են։ Շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Ալավերդյան։ Հարցերն ավարտվեցին, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Մինչեւ ընդմիջում մնացել է 2 րոպեից մի քիչ ավել ժամանակ։

Հարակից զեկուցող, դուք կհասցնե՞ք, թե՞ ուղղակի ընդմիջումից հետո։

Հայտարարվում է ընդմիջում մինչեւ 14.30։


Ժամը 14:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼՆԵՐ ՍԱՄՎԵԼ ՆԻԿՈՅԱՆԸ  ԵՎ  ՍԱՄՎԵԼ ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆԸ
 

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, մենք շարունակում ենք մեր աշխատանքները, բոլորին հրավիրում եմ դահլիճ: Մենք նիստը ընդմիջեցինք, եւ այժմ հարակից զեկուցման համար խոսափողի մոտ ենք հրավիրում տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ տեղակալ Վարդան Բոստանջյանին, խնդրեմ:

Վ.ԲՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն, ի դեմս այս փաթեթի, կարծում եմ, որ եկամուտների պետական կառույցը բերել է քաղաքակրթված մի բան, որը մի քիչ զարմանալի պետք է ներկայանա մեզ, բայց բոլոր դեպքերում ես եւ հանձնաժողովը սարսափելի ողջունեցինք այս փաթեթը, որովհետեւ կարծում եմ, որ եթե հնարավորություն լիներ, կոմիտեն էլի կձգեր սրա բերելը, բայց արդեն էլ հնարավորություն չկա, պետք է քաղաքակրթենք մեր եկամուտների կառույցի աշխատանքները, գործունեությունը եւ հատկապես այս փաթեթը ուղղված է դրան: Փաթեթի կարգավորման առարկան հարկային հաշվառման հստակեցումն ու պարզեցումն է: Այս փաթեթի ընդունման արդյունքում կկանոնակարգվեն անձնական հաշվի քարտերի էլեկտրոնային վարման եւ հարկային հաշիվների էլեկտրոնային կիրառման հետ կապված հարցերը:

Մասնավորապես, այստեղ հարցեր հնչեցին, իհարկե, դա հնչել է նաեւ մեր հանձնաժողովի քննարկման ժամանակ, դա դժվարություն չեմ զգա, իհարկե, այնտեղ կա սահմանված 100 միլիոնից ավել շրջանառություն ունեցողները, մինչեւ 6 ամիս հետ, եւ ես որպես արդեն անձնական, կարող եմ ասել մի բան, որ եթե տնտեսական գործունեություն վարողը չի էլ կարողանում քարտ պահի, այդ քարտը չի էլ կարողանում էլեկտրոնային ձեւով, ժամանակակից ձեւով օգտագործի, շահագործի, երեւի թե կարելի է, որ նա դադարի դառնալ տնտեսավարող սուբյեկտ:

Ըստ էությամբ, ներկայացվող փաթեթը որի մանրամասները դետոնացրեց պրն Ալավերդյանը, ես եւս մեկ անգամ ուզում եմ նշել շատ կարեւոր բաներ մեր երկրի համար: Այս փաթեթով սահմանվում է անձնական հաշվի, քարտի վարման պահանջն այն օրենքներում, որոնցով նախատեսվում են պարտավորություններ երկրի պետական բյուջեի նկատմամբ: Հստակեցվում է անձնական հաշվի քարտերում պարտավորությունների հաշվառման շփման միավորը: Սա նորից կարեւոր է, այդ մասին արդեն ասվեց:

Պետական բյուջեի նկատմամբ պարտավորությունների հաշվառման նպատակով հարկային մարմիններ ներկայացվող փաստաթղթերի համար նախատեսվում է միասնական ձեւ: Դուք պատկերացրեք, սրանք հասարակ բառեր չեն, որ ես ասում եմ: Միասնական ձեւը, ըստ էության, արդեն տնտեսավարող սուբյեկտները դադարում են չարչարվելուց, այսինքն` ավելի շուտ հարկային տեսուչները չեն կարողանում նրանց վրա անընդհատ օբյեկտիվ կամ սուբյեկտիվ պատճառներ գտնել: Պատկերացնու՞մ եք: Ուրեմն, հստակ մոտեցում է:

Հստակեցվում է հարկային մարմնին ներկայացվող հաշվարկների ուշացման դեպքում նախատեսվող տուգանքների հաշվառման կարգը եւ ժամկետը: Սա էլ շատ լավ է, որ հազար անգամ չտուգանեն, հազար անգամ ժամկետներ չփոխեն:

Սահմանվում է հաշվետու ժամանակաշրջան հասկացությունը, հստակեցվում է ավել վճարված գումարների հաշվին պարտավորությունների մարման հերթականությունը: Ուրեմն, բոլորը կարող են հնչել այդպես հասարակ, բայց իմացեք, եւս հերթականությամբ փոփոխություն է, որը տնտեսավարող սուբյեկտների համար ունի շատ մեծ նշանակություն, այսինքն` ես ի նկատի ունեմ վատ առումով: Նայած հարկային մարմինը թե որը կուզենա առաջ գցի, հիմա այդպիսի բան չի լինելու: Համաձայն այս փաթեթի, այդ հերթականությունը սահմանված է լինում օրենքով:

Հստակեցվում է լուծարման գործընթացը: Դրանում գտնվող սուբյեկտները հասկանում են ո՞նց է սկիզբը, վերջը: Նախատեսվում է էլեկտրոնային հարկային հաշիվների կիրառում, բացառելով անճշտություններն ու տարընթերցումները:

Տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովը այս փաթեթին տվել է դրական եզրակացություն, բայց մեւնույն ժամանակ ես ուզում էի, որ հեղինակները ուշադրություն դարձնեին ԱԺ իրավաբանական վարչության կողմից արված առաջարկություններին, որոնք կարծում եմ, որ վերաբերվում են օրենքների համապատասխանության եւ ընդհանրապես, օրենսդրական տեխնիկայի կանոնների համապատասխանեցման խնդիրներին, եւ այդպիսի առաջարկություններ չեն, որոնք ձեզ բերեն լրացուցիչ դժվարություններ: Բնականաբար, կառաջարկեի, որ սա առանց կասկածանքի ընդունվեր:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Ավարտեցի՞ք պրն Բոստանջյան: Շնորհակալություն: Հերթագրում հարակից զեկուցողին հարցեր տալու համար: Հերթագրվածներ չկան: Պրն Բոստանջյան, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Հերթագրում ելույթների համար: Հերթագրվածներ չկան: Ամփոփիչ ելույթների անհրաժեշտություն չկա: Հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք կառավարության ներկայացրած «Հարկերի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Հիմնական զեկուցող, ՀՀ կառավարությանն առընթեր պետական եկամուտների կոմիտեի նախագահի տեղակալ Արմեն Ալավերդյան, խնդրեմ:

Ա.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, այս նախաձեռնությունը եւս իր կարեւորությամբ եւ հրատապությամբ շատ հետաքրքիր նախաձեռնություն է, որ ուզում եմ ձեր դատին ներկայացնել: Խնդիրը վերաբերում է արտահանողների, մեր ՀՀ ապրանք արտահանողների հարկերի հաշվանցման եւ վերադարձման գործող մեխանիզմների կատարելագործմանը: Հարցը նրանումն է, որ այսօրվա վիճակով եթե որեւիցե ապրանք արտահանող ուզում է այդ գումարը, արտահանման հետեւանքով առաջացող գումարը հետ ստանալ` վերադարձնել կամ հաշվանցել, պետք է անպայման հարկային մարմինը ստուգում կատարի կամ ուսումնասիրի, հաստատի արձանագրությամբ, որ իր մոտ իսկապես կա գերավճար` ավել վճարված գումար, որից հետո հարկ վճարողի դիմումի համաձայն այդ գումարը կամ հետ վերադարձվի, կամ հաշվանցվի նրա լրացուցիչ պարտավորությունների հաշվին:

Այս համակարգը գործում է մեր Հարկային օրենսդրության ստեղծման օրվանից առ այսօր, եւ մենք առաջին փորձն ենք անում, որ արտահանողներին խթանելու նպատակով ոչ թե անպայման ստուգումով նրանց այդ գումարները վերադարձնել, այլ հնարավորություն ստեղծել, որ հարկ վճարողներին, եթե նրանք ռիսկային չեն համարվում, ուրեմն գումարները առանց ստուգման եւ ուսումնասիրման հետ վերադարձնել:  Այսպես` 2011 թվականից մինչեւ 5 միլիոն, 2012 թվականից մինչեւ 10 միլիոն գումարի դեպքում անխտիր այդ գումարները հարկ վճարողին առաջին իսկ պահանջի դեպքում կհաշվանցվեն եւ կվերադարձվեն:

Այս նախագիծը հնարավորություն կտա հարկ վճարողներին առանց լրացուցիչ ուսումնասիրության եւ ստուգման ընթացակարգեր անցնելու հետ ստանալու եւ հաշվանցման ենթարկելու խնդրո առարկա այդ գումարները: Սա է այս փոքր օրենքի, բայց կարեւոր օրենքի նպատակը, եւ այն հարկ վճարողները, ովքեր այդ վստահությունը կչարաշահեն, նոր միայն նրանք կենթարկվեն պատասխանատվության, այդ պահանջված գումարի 50%-ի չափով, այսինքն` եթե հարկ վճարողը հաշվանցել է, ուսումնասիրել է առանց ստուգման ուսումնասիրության գումար, հետո պարզվում է, որ ինքը սխալ է ներկայացրել, այսինքն` պետությանը, ի դեմս հարկային մարմիններին թյուրիմացության մեջ է դրել, նոր այդ գումարի նկատմամբ կկիրառվի 50% տուգանք:

Իսկ ընդհանուր առմամբ այս կարգի գումարների նկատմամբ ուսումնասիրություն եւ ստուգում չի նախատեսվում, դա մենք առաջին անգամ պետք է իրականացնենք օրենքը ընդունելուց հետո, սկսած 2011 թվականից: Այսքանը, եթե հարցեր կան, ես կպատասխանեմ:

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հիմնական զեկուցողին հարցեր տալու համար` հերթագրում: Հերթագրվել է 3 պատգամավոր: Մկրտիչ Մինասյան, առաջին խոսափող:

Մ.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Հարգելի պրն Ալավերդյան, ես ողջունում եմ ձեր նախաձեռնությունը, որովհետեւ, իսկապես, ինքը իր տրամաբանությամբ օգնում եւ աջակցում է մեր գործարարներին, առավել եւս նրանց, ովքեր արտահանելու հնարավորություն ունեն, եւ խթանում է արտահանությունը: Բայց դուք մի արտահայտություն արեցիք, ես ուզում եմ հասկանալ: Ասում եք` մինչեւ 5 միլիոն կամ հաջորդ տարին 10 միլիոնի դեպքում թույլատրվում է առանց ստուգման կամ ուսումնասիրման իրականացնել, որը շատ լավ բան է: Բայց ասում եք, որ եթե պարզվի, որ սխալ կա, ապա կեսի չափով պետք է տույժ ու տուգանք կիրառել: Այդ սխալ ասածը խնդրում եմ բացատրեք: Ի՞նչ ասել է սխալ: Չէ որ կարող է լինել զուտ տեխնիկական բնույթի սխալ, որի համար մարդը պետք է տուժի կեսի չափով, իսկ եթե միտումնավոր է, ես բացարձակապես կողմնակից եմ, որ միտումնավոր սխալի դեպքում պետք է պատիժ կիրառվի: Կա՞ այդ սահմանումը, թե ո՞րն է սխալը եւ ինչպես հասկանալ դա:

Ա.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Մկրտչյան, հարցի համար: Հստակ գրել ենք: Եթե հարկ վճարողը...

Պրն Մինասյան, ներողություն եմ խնդրում, հազար ներողություն եմ խնդրում:

Հոդված 1-ում գրել էինք, որ եթե հարկ վճարողի կողմից ներկայացված հաշվանցման կամ վերադարձման ներկայացված գումարը, այն պահանջը, որ ինքը ներկայացրել է, ասել է` ինձ վերադարձրեք օրինակ 7 միլիոն դրամ, եթե այդ գումարը գերազանցել է օրենքով սահմանված հասանելիք գումարին, իրեն հասնում էր, որ ինքը վերադարձներ, ասենք` 3 միլիոն, բայց ինքը ավել է ներկայացրել: Ինչու՞ է այս ձեւակերպումը տված, որ հարկ վճարողը չներկայացնի պետական բյուջեից հետ ստանալու ավելի շատ գումար, քան իր հաշվետվություններում եւ հաշվարկներում կա: Հակառակ դեպքում որեւիցե մեխանիզմ չկա, որ  հարկ վճարողը...

Կարող է այսպես անել էլի, ինքը կարող է պահանջել օրինակ 5 միլիոն, հետ ստանալ, հետո ասի, որ սխալվել է, հետո էլի հաշվարկ կատարի, փաստորեն, պետական բյուջեն իրեն կվարկավորի:

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Արձագանքման համար` առաջին խոսափող, Մկրտիչ Մինասյան:

Մ.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Հիմա արդեն պարզ դարձավ: Կարծում եմ մոտեցումը ճշմարիտ է եւ ողջունում եմ: Շնորհակալություն:

Ա.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն:

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար Սուքիաս Ավետիսյան` երկրորդ խոսափող:

Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Ալավերդյան, ես էլ եմ ուզում ողջունել նախագիծը, բայց եւ՛ ձեր խոսքի մեջ, եւ՛ նախագծի հոդված 2-ում «ռիսկային համարվող հարկ վճարողներ» հասկացողություն կա: Ես ուզում եմ հասկանալ, ռիսկային հարկ վճարողները, դրանք ովքե՞ր են որոշում, որ դրանք ռիսկային են: Մենք օրենքով կանոնակարգված չափանիշներ ունե՞նք, թե դա լինելու է զուտ մոնիթորինգի արդյունքում: Ուզում ենք հասկանալ ո՞րն է ռիսկայինը, ի՞նչ է նշանակում:

Ա.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն պրն Ավետիսյան, ես ուզում եմ զեկուցել, որ ԱԺ-ի հետ մենք այդ ձեւակերպումը արդեն արել ենք «Հարկերի մասին» օրենքում եւ միայն օրենքով պետք է որոշվի ռիսկային այդ չափորոշիչները եւ դա ոչ թե հարկային տեսուչը կամ որեւիցե պաշտոնյա պետք է որոշի, այլ` համակարգչային ծրագիրը պետք է դա որոշի: Այդ հասկացությունը սրանից հետո բերվող բոլոր նախագծերում, որ ձեր դատին ենք ներկայացնելու, ես անպայման կհիշեցնեմ, որ մենք այդտեղ այդ տերմինը օգտագործել ենք: ՀԴՄ-ների ստուգումները պետք է կատարվեն ռիսկային չափորոշիչների հիման վրա, տուգանքները, որ կիրառվում են ապրանքների չգրանցումների եւ այլնի դեպքում, ռիսկային չափորոշիչների հիման վրա: Նույն ձեւով ԱԱՀ-ի վերադարձը, այսինքն` դա արդեն մտնելու է մեր կյանք, մեր կենցաղ այդ հասկացությունը, եւ երբ էլեկտրոնային կարգով փոքր ինչ ներկայացված հարցում ես ասում էի, որ մենք պետք է արդեն էլեկտրոնային եղանակով կառավարենք այդ գործընթացները, համակարգչային ծրագրի մեջ պետք է այդ չափորոշիչները դրվեն, որ օրինակ այն սուբյեկտները, որոնք հաշվետվություններ չեն ներկայացրել, ռիսկային են, ներմուծում են ունեցել, բայց ապառքները այս կողմից, ասենք` ապառքի գումարը գերազանցում է ներմուծման պահին առաջացած ԱԱՀ-ի գումարին, այդ չափորոշիչները հաստատվելու են, դրանք գաղտնի չափորոշիչներ են, տրվելու են համակարգչին եւ համակարգիչը արդեն կհանի այդ կազմակերպությունների ցանկը: Եթե սուբյեկտը կընկնի այդ չափորոշիչների տակ, ինքը կհամարվի ռիսկային:

Ձեր կողմից ընդունված օրենքում հստակ նշված է, որ շուրջ 80%-ը պետք է համակարգիչը որոշի, իսկ 20%-ը արդեն առանձին հանձնարարությունների, օպերատիվ տեղեկությունների հիման վրա որոշվող կարգով է լինելու: Բայց 80%-ը միանշանակ համակարգչային ծրագրի հիման վրա:

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Պարզաբանման համար, Սուքիաս Ավետիսյան` երկրորդ խոսափող:

Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Այսինքն` մենք ընդունում ենք, որ քանի որ օրենքի նախագծում գրված է եւ օրենքը ուժի մեջ է մտնում հունվարի 1-ից, մենք հունվարի 1-ով կունենանք արդեն այդ չափանիշները, որոնք համակարգիչներում կտեղադրվեն եւ արդեն գործունեության ընթացքում այդ ռիսկայնությունը համակարգիչներով կորոշվի, այսինքն` այդ չափորոշիչները մենք հունվարի 1-ով կունենանք ձեր մոտ:

Ա.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Եթե թույլ կտաք, մի փոքրիկ պարզաբանում: Կառավարությունը իր որոշմամբ արդեն հաստատել է այդ մեխանիզմը, պարզապես մնում է միայն արտահանողների ռիսկային չափորոշիչները ծրագրում տեղադրել: Լավ կլինի, որ մենք դա հասցնենք մինչեւ հունվարի 1-ը: Այս օրենքը ընդունելուց հետո հաջորդ գործողությունը լինելու է այն, որ մենք համակարգչին պետք է այդ չափորոշիչները տրամադրենք:

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար ձայնը տրվում է Լարիսա Ալավերդյանին` երրորդ խոսափող:

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Ալավերդյան, իմ առաջին հարցը շատ պարզ է, դա 50%-ին է վերաբերում, այդ չափը եւ միանգամից այդպիսի չափը: Ես միշտ ելույթ եմ ունենում այն առումով, որ արդյոք չարժե՞ դա ինչ որ աստիճանական` առաջին անգամ, երկրորդ անգամ, երրորդ անգամ: Ինչո՞վ է բացատրվում այդ 50%-ով այդ բանը: Ինչու՞ եմ դա ասում` փիլիսոփայությունը կարծես թե մնում է պատժելը, այլ ոչ թե խրախուսելը կամ վիճակ ստեղծելը, ավելի բարելավելը: Մենք ունենք այդ դաշտը` բիզնես միջավայրի բարելավումը: Դա է մեր գերխնդիրը: Անշուշտ, պատժելիության սկզբունքի այդ իրականացումը շատ լավ է, բայց այդ  50%-ը միանգամից եւ բոլոր դեպքերի համար ինչո՞վ է բացատրվում: Դա իմ առաջին հարցն է:

2-րդ հարցս վերաբերում է 2011, 2012 թվականների ժամանակը նշելը եւ ինչ-որ նոր չափանիշներ տալուն: Ինչո՞վ է բացատրվում այդ կոշտ հանդես գալը: Ինչ-որ մի հաշվարկ կա՞ դրա ներքո եւ ո՞րն է դրա տրամաբանությունը:

Ճիշտն ասած, այստեղ կա մի երրորդ հարց, այդ նույն բանին վերաբերող: Կարծես թե այստեղ կա մի ենթանպատակ: Դա` ավելի երկար պահպանել հաշվանցման կամ վերադարձման գումարները եւ այդ գերավճարները, այսինքն` բյուջեում երկար պահելու այդ խնդիրը: Արդյոք դա այդպե՞ս է, թե՞ այդպես չի, այսինքն` դա այդ երկրորդ հարցի ենթահարցերից մեկն է, եւ եթե մենք վերցնում ենք ստուգումների ինստիտուտը, այ, դուք ասում եք, ի՞նչ է դա նոր ստուգումներ են, վերաստուգումներ են, այսինքն` ինչպե՞ս է դա տեղի ունենալու: Շնորհակալություն:

Ա.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Ալավերդյան: Ես պրն Մինասյանի հարցին պատասխանելու ժամանակ ասացի: Ես ուզում եմ մի քիչ ավելի հստակ ասել: 50% տուգանքը կիրառվում է միայն մի դեպքում` եթե սուբյեկտը պետական բյուջեից հետ է ստացել գումար, եւ պարզվել է, որ ինքը ստացել է այդ 7 միլիոնը, երբ դրա իրավունքը ինքը չուներ: Մենք իրեն վստահում ենք, ասում ենք` դու հայտ ներկայացրու, որ գումար հետ ստանաս, ինքն էլ հայտ է ներկայացնում` 7 միլիոնի պահանջ: Հարկային մարմինը չի ստուգում, դա ճիշտ է, սխալ է, միանգամից տեղեկանքը լրացնում, փոխանցում է Ֆինանսների նախարարություն, ինքը այդ գումարը հետ է ստանում, այսինքն` առանց թղթերը նայելու, առանց ստուգելու այդ գումարը իրեն հետ ենք տալիս` պետությունը հետ է տալիս: Եթե այն դեպքերում, որ...

 Հավատացեք, որ շատ սուբյեկտներ կլինեն, որ կորոշեն այդ 8 միլիոնը, այդ 9 միլիոնը, մենք տեսել ենք, որ 2011-ին` 5 միլիոն, 2012-ին` 10 միլիոն, եւ եթե սա իրեն կարդարացնի, կբերենք, կգնանք այն տարբերակին, որ այն 50, 100, 200 միլիոններն էլ, իսկ հավատացեք, որ սուբյեկտներ կան, որ տարվա ընթացքում հետ են ստանում մի քանի հարյուր միլիոն դրամ, դրանք խոշոր արտահանողներն են: Այս դեպքում մենք համատարած պետք է ստուգենք, որովհետեւ պետական բյուջեից կանխիկ գումար հետ ստանալուն է վերաբերում եւ այստեղ մենք ռիսկ անելու իրավունք չունենք:

Ինչու՞ 50%: Որովհետեւ «Հարկերի մասին» օրենքի 27-րդ հոդվածով հարկի վճարումից խուսափելը կամ թաքցնելը, պակաս վճարելը, այնտեղ գործող օրենք է, առաջին անգամը 50%, երկրորդը` 100% եւ եթե մենք դրանից ավելի ցածր տուգանք դնենք, չափ դնենք, կհակասենք: Պակաս ցույց տալու դեպքում մենք կարող ենք կիրառել 50%, բայց եթե բյուջեից չհիմնավորված գումար է հետ ստացել եւ ծախսել է, մենք այդտեղ կիրառենք ուրիշ տուգանք, որ դա փոխհատուցենք:

Ժամանակների հետ կապված ես արդեն ասացի, դա ռիսկեր են: Ինչու՞մն են ռիսկերը կայանում: Մենք ավելի քան 3 հազար հարկ վճարող ենք ունենում, որ տարվա ընթացքում հայտ են ներկայացնում բյուջեից գումար հետ ստանալու կամ այդ գումարով առաջիկա պարտավորությունները փակելու: Ցավոք սրտի, մեծ մասը նրանց մոտ  ստուգումների արդյունքում գրանցվում են խախտումներ: Դրանք ոչ միայն հաշվապահական խախտումներ են, այլ սխալ ներկայացված թվեր են եւ այդ ռիսկերը չեզոքացնելու համար մենք սկսում ենք փոքր վճարողներից, այսինքն` եթե 9 միլիոն ամեն անգամ, ասենք` ինքը 8 միլիոն, 9 միլիոն տա, տարվա ընթացքում դա կարող է տալ մի քանակ: Ոչ թե դա տարվա գումարն է, այլ տարվա ընթացքում մի 20 անգամ կարող է 9 միլիոն ուզի, օրինակ, եւ եթե  ԱԱՀ-ն 9 միլիոն է, 20-ը բազմապատկած 9-ով` 180 միլիոն, 6 անգամ դրանից մեծ շրջանառությունը պետք է լինի` 1 միլիարդի, արտահանում ունենա, որ դրա իրավունքը ինքը ձեռք բերի: Ուստի, իսկապես, այստեղ ռիսկեր կան եւ մենք առաջարկել ենք, որ շեմից սկսենք:

Սկզբնական քննարկումների փուլում խոսքը գնում էր 3 միլիոն դրամի մասին` շեմի, որովհետեւ ուսումնասիրությունները ցույց էին տալիս, որ այդտեղից են ռիսկերը սկսվում, բայց հետո ԱԺ քննարկումների ժամանակ որոշվեց ավելի վստահել հարկ վճարողներին եւ 2011-ին` 5, 2012-ին` 10 միլիոն: Հետո կյանքը ցույց կտա, միգուցե այդ շեմը ընդհանրապես դուրս գա, բայց առաջ չվազենք, տեսնենք: Շնորհակալություն:

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Պարզաբանման համար` Լարիսա Ալավերդյան, երրորդ խոսափող:

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն, ես այն մտահոգությունը արտահայտեցի, որ կարծես թե ձեր պատասխանած այդ մասով կա այն միտումը, որ երկար պահվեն հաշվանցման գումարները բյուջեում: Կա՞ այդպիսի բան, որովհետեւ դա այդպես երեւում է առնվազն եւ այդ ուսումնասիրությունը, կրկնում եմ, գիտե՞ք այստեղ ինչ կա, այստեղ փիլիսոփայությունը հարկային մարմինների եւ ստուգողների, այսինքն` եթե մենք արդեն ունենայինք դրական լիցքերով լի հարկային տեսուչներ, որոնք գնում են ոչ թե զուտ. «Դու չես ցույց տվել, դու ուզում ես ասել, որ դու լավն ես, ես քեզ հիմա ցույց կտամ», այսինքն` եթե հիմա դա չլիներ, անշուշտ, այստեղ այդ իմ մտահոգությունները դուրս կգային, բայց քանի որ մենք ռեալ կյանքում ենք ապրում, ես ասում եմ, կա՞ արդյոք այդպիսի մի բան, որ, նախ եւ առաջ, ոչ թե ուսումնասիրություն եւ ստուգումներ, կարծես թե նույնացվում է, եւ այդ առումով երկրորդ հարցի երկրորդ մասով` արդյոք չի՞ ստացվնում, որ դուք ուզում եք բոլոր դեպքերում ավելի երկար պահել բյուջեում:

Ա.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Ճիշտն ասած, տիկին Ալավերդյան, այդպիսի միտում ոչ թե չեմ տեսնում, անգամ չկա նախագծում: Ես կուզենայի, որ դուք հստակ հիմա պատկերացնեք, թե ինչի՞ մասին է խոսքը: Հարկ վճարողը պետությանը հայտ է ներկայացնում, ասում է` ինձ վերադարձրեք 7 միլիոն դրամ, հա: Այսօր օրենքը ասում է` այդ 7 միլիոնը որպեսզի վերադարձնես, 90 օր ժամանակ է տրվում եւ 90 օրվա մեջ դու պետք է ստուգես, ճշտես, իր պահանջը ճի՞շտ է, սխա՞լ է, գնա Ֆինանսների նախարարություն եւ 90 օրվա մեջ հետ ստանա: Այսօր այս մեխանիզմն է գործում, ինչ ԱԱՀ-ն ՀՀ-ում գործում է: Մենք հեղափոխություն ենք անում: Մենք ասում ենք` այդ 7 միլիոնը քեզ հենց առաջին իսկ ներկայացման դեպքում հետ ենք վերադարձնում:

Այո, հակառակը, հակառակը: Հետ ենք վերադարձնում: Այ, եթե վերադարձնելուց հետո կպարզվի, որ ինքը խաբել է պետությանը, այն ժամանակ ինքը 50%-ի տուգանքի տակ կընկնի իսկ դա կզսպի իրեն, որ ինքը չսխալվի: Ավելին, սա կտանի կարգապահության բարձրացման: Շնորհակալություն:

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հարցերն ավարտվեցին: Պրն Ալավերդյան, զբաղեցրեք ձեր տեղը:

Հարակից զեկուցման համար` տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ Վարդան Բոստանջյան, խնդրեմ:

Վ.ԲՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Տնտեսական հարցերի հանձնաժողովը ակնհայտորեն այս նախագծին տվել է դրական եզրակացություն եւ սրա ընդունման առումով ես ուզում եմ հայտնել ձեզ, որ մենք պրոբլեմ չենք զգացել: Այդուհանդերձ, որոշակի հարցեր կան: Բնականաբար, բոլորս գիտենք, որ մինչեւ այսօր, եթե հանկարծակի քո փողը ուզում էիր հետ, ասենք` գերավճար կանվանեիր դրան, ի՞նչ կանվանեիր, ասում էին` մեզանից փող չուզես, կգանք քեզ ստուգելու: Ստուգման արդյունքում ավելի շատ բան կբարդվեր վրեդ, քան թե այդ փողը պետք է վերադարձվեր: Այսինքն` ՀՀ-ում, ըստ էության, իմ կարծիքով, տնտեսավարող սուբյեկտները գտնվում էին վախվորած վիճակում: Նման օրինագծի առկայությունը, եթե մենք ընդունենք, այն ակնհայտորեն, միանգամից այդ հարցը գոնե սահմանափակ տիրույթի տնտեսավարող սուբյեկտների համար լավ է:

Հիմա, իհարկե, մենք կխոսենք, որ առաջին ընթերցումից երկրորդ ընթերցման ժամանակ միգուցե նայենք այդ սահմանաչափերի վերանայում, ասենք` ինչի՞ 5 միլիոն, ինչի՞ 10 միլիոն, միգուցե դա բարձրացնենք: Դե տնտեսավարող սուբյեկտները դա ավելի լավ կիմանան, մենք այդ առումով առաջարկություններով հանդես կգանք: Այստեղ հարց բարձրացվեց, որ եթե հանկարծ իմացաք, նա սխալ բան է անում, 50%-ով ավելի վատանում է վիճակը: Ես ասում եմ, որ պատժամիջոցները, ըստ էության, մենք կիրառենք, որեւէ խնդիր չկա, ցանկացած սխալի դեպքում պետք է  պատժամիջոց կիրառել: Բայց ես ձեր ուշադրությունը հրավիրում եմ հետեւյալ հանգամանքի վրա` օրենքի 1-ին հոդվածի, որ դուք կարդում էիք, ասում է. «վերադարձի կամ հաշվանցման ներկայացրած գումարը», այսինքն` գործողությունը դեռ չենք սկսել: Մենակ այն, որ դու կարող է լավ գրագետ չլինես, լավ հաշվարկների չտիրապետես, դիմումը գրել ես, արդեն տուգանվում ես: Նման բան, ես կարծում եմ, որ մենք իրավունք չունենք իրավական ակտի մեջ ամրագրենք:

Եթե փաստը տեղի է ունեցել, ուրիշ բան է պատժամիջոցի կիրառումը: Ենթադրենք, տնտեսավարող սուբյեկտը ներկայացրել է իր դիմումը կամ եթե մենք ունենք օպերատիվ աշխատանքի հնարավորություն, արդյոք դժվա՞ր է ասել, որ այ ընկեր, դու սխալ ես քո հաշվանցման կամ վերադարձի ենթակա գումարը գրել, հասկանու՞մ եք: Որովհետեւ միանգամից 50%-ի տուգանքի կիրառումը տնտեսավարող սուբյեկտի նկատմամբ, ես ուզում եմ դժվար հասկանալ: Երեւի այդ ընթերցումների պարագայում կարելի է «ներկայացված»-ի փոխարեն «տեղի ունեցած» բառերը գրենք, այսինքն` եթե տեղի է ունեցել:

Բոլոր պարագաներում, իհարկե, սա, ես կարծում եմ, եւ հանձնաժողովն է կարծում, որ հարկային մարմինների կողմից ներկայացված հերթական լավ օրինագիծն է, որի ընդունման կտրվածքով մենք, բնականաբար, պետք է ողջունենք եւ ընդունենք: Սակայն այս փոփոխությունները դեռեւս մենք ունենք նաեւ հնարավորություն կատարելու առաջինից երկրորդ ընթերցման ժամանակ:

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հարակից զեկուցողին հարցեր տալու համար հերթագրում: Հերթագրվել է մեկ պատգամավոր` Արծվիկ Մինասյան, 3-րդ խոսափող:

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Ողջունում եմ ձեր լավատեսությունը: Քիչ նախաձեռնություններից է, որ դուք միանշանակ դրական գնահատականի արժանացրեցիք:

Վ.ԲՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Մենակ սխալ չհանես ինձ:

Ս.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Մեկ հարց ունեմ: Հավանաբար ձեր հանձնաժողովում քննարկել եք ռիսկային չափանիշների խնդիրը եւ արդյո՞ք, եթե քննարկել եք, համարու՞մ եք տրամաբանական, երբ կառավարությունը ինքն է սահմանում այդ չափանիշները:

Երկրորդ` այդ չափանիշները եթե ուսումնասիրել եք, ապա համարու՞մ եք դրանք այնքան օբյեկտիվ եւ այնքան մեր տնտեսության իրավիճակին հարի՞ր, որ չի կարող սուբյեկտիվիզմը, հատկապես ներկա պայամաններում, երբ ստուգումների եւ ուսումնասիրությունների համակարգը դիտվում է որպես հարկային ճնշումների ամենաակտիվ լծակ, բացառվում է այդ չափանիշներից: Ի վերջո, սա կարո՞ղ է դրական աշխատել` այս նախաձեռնությունը, եթե նաեւ այդ չափանիշները լինեն օբյեկտիվ եւ նպատակ ունենան ազատ մրցակցություն խրախուսել տնտեսության մեջ: Ձեր գնահատականը կուզենայի լսել:

Վ.ԲՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Պրն Մինասյան, իմ գնահատականը հետեւյալն է` իհարկե, ռիսկային չափանիշներ սահմանելը դա, գոնե մեր պայմաններում, չափազանց դժվար բան է, բայց նաեւ ուզում եմ հասկանալ, որ բացի գործադիր իշխանությունից դժվար թե ռիսկային չափանիշները կարողանա սահմանի օրենսդիրը: Ուրիշ բան է, երբ որ ռիսկային չափանիշները մենք օրենքով ընդունենք: Իհարկե, գործադրի ներկայացմամբ մենք օրենքի ձեւով ընդունենք այդ չափանիշները: Ես այստեղ ունեմ մտահոգություն այն առումով, որ հնարավոր են, այո, հնարավոր են նաեւ սուբյեկտիվ մոտեցումներ այդ չափանիշների, այսինքն` ռիսկային հարկատուների որոշելու առումով: Ինչպես շատ ու շատ բաներում, այստեղ եւս կա այդ վտանգը, որ ռիսկային հարկատուների ցուցակում հայտնվեն գրեթե ռիսկային հարկատու չլինողներ եւ այնպիսիններ, որոնք խիստ ռիսկային են, հայտնվեն ռիսկայինների շարքում:

Այնպես որ, ես կարծում եմ, այո, մենք քննարկել ենք հանձնաժողովում այդ մասին, չնայած այդպես մեծ ինտերակտիվ ուշադրություն չենք կենտրոնացրել դրա վրա: Ես կիսում եմ այդ մտահոգությունը եւ մտածում եմ, որ հիմնական զեկուցողը ամենայն հավանականությամբ եզրափակիչ ելույթի ժամանակ պետք է այս վերաբերյալ ասի իր խոսքը:

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Արձագանքման համար Արծվիկ Մինասյան, երրորդ խոսափող:

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն պրն Բոստանջյան, ձեր անկեղծ պատասխանի համար: Իսկապես, երբ դիտարկում ես ռիսկային չափանիշները, որ կառավարությունը իր որոշմամբ սահմանել է, այնտեղ այնքան վտանգավոր բաներ են ամրագրված, որոնց շրջանակներում, օրինակ` այս կամ այն կազմակերպությանը ռիսկային չհամարելու որոշումը տրված է հարկային մարմնի ղեկավարին, եւ առանձին դեպքերում նաեւ սկզբունքները, որով պետք է ձեւավորվեն այդ ռիսկային ցանկում ընդգրկվելու համար, որեւէ լավատեսություն այդ առումով, կարծեք թե չեն ներշնչում: Ես կառաջարկեմ, նաեւ սա առաջարկը ընդունեք, որ առաջինից երկրորդ ընթերցման ժամանակ քննարկեք այս չափանիշները օրենքի նախագիծ տեղափոխելու հնարավորության հարցը, առավել եւս, երբ կա միջազգային փորձ այդ ուղղությամբ: Այնպես չէ, որ միայն գործադրին է թողնված, որպեսզի նաեւ մեր հանրությունը տեղեկանա այդ բոլոր չափանիշներին, նաեւ այդ ստուգվող սուբյեկտը իմանա, թե ինքը ո՞ր պայմաններում կհայտնվի այդտեղ: Շնորհակալություն:

Վ.ԲՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ես կուզենայի ասել այն, որ պետական կառույցը չի կարող ինքը, ավելի շուտ ոչ թե չի կարող, այլ` իրավունք չունի ինքը սահմանելու այդ ռիսկային գոտիները, դրա համար կան հատուկ մարմիններ, մինչեւ անգամ ազատական հարաբերություններ ունեցած զարգացած երկրները կան աուդիտ կազմակերպություններ, տարբեր կազմակերպություններ: Քանի որ մենք դեռեւս ձեռնպահ ենք մնում այդպիսի մոտեցումներից, այսինքն` ավելի կոմպետենտ եւ դուրս մարմիններին դիմելուց, մտածում եմ, որ գոնե այս կտրվածքով` ռիսկային հարկատուներ կատեգորիային կարելի է սահմանել հենց նույն օրենքով:

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հարցերն ավարտվեցին: Պրն Բոստանջյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Մտքերի փոխանակության համար` հերթագրում: Ամփոփիչ ելույթի համար... պրն Ալավերդյան, համեցեք:

Ա.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի պատգամավորներ, ինչ խոսք, առաջինից երկրորդ ընթերցում ընկած ժամանակահատվածում խմբագրական բնույթի փոփոխություն կարող է կատարվել, եթե տարընթերցության որեւիցե տեղիք ենք մենք տվել 50%-ի տուգանքի կիրառման առումով, առավել եւս հենց նոր տիկին Նաղդալյանը մոտեցավ եւ մի գաղափար առաջ քաշեց, որ այդ ձեւակերպումը կարող է երկիմաստության տեղիք տալ: Ես պարտավորվում եմ աշխատել ձեզ հետ, հանձնաժողովի նախագահի տեղակալի հետ, որ այդպիսի տարընթերցման տեղիք չտա:

Բայց ես մոտեցա ոչ միայն այս հայտարարությունը անելու, այլ նաեւ հետեւյալ հայտարարությունը անելու` ինչ վերաբերում է ռիսկային չափորոշիչներին, ես պրն Արծվիկ Մինասյանին ուզում եմ հետեւյալը առաջարկել` եթե դուք բերեք ձեր ասած միջազգային փորձից 2, 3 երկիր, ես չեմ ասում` 10, 20, որտեղ ռիսկային չափորոշիչները օրենքով են սահմանված, մենք այդ փորձը անպայման հաշվի կառնենք եւ կփորձենք տեղափոխել օրենք: Իմ ուսումնասիրած երկրների շարքում այդպիսի երկիր չկա: Կարող է ես քիչ երկիր եմ ուսումնասիրել, բայց ռիսկային չափորոշիչի իմաստը ո՞րն է, որ ոչ թե տեսուչը, աշխատողը ինքը որոշի, այլ համակարգչային ծրագիրը ընտրանք է կատարում: Որպեսզի այդ ընտրանքը կատարի, տեխնիկական առաջադրանքը դու պետք է համակարգչին տաս` հանել այն սուբյեկտներին, որոնք այս, այս, այս չափորոշիչներին համապատասխան է:

Ձեզ ասեմ, որ մի 40 ցուցանիշ է օգտագործվում: Այսօր ՀՀ-ում արդեն այդ փորձը կա, այսինքն` մենք արդեն փորձարկումը արել ենք, ուղղակի համատարած դեռեւս չենք կիրառում, որովհետեւ այդ ծրագիրը պետք է կիրառվի: Հեռու չէ այն օրը, որ ստուգումներն էլ, պրն Մինասյան, անպայման այդ չափորոշիչների հիման վրա կանեն: Մենք 40 չափորոշիչ արդեն մշակել ենք, տվել ենք ծրագրավորողներին, կատարել ենք ծրագրի փորձարկում եւ կգա ժամանակը, որ ոչ միայն վերադարձը, նաեւ ստուգումները, ՀԴՄ-ի ստուգումները եւ բոլոր տուգանքների կիրառումը պետք է իրականացվեն այն սուբյեկտների նկատմամբ, ովքեր այդ ցանկերում հայտնվել են: Իսկ ցանկերի մեջ հայտնվելը կատարվելու է միայն համակարգչի կողմից, եթե դու այդպիսի ծրագիր իրեն առաջադրել ես: Հիմա մենք այդ ճանապարհին ենք: Եթե մենք այդ բոլոր ցուցանիշները` 30, 40 թե 3, մենք օրենքում գրենք, արդեն այդ ծրագիրը անիմաստ է դառնում: Այդ անկանխատեսելիությունը...

Հարկ վճարողը պետք է կարգապահ լինի: Նա ոչ թե պետք է հարմարվի օրենքում գրված այս կամ այն ցուցանիշին, այլ պետք է ինքը կարգապահ լինի եւ կընկնի այդ ցանկերի մեջ, եթե այս կամ այն ցուցանիշի հետ կապված ինքը խախտում է կատարել:

Ելույթս ավարտում եմ նրանով, որ մեր ունեցած տեղեկատվությամբ, ինչպես դուք ասացիք, այդպիսի երկրի օրինակ, եթե մինչեւ 2-րդ ընթերցում կբերեք, դրան կանդրադառնանք: Շնորհակալություն:

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հարցի քննարկումն ավարտվեց: Պրն Ալավերդյան, զբաղեցրեք ձեր տեղը:

Անցնում ենք հաջորդ հարցին: Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք կառավարության ներկայացրած «Հարկերի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Հիմնական զեկուցող` ՀՀ կառավարությանն առընթեր պետական եկամուտների կոմիտեի նախագահի տեղակալ Արմեն Ալավերդյան, խնդրեմ:

Ա.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի նախագահող, ԱԺ հարգելի փոխնախագահ, հարգելի պատգամավորներ, ինչպես տեսնում եք, այսօրվա նախագծերը, իսկապես, մեր հարկ վճարողների համար բավականին նորամուծություններ են պարունակում թարմացման, հարկային բեռի իջեցման առումով եւ այս երրորդ փաթեթը էլի դրա վառ օրինակն է: Մենք բարեփոխումների, իսկապես, գործընթացում ենք գտնվում եւ ինքը` էլեկտրոնային կարգավորման համակարգը պարտադրում է, որ լրացուցիչ պահանջներ հարկ վճարողներին չներկայացվի: Անիմաստ է դառնում լրացուցիչ պահանջներ ներկայացնելը, լրացուցիչ հարկային մարմին ներկայանալը եւ դրանցից մեկը հարկ վճարողի հաշվառման համար ստանալուն է վերաբերում:

Այսօրվա վիճակում ՀՀ-ում եթե որեւիցե տնտեսավարող սուբյեկտ է գրանցվում պետական ռեգիստրի կողմից, նա գրանցվում է ռեգիստրում, դուք գիտեք, հետո մեկ ամսվա ընթացքում նա պարտավոր է գնալ հարկային մարմնում հաշվառվել եւ ստանալ հարկ վճարողի հաշվառման համար: Եթե նա այդ 30-օրյա ժամկետում չի գնացել եւ հարկային հաշվառման համար ՀՎՀ չի ստացել, ապա նա վարչական պատասխանատվության է ենթարկվում: Ի՞նչ է ստացվում, պետական մի մարմնում նա հաշվառվել է, գրանցվել է` ռեգիստրով, եւ պետք է գա, հարկային մարմնում հաշվառվի, ՀՎՀ ստանա, որ նա իր գործարքները` բանկային մաքսային ձեւակերպումները եւ այլն, այդ ՀՎՀ-ի հիման վրա իրականացնի:

Նախատեսված է, կրկնում եմ, Վարչական օրենսգրքում համապատասխան պատասխանատվություն, եթե հաշվառման չկանգնի: Կառավարությունը նախաձեռնել է ՀՀ-ում ներդնել մեկ պատուհանի սկզբունքը հաշվառման առումով: Այն է` պետռեգիստրը ինքը պետք է գրանցի տնտեսավարող սուբյեկտին եւ ՀՎՀ-ին ինքն էլ տրամադրի, այլ ոչ թե մեկ ամիս հետո գա հարկային մարմին:

Այս ներկայացված փաթեթը մեկ նպատակ է հետապնդում` հարկային մարմնիվ ՀՎՀ-ի տրամադրման իրավունքը վերցնել եւ տեղափոխել պետռեգիստր: Հետո կառավարությունը կսահմանի, թե պետռեգիստրը ինչպես պետք է հարկայինի հետ տեղեկատվություն փոխանակի, որ, ասենք` գրանցվեց, արդեն հարկային մարմինը իմանա, որ սա գրանցված, հաշվառված հարկ վճարող է, որ օրենքով սահմանված ապօրինի ձեռնարկատիրության եւ այլ դեպքեր չգրանցվի: Ես ասեմ, որ մենք քննարկումներ ունեցել ենք Արդարադատության նախարարության մասնագետների հետ, սպասում ենք օրենսդրական փաթեթին: Այսօր, ինչքան ես գիտեմ, նախատեսված է նաեւ ձեր օրակարգում Արդարադատության նախարարության կողմից ներկայացված օրենսդրական փաթեթ, որը եւ ապահովելու է այդ մեկ պատուհանի սկզբունքի կիրառումը: Այդ սկզբունքի մեջ կարեւոր բաղադրամասերից մեկը հարկ վճարողի հաշվառման համարի տրամադրում է պետական ռեգիստրի մարմինների կողմից, եւ եթե նրանք արդեն սկսեն օրենքը գործողության մեջ մտնելուց հետո այդ հարկ վճարողների հաշվառման համարները տրամադրեն, այդ օրենքը ընդունելուց հետո հարկային մարմինները      ՀՎՀ-ներ չեն տրամադրի, եւ մենք բավականին թեթեւացումներ կունենանք հարկ վճարողների համար, որովհետեւ նրանք երկու պետական մարմին չեն լինի, այլ մեկ մարմնից միանգամից այդ մեկ պատուհանի սկզբունքով կաշխատեն եւ կավարտվի:

Ինֆորմացիայի համար էլ ես ասեմ, որ մենք ՀՀ-ում ունենք ավելի քան 140 հազար գրանցված պետական կազմակերպություններ` իրավաբանական անձինք եւ անհատ ձեռնարկատերեր: Դրանք բոլորն էլ շատ քիչ, շատ-շատ քիչ տարբերությամբ ունեն հարկ վճարողի հաշվառման համարներ, եւ մենք կարծում ենք, որ այսօր պատրաստ ենք, որ պետական մյուս մարմնի հետ համագործակցենք, ՀՎՀ-ները իրենք տրամադրեն, մենք ինտերֆեյսի միջոցով դա ստանանք եւ արդեն լրացուցիչ այս գործառույթը մեր համար վերանա: Սա է այս փաթեթի նպատակը: Շնորհակալություն:

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հերթագրում, հիմնական զեկուցողին հարցեր տալու համար: Հերթագրվել են 4 պատգամավորներ: Առաջին հարցը` Վարդան Բոստանջյան, երրորդ խոսափող:

Վ.ԲՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Պրն Ալավերդյան, այս փաթեթի քննարկման ժամանակ ես հարգելի պատճառներով երեւի բացակայեցի, այսինքն` տեղում չէի, դրա համար իմ մոտ ծագեց այս հարցը: Դուք ասացիք, որ պետական ռեգիստրում տեղափոխվելու առումով, իսկ հետո ձեր հարաբերությունները կկարգավորի այլ փաստաթղթով: Սա առաջին դեպքը չի: Ես հիմա որ աշխատեմ, կարող եմ մտաբերել բազմաթիվ նման դեպքեր, երբ որ միեւնույն երեւույթի կարգավորման խնդիրները` իրավական կարգավորման խնդիրներ են առաջանում, ասում եք` հետո կանենք: Ինչո՞վ է պայմանավորված այս ժամանակային տարբերությունները: Ինչի՞ միանգամից այս փաթեթի մեջ չի մտնում նաեւ նման տիպի բաներ, թե ասենք` համաձայնեցված, վերջնական տեսքով ինչպե՞ս է կարգավորվելու այդ հարաբերությունը: Հասկացանք, որ հարկային մարմնից դա տեղափոխվում է պետական ռեգիստր, բայց դեռեւս մենք չենք հասցրել իմանալ, թե հետագա ձեր հարաբերությունները ինչպե՞ս պետք է լինի: Ես կուզենայի այս հարցին պատասխանեիք:

Ա.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն պրն Բոստանջյան: Ուզում եմ ամբողջությամբ փարատել ձեր կասկածները հետեւյալ պատասխանով: Տեսեք ի՞նչ է գրված մեր նախագծում` պետական գրանցում ստացած կազմակերպությունները, եթե գնաց ռեգիստրի մարմին, դիցուկ, ասենք` Գավառում գրանցվեց մի հատ անհատ ձեռնարկատեր, այնտեղ գրանցվեց այդ կազմակերպությունը, որից հետո նրա մասին տեղեկությունները, քանի որ հարկային մարմինը ՀՎՀ էլ չի տրամադրում, հարկային մարմինը պետք է տեղեկություն ստանա, որ այսպիսի բիզնեսմեն է գրանցվել: Խնդիրը վերաբերում է միայն այդ տեղեկությունները, որ տարածքային մարմինը հարկային մարմնին 10 օրվա ընթացքում հայտնի, եւ գրված է հետեւյալը` 10 աշխատանքային օրվա ընթացքում այդ պետական ռեգիստրի այդ մարմինը տեղեկությունը տրամադրում է հարկ վճարողի հաշվառման վայրի հարկային մարմնին ու մի նախադասություն. «Տեղեկությունների տրամադրման կարգը սահմանում է կառավարությունը»: Ի՞նչ է նախատեսված: Նախատեսված է, որ... Գիտեք,  հարկային տեսչությունները տարբեր տեղերում են գրանցված, որ ռեգիստրի մարմինը որ հարկային մարմնին պետք է տրամադրի եւ տեղեկությունները ի՞նչ կարգով պետք է տրամադրի, ասենք` թղթային կրիչով, էլեկտրոնային եղանակով, ասենք` տեխնիկական հարցեր են, որ օրենք բերելու կարիք չկա, մենք այդպիսի փորձ ունենք, հիմա էլ ենք պետռեգիստրից ճիշտն ասած տեղեկություններ ստանում: Եթե մենք չստանայինք պետռեգիստրից տեղեկություններ, մենք վարչական չէինք կարող կիրառել, ասենք` գրանցել էին ամսվա ընթացքում 1100, ենթադրենք` տնտեսավարող սուբյեկտ, հարկային մարմինը տեղեկությունը ստանում է, համադրում է իր մոտ եղած հաշվառվածներին, ովքեր որ այնտեղ գրանցվել են եւ մեկ ամսում մեր մոտ հաշվառման չեն կանգնում, վարչական ենք կիրառում: Այսինքն` այդ տեղեկությունները այսպես թե այնպես այսօր էլ ենք ստանում, բայց այս օրենքի լույսի ներքո պետք է հստակ այդ կարգը կառավարությունը սահմանի: Շնորհակալություն:

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար` Արծվիկ Մինասյան, երրորդ խոսափող:

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Ալավերդյան, մինչեւ կոնկրետ նախագծի վերաբերյալ հարց տալը կուզենայի իմանալ, իսկ դուք ուսումնասիրե՞լ եք բոլոր այն երկրների սահմանադրությունները եւ արդյոք կարո՞ղ եք հիմա հայտարարել, թե արդյոք նրանք ունե՞ն 83.5 հոդվածին համարժեք, չսահմանափակող  նորմ, որի համաձայն որեւէ սահմանափակումներ պետք է նախատեսված լինեն օրենքով իսկ ձեր կողմից բերված ռիսկային չափանիշների հիման վրա` ստուգումների դեպքեր եւ իրականացման կարգը ուղիղ սահմանադրական այս նորմի արտացոլումը պետք է լինի, եւ սա է պատճառներից մեկը, որ առաջարկվում է օրենքով ամրագրել իսկ տեխնիկական պատճառներով հիմնավորել, թե հնարավոր չէ, ես կարծում եմ, որ տեղին չէ:

Հարցս վերաբերում է հաշվառման այս համակարգին, որ դուք առաջարկում եք: Ինչո՞վ եք բացատրում, որ, այնուամենայնիվ, տարբերություն ենք դնում Արդարադատության նախարարության իրավաբանական անձանց պետական գրանցման ռեգիստրի եւ ԿԲ-ի կողմից կատարվող գրանցումների միջեւ, երբ համարում եք, որ ռեգիստրում գրանցումը ավտոմատ համարվում է նաեւ գրանցում, ավելի ճիշտ` հարկային հաշվառման կանգնում իսկ ԿԲ-ի մոտ տալիս եք եւս մեկ ամիս ժամանակահատված, որպեսզի նա կանգնի հաշվառման նաեւ հարկային մարմնում եւ որպես ապահովադիր գրանցվի:

Երկրորդ հարցը` տեղեկատվության փոխանակումը վարչարարության հիմունքների եւ «Վարչարարության մասին» օրենքի համաձակն ավելի շատ համարվում է երկու մարմինների միջեւ տեղեկատվության փոխանակման գերատեսչական համաձայնագրերի շրջանակներում գործողությունների տիրույթ: Հիմա դուք տեղափոխում եք դա օրենք եւ միաժամանակ նորից կառավարությանը  իրավասություն ենք տալիս, որ կառավարությունը նոր կարգ սահմանի: Կխնդրեի մանրամասնել, այդ ի՞նչ կարգ պետք է լինի եւ այդ տեղակատվության ի՞նչ ծավալ պետք է լինի, որ նպատակահարմար չեք գտել օրենքում ամրագրել, այլ թողել եք նորից կառավարության որոշմանը:

