National Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.amNational Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.am
HOME | MAIL | SITEMAP
ArmenianRussianEnglishFrench
Արխիվ
20.12.2010

Երկ Երք Չրք Հնգ Ուր Շբթ Կիր
01 02 03 04 05
06 07 08 09 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31
 
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎ
ՉՈՐՐՈՐԴ ԳՈՒՄԱՐՄԱՆ ԱՐՏԱՀԵՐԹ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆ

ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ N 55

20 դեկտեմբերի 2010

Ժամը 12:00

  ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ  ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ՀՈՎԻԿ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ  ՏԵՂԱԿԱԼ ՍԱՄՎԵԼ ՆԻԿՈՅԱՆԸ
 

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի պատգամավորներ, խնդրում եմ նախապատրաստվել գրանցման։ Գրանցում...

Քանի որ պատգամավորները քիչ ուշացան, ես առաջարկում եմ եւս մեկ անգամ կազմակերպել գրանցում, եւ պատգամավորներին էլ խնդրում եմ, գոնե, այս պահին լինել դահլիճում։ Գրանցում։

Գրանցվել է 83 պատգամավոր։

Քվորումն ապահովված է, սկսում ենք մեր աշխատանքները։ Հարգելի պատգամավորներ, խնդրում եմ նախապատրաստվել քվեարկություններին։

Քվեարկության է դրվում կառավարության ներկայացրած «Գնումների մասին» օրենքի նախագիծը 2-րդ ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը, 22-րդ հարց։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 72
Դեմ՝ 11
Ձեռնպահ՝ 1

Որոշումն ընդունված է։

Քվեարկության է դրվում կառավարության ներկայացրած «Փառքի շքանշանի մասին»,  «ՀՀ պետական պարգեւների մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» եւ «Պատվո շքանշանի մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը 2-րդ ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը, 23-րդ հարց։ Քվեարկություն։ Քվեարկեք, ձայն կտամ։

Կողմ՝ 81
Դեմ՝ 1
Ձեռնպահ՝ 1

Որոշումն ընդունված է։

3-րդ խոսափող, Ստյոպա Սաֆարյան՝ վարման կարգի վերաբերյալ։

Ս.ՍԱՖԱՐՅԱՆ

-«Ժառանգություն» խմբակցության անունից, ուղղակի, հայտարարություն քարտուղարության համար, քանի որ խմբակցությունը չի մասնակցել քվեարկությանը, ուղղակի, դա համարել մեր դիրքորոշումը, ինչպես նախօրոք հայտարարվել էր։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Բարի, բարի, պրն Սաֆարյան։

Քվեարկության է դրվում կառավարության ներկայացրած «Պետական կենսաթոշակների մասին» եւ դրան կից նախագծերի փաթեթի 2-րդ ընթերցման ներկայացման փուլում ավելացված «Դատախազության մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը եւ «Սոցիալական ապահովության քարտերի մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 1-ին հոդվածը 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին» հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 71
Դեմ՝ 12
Ձեռնպահ՝ 2

Որոշումն ընդունված է։

Հարգելի պատգամավորներ, շարունակում ենք մեր աշխատանքները՝ ըստ կառավարության ներկայացրած հաջորդականության։ Նախորդ նիստում քննարկում էինք «Պետական կենսաթոշակների մասին» եւ դրան կից նախագծերի փաթեթը 2-րդ ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հարցի քննարկումն ընդհատվել է մտքերի փոխանակության փուլում։ Ելույթների համար հերթագրվել էին Լարիսա Ալավերդյանը, Արա Նռանյանը, Ստյոպա Սաֆարյանը, Արծվիկ Մինասյանը եւ Վիկտոր Դալլաքյանը։ Ձայնը տրվում է...

Վարման կարգի վերաբերյալ՝ Ստյոպա Սաֆարյան, 3-րդ խոսափող։

Ս.ՍԱՖԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն նախագահ, ուրբաթ օրը մենք ձեզ ներկայացրել էինք այն օրինագծերի անվանումները, որոնք նպատակահարմար չէինք համարում քննարկել այս քառօրյայի ընթացքում։

Խոսքը վերաբերում է մասնավորապես «Լեզվի եւ հանրակրթության մասին» օրենքին եւ մի շարք այլ օրենքների 2-րդ ընթերցումներին։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Պրն Սաֆարյան, ես ձեզ զանգահարել եմ, դուք ինձ չեք պատասխանել։ Իմիջիայլոց, այսօր առավոտյան էլ եմ ես ձեզ զանգահարել, դուք շատ կարեւոր հանդիպման էիք, ինձ տեղեկացրեցին։ Բայց կառավարությունը մեր առաջարկությունն առաջին անգամ, որ ընդունել էր եւ մի քանի նախագիծ հանվել էր ցանկից, հիմա ինքը գտնում է, որ ոչ նպատակահարմար է տվյալ նախագծերը հանել ցանկից, քանի որ դրանք շատ կարեւոր են։

Ստյոպա Սաֆարյան, 3-րդ խոսափող։

Ս.ՍԱՖԱՐՅԱՆ

-Եթե հանելը նպատակահարմար չի գտնում կոնկրետ «Լեզվի եւ հանրակրթության մասին» օրենքի նախագծի, իսկ մյուս օրինագծերի 2-րդ ընթերցումների հետ կապվա՞ծ։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Ես գրավոր ունեմ, պրն Սաֆարյան, հիմա նիստն ավարտեմ, ես ձեզ կտամ այդ ցանկը։

Ս.ՍԱՖԱՐՅԱՆ

-Եղավ, շնորհակալություն։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Ձայնը տրվում է Լարիսա Ալավերդյանին։

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Բարի լույս ձեզ բոլորիդ։ Ես սկսեմ, նախեւառաջ՝ հենց «Ժառանգություն» խմբակցության հայտարարությունից՝ առ այն, որ մենք բոլոր դեպքերում պնդում էինք, որ այս օրինագիծը հանվեր այս արտահերթ քննարկումից։

Արտահերթ քննարկումից հանելու մի քանի հիմքեր կան, նախեւառաջ, գոնե, հենց այս օրինագծից բխող պատճառներից մեկն այն է, որ դեռ այդքան հրատապ չէ այսպիսի օրինագիծը, առնվազն օրենքով նախատեսված մեծ մասի առումով։ Բայց մյուսը հետեւյալն է, փաստորեն, ընդդիմությունը, «Ժառանգություն» խմբակցությունը՝ որպես ընդդիմություն, հանդես է եկել մի քանի սկզբունքային առաջարկներով։ Եվ ամենակարեւորը մենք համարում էինք՝ դա պարտադիր այդ խոսքին կամ համակարգին։ Հարցն այն է, որ դրա հետ կապված կային մեր այլ առաջարկություններ։

Նախեւառաջ, եթե դա մտցվում է որպես կարեւորագույն սյունային նշանակություն ունեցող բարեփոխում, մենք առաջարկել ենք, նախեւառաջ՝ դա փորձարկել երկու իմաստով։ Այն է՝ սկզբից կամավոր այդ ստուգել, թե ի՞նչ է տալիս, ովքե՞ր են պատրաստ դրան, այդ ի՞նչ խավ է ընդգրկվում։ Եվ վերլուծությունը մեզ բերի նրան՝ արդյոք հասարակությունը, լինի դա ֆինանսական, լինի դա բարոյական, լինի դա սոցիալական առումով, պատրա՞ստ է այդքան խորքային բարեփոխումների։

Երկրորդը՝ մենք առաջարկել ենք ժամանակի առումով լինի փորձարարական ինչ-որ մի շրջան։ Այսինքն, առաջին փուլից հետո, կամավորը ստուգելուց հետո, բերվի ինչ-որ առումով մի խավ կամ մեկ ինչ-որ մի շերտ, որտեղ այդ պարտադիրը կիրականացվի։ Օրինակ՝ դա հնարավոր է անել նրանց համար, ովքեր բարձր վարձատրվող են, նու, դա որպես օրինակ եմ ասում, ոչ թե պնդում։ Այսինքն, մենք գտնում ենք, եթե մենք հավատանք, իսկ մենք հավատում ենք, որ այս բարեփոխումներն ունեն կարեւորագույն նշանակություն՝ սոցիալական ոլորտի, կարելի է ասել առաջնային եւ հիմնարար բարեփոխումներից մեկն է։

Արդյո՞ք մենք այստեղ չէինք տնտեսականը կարող ակնկալել, որ մենք լսելի լինեինք եւ քննարկումները շարունակվեին այս ուղղությամբ։ Ընդհանրապես պարտադրանքը՝ որպես կառավարում, որպես քաղաքականության հիմնական ոճ, մնում է եւ տվյալ դեպքում մնում է ոչ հիմնավորված ձեւով։ Ասեմ ինչու՞ չի հիմնավորված սոցիալական եւ տնտեսական առումով։

Նախեւառաջ, այն պարտադիր մասով ու՞մ է դա վերաբերվում, 1974 թվականին ծնված մարդկանցից սկսած եւ այլն, եւ այլն։ Տեսեք մենք ի՞նչ ունենք, խոսքը գնում է երիտասարդների մասին կամ նրանց մասին, ովքեր դեռ տարեց չեն։ Ես պետք է հիշեցնեմ իմ մի արտահայտությունը՝ եթե մենք բերում ենք որեւէ օրենք, որը չի նպաստում ժողովրդագրական պատկերի բարելավմանը, եկեք չբերենք այդ օրենքն Ազգային ժողով։

Ժողովրդագրական պատկերը Հայաստանում ես չեմ նկարագրելու թվերով, այդ թվերը բազմիցս հնչել են։ Ես միայն հիշեցնեմ, որ այդ ժողովրդագրական պատկերն անընդմեջ աղավաղվում, այսինքն՝ բացասական կնճիռներ է ձեռք բերում՝ արդեն իսկ 2009-2010 թվականներին այն արտագաղթի մասին հնչած թվերը, որոնք չեն պատկանում ընդդիմությանը։ Վերջերս, ուղղակի, նորից հնչեցվեց, որ 2009-2010 թվականների այդ արտագաղթը, եթե չեմ սխալվում, 1 տարվա կտրվածքով 90 հազար մարդ է։

Ովքե՞ր են արտագաղթում, դա ակտիվ աշխատող խավն է, դա այն դեռ ոչ տարեց եւ բավականին ունակ խավն է, որը չի կարողանում իրականացնել, իրացնել իր ունակությունները Հայաստանում, եւ ստիպված է փնտրել իր ճակատագիրը կամ իր ընտանիքի ապրուստը երկրից դուրս։ Որո՞նք են դրանցից մնալու ընդմիշտ, որո՞նք են, որոնց մասին խոսում եք, ինչպես ժամանակավոր արտագաղթ՝ այսօր դրա մասին, բացի տխուր արդյունքներից, մենք ոչինչ չունենք։ Այսինքն, դա մի մասն է, ակտիվ մասն է, որին սա պետք է վերաբերվի եւ որոնք իրենց կուտակային է, պարտադիր է, կամավոր է գումարները եւ այլն, հայթայթում են դրսում։

Երկրորդ մասը Հայաստանում՝ դա շատ հետաքրքիր մի զանգված է, դա ներքին տուրիստներն են, ներքին տուրիստ կարգավիճակով ապրող  մարդիկ են, դա նրանք են, ովքեր որ ծախսում են Հայաստանում արտերկրում աշխատած գումարները։ Ուշադրություն դարձրեք, որ մենք չզարգացնելով նյութական սեկտորը, այսինքն՝ ուղղակի, լինի դա նյութական կամ հոգեւոր արժեքների ստեղծման սեկտոր, մենք ունենում ենք օրեցօր ավելացող առեւտրական եւ սերվիս, մոռացա էդ խոսքը, ուղղակի... ծառայությունների սեկտորը։ Անշուշտ, ընդհանրապես էդ սեկտորի զարգացումը միշտ նշանակում է մի երկրի կամ հասարակության զարգացում, բայց այն դեպքում, երբ որ այդ երկրում գերակա է նյութական կամ հոգեւոր արժեքների ստեղծման ոլորտը։

Մեզ մոտ դա տեղի չի ունենում, այսինքն՝ մենք սպառող ազգ ենք դառնում օրեցօր, եւ դրա համար պատահական չի, որ բոլոր, այդպես կոչված՝ օբյեկտները, որոնք արդեն կերան կանաչ տարածքները Երեւան քաղաքում առնվազն, փաստորեն, նրանք լինում են բավականին լեփ-լեցուն, մենք տեսնում ենք, որ շքեղ մեքենաների թիվը չի կրճատվում, այլ հակառակը՝ մեծանում է։ Այնինչ այդպիսի համարժեք՝ ո՛չ հոգեւոր, ո՛չ նյութական արժեքներ մենք չենք ստեղծում, մենք չունենք աշխատատեղերի շեշտակի ավելացում։

Եվ ահա մյուս այն 1/3-րդի, որը մարգինալ վիճակում է գտնվում, մենք նրանց վրա բերում ենք այս պարտադիր թոշակային այս նոր համակարգը։

«Ժառանգություն» խմբակցությունը հանդես է եկել բազմաթիվ առաջարկություններով, դրանց մի մասին անդրադարձել է այստեղ կառավարության կողմից բանախոսը, մյուս մասին չի անդրադարձել, դրան կանդրադառնան եւ իմ կոլեգաները խմբակցության։ Բայց ես գտնում եմ, շնորհակալ լինելով այն ընդունված մեր առաջարկությունների համար, մեկ է՝ մենք ունենք որոշ սկզբունքային մոտեցումներ, կրկնում եմ՝ ես ընդամենը մեկի մասին խոսեցի, ուղղակի, փոքր-ինչ բազմակողմանի։

Եթե այդպիսինները չեն ընդունվում, ցավոք սրտի, մենք համարում ենք, ես համարում եմ, որ եւ այս բարեփոխումը չի նպաստելու ժողովրդագրական եւ սոցիալական պատկերի բարելավման առումով եւ ուղղությամբ։ Շնորհակալություն։

Հ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Վիկտոր Դալլաքյան։ Քանի որ  պրն Դալլաքյանը մեկնելու է Ղարաբաղ, դրա համար ես խնդրել եմ իմ մյուս գործընկերներից, որպեսզի Դալլաքյանը հիմա ելույթ ունենա եւ մեկնի։ Համեցեք։

Վ.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ազգային ժողովի մեծարգո նախագահ, նախ՝ ես ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել ընդառաջելու համար նաեւ պրն Ստեփան Սաֆարյանին։

Հարգելի գործընկերներ, նախքան իմ ելույթին անդրադառնալը, ես ուզում եմ մեկ կարեւոր կոնստատացիա կատարել։ Գաղտնիք չէ, որ պետության սոցիալական քաղաքականության կարեւորագույն բաղադրիչները դրսեւորվում են չորս ուղղություններով։

Առաջինը՝ դա մեծահասակների նկատմամբ պետության վերաբերմունքն է։

Երկրորդը՝ պետության վերաբերմունքն է հաշմանդամների նկատմամբ։

Երրորդ՝ պետության վերաբերմունքը երեխաների նկատմամբ։

Եվ չորրորդ՝ պետության վերաբերմունքը կանանց նկատմամբ։

Ահա այս չորս հիմնարար ուղղություններից մեկի վերաբերյալ, որը ներառում է Հայաստանի ավելի քան 530 հազար կենսաթոշակառուների, կառավարությունը եւ գլխադասային հանձնաժողովը ներկայացրել են համապատասխան օրենսդրական նախաձեռնություն։ Ես ասեմ, որ եւ՛ կառավարությունը, եւ՛ գլխադասային հանձնաժողովը, եւ՛ նաեւ իմ գործընկերներն իրենց առաջարկությունների տեսքով զգալի աշխատանք են կատարել, բայց այն, ինչ որ կատարված է եւ այն մոդելը եւ այն սկզբունքները, որոնք դրված են այս օրենսդրական նախաձեռնության փաթեթի հիմքում, ինձ համար ընդունելի չեն, եւ ես դեմ եմ քվեարկելու այս օրենսդրական նախաձեռնությանը։

Ուզում եմ մի քանի դիտարկումներ ներկայացնել՝ նախքան բուն հիմնախնդրին անդրադառնալը։ Հարգելի գործընկերներ, ազգային վիճակագրական ծառայության օրերս հրապարակած տվյալների համաձայն, 2009 թվականին Հայաստանի բնակչության 34,1%-ը կամ յուրաքանչյուր երրորդն աղքատ է։ Միայն այս տարվա ընթացքում ավելի քան 214 հազար քաղաքացիներ համալրել են աղքատների թիվը։

Եվ պաշտոնական տվյալներով 2009 թվականին աղքատների թիվը ՀՀ-ում կազմել է 1,1 մլն մարդ։ Այսինքն՝ պաշտոնական տվյալներն այսպիսին են, որը երկրի համար, ես ուզում եմ հիշեցնել իմ նախորդ ելույթը՝ աղքատության խնդիրը դա երկրի լրջագույն պրոբլեմներից մեկն է։ Ինչու՞ եմ ես այս թիվը հրապարակում, որովհետեւ այդ 530 հազար կենսաթոշակառուները, հարգելի գործընկերներ, ներկայացնում են հիմնականում բնակչության ամենախոցելի՝ այս 530 հազարանոց բանակը։

Ես իմ ելույթը կառուցել եմ երեք հիմնարար սկզբունքների շուրջ։ Առաջինը՝ դա քաղաքական կոռեկտության խնդիրն է, երկրորդը՝ այսօր կենսաթոշակառուների իրական վիճակի գնահատումն է, եւ երրորդը՝ ի՞նչ է առաջարկվում կենսաթոշակառուներին։

Հարգելի գործընկերներ, նախ՝ քաղաքական կոռեկտության մասին։ Ուշադրություն դարձրեք, որ 2010 թվականին ՀՀ կառավարությունն Ազգային ժողովին ներկայացնում է մի օրինագիծ, որի հիմնական դրույթներից մեկի համաձայն, այսպես կոչված՝ պարտադիր կուտակային ֆոնդի գաղափարը եւ ամբողջ մոտեցումները պետք է ուժի մեջ մտնեն 2014 թվականին։

Ես ուզում եմ հարց տալ՝ արդյոք 2010 թվականի կառավարությունն իրավունք ունի՞ կանխորոշելու, թե 2014 թվականին ի՞նչ մոդել պետք է ՀՀ-ում գործի։ Հարց՝ իսկ դուք լինելու՞ եք իշխանության, որ այսօր նման հարց եք բարձրացնում։

Ես այս հռետորական հարցը տալիս եմ՝ ընդգծելու համար, որ իմ գնահատականով չի՛ կարելի 2010 թվականին կանխորոշել, թե մեր երկրում 2014 թվականին կենսաթոշակային բնագավառում ի՞նչ մոդել պետք է իրականացվի։ Եվ սա համարում եմ քաղաքական տեսանկյունից ոչ կոռեկտ մոտեցում, եւ կարծում եմ, որ յուրաքանչյուր կառավարություն մոտակա ծրագրերի մասին պետք է խոսի։ Սա, ուրեմն, քաղաքական կոռեկտության մասին։

Երկրորդը ես ուզում եմ հակիրճ ներկայացնել, իմ ելույթի երկրորդ դրույթը՝ թե ի՞նչ վիճակում են այսօր գտնվում Հայաստանի 530 հազար կենսաթոշակառուները։ Գաղտնիք չէ, որ միջին կենսաթոշակը կազմում է մոտավորապես 25 հազար դրամ։ Ես ուզում եմ դարձյալ հարց տալ՝ կա՞ որեւէ մարդ դահլիճում, որը հնարավորություն  կարող է ունենալ 25 հազար դրամով վճարել կոմունալ ծախսերը, սնվել, գոյատեւել եւ այլն, եւ այլն։ Ակնհայտ է, որ՝ ո՛չ, այսինքն, այսօր Հայաստանում գործող կենսաթոշակների քանակն այնպիսին է, որ կենսաթոշակառուները, ուղղակի, չեն կարող գոյատեւել։

Եվ հաջորդը, որի վրա ուզում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել. եթե դրսից կենսաթոշակառուների բարեկամները, նրանց զավակները որոշակի գումարներ նրանց չհատկացնեն, ապա նրանք չեն կարող իրենց պարզ գոյատեւումը կանոնակարգել։ Եվ մեր հաշվարկներով, նաեւ մասնագետների հաշվարկներով, որպեսզի մարդը ՀՀ-ում նվազագույն գոյատեւման ծախսերը կատարի, անհրաժեշտ է ամենաքիչը, նվազագույնը 70 հազար դրամ։

Հիմա առաջարկվում է միջին կենսաթոշակ 25 հազար դրամ եւ հասկանալի է, որ մարդիկ, ուղղակի, ցնցոտիներով, հացի փող չունենալով, իրենց գոյությունը պահպանում են։ Սա, ուրեմն, կենսաթոշակառուների այսօրվա վիճակի մասին։

Նայեք ի՞նչ է առաջարկում, այսպես կոչված, պարտադիր կուտակային ֆոնդի գաղափարն ամրագրելով, նաեւ՝ եթե հիշում եք, օրինակ բերվեց, որ օգտագործվում է Չիլիի փորձը, որը տապալվել է, իմ գործընկերներն այդ մասին նշեցին։  Եվ իմ գնահատականով այն մոդելը՝ պարտադիր կուտակային ֆոնդի մոդելը, որը փորձում են ներդնել ՀՀ-ում, դա միջազգային հանրության կողմից եւ ընդհանրապես միջազգային պրակտիկայում չի կիրառվում, եւ ՀՀ-ում կատարվում է էքսպերիմենտ։ Եվ իմ գնահատականով, այս օրենսդրական նախաձեռնությունը կարելի է գնահատել որպես կառավարության էքսպերիմենտը 530 հազար թոշակառուների նկատմամբ։

Ուշադրություն դարձրեք, որ ոչ թե դրվում է հիմքում ապագայում կամավորության սկզբունքը, այլ դրվում է պարտադիր կուտակային ֆոնդի գաղափարը, եւ պետությունը 80% պարտավորությունները վերցնում է իր վրա՝ 20%-ը թողնելով քաղաքացիներին։ Եվ ինձ համար ակնհայտ է, որ սա կարող է վերածվել նրան, ինչը տեղի ունեցավ տխրահռչակ ավանդների հետ կապված։ Այսինքն՝ ավանդները փոշիացան, նույնը կարող է տեղի ունենալ այս պարագայում, երբ մարդիկ արդեն չկարողանան հարց տալ՝ իսկ ումի՞ց են ստանալու այդ միջոցները։

Նաեւ ուզում եմ ձեզ հիշեցնել, որ այս օրենսդրական նախաձեռնության համաձայն, գումարները կուտակվում են մասնավոր բանկերում եւ նրանք վարկավորելու են տարբեր ծրագրեր, հիմնականում դրսի ծրագրեր, որը դարձյալ անհասկանալի է։ Ես կարծում եմ, ճիշտ կլիներ, որպեսզի ֆինանսավորվեին ներսում զանազան սոցիալական ծրագրեր։ Այսինքն, եթե մենք ամփոփենք այս օրենսդրական նախաձեռնության փիլիսոփայությունը, ապա կենսաթոշակառուները մեծ ռիսկի կարող են ենթարկվել, եւ նրանք կարող են հայտնվել,ուղղակի, ծանր վիճակում, եւ Հայաստանում կրկնվի այն, ինչ տեղի է ունեցել ավանդների տխրահռչակ դեպքի հետ կապված։ Այսինքն, այդ մասնավոր բանկերը թռնեն, եւ դրանից հետո մարդիկ հայտնվեն կոտրած տաշտակի առջեւ։