Ա.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն պրն Մինասյան, հարցերի համար: Ճիշտն ասած, ես ասացի, որ այդ տեղեկությունները այսօր մենք ստանում ենք եւ դա ստանում ենք ամեն ամիս: Կարգը կա, գործում է, թղթային կրիչներով իսկ նաեւ վերջերս կենտրոնացված էլեկտրոնային կարգով մենք պետռեգիստրից ստանում ենք ամբողջ տեղեկատվական բազան, հետո տեղայնացնում ենք մեր համապատասխան հարկային մարմիններին, որ մենք հաշվառենք մեր մոտ ՀՎՀ ստացածների եւ պետական գրանցում ստացածների տարբերություններ կա՞ն, թե՞ չկան: Ըստ էության, այդ նոր կարգը, որ ենթադրվում է, պետք է անպայման էլի շարունակի գործել, որպեսզի հարկային մարմինը տեղեկություններ ստանա գրանցված տնտեսավարող սուբյեկտների մասին: Ինչու՞, որովհետեւ հարկային մարմինը եթե չստանա այդ տեղեկությունները, պատկերացրեք, որ գրանցված կազմակերպություն է, տեղեկությունը չի ստանում եւ միանգամից կարող է գործել «Հարկերի մասին» օրենքի 26-րդ հոդվածը, որ առանց հարկ վճարողի հաշվառման համարի գործունեություն է ծավալում տվյալ տնտեսավարող սուբյեկտը, դա կարող է ընկնել ապօրինի գործունեության տակ եւ նա ենթարկվի պատասխանատվության: Ապօրինի գործունեության հետեւանքով իրականացվող համախառն եկամուտի 50%-ի չափով, այսինքն` այդ տեղեկատվությունը պետք է անհապաղ ստացվի, հարկային մարմինը ստանա, որ այդ տնտեսավարող սուբյեկտի գործունեությունը օրենքի սահմաններում կառավարվի, կարգավորվի:

Հիմա, իսկապես, եթե առաջարկ կա, որ այդ տեխնիկական խնդիրները տեղափոխենք օրենք, խնդրեմ, առաջարկություն կլինի, քննարկենք առաջինից երկրորդ ընթերցում ընկած ժամանակահատվածում: Անձամբ ես կարծում եմ, որ դրա անհրաժեշտությունը չկա, որովհետեւ մենք բազմաթիվ այդպիսի կարգեր ունենք, որ վերաբերում են եւ՛ բնապահպանական, եւ՛ ոստիկանության, եւ՛ մյուս պետական մարմիններին, որոնց միջեւ տեղեկատվության փոխանակություն է իրականացվում:

Եթե մենք օրենքում գրենք, որ այդ տեղեկատվությունը կարող է համաձայնագրով իրականացվել, էլի հարցը կկարգավորվի, երկու մարմինների միջեւ փոխանակության մասին է` տեղեկությունների: Եթե գրում ենք, որ կառավարությունն է սահմանում, հետեւաբար, ոչ թե երկու մարմինների համաձայնության, այլ` կառավարության որոշման հիման վրա: Հիմա, կարծում եմ, իրավաբանի հետ կխոսենք, ո՞րն է ավելի ճիշտը, ձեր առաջարկությունից հետո, կաշխատենք այդ ձեւակերպումն էլ տալ: Մենք տարբերություն չենք տեսնում, ճիշտն ասած, եւ հարցը դրանով կկարգավորվի:

Առաջին հարցը նախորդ քննարկմանն էր վերաբերում, ես չարձագանքեմ այդ հարցին, եթե դուք թույլ կտաք, աշխատենք, ես ձեզ լրացուցիչ տեղեկատվություն կտամ, այդ ռիսկային չափանիշների հետ կապված, եւ մենք միասին կաշխատենք: Եթե դուք կտաք այդպիսի երկրների փորձ եւ Սահմանադրության 83.5 հոդվածը բերեցիք, խնդրեմ, մենք պատրաստ ենք քննարկելու, աշխատելու ձեզ հետ:

Կենտրոնական բանկի հետ կապված հարցը: ԿԲ-ն եւ Արդարադատության նախարարությունը եւս հանդիսանում են տնտեսավարող սուբյեկտներ գրանցողներ այն մասով, որ հիմնադրամները, Արդարադատության նախարարությունում գրանցվում են իսկ բանկերը` ֆինանսավարկային կազմակերպությունները, որոնց գործունեությունը ընկնում է լիցենզավորման տակ, դրանց գրանցումը այսօր իրականացնում է ԿԲ-ն: Որեւիցե բանկ եթե գրանցում է, դա գրանցում է ԿԲ-ի կողմից եւ նրանք եւս պետք է այդ տեղեկությունները մեզ հետ փոխանակեն: Եթե մենք ժամկետների տարբերություն, ես նոր փնտրեցի, ժամկետների տարբերություն ենք դրել, կմիասնականացնենք այդ ժամկետները: Բայց խնդիրը միայն վերաբերում է այն սուբյեկտներին, ովքեր ԿԲ-ի կողմից օրենքով սահմանված կարգով ենթակա են նրանց կողմից գրանցման: Շնորհակալություն:

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Պարզաբանման համար` երրորդ խոսափող, Արծվիկ Մինասյան:

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Պրն Ալավերդյան, խնդիրը նրա մասին է, որ հաճախ փոխանակվող տեղեկատվության ծավալների մեջ առաջանում են անհամաձայնություններ, եւ դուք էլ ձեր խոսքում նշեցիք, որ եթե տեղեկատվություն չփոխանակվի կամ տեղեկատվությունը չհասնի հարկային մարմնին, տարբերվող տեղեկատվություն լինի, ապա մեղավորը դառնում է տնտեսավարող սուբյեկտը եւ իրեն կարող եք մեղադրանք ներկայացնել այն բանում, որ ինքը չգրանցված, չհաշվառված լինելով գործունեություն է ծավալել: Հենց սրա մասին է առաջին հերթին մտահոգությունը, որ այս կազմակերպությունները վստահ լինեն, որ եթե ներկայացան գրանցման, ուրեմն դա բավարար է իրենց, մնացածը արդեն կառավարության ենթակայությամբ գործող գերատեսչությունների խնդիր է: Դրա մասին եմ ես ասում, որ ինչքան հնարավոր է, ավելի հստակ եւ պարզ պետք է լինի տնտեսավարող սուբյեկտների համար:

Իսկ ԿԲ-ի եւ ռեգիստրի միջեւ տարբերությունը ամրագրված է թե՛ «Հարկերի մասին» օրենքի լրացումներում, թե՛ «Պարտադիր սոցիալական ապահովագրության մասին» օրենքում կատարված փոփոխություններում, որտեղ տարբերությունը դրված է հետեւյալում` դուք ասում եք, որ եթե ռեգիստրում գրանցվեց, ապա այդ պահից համարվում է գրանցված, եթե ԿԲ-ում, տալիս եք ժամանակահատված, որ գա հարկային մարմնում ՀՎՀ ստանա: Սրա մասին է խոսքը:

Ա.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Մինասյան: Թույլ կտաք եւս մի փոքրիկ հայտարարություն: Ես կարդում եմ օրենքի նախագծի հոդված 2-ի այն մասը, որը տեղեկություններին է վերաբերում, ընդամենը գրված է, որ տեղեկությունների տրամադրման կարգն է կառավարությունը սահմանում, ոչ թե տեղեկությունների բովանդակությունը: «Տեղեկությունների մասին» օրենքի նախագծում գրված է, թե ինքը, տրամադրման կարգը վերաբերում է ձեռքով, փոստով, էլեկտրոնային կարգով, ի՞նչ կարգով պետք է տրամադրվի, այդ կարգավորման հարցերն էլ կան կանոնակարգում: Եթե ավելի հստակ ձեւակերպում լինի, իհարկե, մինչեւ երկրորդ ընթերցում մենք հաշվի կառնենք, ինչպես նաեւ ԿԲ-ի հետ կապված ձեր ասածը: Առավել եւս մի օրինակ կարդամ. «Օրենքով սահմանված կարգով գրանցում ստացած կազմակերպությունները հաշվառումից հանելու համար ներկայացնում են դիմում պետական ռեգիստրի մարմին, իսկ ՀՀ ԿԲ-ի կողմից ներկայացված կազմակերպությունները` ՀՀ ԿԲ», այսինքն` միշտ այդ պարիտետը, այսպես ասած, աշխատել ենք պահպանել: Անհամապատասխանություն լինի, անպայման պարտավորվում ենք դա վերացնել: Այսքանը: Շնորհակալություն:

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար` Արաիկ Հովհաննիսյան, առաջին խոսափող:

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի պրն Ալավերդյան, օրենքի նախագիծը քննարկելիս եւ ձեր պարզաբանումները լսելիս մեկ անգամ եւս հավաստում ենք, որ այս օրինագիծը միտված է ավելի հեշտացնելու մեր գործարարների աշխատանքը, այսինքն` իրենք երկու պետական մարմին այլեւս չեն դիմելու, այլ բավարարվելու են մեկ պետական մարմին դիմելով, իսկ մնացած գործընթացները այդ պետական մարմինները իրար հետ են ավելի ինտենսիվ սկսելու աշխատել: Այն, ինչ պետք է ներկայացվեր երկու տեղ, մեկ տեղ է ներկայացվելու: Այս առումով եւս մեկ անգամ խնդրում եմ ձեր հստակեցումը:

Եվս 2 խմբագրական այսպիսի առաջարկներ կան: Առաջինը վերաբերում է «Կազմակերպությունների եւ ֆիզիկական անձանց հարկային հաշվառման վերցնելու եւ հարկային հաշվառումից հանելու մասին» օրենքի նախագծին` 2-րդ էջ 3-րդ պարբերություն: Նշված է. «Օրենքով սահմանված բոլոր փաստաթղթերը ստանալուց եւ...», ուշադրություն, հարցը այս մասին է վերաբերվելու, «... ավտոմատացված տվյալների բազա մուտքագրելուց հետո համակարգչային ծրագրի կողմից տրամադրվում է հարկ վճարողի հաշվառման համար»: Ներքեւի նախադասությունում գրված է. «Պետական գրանցում ստացած կազմակերպությունների հաշվառված անհատ ձեռնարկատերերի պետական գրանցման մասին տեղեկությունները, պետական գրանցման հաշվառման օրվան հաջորդող 10 աշխատանքային օրվա ընթացքում»: Վերեւում երբ որ նշված է «ավտոմատացված տվյալների բազա մուտքագրելուց հետո», արդյո՞ք այս խնդիրը ներքին խնդիր չէ, եւ իմաստը ո՞րն է, որ օրենքով պետք է ամրագրվի, հակառակ դեպքում 10 օրվա այդ խնդիրն էլ պարզ չի, թե ո՞ր օրվանից է սկսելու հաշվարկը` բազա ներս անելու՞ց, թե՞ մուտքագրելուց հետո: Առաջարկում եմ այս երկրորդ մասը հանվի, երբ փաստաթղթերը կներկայացվի, կսկսվի նաեւ հաշվարկը այդ 10 օրվա:

2-րդ հարցս նույնպես խմբագրական բնույթի է: Հոդված 8` «Հարկային հաշվառման կանգնելու համար ներկայացվող փաստաթղթերը...» «բ» կետում նշված է` «տնօրենի կողմից լրացված»: «Տնօրեն» բառի հետ կապված, չե՞ք կարծում, որ ավելի ճիշտ կլինի «կազմակերպության ղեկավար» բառերը դնենք, որովհետեւ ոչ բոլոր տեղերում է, որ տնօրեն է:

3-րդը` իմ գործընկերները արդեն իսկ բարձրացրեցին: Օրենքի նախագծով նշված է, որ պետք է գործի 2011 թվականի հունվարի 1-ից, բայց կարծեք թե բազմաթիվ հարցեր կան, որ դեռ եւ՛ օրենսդրական խնդիրներ կան, եւ՛ կարգերի հետ կապված խնդիրներ կան: Ձեր համոզվածությունը` մենք այս դեպքում հասցնելու՞ ենք, թե՞ ոչ: Շնորհակալություն:

Ա.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շատ շնորհակալություն: Ես հաստատում եմ ձեր հայտարարությունը այն մասին, որ սա պարզեցում է, երկու կասկած անգամ չկա, որովհեեւ երկու պետական մարմնի փոխարեն մեկ պետական մարմին է զբաղվելու այս գործընթացներով` ընթացակարգերով: Այն է` կազմակերպությունների գրանցումը եւ հաշվառումը, այդ թվում հարկ վճարողի հաշվառման համարների տրամադրումը: Ավելին, առաջ կառավարությունը սահմանում էր, ասում էր` այդ ՀՎՀ-ն կտրամադրեք 10 օրում, հետո 10 օրը իջավ 5 օր, հետո համակարգչային ծրագիր մտավ, կառավարության որոշմամբ ընդգծել են, որ մեկ օրում: Հիմա մենք արդեն այնքան ենք առաջ անցել, որ ասում ենք, որ կտրամադրի ռեգիստը, եւ այդ նախադասությունը, որ դուք կարդացիք, այսպես է գրված` երբ որ բազա ենք մուտքագրում, ձեր ասած 3-րդ հոդվածի 3-րդ պարբերությունը. «Համակարգչային ծրագրի կողմից տրամադրվում է...», այսինքն` էլեկտրոնային եղանակով է տրամադրում միանգամից: Համակարգը այնպիսին է, որ մեկը որոշում է տրամադրի՞, թե՞ չտրամադրի, այլ ծրագիրը ինքը այդ ՀՎՀ-ն տրամադրում է:

Եթե խմբագրական բան կա, «կողմից» բառը կարող է խմբագրելու անհրաժեշտություն գա: Ճիշտ այդ ձեւով մենք կնայենք եւ «տնօրենը» «ղեկավար»-ով կփոխենք, միանգամից չհայտարարեմ, բայց այդ հարցին էլ ուշադրություն կդարձնենք:

Ինչ վերաբերում է ժամկետին` 2011 թվականին, ես ասացի, որ արդարադատության նախարարը կներկայացնի նաեւ գլոբալ խնդիրը, այսինքն` այդ մեկ պատուհանի ներդրման խնդիրը ընդհանրապես: Մեր այս նախագիծը դրա մի ենթաբաժինն է: Միանշանակ մենք պատրաստ ենք, որովհետեւ աշխատել ենք մեկ տարի Արդարադատության նախարարության մասնագետների հետ, եթե առաջինից երկրորդ ընթերցում մենք տեսնենք, որ այդպիսի ռիսկեր կան` ժամկետի հետ կապված, անպայման կահաձայնենք ձեզ: Կարծում ենք, որ 2011 թվականի հունվարի 1-ը համապատասխանում է իրականությանը, որովհետեւ այդ գործընթացները այսօր էլ են իրականացվում, ուղղակի գործառույթի տեղափոխում է տեղի ունենալու: Շնորհակալություն:

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար ձայնը տրվում է Լարիսա Ալավերդյանին, երրորդ խոսափող:

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Ալավերդյան, իմ հարցս վերաբերում է մի քանի իրավական որոշակիություն հետապնդող լուծումների: Ասեմ ո՞րն է` կազմակերպությունների եւ ֆիզիկական անձանց հարկային հաշվառման վերցնելու եւ հարկային, եւ այլն այդ օրենքում փոփոխությունը: Նախագծի 10-րդ հոդվածի 2-րդ կետում խոսվում է նրա մասին, որ լուծարման դեպքում հարկային մարմինը կարող է կատարել լուծարային ստուգում: Այդ «կարող է»-ն արդյոք նա չի՞ պահում հնարավորություն եւ այլն, որ դա էլի կամային որոշումների առիթ դառնա կամ պատժելիության եւ այլն:

Մյուս հարցս վերաբերում է զուտ նրան, դուք որ գրում եք, որ ժամկետում, այս ժամկետում` 1 ամսվա կամ... Ժամկետների խախտման դեպքում ի՞նչ է նախատեսվում: Ես, ճիշտն ասած, նախագծերում չտեսա: Երբ որ չկա այդպիսի պատժելիության կամ պատասխանատվության չափանիշ եւ որոշիչ, դա կարող է դառնալ ուղղակի դեկլարատիվ մի կետ, այսինքն` խախտումը ի՞նչ է իրենից հետո բերում, իրավական ի՞նչ հետեւանքներ է ծնում:

Վերջապես այսպիսի բան, ինչպիսին է նույն այդ իմ ասած կազմակերպությունների եւ այլնի մասին օրենքի մեջ 4-րդ հոդվածը: Այստեղ խոսվում է հետեւյալի մասին` 4-րդ հոդվածը ասում է. «ԿԲ-ի կողմից գրանցում ստացած կազմակերպությունները հարկային հաշվառման կանգնելու համար ներկայացնում են դիմում եւ գրանցման վկայականի պատճեն»: Արդյո՞ք պատճենը կարող է համարվել հիմնադիր փաստաթուղթ, թե՞ դա մենք պետք է ինչ-որ ձեւով հստակեցնենք, որովհետեւ ես չեմ հիշում, որ մենք պատճեները որպես հիմնական փաստաթուղթ ընդունենք:

Վերջին հարցս վերաբերում է զուտ տերմինաբանությանը: Մենք օրենսդրության մեջ արդեն օգտագործել ենք ոչ թե առգիծ ռեժիմ, այլ մենք օգտագործել ենք իրական ժամանակի մեջ եւ այլ, եւ այլն: Մենք դա պետք է անենք ինչ-որ ձեւով, ասենք թե` մենք կարող ենք ասել, որ դա պետք է դառնա միասնական տերմինաբանություն լրիվ օրենքում: Շնորհակալություն:

Ա.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շատ շնորհակալություն: Մեզ հուշել են, որ առգիծ պետք է օգտագործեինք, բայց կճշգրտենք, որ բոլոր օրենքներում միատեսակ վերաբերմունք լինի առգի՞ծ, թե՞ իրական ժամանակի մեջ գործող:

Հաջորդ հարցը` ԿԲ-ի կողմից... Բանկը գրանցում է` ԿԲ-ն, տվյալ ֆինանսական կազմակերպությանը կամ բանկին գրանցում է, եւ ընդամենը որպեսզի հաշվառման վերցվի մեզ մոտ, որովհետեւ մենք չենք կարող 30, 40 կազմակերպության համար մի հատ համակարգ ԿԲ-ում դնել, տարեկան կարող է ոչ մի հատ էլ այնտեղ չգրանցվի, կամ գրանցվի 3 հատ, 4 հատ, ասել ենք` այդ 3, 4 հատի տեղեկությունները տրամադրեն, որ մենք հաշվառում վարենք: Դրա համար ենք գրել «պատճենը տրամադրել», կարծում եմ բավական է:

Այստեղ պրն Հովհաննիսյանի կողմից հարց հնչեց, կխմբագրենք նաեւ «տնօրեն» բառը, բայց այդ պատճենը ես կճշգրտեմ նաեւ մեր իրավաբանների հետ, տիկին Ալավերդյան:

Ինչ վերաբերում է ստուգումներ կատարելուն, այո, ճիշտ եք նկատել, որ գրված է «լուծարային ստուգում», որովհետեւ լուծարային ստուգումը կատարվում է հարկ վճարողի դիմումի համաձայն: Սա պարտադիր կատարման դրույթ չի: Եթե հարկ վճարողը ցանկանում է լուծարվել, դիմում է տալիս, նոր այդ ժամանակ ստուգում է կատարվում: Շնորհակալություն:

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Պարզաբանման համար երրորդ խոսափող` Լարիսա Ալավերդյան:

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ինչ վերաբերում է տերմինաբանությանը, ես հիշեցնեմ, որ մեր օրենսդրության մեջ մենք օգտագործում ենք «իրական ժամանակի ռեժիմ (onlain)» ինտերնետային ուղիղ օնլայն, հայերեն տառերով, ռեժիմ, դրա համար ես կարծում եմ, որ այստեղ այդ խնդիրը կա: Ի դեպ, «առգիծ» շատ ավելի հաճելի է ունենալ, բայց բոլոր դեպքերում այդ խնդիրը կա:

Ինչ վերաբերում է ձեր ասած դիմումով, դա չարժե՞ այստեղ էլ նշենք, թե՞ դա արդեն որոշ օրենքներում նշված է: Դուք կարող եք չպատասխանել: Շնորհակալություն:

Ա.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Չէ, ես կպատասխանեմ: Օրենքներում նշված է: Դա «Ստուգումների մասին» օրենքում հստակ գրված է: Շնորհակալություն:

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հարցերն ավարտվեցին: Պրն Ալավերդյան, զբաղեցրեք ձեր տեղը: Հարակից զեկուցող` տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Արա Նռանյան, խնդրեմ:

Ա.ՆՌԱՆՅԱՆ

-Հարգարժան նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, տնտեսական հարցերի հանձնաժողովում քննարկվել է այս փաթեթը եւ պատգամավորների տրամադրությունները եղել են դրական, որովհետեւ, իսկապես, մենք այս առումով թեթեւացում ենք նախատեսել եւ մեր գործարարները այլեւս չեն գնա երկու մարմին գրանցում իրականացնելու համար, այլ պարզապես պետռեգիստրում գրանցվելու դեպքում կստանան նաեւ հարկ վճարողի հաշվառման համարը:

Մենք դրական եզրակացություն ենք տվել եւ կողմ ենք, որ այն ընդունվի: Սակայն ես ուզում եմ, որպես նաեւ պատգամավոր երկու խնդրի անդրադառնա, որոնք բարձրաձայնվեցին մեր գործընկերների կողմից եւ որոնք նաեւ նկատվել են իմ կողմից: Խոսքը նախ եւ առաջ հենց այդ «կարող է» բառի մասին է, պրն Ալավերդյան: Տեսեք, գործող կարգով, ընդ որում այս գործող կարգը ընդունել է հենց այս խորհրդարանը, դուք գիտեք, թե ժամանակին ի՞նչ մեծ պրոբլեմների հետ էր կապված ձեռնարկություն լուծարելը, որովհետեւ մի խնդիր է գրանցելը եւ շատ ավելի բազմապատիկ անգամ բարդ այդ ընկերությունը փակելը, եւ մենք պետք է հասկանանք, որ գործարար միջավայրի բարելավումը պետք է ենթադրի ոչ միայն ձեռնարկության ստեղծումը, այլ նաեւ ցանկության դեպքում այդ ձեռնարկության փակելը: Այսօրվա ձեւակերպումը հետեւյալն է` հոդված 12-ի 2-րդ մասը. «Լուծարվելու, գործունեությունը դադարեցնելու վերաբերյալ, հարկ վճարողի դիմումի համաձայն հարկային մարմինը լուծարային ստուգումը սկսում է հարկ վճարողից դիմումը եւ լուծարային հաշվարկները` հաշվետվությունները, ստանալուց հետո մեկամսյա ժամկետում», այսինքն` մենք մատնանշել էինք սկիզբը: Այն ժամանակ մենք, եթե չեմ սխալվում, այն ժամանակ էլի պրն Ալավերդյանն էր ներկայացնում, եթե սխալվում եմ, կուղղի, եւ կառավարության ներկայացուցիչը ասում էր եւ ճիշտ էր ասում, եթե մենք ֆիքսում ենք ստուգման սկսելու պահը, ավարտը եւ տեւողությունը արդեն կանոնակարգված են օրենքով:

Հետեւաբար, ինձ համար մի քիչ անհասկանալի է, ի՞նչն է խանգարում, որ մենք այս ձեւակերպումը թողնենք` «մեկ ամսվա ընթացքում»: Եթե մեկ ամսվա ընթացքում չի հասցնում հարկային մարմինը ստուգումները ծավալի պատճառով, կարող ենք գրել եւ մեկ ամիսը դարձնել 2 ամիս, բայց բոլոր դեպքերում մենք պետք է այդ իրավունքը հստակ ֆիքսենք, այդ իրավունքը ստանա լուծարային այդ հաշվարկը, որովհետեւ այսօրվա ձեւակերպումը, որ ներկայացված է, այն է. «Հարկ վճարողի կողմից լուծարային հաշվարկները եւ հաշվետվությունները ստանալուց հետո 10-օրյա ժամկետում հարկային մարմինը կարող է կատարել լուծարային ստուգում», նաեւ նշանակում է, որ կարող է չկատարել այդ լուծարային ստուգումը: Ի վերջո, ինչպես ասեց պրն Ալավերդյանը, մենք կարգ ունենք, որ դիմումի համաձայն է այդ լուծարայինը իրականացվում, այդ դեպքում ինչու՞ ենք գրում «կարող է»: Եթե մենք իսկապես թեթեւացում ենք նախատեսում եւ 1 ամիսը դարձնում ենք 10 օր, եկեք հստակ ֆիքսենք, որ այսուհետ լուծարային ստուգում իրականացվելու է 10 օրվա ընթացքում` 1 ամսվա փոխարեն:

Ես կարծում եմ, որ այստեղ, իսկապես, պարզաբանման կարիք կա: Եթե մենք գնում ենք թեթեւացման ճանապարհով, ապա նախկին ձեւակերպումը այնքան էլ վատը չէր` 1 ամիսը դարձնել 10 օր, իսկ եթե մենք սրանով հնարավորություն ենք տալու, որ հարկային մարմինը կարող է ստուգել եւ ցանկության դեպքում կարող է չստուգել, սա նաեւ իրավական ձեւակերպման խնդիր է, որովհետեւ ես ինչքան հիշում եմ, դեռ պետական համակարգում շարքային քաղծառայող աշխատելու պայմաններում միշտ Արդարադատության նախարարությունը, արդարադատության նախարարը կհաստատի, երբ ցանկացած հրաման կամ կարգ փորձում էր գերատեսչությունը հաստատել, Արդարադատության նախարարության առաջին դիտողությունը լինում է, որ «կարող է» բառերից խուսափեք, որովհետեւ դա չի տալիս օրենքի համապատասխան հստակեցում:

Նաեւ մի հարց էլ կախված պրն Արծվիկ Մինասյանի բարձրացրած խնդրի հետ: Իսկապես, ես կարծում եմ, որ այստեղ կար նաեւ թյուրըմբռնում, պրն Ալավերդյան: Իսկապես, այո, մենք նախատեսել ենք թեթեւացում այն տնտեսավարողների համար, այն քաղաքացիների համար, ովքեր տնտեսավարող սուբյեկտ են ուզում գրանցվեն, պետք է գան պետական ռեգիստրում գրանցվեն: Այստեղ առաջարկությունը, ինչքան հասկացա, հետեւյալն էր, որ նույն խնդիրը, նույն մոտեցումը մենք կիրառենք ԿԲ-ի պարագայում, պարզապես դուք էլ հիմք ընդունելով ԿԲ-ում ձեռնարկությունների գրանցումը, պարզապես անցած ռեժիմով ստանաք այդ ՀՎՀ-ն, փոխանցեք եւ տվյալներ ստանաք այն ԿԲ-ից, այսինքն` այն կազմակերպությունները, որ ոչ թե պետռեգիստրում են գրանցվում, այլ`  ԿԲ-ում, նույն այդ թիվը ստանան ԿԲ-ից եւ դրանով ավարտենք: Ես ենթադրում եմ, որ սա նաեւ լրացուցիչ համաձայնեցման կարիք է զգում, եւ եթե պրն Ալավերդյանը հիմա էլ չպատասխանի, առաջինից երկրորդ ընթերցում հաշվի առնելով նաեւ մեծամասնության տրամադրությունը` բյուրոկրատական այդ քաշքշուկները թեթեւացնելու, կարծում եմ այս առումով կունենանք նաեւ դրական կարծիք կառավարության կողմից:

Ընդհանուր առմամբ, իսկապես, լավ նախաձեռնություն է, եւ եթե մենք կարողանանք առաջինից երկրորդ ընթերցում այդ խնդիրներին անդրադառնանք, կշահի թե՛ կառավարությունը, թե՛ ԱԺ եւ թե՛ մեր հասարակությունը: Եթե հարցեր կան, խնդրեմ, համեցեք:

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հարցերով դիմելու համար` հերթագրում: Հերթագրվել է 1 պատգամավոր` Լարիսա Ալավերդյան, երրորդ խոսափող:

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Պրն Նռանյան, ես ընդամենը մեկ հարց ունեմ` բոլոր դեպքերում այդ «կարող է» արտահայտությունը, հասկանալի է, որ կա օրենք, որտեղ ասում է համաձայն բանի, բայց ես կարծում եմ, դա տալիս է ավելի շատ մեծ հնարավորություն ստուգող, որովհետեւ ոչ միայն կարող է լինի, դուք գտնում եք, որ դա պետք է մենք մտցնենք իրավական որոշակիություն: Շնորհակալություն:

Ա.ՆՌԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն տիկին Ալավերդյան, ես կարծում եմ, որ պրն Ալավերդյանը ամփոփիչ ելույթում իր կարծիքը կհայտնի: Ես կարծում եմ, համենայն դեպս ծանոթանալով թե՛ գործող ձեւակերպմանը, թե՛ առաջարկվողին, ես կարծում եմ, որ այն ձեւակերպումը, որը մենք ընդունել էինք այս ԱԺ-ով, որ 1 ամիսվա ընթացքում լուծարային այդ ստուգումը պետք է իրականացվի, վատը չէր, բավականին լավն էր եւ հստակ սահմանում էր այդ ժամկետը, թե ե՞րբ մարդը ձեռնարկությունը փակելու դեպքում` տնտեսավարող սուբյեկտի գործունեությունը դադարեցնելու դեպքում, ի՞նչ ժամկետում հարկայինը պետք է այս ստուգումը իրականացնի: Ի՞նչ ենք ստանում այս ձեւակերպման պայմաններում բացի անորոշությունից, ինձ համար մի քիչ դժվար է, երեւի պրն Ալավերդյանը ամփոփիչ ելույթում կասի: Ես կարծում եմ, որ եթե լուրջ հիմքեր չկան, մենք կարող ենք այս մասը պարզապես հանել, այսինքն` հոդված 10-ով առաջարկվող այդ 2-րդ մասի փոփոխությունը ուղղակի հանել եւ թողնել այն ձեւակերպումը, որը այսօր առկա է օրենքում: Շնորհակալություն:

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Մտքերի փոխանակության համար հերթագրում: Հերթագրվել է 1 պատգամավոր` Հերմինե Նաղդալյան:

Հ.ՆԱՂԴԱԼՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, կարծես այսպես ընդունված է, երբ որ ինչ-որ դժվարացնող եւ խստացնող բաներ ենք ունենում շատ-շատ ելույթներ ենք ունենում: Հիմա երբ այսօր մենք ունենք հակառակ օրինագիծ, որը կառավարությունը բերել է` հեշտացնող, լիբերալացնող, թեթեւացնող, քար լռության մեջ ենք անցկացնում:

Առանձնապես ասելու շատ բան չունեի, բայց ուզեցի, որ այս քար լռությունը ինչ-որ ձեւով խախտվեր, դրա համար հատկապես մոտեցա ամբիոնին: Ուրեմն, մենք տեսեք, այս պահին ունենք մի ամբողջ օրինագծերի շարք: Ես ողջունում եմ կառավարության այս մոտեցումը եւ ուզում եմ քաջալերել ձեզ, որպեսզի դուք այսպես ավելի փաթեթներով հաճախ գաք այստեղ: Սրանք օրինագծեր են, որ ժամանակի շնչին այսօր համահունչ են, որովհետեւ, իսկապես, այսօր մենք կարիքը զգում ենք թեթեւացնելու գործարարի վիճակը, լավացնելու, լիբերալիզացնելու: Ամբողջ 90 օր աշխատաժամանակ էր կորում եւ նաեւ շրջանառու միջոցները մնում էին պետության մոտ, երբ մարդը սպասում էր իր ԱԱՀ-ի վերադարձին: Այսօր այստեղ թեկուզ սկսած փոքր գումարներից, բայց ես հուսով եմ, որ մենք լավ պրակտիկա կունենանք եւ առաջ կգնանք, մենք այսօր գնացել ենք բացարձակապես, այո, հեղափոխական վերաբերմունքի, այսինքն` ասա ճիշտը եւ ստացիր առանց մեկ օր անգամ կորցնելու, տուժելու, սպասելու եւ այլն:

Իհարկե, ես նաեւ ողջունում եմ 50%-ը, կասեի` ավելին, մենք ո՞ր դեպքում ենք 100%-անոց տուգանք կիրառում` ամենախիստ տուգանքը: Եթե խնդիրը այսպես է դրած` մենք մաքսիմալ լիբերալ ենք, մաքսիմալ քեզ վստահում ենք այնքան ժամանակ, քանի դեռ չես խաբել, երբ խաբեցիր, այլեւս լիբերալիզմի կամ մեղմության մասին խոսելը ավելորդ է: Սա շատ կարեւոր է նաեւ որպես օրինակ մյուսների համար:

Հիմա` ստուգումների գործի հարցը: Ստուգումների գործում, տեսեք, մենք ի՞նչ իրավիճակ ենք ունեցել: Եթե հիշեք, սրանից 15 տարի առաջ ես եւ պրն Ալավերդյանը նույն տարիքի բեռ ենք կրում մեզ վրա, այս դահլիճում չէ, այն հին դահլիճում, այս նորում լավ բաներից ենք սկսել, այն դահլիճում մենք բազմաթիվ անգամ խոսել ենք, որ ստուգումը-ստուգումի հետեւից: Հետո մենք քայլ արեցինք, որ 1 տարի մինիմումը, հետո...

Այսօր մենք եկել ենք ստուգումների գործի, այո, եւս մեկ հեղափոխական մոտեցման, եւ ես ուզում եմ նաեւ այս իմաստով կառավարությանը եւ՛ քաջալերելու, եւ՛ պահանջի ինչ-որ խոսք հնչեցնեմ, որովհետեւ երբ մենք մտցրեցինք տարին մեկ անգամից ոչ հաճախ ստուգում, այնուամենայնիվ, մենք այստեղ էլ օրինապահ եւ ոչ օրինապահ գործարարին հավասարեցրեցինք, թեկուզ ֆորմալ իմաստով, որովհետեւ նրա մոտ էլ, նրա մոտ էլ տարին մեկ անգամ ստուգման ենք գնում: Իսկ եթե տարին մեկ անգամ, ամեն անգամ գնում ենք եւ ոչինչ չենք գտնում, նրան այս իմաստով որեւէ քաջալերանքի չենք ենթարկում, ուստի ռիսկային չափորոշիչների այս սիստեմը բերում է մի նոր բանի` երբ քո հետ կապված կասկածամտություն չկա, երբ դու տարիներ շարունակ օրինակելի դաշտում ես եւ օրինապահ գործարար ես, այսինքն` այդ տարին մեկ անգամ էլ քո մոտ գալու կարիքը չկա:

Վերջին հաշվով, ստուգումների ճիշտ իդեալոգիան, ըստ իս, պետք է լինի ոչ թե ինչ-որ ժամանակը մեկ պարտադիր գալ բոլորի մոտ կամ ինչ-որ մարդկանց մոտ, այլ այն գործարարներին, որոնց այդ կասկածամտության, ստուգման պահանջը, կարիքը, չի զգացվում, ընդհանրապես նրանց դուռը չմտնել եւ մեր ուժերը կենտրոնացնել այնտեղ, հնարավոր է, որ տարին մեկ անգամ չէ, ամիսը մեկ անգամ էլ գնաս այնտեղ, որտեղ կասկածելի է, որտեղ խնդիր կա:

Իհարկե, ես կիսում եմ իմ գործընկերների այն կարծիքը եւ մտավախությունը, որ այս ռիսկային չափորոշիչները իրականում շատ հստակորեն նշանակված լինեն, սահմանված լինեն, որպեսզի մենք չունենանք փայտի այն մյուս կողմը:

ՀՎՀ-ն պետության հետ մեկ գործով մեկ անգամ գործ ունենալու հանգամանքը, իսկապես, մի բան է, որը շատ է անհանգստացնում է մեր գործարարներին: Մի թուղթը այստեղ տանում են, հետո` էս մյուս տեղը, հետո այս նույն թուղթը տանում են այն մյուս տեղը: Պետություն ջան, չե՞ս կարողանում մի անգամ, մի տեղ այս խնդիրը լուծել, որ ես այս գործով ուրիշ անգամ պետության տարբեր ատյանների մոտ չգամ: Փաստորեն, այսօր այս խնդիրը սրանով լուծվում է: Մեկ անգամ գրանցման խնդիր ունե՞ք, գնացի, ոտից գլուխ ինչ ունեի, տվեցի, ինչ պետք էր, վերցրեցին, գրանցեցին, դուս եկա:

Այստեղ, իհարկե, պրն Ալավերդյան, կուզենայինք, որ մյուս մտավախությունը տեղ չունենար, որովհետեւ մենք նման փորձ ունեցել ենք եւ գործընկերներս, հատկապես պրն Ավետիսյանը նույնպես այս մասին խոսեց, ուզում եմ ձեզ հաղորդել: Այնպես չլինի, որ կարճ ժամանակ է մնացել, մինչեւ հունվարի 1-ը այս օրենքը գործելու համար, այնպես չլինի, որ համակարգերը պատրաստ չլինեն այս տեղեկատվությունը փոխանակելու, եւ՛ տեխնիկական, եւ՛ մնացած կանոնակարգային հարցերով, եւ այնպես ստացվի, որ հունվարի 1-ից հետո մեկը գնա, այնտեղ գրանցվի եւ այնտեղ խնդիր ունենա, որ այսպես է, ուշացրել ես:

Հիմնականում սրանք էին այն բաները, ինչի մասին ուզում էի ասել, եւ ուզում եմ, որ կառավարությունը այս կուրսը, որը շատ կարեւոր է այսօր, շատ ակտուալ է, հատկապես տնտեսական համաշխարհային իրականության դաշտում, որ այսօր մենք գտնվում ենք` ճգնաժամից դուրս գալ, ավելի թեթեւանալ, ավելի մեծ էներգիայով գործարարը գործով զբաղվի, ոչ թե պետության հետ իր փոխհարաբերությունները ձեւավորելով: Կառավարության  այս քաղաքականությունը մենք ողջունում ենք եւ կուզենայինք, որ նման առաջարկներով դուք այստեղ ավելի հաճախ լինեիք: Շնորհակալություն:

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Ելույթներն ավարտվեցին: Ամփոփիչ ելույթի համար` պրն Նռանյան, պրն Ալավերդյան... Ելույթներ չկան:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, այժմ քննարկում ենք կառավարության ներկայացրած «ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ «ՀՀ դատական օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Հիմնական զեկուցող` արդարադատության նախարար Գեւորգ Դանիելյան:

Գ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգարժան նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, երկրորդ ընթերցմամբ քննարկելու համար ձեր քննարկմանն է ներկայացվում   «ՀՀ վարչական դատավարության օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ «ՀՀ դատական օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը: Դատական օրենսգրքի հետ կապված առաջարկություններ չեն ստացվել: Ստացվել է միայն մեկ առաջարկություն, մենք ենք դրա հեղինակը, կապված Վճռաբեկ դատարան նոյեմբերի 1-ից հետո ընդունված բողոքների քննության հետ, մասնավորապես, խնդրում ենք նկատի ունենալ, որ մեկ ամսյա ժամկետում հնարավորն է, որ այդ բողոքները արդեն իսկ ընդունված լինեն Վճռաբեկ դատարանում, իսկ դրանց վերադարձնելը չենք կարծում, որ լավագույն տարբերակը կլինի, եւ դա կարող է մի փոքր քաշքշուկ առաջացնել բողոքների քննարկման ընթացքում եւ դա է պատճառը, որ մենք առաջարկում ենք մեկ անգամյա տարբերակով այդ բողոքները փոխանցվեն Վերաքննիչ դատարանին եւ պետական իրավական հարցերի հանձնաժողովի նախագահ պրն Հարությունյանի առաջարկությամբ մենք նաեւ նախատեսում ենք, որ այդ բողոքների վարույթ ընդունելու հարցը լուծելու համար Վերաքննիչ դատարանին վերապահվի 45-օրյա ժամկետ, ինչը, կարծում ենք, որ իրատեսական է:

Սա է միակ առաջարկությունը: Այս ժամկետը չի նշված ձեզ տրված փաթեթում, ուղղակի, իմ ելույթը նկատի ունենալով, խնդրում եմ, հետագայում քվեարկության ընթացքում նկատի ունենալ:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Քանի որ պատգամավորների կողմից առաջարկություններ չեն եղել, հարցեր չեն կարող լինել:

Հարակից զեկուցման համար խոսափողի մոտ է հրավիրվում պետական իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Դավիթ Հարությունյանը:

Դ.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Հարգելի խորհրդարան, երկրորդ ընթերցմամբ ներկայացված նախագիծը հանձնաժողովի կողմից չի քննարկվել եւ դա շատ բնական է, որովհետեւ ինքը` հանձնաժողովը պնդել էր, որ այս նախագիծը քննարկվի հատուկ ընթացակարգով: Այնուամենայնիվ, պետք է նշեմ, որ այն միակ փոփոխությունը, որը տեղի է ունեցել առաջին ընթերցման եւ երկրորդ ընթերցման միջեւ, դա քննարկվել է հանձնաժողովում եւ առաջարկվող լուծումը եւս քննարկվել է հանձնաժողովում եւ սկզբունքորեն մեր վերաբերմունքը դրան դրական էր:

Քանի որ ընդհանուր առմամբ նախագծերը ուղղակի կրկնում են առաջին ընթերցմամբ նախագծերը` այս մեկ բացառությամբ եւ առաջին տարբերակի վերաբերյալ, առաջին ընթերցմամբ ներկայացված տարբերակի վերաբերյալ եղել է դրական եզրակացություն հանձնաժողովի կողմից, կարծում եմ, խորհրդարանը լրիվ իրավունք ունի համարելու, որ երկրորդ ընթերցմամբ ներկայացված նախագծերը եւս արժանացած են եղել դրական եզրակացության: Շնորհակալություն:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն պրն Հարությունյան: Հերթագրում ելույթների համար: Հերթագրվածներ չկան: Ամփոփիչ ելույթների անհրաժեշտություն չկա, հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք կառավարության ներկայացրած «Կրթության մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացում կատարելու մասին» եւ «Բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթության մասին» օրենքում փոփոխություն եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթն երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Հիմնական զեկուցող` կրթության եւ գիտության նախարար Արմեն Աշոտյան: Պրն Աշոտյան, արդեն դուք դահլիճում եք, բարի գալուստ:

Ա.ԱՇՈՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգարժան նախագահող, հարգելի խորհրդարան, ձեր ուշադրությանն եմ ներկայացնում վերոհիշյալ փաթեթը երկրորդ ընթերցման համար: Ինչպես որ առաջին ընթերցման ժամանակ շեշտվել է, այսօր եւս ուզում եմ շեշտել, որ սա բարձրագույն կրթության ոլորտում իրականացվող բարեփոխումների համատեքստում կարեւորագույն օրենսդրական նախաձեռնություն է, եւ ես շնորհակալ եմ, որ խորհրդարանը իր հավանությունը տվեց առաջին ընթերցմամբ այս փաթեթին, որով կարգավորվում է միասնական բարձրագույն կրթական տարածքի ստեղծման խնդիրը: Բոլոնիայի գործընթացի տրամաբանության համատեքստում Հայաստանում տեղի ունեցող բարեփոխումների խնդիրը եւ ավելի մեծ արտոնություններ եւ իրավունքներ են տրվում ուսանողներին, ինչպես ակադեմիական տեսանկյունից, այնպես էլ` վարչական:

Առաջինից երկրորդ ընթերցում ստացել ենք 4 առաջարկություններ պատգամավոր Անահիտ Բախշյանի կողմից, որոնցից եւ ոչ մեկը չի ընդունվում, որովհետեւ հակասում է ներկայացված փաթեթի տրամաբանությանը եւ մեր տեսակետներին: Շնորհակալություն:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Քանի որ առաջարկություն ներկայացրել է միայն Անահիտ Բախշյանը, տիկին Բախշյան, դուք ցանկություն ունե՞ք հարցի: Խնդրեմ, երրորդ խոսափող:

Ա.ԲԱԽՇՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ճիշտն ասած, զարմացա ձեր հայտարարությունից, որ իմ առաջարկները օրենքի տրամաբանությանը հակասում են: Օրինակ, մենք առաջարկել ենք.

1-ին` օրենքի մեջ, նախագծի 5-րդ հոդվածում առաջարկվում է գիտաշխատողների հետ աշխատանքային պայմանագիրը գրված է կնքել մինչեւ 5 տարով, մենք առաջարկում ենք ինչու՞ մինչեւ 5 տարի, այդ    «մինչեւ»-ը  հանենք, թողնենք «5 տարով»: Ոչ մի տրամաբանության չի խանգարում:

Շատ կարեւոր, մեր դիտարկումներից մեկը այն է, որ հեռավար եւ դրսեկության կարգերի մշակումը, որը դրված է կրթության լիազոր պետական մարմնի վրա, ասում եք` այդ լիազորությունները հանել: Մենք ասում ենք` վերականգնեք, դուք պարտավոր եք, այսինքն` Կրթության նախարարությունը պետք է այդ կարգերը գրի: Եթե ոչ դուք, ապա ո՞վ պետք է գրի այդ կարգերը:

3-րդը` այդ «շարժունություն» բառին մի քիչ հավան չենք, այսպես ասած: Ասում ենք` առաջվա օրենքում ավելի լավ էր գրված. «բուհից-բուհ տեղափոխվելու ցանկություն ունեցող»: Անտրամաբանականը ո՞րն է, պրն Աշոտյան:

Ա.ԱՇՈՏՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, հարգարժան պատգամավոր, հարցերի համար, ձեր հարցադրումները ոչ թե անտրամաբանական են, այլ հակասում են բերված օրենքի նախագծի տրամաբանությունը: Դրանք տարբեր հասկացություններ են:

Վերջից սկսեմ, բառապաշարի հետ կապված` տերմինաբանությունը բուհից-բուհ տեղափոխվելու, հին տրամաբանություն է եւ Բոլոնիայի գործընթացի տրամաբանության մեջ այդ երեւույթը կոչվում է շարժունություն` mobiliti, մոբիլ բառից, եւ այստեղ նաեւ խնդիր կա համապատասխանեցնելու մեր օրենսդրական դաշտը Բոլոնիայի գործընթացով իրականացվող համապատասխան միջազգային նորմատիվ դաշտերին եւ առհասարակ տարածքին բարձրագույն կրթության` եվրոպական:

«Մինչեւ»-ի հետ կապված, սա նույնպես չենք ընդունում, որովհետեւ  Բոլոնիայի գործընթացի տրամաբանությունից ելնելով ակնկալվող արդյունքներից մեկը բուհերի ինքնավարության բարձրացումն է, այդ թվում նաեւ ակադեմիական ազատությունների, հատկապես կադրային քաղաքականության հարցում: Բուհերին պետք է թողնել հնարավորություն, մեծ լիազորություններով ստեղծել կոլեկտիվ` գիտամանկավարժական կոլեկտիվ եւ չսահմանափակել բուհերին համապատասխան աշխատաշուկայի միջից մարդ ընտրելու` ժամկետային սահմանափակումներ չպետք է լինեն: Սա եւս Բոլոնիայի տրամաբանության մեջ հատկապես ակադեմիական ազատությունների տեսակետից ենք մերժում:

Կարգերի հետ կապված, «Կրթության մասին» օրենքը նույն լիազորությունները վերապահում է ՀՀ կառավարությանը: «Բարձրագույն կրթության մասին» օրենքում այս անախրոնիզմը մնացել էր, որ լիազոր մարմինը պետք է հաստատի: 2 օրենքներ իրար հակասում էին, եւ այդ առաջարկությունը մեր կողմից խմբագրական բնույթի է` թողնել լիազորությունը մեկ մարմնին, այն է` ՀՀ կառավարությանը: Սա է պատճառը: Շնորհակալություն:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Արձագանքման համար` երրորդ խոսափող, Անահիտ Բախշյան:

Ա.ԲԱԽՇՅԱՆ

-Շնորհակալություն պրն Աշոտյան: Ինչ վերաբերվում է «մինչեւ»-ին, ես շատ լավ հասկանում եմ, որ դա, իսկապես, եթե նորացման, լճանալու դեմ, սրան է միտված, համաձայն եմ: Բայց ելնելով մեր իրականությունից, երբեմն դրանք գործիքներ են դառնում որոշ մարդկանց անցանկալի քաղաքական հայացքներ, տարբեր-տարբեր նկատառումներով ինչ-որ մեկի դեմ: Դրա համար ընդամենը, սա էր մտահոգությունը, իսկ եթե սա կառավարության լիազորության մեջ է, հա:

Իսկ շարժունության հետ, խնդիր չկա, թող այդպես լինի: Շնորհակալություն:

Ա.ԱՇՈՏՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ փոխըմբռնման համար:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ պրն նախարար, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը:

Հարակից զեկուցման համար խոսափողի մոտ է հրավիրվում գիտության, կրթության, մշակույթի, երիտասարդության եւ սպորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Կարինե Աճեմյանը, խնդրեմ:

Կ.ԱՃԵՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, իրականում բազմաթիվ չկանոնակարգված խնդիրներ է լուծում այս օրինագիծը, եւ ելնելով հրատապության ռեժիմից, ես առաջարկում եմ արագ կարգով դնել քվեարկության եւ դրական եզրակացությամբ ընդունել օրինագիծը: Շնորհակալություն:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն տիկին Աճեմյան, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը:

Հերթագրում ելույթների համար: Հերթագրվածներ չկան: Ամփոփիչ ելույթների ցանկություն չկա: Հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք կառավարության ներկայացրած «Ոստիկանությունում ծառայության մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ «ՀՀ ոստիկանական կանոնագիրքը հաստատելու մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին օրենքների նախագծերի փաթեթն երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Հիմնական զեկուցող` կառավարությանն առընթեր ոստիկանության պետի տեղակալ Արթուր Օսիկյան:

Ա.ՕՍԻԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Մեծարգո նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ «Ոստիկանությունում ծառայության մասին» օրենքի առաջին ընթերցումից հետո սահմանված ժամկետում որեւէ դիտողություններ, առաջարկություններ չենք ստացել, սակայն հանձնաժողովի քննարկումից հետո առաջարկներ է ներկայացրել պատգամավոր Ստեփան Սաֆարյանը եւ մեկ առաջարկություն էլ կառավարությունը: Կառավարության առաջարկությունը խմբագրական բնույթի է, մասնավորապես` հոդված 3-ի 3-րդ մասում. «Տույժը կիրառել կարգապահական կոպիտ խախտումները» բառերի արանքում ավելացվել է «կիրառել» բառից հետո «միայն» բառը, ինչը հստակեցնում է բովանդակությունը:

Միաժամանակ ընդունվել է պրն Սաֆարյանի կողմից առաջարկությունը, նույն հոդվածի 4-րդ ենթակետում «Ոգելից խմիչքներ օգտագործած վիճակում ծառայության մեջ գտնվել» բառերն է այստեղ հստակեցվել է:

Մյուս առաջարկությունները` պրն Սաֆարյանի, չի ընդունվել: Մասնավորապես, առաջարկվել էր, որ հստակեցվի «կամայականություն դրսեւորել» բառերը: Հաշվի առնելով, որ այս դրույթը արդեն իսկ բացված է «Վարչարարության հիմունքների մասին» օրենքով եւ այս մեր փոփոխությամբ ամբողջությամբ հղում է արվում վարչարարության հիմունքների օրենքի վրա, որ այս հարաբերությունները կարգավորող իրավական ակտ է հանդիսանում, հետեւաբար առաջարկությունը չի ընդունվել:

Միաժամանակ առաջարկվել է ուժի մեջ մտնելու հետ կապված դրույթները, պրն Սաֆարյանի կողմից` կարգապահական կանոնագրքի մեջ,  առաջարկությունը ընդունվել է եւ ուժի մեջ մտնելու հետ կախված ժամկետները արդեն իսկ խմբագրվել են նախագծում եւ առկա են:

Ներկայացված խմբագրությամբ առաջարկվում է օրենքի նախագծերի փաթեթը ընդունել երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ: Շնորհակալություն:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն պրն Օսիկյան: Ինչպես դուք նշեցիք, առաջարկություն է ներկայացրել միայն Ստյոպա Սաֆարյանը, ով դահլիճում չի, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը:

Հարակից զեկուցումը մենք կիրականացնենք վաղը: Այժմ հայտարարվում է ընդմիջում 30 րոպե:  


Ժամը 16:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ՀՈՎԻԿ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆԸ
 

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

 -Հարգելի պատգամավորներ, հարգելի վարչապետ, կառավարության հարգելի անդամներ, հերթական նստաշրջանի չորսօրյա նստաշրջանի յուրաքանչյուր չորեքշաբթի օրվա վերջին նիստում ՀՀ վարչապետը եւ կառավարության անդամները, կանոնակարգի 105 հոդվածով սահմանված կարգով, պատասխանում են պատգամավորների գրավոր եւ բանավոր հարցերին։

Այս պահին մենք ունենք Անահիտ Բախշյանի, Վիկտոր Դալլաքյանի եւ Լարիսա Ալավերդյանի գրավոր հարցերը, որոնց կառավարությունը պատասխանել է։ Եթե պատգամավորները ցանկանում են հնչեցնել հարցը, խնդրեմ, մոտենան խոսափողին։ Անահիտ Բախշյան, 3-րդ խոսափող։

Ա.ԲԱԽՇՅԱՆ

-Իմ գրավոր հարցը վերաբերում է կրթությանը, կրթության ֆինանսավորմանը, ինչպես նաեւ՝ արտակարգ ընդունակություններ դրսեւորած երեխաների կրթությանը։ Մասնավորապես տարբեր առարկաների գծով միջազգային օլիմպիադաներին՝ ինչպե՞ս են  պատրաստում այդ թիմերը, ի՞նչ միջոցներ են ծախսում, ո՞վ է ֆինանսավորում եւ որ տարին ինչպե՞ս է ֆինանսավորվել, եւ որ տարին մենք ի՞նչ արդյունքներ ենք ունեցել միջազգային օլիմպիադաներում։

Ես պիտի ասեմ, որ 2011 թվականի բյուջեում նախատեսված որոշ տողեր իմ բարձրացրած հարցերի պատասխաններն էին, հատկապես ուզում եմ նշել այն փաստը, որ տարիներ շարունակ արտակարգ ունակություններ դրսեւորած երեխաների ֆինանսավորումը վեց դպրոցների էր տրվում։ Մասնավորապես անցյալ տարի՝ 2010 թվականի բյուջեով 1,4 մլրդ դրամ հատկացվել էր վեց դպրոցի, որոնցից մեկը Շիրակացին է, մյուսը՝ ֆիզմաթ դպրոցը, իսկ այն չորսը՝ որեւէ կապ չունեին այդ բացառիկ ունակություններ ունեցող երեխաների հետ, մասնավորապես Փոքր Մհերը, Ապարանի ռազմահայրենասիրական դպրոցը, որը մինչ օրս չի գործում։

Եվ իմ հարցը վերաբերում էր նրան, թե ի՞նչ կապ ունեն ֆինանսավորված այլ դպրոցներն այդտեղի վերնագրի հետ՝ բացառիկ ունակություն կամ արտակարգ ընդունակություններ դրսեւորած երեխաների կրթություն։ Հիմա պատասխանից ակնհայտ դարձավ, որը ես արդեն 2011 տարվա բյուջեի մեջ տեսել էի, որ շտկվել է այդ հարցը։ Այսինքն, այդ ֆինանսավորումը տրվում է մասնագիտացված դպրոցներին, եւ այդ առումով, ես կարծում եմ, որ սա առաջընթաց է։ Բայց, այնուամենայնիվ, աշակերտ թվով ֆինանսավորման հետ կապված խնդիրները կրթության տարբեր մակարդակների համար՝ տարրական, միջին եւ ավագ, այդ խնդիրը մնում էր 2011 թվականի բյուջեում նույնը։

Չնայած, հուսալի մի տող կա այստեղ, որը ես ուզում եմ հնչեցնել, այն է՝ «Ընթացքի մեջ են, ըստ աշակերտ թվի ֆինանսավորման բանաձեւի, կատարելագործման աշխատանքները, որի ժամանակ հաշվի կառնվի նաեւ հանրակրթության տարբեր մակարդակների առանձնահատկությունները»։ Որպեսզի իմ գործընկերները պատկերացնեն ավելի շոշափելի, ես ասեմ, որ տարրական դպրոցում շաբաթը 28 ժամի համար է ֆինանսավորվում, միջինում՝ մոտավորապես 33, ավագում՝ 36, եւ նույն թիվն է՝ աշակերտ թվի ֆինանսավորումը 105 հազար 755 դրամ է։ Ինքներդ էլ եք հասկանում, որ պետք է մի օր այդ տարբերակումը լինի եւ ինչքան շուտ լինի, այնքան լավ։

Իմ բարձրացրած հարցերի մեջ էր նաեւ դպրոցների ծավալները եւ ֆինանսավորման նույն չափը։ Պատասխանի մեջ կա մի դրվագ, որն ինձ չի գոհացնում, ես կուզեի պրն նախարարից...

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի Արմեն Աշոտյանը՝ կրթության եւ գիտության նախարար։

Ա.ԱՇՈՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցերի համար, տիկին Բախշյան։ Իրականում ձեր հարցերը շատ էին։ Մեկ հարցադրման մեջ բարձրացրել եք տասնյակից ավել հարցեր, որոնց պատասխանը հիմնական սեղմագրի տեսքով մենք փորձել ենք ձեզ ներկայացնել։ Անդրադառնալով արդեն բանավոր ձեր բարձրացրած հարցերին, հերթով շեշտեմ հարցերի շուրջ հիմնական մեր մոտեցումները։

Նախեւառաջ՝ ավագ դպրոցների ֆինանսավորման հետ կապված պետք է առաջին անգամ այս ամբիոնից բարձրաձայնեմ, որ 2011 թվականի պետական բյուջեով, նախագծով նախատեսված է ավագ դպրոցների ֆինանսավորման գործակիցը ավելացնել 500-րդականով, եւ գործող 1,1-ի փոխարեն մյուս տարվա համար ամրագրել 1,15։ Սա հատուկ մոտեցում է ավագ դպրոցների կայացման քաղաքականության մեջ կառավարության կողմից, պետության կողմից կարեւորելով հանրակրթության այս օղակը եւ ջանքեր գործադրելով այս օղակի լիարժեք կայացման համար։

Ինչ վերաբերում է աշակերտ թվով ֆինանսավորման բանաձեւի լրամշակումներին, ապա ինչպես դուք տեղեկացաք եւ տեղյակ էիք նաեւ մինչ այդ, Ֆինանսների նախարարության հետ միասին մենք աշխատում ենք, որպեսզի 99 թվականից գործող այս բանաձեւը, որն ապացուցել է իր կենսունակությունը, բայց միաժամանակ այս տարիների ընթացքում ի հայտ են եկել մի շարք տեղաշարժեր, մասնավորապես դեմոգրաֆիական տեղաշարժեր, որոնք որոշ դպրոցներին դնում են ծանր վիճակի մեջ։ Իհարկե, այս բանաձեւի լրամշակման արդյունքում նոր բանաձեւը պետք է լինի ավելի բազմաֆունկցիոնալ, բազմակոմպոնենտ եւ իր մեջ արտահայտի մի շարք մոտեցումներ, այդ թվում նաեւ՝ դպրոցական շենքի ծավալը եւ այլ համապատասխան ֆիզիկական հատկություններ։

Ինչ վերաբերում է մասնագիտացված հանրակրթական դպրոցների ֆինանսավորմանը, որը նախկինում կոչվում էր առանձնահատուկ ունակություններով երեխաների, արտակարգ ունակություններով, իսկ օրենքով՝ բացառիկ ունակություններով պետք է լիներ, ապա իրականում, այո՛, 11 թվականի բյուջետային նախագծում մենք շտկել ենք այդ տերմինը եւ օգտագործում ենք նոր եզրույթ։

Թվարկված դպրոցները ֆինանսավորվում են՝ ելնելով «Հանրապետության մասին» օրենքի համապատասխան դրույթից, ըստ որի՝ կարող են ֆինանսավորվել ռազմագիտության, սպորտի, արվեստի, գիտության խորացված հանրակրթություն իրականացնող հատուկ մասնագիտական ուսումնական հաստատություններ։

Ինչ վերաբերում է ամենաուրախալի հատվածին ձեր հարցադրման, այն է՝ ի՞նչ օլիմպիական հաջողություններ ունենք, ապա պետք է ասեմ, որ եւ՛ 2006 թվականից առ այսօր ամբողջ տվյալները ձեզ առաքված են, բայց ուզում եմ շեշտել մեկ բան, որ նամակում չկա։ Մեր աշակերտական օլիմպիական թիմն աստղագիտության համաշխարհային օլիմպիադայից վերադարձավ երեկ գիշեր եւ նվաճեց երեք բրոնզե մեդալ։ Կարծում եմ, որ մեր աշակերտական օլիմպիադաների հաղթողները նույնքան կարեւոր, օգտակար եւ հեռանկարային գործ են անում երկրի համար, որքան մեր այլ օլիմպիադաների մասնակիցները՝ շախմատային կամ այլ մարզաձեւերից։ Եվ այստեղ այդ երեխաներին խնամելու, փայփայելու, ապագայում օգնելու խնդիր կա, որովհետեւ արդեն այս տարի մենք ունենք վեց միջազգային օլիմպիադաներից յոթ մեդալ, ինչը ստանդարտ ցուցանիշ է վերջին տարիների համար։ Շնորհակալություն։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-3-րդ խոսափող։

Ա.ԲԱԽՇՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Իսկապես, շատ կարեւոր են միջազգային օլիմպիադաներին երեխաների ճիշտ, լավ կազմակերպելու խնդիրը։ Ես ուրախ եմ, որ այստեղ նամակում գրել եք, որ 2011 թվականին 41 մլն 565 հազար դրամ է հատկացվելու այդ նպատակի համար, բայց չգիտես ինչու՞, բյուջեի մեջ առանձին տողով ես չտեսա այդ թիվը։ Բայց ասեմ, որ այս նույն թվով մենք ավելի լավ արդյունքների կհասնենք, եթե ավելի լավ կազմակերպենք այդ գործը, երբ ավելի ճիշտ մարդիկ զբաղվեն դրանով։

Ինչ վերաբերում է 2006-2010 թվականների արդյունքներին, ապա ես ուզում եմ, որ մեր հասարակությունն իմանա՝ երեք ոսկի ենք բերել, յոթ արծաթ, քսաներկու բրոնզ, երեքն էլ գումարած՝ քսանհինգ բրոնզ։ Վստահեցնում եմ, որ մեր երեխաների հետ լավ աշխատելու դեպքում այդ գումարն արդյունավետ ծախսելու դեպքում, չեմ ասում ավելի շատացրեք, այս գումարն ավելի արդյունավետ ծախսելու դեպքում մենք առնվազն երկու անգամ ավելի լավ արդյունք կունենանք, եւ միջազգային արենայում բնագիտական մակարդակով մենք շատ ավելի արդյունքներ կունենանք։

Ա.ԱՇՈՏՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, տիկին Բախշյան։ Իրականում պետք է շեշտեմ, որ կառավարության կողմից աշակերտական օլիմպիական թիմերն ուշադրության կենտրոնում են գտնվում, եւ դրա ապացույցն է նաեւ այն հանգամանքը, որ այս տարի կառավարությունը բյուջետային վերաբաշխման միջոցով հատուկ միջոցներ հատկացրեց կենսաբանական մեծ լաբորատորիա կառուցելու համար 118 ավագ դպրոցում, աննախադեպ լաբորատորիա։

2011 թվականի պետական բյուջեի նախագծով նույն դպրոցում, որը դառնալու է բնագիտական նախամասնագիտական կրթության հիմնական օջախը, նախատեսվում է նույնպես աննախադեպ մեծ քիմիական լաբորատորիայի կառուցում, որոնց նպատակը նաեւ մեր համապատասխան թիմերի նախապատրաստական աշխատանքներն առավել արդյունավետ կազմակերպելն է։

Ի մի բերելով այս բլոկը հարցադրումների, կարծում եմ,  միասին կփաստենք, որ մեր հանրակրթության որակն այդքան վատը, չէ, ինչքան որ հաճախ խոսում ենք, որովհետեւ իրականում ունենք արդյունքները միջազգային ասպարեզում։ Երկրորդը՝ մեր երեխաների համար պետք է ստեղծվեն ավելի նպաստավոր պայմաններ, ինչ նպատակով որ մենք, այդ նպատակով ենք արդեն ներգրավելու այս տարվանից՝ բուհական, գիտական պոտենցիալը՝ համապատասխան դասախոսներին՝ մասնագիտական կրթություն իրականացնող եւ նաեւ  փորձ ունեցող համապատասխան գիտնականների, որպեսզի մեր թիմերի հետ ավելի հետեւողական աշխատեն։

Եվ ես ձեզ հետ այստեղ համամիտ եմ եւ մենք ենք դա ասում, որ մենք տեղ ունենք դեռ, մենք տեղ ունենք մեդալներ բերելու եւ այդ տեղերը պետք  է վերադարձվեն Հայաստան։ Հուսամ՝ 2011 թվականին մեր ցուցանիշները կլինեն է՛լ ավելի լավը։ Շնորհակալություն։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Վիկտոր Դալլաքյան, 2-րդ խոսափող։

Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Իմ հարցադրումը վերաբերում է Հայաստանի ամենալրջագույն պրոբլեմին՝ արտագաղթին։

Մեր երկրից արտագաղթողների առաջին հոսքը տեղի ունեցավ 89 թվականին, երբ նախկին ԽՍՀՄ այլ պետություններ տարհանվեցին 88 թվականի երկրաշարժի գոտու 200 հազար բնակիչներ, որոնցից 50 հազարն այլեւս չվերադարձան։

89-91 թվականներին տեղի ունեցավ արտագաղթի երկրորդ ալիքը, որը ներառեց 250 հազար մարդ, որոնց 90%-ը մշտական բնակություն հաստատեց արտասահմանում։

Հայաստանի բնակչության արտագաղթն իր կուլմինացիային հասավ պատերազմական՝ 92-94 թվականներին, երբ արտագաղթեց 1 մլն մարդ, որոնցից 610 հազարն այլեւս չվերադարձան։

88-2001 թվականներին արտասահման արտագաղթած եւ այնտեղ մնացած Հայաստանի քաղաքացիների թիվը կազմեց շուրջ 1,1 մլրդ մարդ, որը կարելի է գնահատել որպես դեմոգրաֆիական կատաստրոֆա։

2002-2007 թվականներին արտագաղթել է ավելի քան 150 հազար մարդ։ Մասնագետների հաշվարկներով առաջիկա 5-10 տարիներին եւս 300-350 հազար քաղաքացիներ կարող են մշտապես արտագաղթել։

Անկախության ողջ ժամանակահատվածում Հայաստանից արտագաղթած բնակչության թիվը, փաստորեն, համարժեք է Մեծ եղեռնի ժամանակաշրջանում կոտորված հայերի թվին՝ 1,5 մլն մարդ։ Համեմատության համար նշենք, որ նույն ժամանակահատվածում բնակչության բնական հավելաճը կազմելով շուրջ 450 հազար մարդ, բոլորովին էլ չի փոխհատուցել այս ահռելի կորուստները։

Հայաստանի ժողովրդագրական վիճակն ավելի է բարդանում նրանով, որ ներկայումս անպտղության գործակիցը բավականին բարձր է՝ 32%, որը մի քանի անգամ գերազանցում է ԱՄՆ-ի, Ռուսաստանի, Արեւմտյան Եվրոպայի եւ տարածաշրջանի մյուս երկրների նույնանման ցուցանիշին՝ երկու անգամ, Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության կողմից սահմանված ճգնաժամային մակարդակին՝ 15%, որի դեպքում անպտղությունը դիտվում է որպես ժողովրդագրության վրա ազդող հիմնական գործոն։

Գիտնականների հաշվարկներով, այսօրվա համեմատությամբ, 2020 թվականին Հայաստանի բնակչությունը կավելանա ընդամենը 100 հազարով՝ այն դեպքում, երբ Ադրբեջանում աճը կկազմի 1,2, Թուրքիայում՝ 10,9, իսկ Իրանում՝ 11,3 մլն մարդ։

Ինչպիսի՞ մոտակա եւ հեռանկարային ծրագրեր ունի կառավարությունը Հայաստանի դեմոգրաֆիական իրավիճակն արմատապես փոխելու ուղղությամբ։ Շնորհակալություն։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը։

Տ.ՍԱՐԳՍՅԱՆ

-Ձեր կողմից բարձրացրած խնդիրը, բնականաբար, ամենակարեւորագույն խնդիրներից մեկն է, որ կանգնած է մեր պետականության առջեւ։ Այդ ցուցանիշները, որ դուք  հրապարակեցիք, իրենց արտացոլումը գտել են նաեւ ՄԱԿ-ի համապատասխան զեկույցում, եւ կառավարությունը մշակում է մի նոր հայեցակարգ, որի քննարկումներն արդեն տեղի են ունեցել ինձ մոտ, որի նպատակն է, ազգային անվտանգության ապահովման տեսակետից, գնահատել մեր միգրացիոն քաղաքականությունը եւ դեմոգրաֆիական իրավիճակի շտկման եղանակները։

Հասկանալի է, որ սոցիալ-տնտեսական իրավիճակի վատթարացման պարագայում տեղի է ունենում միգրացիոն մեծ հոսքեր, իսկ տնտեսական իրավիճակի բարելավման պարագայում այդ միտումները կտրուկ նվազում են։ Վերջին տարիների ընթացքում մենք տեսնում ենք, որ արտագաղթի տեմպերը կտրուկ նվազել են։ Իհարկե, վերջին տարիների ընթացքում սալդոն բացասական է, բայց դրական միտումներն ակնառու են։

Ազգային անվտանգության ռազմավարության տեսակետից մշակվող հայեցակարգը նպատակ ունի մի կողմից բարենպաստ պայմաններ ստեղծել ՀՀ-ում, բարձրացնել կենսամակարդակը բնակչության, երկրորդը՝ միգրացիոն քաղաքականության հիմնական սկզբունքներն են որդեգրվում այդ հայեցակարգի մեջ, երրորդը՝  դա նաեւ բարենպաստ պայմաններ ստեղծել մեր հայրենակիցների համար, որպեսզի նրանք վերադառնան հայրենիք։ Վերջին շրջանում մենք արձանագրում ենք, որ Միջին Ասիայից կա այդպիսի պոտենցիալ ներգաղթի եւ համապատասխան աշխատանքներ տարվում են։

Լավագույն մոտեցումներից է համարվում նաեւ այն, որ պետությունը համագործակցելով հասարակական կազմակերպությունների հետ, ստեղծի ենթակառուցվածքներ, կուտակի համապատասխան ֆինանսական միջոցներ, որոնք կարող են տրամադրվել ներգաղթող  ընտանիքներին, որպեսզի առաջին փուլում նրանք ստանան աջակցություն, մինչեւ որ ինտեգրվեն մեր տնտեսական-սոցիալական իրավիճակին։ Բնականաբար, նման ծրագրերի իրականացումը պահանջելու է ֆինանսական միջոցներ։ Այս փուլում մենք ենթադրում ենք, որ կարող ենք այդ միջոցները հայթայթել հասարակական կազմակերպություններից։

Նմանատիպ մի նախաձեռնության հետ մենք արդեն առնչվում ենք, մասնավորապես նաեւ Թեհրանում հանդիպում ունենալով համայնքի հետ, մենք տեսանք, որ համայնքը հավաքագրել է ֆինանսական միջոցներ՝ նպատակ ունենալով այդպիսի ծրագրեր իրականացնել ՀՀ-ում, օգնելով իրանահայերին, ովքեր որ ուզում են վերադառնալ հայրենիք, որպեսզի նրանք ավելի բարենպաստ պայմաններ ունենալ, բնակարանային պայմաններ եւ կարողանան մեզ հետ համագործակցելով այս խնդիրը լուծել։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Արձագանքելու խնդիր կա՞, պրն Դալլաքյան, 2-րդ խոսափող։

Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն վարչապետ, ես ստացել եմ կառավարության գրավոր պատասխանը եւ սոցապ նախարարը պետք է ինձ պատասխաներ, բայց ես շնորհակալություն եմ հայտնում, որ կարեւորելով այս հարցը, դուք ինքներդ պատասխանեցիք այս լրջագույն հարցին։

Նաեւ կառավարության պատասխանի մեջ նշված է, որ միջազգային չափանիշներով Հայաստանն  այսօր համարվում է ծերացած երկիր, սա նույնպես ես համարում եմ Հայաստանի համար չափազանց վտանգավոր, եւ ուղղակի, եւս երկու թիվ եմ ուզում հրապարակել եւ մեկ կոնկրետ առաջարկություն։

2004-2008 թվականներին 6-12 տարեկան առնվազն 18 հազար երեխաներ արտագաղթել են Հայաստանից, այսինքն՝ Հայաստանից արտագաղթում է մեր ապագան, որը ես համարում եմ չափազանց վտանգավոր երեւույթ։

Երկրորդը՝ 2000-2010 թվականներին արտագաղթողների ընդհանուր թվաքանակի ավելի քան 50%-ը կազմում են 20-49 տարեկան անձինք, իսկ Հայաստանից մեկնողների տարիքային երկրորդ մեծ խումբը՝ մինչեւ 14 տարեկաններն են։ Այսինքն, ցավոք, արտագաղթողների մեծ մասը երիտասարդությունն է։ Եվ այս փաստերը, այս տվյալները վերցված է 2010 թվականի «Գիտական բեմ» հանդեսի 2-րդ համարից, եւ գիտնականները կոնկրետ կառավարությանը ներկայացնում են իրավիճակը շտկելու վերաբերյալ կոնկրետ առաջարկություններ։

Ես  ձեզ կառաջարկեի, առաջարկությունը դա է, որ այն ռազմավարությունը, որը մշակվում է, այդ ռազմավարության մշակմանը ներգրավել նաեւ պրոֆեսիոնալներին, մասնագետներին, հակառակ պարագայում մենք կստանանք իրավիճակ՝ Հայաստանն առանց հայերի, որն անընդունելի մոտեցում է։ Եվ իմ գնահատականով պետությունն է մարդու համար եւ ոչ թե մարդը պետության համար։ Կարծում եմ, որ այս մոտեցումները նույնպես ձեզ համար կլինեն ընդունելի։ Շնորհակալություն։

Տ.ՍԱՐԳՍՅԱՆ

-Նու, առաջին հերթին ուզում եմ նշել, որ գնահատականների առումով, որ մենք հիմնական վտանգավոր փուլը կարողացել ենք հաղթահարել՝ արտագաղթի տեմպերը կտրուկ նվազեցնելով, եւ մեր նպատակն է, ինչպես ես ֆիքսեցի, որպեսզի մոտակա տարիներին մեր քաղաքականության շնորհիվ ստեղծենք հակառակ միտումները, որ Հայաստան վերադարձողների քանակը լինի ավելի շատ, քան արտագաղթողների։ Բնականաբար, դա ենթադրում է համալիր ծրագրի մշակում, իսկ այդ համալիր ծրագրի մշակմանը, ակնհայտ է, որ պետք է մասնագետները մասնակցեն։

Եվ ուզում եմ ձեզ տեղյակ պահել, որ այս խնդիրը մենք քննարկում ենք ոչ միայն մեր մասնագետների հետ, այլ նաեւ միջազգային փորձագետներ ենք ներգրավում, որովհետեւ աշխարհի փորձը նույնպես տալիս է հետաքրքիր լուծումներ՝ ինչպե՞ս կարելի է շտկել իրավիճակը։

Երկրորդ մասը ձեր հարցի վերաբերում է սոցիալական քաղաքականությանը։ Բնականաբար, նաեւ քննարկելով վերջին տարիների բյուջեները, դուք տեսնում եք, որ էական նշանակություն ենք մենք տալիս ծննդաբերության ծրագրերին՝ եւ՛  առողջապահության ոլորտում, եւ՛ ընտանեկան նպաստների տրամադրման առումով։ Եվ համագործակցելով Ազգային ժողովի համապատասխան հանձնաժողովի հետ, մենք փորձում ենք այնպիսի մեխանիզմներ դնել, որոնք խթանում են ծնելիությունը ՀՀ-ում եւ պետության սոցիալական օժանդակությունն էլ դարձնում նպատակային։ Եվ այս քաղաքականությունը, բնականաբար, մենք շարունակելու ենք։ Շնորհակալություն։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Լարիսա Ալավերդյան, 3-րդ խոսափող։

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Իմ հարցը բավականին, որը ես հղել եմ կառավարությանը, ավելի լոկալ բնույթ է կրում եւ վերաբերում է Մովսես գյուղին։ Դա սահմանամերձ գյուղ է, որը ժամանակին հայտնի է եղել իր պտղաբեր այգիներով եւ այլն, իսկ այսօր բոլոր հիմքերը կան ասելու, որ այդ գյուղը դառնում է, այսպես ասած՝ մինչեւ անգամ անապատացման վտանգի առջեւ է կանգնած։

Ես ընդամենը երեք հարց եմ դրել եւ այդ երեք հարցերը վերաբերում են ոռոգման ջրի, հետո ճապոնական այդ ծրագրով ձեռքբերվող կամ ձեռք չբերվող գյուղատնտեսական տեխնիկային, եւ այն հարցն է, ինչու՞ չի կազմակերպվում սահմանամերձ բնակավայրերում տեղակայված զորամասերին անմիջապես տվյալ համայնքներում արտադրված գյուղմթերքներով ապահովելու գործընթացը։

Ես ստացել եմ պատասխանը, որը, ճիշտն ասած, ես երեկ երբ քննարկել եմ գյուղատնտեսության նախարարության որոշ ներկայացուցիչների հետ, եւ հնարավոր է ես կբավարարվեի աշխատանքային ռեժիմով այս հարցերի քննարկմանը, բայց էստեղ կա մի մեծ բայց։ Ես սկսելու եմ նրանից, որ եթե որեւէ մի մարզպետ, քաղաքապետ, գյուղապետ շարունակի դիտարկել ընդդիմությունը որպես ներքին թշնամի, եւ ընդդիմության ներկայացուցչի հարցապնդման առաջին արձագանքը լինի  իրար խառնվելու եւ մինչեւ անգամ գյուղապետից նամակ ստանալու, որ ամեն ինչ լավ է, ես պետք է միանամ մի բոլորովին այլ խավի։

Երեկ «Հանրապետական» խմբակցության հայտարարությունների մեծ մասը դատապարտում էր Ադրբեջանին, եւ ես պիտի ասեմ՝ ես հիմա պիտի միանամ դրան։ Բայց ես պետք է ասեմ արմատը՝ Ադրբեջանը եւ ադրբեջանցիների հետ մենք ոչ թե էթնիկական ինչ-որ անհամատեղություն ունենք ապրելու, այլ մենք ունենք քաղաքակրթական տարբերություն։ Եվ այդ քաղաքակրթական տարբերություններից ամենամեծը նա է, որ Ադրբեջանում ընկալվում է ընդդիմությունը որպես թշնամի։

Հիմա խնդիրս հետեւյալն է՝ նախեւառաջ, ես կխնդրեի հստակ պատասխանել այս հարցերին, որովհետեւ պատասխաններից միայն մեկն է ամենաճիշտը, այն , որ ճապոնական այդ նախագիծն արդյունավետ չի։ Ես կցանկանայի իմանալ՝ վերջապես կունենա՞ն գյուղտեխնիկա այդ սահմանամերձ գյուղերը, թե՞ ոչ։

Երկրորդը՝ արդյոք այդ հրապարակված աճուրդները, որով պետք է գյուղմթերքների այդ գնումները կատարվեն, իրապես իրազեկվու՞մ են բոլոր գյուղացիները։

Եվ վերջապես՝ ինչու՞, եթե ջուրն էդքան լավ է ու առատ է, ինչու՞ պետք է ընդգրկվի Մովսես գյուղը Հազարամյակների մարտահրավերներ ծրագրում ոռոգման ջրին վերաբերող...