Եվ վերջին դիտարկումը՝ ես ուզում եմ կոռեկտ արտահայտվել, բայց այս մոտեցման հետեւանքով կամ ավանակը կսատկի, կամ ավանակի տերը։ Ես դեմ եմ քվեարկելու այս օրենսդրական նախաձեռնությանը։ Շնորհակալություն ուշադրության համար։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Արա Նռանյան, նախապատրաստվի Ստյոպա Սաֆարյանը։

Ա.ՆՌԱՆՅԱՆ

-Հարգարժան նախագահող, հարգելի գործընկերներ, ես համաձայն եմ այն դիտարկումների հետ, որոնք կատարեց պրն Դալլաքյանը, ուղղակի, մեկ տարբերությամբ, որ էքսպերիմենտիհասարակությունն արդյունքում ստացվել է ոչ թե 530 հազար թոշակառուների, այլ արդյունքում ամբողջ պետության եւ ժողովրդի, տվյալ դեպքում՝ 3 միլիոնի վրա, որովհետեւ այն, ինչ տեսնում ենք մենք այստեղ, այս փաթեթը, որը մենք տեսնում ենք, պարզապես, սա օրենսդրական փաթեթ չէ։

Ի տարբերություն բոլոր մեր նախորդ օրենսդրական նախաձեռնությունների, սա պարզ, ուղղակի, 48 կամ 49 օրենքի նախագծերից բաղկացած, կառավարության կողմից օրենսդրական փոփոխության նախաձեռնություն չէ։ Այստեղ հստակ մեր առջեւ դրված է ընտրություն, թե Հայաստանի Հանրապետությունը՝ որպես պետություն եւ հայ ժողովուրդը՝ որպես այս պետության, մեր հասարակության առանցքը հանդիսացող, հասարակությունն ի՞նչ ճանապարհով է գնալու, զարգացման ի՞նչ ճանապարհով է գնալու։

Մենք բազմիցս ասել ենք, որ ՀՀ-ում այսօր փաստացի կառուցվում է հետամնաց պետության մոդել։ Հետամնաց, որովհետեւ մենք աշխարհին ներկայանում ենք ոչ թե պատրաստի արտադրանքով, ոչ թե մեր կողմից մատուցվող ծառայություններով, այլ մենք ներկայանում ենք հումքով եւ ներկայանում ենք աշխատուժով։ Մենք արտահանում ենք մեր հանքարդյունաբերական համալիրի արտադրանքը եւ արտահանում ենք քաղաքացիներին։ Այս փաթեթի ուժի մեջ մտնելու արդյունքում՝ մենք արտահանելու ենք նաեւ ֆինանսական ռեսուրսներ աշխարհի հզորագույն պետությունների եւ հզոր ֆինանսական շուկաների համար։

Հետեւաբար` այս փաթեթը նպատակաուղղված է հետամնաց պետություն կառուցելու մոդելն ամրագրել, ամրացնել ՀՀ-ում, իսկ դա նշանակում է, որ այն, ինչի մասին մենք խոսում էինք՝ եվրակենսամակարդակ, զարգացած պետություն, հզոր պետություն, այս փաթեթի գործողության պայմաններում չի՛ կարող տեղի ունենալ։

Ես ուզում եմ հիշեցնել պրն վարչապետի վերջին հայտարարությունը, որ մի՛ ակնկալեք, որ հազարավոր աշխատատեղերով գործարաններ կբացվեն, ձեռնարկություններ կաշխատեն եւ այլն։ Դա չի լինելու, եւ իսկապես, այս փաթեթն ուժի մեջ մտնելու արդյունքում, բնական է, որ դա չի լինելու։ Միայն Հայաստանում կարող էր այսպիսի կարեւորագույն փաթեթն անցնել այսպիսի անտարբերության մթնոլորտում։ Ամբողջ աշխարհում լինում են ցնցումներ, լուրջ քննարկումներ, բանավեճեր, կարծես թե, Հայաստանում էլ դա պետք է լիներ, բայց չեղավ։

Կառավարության ներկայացուցիչները, կողմնակիցներն այդ փաթեթի ասում էին, որ բարեփոխումները կարելի է իրականացնել միայն այն ժամանակ, երբ հասարակության յուրաքանչյուր անդամ հստակ գիտակցի, թե ի՞նչ է լինելու, որովհետեւ նաեւ պետք է կատարի ընտրություն, իր ապագայի ընտրություն։ Որքան ինձ հայտնի է, նաեւ նախագահի մոտ կայացած խորհրդակցության ժամանակ՝ մոտ կես տարի առաջ, հանձնարարություն էր տրվել, որ ծավալել քննարկումների մի հատ շարք, բանավեճերի մի հատ շարք եւ տանել բացատրական աշխատանք մեր հասարակության յուրաքանչյուր անդամի հետ։

Արդյոք մենք կարո՞ղ ենք այսօր ասել, որ մեր քաղաքացիները, շարքային քաղաքացիները տեղյակ են այս օրենսդրական փաթեթի մասին, որն այսօր ներկայացված է։ Բերեմ մի քանի ռիսկերի մասին օրինակներ, որոնք կարող է ավելի ցայտուն դարձնեն այն պրոբլեմներ, որոնք մենք ունենալու ենք այս փաթեթը գործադրելու արդյունքում։

Բյուջետային բառի մասին բազմիցս խոսվել է։ Ակնհայտ է, որ պետական բյուջեի վրա ունենալու ենք մի քանի տեսակի բեռ։ Առաջին բեռը կայանալու է նրանում, որ պետական բյուջեից 5% մասհանումներ էր կատարելու այն քաղաքացիների հաշիվներին, որոնք եւս 5% իրենց հաշվին կատարելու են համապատասխան հիմնադրամներին։ 5% մասհանումին զուգահեռ, նաեւ պետությունը պարտավոր է լինելու վճարել պետական կենսաթոշակներ պետական բյուջեի հաշվին՝ ներկայիս թոշակառուներին։

Միաժամանակ պետական բյուջեն պետք է պետական կենսաթոշակներ վճարի այն քաղաքացիներին, որոնք 40 տարեկանից ավել են, 5% մասհանումը չեն կատարում մասնավոր հիմնադրամին, եւ պետական բյուջեից պետք է ստանան իրենց հասանելիք թոշակը։ Նաեւ պետական բյուջեից մենք բեռ ենք ունենում ապահովագրական այն միջոցների տեսքով, չնայած, դրա մեխանիզմն այդպես էլ բացված չէ, որը պետք է ապահովագրի քաղաքացիների կողմից վճարվող գումարները։

Այսպես, մեզ ասում են՝ 20%-ն ընկերությունները կապահովագրեն, 80%-ը՝ պետությունը։ Հարց է առաջանում՝ արդյոք մեր պետական բյուջեն ի վիճակի՞ է լինելու հատուցել այն ամբողջ դրամական զանգվածը, որը գոյանալու է տարիների ընթացքում ապահովագրական հիմնադրամների մոտ։ Եվ իհարկե, նաեւ ամենամեծ բեռը լինելու է քաղաքացիների եւ գործատուների վրա։

Հիմա, կարծես թե, ոչ մեկ գործատուներից, այդ թվում նաեւ՝ բիզնեսին մոտ կանգնած պատգամավորներից այս խնդրին դեռ չի մոտիկացել, կարեւորություն չի տալիս, մենք 1-2% հարկային բեռի բարձրացումը, բոլորս էլ ասում ենք, որ շատ ծանր է լինելու, բայց այստեղ 5-7% բեռ է նախատեսվում։ Եվ կգա ժամանակը, երբ այս բեռը կսկսեք վճարել, էն ժամանակ նոր կհասկանաք՝ ի՞նչ է նշանակում այդպիսի բեռ։ Կամ դուք որպես գործատուներ, պետք է անեք դա մեր աշխատավորների հաշվին, այսինքն՝ պակաս իրենց աշխատավարձ վճարել, այսինքն, մաքուր աշխատավարձից պակաս վճարել, որպեսզի կարողանաք հատուցել այդ գումարը, կամ պետք է բարձրացնեք ձեր կողմից վճարվող գումարները, իսկ դա նշանակում է՝ 5-7% բեռ, եթե չկրի աշխատավորը, կրելու է գործատուն։

Բազմաթիվ սոցիալական ռիսկեր կան, իմ գործընկերներից մեկը հարց ու պատասխանի ժամանակ նշեց մի ռիսկը՝ սովորողների մասով, նույնը կարող եմ ասել նաեւ՝ կանանց պարագայում։ Եթե այսօր երեխա ունենալը եւ հետծննդյան շրջանը համարվում է ստաժ աշխատող կանանց համար, ապա այստեղ այդպիսին չի համարվելու։ Եվ հետեւաբար՝ այն կանայք, ովքեր իրենց կյանքի մի հատվածն օգտագործելու են մեր հասարակության համար նոր անդամներ տալու, նոր երեխաներ լույս աշխարհ բերելու համար, նրանք կամ չեն ստանալու թոշակ, կամ նրանց թոշակը լինելու է շատ փոքր։ Եվ իսկապես, ժողովրդագրական առումով այս օրինագիծը իր հետ  նաեւ բազմաթիվ պրոբլեմներ է բերելու։

Չէի ցանկանա խոսել ֆինանսական շուկաների ռիսկի մասին։ Կարծում եմ, ճգնաժամի պայմաններում աշխարհի լավագույն տնտեսագետներն էլ, որ նայեն ՀՀ-ում, այս խառը վիճակում՝ համաշխարհային ֆինանսական շուկայի, ընդունվում է պարտադիր կուտակային բաղադրիչով կենսաթոշակային համակարգ, ես չեմ կարծում, որ գտնվի մի մարդ, որն առնվազն չզարմանա մեր պետության վրա։

Տնտեսական ռիսկը. տեսեք՝ մի հետաքրքիր իրավիճակ է այս համակարգը ձեւավորում, եթե մենք ունենում ենք ավելի արագ տնտեսական աճ, քան ակնկալվում է կառավարության կողմից ծրագրով, այսինքն՝ մենք, օրինակ՝ աճում ենք այնպիսի տեմպերով, ինչպես աճել ենք վերջին 10 տարուց ավել ժամանակահատվածում, ապա կենսամակարդակն այդ պահին ՀՀ քաղաքացիների համար լինելու է ավելի բարձր, քան նախկին տարիների ընթացքում կուտակված կենսաթոշակային վճարներով հավաքված այդ գումարը։ Հետեւաբար՝ լինելու է բարձր կենսամակարդակ, լինելու են բարձր աշխատավարձեր, սակայն թոշակառուները ստանալու են ցածր թոշակ։ Եվ հակառակը, եթե տնտեսական աճը եղավ ծրագրավորվածից ցածր, ապա մենք չենք ունենալու համապատասխան կուտակումներ։

Մենք տարբեր օրենքի նախագծերի մասով բերում ենք Եվրամիության օրինակ, զարգացած պետությունների օրինակ, բայց ոչ մի զարգացած պետությունում այսպիսի համակարգ չի՛ գործում, եւ սա փաստ է։ Եվ սա փաստ է, որ ոչ միայն Չիլիում, այլ նաեւ այլ հետամնաց երկրներում փորձ է արվել այսպիսի համակարգ կիրառել, որպեսզի կարողանան ամրագրել այն աշխարհակարգը, որն այսօր կա՝ զարգացած պետություններ եւ նրանց ծառայող զարգացող պետություններ։ Իսկ զարգացող պետությունն իրականում՝ ինքը նշանակում է հետամնաց պետություն, ուղղակի, զուտ պոլիտ կոռեկտությունից ելնելով, անվանում են զարգացող պետություն։ Հիմա մենք հավերժ մնալու ենք այդ զարգացող պետության կարգավիճակում։

Եվ ամենակարեւորը, որ մենք հարցադրում արեցինք՝ այն էր, որ այսպիսի օրենսդրական փաթեթներ պետք է ընդունվեն անպայման հանրաքվեի միջոցով։ Հանրաքվեն՝ սա, պարզապես, որոշում կայացնելու մեխանիզմ չէ, հանրաքվեն հնարավորություն է տալիս քաղաքացիներին՝ իրենք մասնակցեն այս որոշումների կայացմանը եւ նաեւ գիտակցաբար գնան դրան, որովհետեւ հանրաքվեի ընթացքում կողմ եւ դեմ կարծիքների բախում կլիներ, ինչը թույլ կտար նաեւ լեգալ քարոզչություն իրականացնել ամբողջ ՀՀ-ում այդ խնդրի վերաբերյալ։

Եվ վերջում ուզում եմ մի, ես էլ ավանակների հետ կապված մի բան հիշեցի պրն Դալլաքյանի խոսքից։ Ուրեմն, մի հույն փիլիսոփա կար՝ Սոկրատի աշակերտը, Անտիսֆեն էր անունը, ինքն ասում էր, մի անգամ Աթենքում, որտեղ նույնպես ժողովրդավարություն էր, մարդիկ ընտրություններ էին անում եւ այլն, առաջարկել էր՝ եկեք որոշեն,ք որ այսուհետ ավանակներին ձի անվանենք, որոշենք, որ նրանք այսուհետ ձի են։ Երբ բոլորն իրար ասեցին, որ դա անհեթեթություն է, ասեց՝ ինչու՞ քվեարկությամբ քի՞չ եք անհեթեթ որոշումներ կայացրել։

Հիմա հասկանալի է, որ ժողովրդավարությունը նաեւ իրավունք է՝ ընտրել սեփական զարգացման ճանապարհը, բայց եթե նույնիսկ այդ ճանապարհը կործանման ճանապարհ է, թույլ տվեք, թող հասարակությունը եւ ժողովուրդն ինքն ընտրի։ Շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Հաջորդ ելույթը՝ Ստյոպա Սաֆարյան, նախապատրաստվի Արծվիկ Մինասյանը։

Ս.ՍԱՖԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, նախ՝ ուզում եմ հիշեցնել, որ այսօր ազգային անվտանգության ծառայողների օրն է, եւ ուզում եմ մեր բոլորիս անունից շնորհավորել այդ համակարգի բոլոր աշխատողներին եւ մաղթել ստեղծագործական մեծ հաջողություններ իրենց աշխատանքում եւ ամենուր։

Վերադառնալով այս օրենքին նախագծին, թույլ տվեք սկսել կառավարության հիմնավորումներից։ Ինչպես նշում է կառավարությունը՝ այս համակարգի ներդրման նպատակը, իբրեւ թե, սոցիալական խնդրի լուծումն է, այսինքն՝ բնակչության բարձր եկամուտներ ապահովելը, իսկ տնտեսական առումով նաեւ՝ երկար փողեր ստեղծելը, ինչպես եւ տնտեսական աճ ապահովելը։

Ելնելով օրենքի նախագծի զուտ սոցիալական եւ տնտեսական նպատակներից, կարող ենք ասել, որ կառավարությունն ուզում է միաժամանակ լուծել այս երկու խնդիրները, եւ չենք կարող ասել, թե առաջնահերթությունը որն է, քանի որ կարճաժամկետ, ավելի ճիշտ՝ միջնաժամկետ տեսանկյունից տնտեսական աճ ապահովելն է նպատակը, իսկ երկարաժամկետ տեսանկյունից՝ բարձր կենսաթոշակներ։

Կարծեք թե, շատ ողջունելի նպատակներ են, սակայն դեռեւս 2003 թվականին ընդունված «Պետական կենսաթոշակների մասին» ՀՀ  օրենքում պարտադիր կուտակային համակարգի ներդրման հետ կապված համապատասխան հոդվածը հստակ նշում է այն պայմանները, թե ե՞րբ կարելի է կիրառել այդ համակարգը։ Բացի այդ, գիտական համայնքի անդամները, ինչպես նաեւ՝ համաշխարհային բանկի մասնագետների մեծ մասը գտնում են, որ լավ նախագծված պարտադիր կուտակային համակարգը համապատասխանում է համարժեքության, մատչելիության, կայունության եւ հուսալիության չափանիշներին, եթե, իհարկե, այն ներդրվում է համապատասխան պայմանների առկայության դեպքում։ Դրանցից են՝ մակրոտնտեսական, ֆինանսական շուկաների եւ ինստիտուցիոնալ առանձնահատկությունների բարենպաստ միջավայրերի առկայությունը։

Ինչպես նկատելի է, այս միջավայրերը մենք չունենք, պարզ է, որ մենք չունենք այս միջավայրերը, իսկ ներկայումս ի՞նչ պայմաններ են։ Հատկապես հատկանշական է արտաքին պետական պարտք-համախառն ներքին արդյունք հարաբերակցությունը, որն այս տարվա վերջին կկազմի 42-44%։ Չնայած, հարգարժան նախարարի խոսքին, որը մեջբերենք, հետեւյալն է՝ Սա չի շեշտում այն շեմը, 50%-ը, որը համարվում է մտահոգությունների համար հիմք, իսկ օրենսդրությամբ մենք մինչեւ համախառն ներքին արդյունքի 60%-ը հնարավորություն ունենք ավելացնելու արտաքին պետական պարտքը»։ Սա նախարարի խոսքն էր՝ մեջբերման ավարտը։

Նշեմ նաեւ, որ ՏՀԶԿ-ի մեթոդաբանությամբ, ըստ արտասահմանյան վարկի չվերադարձման ռիսկի, երկրները դասակարգվում են ութ ռիսկային կատեգորիաների, եւ Հայաստանի գնահատականը 2010 թվականին վեցերորդ կատեգորիային է դասվում։ Հասկանալի է, որ եթե մոտենանք 60%-ին, ի նկատի ունեմ արտաքին պետական պարտք-համախառն ներքին արդյունք հարաբերակցության 60%-ին, կհայտնվենք ավելի վատ կատեգորիայում՝ մեզ այլեւս չեն տա արտաքին պետական վարկ։ Եվ բացի այդ, մենք արդեն պետք է սկսենք մարել վարկերը, իսկ դրա համար մեզ գումարներ են անհրաժեշտ։

Գումարներ հայթայթելու արտաքին աղբյուրից զրկվում ենք, պարտադիր պետք է փնտրենք ներքին աղբյուրներ եւ դա, կարծեք թե, հաջողվում է՝ չակերտավոր։ Ահա այս է հիմնական պատճառը, որ անհրաժեշտ է պարտադիր կուտակային կենսաթոշակային համակարգի ներդրումը ֆինանսական արհեստական խոսքեր ստեղծելու համար։

Գիտենք, որ կենսաթոշակային ֆոնդերը տնտեսական զարգացման կարեւոր ֆինանսական ինստիտուտներից մեկն են եւ համարվում են արժեթղթերի շուկայի մասնակիցներ։ Ընդունում ենք, որ բացակայում են երկար փողերը, եւ արդյունքում կա  կապիտալի չզարգացած շուկա եւ տնտեսության թույլ դիվերսիֆիկացիա։ Բայց մեր ֆինանսական շուկայի տարողությունը փոքր է, եւ այն գումարները, որ ստացվելու են այս համակարգի միջոցով, պետք է ներդրվեն մի որեւէ տեղ։ Իսկ արտասահմանում կատարվող ներդրումների հետ կապված սահմանափակումը, որքան էլ կառավարությունն ամրագրի մեր առաջարկի հիման վրա, միեւնույնն է, չի գործելու եւ գումարները դուրս են հոսելու։ Անխուսափելի է կապիտալի արտահոսքը, քանի որ մենք չունենք այդ ներդրումային միջավայրը։

Մյուս կողմից էլ մեր արժեթղթերի շուկայի հիմնական թողարկողը պետությունն է, իսկ պետական պարտատոմսերում կատարվող ներդրումները, ըստ մեզ, օգտագործվել են մեր բյուջեի էժան դեֆիցիտի ծածկման համար։ Ինչքան էլ պնդեք, հարգելի կառավարություն, որ օգտվել եք տարբեր երկրների փորձից եւ ընտրել մեր երկրին համապատասխան համակարգ, միեւնույնն է, դա մեր փորձը չէ եւ արդյունավետությունը նույնպես մերը չէ։

Եվ հետաքրքիր է այն, որ Ռուսաստանի կենսաթոշակային համակարգը նորից պետք է ենթարկվի բարեփոխումների։ Բարեփոխումներն անհրաժեշտ են, քանի որ վերջին տարիներին Ռուսաստանի Դաշնության կենսաթոշակային հիմնադրամի բյուջեի դեֆիցիտը գնալով ավելանում է։ Ես վստահ եմ, որ այդ դեֆիցիտը լինելու է նաեւ մեր պարտադիր կենսաթոշակային համակարգի դեպքում։  Ի դեպ, ես կարող եմ տրամադրել այն հաղորդագրությունը, որը վերաբերում է Ռուսաստանում հենց պարտադիր կուտակային համակարգի վերանայմանը։

Հասկանում ենք, որ այս օրենքի նախագծի վրա աշխատել եք երկար տարիներ, հնարավորինս ամրագրել եք կենսաթոշակային համակարգում պարունակվող ռիսկերի նվազեցման մեխանիզմներ, սակայն մեր իրականությունն այլ է։ Ներկայիս առաջնային խնդիրը՝ մեր բնակչության վստահության ձեռքբերումը հնարավոր է ոչ թե տեսության, այլ պրակտիկայի վրա հենվելով։ Եվ քանի որ 2011 թվականից սկսելու է գործել կամավոր կուտակային համակարգը, ուստի գտնում եմ, որ կամավոր կուտակային համակարգի կիրառման դեպքում որոշակի փորձ ունենալուց, մեր փորձն ունենալուց հետո պետք է վերանայել եւ վերամշակել պարտադիր կուտակային համակարգի եւ՛ գործարկման ժամանակը, եւ՛ իրականացման մեխանիզմները։ Եվ եթե այդ կամավոր կուտակային համակարգը գործի այնքան արդյունավետ, որքան դուք վստահեցնում եք, վստահ ենք՝ պարտադիրի կարիքը չի լինի։

«Ժառանգությունն» իր առաջարկներում անդրադարձել էր հետեւյալներին. առաջին՝ մասնակիցները որքանո՞վ վստահ լինեն, որ իրենց հաշվին պետության կողմից կուտակային վճարները փոխանցվելու են։ Այնպես է ստացվում, որ պետությունը 2014 թվականից պետք է եւ՛ կենսաթոշակառուներին թոշակ վճարի, եւ՛ 40 տարեկանից ցածրերի համար կուտակային վճար վճարի։ Այսինքն, բյուջեի ծախսերը բավականին մեծանում են, եւ որքանո՞վ հավատանք, որ այդ գումարները մասնակցի հաշվին, իրոք, փոխանցվելու են, այլ ոչ թ ձեւական բնույթ են կրելու։

Երկրորդ՝ ինչպե՞ս է լուծվելու կոնֆլիկտային ռիսկը՝ կապված պետության եւ կենսաթոշակային ֆոնդի կառավարիչների, կամ պետության եւ որեւէ ընկերության սեփականատիրոջ միջեւ, որի բաժնետոմսերում ներդրված են լինելու պարտադիր կուտակային վճարները։ Գիտե՞ք, թույլ տվեք մի օրինակ վկայակոչել այդ առումով, ուղղակի՝ բավական է, որ ֆոնդի կառավարիչը լինի մեկը, որի գործողությունները դուր չգան կառավարությանը, ինչպես, ասենք, օրինակ՝ Խաչատուր Սուքիասյանինը, եւ պատկերացրեք բոլոր հետեւանքները, որոնք դրանից բխելու են։

Երրորդ՝ մասշտաբի էֆեկտ ապահովելու եւ փոխհատուցման բարձր գործակից ապահովելու համար որոշվել է պետության մասնակցի կողմից կատարվող կուտակային վճարին հավասար, բայց ոչ ավելի՝ քան 25 հազար դրամը։ Միեւնույն ժամանակ երաշխավորվում է միայն մասնակցի կողմից կատարված կուտակային վճարների վերադարձելիությունը՝ ճշգրտված տարեկան գնաճով։ Եթե չեք երաշխավորում պետության կողմից մասնակցի հաշվին կատարված վճարումները, ապա այդ դեպքում ձեր նշված ցուցանիշները, այսինքն՝ մասշտաբի էֆեկտն ու փոխհատուցմանի գործակիցն արդյոք ապահովելու՞ է եւ արդյոք ներկայիս կենսաթոշակներից ավելի քիչ չի լինելու։

Ուստի, եւս մեկ անգամ ուզում եմ նշել, որ պետք է պարտադիր ստեղծել միայն արդյունավետ կամավոր կուտակային համակարգ, եւ ինչու՞ չխթանենք միայն կամավոր համակարգ եւ տարիների ընթացքում նոր աշխատատեղեր ստեղծելուն, աշխատավարձերի բարձրացման, արժեթղթերի շուկայի զարգացման, ներդրումային միջավայրի ստեղծմանը զուգահեռ՝ բնակչության կենսամակարդակը բարձրացնելով, բնակչությունն ինքն արդեն կցանկանա բարձր կենսաթոշակներ ուննենալ եւ կամավոր միանալ այդ համակարգին։

Ավարտելով խոսքս, ուզում եմ ուշադրություն հրավիրել հատկապես այս բարեփոխումների արժեքային բաղադրիչի վրա։ Ինչպես նշվել է, մինչ այժմ ՀՀ-ում կենսաթոշակային համակարգը գործել է սերունդների համերաշխության սկզբունքի հիման վրա։ Այսինքն՝ երբ այսօրվա սերունդը վճարում էր երեկվա սերնդի կենսաթոշակները։ Հիմա մենք բավականին լուրջ արժեքային փոփոխության ենք ենթարկում մեր մենթալ արժեքները։

Այս օրինագծի անունը սկզբից մտածում էի՝ կարելի էր դնել եղունգ ունես, գլուխդ փորի՝ որպես լիբերալ մոտեցման դրսեւորում, բայց հիմա ես այս մոտեցումը կանվանեմ, ուղղակի՝ եղունգ էլ չունես, կառավարության պարտադրանքով պիտի գլուխդ քորես, որովհետեւ այն, ինչ առաջարկվում է այս օրինագծով, դա հետեւյալն է՝ դու պե՛տք է ունենաս բարձր կենսաթոշակ, որը պարտադրվում է ՀՀ քաղաքացուն, եւ կարծեք թե, մոդելի հիմքում, ոչ թե կարծեք թե, այլ վստահաբար՝ մոդելի հիմքում դրվում է յուրաքանչյուր քաղաքացու կողմից իր ճակատագիրը, իր կենսաթոշակն ապահովելու պարտականությունը։

Հարգելի գործընկերներ խորհրդարանական մեծամասնությունից, արդեն իսկ հայ հասարակության մեջ գոյություն ունեն կայացած, բյուրեղացած սոցիալական կառույցներ եւ գիտակցություն՝ սերունդների համերաշխության տեսքով, դուք ջարդու՛մ եք այս գիտակցությունը, եւ յուրաքանչյուրին պարտադրում, ինչպես վարչապետը մի քանի շաբաթ առաջ ասեց, պարտադրում՝ կայացնել իր որոշումները։

Ազգային պահպանողական «Հանրապետական» կուսակցության գաղափարախոսությանը դեմ է սա, իրեն սոցիալ-դեմոկրատ հռչակող «Օրինաց երկրի» գաղափարախոսությանը դեմ է սա, աջ կենտրոնամետ Բարգավաճ Հայաստանի գաղափարախոսությանը դեմ է սա։ Ինչպե՞ս եք քվեարկելու ձեր գաղափարախոսությանը դեմ, սա ծայրաստիճան լիբերալ, ես կասեի լիբերտարիստական վայրագ մոդել է։

Եվ հետեւաբար, հարգելի գործընկերներ, ես կոչ եմ անում ձեզ՝ չքվեարկել ձեր գաղափարախոսությանը դեմ՝ այս բարեփոխումների օգտին, որովհետեւ սա միանգամայն այլ երկրներին, միանգամայն այլ հասարակություններին բնորոշ մոդել է։ Շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Հետաքրքիր է, որ փորձեցիք գնահատական տալ բոլոր կուսակցությունների գաղափարախոսություններին եւ գործողությունին, բա ձե՞րը։

Հաջորդ ելույթը՝ Արծվիկ Մինասյան։

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, ներկայացվող 50-ից ավելի օրինագծերը վերաբերում են կենսաթոշակային ոլորտի բարեփոխումներին, եւ բնականաբար, հուզելու են ոչ միայն այստեղ նստած Ազգային ժողովի պատգամավորներին, այլ նաեւ՝ ողջ հանրությանն ու հասարակությանը։

Ես շատ հակիրճ անդրադառնամ, որ արդյոք այսօր այս ոլորտում բարեփոխման անհրաժեշտություն կա՞, թե՞ ոչ։ Իհարկե՝ կա, ինչու՞ կա, որովհետեւ առաջին հիմնական խնդիրը՝ ՀՀ-ում մեկ կենսաթոշակառուին բաժին է ընկնում 1-2 գործակցով հաշվարկվող աշխատող, այլ կերպ ասած՝ աշխատողների թվաքանակ, որոնք պարտադիր վճարումներ են կատարում բյուջե, եւ որին համապատասխան, պետք է թոշակառուները ստանան կենսաթոշակները, փոքր են եւ այլ երկրների հետ համեմատած, այսպիսի իրավիճակը, իսկապես, համարվում է ճգնաժամային։

Երկրորդ խնդիրը նա է, որ փոխհատուցման գործակիցը, այլ կերպ ասած՝ աշխատավարձի միջինով հաշվարկվող եւ տրվող թոշակի հարաբերակցությունը 25%-ի սահմաններում է։ Մինչդեռ միջազգային փորձը եւ նաեւ առանձին միջազգային փաստաթղթեր պահանջում են, որ դա 40%-ից պակաս չպետք է լինի։

Եվ երրորդը՝ դեմոգրաֆիական առկա իրավիճակը, երբ հանրության 13%-ն արդեն ծերացման տարիքում են, եւ բնականաբար, հասարակությունն այս դեպքում համարվում է ծերացող կամ մենք այժմ հիմա ձգտում ենք ծերացած հասարակության։

Այս երեք հիմնախնդիրները, իսկապես, կան եւ պահանջում են, որպեսզի համակարգը փոփոխության ենթարկվի։ Երեք հիմնախնդիրների բուն պատճառներն են ստվերային տնտեսության չափազանց մեծ աստիճանը, երկրորդ՝ անհրաժեշտ աշխատատեղերի բացակայությունը, երրորդ՝ ցածր վարձատրվող աշխատատեղերի առկայությունը։

Եվ պատահական չէ, որ օրինակ՝ վերջին հարցումների համաձայն, նույն պաշտոնական վիճակագրության՝ հասարակության 35,5%-ը համարում է, որ կառավարության ուղղակի պարտավորությունն է ստեղծել աշխատատեղեր, եւ դրանց մեծ մասը պահանջում է, որպեսզի այդ աշխատատեղերը լինեն համապատասխան բարձր կամ արժանապատիվ վարձատրվող։ Ցածր աշխատավարձի եւ եկամուտների ցածր մակարդակի մեծության պայմաններում, վերջին հարցումների համաձայն, հանրության 34,1%-ը համարվում է աղքատ։

Սա այն ցուցանիշն է, որի պայմաններում իրականացնել բարեփոխումներ, պետք է հասկանանք, թե այնուամենայնիվ, ի՞նչ ենք առաջարկում։ Իսկ առաջարկվում է կենսաթոշակային համակարգում «բարեփոխում» ասված հասկացությունը, երեւույթը, որը ներառում է երեք մակարդակի կենսաթոշակային համակարգ։ Առաջինը պետական կենսաթոշակներն են, երկրորդը՝ պարտադիր կուտակայինը եւ երրորդը՝ կամավոր կուտակայինը։

Համաձայն առաջարկվող օրենսդրական նախագծի, ասվում է, որ պետական կենսաթոշակը պետք է լինի համադրելի նվազագույն կենսաապահովման բյուջեի չափին. ուշադրություն դարձրեք՝ չի՛ ասում պակաս չպետք է լինի, համադրելի պետք է լինի։ Այսօր էլ է համադրելի, այսօր համադրելի է եւ շատ ավելի քիչ է, քան կենսաապահովման նվազագույն բյուջեի մեծությունն է։

Եվ առաջարկվող փոփոխությունները, ըստ էության, հասարակությունից խլելով հսկայական ռեսուրսներ, վերաբերում են 1-5 մլն տնտեսապես ակտիվ բնակչության ընդամենը 700 հազար մարդու, մնացած 800 հազարն այս բարեփոխումներից որեւէ օգուտ, նույնիսկ տեսականորեն՝ օգուտ չի ստանալու։ 700 հազարի մեջ եղածները չեն ստանալու այն օգուտը, ինչ որ ներկայացնում է կառավարությունն իր ռազմավարության ներքո։ Իսկ 265 հազարից ավելի գործազուրկներն ընդհանրապես համակարգից օտարված են։

Այս համակարգը բերելու է դեմոգրաֆիական շատ լուրջ խնդրի, առանց այն էլ հասարակության մեջ այսօր առկա հասարակական անհամաչափ զարգացումներին, միացվելու է կամ միանալու է ծնելիության անկման լրացուցիչ գործոնը, որովհետեւ համակարգն ինքը կառուցված է այնպես, որ կինը, վերարտադրողական տարիքի կինը, որպեսզի գնա երեխա ունենալու որոշմանը, նա պետք է դուրս գա աշխատաշուկայից։ Դուրս գալով աշխատաշուկայից, կնոջն այդ ժամանակահատվածի համար չի վճարվելու կուտակային համակարգում անհրաժեշտ գումար։ Հետեւաբար, երկու որոշումներից մեկը պետք է կայացնի կինը՝ կամ զրկվի ապագայում բարձր կենսաթոշակից, կամ հետաձգի երեխա ունենալու իր որոշումը։ Երկուսն էլ բացասական անդրադարձ են ունենալու ամբողջ համակարգին։

Մյուս բացասական դրսեւորումը՝ էականորեն փոխվում է նվազագույն կենսաթոշակային տարիքի ներկայումս գործող սահմանը։ Այսօր 5 տարի է անհրաժեշտ, որպեսզի աշխատանքային կենսաթոշակի անցնի անձը։ Առաջարկվող համակարգում 5-ը դառնում 10 տարի, եւ Եվրոպայում 1 տարի կենսաթոշակային տարվա փոփոխություն են իրականացնում, ամբողջ Եվրոպան, տեսնում եք՝ ի՞նչ ցնցումների է բերում, ի՞նչ է կատարվում։ Մեզ մոտ միանգամից 5 տարով, իհարկե, փուլային ձեւով, փոփոխությունը ոչ մի արձագանք չի ստանում ոչ միայն պառլամենտում, այլ նաեւ հասարակության մոտ։

Ինչու՞ է այսպես, որովհետեւ կառավարության խնդիրը ոչ թե հասարակությանը բացատրելն է այս փոփոխությունների իրական նպատակը, ոչ թե բացահայտելն է իրական ռիսկերը, թե մենք ի՞նչ ռիսկեր ենք ունենալու, այլ ծածկադմբոց անցկացնել մի փաթեթ, որը նորից եմ կրկնում եւ բազմիցս եմ ասել՝ անհրաժեշտ է ֆինանսական շուկային։ Սա չի բխում կենսաթոշակառուների վիճակը բարելավելու ցանկությունից, մղումից։

Եվ եթե դուք ուշադիր նայեք «Կուտակային կենսաթոշակների մասին» օրենքի 43-44 հոդվածները, որտեղ սահմանվում են, թե այդ գումարները որտեղ են ներդրվում, դուք կտեսնեք, որ այս գումարներն ուղղվելու են եվրոպական շուկաներ, լավագույն դեպքում՝ հայկական շուկայում դրվելու են բանկերում, առեւտրային բանկերում կամ ֆոնդային բորսայում ցուցակված եւ թույլտվություն ստացած ընկերությունների արժեթղթերում։ Այդպիսի ընկերություններն այսօր չի գերազանցում 15-ը, եւ դրանց մեծ մասը պարտատոմսեր թողարկող ընկերություններ են, իսկ դրանց մեծ մասը՝ նորից առեւտրային բանկերն են։

Հարգելի բարեկամներ, այս գումարները Հայաստանի տնտեսությանն օգտակար որեւէ լուրջ ուղղությամբ ներդրումներ չեն լինելու, սա մենք պետք է իմանանք, դուք պետք է իմանաք մինչեւ որոշում կայացնելը։

Վերջում ես կանդրադառնամ այն պայմանին, որ դրված էր 2003 թվականին գործող օրենքում։ Այսպես. պարտադիր կուտակային համակարգի վճարումները պետք է սկսվեն ապահովագրված անձանց աշխատավարձերի աճին զուգընթաց եւ միայն հետեւյալ պայմանների առկայության դեպքում՝ պետական բյուջեի պակասորդը չպետք է գերազանցի համախառն ներքին արդյունքի 1%-ը։ Վերջին 2 տարում պետք է գրանցված լինի անընդհատ տնտեսական աճ, մասնավորապես ՀՆԱ-ն նախորդ տարվա համեմատությամբ պետք է ունենա աճ՝ առնվազն 2%-ով, իսկ անհատական անձնավորված հաշվառման համակարգը պետք է լիարժեքորեն գործի։ Առ այսօր այս պայմաններից որեւէ մեկն ապահովված չէ։

Կառավարության այս փաթեթը փորձ է անում վերացնել 2003 թվականին որդեգրած բարեփոխումների ուղղությունը։ Եվ եթե դուք հլու, հնազանդ ենթարկվելու եք այս մոտեցմանը, նշանակում է՝ ընդունում եք, որ կառավարությունը փոխում է բարեփոխումների ընթացքը եւ իրականում տանում է Հայաստանը նոր ռիսկային գործողությունների։

Ավարտելով խոսքս, պետք է արձանագրեմ նաեւ, որ այս բարեփոխումները հակասում են կոալիցիայի բոլոր երեք ուժերի նախընտրական խոստումներին, Հանրապետության Նախագահի նախընտրական ծրագրային դրույթներին։ Ի դեպ, արժանապատիվ կենսաթոշակի գաղափարը, որ դրված ղ թե՛ «Հանրապետական» կուսակցության, թե՛ Բարգավաճ Հայաստան կուսակցության, թե՛ «Օրինաց երկիր» կուսակցության մեջ, այս փաթեթը չի ապահովելու, իսկ առավել եւս մեկ ցուցանիշ նշեմ, հարգելի «Օրինաց երկրի» գործընկերներ։

Դուք ձեր նախընտրական ծրագրերում հստակ եք գրել՝ «Մենք պայքարելու ենք, որպեսզի կանանց 63 տարվա կենսաթոշակային շեմն իջնի 60 տարեկանի եւ իրականացվի կենսաթոշակների պարբերական ինդեքսավորում»։ Ես կխնդրեմ, որպեսզի դուք բացատրեք՝ այս բարեփոխումներն ապահովու՞մ են ձեր նախընտրական ծրագրային դրույթները։

Հարգելի «Հանրապետական» կուսակցության գործընկերներ, դուք խոսում էիք աղքատության ընդհանուր գծի 151%-ից ոչ ցածր կենսաթոշակ ստանալու քաղաքացու իրավունքի մասին։ Կխնդրեմ, որպեսզի հրապարակեք՝ այս բարեփոխումների ընթացքում դուք ունենալու՞ եք 2012 թվականին այսպիսի ցուցանիշ, չե՛ք ունենալու։

Բարգավաճ Հայաստան խմբակցության հարգելի գործընկերներ, ձեր նախընտրական ծրագրում նույնպես խոստացել եք արժանապատիվ թոշակներ, այս բարեփոխումները չեն ապահովելու որեւէ նախընտրական խոստման իրականացում։

Հետեւաբար ես ձեզ կոչ եմ անում՝ ընդունելով մեր առաջարկությունը, այս քննարկումները հանել Ազգային ժողովից, տեղափոխել քաղաքացիական հասարակության դաշտ եւ հանրաքվեի միջոցով լուծել, իրականացնելով պայմանական կուտակային համակարգի գաղափարի ամբողջական ներդրումը։ Շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Ելույթներն ավարտվեցին։ Այժմ անցնում ենք խմբակցությունների կողմից ներկայացված հայտերին։ «Ժառանգություն» պատգամավորական խմբակցության անունից ձայնը  տրվում է Անահիտ Բախշյանին։

Ա.ԲԱԽՇՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ եւ հատկապես քաղաքական կոալիցիայի հարգելի պատգամավորներ, շատերը այստեղ, ուշադրություն էի դարձնում, չեն լսում օրենքի նախագծի հակափաստարկները, կարող է դրա համար տարբեր հիմնավորումներ ունենան՝ չլսեն, որպեսզի չնեղվեն։

Այնուամենայնիվ, երբ լսում են, համոզվում են, փաստարկներն այնքան համոզիչ են, որ այնուամենայնիվ, իրենց խղճի դեմ պիտի կոճակը սեղմեն։ Գերադասում են չլսել կամ, չգիտեմ, բայց փաստարկները, իսկապես, համոզիչ են եւ ահավոր մեծ պատասխանատվություն է ստանձնում մեծամասնությունն այս փաթեթի հետ կապված, եւ մեր սերունդները չե՛ն ներելու այս վնասակար, շատ մեծ վնաս պատճառող նախագծի ընդունելու դեպքում։

«Ժառանգություն» կուսակցության տեսակետը հետեւյալն է՝ իհարկե, կուտակային կենսաթոշակների համակարգի ներդրման գլխավոր նպատակները գայթակղիչ են՝ պաշտպանություն ծերության հասակում աղքատության ռիսկից, միջին աշխատանքային կենսաթոշակի չափը նվազագույն զամբյուղին հավասարեցնելը, հետո այդ ցուցանիշը 150%-ի հասցնելը։ Սակայն «Պետական կենսաթոշակների մասին» ՀՀ օրենքի 7-րդ հոդվածում նշված է՝ Կուտակային պարտադիր կենսաթոշակային ապահովագրության վճարումների կատարումը սկսվում է ապահովագրված անձանց աշխատավարձի աճին զուգընթաց եւ միայն հետեւյալ պայմանների առկայության դեպքում. առաջին՝ պետական բյուջեի պակասուրդը չպետք է գերազանցի հանրապետության համախառն ներքին արդյունքի 1%-ը»։

2009-ին, ըստ պաշտոնական տվյալների, այն եղել է 7,5%, այս տարի 5-ին է մոտենում, 2011-ին՝ 3,9։ Ե՞րբ կլինի 1%, կանխատեսումների աղբյուրը վստահություն չի ներշնչում, այսինքն` այս պայմանը 12-ին չի ապահովվելու, իսկ 14-ին՝ հայտնի չի, որքան էլ վստահեցնի կառավարությունը։

Հաջորդը՝ հանրապետությունում վերջին 2 տարում պետք է գրանցվի տնտեսական աճ, մասնավորապես համախառն ներքին արդյունքը նախորդ տարվա համեմատությամբ պետք է աճի առնվազն 2%-ով, այս տարի՝ ընդամենը 1,2% աճ է եղել։ Իսկ կանխատեսումները, կրկին եմ ասում, հուսալի աղբյուրից չեն, այսինքն՝ այս պայմանն էլ չի ապահովվում։ Արդյոք այս պայմաններն ապահովվելու՞ են 11 թվականից կամավոր,իսկ 14 թվականից պարտադիր կուտակային կենսաթոշակային ապահովագրության անցնելու համար, որը սկսելու է հետ վերադառնալ 25 տարի հետո։

Վերլուծելով ներկայիս տնտեսական աճի տեմպերը, տնտեսության մեջ կոռուպցիայի եւ բյուջեի կողոպուտի հսկայական չափերը, ոչ մի երաշխիք չենք տեսնում հաջորդ տարիներին կուտակային պարտադիր կենսաթոշակային ապահովագրությանն անցնելու համար։ Ավելին՝ այն փաստը, որ նվազագույն աշխատավարձը նվազագույն սպառողական զամբյուղի արժեքին հավասարեցնելուն ուղղված «Ժառանգության» եւ նաեւ Դաշնակցության ջանքերին, անցան ապարդյուն, ինչպե՞ս հավատանք ապագայում այս ցուցանիշների ապահովմանը։

Ասում եք՝ վստահեք, հավատացեք՝ կապահովեն այդ պայմանները, սակայն ինչպե՞ս, երբ կառավարությունը բարեփոխումների գործընթաց է սկսել, որոնցից յուրաքանչյուրը մեր քաղաքացուց պարտադիր գանձումներ են պահանջելու։ Ինչպես օրինակ՝ ավտոտրանսպորտային միջոցների պարտադիր ապահովագրություն, «Ժամանակավոր անաշխատունակության մասին» օրենքում կատարված փոփոխությունների, գների սանձարձակ աճ, աղբի գների ենթադրվող բարձրացում։

Մյուս կողմից՝ նոր համակարգին անցնելիս, միասնական եկամտային հարկը սահմանելով ասում եք՝ հարկային բեռը չի ավելանում գործատուի, աշխատողի վրա, այնինչ՝ մեր կարծիքով, հարկային բեռն ավելանում է թեեւ աշխատողի, թե՛ գործատուի վրա, որովհետեւ նաեւ նշում եք, կառավարությունը նշում է, որ այդ նշված դրույքաչափերի դեպքում բյուջեի եկամուտները միջին հաշվով կավելանան 1,2 մլրդ դրամով։ Որտեղի՞ց է ավելանում այդ գումարը, եթե հարկային բեռի ավելացում չեք նախատեսել։

Երբ կարդում ենք օրենքի նախագիծը, թե ինչպե՞ս պետք է իրականացվի կուտակային վճարների ներդրման գործընթացը, ներդրման ֆոնդերի տեսակները՝ հավասարակշռված, պահպանողական, կայուն, կենսաթոշակի ստացման ձեւերը՝ միանվագ, ծրագրային վճարումներ, աննուիտետի պայմանագրի ձեռքբերում եւ այլն, ինձ թվում է, թե բոլոր խաղերը խաղացել ենք, մնացել էր արժեթղթերի շուկայի խաղի մասնակիցներ դառնայինք, երբ այդ շուկան այսօր գոյություն անգամ չունի։