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի գյուղատնտեսության նախարար Գերասիմ Ալավերդյանը։

Գ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցադրումների համար։ Տիկին Ալավերդյան, մենք գրավոր պատասխանեցինք ձեր հարցադրումներին, քննարկվեց կառավարությունում այս  բոլոր ձեր բարձրացրած երեք խնդիրները։

Ես խոսեցի նաեւ համայնքի ղեկավար պրն Աբելյանի հետ եւ խնդիրը, ես ուզում եմ ասել, որ մոտավորապես ներկայացված թվերով, մոտ 600 հեկտարի չափ վարելահող ունի Մովսես գյուղը, որից մոտ 200 հեկտարն ականապատված տարածքներ են, մնացած 350-400 հեկտարը՝ այգիներ եւ ցանքի տակ են եւ օգտագործվում է։ Այստեղ խնդիրը ոչ թե ոռոգման ջրի պակասի խնդիրն է, այստեղ մեր համայնքային ոռոգման ցանցի խնդիրն է, եւ հենց էդ պատճառով էլ էդ համայնքն ընդգրկվել է Հազարամյակի մարտահրավերներ ծրագրում։ Եվ մեր գյուղատնտեսության նախարարության գյուղական տարածքների տնտեսական զարգացման ծրագրերով էլ այդ գյուղը ներառված է, եւ մենք այդ աշխատանքները հստակ դրել եւ իրականացնելու ենք։

Ինչ վերաբերում ա տրակտորների հետ կապված, այսօր գյուղը տրակտորի խնդիր չունի, գյուղն ունի հացահատիկահավաք կոմբայնի խնդիր, մոտ 200 հեկտարի չափով ունեն տարածքներ հնձելու։ Երկու DKR ծրագրով դրամաշնորհը, գիտեք, որ տրակտորներ ա, եւ դա միջպետական համաձայնագիր ա, եւ էդտեղ նվիրատվություն անելու հնարավորություն չունենք, բայց այո, մենք կառավարություն ներկայացրել ենք հայեցակարգ մեքենատրակտորային կայանների, եւ նախարարական կոմիտեով դա անցել է, հաջորդ կառավարության նիստի որոշումով արդեն մենք այդ հայեցակարգը կընդունենք որպես կառավարության որոշում եւ հստակ ուղղություններով այդ ծրագիրը կիրականացնենք։ Եվ ես պայմանավորվածություն ունեցա համայնքի ղեկավարի հետ՝ հանդիպելու կամ Տավուշում, կամ մեր մոտ եւ այդ խնդիրը վերջնականապես քննարկելու եւ լուծելու համար։

Ինչ վերաբերում է գյուղմթերքների աճուրդների հետ կապված, մենք պաշտպանության նախարարի հետ պայմանավորվածություն ունենք, որ եթե Մովսես գյուղը կոնկրետ կունենա գյուղմթերքներ, կարտոֆիլ եւ կցանկանա մասնակցել աճուրդներին, խնդիր չկա։ Նախահաշվային միջոցը՝ դա նշված ա աճուրդում 75 դրամ, եւ տեղափոխման այդ բոլոր ծախսերը մատակարարների վրա են, ըստ երեւույթին, դա է խանգարում, որ մեր գյուղացիներն այդ մրցույթներին չեն մասնակցում։ Շնորհակալություն։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-3-րդ խոսափող։

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես էլի մի անգամ եւս ճշտեմ, որ նամակի մեջ գրված է, որ էդ ներքին ցանցի աշխատանքներն արդեն սկսվել են։ Ես պետք է հստակեցնեմ, որ դեռ չեն սկսվել։

Ես պետք է հստակեցնեմ, որ կա եւ ջրամբարից դեպի գյուղ տանող ջրագիծը... այսինքն, այդ խնդիրը դեռ առկա է։ Ես խնդրում եմ, պետք չէ, առաջին ռեակցիան եղել է, դուք գիտեք՝ երկիրը փոքր է, էս ո՞վ է Լարիսային տվել էս տվյալները։ Ես խնդրում եմ ձեզ՝ իմ լոյալության վրա իմ երկրի հանդեպ չստուգել։ Ես շարունակելու եմ իմ հարցապնդումներն այդ սահմանամերձ եւ լեռնային գյուղերի վերաբերյալ։

Ես խնդրում եմ նորմալ վիճակ ստեղծել, որ չհարցապնդեն դրանով գյուղապետին։ Նախապես ասեմ՝ գյուղապետից չէ, որ ես երբեւիցե ստանում եմ տվյալներ հենց նրա համար, որ ես ուզում եմ տեսնեմ նրանց պաշտպանված ընդդիմության ոտնձգություններից՝ իմանալով էդ ահավոր տրամադրությունը եւ այդ միջավայրը։

Իմ տվյալները միշտ լինում են տեղից, միշտ լինում են մասնակցային մոնիտորինգի անցկացված արդյունքներից, միշտ լինում են ճշգրիտ, ու իմ բոլոր հարցումները մեկ նպատակ ունեն՝ միայն ուժեղ սահման իր բնակիչներով, այլ ոչ թե  միգրանտներով, միայն այդպես է երկիրը կարողանալու հզորանա։ Եվ որեւէ մեկն էստեղ գլուխ չգովա, որ նա  ավելի շահագրգռված է՝ տեսնել երկիրն ավելի ուժեղ, քան Լարիսա Ալավերդյանը։ Ես նույնչափ պատասխանատվություն եմ կրում երկրի վիճակի եւ նրա ապագայի համար, ինչպես եւ իշխանական ցանկացած ներկայացուցիչ։

Ես կխնդրեի, որ նկատի ունենաք, եւ մասնավորապես մարզպետներին հստակեցնեք, որ երբեւիցե այդպիսի հարցապնդումներին այդ բացասական միջավայրը չստեղծեն։ Շնորհակալություն։

Գ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Ինչ վերաբերում է աշխատանքների սկսելու հետ կապված, տիկին Ալավերդյան, ես ձեզ ասեմ, որ նախագծանախահաշվային փաստաթղթերի աշխատանքներն այժմ ընթացքի մեջ են, իսկ բուն աշխատանքները շինարարական կկատարվեն գարնանը։

Մնացած խնդիրների շուրջ՝ 4200 գծամետր երկարությամբ 250-300մմ տրամագծով այդ ջրագիծն ինքնահոս, որը փոխարինվել է պոմպով, աշխատում է, եւ մնացած բոլոր խնդիրներով՝ եւ՛ Մովսես գյուղի հետ կապված, եւ՛ սահմանային բոլոր գյուղերի հետ կապված, ես պատրաստ եմ իրար հետ համագործակցենք, աշխատենք, միասին այցելենք եւ այդ խնդիրների լուծումները տանք։ Շնորհակալություն։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, գրավոր հարցերի պատասխաններն ավարտվեց։ Հիմա նախապատրաստվել հերթագրման՝ բանավոր հարցերով կառավարությանը դիմելու համար։ Մինչ հերթագրումն ուզում եմ տեղեկացնել իմ գործընկերներին, որ այսօր կառավարության անդամ  արտաքին գործերի նախարարը բացակայում է։ Հերթագրում։

Հերթագրվել է 15 պատգամավոր։ Առաջին հարցի իրավունքը՝ Արտյուշա Շահբազյան։

Ա.ՇԱՀԲԱԶՅԱՆ

-Հարգելի կառավարություն, իմ հարցը վերաբերում է Նոր Խարբերդ թաղամասին, այնտեղի բնակչության խնդիրներին։

Ես նախապես ասեմ, որ գիտեմ՝ կառավարությունն էլ տեղյակ է, այցելություն է եղել այնտեղ, բայց կուզենայի, որ բացատրություն հնչեր, թե ի՞նչ է ձեռնարկում կառավարությունն այդ տարածքի բնակչության խնդիրները լուծելու համար։

Հիշեցնեմ, որ այդ ամառանոցներն այգեգործական նկատառումներով ժամանակին տրամադրվել են Հայաստանի քաղաքացիներին, ժամանակի հետ դրանք սկսել են բնակեցվել։ Սոցիալական խնդիրների հետ կապված, հատկապես վերջին տարիներին, ավելի բուռն տեմպերով այդ բնակեցումը տեղի է ունեցել, ուղղակի, վերածվել է բնակելի թաղամասի, բայց մի թաղամաս, որը լինելով մայրաքաղաքի մասը, կարծես թե, բոլորովին մի ուրիշ կարգավիճակ ունի, ուղղակի, զուրկ է համայնքային կառավարումից, էսպես կարելի է ասել։ Բազմաթիվ խնդիրներ կան ենթակառուցվածքների հետ կապված՝ գազի խնդիր, ջրի խնդիր, աղբահանության խնդիր, այլեւայլ բազմաթիվ խնդիրներ, տրանսպորտային խնդիրը։ Եվ բացի սա, էսպես, փաստացի սեփականատերեր որպես, նրանք գրանցված լինելով, չեն կարողանում բանկային գործարքներ կատարել, տեղում թոշակ ստանալ, խնդիրներ ունեն այդ նորածինների գրանցման եւ այլն, եւ այլն։

Այսինքն, մենք ստացել ենք  բավական, էսպես, անհանգստացնող բնակիչների ահազանգը, որն էլ պատճառ է դարձել, որ հիմա դիմեմ։ Իսկապես, այս մարդիկ շատ ծանր վիճակի մեջ են։ Ի՞նչ է ձեռնարկվում այս տարածքի բնակչության խնդիրները լուծելու համար։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի փոխվարչապետ՝ տարածքային կառավարման նախարար Արմեն Գեւորգյանը։

Ա.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Հարգելի պրն Շահբազյան, ես ինչքան հասկացա, երկու խնդիր, հարց կա, մեկը՝ սեփականության իրավունքի հետ առնչությունները, երկրորդը՝ այդ թաղամասի ընդհանրապես ենթակառուցվածքների եւ զարգացման հեռանկարների հետ կապված։

Ես երկրորդ հարցի  հատվածը կառաջարկեի, որպեսզի մենք ավելի մանրամասն ուսումնասիրենք Երեւանի քաղաքապետարանի հետ եւ ձեզ առանձին կպատասխանեմ, որովհետեւ հիմա չեմ կարող զուտ ինֆորմացիա չունենալու պատճառով։

Ինչ վերաբերում է այդ նախկին այգեգործական ընկերությունների իրավունքների, սեփականատերերի իրավունքների գրանցմանը, իրոք, արդեն 2 տարի է կառավարությունում զբաղվում են այդ հարցերով, եւ որոշակի լուծումներ արդեն տրված են։ Եվ այն հատվածներում, որտեղ գալիս են եւ կադաստրի պետական կոմիտե կամ համապատասխան համայնք, մենք մշակել ենք որոշակի ուղեցույց՝ ո՞ր ճանապարհը պետք է իրավական անցնեն այդ քաղաքացիները, որպեսզի վերջում կարողանան ձեւակերպեն իրենց իրավունքներն այդ գույքի նկատմամբ։

Ցավոք սրտի, մենք ունենք մի իրավիճակ, երբ որ շատ այգեգործական ընկերություններ նախկին եւ ներկա, ավելի շուտ՝ մասնակիցներն այդ ընկերությունների, իրենց ձեռքի տակ ունեն փաստաթղթեր, որոնք որեւէ առնչություն չունեն այսօրվա պետական կարգավորման հետ։ Մասնավորապես այգեգործական ընկերությունների կողմից տրված, ասենք, 2000 թվականին կամ 2005 թվականին ինչ-ինչ վկայականներ, որոնք չեն կարող հիմք հանդիսանալ այսօր պետական մարմինների կողմից գրանցման համար։

Այդ իսկ պատճառով որոշակի ճանապարհ կա իրենց համար անցնելու եւ արդեն որոշակի դրական դեպքեր ունենք այդ մեր ուղեցույցով, ասեմ հիմնականում, որ դա դատարանում, փաստորեն, ներկայացնելով համապատասխան փաստաթղթեր, դատական քննությունը պարզում է, որ դրանք համապատասխանում են իրականությանը, եւ այդ մարդն ապացուցում է, որ ինքն այնտեղ բնակվել է երկար տարիներ, համապատասխան վճարները կատարել է, եւ դատարանի վճռի հիման վրա պետական մարմինները, մասնավորապես կադաստրի պետական կոմիտեն գրանցել է։

Մենք նաեւ որոշում ենք կայացրել կառավարությունում, կարծեմ, դա 2-3 ամիս առաջ է եղել, հեշտացրել ենք հողերի կատեգորիայի փոփոխության խնդիրը, միանգամից ֆիքսել ենք, որ այն դեպքերում, երբ որ կա համապատասխան դատարանի վճիռն իր սեփականության իրավունքը ճանաչելու մասին, այդ սեփականատերի համար նաեւ ավտոմատ ճանաչում ենք նաեւ հողի կատեգորիան փոփոխված, որպեսզի ինքը երկրորդ կամ երրորդ անգամ պետական մարմիններով չանցնի։ Այսքանը։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-3-րդ խոսափող։

Ա.ՇԱՀԲԱԶՅԱՆ

-Պրն Գեւորգյան, ես շնորհակալ եմ հանգամանալից պատասխանի համար։ Ես շատ կցանկանայի, որ այդ բնակիչներն իրենք այս պատասխանը լսեին, որովհետեւ իրապես կա մոլորություն, շփոթ, իսկապես, կարգավիճակների տարբերություն կա, հախուռն ձեւով մարդիկ էնտեղ գնացել են, հասկանալի է, խնդիր չի եղել սկզբում այդ բնակության եւ այլն, եւ այլն, բայց, իսկապես, մարդիկ էսօր մոլորության մեջ են եւ չգիտեն ու՞ր դիմեն, ինչպե՞ս իրենց խնդիրները լուծեն։

Ես, այո, համալիր, ընդհանուր ներկայացրեցի բոլոր հարցերը, մարդիկ, տարատեսակ են, բազմազան են էդ խնդիրները։ Չգիտեմ, գուցե, մենք ձեզ դիմենք, առաջիկայում նաեւ հանդիպում ենք ունենալու իրենց խնդրանքով, դիմենք ձեզ եւ էն, ինչ որ կարելի է իրենց փոխանցել, մենք իմանանք։ Եվ եթե հնարավոր է ինչ-որ բան, էսպես, արագացված մի քիչ անել էդ բնակչության համար, որպեսզի նրանք իրենց, իսկապես, քաղաքի մաս կամ մեր հանրության մաս զգան լիարժեք, շատ լավ կլիներ։

Ա.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Խնդիր չեմ տեսնում, պայմանավորվենք այսպես՝ երկրորդ հատվածի հարցերը լրացուցիչ կուսումնասիրենք՝ այդ ենթակառուցվածքների եւ ընդհանրապես կենցաղային պայմանների հետ կապված, իսկ առաջին բլոկ հարցերի հետ կապված՝ այս ընթացքում միշտ զբաղվել է իմ տեղակալը՝ Արտաշես Բախշյան, կարող են իրեն դիմել։ Ես էլ իրեն կհանձնարարեմ, որ այդ կոնկրետ թաղամասի խնդիրներով առանձնակի զբաղվի, գույքագրի բոլոր իրավական կարգի խնդիրները եւ միասին կփորձենք լուծում տալ։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Անահիտ Բախշյան, 3-րդ խոսափող, նախապատրաստվի Զարուհի Փոստանջյանը։

Ա.ԲԱԽՇՅԱՆ

-Շնորհակալություւն։ Այսօր հոկտեմբերի 27-ն է, 11 տարի առաջ Ազգային ժողովում գլխատվեց մեր պետությունը, նույնպես չորեքշաբթի, նույնպես հարց ու պատասխանի ժամանակ։ Բայց ես այսօր չեմ հարցնելու, թե ինչու՞ եղավ, ինչու՞ չբացահայտվեց եւ բազում այլ հարցեր։

Այդ հարցերը չէ, որ տալու եմ, այլ բարձրացնելու եմ իմ բախտակիցների նման 2001 թվականի Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում ինքնաթիռի վթարից զոհված օդաչուների եւ անձնակազմի ընտանիքների խնդիրը. ինչու՞ մեր դեպքում մենք ստանում ենք մեր ամուսինների աշխատավարձը, որովհետեւ նրանք աշխատանքի ժամանակ են զոհվել, իսկ նրանց դեպքում՝ չեն ստանում։ Ինչու՞ պիտի այդ մարդկանց այսպիսի պատասխաններ տրվեն, որով հիմնավորեն, թե ինչու՞ չեն ստանում՝ ավիաուղիները լուծարվել են, սնանկացել է ոմն Կոնստանտին Առուստամյան, որը պարտք էր մոտ 70 հազար դոլար, փախել է Հայաստանից պարտքը չվերադարձրած, հայկական ավիաուղիները «ԻԼ-86» ինքնաթիռ են ունեցել, հիմա Մոսկվայում է, չեն կարող բերել, Սեւանում հողեր ունեն, չեն կարող ծախսել, դրա համար էդ մարդկանց գումարը չի տրվում։

Ի՞նչ մեղավոր են այդ մարդիկ, ինչու՞ նրանց հանդեպ պետությունը չի կատարում իր պարտականությունն այն դեպքում, երբ հայկական ավիաուղիներն այն ժամանակ նույնպես պետական ձեռնարկություն էր։ Ինչքա՞ն կարելի է այդ մարդկանց ստիպել, որ երեխաների հետ կանգնեն եւ մուրան իրենց փողը, իրենց ամուսինների կյանքով վաստակած գումարը։

Եվ վերջապես՝ ինչպե՞ս կարող է այս Կոստյա Առուստամյան կոչվող մարդն էդքան գումար պարտք լինի Հայաստանին, դատարանով վճիռ կայացվի նրա վերաբերյալ պայմանական, նա խաբի, ընդամենը 100 հազարը տա, 6 հարյուր հազարն էլ առնի ու փախնի։ Ու ասում են, ես չգիտեմ, որ նա պարբերաբար Հայաստան գալիս-գնում է,  եւ մեր գլխավոր դատախազությունը 2006 թվականի հուլիսից դադարեցրել է նրան փնտրելու գործը։ Ինչու՞, այս հարցերին եմ ուզում պատասխանի կառավարությունը։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի արդարադատության նախարար Գեւորգ Դանիելյանը։

Գ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Բախշյան, նմանաբնույթ հարց առաջին անգամ չէ, որ բարձրացվում է, երբ տեղի է ունենում այս կամ այն կազմակերպությունում վթար, որի հետեւանքով, բնականաբար, առաջանում են հիմքեր պատճառած վնասի հատուցման առնչությամբ։

Եվ այս կապակցությամբ մենք ձեզ ժամանակին մի պարզաբանում էինք տվել, որը, կարծեմ, սպառիչ էր, իմ կարծիքով, որ մոտեցումը բոլոր դեպքերում եղել է միասնական, որովհետեւ ձեր հարցադրումներից մեկն այն էր, որ կարծես թե, այս աղետի հետեւանքով տուժած քաղաքացիների նկատմամբ փոխհատուցումը միասնական հիմքերով չի իրականացվել։

Մենք մեկ անգամ եւս ուսումնասիրեցինք նաեւ արխիվային փասթաթղթերը, դուք գիտեք, խոսքը վերաբերում է դեռեւս 2003 թվականին սկսված փոխհատուցումներին, պարզվում է, որ նվիրատվության պայմանագրով Ֆինանսների նախարարությանը հանձնարարվել էր որոշակի գումար հատկացնել՝ 3 միլիոնից մի փոքր ավել այդ ընկերոությանը, որը հավասարապես բաշխվել է բոլոր տուժած քաղաքացիների իրավահաջորդներին։ Հիմա՝ ինչու՞ մնացած դեպքերում չի նաեւ գանձվում, այսինքն, դուք ասում եք՝ եթե փոխհատուցման համար դեռեւս կան քաղաքացիներ, որոնց այդ վնասը բավարար չափով չի հատուցվել, ապա ինչու՞ պետությունը նույն կերպ չի շարունակում իր քաղաքականությունը։

Բացատրեմ ինչու. ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ այս պահին սնանկության գործընթացում գտնվող այս կազմակերպությունը դեռեւս ունի ակտիվներ, ուրիշ բան, որ այս ակտիվները ժամանակին չեն իրացվում։ Քաղավիացիայի վարչությունը տվել է պատասխան, ըստ որի՝ այս ակտիվների իրացման գործում կան որոշակի բարդություններ։ Կոնկրետ ի՞նչ բարդություններ, ես այս պահին չեմ կարող ասել։ Եվ սա է, որ մենք այս պահին ուսումնասիրում ենք, նաեւ հետայսու, որովհետեւ գիտեք՝ սնանկության գործընթացում գտնվող ընդհանրապես բոլոր աճուրդները, գույքի իրացումը կառավարության լիազորություններից դուրս են։ Մենք, ուղղակի, կարող ենք հարցումների եղանակով ուսումնասիրել հարցը եւ պարզել, թե, ասենք՝ կառավարիչներն ինչու՞ են ձգձգում այս հարցը, եթե իսկապես, ձգձգում են, սա՝ մեկ։

Եվ եթե կան ակտիվներ, ապա ակտիվների առկայության պարագայում, կարծում եմ, իսկապես, իրավաչափ չէ պետական բյուջեից հատկացումներ կատարելը։ Նույնիսկ, եթե ակտիվները չլինեին, հարցին պետք է ընդհանուր նայել, դուք այս պահին խոսում եք  մի աղետի մասին, մի դեպքի մասին, իհարկե, որն ունի մեծ հնչողություն, բայց տարեկան գրանցվում են այսպիսի մի քանի տասնյակի հասնող դեպքեր տարբեր կազմակերպություններում։

Եվ մոտեցումը, իմ կարծիքով, պետք է լինի ոչ թե այն, որ պետությունը փոխհատուցում կատարի տվյալ կազմակերպության փոխարեն, այլ պետք է մի այնպիսի վարչարարություն մշակվի, որը հնարավորություն կտա ունենալու որոշակի գումարներ կազմակերպության կողմից, ասենք, մուծվող կամ, չգիտեմ, ապահովագրական եղանակներով հավաքագրվող, որը հնարավորություն կտա նաեւ փոխհատուցում կատարել այն դեպքում, երբ այս կազմակերպությունը, ընդունենք, որում տեղի է ունեցել այդ աղետը, ի վիճակի չէ այդ մուծումները կատարել։

Տվյալ դեպքում մենք հենց այդպիսի մի իրավիճակի հետ էլ գործ ունենք։ Սա պատճառ է, որ այս դեպքում նպատակահարմար չի համարվում պետբյուջեից փոխհատուցում կատարելը։ Ես ավարտեցի, տիկին Բախշյան։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-3-րդ խոսափող։

Ա.ԲԱԽՇՅԱՆ

-Պրն վարչապետ, կառավարության որոշմամբ, 2005 թվականին գրված է, թե 2007-ին, 8-ին, 9-ին ինչքա՞ն գումարներ են տալու, եւ տրվել են այդ գումարները 7-8-9 թվականներին՝ 852 մլն 424 հազար 25 դրամ տրվել են, բայց ու՞մ են տրվել՝ հինգերորդ պարտատերին։

Ըստ Քաղաքացիական օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի, պետք է առաջինին, երկրորդին, հետո, բայց տրվել է հինգերորդին։ Ես էս մանրամասնությունները բոլորը ձեզ նորից գրելու եմ եւ հետեւելու եմ, Այդ կանայք ինձանից պակաս չեն, ես պահանջելու եմ, շարունակելու եմ, որպեսզի նրանք նույնպես ստանան... պետական ավիաուղիներ, Հայկական ավիաուղիներն էն ժամանակ պետական էին, պետական պարտավորություններ ստանային։

Եվ վերջապես, նորից եմ ասում՝ այ, Սեւանի տարածքներ ունի Հայկական ավիաուղիները, որի մի մասը ջրի տակ են անցել, մյուս մասն էլ պիտի անցնի, այսինքն՝ չկա էդ։ «ԻԼ-86» ինքնաթիռը թալանված Մոսկվայում գցած է, ոչ մեկը չի բերելու, էդ փողը հետ չի գալու, էս Կոստյա Առուստամյանն էլ փախել է, պարզվում է՝ նրան գտնել չի լինի, ասեղ է։

Ուրեմն, էս մարդկանց ի՞նչ ենք ասում, մեր պետությունն ի՞նչ է ասում, ասում է՝ գնացեք մեռե՞ք, թաղվե՞ք, ինչ ուզում եք արեք, չունենք էդ փողը։ Էդպես չի՛ լինի։

Գ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Նոր ի՞նչ ունեմ ավելացնելու, երբ ասում եմ՝ այդ կազմակերպությունն ունի ակտիվներ, որոնց իրացման դեպքում կարող է փոխհատուցում տրվել, ինչի՞ պետք է պետությունը տվյալ դեպքում հատուցում իրականացնի։

Հիմա դուք խոսում եք նաեւ նրա մասին, թե հատուցման հերթականությունն է խախտվել։ Ֆինանսների նախարարության կողմից ներկայացված փաստաթղթերից նման խախտում չի բացահայտվել, այսինքն՝ հավասարաչափ հատկացվել է։ Հիմա, այնուամենայնիվ, եթե կան որոշ քաղաքացիներ, որոնց բավարար չափով չի տրվել փոխհատուցում, դա ուրիշ խնդիր է։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Զարուհի Փոստանջյան, 3-րդ խոսափող, նախապատրաստվի Արծվիկ Մինասյանը։

Զ.ՓՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Հարգելի կառավարություն, էրեկ եղել եմ Կապան քաղաքի կողքը գտնվող Լեռնաձոր գյուղում, որտեղ բնակիչները բողոքում էին եւ ինքս էլ ականատես եղա, թե ինչպե՞ս են այնտեղ տեղի ունենում ապօրինի աշխատանքներ՝ կապված հորատանցքի փորելու հետ եւ նաեւ՝ ճանապարհ բացելու հետ։

Այդ կազմակերպությունը՝ հայ-ռուսական կազմակերպությունը, որը պետք է զբաղվի ուրանի հանքավայրի հետախուզման եւ ապագայում նաեւ՝ ուրանի հանքավայրի շահագործմամբ, փաստորեն, այնտեղ իրականացնում է ապօրինի գործողություններ։ Համաձայն ՀՀ հողային օրենսգրքի 83 հոդվածի, պարտադիր նրանց կողմից պետք է կնքվեր համապատասխան պայմանագիր  համայնքի ղեկավարության հետ՝ սեփականատիրոջ հետ։ Նման պայմանագիր չունենալու դեպքում նրանք իրավասու չէին նման գործունեություն ծավալեին։

Սակայն գործունեությունը ծավալվում է, հորատանցքը փորված էր, դեռ ավելին՝ ճանապարհ էր բացված շուրջ 300 մետր, եւ ճանապարհն ուներ շուրջ 3-5 մետր լայնություն։ Եվ այնտեղ արդեն հանվում էին այդ, հավանաբար, ռադիոակտիվ ուրանի այդ հանքավայրը, որն ուղղակի թափված էր գետնին, որեւիցե պատնեշ կամ որեւիցե համապատասխան միջոցառումներ նրանց ապահով լինելու վերաբերյալ չունեն, գոյություն չուներ, եւ այդտեղ կարող էր մուտք գործել ցանկացած անձ, այդ թվում նաեւ՝ գյուղի բնակիչ երեխաները։

Եվ ես ուզում եմ կառավարության պատասխանը, բնապահպանության նախարարի պատասխանը Գեւորգյանին կարդալ, որտեղ գրված է, որ՝ «Երկրաբանահետախուզական աշխատանքների ընթացքում իրականացվելու է բնապահպանական ճառագայթման աղբյուրների ազդեցության մշտադիտարկումների համալիր միջոցառումների ծրագիր»։

Այդտեղ հորատանցքը կազմում էր մոտ 400 մետր, այդ քարերը թափված էին գետնին, այդ ձեր մշտադիտարկումը ես կցանկանայի իմանալ, թե ինչպե՞ս է արվում, այդ մշտադիտարկումը՝ ի՞նչ համապատասխան սարքավորումներով, ո՞վ է անում այդ մշտադիտարկումը։ Եվ եթե կան համապատասխան այդ պայմանագրերը, ապա ի՞նչ միջոցներ եք դուք ձեռնարկելու, որպեսզի դադարեն այդ ապօրինի գործողությունները։

Ես էլ չեմ խոսում այն մասին, որ կառավարությունը նաեւ կեղծել է արձանագրությունը, թե իբրեւ, անցկացվել են լսումներ, եւ համայնքի բնակիչներն իրենց գոհունակությունն են հայտնել այս ազգադավ ծրագրին։ Այստեղ նոր խոսվեց նաեւ այն մասին, որ տեղի է ունենում արտագաղթ մեր երկրից, եւ սա շատ լավագույն արտագաղթի օրինակ է, որը մեզ մատուցում է ՀՀ կառավարությունը։

Ընդամենը 6 կմ է գտնվում Նախիջեւանից Լեռնաձոր համայնքը, այդ ինչպե՞ս եք դուք մտածում պահել մեր այդ սահմանը, երբ մշտապես դա գտնվելու է, ժամանակին՝ շուրջ 20 տարի առաջ, գրադների, այդ...