Հասկանում ենք, որ կենսաթոշակային համակարգը բարեփոխման կարիք ունի, միանում ենք ձեր այս բարձր կենսաթոշակներն ապահովելու նպատակին, կողմ ենք տնտեսական միջավայրի աշխուժացմանը, բայց դե՛մ այս մեխանիզմին, որը լինելով պարտադիր, այսքան մեծ ռիսկեր է պարունակում եւ միանշանակ առաջնահերթ սոցիալական խնդիր չլուծող համակարգի ներդրմանն է ուղղված։

Եվ մի քանի խոսք քաղաքացուն պարտադրելու իշխանության իրավունքի մասին։ Ուզում եմ զուգահեռ անցկացնել Սահմանադրությամբ պարտադիր հիմնական կրթության եւ պարտադիր ապահովագրության ու կենսաթոշակի պարտադիր կուտակային ապահովագրությունների միջեւ։ Սահմանադրությամբ ամրագրված է՝ «Յուրաքանչյուր երեխա ունի կրթության իրավունք», եւ պետությունն այդ հիմնական կրթությունը սահմանել է պարտադիր։ Այսինքն, այդ իրավունքի իրացման համար անհրաժեշտ բոլոր միջոցները պետությունը պարտավորվել է ապահովել պետբյուջեի հաշվին։

Վիճակագրական տվյալներն ասում են, որ այդ իրավունքից չօգտվողների թիվը տարեցտարի ավելանում է։ Կրթությունից դուրս մնացող երեխաների թիվն այս տարի 4 հազար է, 4 հազար երեխա չի օգտվել պարտադիր կրթության իր իրավունքից։ Իսկ այդ նպատակի համար հատկացրած, սա պետական պաշտոնական վիճակագրական տվյալներով, իսկ այդ նպատակի համար հատկացված պետական բյուջեն՝ մսխվել է։ Եվ ոչ մի մարզպետ, որի լիազորությունների համար մեկ կետը՝ դա երեխաների կրթության մեջ հաշվառման պարտավորությունն է, ու համայնքապետ ո՛չ պատժվել է եւ ո՛չ էլ տուգանվել է երեխայի հիմնական կրթության պարտադիր իրավունքը չիրացնելու համար։

Ուզում եմ հասկանալ՝ իմ ո՞ր սահմանադրական իրավունքն է պաշտպանվում պարտադիր կենսաթոշակային կամ մեքենայի պարտադիր ապահովագրությամբ։ Ստացվում է, որ եթե մայր օրենքով պետությունն է պարտադիր գործառույթի պատասխանատուն, ապա ոչ մեկը չի տուգանվում պատասխանատվություն չի կրում։ Իսկ եթե քաղաքացուն իր կամքն ու հնարավորությունները հաշվի չառնելով օրենքը պարտադրում է վճարել իր մեքենան կամ ծերությունն ապահովագրելու համար, քաղաքացին խիստ պատժվում է տուգանքի ձեւով, այն էլ ի՞նչ թվեր։

Այս ամենը հաշվի առնելով եւ ներկայացնելով մեր քաղաքացիների համոզմունքը, թե որքա՞ն անխղճորեն են ուզում իշխանությունները կեղեքել մեզ՝ քաղաքացիներիս, բյուջեն լցնելու նպատակով, այն դեպքում, երբ մի քանի տասնյակ անբարեխիղճ օլիգարխներ իրենց հարկերը չմուծելով միլիոններ են դիզում պետության հաշվին ու նրանց համար օրենք, դատ, դատաստան չկա։ Մենք դեմ ենք քվեարկելու՝ արգելելով նման օրենքով մտահոգվել մեր մասին եւ մեր ապագայի մասին։

Իսկ ինչ վերաբերում է «Ժառանգություն» ազգային ազատական խմբակցության տեսակետին, գաղափարախոսությանը, ապա այո՛, մենք ազատական գաղափարախոսության կողմնակիցն ենք, որը նշանակում է ընտրություն տալ հասարակությանը, լսել հասարակությանը, հասարակության կարծիքը հաշվի առնել եւ միայն այդ դեպքում կայացնել որոշումներ, որոնք բխելու են իր համոզմամբ, իր շահերից։ Եվ հակադրությունն այստեղ «Ժառանգություն» ազգային ազատական կուսակցության գաղափարախոսության եւ կոալիցիայի միջեւ ակնհայտ է։ Եվ մենք, իսկապես, հարգելի գործընկերներ, կոչ ենք անում՝ կոճակը սեղմելիս շատ լրջորեն մտածել, շա՛տ լրջորեն գնահատել այս օրենքը տարիներ հետո ի՞նչ հետեւանքներ է ունենալու մեր սերունդների վրա, եւ ինչպե՞ս են մեզ հիշելու մեր սերունդները։ Շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Բախշյան՝ «Ժառանգության» գաղափարախոսությունը շատ հակիրճ ներկայացնելու համար նաեւ։

Հայ հեղափոխական դաշնակցության պատգամավորական խմբակցության անունից ձայնը տրվում է Վահան Հովհաննիսյանին։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հարգելի խորհրդարան, ես կարծում եմ, որ հարցի վերաբերյալ բավականաչափ խոսվել է տնտեսագիտական տեսանկյունից, իմ գործընկերները, նաեւ այլ ֆրակցիաների ներկայացուցիչներ, անկախ պատգամավորներ բերել են տնտեսագիտական  լուրջ հիմնավորումներ այս փաթեթի, ռեֆորմի այս հատվածի անընդունելիության վերաբերյալ, խոսել են թվերով, իրավական, տնտեսական հիմնավորումներով։ Ես, հաշվի առնելով, որ դահլիճում բոլորը չեն տնտեսագետներ, ուզում եմ մի քիչ ավելի հասկանալի կերպով անդրադառնալ այս ամեն ինչին։

Նախ՝ մի հարց, ցանկն արդեն հանվեց տաբլոյից, բայց տարօրինակ կերպով հերթագրվել էին ելույթ ունենալու միայն նրանք, ովքեր  դեմ են այս օրինագծին։ Նույնիսկ նրանք, ովքեր, ասենք, դահլիճում իրենց դժգոհությունը որոշ հարցերի շուրջ արտահայտելիս կարող են տեղի գոռալ՝ խիզախություն դրսեւորելով եւ այլն, նույնիսկ էդ մարդիկ, չգիտես ինչի՞, չեն պաշտպանում էս օրինագիծը։ Հետաքրքիր է՝ ինչու՞, որովհետեւ հասկանում են, հավանաբար, որ սա ոչ միայն ոչ պոպուլյար է, որ սա վտանգավոր է։

Եվ զարմանում եմ, երբ ասենք մեր գործընկերները՝ մեծամասնությունը ներկայացնող, տարակուսանք են հայտնում, թե ինչու՞ ընդդիմության ասեղները, նետերը կամ քննադատությունն ուղղվում է իրենց, բա, ու՞մ ուղղվի, եղբայրներ։ Բա, ձեր քվեարկությունից է կախված չէ՞՝ էս երկիրը կփրկվի՞, թե՞ կկործանվի էս տեսակի բարեփոխումներով։ Վերջապես սա միայն մեկ բաղադրիչ է այն բարեփոխումների, որոնցից մեկը, օրինակ՝ ընդհանրապես համաշխարհային մակարդակով անհասկանալի է։ Նույն սերիայից է, չէ՞՝ 2013 թվականին նվազագույն աշխատավարձը Հայաստանում հարկելու են, չտեսնված եւ անտեսանելի բան, ընդհանրապես աշխարհում ոչ մի տեղ նման բան չկա։ Մեզ մոտ կա, մեզ մոտ լիբերալները, մեզ մոտ ամեն ինչը պետք է ծայրահեղական լինի, նույնիսկ լիբերալիզմը։

Եվ հիմա էս առումով ես ուզում եմ հարցնել, մեր գաղափարախոսությունների մասին շատ չեմ ուզում խոսել, բայց վերջապես, երբ ՀՀ Նախագահը, որը ղեկավարում է ամենամեծ չափով ներկայացված կուսակցությունը, ասում է հետեւյալ բառերը, ասում է՝ ում շատ է տրված, նրանից շատ էլ պահանջվում է։ Ա՛յ, հիմա ձեզանից պահանջվում է, պահանջվում է պատասխան տալ էս հարցերին ձեր քվեարկությամբ։ Կոնսերվատիվ կուսակցությունը սերունդների համերաշխության այսպիսի մի կողմ նետելն ինչպե՞ս է դիտարկում։

Մենք մինչեւ հիմա վերջապես հասկանում ենք, որ ես աշխատում եմ, վճարում եմ, որպեսզի իմ ծնողների թոշակը վճարեն, նորմալ բան է, մենք դրան սովորել ենք՝ լա՞վ է դա, թե՞ վատ է, պե՞տք է դա ռեֆորմի ենթարկել, թե՞ չէ, սա՝ այլ հարց է։ Բայց երբ դու ռեֆորմի ես ենթարկում, ասելով, որ դու կուտակում ես քեզ համար, սկզբում թվում է, թե ոչ մի վտանգավոր բարոյական խզում, շեղում հասարակության մեջ չի առաջանում։ Բայց առաջանում է, որովհետեւ սրա մյուսը՝ եղբայր, դե, բերեք ծնողներին տանենք, մեծ ծերանոցներ կազմակերպենք, տանենք էնտեղ եւ կուտակենք մեզ համար։ Էդպես չի՛ լինում, իսկապես, սա ժողովրդի մտածելակերպին անհարիր երեւույթ է։

Երկրորդ՝ վերջապես հարց է չէ՞ առաջանում, եթե մեր կառավարությունը, որը շատ հաճախ է շեշտում հասարակության, հասարակության յուրաքանչյուր առանձին վերցրած անհատի ինքնագիտակցության, նվիրումի եւ աշխատելու պատրաստակամության մասին, այսինքն՝ ինքնագիտակցությունը, ինքնուրույն ինիցյատիվան՝ նախաձեռնողականությունը դիտվում է կարեւորագույն արժեք, եւ ես դրա հետ համաձայն եմ։ Էդ դեպքում, եղբայր, ինչու՞ եք զոռով խլում էդ փողերը մարդկանցից։

Ինչու՞ եք ուզում, վերջապես հասկանում ենք չէ՞ ինչ է կատարվում, ես էդ նույն գումարը կարող եմ տանել բանկ, դարձնեմ դա կուտակային ավանդ, խոստանամ, որ 10 տարի, 20 տարի չեմ վերցնելու եւ տոկոսը պտտվի ու կուտակվի այդ գումարի վրա։ Ինձ ասում են՝ չէ, ես քեզանից էդ փողը կվերցնեմ, կդնեմ ուրիշ ֆոնդ, դու կստանաս էնքան, ինչքան դրել ես, միգուցե՝ մի քիչ ավել, իսկ էդ ամբողջ առաջացող տոկոսի հետ դու գործ չունես։ Տոկոսը կտնօրինեն նրանք ում ես կասեմ, ոնց որ ԱՊՊԱ-ում՝ խայտառակություն։

Ինչու՞ չի պետությունն էդ ապահովագրությունը վերցնում իր վրա, չէ՛, ութը կազմակերպություն կա, որոնք պետք է անսահման հարստանան մեքենաներն ապահովագրելու համար։ Հիմա էլ նույնն էստեղ է, նույնն էստեղ է՝ նշեցին տասնհինգ կազմակերպություն, չգիտեմ՝ քանիսի՞ն կտան էդ հնարավորությունը, որովհետեւ էդ հնարավորությունը դուք չեք տալու, մենք չենք տալու՝ գիտեք ով է տալու, կտան հնարավորությունն էս փողերով հարստանալու։

Մեխանիզմների մասով, որ կոլեգաներս խոսեցին, կտանեն արտասահման, ներդրումներ կանեն, դա բանկային, ֆինանսական շուկաների զարգացմանը կծառայի, կգնա դուրսը կֆինանսավորի, ինչ-որ ներդրումներ կարվի, էդ ուրիշ բան է, դա տեխնիկա է, ես դրա մասին չեմ ուզում խոսել։ Բայց ակնհայտ է, չէ՞, էն տոկոսը, որ ես պիտի ստանայի, ինձանից ուզում են խլել։ Ինչի՞, ինչի՞ պիտի մենք դրան համաձայնենք մեր ժողովրդի անունից, էն մարդկանց, որ ձեզ ընտրել են։

Մի քանի այլ հարցեր էլ կան, իհարկե, ասենք, եթե առաջ հաշվի էր առնվում ստաժը, հիմա միայն դրած գումարը պիտի հաշվվի։ Բայց օրինակ՝ երկրներ կան, որոնք դա լուծել են ուրիշ ձեւով՝ եւ՛ ստաժն է հաշվի առնվում, եւ՛ դրված գումարը։ Էս, չգիտես ինչի՞, արդարության էդ հատվածը հաշվի չի առնվել։

Եվ վերջապես, երբ խոսքը գնում է երաշխավորելու մասին, պետությունն ասում է, որ երաշխավորում է այս համակարգի անխափան աշխատանքը, լավ, էդ դեպքում հարց է առաջանում՝ քանի՞ տարի է մենք պայքարում ենք նվազագույն սպառողական զամբյուղի շեմը որոշելու համար։ Կառավարությանն ասում ենք՝ որոշեք էդ շեմը, եղբայր, ինչքա՞ն է, ինչքա՞ն է պետք նվազագույն զամբյուղն ունենալու համար մարդը գումար ունենա։ Որոշե՛ք էդ թիվը, որպեսզի հասկանանք՝ ո՞ր թվից ներքեւ մարդն այլեւս աղքատ է։ Աղքատության շեմը, նվազագույն զամբյուղի շեմը որոշեք, չեն որոշում, բա ինչի՞ց ելնելով են հաշվելու։

Հենց դրա համար էլ առաջանում են էն բոլոր պրոբլեմները, որոնց մասին խոսեցին Դաշնակցության, «Ժառանգության» կոլեգաները, որովհետեւ էդ շեմը որոշված չի, եւ խուսափում են ամեն կերպ այդ շեմը որոշելուց։ Ինչպե՞ս կարելի է էս պայմաններում հավատալ, որ իսկապես, ինչ-որ երաշխիքներ գոյություն ունեն։

Եվ հիմա վերադառնալով այս բարեփոխման ընդհանուր առմամբ կարեւորությանը։ Ոչ ոք կասկած չունի՝ նրանք, ովքեր դեմ են, նրանք, ովքեր անհայտ կողմերը, որովհետեւ ոչ ոք դեռ կողմ չի արտահայտվել, բացի կառավարության ներկայացուցիչներից, չգիտեմ, իհարկե՝ ի՞նչ է եղել հանձնաժողովի նիստում։ Բայց ես ուզում եմ հասկանալ՝ արդյոք ո՞ր կարեւորության օրենքը, օրինագիծը, փաթեթը, ի՞նչ աստիճանի կարեւորության փաթեթ պետք է լինի, որ մենք հասկանանք, որ հասարակական քննարկումն անհրաժեշտ է եւ հասարակական քննարկումն ի՞նչ է իրենից ներկայացնում։ Այսինքն, ինչի՞ մասին պիտի խոսքը գնա, պատերազմ հայտարարելու՞, էդ դեպքում, կարծում եմ, հակառակը՝ պետք չի հասարակական քննարկումներ անել։

Բայց վերջապես կան չէ՞ մեր հասարակությանը հուզող պրոբլեմներ, որոնք պետք է ինչ-որ մակարդակի հասարակական քննարկումների միջով անցնեն։ Լավ, հասկացանք՝ «Լեզվի մասին» օրենք եւ այլն, էնտեղ, գոնե, պառլամենտական լսումներ եղան, բայց սա ամբողջ մի ազգի ճակատագիր է որոշում, մեր զարգանալու կամ չզարգանալու, հավերժ հետամնաց մնալու ճակատագիրն է որոշում, թռիչք կունենա՞  էս երկիրը, թե՞ ոչ՝ կախված է էս տեսակի նախագծերից։

Եվ էս նախագիծը ոչ մի կերպ կառավարությունը չի ուզում դնել, մանավանդ, հիմա էլ օրենք կա՝ ոչ անպայման ռեֆերենդում, դա կարող է լինել նաեւ հարցումի տիպի հանրաքվե։ Նույնիսկ էդ ճանապարհով չեն ուզում գնալ, որովհետեւ բաց քննարկման մեջ տանուլ կտան, պարզ է չէ՞՝ ժողովուրդը կհասկանա էս բաները, որ մենք ասում ենք։ ԵՎ ես կարծում եմ, որ հենց դա՛ է պատճառը՝ ինչու՞ է խուսափվում էս հարցի բաց քննարկումից։

Տեսեք, օրինակ՝ մենք բացարձակապես հարցականի տակ չենք դնում չէ՞, օրինակ՝ էս հարցն ինչի՞ են բերել արտահերթով։ Թեեւ տարակուսելի բաներ կան, ինչու՞ են սա բերել արտահերթով։ Լավ, մենք սա քննարկել էինք, չի կարելի ասել, որ անսպասելի կամ մեզ համար անծանոթ թեմա է։ Ծանոթ թեմա է, բայց ինչու՞, ինչու՞ հնարավորություն չտալ, որ ժողովուրդը, հասարակությունը, հենց դու՛ք՝ պատգամավորներդ, մենք՝ բոլորս, հենց նույն կառավարության ներկայացուցիչները, երկրի Նախագահը մի քիչ էլ խորհեն սրա վրա, մի քիչ էլ ուսումնասիրեն էս տեսակի օրենքների պատճառով տապալված ու կործանված երկրների փորձը, օրինակ՝ Արգենտինայի, ինչի՞ է էնտեղ էդպես եղել։ Թե՞ մենք էդքան ավելի խելոք ենք, թե՞ մենք ավելի կայուն ենք։ Երկիր, որն ունի 3 մլն քառակուսի կիլոմետր, 46 միլիոնանոց բնակչություն, հսկայական արդյունաբերություն՝ էս օրենքին չի՛  դիմացել։

Մենք համարում ենք, որ մենք ամենախելոքն ենք, ամենամլավն ենք, ամենաառաջադեմն ենք եւ մեզ կհաջողվի՞։ Ես իմ փորձով տեսնում եմ, որ էդպես չի, առնվազն ես դեռ չեմ տեսել կառավարություն, որ ինձ կարողանա համոզի դրա մեջ։

Ես կոչ եմ անում մեծամասնության ֆրակցիաներին, անկախ պատգամավորներին՝ ամենայն լրջությամբ վերաբերել էս հարցին։ Որ ռեֆորմն անհրաժեշտ է՝ անհրաժեշտ է, ռեֆորմի այն ձեւը, որ մեզ ներկայացված է՝ անընդունելի է։ Մենք սրան կողմ չենք կարող լինել եւ կոչ ենք անում մեր կոլեգաներին այլ ֆրակցիաներից՝ այս մոտեցմանը միանալ։ Շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-«Հանրապետական» խմբակցության անունից ձայնը տրվում է Հակոբ Հակոբյանին։

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի պատգամավորներ, այս բարդ խնդիրն արդեն տարուց ավել է քննարկվում է, եւ ես ուզում եմ, ուղղակի, երկու հարց միանգամից պարզել՝ մի հատ պարզենք, թե ովքե՞ր են ռեֆորմի մասնակիցները, եւ երկրորդը՝ ովքե՞ր են քննարկման մասնակիցները։

Այո՛, յուրաքանչյուր հասարակական շերտ ունի որեւէ հոգեբանություն։ Օրինակ՝ հետսովետյան ժամանակվա քաղաքացիները, որոնց մեջմեջ, այդ թվում եւ, այդ թվում եւ ես եմ, ուրիշ հոգեբանություն ունի։ Այն երիտասարդները, որոնք այսօր կան եւ որոնց մենք ճնշում ենք ու տեղ չենք տալիս, որ նրանք ներգրավվեն հասարակության կառուցման գործընթացին, նրանք այլ հոգեբանություն ունեն։ Մասնակիցների առումով ընդգրկված են 74 թվականից ծնված քաղաքացիները։ Հարցը մի քանի բաղադրիչներ ունի, որո՞նք են դրանք։

Առաջինը՝ նպատակը 40 եւ ավել միջին աշխատավարձի տոկոս կենսաթոշակ ապահովելն է, սա հաշվարկային խնդիր է։ Ես շատ լավ ծանոթ եմ Դաշնակցության սկզբունքներին, որոնք որ առաջարկում էին պայմանակուտակային, եւ բազմիցս եւ՛ եթերով, եւ՛ աշխատասենյակներում հարցը քննարկվել է։ Դաշնակցության առաջարկը պայմանակուտակային վերաբերում էր միայն հարկային բեռի ավելացումով ապահովել բարձր կենսաթոշակ։ Սա՛ է եղել սկզբունքը, ուրիշ սկզբունք չի եղել։

Երկրորդ սկզբունքը, որը որ դեմ է Դաշնակցությունը՝ հիմնավորելով, որ ոչ թե մենք կատարում ենք սոցիալական փոփոխություններ, բարեփոխումներ, այլ մենք ֆինանսական բարեփոխումներ ենք կատարում։ Պատասխանը հետեւյալն է՝ եթե դուք ուզում եք սոցիալական բարեփոխումներ կատարեք, եթե դուք ուզում եք հասարակության այսօրվա չծախսած գումարը խնայել՝ վաղը նույն հասարակությանը մեկ այլ աստիճանի հետ վերադարձնելու պայմանով, ապա դուք պարտադրված եք գործ ունենալու երկար փողերի հետ եւ ունենալու կառավարման համակարգ երկար փողերի։

Սա պարտադրված է, պատճառը՝ սոցիալական է, հետեւանքը՝ ֆինանսական է։ Եվ աշխարհի բոլոր երկրները գնում են այս ուղղությամբ, յուրաքանչյուրը մեկ սկզբունքով, մեկ ուրիշը՝ ուրիշ սկզբունքով։ Օրինակ՝ «Ժառանգությունն» առաջարկել է, որպեսզի բարեփոխմանը մասնակցեն քաղաքացին պետությունը եւ գործատուն։ Մենք գտնում ենք, որ գործատուն չպետք է մասնակցի այս քայլին, որովհետեւ գործատուն ինքը սոցիալական պատասխանատվություն ունի հասարակության նկատմամբ միայն օրենքներով եւ հասարակության որդեգրված քաղաքականությամբ։ Այս դեպքում պետք է լինի պետություն-քաղաքացի հարաբերությունը։

Ինչու՞ է պարտադիր, առաջին դեպքում, զրո աստիճանը, հա՞՝ պետական կենսաթոշակներ, որովհետեւ պետությունն իր վրա վերցնում է ըստ Սահմանադրությամբ պատասխանատվություն՝ իր քաղաքացիներին ապահովելու ծերության ժամանակ որոշակի կենսաթոշակով։

Երկրորդը՝ պարտադիր կուտակային, ինչու՞ պարտադիր, որովհետեւ նույն պետությունը, նույն Սահմանադրությամբ իր քաղաքացիների հետ համաձայնեցված հավասար պատասխանատվություն է վերցնում մի կողմից պետությունը՝ 5%, մյուս կողմից քաղաքացին՝ 5%։ Այ, սրա համար է պարտադիր, մենք չենք պարտադրում մեր քաղաքացիներին հարկ վճարելու, սա հարկային ռեժիմ չէ, ինչպես նշեցին նախորդ ելույթ ունեցողները։ Սա հարկային ռեժիմ չէ, պետությունը եւ քաղաքացին փոխհամաձայնեցված կերպով, յուրաքանչյուրը կատարում են ներդրում՝ միայն քաղաքացու վաղվա օրն ապահովելու համար։

Եվ երրորդ խնդիրը՝ ի՞նչ պետք ա անենք էս գումարները եւ որտե՞ղ պետք է ծախսենք։ Ես անցած անգամ իմ հարցադրումներից մեկին պատասխան տվեցի՝ եղել է առաջարկ, որպեսզի գումարների, էսպես, ֆինանսական շուկայի մասնակցությունը կառավարվի օրենքով։ Երկար քննարկումների ժամանակ ճշտվեց, եւ իհարկե, շատ համոզիչ էին փաստարկները կառավարության, որ նման գումարներն օրենքով կարգավորել հնարավոր չի, որովհետեւ ֆինանսական շուկան՝ դրանք օպերատիվ գործառույթներ են, որոնց համար, ուղղակի, հարկավոր են կոնկրետ լուծումներ եւ կոնկրետ գործողություններ, իսկ օրենքով դա կարող է տեւել 1 ամիս, 2 ամիս, 3 ամիս։

Ո՞ր երկրին պետք է զարգացնեն այդ գումարները, իմիջիայլոց, եվրոպաները մեր փողերի կարիքը չունեն, ճիշտն ասած, մենք իրենց կարիքն ունենք սկզբունքորեն։ Եվ եթե դուք ուշադիր նայեք մեր վարկային բեռը, դուք կտեսնեք, որ մենք արտաքին վարկերը շատ ավելի քիչ տոկոսադրույքով ենք վերցնում, քան թե մեր ներքին պետական պարտքը, որ մենք կառուցում ենք մեր հասարակությանը։ Սրա նպատակը ոչ թե հասարակության պարտք վերցնելն է, այլ նպատակը՝ հասարակության եղած միջոցները ներգրավել։ Եթե ուշադիր նայեք, ամեր վարկերը 2%, 1%, 3%, բայց ՊԿՊ-ները մենք վերցնում ենք 11% դրույքաչափով։ Այսինքն՝ նպատակն այլ է եւ բացառված չէ, որ սկզբում այս գումարներն օգտագործվեն այս նպատակների համար։

Խոսվեց երաշխավորության մասին, խոսվեց՝ զոռով եք խլում գումարները։ Ասեցի, որ զոռով չենք խլում, պետություն եւ քաղաքացի գալիս են համաձայնության, որ պարտադի՞ր է, այո, պետության մասնակցության պատճառով։ Խոսվեց արագացնելու կամ կամավորին անցնելու, ասեցինք՝ ի սկզբանե կա գրաֆիկ, 2011 թվականին պետք է աշխատի կամավոր սկզբունքը, դրանից հետո 2014 թվականի միջեւ, այո, ունենալու ենք ժամանակ, այո՛, գնահատելու ենք ստեղծված իրավիճակը, հետո նոր փոխելու ենք։

Շատ, էսպես, խոսվեց 76 հոդվածի՝ պետական, գործող Պետական կենսաթոշակների օրենքի մասին, որտեղ փաստարկված էր, թե ՀՀ կառավարությունը ե՞րբ պետք է անցնի դրան։

Այսօր, երբ որ դուք մեզ քննադատում եք, որ մեր սպառողական զամբյուղի բյուջեն, մեր նվազագույն աշխատավարձը, մեր ծրագրային դրույթները մենք չենք կատարում եւ մենք գումար ենք ծախսելու չեղած պայմաններում, որպեսզի մեր պետական բյուջեի գումարները գնան 5%, էսպես, համաֆինանսավորմանը։ Դուք դա շեշտում եք։

Մենք էլ ասում ենք՝ այո, մենք էլ դա գիտենք, հարգելիներս, բայց այն խնդիրը, որը որ մենք այսօր ուզում ենք լուծել, ոչ թե այս պառլամենտն է վաղն օգտվելու, ոչ թե այս կառավարությունն է վաղն օգտվելու, այս պառլամենտը, այսօրվա քաղաքական մեծամասնությունը եւ այսօրվա կառավարությունը խնդիրը լուծում են հենց Հայաստանի Հանրապետության վաղվա քաղաքացիների համար։

Շեշտվեց 700 հազար աշխատող, ի՞նչ եմ ուզում ասել. եթե կա մի ճանապարհ, որպեսզի քաղաքացին շահագրգռված լինի իր խնդիրը լուծելու, այդ ճանապարհին կա միշտ երկու սուբյեկտ՝ մեկը քաղաքացին, մեկը՝ պետությունը։ Այսօրվա մեր ո՞ր քաղաքացին է շահագրգռված բարձր կենսաթոշակ ստանալու, եթե նա աշխատում է ստվերում։ Եթե դուք ինքներդ ասում եք, որ այսօր ստվերը շատ է, ապա մենք պետք է ինչ-որ մի ճանապարհ գտնե՞նք օրինական ստվերից հանելու, օրինական ճանապարհ, միայն օրինական ճանապարհը։

Երբ որ դուք ասում եք, որ պետք ա հասարակական քննարկման ենթարկվի օրենքի նախագիծը, հարց եմ տալիս՝ հասարակական քննարկման արդյունքում, մի հարց ընդամենը՝ քաղաքացին արդյոք ուզու՞մ է բարձր կենսաթոշակ ստանալ, թե՞ ոչ, պատասխանն ակնհայտ է, քաղաքացին պատրա՞ստ է դրա համար պայքարելու, ես կասկածում եմ պատասխանի վրա, որովհետեւ մենք ինքներս գիտենք, որ ստվերում ունենք բազմահազարանոց մի բանակ։ Ինչպե՞ս հանենք ստվերից, բոլորին բանտեր նստացնե՞նք, թե՞ օրենքով սահմանված կարգով քաղաքացիներին ներգրավենք էդ պայքարի մեջ, որը կոչվում ա վաղվա քաղաքացու ապագան։

Լսումների հետ կապված ես պետք ա ասեմ, որ լսումներ եղել են, լսումներ եղել են մի քանի անգամ, եղել են բազմաթիվ քննարկումներ, եղել են բազմաթիվ, էսպես, հանդիպումներ՝ եւ՛ հեռուստաեթեր, եւ՛ լրատվամիջոցներ, եւ՛ հասարակական շերտեր, էդ բոլորը եղել են։ Եթե ինչ-որ մարդիկ չեն մասնակցել, ապա գիտե՞ք, ես չեմ կարող, էդպես, ուրիշի տեղը պատասխան տալ։

Կապված սկզբունքների հետ, որ՝ այո, մենք գտնում ենք եւ գնահատում ենք, որ գործող համակարգը ճիշտ չի արտահայտում մեր հասարակության պահանջները։ Իսկ արդյոք դուք, այն բոլոր քաղաքացիները, ովքեր որ գալիս բողոքում են, որ մարդը շատ է ստեղծել պետության համար եւ ինքը չի վերցնում, մենք ինչպե՞ս պետք է պատասխանենք մարդկանց։

Չէ՞ որ գործող համակարգը, իրոք, վատ համակարգ է եւ բոլորդ համաձայն եք, իսկ ի՞նչ եք առաջարկում փոխելու։ «Ժառանգությունը» սկզբունքորեն համաձայնվում է այս համակարգի հետ՝ որոշակի դրույթներ փոխելով, Դաշնակցությունն առաջարկում է պայմանակուտակային։

Պայմանակուտակայինի դեպքում, որպեսզի մենք կենսաթոշակներ բարձրացնենք, մեզ հարկավոր ա գնալ նոր հարկային բեռի ավելացման, սա չի՛ կարող այսօր ընդունվել։ Շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Անցնում ենք եզրափակիչ ելույթներին։ Հարակից զեկուցող՝ պրն Հակոբյան, կարծում եմ, ձեր ասելիքը սպառեցիք, թե՞ ասելիք ունեք։

Խնդրեմ, եզրափակիչ ելույթի համար սոցիալական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Հակոբ Հակոբյան։

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Մի քանի խնդիրներ, ես կուզենայի անդրադառնալ ելույթներին, մասնավորապես, էսպես, նշվեց ելույթ ունեցողների կողմից ծնելիության հետ կապված խնդիրը։

Հարգելի պատգամավորներ, հասարակություն-պետություն հարաբերությունը միայն չի կարգավորվում այս օրենսդրական նախաձեռնության փաթեթով, եւ այստեղ չի, որ մենք ընդգրկում ենք հասարակության բոլոր շերտերի խնդրի լուծումը։ Այս բարեփոխումները, մենք միանշանակ հայտարարում ենք, որ սա վերաբերում է աշխատող քաղաքացի եւ պետություն հարաբերություների կարգավորմանը։

Կոնկրետ՝ երկար քննարկելուց հետո, այս օրենքի նախագծից, այո՛, մենք դուրս ենք թողել հղի կանանց հետ կապված խնդիրը։ Եվ դա չենք արել, էսպես, մտամոլոր վիճակով, ինչպես ներկայացվեց։ Սա մենք արել ենք կանխամտածված, եւ հեսա դուք կտեսնեք շարունակությունը, հա՞, որ մեկ այլ օրենքներում, գարնանային նստաշրջանում մենք կբերենք այս խնդիրը լուծված տեսքով։ Օրենքն ուժի մեջ է մտնում 2014 թվականին, եւ մենք բացարձակ, առանց շտապելու, մենք կարող ենք խնդիրը լուծել։ Կրկնում եմ՝ սկզբունքը եղել է հետեւյալը. խոսքը վերաբերում է աշխատողներին, իսկ հասարակության այն մասը, որը տվյալ պահին չի գտնվում աշխատանքային հարաբերության մեջ, նրա խնդիրը կլուծվի մեկ այլ օրենքներով։

Խոսքը գնաց կենսաթոշակային տարիքի հետ կապված, էդպիսի արտահայտություն էլ գնաց։ Ուրեմն, եթե ուշադիր նայեք, երբ որ սկսում են խոսալը, չեն մտածում, գոնե, հնում էլ է եղել, հնում մենք ունեցել ենք սանդղակը եւ մենք մեր սանդղակը չենք փոխել։ Օրինակ բերվեց Ֆրանսիայի, Ֆրանսիան 2 տարի ավելացրեց կենսաթոշակային տարիքը։ Մենք չենք ավելացրել, նվազագույն շեմը կենսաթոշակի, մենք նախկինում ունեցել ենք գործող օրենքով եւ պահել ենք գործող օրենքում եղած կենսաթոշակային սանդղակը նվազագույնի, ուրիշ բան չե՛նք արել։

Եվ կար առաջարկություն՝ 63-65 տարեկանի հետ կապված, ես դա էլ ասեմ միանգամից։ Ուրեմն, հարաբերությունը կենսաթոշակի հետ կապված, աշխատող քաղաքացու եւ չաշխատող քաղաքացու հետ, բնականաբար, պետք է լինի տարբեր։ Առանց այն էլ մենք հնում ունեցել ենք հետեւյալ վատ սկզբունքը՝ չաշխատող մարդը ստացել է ավելի շատ գումար, քան աշխատող մարդը։ Եվ հիմա, երբ որ մենք դա փոխում ենք, բնականաբար, հասարակության մոտ առաջ են գալիս դժգոհություններ՝ երբ որ մենք չէինք աշխատում, շատ էինք տանում, երբ որ աշխատում ենք՝ հիմա պահումներ է կատարվում։ Սրանք, բնական է, որ պետք է լինեն։

Հիմա մենք ուղղում ենք, ուղղում ենք եւ հանգիստ գնալու ենք առաջ։ Հա, Լարիսա Ալավերդյանն ասեց պարտադիրը հիմնավորված չի։ Ես իմ նախորդ հոդվածում փորձեցի հիմնավորել, որ մենք Սահմանադրությամբ իրավունք ունենք, այո՛, պարտադիրը վերցնելու, որովհետեւ եթե մեր պարտքն է քաղաքացիների մասին մտածելու, ապա մենք դա պետք է անենք համատեղ։ Ու կրկնում եմ՝ հարկային բեռի մասին խոսք լինել չի կարող։

«Ժառանգության» առաջարկությունների հետ կապված։ «Ժառանգությունն» արել է առաջարկություններ, սկզբունքորեն դրանք 13 էին, թե՞ 15-ը, հիմա չեմ հիշում։ «Ժառանգությունը» չի քննարկել առաջարկությունները, «Ժառանգությունը» Ծաղկաձորում եւ լսումների ժամանակ հարցը բարձրացրել է, բայց ինքն իր պատասխանները չի փորձել լսել։ Օրինակ մեկը բերում եմ՝ երբ որ «Ժառանգությունը» փորձում էր հիմնավորել տոկոսադրույքները 4-6 կամ 3-7, հա՞, սկզբունքորեն առանձնապես չկար տարբերություն՝ նա՞, թե՞ նա։

Մի դեպքում տնտեսական աճի հետ կապված մենք ունենք որոշակի հաշվարկներ...

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Պրն Հակոբյան, ես ներողություն եմ խնդրում, անպայմանորեն այդ միտքը կշարունակեք ընդմիջումից հետո։ Բայց անուն տալ պետք չէր, ասեմ ձեզ։


Ժամը 14:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ  ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼՆԵՐ  ՍԱՄՎԵԼ ՆԻԿՈՅԱՆԸ ԵՎ ՍԱՄՎԵԼ ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆԸ
 

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Մեր նիստն ընդհատեցինք, երբ մշտական հանձնաժողովի նախագահ Հակոբ Հակոբյանը եզրափակիչ ելույթ էր ունենում։ Դուք ունեք ժամանակ, պրն Հակոբյան, կարող եք շարունակել։

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Նշվեց աղքատության շեմի հետ կապված խնդիրները։ Ոչ ոք չի ժխտում, որ այսօր աղքատությունը գտնվում է շուրջ 30 տոկոսի շրջանակներում եւ աղքատության ցանկի մեջ հիմնականում մտնում են կենսաթոշակառուները։ Մենք էլ ենք սա ասում եւ ասում ենք հակառակը՝ բերեք կենսաթոշակառուների հարցը այսօրվանից լուծենք, որպեսզի վաղը կարողանանք աղքատության դեմ կռվել։ Եվ դրա համար ասում ենք, որ այսօրվանից պետք է մտածենք վաղվա բարձր կենսաթոշակ ստանալու մասին։ Եվ այս ամբողջ ռեֆորմի նպատակը սա է։

Նվազագույն աշխատավարձից հարկման մեխանիզմի մասին նշվեց։ Նվազագույն աշխատավարձը մնալու է իր դերում։ Այսինքն՝ ՀՀ այն քաղաքացին, որը աշխատում է, նա 32 հազար 500 դրամից պակաս չպետք է ստանա։ Փոխվել է հարկման մեխանիզմը։ Եթե մենք առաջ ասում էինք, որ դու կարող ես նվազագույն աշխատավարձի չափով աշխատավարձ վճարել եւ գանձես ընդամենը 3 տոկոսը,  ապա այսօր ասում ենք, որ դու նվազագույն աշխատավարձից պակաս աշխատավարձ վճարելու իրավունք չունես գործատու։ Բայց սկզբունքը չի փոխվել, նվազագույնը մնացել է իր շեմում։

Խոսվեց երաշխավորման խնդիրների հետ կապված։ Երբ ստեղծվում է երաշխավորման ֆոնդ եւ 80 տոկոս 20 տոկոս հարաբերակցությամբ այն գումարները, որը ստանալու է կենսաթոշակառուն յուրաքանչյուր տարվա համար գումարած գնաճը, այս տարբերությունը երաշխավորելու համար դա պետք է այդպես լինի։ Այո, մենք մեր քաղաքացուն երաշխավորում ենք իր ներդրած գումարների չափով եւ գնաճի չափով կեսանաթոշակ ստանալու համար։ Բարձրացվեց հարց, թե իսկ եթե ճգնաժամ է, կստացվի, որ մենք մի կողմից պետական բյուջեից ներարկում ենք գումարներ քաղաքացուն կենսաթոշակ ապահովելու համար, մյուս կողմից էլ երաշխավորում ենք, այսինքն՝ պետական բյուջեն կրկնակի ծախս կանի։ Աշխարհի երկրների մինչեւ հիմա անցած ճանապարհի փորձը ցույց տվեց, որ 100 տոկոսանոց ապահովված ոչ թե մեխանիզմ չկա, եւ աշխարհի փորձն էլ ցույց տվեց, որ երկրները տվյալ պարագայում գործում են յուրաքանչյուրը յուրօրինակ եւ յուրաքանչյուրը ունենալով բոլոր հնարավոր կանխարգելիչ մեխանիզմները, որպեսզի չլինի, բայց լինելու դեպքում միեւնույն պետությունը չի կարող հեռու գնալ իր քաղաքացիներից։ 2008-2009թթ. տնտեսական ճգնաժամի փորձը ցույց տվեց, որ յուրաքանչյուր պետություն ունեցավ յուրօրինակ վերաբերմունք տվյալ առարկայի կամ դեպքի նկատմամբ։

Նվազագույն սպառողական զամբյուղի հետ կապված խնդիրը։ ՀՀ-ում այսօր գործող օրենքը հետեւյալն է՝ կառավարությունը յուրաքանչյուր եռամսյակը մեկ վիճվարչության հաշվարկի միջոցով հայտարարում է նվազագույն սպառողական զամբյուղի բյուջեն եւ մնացած գործոնները, որոնք կապված են նվազագույն սպառողական զամբյուղի բյուջեի չափի հետ, գրված է համադրելիության չափով։ Այո, մենք ունենք ծրագիր եւ այդ ծրագիրը հայտարարված եւ փաստարկված է։ Սկզբից հայտարարվել էր, որ 2013թ. մենք հասնենք այն շեմին, որ նվազագույն սպառողական բյուջեն եւ կենսաթոշակը կլինեն 100 տոկոս հարաբերակցության մեջ։ Կենսաթոշակը ճգնաժամի հետ կապված փոխվեց եւ տարեթիվը ուշացավ։

Խոսվեց հասարակական համերաշխության մասին։ Մենք այս սկզբունքից չենք հրաժարվում եւ ըստ գործող փաթեթի հայտարարում ենք, որ քաղաքացին այսօրվանից կարող է ունենալ երեք կենսաթոշակի ձեւ, որից առաջինը գործելու է նույն համերաշխության սկզբունքով։ Այսինքն՝ պետությունը իր վրա վերցնում է պարտավորություն բոլոր այն քաղաքացիներին, ովքեր անցնելու են կենսաթոշակի, ապահովելու նրանց կենսաթոշակը։ Մի դեպքում՝ 63 տարեկան հասակում, մյուս դեպքում՝ 65 տարեկան հասակում։ Եվ այս շեմը չի փոխվել։ Գործող օրենսդրությամբ եւ առաջարկվող փաթեթով շեմը մնացել է նույնը։ Սա համերաշխության սկզբունքն է, որը մնալու է։

2-րդ սկզբունքը՝ պարտադիր կուտակայինը։ Մենք հայտարարում ենք հետեւյալը, որ այսօրվանից յուրաքանչյուր քաղաքացի ինքն էլ պարտավոր է մտածելու եւ պետությունը աջակցելու է դրան եւ երաշխավորում է, որպեսզի ինքը իր աշխատանքով, իր աշխատանքի վարձատրության չափով կարողանա ապահովել իր երկրորդ կենսաթոշակը։

3-րդը՝ հայտարարում ենք, որ այսօրվանից յուրաքանչյուր քաղաքացի գործող օրենսդրության համաձայն կարող է կամավոր կերպով ինքը իր ստացած եկամուտների համապատասխան կատարի իր համար 3-րդ կենսաթոշակային ապահովությունը։ Եվ ամենակարեւորը, որ պետությունը այսօրվա գործող օրենսդրությամբ մինչեւ 4 մլն դրամ երաշխավորելու է։

Էքսպերիմենտի հետ կապված։ Ճիշտն ասած, ես չեմ հասկանում, ի՞նչ տրամաբանությամբ են համարում էքսպերիմենտ, երբ աշխարհի հարյուրավոր երկրների փորձը ուսումնասիրելով հանդերձ բոլորը յուրաքանչյուրը յուրովի կարողացել է այս համակարգը իրագործել տասնյակ տարիների ընթացքում։ Երբ մենք ուրիշի փորձն ենք վերցնում մեզ համար օրինակելի դարձնելու, ես դեմ եմ էքսպերիմենտ արտահայտությանը։ Ուղղակի պետք է հասկանալ մեկ բան, որ ամենազարգացած երկրները շատ ավելի շուտ են անցել այս համակարգին, քան մենք ենք փորձում անցնել։

Այսպիսով, ժամանակի սպառվելու պատճառով, ես ուղղակի հայտարարում եմ, որ մենք կողմ ենք քվեարկելու եւ հանձնաժողովի դրական եզրակացությունը, եւ «Հանրապետական» կուսակացության դիրքորոշումը կողմ է եւ խնդրում եմ օրենքը 2-րդ ընթերցմամբ դնել քվեարկության հարմար պահի՝ հաշվի առնելով այն հավելումները, որոնք ես կարդացել եմ նախորդ նիստի ժամանակ։ Շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Հակոբյան։ Այժմ եզրափակիչ ելույթի համար խոսափողի մոտ է հրավիրվում աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարի տեղակալ Արտյոմ Ասատրյանը։

Պրն Ասատրյան, ես խնդրում եմ մեկ վայրկյան դուք համբերեք։ Պրն Հակոբյան, ձեր արածը ձեր դուրը եկա՞վ։

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Հակոբյանն, իրոք, հնչեցրեց, ասաց Լարիսա Ալավերդյանը սահմանադրական նորմ է հնչեցրել։ Ես ուզում եմ հիշեցնել, որ սահմանադրական նորմի մասին խոսել է տիկին Անահիտ Բախշյանը, որի հետ ես լրիվ համաձայն եմ։ Իսկ իմ ասածը վերաբերում էր այդ փորձնականին, էքսպերիմենտին,։ Հիշում եք, կոմունիզմի մասին խոսելիս ասում էին՝ ո՞վ է կոմունիզմը հնարել՝ գիտնականնե՞րը, թե՞ կոմունիստները։ Ստանալով պատասխան, կոմունիստները, ասում էին, որ մենք այդպես էլ գիտեինք, եթե գիտնականները անեին, նրանք այդ կոմունիզմը կփորձարկեին բնության մեջ՝ այլ էակների վրա։ Շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Պրն Ասատրյան, խնդրեմ, սկսեք։

Ա.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Նախ, ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել քննարկման համար, այս ամբողջ ընթացքում կատարված աշխատանքի համար։ Ես հիմա կփորձեմ իմ ելույթում անդրադառնալ հնչած մտահոգություններին, կարծիքներին, խնդիրներին։