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի էներգետիկայի եւ բնական պաշարների նախարար Արմեն Մովսիսյանը։

Ա.ՄՈՎՍԻՍՅԱՆ

-Դուք անընդհատ հարցը բարձրացնում եք գոյություն ունեցող հանքավայրերի մասին։ Հանքավայր այնտեղ ուրանի չկա, ես չգիտեմ, ձեզ որտեղի՞ց է այդ ինֆորմացիան, որ այնտեղ գոյություն ունի ուրանի հանքավայր։

Այնտեղ ընդամենն ուսումնասիրություն է կատարվում ուրանի հանքերի... եւ դրա արդյունքում հնարավոր պաշարներ գտնելու համար, որեւիցե հանքավայր ՀՀ-ում ուրանի դեռեւս հայտնաբերված չէ։

Երկրորդը՝ ինչ վերաբերում է ապօրինի կատարվող աշխատանքներին, գնահատականներ տալուց պետք է մի քիչ զգույշ լինել, որովհետեւ այնտեղ որեւիցե ապօրինի աշխատանք չի կատարվում։ Կա օրենսդրություն, օրենքով սահմանված նորմեր, բոլոր աշխատանքները կատարվում են այդ սահմաններում։ Թե դուք ո՞ր օրենսդրությունից եք օգտվել, որ համարվում են ապօրինի, ես չգիտեմ։

Ինչ վերաբերում է նրան, որ կառավարությունը կեղծ ինֆորմացիա է տվել՝ այնտեղ որեւիցե լսումներ չեն եղել, նորից եմ կրկնում՝ սա եւս ճիշտ չէ։ Լսումները կատարվել են ո՛չ մի անգամ, բազմի՛ցս, անընդհատ են կատարվելու եւ որեւիցե կեղծ ինֆորմացիա հրապարակելու խնդիր չկա էդտեղ։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-3-րդ խոսափող։

Զ.ՓՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Այն, որ ՀՀ կառավարությունը կեղծում է, դրա մասին վերջերս էր ընդունվել որոշում ՄԱԿ-ի տնտեսական հանձնաժողովի կողմից Թեղուտի հանքավայրի վերաբերյալ։

Հաջորդը ես կկարդամ ձեր կողմից, ձեր կառավարության կողմից ընդունած որոշումը, որն այս պահին, այո՛, վերաբերում է հետախուզական աշխատանքներին, բայց ապագայում վերաբերելու է հանքավայրի շահագործմանը։ Սա, այն կազմակերպությունը, որ դուք ստեղծել եք համատեղ Ռուսաստանի Դաշնության հետ, վերաբերում է ոչ միայն շահագործմանը, այլ նաեւ ապագայում հանքավայրի հետախուզմանը, հանքավայրի շահագործմանը, այս պահին՝ հետախուզմանը։

Ինչ վերաբերում է օրենսդրությանը, այո՛, կեղծվել է, եւ այս պահին այնտեղ բացվել է ճանապարհ առանց որեւիցե պայմանագրի եւ որոշման։ Դուք կարող եք ինքներդ գնալ, տեսնեք, եթե դուք ունեք նման փաստաթուղթ։ Ես խոսել եմ անձամբ այդ ձեր հայ-ռուսական համատեղ ձեռնարկության ղեկավար պրն Մկրտիչ  Կիրակոսյանի հետ եւ նաեւ գյուղապետի հետ, պայմանագիր գոյություն չունի այդտեղ այդ աշխատանքներն իրականացնելու վերաբերյալ։

Այս պահի դրությամբ էլ այնտեղ ամեն ինչը բաց, թափված է, եւ կուզենայի իմանալ, թե դուք ինչպե՞ս եք այդ մշտադիտարկումն իրականացնում, եթե այնտեղ ամեն ինչը թափված է, այդ հանքանյութը, որը հանել եք 400 մետր խորությունից, ես կցանկանայի իմանալ՝ այդ հանքանյութը, որը ցանկացած մարդ կարող է ձեռք տալ եւ անձրեւային ջրերի միջոցով կարող է նաեւ տարածվել, ինչպե՞ս եք դա դուք մշտադիտարկումն իրականացնում։

Այդ համալիր ծրագիրը, որի պատասխանը կա այստեղ, ինչպե՞ս է դա տեղի ունենում, այդ ձեւի անտեր ու դուս վիճակում համալիր ծրագի՞ր եք մշտադիտարկման իրականացնում։

Ա.ՄՈՎՍԻՍՅԱՆ

-Տիկին Փոստանջյան, անցած անգամ դուք հարց էիք բարձրացրել այդ հանքի շահագործման վերաբերյալ, հետո ասեցիք... տիկին, երբ դուք խոսում էիք, ես ուշադիր լսում էի...

Զ.ՓՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Լսում եմ։

Ա.ՄՈՎՍԻՍՅԱՆ

-Ուշադիր լսեք, անցած անգամ, երբ որ ձեր հարցը բարձրացրեցիք, բարձրացրեցիք շահագործման վերաբերյալ։ Երբ որ ես պատասխանեցի, որ որեւիցե շահագործում չկա, դուք ասացիք, որ շատ լավ գիտեք, որ հետախուզական աշխատանքներ են իրականանում եւ այլն, եւ այլն։ Այսօր այս նույն հարցը դուք տեղափոխել եք նույն հարթության մեջ, այլ անկյունից եք մոտենում՝ հասկանալի է, թե ինչի՛ համար։

Ինչ վերաբերում է այդ դուրս թափվող ապարներն ինչպե՞ս են մոնիթորինգի ենթարկում, ի՞նչ միջոցներով, ի՞նչ գործիքներով, եթե դուք վերցնեիք նայեիք իրենց պայմանագիրը եւ այն նախագիծը, տեխնոլոգիական նախագիծը, որը կա, որը հաստատված է, կտեսնեիք, որ այդ ամեն ինչն այնտեղ կատարվում է։ Եթե էդ 400 մետր ծակել հանքանյութ են հանել, էդ չի նշանակում, որ դա ռադիոակտիվ ֆոն ունի կամ դա ուրան է արդեն։ Եթե հանել թափել են,  նշանակում է դատարկ ապար է եւ որեւիցե վտանգ նա իրենից չի ներկայացնում։ Եվ դատարկ ապարի համար որեւիցե պատնեշ կամ որեւիցե այլ բանի անհրաժեշտություն չկա։

Ինչ վերաբերում է ճանապարհին, ինչ վերաբերում է մնացած հարցերին՝ բոլորը ոչ թե ապօրինի են, այլ օրինականության սահմաններում։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Ավարտեցի՞ք, պրն Մովսիսյան... կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Արծվիկ Մինասյան, նախապատրաստվի Հրանտ Մադաթյանը, 3-րդ խոսափող։

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Հաշվի առնելով, որ այսօր այս դահլիճում բավական շատ խոսվեց արտագաղթի կասեցման եւ ժողովրդագրական քաղաքականության մասին, մի փոքր անդրադարձ կատարեմ, այնուհետեւ կհնչեցնեմ հարցս։

Նախ՝ այն, որ կառավարությունն ունի հաստատված ժողովրդագրական քաղաքականության հայեցակարգ, կարծում եմ, բոլորը գիտեն, եւ դրանում բավական նորմալ ձեւով բացահայտված են թե՛ հիմնախնդիրները եւ թե՛ նաեւ գործողություններն ու գործիքակազմը, որով պետք է իրականացվի ժողովրդագրական ակտիվ քաղաքականություն։ Սակայն, ինչպես շատ հաճախ է պատահում, կառավարությունն իր հայտարարած եւ հաստատած քաղաքականությունը, պարզապես, կյանքի չի կոչում, որովհետեւ դրա պրակտիկ ներդրումը չկա ոչ միայն միջինժամկետ ծախսերի ծրագրերում, այլ նաեւ՝ 2011 թվականի պետական բյուջեի նախագծում։ Եվ նոր հեծանիվ հորինել պետք չէ, կարծում եմ, անհրաժեշտ է առնվազն կատարել այն, ինչ հաստատվել է եւ պետք է գործի դնել։

Իսկ այժմ հարցս, որը վերաբերում է Հայաստան-Իրան տնտեսական հարաբերություններին։ Ընդամենը 1-2 օր առաջ Հայաստանի պաշտոնական պատվիրակությունը եղավ Իրանում՝ այն նաեւ նպատակադրումով, որ պետք է կնքվեին համաձայնագրեր։ Առաջին հարցը վերաբերում է հետեւյալին՝ ինչպիսի՞ համաձայնագրեր են կնքվել տնտեսական հարթության մեջ։ Նախատեսվում էր նաեւ ազատ առեւտրի համաձայնագիրը, կնքվե՞լ է այն, թե՞ ոչ։ Եթե ոչ՝ ի՞նչ պատճառներով, որովհետեւ մամուլում նաեւ տարբեր տեղեկատվություն կար դրա հետ կապված, որից մեկն էլ վերաբերում էր նրան, որ իրանական կողմն է հրաժարվել։ Արդյոք ի՞նչն է պատճառը, որ հրաժարվել է։

Երկրորդ հարցը վերաբերում է նավթամուղի խնդրին՝ ի՞նչ է կատարվել այստեղ եւ ի՞նչ պայմանավորվածություններ են ձեռքբերվել, եւ ինչպիսի՞ ակնկալիքներ պետք է ունենա հայ հասարակությունն այս ծրագրից։

Եվ երրորդը՝ նավթավերամշակման գործարանին, որը նաեւ, ըստ նախնական մոտեցումների, այն կարող էր նաեւ նպաստել Հայաստանում բենզինի, դիզվառելիքի եւ այլ նավթամթերքների շուկայում առավել մրցակցային պայմաններ հաստատելուն, ի՞նչ է նախատեսվել այս ուղղությամբ եւ արդյոք փոփոխության ենթարկվե՞լ են այս ծրագրերը, թե՞ ոչ։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի էկոնոմիկայի նախարար Ներսես Երիցյանը։

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Առաջին  հարցի հետ կապված՝ ազատ առեւտրի համաձայնագրի, դա եղել է իրանական կողմի առաջարկ եւ ոչ թե այսօր, այլ մի տարուց ավելի է այդ հարցը քննարկվում է, իրանական կողմը չի կարողանում հաղթահարել օրենսդրական իր այն սահմանափակումը, որ 0-ական մաքսատուրք չի կարողանում ապահովել բոլոր ապրանքների նկատմամբ։

Կոնստրուկտիվ քննարկումների արդյունքում նոր մոտեցում առաջ քաշվեց՝ նախընտրելի առեւտրային ռեժիմ, որը թույլ կտա միջազգային համաձայնագրերով այդ սահմանափակումը հաղթահարել, չնայած, դա նույնպես մենք պետք է կարողանանք Առեւտրի համաշխարհային կազմակերպության անդամ երկրների հետ քննարկել։ Դրա համար 3-ամսյա ժամկետ է նախատեսված, որ հայկական կողմը վերջնական դիրքորոշում պիտի արտահայտի։ Ցանկությունը եւ առաջարկն իրանական կողմից է, մենք փորձում ենք, ուրեմն, մեր մասով միջազգային համաձայնագրերով դրված խնդիրները լուծել, որպեսզի կարողանանք այդ համաձայնագիրը կնքել։

Այսինքն, երկուսն էլ այսօր բաց են՝ եւ՛ ազատ առեւտրի համաձայնագիրը, եւ՛ պրեֆերենցիալ համաձայնագիրը, որն ըստ ապրանքային ցանկերի կարող է լինել։ Սա է եղել հիմնական պայմանավորվածությունը։ Դեռ աշխատանք կա անելու, որպեսզի երկու կողմերի տարբերություններն այս մասով վերացվեն։

Հաջորդ երկու հարցերի հետ կապված՝ նավթավերամշակման մասով քննարկումներ չեն եղել պատվիրակության զրույցների եւ հանդիպումների շրջանակներում։ Իսկ նավթամուղի հարցն այն չորս  խոշոր ծրագրերն են, որոնք հանրապետության վարչապետն իր բոլոր հանդիպումների ժամանակ շեշտում էր, դրանցից մեկն էր, որն անընդհատ շեշտվում էր, որ մենք դա պետք է իրականություն դարձնենք, եւ կար ամբողջական ընկալում իրանական կողմի մոտ։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-3-րդ խոսափող։

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն նախարար։ Ես հիշում եմ, որ շաբաթ օրը, երբ դուք շտապում էիք Իրան, մեծ հույսեր ունեիք, բայց հիմա այս պատասխանի մեջ ես հասկացա, որ հայկական կողմը չի եղել նախաձեռնողն ազատ առեւտրի համաձայնագրի կնքման, այլ դա ընդամենն արձագանքումն է մեր կողմից իրանական նախաձեռնությանը։

Արդյոք լրացուցիչ ի՞նչ քայլեր են կատարվում, որպեսզի մենք ոչ թե սպասենք, թե իրանական կողմն ի՞նչ է առաջարկելու, այլ մենք ավելի նախաձեռնող լինենք՝ հաշվի առնելով նաեւ այն տնտեսական պայմանները, որի մեջ գտնվում է Հայաստանը։ Եվ նաեւ այն, որ սա հնարավորություն կտա Հայաստանին շատ ավելի ակտիվ տնտեսական քաղաքականություն վարել իր հարավային հարեւանի հետ։

Իսկ ինչ վերաբերում է նավթավերամշակման եւ նավթամուղի ծրագրերին, եթե ես չեմ սխալվում, այս ծրագրերը համարվում էին նաեւ կարեւոր հակաճգնաժամային միջոցառումներ, եւ նաեւ կարեւորվում էր դրանց տնտեսական դերը, նպատակը, նշանակությունը։ Արդյոք սա նշանակու՞մ է, որ Հայաստանի կառավարությունը փոփոխություն է մտցրել իր քաղաքականության մեջ եւ հիմա նոր ծրագրեր է առաջ քաշում կամ հրաժարվում է նախկիններից։ Իսկ եթե հրաժարվում է, ապա ինչ-որ բաներ փոփոխելու՞ է, թե՞ ոչ, իսկ եթե դա հակաճգնաժամային ծրագրային դրույթներ չէին, համենայն դեպս, շատ կարեւոր միջոցառումներ էին համարվում Հայաստանի տնտեսական զարգացման համար։

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Ցանկացած համաձայնագիր՝ դա երկու կողմի նախաձեռնություն է, եւ բանակցության արդյունքներում գալիս են որոշակի ֆորմատի։ Ազատ առեւտրի համաձայնագիրը՝ դա երկկողմանի շահագրգռվածություն է եղել, դրա համար գործընթացը սկսվել է։

Մենք ստորագրեցինք նաեւ հուշագիր, որտեղ կոնկրետ այլ խնդիրների վերաբերյալ նույնպես եղան պայմանավորվածություններ, եւ հատկապես մեր ապրանքներն արտահանելու տեխնիկական եւ մաքսային որոշակի խնդիրների հետ կապված, նմանատիպ խնդիրներ նաեւ բարձրացնում էր իրանական կողմը։ Եվ եղավ բարձր մակարդակի պայմանավորվածություն, որ իրենց մաքսային ծառայության պետը, համաձայնագրի դրույթ եղավ, կժամանի Հայաստան, որտեղ կքննարկենք եւ՛ տրանզիտի, եւ՛ մեր ապրանքների արտահանման, եւ՛ նաեւ իրանական ապրանքները Հայաստան ներմուծելու խնդիրները, դրանց հետ կապված մնացած բոլոր բարդույթները։

Իսկ ազատ առեւտրի համաձայնագիրը հարեւանների հետ, դա մեր ռազմավարական նպատակադրումներից է, եւ մենք բոլորի հետ հավասարապես աշխատում ենք, որ կարողանանք բացել առեւտուրը մեր տարածաշրջանի նկատմամբ։ Այնպես որ, դա եւ՛ մեր նախաձեռնությունն է, եւ՛ իրանական կողմի։ Երկկողմանի նախաձեռնություն է, եւ հույս ունենք եկող տարի գալ համաձայնության որեւիցե ֆորմատի շուրջ, որը կհեշտացնի եւ կէժանացնի առեւտուրը երկու երկրների միջեւ, կարծում եմ, սրա անհրաժեշտությունը կա։

Իսկ նավթամուղը՝ դա խոշոր ծրագրեր էին, որոնց վերաբերյալ համաձայնագիր մենք կնքեցինք, դա երբեւիցե չենք հայտարարել որպես հակաճգնաժամային ծրագրի մաս, որովհետեւ միշտ էլ գիտակցել ենք, որ դրա նախապատրաստական աշխատանքները որոշակի խելամիտ ժամանակ են պահանջում, եւ մենք այդ գործընթացի մեջ ենք գտնվում։

Ես, ուղղակի, ձեզ տեղեկացրեցի, որ ծրագրերը գտնվում են օրակարգում եւ իրենց ընթացքն են ապրում։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Հրանտ Մադաթյան, 3-րդ խոսափող, նախապատրաստվի պատգամավոր Սամվել Բալասանյանը։

Հ.ՄԱԴԱԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Աբրահամյան։ Հարցս ուղղում եմ գյուղատնտեսության նախարար պրն Ալավերդյանին։

2008-2009 թվականներին կառավարության կողմից ցանցերի համար տրվող դրամական աջակցության շնորհիվ Գեղարքունիքի մարզում մշակվող հողատարածքներն ավելացան 5 հազար 500 հեկտարով՝ հասնելով 17 հազար 700-ի։ Սակայն 2010 թվականին, սուբսիդիայի բացակայության պատճառով, միայն աշնանացան մշակաբույսերի ցանքատարածությունները կրճատվեցին  7 հազար հեկտարով։ Մշակվող յուրաքանչյուր հեկտարի համար տրամադրվող 35 հազար դրամն էականորեն նպաստում էր հացազգի մշակաբույսերի ցանքատարածքների ավելացմանը, որը մեր հանրապետության համար ստրատեգիական կարեւոր խնդիր է։

Բացի այդ, կառավարության նման աջակցության շնորհիվ համայնքները կարողանում էին իրենց բյուջեի կատարողականը հասցնել մինչեւ 100%-ի։ Գյուղերում լուծվում էին նաեւ սոցիալական խնդիրներ, նորոգվում եւ բարվոք վիճակում էին պահվում գյուղատնտեսական բոլոր տեխնիկաները։ Փաստորեն, սուբսիդավորման գործընթացն արդարացված էր բոլոր իմաստներով, եւ էականորեն նպաստում էր ոչ միայն գյուղատնտեսության զարգացմանը։

Հարցս հետեւյալն է՝ չե՞ք կարծում արդյոք, որ անհրաժեշտ է վերը նշված գործընթացը շարունակել։

Եվ երկրորդը՝ պրն, Ալավերդյան, կցանկանայի պարզաբանում տայիք ճապոնական դրամաշնորհի միջոցով  ձեռք բերված 61-62 տեխնիկան, որը գնվել է Բելառուսիայից, այդ մի քանի տեխնիկաներով ընդհանուր հանրապետության մասշտաբով ի՞նչ ձեւով եք ստեղծելու մեքենատրակտորային պարկեր։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի գյուղատնտեսության նախարար Գերասիմ Ալավերդյանը։

Գ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար, պրն Մադաթյան։ Նախ՝ ինչ վերաբերում է սուբսիդավորման դադարեցման հետ կապված, ես ասեմ, որ սուբսիդիան տրվում էր ընդամենը 181 համայնքների, որոնք գտնվում էին ծովի մակերեւույթից 1900 մետր եւ ավելի բարձր տարածությունների վրա, որն առաջացնում է նաեւ ինչ-որ սոցիալական խնդիրներ։ Միայն այն համայնքները, որ 1900 մետր եւ բարձր, ստանում էին, իսկ դրանից ցածր՝ չէին ստանում։

Եվ բացի այդ, կառավարությունում համապատասխան քննարկումից հետո որոշվեց, որ այդ գումարներն ամբողջությամբ դրվի երկու շատ կարեւորագույն ծրագրերի վրա, որն ամբողջ հանրապետության գյուղատնտեսության զարգացման համար շատ կարեւորագույն խնդիրներ են։ Մեկը՝ հակակարկտային կայանների տեղակայումն է, եւ երկրորդը՝ սերմնաբուծության զարգացման ծրագիրը։

Եվ 450 միլիոնը դրվեց հակակարկտային կայանների կառուցման համար, որից 48 հակակարկտային կայանների այսօր արդեն ընթանում են շինարարական աշխատանքները, եւ մինչեւ տարվա վերջ արդեն ամբողջ Արարատյան դաշտը եւ Արմավիրի մարզը՝ առաջին գիծը։ Հակակարկտային կայանների այն ծրագիրը, որն ընդունվել է 2008 թվականի սեպտեմբերին՝ ՀՀ-ում տեղակայել 250 հակակարկտային կայաններ, մենք առաջին գիծն ամբողջությամբ կփակենք։

Երկրորդ մասը, որը որոշում կայացվեց կառավարության կողմից՝ 558 մլն դրամ, դա նախատեսվեց բարձրորակ էլիտար սերմացու ներկրել Ռուսաստանի Դաշնության Ստավրոպոլի երկրամասից, որը մենք ամբողջությամբ, մոտ 10 տոննայի ներկրեցինք ՀՀ, եւ կառավարության սահմանած չափորոշիչներով, այն բաշխվեց մեր գյուղացիական տնտեսություններին, ֆերմերներին։

Ինչ վերաբերում է երկրորդ հարցին, այո, ՀՀ-ում ներկրվեց, դա  թվով տասներորդ դրամաշնորհն էր, 61 տրակտոր՝ համալրված գյուղգործիքներով։ Ես ինչպես առաջին հարցի եւ պատասխանի ժամանակ նշեցի, նախարարական կոմիտեում քննարկվել է հարցը, հայեցակարգը ներկայացվել է կառավարություն։ Կառավարության որոշումով մենք հստակ սահմանված չափորոշիչներով այս 61 տրակտորները, առաջնահերթությունը տալով կոոպերատիվներին։ Կոոպերատիվների զարգացումը գյուղերում կբաշխվի մրցութային կարգով, բոլոր չափորոշիչները սահմանված են, եւ ընդհանրապես դա միայն այդ 61 տրակտորներով չի, որ մեքենատրակտորային կայանները փորձում ենք ձեւավորել։

Դա լուրջ մեծ ծրագիր է, որը ՀՀ-ն այդ դրամաշնորհով ներկրելու է մոտ հազար հատ գյուղատնտեսական մեքենաներ, տրակտորներ, եւ նաեւ՝ դրանից հետո մենք հստակ ծրագիրը ներկայացրել ենք, թե ինչպե՞ս ենք մենք կանխատեսում նորից գյուղատնտեսական տեխնիկա ներկրել Հայաստան լիզինգի ձեւով։ Եվ ունենք պայմանավորվածություններ «Նյու Հոլանդ» կազմակերպության հետ, «Ջոն Բիր» կազմակերպության հետ։ Երեկ նաեւ Վրաստանում ես այդ հարցը քննարկման թեմա դարձրեցի գյուղատնտեսության նախարարի հետ, եւ շատ բարենպաստ պայմաններով...