Խնդրի կարեւորության հետ կապված։ Կարծում եմ խնդրի կարեւորությունը բոլորս ենք գիտակցում եւ այդ առումով նաեւ Հանրապետության Նախագահը երկու անգամ այս խնդրի հետ կապված քննարկում է անցկացրել, որին մասնակցել են նաեւ քաղաքական ուժերի ներկայացուցիչները եւ դրա կարեւորությունը, կարծում եմ, հենց նաեւ դա է նշանակում, որ կենսաթոշակային բարեփոխումները, կենսաթոշակային համակարգի նոր մոդելը առնչվում է մեր բնակչության բոլոր խավերին, մեր տնտեսության բոլոր ոլորտներին եւ, ըստ էության, իրոք, այս ներկայացված փաթեթը բազմաթիվ նոր երեւույթներ է ամրագրում, նաեւ ենթակառուցվածքների ստեղծում է ենթադրում եւ առաջիկա տարիների ոչ միայն կարճաժամկետ, ոչ միայն միջնաժամկետ, այլեւ երկարաժամկետ ապագայի խնդիրներն է նախանշում։

Այդ առումով ուզում եմ անդրադառնալ այն հարցին, թե այս մոդելը բնակչության ո՞ր խավերին է անդրադառնում։ Արդյո՞ք  դուրս են մնում ինչ-որ խմբեր, նրանց խնդիրները չե՞ն դիտարկվում։ Ներդրվող համակարգը, որը կոչվում է բազմաստիճան կենսաթոշակային համակարգ, ոչ թե փոխարինում է երդրվող հմակագրը, որը կոչվում է ՆՆՆՆՆՆՆՆՆՆՆՆՆՆՆՆՆՆՆՆՆՆՆՆՆՆււււիեիաետհահ

գործողը, այլ եղածին ավելացնում է նոր բաղադրիչներ։ Սա, կարծում եմ, կարեւորագույն սկզբունքային նշանակություն ունեցող խնդիր է։ Այդ առումով, եթե դիտարկում ենք հարցը, պարզ է դառնում, որ պետությունը, որպես սոցիալական պետություն, որպես յուրաքանչյուր քաղաքացու սոցիալական ապահովության երաշխավոր, ապահովելու է յուրաքանչյուր քաղաքացու Սահմանադրությամբ նախատեսված սոցիալական ապահովության իրավունքը։ Այն է՝ ծերության, հաշմանդամության, կերակրողին կորցնելու եւ օրենքով սահմանված այլ դեպքերում համապատասխան սոցիալական ապահովության իրավունք։

Սոցիալական ապահովության իրավունքի ծավալները, չափը սահմնավում է օրենքով։ Ըստ էության այս օրենսդրական փաթեթը այս հիմնարար խնդրին է անդրադառնում եւ նախանշում է առաջիկա ժամանակահատվածի համար մեր երկրի սոցիալական պաշտպանության համակարգի մոդելը, քանի որ սոցիալական կենսաթոշակային ապահովության ծախսերը պետական բյուջեում սոցիալական պաշտպանության համակարգին ուղղվող միջոցների առյուծի բաժինն է։ Այդ առումով, նաեւ հաշվի առնելով, որ ունենք 520 հազար կենսաթոշակառուներ, հարցը հետեւյալն է։ Արդյո՞ք այսօր մեր բնակչությունը, մեր կենսաթոշակառուները բավարարված են կենսաթոշակային ապահովության ներկայիս մակարդակով։ Պատասխանը միանշանակ է, որ ոչ։

Մյուս կողմից այդ իրավիճակով բավարարված չեն նաեւ իշխանությունները։ Ցանկացած իշխանություն, կառավարություն ունի մեծ ցանկություն՝ կենսաթոշակների չափերը ավելի մեծ դարձնել, դրանք իրականացնել շատ ավելի կարճ ժամկետներում։ Սակայն նշեմ մեկ օրինակ, որ 2500 դրամով կենսաթոշակի չափի բարձրացումը ենթադրում է պետական բյուջեում շուրջ 6 մլրդ դրամի ծախսերի ավելացում։ Հետեւաբար, միայն այսօրվա օրով, միայն այսօրվա խնդիրները լուծելով  մենք չենք կարող պայմանավորել մեր բնակչության, մեր երկրի սոցիալական պաշտպանության համակարգը եւ դրա հետագա զարգացումը։

Այդ առումով իրականացվում է նոր համակարգի ներդրում, առաջարկվում է գործող համակարգը՝ սերունդների համերաշխության սկզբունքով գործող համակարգը պահպանել ընդմիշտ եւ դրան ավելացնել եւս երկու բաղադրիչ։ Մեկը պարտադիր կուտակային կենսաթոշակային բաղադրիչն է։ Դրա հետ կապված հնչեցին բազմաթիվ մտահոգություններ։ Իհարկե, այստեղ կարելի է այդ մտահոգություններին անդրադառնալ։ Պիտի ասեմ, որ մենք ինքներս այս ընթացքում քննարկումների ժամանակ, նախագծեր մշակելու ժամանակ բազմաթիվ հարցեր ենք քննարկել եւ բազմաթիվ ռիսկեր ենք գնահատել։ Բայց այստեղ, կարծում եմ, շատ կարեւոր է ոչ թե մենք ամրագրենք արդյո՞ք ռիսկը կա եւ, եթե կա, ապա որեւէ բան պետք չի անել, այլ այդ ռիսկերը արդյո՞ք կառավարելի են, թե ոչ։ Արդյոք հնարավոր է ներդնել համակարգ, որը թույլ կտա ոչ միայն կարճաժամկետ, այլեւ երկարաժամկետ ապագայում մեր բնակչության սոցիալական պաշտպնության խնդիրները լուծել շատ ավելի բարձր մակարդակով։ Կարծում եմ այդ առումով այսօրվա իրականացվող աշխատանքները շատ բան են տալու։ Ներդրվում են, նախատեսվում է այս օրենքները, եթե նախագծերը դառնում են օրենքներ, մենք պիտի շարունակենք աշխատանքները։ Մենք պիտի ներդնենք ենթակառուցվածքներ, որոնք էապես փոխելու են իրավիճակը։ Այսօր ՀՀ որեւէ քաղաքացի տեղյակ չի իր ապագա կենսաթոշակի չափի մասին, իր ապագա սոցիալական ապահովության մասին ծերության ժամանակ։ Նոր համակարգը արդյո՞ք այդ առումով որոշակի խնդիրներ լուծելու է, թե՞ ոչ։ Այո, լուծելու է։ Այդ առումով կարծում եմ շատ կարեւոր է այն ենթակառուցվածքների ներդրումը, որը նշանակում է անհատական հաշիվներ յուրաքանչյուր քաղաքացու համար։

Սա նշանակում է, որ յուրաքանչյուր քաղաքացի, կատարելով իր վճարումները, նաեւ կարող է ամենօրյա տեղեկություն ունենալ իր հաշվին սեփականության իրավունքով պատկանող գումարների շարժի վերաբերյալ։ Սա նշանակում է նաեւ հասկանալ, թե ապագայում ինչպիսի՞ կենսաթոշակ է ստանալու քաղաքացին։ Ըստ այդմ, նաեւ զգալ այն պատասխանատվությունը, որը նաեւ քաղաքացուն է վերապահված։ Ի վերջո, պետության պատասխանատվության սոցիալական պաշտպանության առումով ակնհայտ է եւ այդ առումով, կարծում եմ, ներդրվող համակարգը որեւէ բացթողում չունի։ Ընդհակառակը, նախատեսված է ծրագրերով հասցնել նվազագույն կենսաթոշակները նվազագույն սպառողական զամբյուղի արժեքին։ Սա նշանակում է, որ պետությունը հստակ գիտակցում է իր պատասխանատվությունն այս առումով եւ, կարծում եմ, զրո եւ առաջին համակարգերը, որոնք գործելու են, այդ խնդրի լուծումն ապահովում են։

Հարցը գալիս է հաջորդին՝ արդյո՞ք աշխատող անձինք եւս պիտի նույն կենսաթոշակը ստանան կամ շատ փոքր տարբերակումով։ Կարծում եմ այստեղ նույնպես պատասխանը միանշանակ է, որ ավելի ճիշտ է պայմաններ ստեղծել մեր քաղաքացիների համար, որոնք պիտի կարողանան կատարել վճարումներ եւ ակնկալել, որ ապագայում այդ կատարած վճարումներից պիտի ստանան կենսաթոշակներ, որը պետք է պայմանավորված լինի իրենց կատարած վճարումներով։ Այսինքն՝ այն ֆունկցիան, որը կատարում է վերաբաշխման սոցիալական պաշտպանության համակարգը, շարունակելու է իրականացվել։ Այսինքն՝ հավաքագրվելու են հարկեր, հավաքագրվելու է արդեն այս օրենքի ներքո միասնական հարկ սոցիալական ապահովության վճարի եւ եկամտահարկի փոխարեն եւ պետությունը, կառավարությունը պետական բյուջեի միջոցներից իրականացնելու է կենսաթոշակային ապահովությունը։ Բայց այն քաղաքացիները, ովքեր աշխատում են եւ ովքեր ստանում են եկամուտներ աշխատավարձի եւ դրան հավասարեցված եկամուտների տեսքով, նաեւ պարտավոր են լինելու կատարել կուտակային վճարումներ պարտադիր իրենց հաշիվներին  եւ դրանով նաեւ ապահովել իրենց ապագա կենսաթոշակը ավելի բարձր մակարդակով, ավելի բարձր չափի։ Դա նշանակում է լրացուցիչ բաղադրիչ, դա նշանակում է ավելացում պետության կողմից երաշխավորված կենսաթոշակին։

Հետեւաբար, այն հանգամանքը, որ ՀՀ Սահմանադրության հետ առնչվող խնդիրների առումով, կարծում եմ, շատ առարկայական լուծումներ ունի փաթեթը ներառող օրենքները եւ դա հնարավորություն է տալիս բարձրացնել կենսաթոշակային ապահովության մակարդակը։

Կա նաեւ 3-րդ բաղադրիչը՝ կամավոր կուտակային կենսաթոշակային ապահովագրությունը։ Սա էլ ենթադրում է, որ յուրաքանչյուր աշխատող քաղաքացի կարող է նաեւ ինքնուրույնաբար կամավոր կերպով կատարել լրացուցիչ վճարումներ՝ ակնկալելով այդ վճարներից էլ ավելի բարձր կենսաթոշակ։

Երբ քննարկվում են տարբեր երկրներում գործող համակարգերը եւ դիտարկվում է, որ չկան պարտադիր, այլ կամավոր են, մի բան պիտի նկատի ունենանք, որ այն երկրներում, որտեղ գործում են այդ համակարգերը, մասնավորապես եվրոպական երկրներում, դրանք ունեն արդեն 100 տարվա պատմություն եւ այնտեղ այդ համակարգերը գործում են ոչ թե օրենքի պարտադրանքի ուժով, այլ 100 տարվա ընթացքում ձեւավորվել են այդ համակարգերը եւ ցանկացած քաղաքացի, որն աշխատանքի է անցնում, նրա գործատուն նրա համար կատարում է սոցիալական կուտակային վճարները եւ այդ աշխատողի կենսաթոշակը ձեւավորվում է նաեւ այդ կատարած վճարումներից, բացի նրանից, ինչը տալիս է պետությունը։ Իսկ պետության կողմից վճարվող կենսաթոշակների առումով բոլորս տեղյակ ենք, որ բավականին շռայլ համակարգեր են գործում եվրոպական երկրներում եւ այսօր այն ճգնաժամերը, որոնք առաջանում են, հենց այդ խնդրի հետ են շաղկապված։

Քանի որ համախառն ներքին արդյունքում արդեն շատ ավելի են մեծանում կենսաթոշակային ապահովության ծախսերը, դրանք արդեն գերազանցում են 14, 15, 16 տոկոսը եւ, բնականաբար, այդ բեռը կրելու հնարավորությունները շատ ավելի սահմանափակ են դառնում եւ միջոցներ են ձեռք առնվում այդ խնդիրները լուծելու համար։

Այն հարցը, որ մեր քաղաքացիները ինչու՞ չեն արձագանքում այս փոփոխություններին, ես կարող եմ բացատրել նրանով, որ այսօր մեր կենսաթոշակային համակարգը այնքան ցածր է, որ դրա հետ բավարարվածություն չունի նաեւ կառավարությունը, որ նաեւ քաղաքացիների համար որեւէ կարեւորություն չունի։ Այն հանգամանքը, որ եվրոպական երկրներում այսօր երկու տարի կենսաթոշակի տարիքի բարձրացնելը այդպիսի խնդիրներ է առաջացնում, նշանակում է, որ մենք այսօր պիտի բարեփոխումներն իրականացնենք կենսաթոշակային համակարգի։ Այսինքն, եթե մենք դիտարկենք զուտ կարճաժամկետ շրջանակներում, ապա կարելի էր գնալ ավելի լրացուցիչ ճանապարհով, փորձել պարբերաբար ինչ-որ չափով բարձրացնել կենսաթոշակները եւ դա ներկայացնել։ Ի վերջո, այսօր բոլորիս համար գաղտնիք չէ, որ իրականացվում է քաղաքական որոշումներով կենսաթոշակների չափի բարձրացումը՝ կապված բյուջեի եկամուտներից։ Բայց նոր համակարգը ենթադրում է ոչ միայն այդ կենսաթոշակային բաղադրիչը, այլեւ յուրաքանչյուր աշխատող քաղաքացուն ապահովել լրացուցիչ կենսաթոշակ, որի համար քաղաքական որոշումները որեւէ էական դերակատարում չեն կարող ունենալ։

Այն խնդիրները, որոնք այստեղ շոշափվել են, մասնավորապես, ստաժի բարձրացման հետ կապված, ես ուզում եմ նշել, որ մենք ունենք հստակ համակարգ կենսաթոշակային ապահովության ներկայումս գործող, որը շարունակելու է կենսաթոշակ վճարել։ Եթե մենք անցում ենք կատարում կատարած վճարումներից տարբերակված կենսաթոշակներին, իհարկե, նաեւ պահանջներն են ավելանում, բայց դրան զուգահեռաբար ավելանում են նաեւ այն կենսաթոշակները, որոնք վճարվելու են այդ համակարգերից։ Եվ այստեղ ես որեւէ հակասություն չեմ տեսնում։

Ավարտելով խոսքս, կուզեի նորից շնորհակալություն հայտնել  քննարկումների համար եւ խնդրել, որպեսզի դրվի քվեարկության հարմար պահի նաեւ իմ ներկայացրած առաջարկությունների հաշվառմամբ։ Այսքանը, շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Ասատրյան։ Հարգելի գործընկերներ, հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք կառավարության ներկայացրած «ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացում կատարելու մասին», «Սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությունների մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին», «Պետական տուրքի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին», «Անհատ ձեռնարկատիրոջ մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացում կատարելու մասին», «Իրավաբանական անձանց պետական գրանցման մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ  կատարելու մասին», «Վարչական իրավախախտումների մասին» ՀՀ օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» եւ «ՀՀ քրեական օրենսգրքում լրացում եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։

Նշեմ, որ «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 2-րդ ընթերցման ներկայացման փուլում ավելացվել են օրենքի նախագծի 2-րդ եւ 4-րդ հոդվածները, «Սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությունների մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 22-րդ հոդվածը, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքում լրացում եւ փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագծում ամբողջությամբ փոփոխվել է 3-րդ հոդվածը եւ ավելացվել է 4-րդ հոդվածը։ Նշված հոդվածներն անհրաժեշտ է քննարկել 1-ին ընթերցմամբ։

Հիմնական զեկուցող՝ ՀՀ արդարադատության փոխնախարար Գեւորգ Մալխասյան։

Գ.ՄԱԼԽԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մեծարգո նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, ձեր քննարկմանն ենք ներկայացնում «ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին», «Սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությունների մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին», «Պետական տուրքի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին», «Անհատ ձեռնակատերերի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին», «Իրավաբանական անձանց պետական գրանցման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին», «ՀՀ քրեական օրենսգրքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին», «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը։

Ինչպես զեկուցվել է ձեզ, այս ամբողջ օրենսդրությամբ փաթեթի նպատակն էր ապահովել առեւտրային կազմակերպությունների պետական գրանցումը մեկ պատուհանի սկզբունքով։ Այսինքն՝ խնդիրը դրվել է նրանում, որպեսզի, եթե անձը ցանկանում է առեւտրային կազմակերպությունում գրանցվել, այսօրվա դրությամբ ինքը պետք է ֆիրմային անվանում գրանցի, հետո գնա հարկ վճարողի հաշվառման համար հանի եւ ահագին խնդիրներ, բարդություններ, որոնք ժամանակատար են եւ կարող են խնդիրներ առաջացնել։

Այս փաթեթի էությունը առաջին հերթին կայանում է նրանում, որ անձը, երբ դիմում է պետական ռեգիստրին, միանգամից պետական ռեգիստրը լուծում է հարկ վճարողի հաշվառման համարի խնդիրը եւ ֆիրմային անվանման խնդիրը, ինչպես նաեւ այն խնդիրները, որոնք անհրաժեշտ են, երեք օրվա ընթացքում գրանցում է առեւտրային կազմակերպություններում շատ պարզ ընթացակարգերով, առանց խորանալու անգամ կանոնադրական խնդիրների մեջ եւ կանոնադրության մեջ եւ տալիս է գրանցման վկայական։

2-րդ սկզբունքային խնդիրը, որ կատարվել է այս փոփոխության էության մեջ, դա անհատ ձեռնարկատիրոջ խնդիրն էր, որ անհատ ձեռնարկատեր է գրանցվում։ Մենք առաջարկում էինք անհատ ձեռնարկատերը պետական հաշվառման իրականացում է, որը ավելի պարզ ընթացակարգով էր գնալու, ավելի հեշտացնելու էր եւ ընդհանրապես դադարեցման խնդիրներ չէին առաջանալու։

1-ից 2-րդ ընթերցման ընթացքում որոշակի խնդիրներ առաջացան զուտ տեխնիկական բնույթի, որոնք մեզ ստիպեցին որոշակի հոդվածներում նոր հոդվածներ առաջացնել։ 1-ինը վերաբերում էր «Սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության մասին» օրենքին։ Խնդիրը հետեւյալն է, որ մենք նոր այս փաթեթում 1-ին ընթերցմամբ ընդունված նախատեսեցինք հետեւյալ մոտեցումը, որ Քաղաքացիական օրենսգրքում փոփոխություն կատարեցինք, նախատեսեցինք, որ ՍՓԸ բացի բաժնետիրական ընկերությունից, կարող է նաեւ վերակազմակերպվել առեւտրային կոոպերատիվի։ Նման փոփոխություն չէինք արել «ՍՊԸ մասին» օրենքում։ Հիմա այդ լրացուցիչ հոդվածը վերաբերում է դրան, պարզապես ավելացնում ենք,  որ ՍՊԸ կարող է վերակազմակերպվել նաեւ առեւտրային կոոպերատիվի։

Մյուս խնդիրները նույնպես տեխնիկական են։ Վարչականում եւ Քրեական օրենսգրքում, որոնք կատարում ենք, վերաբերում են նրան, որ որոշ հոդվածներում, օրինակ, Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքի 172-րդ եւ 175-րդ հոդվածներում մնացել էր «անհատ ձեռնարկատիրոջ պետական գրանցման» տերմինը։ Մինչդեռ մենք ասում ենք, որ անհատ ձեռնարկատերը ենթակա է հաշվառման։

Նույն խնդիրը կար Քրեական օրենսգրքի 212-րդ հոդվածում, որը եւս վերաբերում է գործող օրենսգրքում հոդվածում գրված է, որ անհատ ձեռնարկատերը պետք է պետական գրանցման անցնի եւ «անհատ ձեռներեց» տերմինն է օգտագործվում։ Մենք  պարզապես նախատեսում ենք, որ անհատ ձեռանարկատերը հաշվառվելու է այդ տերմինային փոփոխություններով։ Այդ սկզբունքային հոդվածները, որ ավելացվել են, վերաբերում են տեխնիկական բնույթի տերմինների փոփոխությանը։ Սա ես ներկայացում եմ 1-ին ընթերցման տեսանկյունից։ Շնորհակալություն։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հագելի գործընկերներ, հարցերով դիմելու համար հերթագրում։ Հարցեր կարող եք տալ միայն նշված հոդվածներին անհրաժեշտ քննարկման 1-ին ընթերցմանը։ Հերթագրվել է 4 պատգամավոր։ Առաջին հարցը՝ Հերմինե Նաղդալյան։

Հ.ՆԱՂԴԱԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Մալխասյան, շատ ողջունելի փոփոխութուններ են, որ դուք այսօր ներկայացնում եք։ Եվ դրանք իրապես ուղղված են ազատականացնելու, թեթեւացնելու այն ժամանակը, այն էներգիան, ջանքերը, որ մեր գործարարները պիտի գործադրեն գրանցվելու կամ վերակազմավորվելու իմաստով։ Սա շատ կարեւոր է, որովհետեւ դեռ մի երկու-երեք տարի առաջ կառավարությունը որդեգրել եւ հայտարարել էր մի կուրս, որ պիտի գնա դուինգ բիզնեսի իմաստով թեթեւացումների։ Եվ մենք տեսնում ենք, որ սա այդ կուրսի շարունակությունն է, իրականացումն է։ Մեկ անգամ եւս ասեմ, որ ողջունում եմ։

Ուզում եմ հարցնել՝ ինչպե՞ս եք դուք վերաբերվում այն հանգամանքին, որ բազմաթիվ երկրներում ընդունված է, որ այս գործառույթները իրականացնում են ոչ թե պետական մարմինները, պետական գերատեսչությունները, այլ այս ազատականացման ոգին գնացել է ավելի խորը եւ այս գործառույթները փոխանցվել են գործարարների հանրություններին կամ կազմակերպություններին։ Ասենք, ինչպես տարածված ձեւը՝ Առեւտրաարդյունաբերական պալատին այս գործառույթները հանձնելը։ Չե՞ք կարծում, որ կարելի է եւ ճիշտ կլինի, եւ ժամանակն է, որ մենք էլ նման քայլ անենք եւ այս իմաստով պետությանը որոշակիորեն ազատենք որոշակի գործառույթներից, ծախսերից, հաստիքներից, հաստիքներ պահելու անհրաժեշտությունից եւ այս բոլորը դնենք ինքնակազմակերպվող, ինքնակառավարվող կազմակերպությունների միջոցով անենք։ Սա կլինի լավ խթան, որպեսզի այդ կազմակերպությունները ավելի կայանան եւ ավելի առարկայական ծառայություններ ունենան, կարողանան կատարել իրենց համայնքին։ Շնորհակալություն։

Գ.ՄԱԼԽԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար եւ բարի խոսքի համար։ Այդ մասին մենք այս պահին չենք քննարկում։ Առեւտրաարդյունաբերական պալատների հաշվառման խնդիրը մի քիչ այլ նպատակ, այլ խնդիր ունի։ Պետության կողմից գրանցումը դա պետական իշխանական գործառույթների խնդիր ունի։ Հիմնականում խնդիրներից մեկը կայանում է նրանում, որ մենք կարողանանք հաշվառելու կամ գրանցելու միջոցով իմանանք, թե մեր պետության մեջ որքան անձ է զբաղվում տնտեսական գործունեությամբ ինքը որպես հարկ վճարող։ Մենք թեթեւացրել ենք, հասցրել ենք նրան, որպեսզի տվյալ կազմակերպությանը դիտարկենք միայն որպես հարկ վճարող եւ քաղաքացիաիրավական հարաբերությունների սուբյեկտ։ Ինչպես մարդու ծնունդն է գրանցվում, այնպես էլ իրավաբանական անձի ծնունդն է գրանցվում։ Այսինքն՝ այդ ծննդի գրանցումն ենք մենք անում, որ ծնվել է քաղաքացիական իրավաբանական հարաբերությունների սուբյեկտ։ Այդ պատճառով առայժմ մենք ձեռնպահ կմնանք գնալ դրանում, թեեւ առեւտրաարդյունաբերական պալատը իր կանոնադրությամբ ունի նախատեսված որոշ նման գործառույթներ անելու։ Դա արդեն կապված է առեւտրային բնագավառներում գործունեության հետ, ոչ թե պետության հետ հարաբերությունների հետ։ Շնորհակալություն։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Արձագանքման համար՝ Հերմինե Նաղդալյան։

Հ.ՆԱՂԴԱԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Միանգամայն ճիշտ եք ասում, բայց, այնուամենայնիվ, ուզում եմ ձեզ վկայակոչել բազմաթիվ երկրների փորձ, որտեղ այդ ազատականացումը գնացել է նաեւ հաշվառման իմաստով, հարկ վճարողի հաշվառման։ Այսօր այնքան է ինֆորմացիոն տեղեկատվության հնարավորությունը փոխանակելու տեղեկատվությունը այնքան շատ է, որ կարծում եմ որեւէ դժվարություն այստեղ չկա եւ այս մարմիններն էլ, ինչպիսին են գործատուների կազմակերպությունները, շատ բարձր մակարդակով կարող են, ինչպես աշխարհի շատ երկրներում, այդ աշխատանքը կատարել։

Ես ուզում եմ կառավարությանը կոչ անել, որ երբ ասել եք «ա», ասեք նաեւ «բ» եւ եղեք մաքսիմալ  ազատական, մաքսիմալ լիբերալ եւ թեթեւացնեք պետությունը այս գործառույթներից, որոնք կարող ենք պատվիրակել այս հասարակական կազմակերպություններին, կոնկրետ՝ Առեւտրաարդյունաբերական պալատին։ Շնորհակալություն։

Գ.ՄԱԼԽԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Իհարկե, ընդունելի է ձեր առաջարկությունը։ Պարզապես կքննարկենք, կուսումնասիրենք նաեւ այն երկրների փորձը, որոնք դրան են անցել եւ ուրիշ ի՞նչ խնդիրներ կան դրա հետ կապված։ Փաստորեն, մենք չենք կարող ասել դրա հետ կապված այլ խնդիրներ, բայց կուսումնասիրենք եւ կներկայացնենք համապատասխան առաջարկություն, եթե գտնենք մեր երկրի համար նպատակահարմար։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հաջորդ հարցը՝ Արծվիկ Մինասյան։

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Մալխասյան, 1-ին ընթերցման ժամանակ նաեւ պրն նախարարը՝ Գեւորգ Դանիելյանն էր, որ ներկայացրեց այդ նախագիծը, եւ իմ կողմից փոխանցվեց շրջանառության մեջ գտնվող այս ոլորտներին վերաբերող օրենսդրական նախաձեռնությունը։ Եվ պետք է արձանագրեմ, որ այս փոփոխությունների մեծ մասը մեկ տարի շրջանառության մեջ գտնվող մեր նախաձեռնությունների մի մասը ներառել է իր մեջ։ Բայց երկու կարեւոր խնդիր, որ դուք նշեցիք, ինձ թվում է լրացուցիչ բացատրելու հարց կա։

Մեկը վերաբերում է նրան, որ դուք նշեցիք, որ եթե 49-ից  գերազանցում է մասնակիցների թիվը, ապա նա մեկ տարվա ընթացքում  վերակազմավորվի ԲԲԸ կամ արեւտրային կոոպերատիվի։ Սակայն այստեղ նախորդ 1-ին ընթերցման ժամանակ այս հարցը բարձրացվեց եւ խոստում տրվեց, որ կուսումնասիրվի։

Քաղաքացիական օրենսգրքի եւ «ՍՊԸ մասին» օրենքների միջեւ կա հակասություն։ Քաղաքացիական օրենսգրքում ասվում է, որ մասնակիցների ընդհանուր ժողովի որոշմամբ է վերակազմավորվում։ «ՍՊԸ մասին» օրենքի համաձայն՝ երկու երրորդով։ Այս հակասությունը պետք է վերացվեր ի օգուտ «ՍՊԸ մասին» օրենքի դրույթների։ 1-ին հարցը սա էր, որ սրան անդրադարձ կա՞, թե՞ ոչ։

2-րդը վերաբերում է մասնակիցների կողմից նախապատվության իրավունքի իրացմանը ՍՊԸ մոտ եւ համանման իրավունքի իրացումը ՓԲԸ բաժնետերերի մոտ։

2-րդ հարցը հետեւյալն է՝ ինչու՞ նույն մոտեցումը չի կիրառվել նաեւ բաժնետիրական ընկերությունների համար, եթե խոսում ենք նույն սկզբունքի իրացման մասին։ Այսինքն՝ փաթեթը առնվազն պետք է համալրվեր նաեւ «Բաժնետիրական ընկերությունների մասին» օրենքի համապատասխան փոփոխություններով։ Խոսքը վերաբերում է ՓԲԸ կանոններին եւ նախապատվության իրավունքի իրացման կարգը ամբողությամբ իրացնելու տեսակետից, որովհետեւ դուք նշեցիք 1-ից 2-րդ ընթեցումն ընկած ժամանակահատվածում որոշակի փոփոխություններ կամ վերանայումներ եղել են։ Սակայն հարցը կիսատ է մնում։ Եթե մասնակիցը, որը ցանկանում է վաճառել իր բաժնեմասը եւ տեղեկացրել է համապատասխան ընկերությանը, որն էլ տեղեկացրել է մյուս մասնակիցներին, ի՞նչ ժամկետում, ի՞նչ կարգով պետք է տեղեկացվեն այդ մասնակիցները, որոնք ցանկանում են վաճառել։ Իսկ, եթե չեն ցանկանում վաճառել, բայց կիրառվում է օտարման այլ եղանակ, ապա ի՞նչ կարգով է դա իրականացվելու։ Կխնդրեի պատասխանեք նաեւ համադրելով ՓԲԸ բաժնետերերի համանման իրավունքների հետ։ Շնորհակալություն։

Գ.ՄԱԼԽԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ 1-ինը կարծեմ այդ խնդրին ես ծանոթ չէի ձեր առաջարկությունների հետ կապված։ Այդ խնդիրը պետք է լուծված լինի՝ կապված հակասության հետ ձայների քանի՞ տոկոսով են վերկազմավորվելու։ Եթե ոչ, ապա մենք կփորձենք այդ խնդիրը լուծել։

Ինչ վերաբերում է նախապատվության իրավունքի խնդրին, ապա մենք բավականին փոփոխություններ ենք կատարել։ Մենք այն մոտեցումները, որոնք սկզբնական շրջանում դրված էին՝ կապված նախապատվության իրավունքի եւ դրանց սահմանափակումների հետ, ինչպես հիշում եք, դա ժառանգելու իրավունքի որոշակի սահմանափակումն է, օտարման իրավունքի որոշ սահմանափակումներ կային։ Այդ սահմանափակումները մենք որոշեցինք հանել, քանի որ պետաիրավական հարցերի հանձնաժողովում քննարկվեց եւ հանձնաժողովի շատ պատգամավորներ գտան, որ այդ սահմանափակումները կարող են չարաշահումների որոշակի տեղիք տալ։

Մյուս կողմից մենք արդեն 15 տարի ունենք մի խաղի կանոն, որը գործում է եւ բոլոր ընկերությունները, որոնք այսօր աշխատում են, գիտեն, որ կարգը դա է, միանգամից փոխել եւ հետո ասել, որ ձեր խաղի կանոնները դուք այն ժամանակ ստեղծել եք ընկերություն, հիմա ընկերության կանոնները լրիվ փոխվում են, հարմար չէր լինի։ Դրա համար, եթե 1-ից 2-րդ ընթերցման տարբերակին նայեի, կասեի, որ բավականին բաներ հանվել են, եւ մենք չենք անդրադարձել բաժնտիրական ընկերությանը։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Արձագանքման համար՝ Արծվիկ Մինասյան։

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Պրն Մալխասյան, ցավում եմ, որ պետաիրավական հարցերի հանձնաժողովը նման մոտեցում է ցուցաբերել, որովհետեւ այսօր Քաղաքացիական օրենսգրքի 1185 հոդվածում, եթե չեմ սխալվում, նշվում է սահմանափակման մասին ժառանգման իրավունքի դեպքում տնտեսական ընկերություններում փայերի փոխանցման։ Ամբողջ խնդիրը այն է, որ այս կանոնը Քաղաքացիական օրենսգրքում գործում է միայն ժառանգման իրավունքի պայմաններում, սակայն ոչ օրենքում է իրացված եւ ոչ էլ դրան համապատասխան նաեւ նախապատվության իրավունքի մյուս ռեժիմների դեպքում է կիրառվում։

Ես կառաջարկեի, որպեսզի հենց հիմա ավարտից հետո միասին նայենք, որովհետեւ ակնհայտ են այդ հակասությունները։ Իսկ այդ խաղի կանոնը, որ անհրաժեշտ է ամրագրել օրենքում, այսօր պահանջվում է, որպեսզի միասնական մոտեցում լինի։ Հակառակ դեպքում ստացվում է, որ մի դեպքում կիրառելի է այդ մոտեցումը, մեկ այլ դեպքում՝ ոչ։ Ես հավանաբար ելույթ կունենամ եւ ավելի կմանրամասնեմ։ Շնորհակալություն։

Գ.ՄԱԼԽԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ինչ վերաբերում է նախապատվության իրավունքին, ապա երկու դեպքում գրված է, որ վաճառքի դեպքում ՓԲԸ եւ ՍՊԸ դեպքում այնտեղ փայերի, բաժնետոմսերի վաճառքի դեպքում մյուս բաժնետերերը գնելու նախապատվության իրավունք ունեն։ Խնդիրը հետեւյալում է, որ կանոնադրության մեջ սկզբունքը դնենք այն, որ եթե կանոնադրության մեջ այլ բան նախատեսված չի, մեխանիկորեն անցնում է ժառանգներին, թե՞ ոչ։ Թե հակառակը՝ անպայման պետք է գրվի կանոնադրության մեջ, որ անցնում է ժառանգներին, այդ դեպքում կանցնի ժառանգներին։ Այդ դեպքում որեւէ հակասություն չկա։ Այսինքն՝ ժառանգության անցնելու խնդիր չի առաջանում, երբ սկզբունքային մոտեցումը դրված է այդ տեսակետից, որ մենք ասում ենք, որ ոչ անցնում է ժառանգներին, որովհետեւ Սահմանադրությամբ նախատեսված է ժառանգության իրավունք եւ չի կարելի այդ իրավունքը սահմանափակել։ Միայն կողմերը կարող են պայմանագրով որոշել, որ նրանց ժառանգությունը իրենք որոշել են սահմանափակել։ Այսինքն՝ իրենց իրավունքը չի փոխանցվելու իրենց ժառանգներին։ Նույնը վերաբերում է օտարմանը։

Ինչ վերաբերում է բաժնետիրական ընկերությունների իրացման ընթացակարգին, ապա երկու օրենքներում էլ գրված է, որ իրենց կանոնադրությամբ են իրենք կարգավորում, թե ի՞նչ ընթացակարգ կլինի։ Փորձենք քննարկենք, ես խնդիր չունեմ։ Շնորհակալություն։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հաջորդ հարցը՝ Էռնեստ Սողոմոնյան։

Ս.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Բալասանյան։ Հարգելի պրն Մալխասյան, երկու հարց ունեմ։ 1-ինը՝ ՍՊԸ-ներին առեւտրային կոոպերատիվների ֆունկցիաներ շնորհելով աշխատատեղերի բացման առումով, փոքր եւ միջին բիզնեսին շնչառություն տալու ֆիսկալ առումով ի՞նչ ենք ակնկալում մենք այս փոփոխություններով եւ ինչու՞ այս դրույթը չկար օրենքի սույն նախագծի նախկին տեքստում։ Սա 1-ինը։ Եթե կրկնվեմ, ներող եղեք, որովհետեւ գրելու ընթացքում ուշադիր չեմ լսել, բայց գտնում եմ, որ հարցերը  էական են։

2-րդը՝ այլ երկրներում Առեւտրաարդյունաբերական պալատներին են շնորհում շատ ու շատ բարդ գործառույթներ։ Նրանք են կատարում ուսուցումներ, այլ խնդիրներ, դուք ինձանից լավ գիտեք։ Ինչու՞ գրանցումն էլ նրանց չտանք, չէ՞որ սերտիֆիկացումը մենք թույլ ենք  տվել, որ Առեւտրաարդյունաբերական պալատներն անեն։ Ի՞նչն է մեզ խանգարում։ Սրանով գործը չի՞ հեշտանա։ Շնորհակալություն։

Գ.ՄԱԼԽԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ 1-ին հարցին անդրադառնամ։ Վերակազմակերպումը դա ուրեւէ սկզբունքային փոփոխություն, ընդհակառակը դա բերում ենք լավ մեխանիզմներ։ Ասենք, երբ գալիս է մի պահ, երբ ընկերությունը ցանկանում է վերակազմակերպվել կամ ընկերությունը այն վիճակում է, որ արդեն 40-ից ավել փայեր ունի, այդ դեպքում ինքը պետք է ԲԲԸ վերակազմակերպվի։ Եթե կարող է այնպես լինի, որ բավականին բարդ ընթացակարգ է դառնալ ԲԲԸ եւ կարող է չհամաձայնվեն, կարող է խնդիրներ առաջանան եւ այս պարագայում շատ ընկերություններ կարող է ցանկանան լուծարվել  եւ ոչ թե ինչ-որ  ավելի վատ վիճակի են։ Այս պայմաններում, երբ մենք թույլ ենք տալիս դառնալ առեւտրային կոոպերտիվ, իրենք ավելի հեշտ ընթացակարգով են գնում եւ հնարավորություն է լինում շարունակել իրենց նույն բիզնեսը նույն կարգով, բայց սկզբունքները մի քիչ փոխված։

Ինչ վերաբերում է նրան, որ Քաղաքացիական օրենսգրքում կատարել ենք փոփոխություն, պարզապես այդ դրույթի փոփոխությունը չէինք արել «ՍՊԸ մասին» օրենքում։ Խնդիրը միայն դրանում է, որպեսզի հակասություն չառաջանա։

2-րդ խնդիրը, որ վերաբերում է Առեւտրաարդյունաբերական պալատներին, ապա այս պահին մենք չենք քննարկել այդ խնդիրը կառավարությունում եւ չենք ուսումնասիրել այլ երկրների փորձը։ Մենք պետք է ուսունասիրենք այլ երկրների փորձը, բայց այն, ինչ որ մենք անում ենք, արվում է շատ ավելի պարզ, ավելի հեշտ, ավելի հստակ։ Մենք միանգամից տալիս ենք ֆիրմային անվանումը, որը առեւտրաարդյունաբերական պալատը չի կարող տալ։ Տալիս ենք նաեւ հարկ վճարողի հաշվարկման համար, որը նույնպես Առեւտրաարդյունաբերական պալատը չի կարող տալ։ Այսինքն՝ խնդիրներ ենք լուծում, որոնք էլի գալու են պետության համակարգ։ Եթե դուք բերեք ֆիրմային անվանումը եւ առեւտրաարդյունաբերական պալատը անի, ապա դա ընդունելի չէ, որովհետեւ ուրիշ համակարգ է։ Նույնը  նաեւ, եթե ասենք, որ հարկ վճարողի համարը տա առեւտրաարդյունաբերական պալատը։ Դա պետք է քննարկենք։ Այս պահին ես պատրաստ չեմ դրական պատասխան տալ։ Շնորհակալություն։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հաջորդ հարցը՝ Լարիսա Ալավերդյան։

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ճիշտն ասած, ես նախ եւ առաջ ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել առաջին երկու հարց տվող պատգամավորներին, բայց իմ հարցը վերաձեւակերպեմ։

Հարցն այն է, որ դուք բերում եք թեկուզ 1-ին ընթերցմամբ փոփոխությունները, որոնք ձեր իսկ ներկայացման ժամանակ, կարծես թե, հատվածական են։ Հակառակ պարագայում ինչո՞վ է բացատրվում, որ դուք հիմա եք բերում։ Արդյո՞ք դա 1-ին ընթերցմամբ քննարկման արդյունք է, թե՞ դա ինչ-որ մի այլ բան է։ Դա այդ նույն երկու հարցերի այս ձեւակերպմամբ ես ձեզ հարցը տամ։ Այսինքն՝ որտե՞ղ է սահմանը, որտեղ պետությունը իր վրա է վերցնում լինի դա այս կամ այն գործառույթը, որտե՞ղ է այն սահմանը, որտեղ ազատականությունը դառնում է մեր քաղաքականությունը։ Կարծես թե բերում եք, ես կրկնում եմ, այդպես է ձեր ներկայացումով, որ վրա է հասել, դուք սա տեսել եք եւ բերում եք։ Թե՞ դա ինչ-որ ուղեգիծ է, որտեղ ազատականությունը, պետական միջամտություն չասեմ, բայց կոորդինացումը ինչ-որ ձեւով սկզբունքայնորեն արդեն շրջանակները հաստատված են։ Շնորհակալություն։

Գ.ՄԱԼԽԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Ասեմ, որ ուղեգիծը կա, դա գործարար միջավայրի  բարելավման ծրագիրն է կառավարության կողմից ընդունված, որը շարունակական է լինելու։ Այսինքն՝ այս ներկայացվողը 2010թ. խնդիրերի մեջ է մտնում գործարար միջավայրի բարելավման։ 2011թ. արդեն ավելի պարզեցման ընթացակարգի ենք գնալու։ Գնալու ենք էլեկտրոնային  համակարգման գրանցման մեխանիզմների եւ այդ ընթացակարգը գնալով պարզվելու է, հեշտանալու է։ Այսինքն՝ դա կառավարության քաղաքականությունն է, ոչ թե ընթացակարգային է, այլ հետեւողական քաղաքականությունն է հնարավորին կրճատել, պարզեցնել, հատկապես առեւտրային կազմակերպությունների գրանցման հետ կապված բոլոր հարաբերությունները։ Դա այս պահի խնդիր չի։ Դա ծրագիր է, այդ ծրագրի շարունակությունը կա եւ այդ ծրագիրը շարունակվելու է։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Արձագանքման համար՝ Լարիսա Ալավերդյան։

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես պետք է նախ անդրադառնամ մի հարցի, որ դուք ասացիք քաղաքականություն է։ Ես գիտեմ, որ այդ քաղաքականության ջատագովն էր նաեւ Գեւորգ Դանիելյանը։ Եվ այն ձեւը, որով նա պաշտոնանկ արվեց, ես գտնում եմ, որ նա համաչափ չէր իր արածի համապատասխանությունը։ Ես անպայման ուզում էի դա հնչեցնել, որ միանշանակ չի ընկալվում հասարակության մեջ։ Եվ բոլոր պարագաներում, երբ դուք  ընդհանուր եք բնութագրում, որ դա արվում է սրա համար, մնում է հարցական։ Ինչպե՞ս է, որ կառավարությունը բերում է էլի առաջարկություններ մի քանի օրից հետո բարելավելու իր իսկ բերած օրենքը։ Որտեղի՞ց է գալիս, դուք այդ հարցին չպատասխանեցիք՝ քննարկումների՞ց, թե՞ ավելի լրամշակում եք օրենքը։ Շնորհակալություն։

Գ.ՄԱԼԽԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Դա տեխնիկական վրիպակներից է գալիս, մի քիչ անփույթ նայելուց մյուս ոչ օրենսդրական ակտերում այդ տերմինները չգտնելու։ Այսինքն՝ տերմիններ կան, որտեղ մենք ասում ենք անհատ ձեռնարկատերը պետք է հաշվառվի։ Օրենսգրքերում մնացել են տերմիններ, որտեղ գրված է, որ նրանք ձեռնարկատեր են, պետք է գրնցվեն։ Ընդհանրապես «գրանցում» տերմինը փոխում ենք «հաշվառման» տերմինի։ Խնդիրը կայանում է դրանում։ Մենք սկզբունքային բան չենք փոխում։ Մենք սկզբունքը դրել ենք, որ անհատ ձեռնարկատերը պետք է միայն հաշվառվի, բայց բազմաթիվ օրենքներում ունենք տերմիններ, որտեղ անհատ ձեռնարկատերը գրված է՝ գրանցվում է։ Մենք պարզապես մի շարք տեղերում արել ենք այդ փոփոխությունը, մի շարք տեղերում բացթողում է եղել։ Ասացի Քրեական օրենսգրքում, Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքում այդ բացթողումն ենք վերացնում։ Որեւէ նոր բան չենք անում։ Պարզապես մեր բացթողումն ենք վերացնում։ Շնորհակալություն։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հարցերն ավարտվեցին։ Պրն Մալխասյան, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարգելի գործընկերներ, հարակից զեկուցման համար խոսափողի մոտ է հրավիվում պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Արա Սիմոնյանը։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, այս օրենսդրական փաթեթի քննարկումը մի լավ օրինակ է ԱԺ-ի եւ կառավարության, մասնավորապես, արդարդատության նախարարության նախագծի հեղինակների արդյունավետ համագործակցության։ Եվ, եթե հիմա հարցեր են առաջանում, որ ինչու՞ է այսպես փոփոխվում, ասեմ, որ շատ շահագրգիռ քննարկումներ են եղել պետաիրավական հանձնաժողովում։ Մենք մտահոգություններ ենք հայտնել։ Այդ թվում՝ այն մտահոգությունը, որի մասին նշվեց, որ բաժնետիրոջ ժառանգորդը պետք է մյուս բաժնետերերի համաձայնությամբ միայն կարողանա ժառանգել այն բաժնեմասը, որը ստացել է ժառանգություն։ Եվ ի պատիվ նախագծի հեղինակների, այս դրույթը հանվել է։

Ինչ վերաբերում է Քաղաքացիական օրենսգրքում այս մասին հիշատակման, այնտեղ գրվում է, որ կանոնադրությամբ նախատեսված դեպքերում բաժնեմասի ժառանգորդը պետք է ստանա մյուս կողմերի համաձայնությունը։ Այսինքն՝ այս դրույթը նախկինում էլ կար եւ հիմա էլ է մնում։ Եթե կանոնադրության մեջ ի սկզբանե գրած է եղել, որ կարող է ժառանգել միայն մյուս բաժնետերերի համաձայնությամբ, ապա այսպես էլ մնում է։ Իսկ եթե կնոնադրությամբ դա չի նախատեսված, ապա իմպերատիվ այդ դրույթը չկա, որ պետք է պարտադիր ստանա մյուս բաժնետերերի համաձայնությունը։