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-3-րդ խոսափող, դուք կարձագանքեք, պրն նախարար։

Հ.ՄԱԴԱԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Ալավերդյան։ Ես, ուղղակի, կուզենայի հասկանալ, պրն Ալավերդյան, մեր բարձրլեռնային շրջաններում, ես նկատի ունեմ Գեղարքունիքի մարզը մտնում է, ձեր ասած 1900 մետր բարձրության տակ գտնվում է, եւ կցանկանայինք, մեր մոտ հակակարկտային կայաններ ոչ մի հատ չի տեղադրվել, ոչ էլ պետք է տեղադրել։ Որտեղ որ տեղադրվել է, մենք արդյունքը տեսանք, բոլորս էլ տեղյակ ենք՝ ի՞նչ արդյունք տվեցին էդ հակակարկտային կայանները։

Բայց, բոլոր դեպքերում, կարելի էր, չէ՞, ինչ-որ մի մաս հատկացում կայացնել, շատ ճիշտ ճանապարհի վրա էր գտնվում կառավարությունը, շատ ճիշտ օգնություն էր հատկացրել գյուղացուն, սահմանամերձ շրջանի գյուղացուն, գյուղն արդեն արթնանում էր, գյուղացիք կարողանում էին զբաղվել հողային աշխատանքներով։ Հիմա մենք նորից զրկեցինք, ես թվեր, փաստեր եմ բերում, որ կոնկրետ 7 հազար հեկտարով Գեղարքունիքի մարզը հետ է գնացել, ցանքսը պակասել է։

Կարելի էր, չէ՞, որ ամեն մարզին իր բնորոշ մոտեցումն ունենալ, եւ շնորհակալ եմ, եթե էդ տեխնիկաները, իրոք, կհասնեն հանրապետության բոլոր գյուղերին ու բոլոր տեղերում էլ կստեղծվեն տարբեր տեսակի գյուղատնտեսական տեխնիկաներով մեքենատրակտորային պարկեր, ու դրանք կլինեն գյուղի համայնքի ղեկավարության տակ, դա ճիշտ կլինի, էդ հարցում ճիշտ կլինի, եթե կարողանաք էդպես մեքենատրակտորային պարկեր ստեղծել։

Իսկ սուբսիդավորման հարցում խնդրում եմ, էս ձեւի համար հարցը չեմ բարձրացրել, վերջին այցի ժամանակ էս Գեղարքունիքի մարզի գյուղացիների խնդրանքն եմ ես ձեզ փոխանցում ու խնդրում, որ գուցե, Գեղարքունիքի մարզին կամ մի ուրիշ մարզերին մի ուրիշ մոտեցում արվի, էդ սուբսիդավորումը՝ էդ 35 հազար դրամը տրվի, որ մարդիկ կարողանան զբաղվել իրենց աշխատանքներով։ Շնորհակալություն։

Գ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Ինչ վերաբերում է սուբսիդիաների շարունակական տրամադրմանը Գեղարքունիքի մարզին, ես ձեզ ասեմ, որ ընդհանուր առմամբ մեր ցանքատարածությունները հաշվի առնելով, մոտ 3,5-4 մլրդ դրամ գումար է հարկավոր, որ ամբողջ ՀՀ ցանքատարածություններին մենք կարողանանք սուբսիդավորել։ Ես կարծում եմ, որ հնարավորություն ընձեռելու դեպքում, հնարավորություն սահմանելու դեպքում մենք կարող ենք քննարկել նաեւ այդ թեման։

Իսկ որ ցանքատարածությունները Գեղարքունիքի մարզում սուբսիդիա տրվելու արդյունքում ավելացել է մոտ 5 հազար հեկտարով, եւ բոլորը շահագրգռված էին, դա մենք տեսանք եւ կփորձենք այլ  ծրագրերի միջոցով դա նորից վերականգնել։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Սամվել Բալասանյան, նախապատրաստվի Արծրունի Աղաջանյանը։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ուրեմն, մենք երեկ քննարկում էինք «Արտոնագրային վճարների մասին» օրենքի նախագիծը, որն այսօր մենք 1-ին ընթերցմամբ ընդունեցինք։ Շատ կարեւոր օրենքի նախագիծ էր բերվել վերջապես, որը հիմնականում խթան է հանդիսանալու ձեռներեցներին եւ ձեռնարկատիրական ընկերություններին, նու, ի նկատի ունեմ մանր բիզնեսի հետ կապված։ Ասեմ, որ նաեւ մենք մեր առաջարկությունները կկատարենք 1-ից 2-րդ ընթերցման ընթացքում։

Նաեւ ողջունում եմ, որ այսօր ազատ տնտեսական գոտիներ ենք մենք ստեղծում, հանձինս պրն վարչապետը բյուջեի քննարկման ժամանակ ասեց, որ «Զվարթնոց» օդանավակայանում նման ծրագիր է իրականացնում, որը դեռ 10 տարի առաջ ես ասում էի, որ անպայման անհրաժեշտ է նաեւ դա աղետի գոտում ստեղծել այդպիսի գոտիներ, որը հնարավորություն կտար էսօր ունենալ շատ բարձր արդյունքներ։ Համենայն դեպս, հիմա աղետի գոտում՝ հանձինս Գյումրի քաղաքում, ստեղծվում է տեխնոպարկի, ուրեմն, գաղափարախոսությունը, որն արդեն 2 տարի է կա եւ պտտվում է Ազգային ժողովում, միշտ խոսվում է դրա մասին։

Ես կուզենայի հասկանալ, թե հիմնականում, պրն Երիցյանն է զբաղվում՝ էկոնոմիկայի նախարարը, թե 200 մլն մենք տվեցինք 2010 թվականին, ի՞նչ է արվել եւ հիմա նորից 2011 թվականի բյուջեի մեջ էլ նման գումար կա տրված, ի՞նչ է լինելու։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի էկոնոմիկայի նախարար Ներսես Երիցյանը։

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Նախ՝ տեխնոպարկի հետ կապված, ուղղակի, տեղեկացնեմ, որ ընտրվել է, կառավարությունն արդեն որոշում է կայացրել դրա համար հատկացնել Գյումրու մանկավարժական ինստիտուտի շենքը, պատմական էդ շենքը, որը քանդված վիճակում է։ Մոտ 6 հազար քմ պետք է վերանորոգվի եւ ժամանակակից պայմաններին համապատասխանեցվի։

Այս պահին նախագծա-նախահաշվային աշխատանքներն ավարտվում են, հիմնական դիզայնի աշխատանքները մինչեւ տարվա վերջ կավարտվեն, եւ մենք դա կդնենք հանրային քննարկման։ Մեկ անգամ դրվել է եւ վերջնական քննարկման կդրվի, որ նաեւ լինի ընդհանուր ընդունում այդ ծրագրի, որից հետո 2010 թվականին Համաշխարհային բանկի ծրագրի ներքո, կսկսվի դրա վերակառուցման աշխատանքները, 11-ին՝ հաջորդ տարի։

Այս տարվա 200 միլիոնը երեք նպատակադրում ուներ, մեկը՝ զարգացման կառույցը ձեւավորելը, որը կունենա պրոֆեսիոնալ կառավարիչներ, ինժեներներ եւ այլ մասնագետներ, որոնք անհրաժեշտ են զարգացման մոդելը կառուցելու եւ այդ միջոցները կառավարելու համար։

Երկրորդը՝ տեղի կադրերի վերապատրաստման խնդիրն է դրված, երիտասարդներ, որոնք շնորհալի են, կարող են որոշակի բիզնես սկսել, մեկ-երկու ընկերություններ մեր փայամասնակցությամբ եւ մեր առաջնորդմամբ պիտի կարողանանք Գյումրիում կայացնել։ Մրցույթն արդեն հրապարակված է, մեկ-երկու նման  ծրագիր այս տարի ընտրելու ենք, որտեղ կոնկրետ առարկայական ներդրում ենք կատարելու եւ փորձելու ենք կայացնել այդ երկու ընկերությունները։

Եվ երրորդը՝ 50-50% մասնակցությամբ ամերիկյան  Նեյշնլ ինստրումենտ ընկերության հետ համատեղ բարձր ինժեներական, հեռահաղորդակցության, նյութերի դիմադրության, նաեւ մեխանիկայի լուրջ լաբորատորիաներ են դրվելու, որոնց սարքերի մի մասը, չափագիտական սարքերը կլինեն Նեյշնլ ինստրումենտինը, իսկ հիմնական այդ էտալոնները՝ տեղի ընկերությունները նույնպես կարող են մասնակցել դրանց կառուցմանը։ Դրանք խոշոր, մոտ 4 մեծ սենյակներում տեղավորվող լաբորատորիաներ են, որոնք եւ՛ ուսումնական նպատակով են, եւ՛ նաեւ գիտահետազոտական նպատակով։

Մինչեւ շենքի վերակառուցումը դրանք կտեղակայվեն Գյումրու հարմարավետ տարածքներից մեկում համալսարանական, դրանից հետո կտեղափոխվեն տեխնոպարկի տարածք, որը թույլ կտա ստեղծել նոր գաղափարներ եւ այդ գաղափարների հիման վրա ստեղծել բիզնեսներ։ Եվ մենք կկարողանանք ֆինանսավորումն ապահովել այդ բիզնեսների կայացման։ Այսինքն, այդ երրորդ կոմպոնենտն այդ կարեւորագույն լաբորատորիաների հիմնումն է՝ համատեղ այդ ճանաչված ամերիկյան ընկերության հետ միասին։

Հիմնական որոշումը կայացված է, Գյումրու բոլոր բուհերի ղեկավարների հետ քննարկված է, եւ արդեն գնումների գործընթացը սկսել ենք։ Սա է հիմնական նպատակները, որ դրել էինք մեր առջեւ։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Պրն նախարար, ուղղակի, երբ որ քաղաք եք մտնում, դե, ես գիտեմ, որ շատ շուտ-շուտ եք լինում Գյումրիում, հենց ձախի վրա գեղեցիկ պատ է շարված եւ գրված է տեխնոպարկ։ Նու, դրա, հենց պատի հետեւի մասը, երեւի, կենցաղային աղբով է լցված։

Ես մտածում եմ, որ մանկավարժական ինստիտուտը, որն ասեցիք եւ արդեն պայմանավորվածություն են ձեռք բերել, որեւէ շինարարական աշխատանքներ չի գնում, եւ ե՞րբ պետք է սկսվեն այդ շինարարական աշխատանքները, որովհետեւ շատ մեծ հույսով, երեւի, Գյումրի քաղաքի բնակիչները սպասում էին, որ էդտեղ աշխատատեղեր կլինեն, էդտեղ կլինեն հետագայում չզարգացումներ, ուսումնական կենտրոն կլինի, որն իրեն հետ հետագայում կբերի, այսինքն, տեխնոպարկի էն փիլիսոփայությունը, որը, ասենք, հեռուստատեսությամբ այն ժամանակ ոնցոր թե իրազեկվեց մեր գյումրեցիներին։

Ուղղակի, ես կուզենայի, գոնե, ժամկետներ ասվեր, որպեսզի մարդիկ էդպիսի հույսով չապրեն։

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Ես ժամկետները հրապարակեցի, էդտեղ ոչ միայն շենքը, այլ ամբողջ արժեշղթան է կարեւոր, որով պետք է բիզնեսները ստեղծվեն, եւ նաեւ կրթական համակարգի ու հետազոտողների հետ կապը կարողանանք ստեղծել՝ բիզնեսի եւ հետազոտողների։

2011 թվականին, ասեցի, որ շինարարական աշխատանքները կսկսվեն եւ մինչեւ տարվա վերջ կավարտենք ամբողջ նախագծանախահաշվային աշխատանքները։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Արծրունի Աղաջանյան, 1-ին խոսափող, նախապատրաստվի Մկրտիչ Մինասյանը։

Ա.ԱՂԱՋԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի կառավարություն, հարցը, որը խնդրել են Շիրակի մարզի Նոր կյանք, Սպանդարյան, Արեւշատ եւ Փանիկ գյուղերի բնակչությունը, հետեւյալն է՝ Հազարամյակի մարտահրավերներ ծրագրով վերոնշյալ չորս գյուղերում իրականացվելու է երրորդ կարգի ոռոգման համակարգերի շինարարություն։

Շինարարության նախնական պայմանավորվածության համաձայն, պետք է յուրաքանչյուր համայնք 15% ներդրում կատարի։ Նրանք դեմ չեն, բնական է, եւ բնակչության կողմից նաեւ ուզում եմ փոխանցել նրանց շնորհակալությունը, որ նման ծրագիր է իրականացվում, որովհետեւ այն մոտավորապես 5-600 հեկտար հողատարծքներ է ոռոգելու։

Խնդիրը կայանում է նրանում, որ ժամանակին, նրանք հնարավորություն չունեն տեղավորվելու այն ժամկետներում, որն առաջարկում է հիմնադրամը։ Նրանք սեպտեմբերի 1-ին գրություն են ուղարկել համայնքներին, որ պետք է ներդրման 50%-ը վճարվի մինչեւ հոկտեմբերի 1-ը, մյուս 50%-ը՝ մինչեւ նոյեմբերի 1-ը։ Քանի որ տարեվերջ է եւ նրանք կոնկրետ չգիտեին, որ այս տարի պետք է վճարումները կատարեին, չեն կարող այս պահին իրականացնել։

Խնդրանքը հետեւյալն է՝ կամ նման ներդրումները տեղափոխել մինչեւ գարուն, քանի որ նրանք աշխատանքներն իրականացնելու են գարունը, մինչեւ ամառ ավարտելու են այդ աշխատանքները, կամ դիմում են կառավարությանը, պրն վարչապետ, հնարավորության սահմաններում աջակցել համայնքներին։ Խոսքը գնում է ընդամենը 17 մլն դրամի մասին։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի Արմեն Գեւորգյանը՝ փոխվարչապետ, տարածքային կառավարման նախարար։

Ա.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Պրն Աղաջանյան, սկսեմ նրանից, որ համայնքները որոշումը կայացրել են մասնակցելու մասին ոչ թե սեպտեմբերին, այլ դեռ անցած տարի, որովհետեւ հավաքագրումները ցանկացող համայնքների արդեն 1,5 տարի է իրականացվում է։ Եվ սեպտեմբերի 1-ին, երբ որ համայնքները ստացել են այդ գրությունները, ստացել են էն պարագայում, երբ որ արդեն կոնկրետ համայնքի նախագիծը պատրաստ է շինարարական աշխատանքների, եւ համայնքն արդեն գիտի ծավալը։

Եվ մենք համայնքների հետ տարվա սկզբից աշխատում էինք այյդ ուղղությամբ, եւ բոլորը գիտեին, որ նախագիծը ստանալուն պես 1 ամսվա ընթացքում պետք է գումարի 50%-ը վճարեն, եւ երկրորդ 50%-ը պետք է վճարեն եւս 1 ամսվա ընթացքում։

Խնդիրը հետեւյալն է՝ Հազարամյակների մարտահրավերների ծրագրով հստակ պայման կա. մինչեւ 15% համաֆինանսավորումը համայնքի չի արտացոլվում համապատասխան հաշվին գումարով, շինարարն իրավունք չունի այդ համայնքում շինարարական աշխատանքներ իրականացնել։ Դա այն պայմանն է, որն առնչվում է եւ որը վերաբերում է բոլոր համայնքներին։

Հիմա, անկեղծ ասած, իմ համար մի քիչ զարմանալի ա էս  չորս համայնքների հարցադրումը, որովհետեւ ընդհուպ մինչեւ այստեղ գալը, այսօր մարզպետների հետ հատուկ խորհրդակցություն ա եղել այս հարցի վերաբերյալ՝ հազարամյակների։ Եվ Շիրակի մարզից ընդամենը մեկ համայնք կար, որն ահազանգել էր, որ ինքն ի վիճակի չի լինելու ժամանակին այդ 15%-ի վճարումները կատարել։ Դրա համար ես, ճիշտն ասած, հիմա պատրաստ չեմ ասելու, թե այդ որտեղի՞ց այդ համայնքների մոտ այդ ցանկությունն առաջացավ, որ դիմեն կառավարություն, դիմեն տարբեր տեղեր, որովհետեւ իրենք բոլորը գիտակցաբար այդ ընտրությունը կատարել են, համաձայնվել են եւ պետք է այդ պարտավորությունները կատարեն։ Որովհետեւ բացառություն անել հիմա այս չորս համայնքի համար, դա նշանակում է նույն ձեւի բացառություն անել մնացած յոթանասուներկու համայնքների համար բոլոր մարզերում, որոնք ընդգրկված են այս ծրագրի մեջ։

Եվ այս մեր հանդիպումից հետո, այս մեր միջոցառումից հետո ես անպայման մեկ անգամ եւս կկապնվեմ Շիրակի մարզպետի հետ եւ կփորձեմ իր հետ ճշտել՝ այն տեղեկությունները, որ ես ստանում եմ մարզպետարանից, որոնք իրենք ճշտում են համայնքների հետ եւ այն տեղեկությունները, որ հնչում են այս դահլիճում ինչու՞ իրար հետ չեն համընկնում։

Ա.ԱՂԱՋԱՆՅԱՆ

-Պրն Գեւորգյան, անհամապատասխանության հարց չկա, նրանք ժամանակին, այո, նաեւ վճարումներ են կատարել նախագիծ, նախահաշիվ կազմելու համար։

Խնդիրը հետեւյալում է՝ եթե շինարարությունն իրականացնելու են գարունը, եւ նրանք չեն ասում, թե չէ, մարզպետարանի հարցման ժամանակ նրանք ասում են՝ վճարելու ենք։ Հիմա ես տեղյակ եմ, որ մի համայնք մի մասն է վճարել, մեկ ուրիշ համայնք մասնավորից փոխ է վերցրել՝ հետագայում վերադարձնելու պայմանով։ Նոյեմբերի 1-ին դեռ մի քանի օր ժամանակ կա, նրանք խոստացել են վճարել։

Բայց խնդիրը պրոբլեմ ունի՝ այս պահին համայնքների բյուջեներում չկան այդ գումարները՝ սրա մասին է խոսքը, հետաձգել, մուծումներն անեն մինչեւ ապրիլ, մարտ ամիսը։ Մարտից մինչեւ հուլիս թող շինարարն իր աշխատանքները կատարի, մեկ է, շինարարը հիմա չի աշխատելու, ձմեռնամուտին նա ոռոգման համակարգեր, շինարարություն չի իրականացնելու։ Եթե գարունն է իրականացնելու ապրիլ ամսվանից, թող մինչեւ մարտ իր վճարումն անի։ Բնական է, նրանք երբեք չեն ուզենա դուրս մնան, ոնց ուզում է, պետք է ճարեն մի տեղից հոկտեմբերի 31-ին, ժամը 6-ին ինչ-որ լուծեն էդ հարցը, բայց խնդիրը կա։

Ա.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Խնդիր չկա, նորից կրկնեմ։

Ա.ԱՂԱՋԱՆՅԱՆ

-Դժվարությունը կա։

Ա.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Այո, դժվարություն կա, բայց խնդիր չկա։ Եվ խնդիրը գիտե՞ք ինչումն է կայանում կամ դժվարությունը՝ էս պարագայում, որ համայնքները նամակը ստանալուց հետո պետք է 15-օրյա ժամկետում վճարեին այդ գումարները։ Իրենց խնդրանքով ենք մենք ընդառաջել, որ 2 ամսվա այդ ժամանակահատվածը սահմանենք։

Եթե համայնքները բարի լինեին իրենց խոստացածը կատարեին սեպտեմբերին, շինարարն արդեն 3 ամիս էնտեղ կաշխատեր։ Խնդիրը սրանում է կայանում։ Եվ կա հստակ պայմանավորվածություն, որը պետությունը ստանձնել է եւ պետք է կատարի՝ մինչեւ փողը չի արտացոլվում Հազարամյակի մարտահրավերի հաշվի վրա, շինարարն էնտեղ աշխատանք չի անելու։

Հիմա նախագիծը պատրաստ է եղել սեպտեմբերին, համայնքները խնդրել են, որ 2 ամսվա ընթացքում վճարեն։ Մենք ընդառաջել ենք իրենց՝ 2 ամսվա ընթացքում վճարեն, եթե ավելի շուտ կվճարեն, շինարարը, երբ որ գումարը կլինի հաշվի վրա,  մյուս օրը կմտնի այդ համայնքը։ Բայց համայնքներն իրենք են խնդրել 2 ամսում վճարեն, շուտ կվճարեին, աշխատանքները շուտ կսկսվեին եւ այս աշնանային սեզոնն էլ չէինք կորցնի շինարարական աշխատանքների համար։

Հավատացեք, որ առաջին հերթին մենք ենք շահագրգռված, որ էդ շինարարական աշխատանքներն արագորեն եւ մաքսիմում ավելի շուտ սկսեն այդ համայնքներում։ Այսքանը։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Շտապեք վճարել, պրն Աղաջանյան։ Մկրտիչ Մինասյան, 1-ին խոսափող։

Մ.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Հարգելի կառավարություն, հարգարժան պրն վարչապետ, հայկական լեռնաշխարհի պատմության ու մշակույթի նկատմամբ ինֆորմացիոն այն պատերազմը, որ սկսել են թուրք-ադրբեջանական վերնախավը, այսպես կոչված՝ նրանց գիտական աշխարհը, բոլորիս անհանգստացնում է։ Մենք այստեղ արձագանքում ենք, արձագանքում են նաեւ մեր մասնագետները։

Ես, ճիշտն ասած, վերջերս նաեւ զրույցներ եմ ունեցել որոշ մտավորականների հետ, այդ թվում նաեւ՝ մեր երկրի ու մեր ժողովրդի մեծագույն մտավորականներից մեկի՝ Սերգեյ Համբարձումյանի հետ, նա նույնպես կիսում է այս մտահոգությունը։ Ցավը նրանումն է, որ մենք այստեղ արձագանքում ենք, տպագրվում է միայն հայերեն, փաստորեն, եւ խնդիրն աշխարհին մնում է քիչ թե շատ անծանոթ։

Հիմա հարց՝ կառավարությունը կարո՞ղ է միջոցներ տրամադրել, ստեղծել կառույց, որը թե՛ տպագիր, թե՛ ինտերնետային կայքերում անգլերեն, ռուսերեն, ֆրանսերեն, միգուցե նաեւ՝  իսպաներեն, արաբերեն լեզուներով տպագրվեն նյութեր եւ՛ ի պատասխան, եւ՛ նաեւ, ինչու՞ ոչ, նաեւ ակադեմիական նյութեր, որոնք աշխարհին կապացուցեն այն, ինչ մենք, իսկապես, ունենք։ Շնորհակալ եմ կանխավ։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի ՀՀ վարչապետ Տիգրան Սարգսյանը։

Տ.ՍԱՐԳՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Իսկապես, ձեր գնահատականները տեղին են, եւ ես համաձայն եմ ձեր մոտեցումների հետ։

Այս տարվա բյուջեում մենք գումար նախատեսել ենք, բայց հասկանալի է, որ այս խնդիրը պահանջում է նաեւ համալիր մոտեցում։ Ոչ միայն պետք է լինի գումար թարգմանությունների համար, այլ մենք պետք է ավելի համախմբված հանդես գանք բոլոր ճակատներում՝ ներկայացնելով մեր տեսակետը։ Եվ համաձան եմ, որ այստեղ կարեւոր նշանակություն ունի օտարալեզու մամուլը, որովհետեւ Ադրբեջանն ահռելի գումարներ է ծախսում աշխարհով մեկ իրենց նյութերը տարածելու համար, պատվիրակություններ ուղարկելու, տարբեր կազմակերպություններում շնորհանդեսներ կազմակերպելով ներկայացնելու իրենց տեսակետները, եւ հասկանալի է, որ այս ճակատի վրա մենք լուրջ անելիքներ ունենք։

Ես կարծում եմ, որ մենք ձեզ հետ համատեղ կաշխատենք այս խնդրի վրա, եւ կփորձենք ձեզ հետ միասին նաեւ 2011 թվականի բյուջեի նախագծի շրջանակներում գտնել լուծումներ, որոնք հնարավորություն կտան մեզ ավելի լիակատար ձեւով այս խնդիրը լուծել։ Բայց այն, որ խնդիրը խիստ արդիական է, մենք համաձայն ենք ձեզ հետ։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-1-ին խոսափող։

Մ.ՄԿՐՏՉՅԱՆ

-Ես, ճիշտն ասած, անկեղծ ասած՝ չէի էլ կասկածում, որ այսպիսի պատասխան կլիներ, որովհետեւ յուրաքանչյուր հային եւ առավել եւս հայրենի կառավարությանը, իսկապես, պիտի անհանգստացներ։ Ես շնորհակալ եմ մտահոգության համար։

Եվ կարծում եմ, ոյո՛, համալիր ծրագիր պիտի մտածել ու կազմակերպել կազմակերպաիրավական ողջ համակարգ։ Փառք Աստծո, որ մենք ոչ միայն ունենք Արտաքին գործերի նախարարություն, այլ նաեւ Սփյուռքի նախարարություն՝ բավականին ակտիվ գործող։ Նաեւ Սփյուռքի ուժերն օգտագործելով հնարավոր է, այսպես ասած, աշխարհի կենտրոններին ներկայացնել այն, ինչ մեր գիտնականները, մեր քաղաքական գործիչները կներկայացնեն։ Կանխավ շնորհակալ եմ։

Տ.ՍԱՐԳՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն ձեր հարցադրումների համար։ Կարծում եմ, մենք նաեւ պատգամավորների հետ ավելի սերտ համագործակցելով կարող ենք համաձայնեցնել մեր գործողությունները եւ՛ Արտաքին գործերի նախարարության, եւ՛ Սփյուռքի նախարարության։ Եվ պատգամավորների պատվիրակությունները, որ մեկնում են տարբեր երկրներ, կարող ենք ավելի համագործակցված աշխատել, որովհետեւ, կարծում եմ, որ նաեւ պատգամավորների այցելությունների ժամանակ մենք կարող ենք առաջադրել հետաքրքիր հանդիպումներ մեր գործադիր մարմնի ներկայացուցիչների հետ, որոնք հնարավորություն կտան ավելի լիակատար ներկայացնել մեր տեսակետները։

Ինչպես նաեւ հակառակը կարող ենք օգտագործել, որովհետեւ շատ հաճախ, երբ որ մենք կառավարական պատվիրակություններ ենք գործուղում տարբեր երկրներ, հանդիպումներ են լինում նաեւ պատգամավորների հետ, այդտեղ էլ այն շփումները, որ դուք ունենում եք, բնականաբար, կարող է այդ տեղեկատվությունն օգտակար լինել մեզ համար։

Օգտվելով առիթից, հարգարժան Ազգային ժողովի նախագահ, որ ես դեռեւս 1 րոպե ունեմ, ուզում եմ անդրադառնալ մի հարցի, որն ինձ մտահոգում է։ Ցավոք սրտի, մեր ընդդիմության ներկայացուցիչները դուրս եկան դահլիճից։

Այն գնահատականներին, որ Զարուհի Փոստանջյանը տալիս է այս բարձր ամբիոնից, կարծում եմ, որ տեղին չեն եւ հարիր չեն Ազգային ժողովին՝ մեղադրել կառավարությանը կեղծիքի մեջ, չներկայացնելով որեւիցե փաստաթուղթ, որեւիցե հիմնավորում։ Եթե նման փաստաթուղթ են հայտնաբերում մեր պատգամավորները, այդ պարագայում կասեմ՝ շատ կոռեկտ կլիներ, որ նախապես մեզ հետ քննարկեին, մինչեւ այսպիսի ամպագոռգոռ հայտարարություններ անելն այս բարձր ամբիոնից։ Նամանավանդ, որ մի քանի րոպե առաջ նրա գործընկերուհին ասում էր, որ չի՛ կարելի ընդդիմության նկատմամբ վերաբերվել որպես ներքին թշնամի։

Իսկ կառավարության նկատմամբ կարելի՞ է այդպիսի վերաբերմունք դրսեւորել ավելի բարձր ամբիոնից, թշնամական մոտեցում։ Շնորհակալություն։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Պրն վարչապետ, համաձայն եմ, որ յուրաքանչյուր մեղադրանք պիտի ունենա իր հիմքը։ Ժամանակն ավարտվեց, ցտեսություն, մինչեւ վաղը։  




ԱԺ Նախագահ  |  Պատգամավորներ|  ԱԺ խորհուրդ  |  Հանձնաժողովներ  |  Խմբակցություններ  |  Աշխատակազմ
Օրենսդրություն  |   Նախագծեր  |  Նիստեր  |   Լուրեր  |  Արտաքին հարաբերություններ   |  Գրադարան  |  Ընտրողների հետ կապեր  |  Հղումներ  |  RSS