Նախագիծը լավն է այն առումով, որ բավականին բարելավում է գործարար մթնոլորտը եւ մենք կառաջարկենք, որ արժանանա մեր պատգամավոր ընկերների հավանությանը։ Շնորհակալություն։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հարցերով դիմելու համար հերթագրում։ Ուզում եմ հիշեցնել, որ կարող եք հարցեր տալ միայն այն հոդվածների վերաբերյալ, որ քննարկում ենք 1-ին ընթերցմամբ։ Հերթագրում։ Դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարցեր չկան։

Մտքերի փոխանակության համար հերթագրում։ Հերթագրվել է մեկ պատգամավոր՝ Արծվիկ Մինասյան։ Խնդրեմ։

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, առաջին քննարկման ժամանակ այս օրինագծի մի քանի կարեւոր հարցերի վրա ուշադրություն հրավիրեցինք հիմնական զեկուցողի, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ նույն հարցերի վերաբերյալ ՀՅԴ խմբակցությունը դեռեւս մեկ տարի առաջ շրջանառության մեջ էր դրել օրենսդրական նախաձեռնությունների փաթեթ, որտեղ անդրադարձ կա նաեւ այն հարցերին, որի մասին այստեղ խոսվեց եւ ներկայացվեց։

1-ին ընթերցման ժամանակ հիմնական զեկուցող՝ արդարադատության  նախարար Գեւորգ Դանիելյանը նշեց, որ մենք  ձեր փաթեթները կուսումնասիրենք եւ կիրացնենք անհրաժեշտության դեպքում։ Սակայն հիմա, երբ ես նայում եմ 2-րդ ընթերցման ժամանակ ներկայացված այս փաթեթը, պարզվում է, որ կամ կիսատ-պռատ է իրացված, որը բերում է խնդրի համակարգային լուծման չապահովմանը կամ ընդհանրապես անտեսված են այդ հարցերը։

Երկու հարցի վերաբերյալ ուզում եմ հրավիրել ձեր ուշադրությունը։ 1-ին հարցը վերաբերում է ՍՊԸ-ների վերակազմավորման օրենսդրական պահանջի ամբողջական իրացմանը։ ՍՊԸ-ը կարող է վերակազմավորվել մասնակիցների միաձայն որոշմամբ։ Մինչդեռ «ՍՊԸ մասին» օրենքի համաձայն կա մասնակիցների որոշակի հարաբերակցությունը։ Եթե չեմ սխալվում՝ երկու երրորդի կողմ որոշման։ Եվ այս հակասությունը կարծեք թե պահպանված է։ Համենայն դեպս, ես փաթեթում չգտա դրա վերացնելուն ուղղված քայլը։ Սա մեր նախաձեռնության կարեւոր հարցերից մեկն էր։

2-րդ հարցը վերաբերում է մասնակիցների կողմից նախապատվության իրավունքի իրացմանը։ Հիշեցնեմ, որ ինչպես ՍՊԸ, այնպես էլ ՓԲԸ պարագայում, եթե որեւէ բաժնետեր ցանկանում է իր բաժնետոմսը վաճառել, ապա մյուս բաժնետերերը ունեն այդ բաժնետոմսը կամ բաժնեմասը գնելու նախապատվության իրավունք։  Իհարկե, օրենքն ասում է, որ նախապատվության իրավունքի իրացման կարգը եւ պայմանները պետք է նախատեսվեն կանոնադրությամբ։ Բայց իրականությունը այն է, որ Հայաստանում գրանցված բոլոր ՍՊԸ եւ բաժնետիրական ընկերությունների մոտ 90 տոկոսում չկա այդպիսի կարգ նախատեսված։ Հետեւաբար, առաջարկի էությունն այն էր, որ օրենքով տրվի որոշակի կարգ, որպեսզի մյուս բաժնետերերի իրավունքները պաշտպանված լինեն։ Հակառակ դեպքում այսօր շատ բաժնետերեր իրացնում են իրենց այս իրավունքը՝ չարաշահելով մյուսների իրավունքները։

Օրինակ, մի դեպքում ասվում է, քանի որ չկա կանոնադրությամբ նախատեսված ընթացակարգ, ինքնուրույն բաժնետերը որոշում է, որ պետք է օտարի երրորդ անձի իր բաժնետոմսը, վկայակոչելով, որ կանոնադրությամբ չկա նախատեսված այդպիսի իրավունք եւ առաջանում է արհեստական վեճ երկու բաժնետերերի միջեւ։

2-րդ դեպքում բաժնետերը, իսկապես, ուզում է վաճառել իր բաժնետոմսը, բայց քանի որ նախապատվության իրավունքը նախատեսված է միայն վաճառքի դեպքում, ձեւակերպում է որպես նվիրատվություն։ Իրականում նվիրատվություն չի սա, այլ պարզապես վաճառք։ Այսինքն՝ անձը գումարը վերցնում է, բայց ձեւակերպում է, որ իբր նվիրատվություն է իրականացվել։ Արդյունքում մյուս բաժնետերը, ով ուներ նախապատվության իրավունք, զրկվում է այդ բաժնետոմսերը ձեռք բերելու իրավունքից կամ հնարավորությունից։ Սա շատ լուրջ հարց է այսօր Հայաստանում բիզնես միջավայրում։

Բազմաթիվ դեպքեր են եղել, երբ այս հարցի չկանոնակարգման հետեւանքով եղել են նաեւ հանցագործություններ՝ սկսած սեփականության իրավունքի ոտնահարումից, ավարտված կոնկրետ մարդասպանությամբ։ Եվ խնդիրը այն է, նաեւ մեր առաջարկության իմաստը, որ կանոնակարգվեն այս հարցերը։ Կանոնակարգման հետ միասին նույն կանոնը պետք է սահմանվի թե ՍՊԸ, թե ՓԲԸ պայմաններում։ Եվ վերջապես մասնավոր մեկ այլ դեպք բաժնեմասերի փոխանցման կապված է ժառանգության իրավունքի իրացման հետ։

Քաղաքացիական օրենսգրքի ժառանգության իրավունքի բաժիններին վերաբերող հոդվածներում հստակ է ամրագրված, որ կանոնադրությունը կարող է նախատեսել, որ ժառանգման իրավունքով բաժնեմասը կամ բաժնետոմսը չի կարող փոխանցվել ժառանգատուին մյուս մասնակիցների համաձայնությամբ։ Այդ ժառանգական գույքը, որն արտահայտվում է բաժնեմասի կամ բաժնետոմսի տեսքով, ձեռք է բերվում ընկերության կողմից կամ մյուս մասնակիցների կողմից՝ գումարը բաշխելով մնացածների միջեւ։ Սակայն օրենքը այս հարցին լիարժեք պատասխան չի տվել։ Ավելին, այսօր խեղաթյուրում կա նաեւ օրենքի մեջ։ Ժառանգության իրավունքին անդրադարձ չկա։ Համանման իրավունքներ պետք է իրացվեն թե բաժնետիրական, թե ՍՊԸ օրենքների ներսում։

Ավարտելով խոսքս կորպորատիվ իրավունքի եւ կորպորատիվ կառավարման համակարգին վերաբերող մասով, ես առաջարկում եմ կառավարությանը, որ հետեւողական լինի եւ կորպորատիվ կառավարման համակարգի բարեփոխումների շրջանակում իրացնի բոլոր այն առաջարկությունները, որոնք վերաբերում են սեփականության իրավունքի պաշտպանությանը, բաժնետոմսերի եւ բաժնեմասերի սեփականության իրավունքի ուժով։

2-րդ՝ այդ սեփականությունից բխող կառավարման իրավունքի արդյունավետ իրացմանն օրենսդրական աջակցություն ցուցաբերվի։

3-րդ՝ բաժնետոմսերի եւ բաժենամասերի կառավարման եւ այդ արժեթղթերի իրացման ոլորտում ամրագրի հստակ կանոնակարգում։ Այսօր այդ կանոնակարգումներն իրացված չեն, եւ եթե շատ կուզեք, որ արդյունավետ իրականացվի, խնդրեմ, ՀՅԴ խմբակցությունը շրջանառության մեջ դրել է այդ նախագծերը։ Ամենեւին պարտադիր չէ, որ մեր անունը նշեք։ Վերցրեք՝ իրացրեք։ Մենք կողմ ենք նույնիսկ դրան։ Վերցրեք եւ իրացրեք ամբողությամբ, ոչ թե կիսատ-պռատ։ Հակառակ դեպքում ձեր առաջարկած բարեփոխումները պարզապես կլինեն իմիտացիա։

Պրն Մալխասյան, ես խնդրում եմ մեկ անգամ եւս ուշադրությամբ ուսումնասիրեք այդ առաջարկությունները եւ ամբողջությամբ իրացրեք։ Համակարգը կիսատ մի ներդրեք։ Շնորհակալություն։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Ամփոփիչ ելույթների անհրաժեշտություն չկա։ Սկսում ենք օրենքի նախագծի փաթեթի 2-րդ ընթերցմամբ քննարկումը։ Հիմնական զեկուցող ՀՀ արդարադատության նախարարի տեղակալ Գեւորգ Մալխասյան։ Խնդրեմ, պրն Մալխասյան։

Գ.ՄԱԼԽԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես արդեն ներկայացրեցի հիմնական այն խնդիրները, որ մենք առաջ ենք քաշել, այն փոփոխությունները, որ կատարվել են։ Մյուս փոփոխությունները, որոնք կատարվել են կառավարության կողմից, զուտ տեխնիկական բնույթի են։ Ասենք, այնտեղ գրված էր՝«օրենքով սահմանված կարգով», մենք նշում ենք՝ «սույն օրենքով»։ Այնտեղ խնդիր կար, որ հղումը սխալ էր կատարվել։ Պետք է կատարվեր, գրված էր՝ սույն օրենքին մենք հղում ենք կատարում «ՍՊԸ մասին» օրենքին եւ մյուս հարցերի վերաբերյալ, որոնք առաջ քաշեցինք, որոնք պետաիրավական հանձնաժողովի առաջարկությամբ հանել էինք, ես ներկայացրեցի։

Այն խնդիրը, որ ներկայացվեց, որ չկա հստակ կանոնակարգում  ընկերության բաժնեմասի տիրոջ գնելու նախապատվության իրավունքից օգտվելու խնդիրների հետ կապված ասեմ, որ լրացումների մեջ կա մի այսպիսի դրույթ՝ ընկերության մասնակիցներն իրենց բաժնեմասերից հավասար օգտվում են մասնակցի գնելու նախապատվության իրավունքից։ Հետագայում գրված է՝ ընկերության մասնակիցը, որը ցանկանում է վաճառել իր բաժնեմասը, պարտավոր է այդ մասին գրավոր տեղյակ պահել ընկերությանը՝ նշելով գինն ու վաճառքի մյուս պայմանները։ Եվ այստեղ տրված է 30-օրյա ժամկետ։

Այս ամբողջ խնդիրները գալիս են ի լրացումն գործող Քաղաքացիական օրենսգրքի 195-րդ հոդվածին, որտեղ հստակ սահմանված են ընդհանուր բաժնային սեփականության մասնակիցների կողմից գնելու նախապատվության իրավունքի սկզբունքը։ Եվ այդ սկզբունքը, իհարկե, շատ դեպքերում քողարկված գործարքներ շատ են կատարվում նաեւ այդ բնագավառում ոչ միայն բաժնեմասերի եւ բաժնետոմսերի առք ու վաճառքի դեպքերում, այլեւ անշարժ գույքի վաճառքի դեպքում, երբ ինքը չի ցանկանում որեւէ կերպ թույլ տալ, որ մյուս բաժնետերը ձեռք բերի, տվյալ գույքը ձեւակերպում է նվիրատվություն։ Դա արդեն խնդիր է, որ պետք է ապացուցվի դատական կարգով։ Իրականում դա նվիրատվություն է, թե առք ու վաճառք էր նվիրատվության քողարկված ձեւով՝ նպատակ ունենալով մյուս սեփականատերերին թույլ չտալ ձերք բերել այդ գույքը։ Դա անշարժ գույքի մասով է շատ կատարվում։ Նույն խնդիրն ունենք բազմաբնակարան շենքերում, երբ մենք  տվել ենք ընդհանուր բաժնային սեփականություն։ Խնդիրներ ունենք այլ բնագավառներում, որտեղ ընդհանուր բաժնային սեփականության խնդիրը կա, երբ անդամները  ցանկանում են շրջանցել օրենքը։ Իրենք պայմանագիրը կնքում են այլ ձեւով, կնքում են նվիրատվություն, փոխանակ՝ առք ու վաճառք։ Բայց դա պետք է ապացուցել դատական կարգով եւ դա արդեն ինչքան էլ օրենքը կարգավորենք, հնարավոր չի խնդիրները լուծել։ Պարզապես կողմերը պետք է կարողանան դատական կարգով ապացուցել, որ իսկապես նվիրատվություն չի, այլ առք ու վաճառք է։ Սա է ամբողջ խնդիրը, որ առաջարկում ենք։ Խնդրում եմ քննարկել 2-րդ ընթերցմամբ, որ մենք կարողանանք  հունվարի 1-ից իրագործել մեր բոլոր այս խնդիրները եւ կարողանանք արագ ընթացակարգով գրանցումները կատարել։ Իհարկե, մենք կանդրադառնանք նաեւ առաջարկված բոլոր այն հարցերին, որոնք կան։ Այժմ չեմ կարող ասել, արդյոք իրականում նման հակասություն կա։ Մինչեւ այսօր չեմ նկատել Քաղաքացիական օրենսգրքի հոդվածների միջեւ։ Կփորձենք ներկայացնել համապատասխան նախագծեր, եթե օգնեն մեզ հարգելի պատգամավորները։ Շնորհակալություն։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Քանի որ պատգամավորների կողմից առաջարկություններ չեն եղել, հարցեր լինել չեն կարող։ Դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարակից զեկուցող՝ պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Արա Սիմոնյան։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արդեն ասվեց, որ օրինագիծը նպաստել է գործարար մթնոլորտի բարելավմանը։ Ըստ էության ոչինչ չունենք ավելացնելու։ Խնդրում ենք պատեհ պահի դնել քվեարկության։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Մտքերի փոխանակության համար հերթագրում։ Հերթագրվել է մեկ պատգամավոր՝ Արծվիկ Մինասյան։

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Ճիշտն ասած, հարգելի գործընկերներ, ես ստիպված ելա  ամբիոն, որպեսզի բացատրեմ, թե ինչի մասին է խոսքը գնում։ Կարծում եմ ձեզանից շատերը տեղյակ են այդ պրոբլեմին։ Խոսքը հետեւյալի մասին է։ ՓԲԸ կամ ՍՊԸ որեւէ բաժնետեր ցանկանում է իր բաժնետոմսը օտարել որեւէ երրորդ անձի։ Օրենքը նախատեսում է իրավունք մյուս բաժնետերերի, որ ձեռք բերեն այդ բաժնետոմսերը որպես իրենց նախապատվության իրավունք։ Այսօր օրենքի այս դրույթը մնացել է այդպես՝ իրացված չէ ոչ ընկերության կանոնադրության մեջ եւ ոչ էլ օրենսդիրը տվել է խաղի այնպիսի կանոն, որպեսզի հստակ իմանա որեւէ բաժնետեր, եթե ցանկանում է ձեռք բերել, ի՞նչ կարգով դա իրականացնի։ Եվ շատ հաճախ որեւէ բաժնետեր, ցանկանալով շրջանցել օրենքում ամրագրված այս անվանական իրավունքը, պրն Մալխասյան, ձեւակերպում է որպես նվիրատվություն եւ առաջանում է վեճ բաժնետերերի միջեւ։

Իսկ ՓԲԸ եւ ՍՊԸ առանձնահատկությունը բաց ընկերություններից հենց նրանում է, որ բիզնեսի մեջ ներգրավված մարդիկ իրար ճանաչում են եւ որոշել են այդքանով բիզնես անել եւ որեւէ երրորդ անձ՝ լինի բաժնետիրոջ զավակը, հորաքրոջ տղան, մորաքրոջ տղան կամ որեւէ անձ, մյուս բաժնետերերի համաձայնությունը պետք է ստանա, որպեսզի մտնի այդ բիզնեսի մեջ։ Միակ բացառությունը կարող է լինել ժառանգության դեպքը եւ այն էլ Քաղաքացիական օրենսգիրքը նույնիսկ այս դեպքում ամրագրում է, որ մասնակիցները կարող են իրենց կանոնադրությամբ ամրագրել, որ ժառագնության իրավունքն էլ չի փոխանցվում երրորդ անձի։

Այս նորմերը պետք է իրացվեն օրենքում, որպեսզի խաղի կանոնը հստակ լինի։ Ես կարծում եմ բարդ բան չեմ ասում այս հատվածում։ Շատ պարզ բան եմ ասում։ Եթե ուզում եք իսկապես բիզնես միջավայրին օգտակար լինի, բարձրացրեք կանոնադրության դերակատարությունն այս հարցում, բայց եթե կանոնադրության մեջ նախատեսված չէ որեւէ խաղի կանոն, օրենսդիրը պետք է ասի, թե այդ խաղի կանոնը ո՞նց է կարգավորվում, ոչ թե թողեք երկու բաժնետերերի միջեւ վեճ առաջանա։ Իսկ բիզնես միջավայրում այդպիսի վեճերը, որպես կանոն, բերում են հանցագործությունների։  Ավելի լավ է հստակ կանոնակարգեք։ Բա՞րդ բան է սա, կարծում եմ՝ ոչ։ Կարծում եմ, որ հիմա էլ չեք հասցնում իրացնեք կամ դիտարկեք այդ առաջարկությունը։ Ես հասկացա, որ կառավարությունը շտապ ռեժիմով ուզում է ամեն ինչ բրդել։ Հիմա գոնե ստնաձնեք պարտավորություն այս ամբիոնից, որ կուսումնասիրեք եւ հարցին լուծում կտաք։ Չէ, ասում է։ Չէ՝ չէ։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Ամփոփիչ ելույթի համար ձայնը տրվում է պրն Մալխասյանին։

Գ.ՄԱԼԽԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես եւս ցանկանում եմ հստակ պարզաբանել, թե իրականում ինչպիսի՞ն է օրենսդրությունը։ Իրականում օրենսդրությունը հետեւյալն է՝ ՍՊԸ անդամներն ունեն գնելու նախապատվության իրավունք։ Եվ ընդհանրապես Քաղաքացիական օրենսդրության մեջ նախատեսվում է միայն գնելու նախապատվության իրավունքը։ Եթե որեւէ մեկը չարաշահում է գնելու նախապատվության իրավունքի սկզբունքը եւ ձեւակերպում է նվիրատվություն, մենք ամբողջ Քաղաքացիական օրենսդրության հայեցակարգային փոփոխություն անենք։ Գիտեք ինչ կա, ասենք, մարդկանց զրկում ենք նվիրատվության իրավունքից միայն այն բանի համար, որ մեկը, երկուսը կարող է դա չարաշահեն։ Այսինքն՝ Սահմանադրությամբ նախատեսված սեփականությունը տնօրինելու, տիրապետելու, օգտագործելու իմ իրավունքը սահմանափակում են։ Այդ սահմանափակումը մենք ասում ենք կարող է կատարել բաժնետերը, ընկերության անդամները։ Երբ իրենք ի սկզբանե ընկերություն են ստեղծում, թող իրենց կանոնները որոշեն։ Ի սկզբանե որոշում են, որ չի կարելի ուրիշինը օտարեն, թող ի սկզբանե որոշեն։ Ի սկզբանե որոշում են, որ չի կարելի նվիրել, թող ի սկզբանե այդ հարցերը որոշեն, ոչ թե հետագայում թողնեն ընկերության մյուս մասնակիցների հայեցողությանը։

2-րդ խնդիրը բացատրեմ։ Մենք ասօր ինչ էլ գրում ենք, մենք չենք կարող դրան հետադարձ ուժ տալ, որովհետեւ տասնյակ հազարավոր ընկերություններ կան գրանցված, որոնք գործելու են հին խաղի կանոններով։ Եթե այսօր անգամ գրենք, որ այս կամ այն կանոններն են գործելու, այդ կանոնները չենք կարող տարածել, որովհետեւ նրանք իրենց բիզնեսը սկսել են այլ խաղի կանոններով, այլ օրենքի պահանջներով, եւ վատթարացնել ինչ որ մեկի վիճակը, մենք իրավունք չունենք։ Դրա համար ասում եմ, որ մեր կարծիքը հակառակն է, ոչ թե ստիպել ի սկզբանե մարդուն զրկել իր իրավունքներից, այլ ի սկզբանե թույլ տալ իրավունքների օգտագործումը՝ իր բաժնեմասի տնօրինում, տիրապետում, օգտագործում, եթե ի սկզբանե չեն եկել այլ մոտեցումները։ Եթե բաժնետերերը եկել  են համաձայնության, որ մենք միայն իրար հետ ենք աշխատելու, եթե մեկի մահից հետո չի անցնելու ժառանգություն, արգելված չի օրենքով, եթե գրենք, որ չի կարելի նվիրել ի սկզբանե, երբ ստեղծվել է ընկերությունը, բայց հակառակն ենք մենք ուզում անել։ Ասում ենք, եթե գրած չի, ուրեմն, իմ իրավունքը սահմանափակվեց։ Չէ, չեղավ, որ ես համաձայնվեցի դրան։ Մենք այլ կարծիքի ենք։

Ասվեց, որ շատերը չեն կարդում կանոնադրությունը, շատերը մանրամասն չեն իմանում այդ խնդիրները, եւ չիմանալով հանդերձ ստորագրում են փաստաթուղթ։ Սահմանափակելով իրենց իրավունքը, մենք ավելի վատ վիճակի մեջ ենք գցում իրենց։ Բայց, եթե այդ իրավունքները գրում ու քննարկվում են, դա այլ խնդիր է։

Մենք պնդում ենք մեր մոտեցումները։ Նույն խնդիրը, որ դնում ենք, պետք է դնենք մյուս բոլոր գնելու նախապատվության իրավունքների հետ։ Ասացի, անշարժ գույքի բնագավառում նույն խնդիրներն ունենք։ Ուրեմն, ստացվում է, որ այնտեղ էլ պետք է ընդհանրապես սահմանափակենք նվիրատվությունները այդ բնագավառում, որին ես համամիտ չեմ։ Շնորհակալություն։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հարցի քննարկումն ավարտվեց։ Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք կառավարության ներկայացրած «ՀՀ հողային օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» եւ «Տեղական ինքնակառավարման մասին» օրենքում լրացում կատարելու մասին» ՀՀ օրենքների նախագծերի փաթեթը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցող՝ ՀՀ արդարադատության փոխնախարար Գեւորգ Մալխասյան։

Գ.ՄԱԼԽԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգարժան նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, ձեր քննարկմանն է ներկայացվում «Հողային օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» եւ «Տեղական ինքնակառավարման մասին» օրենքում լրացում կատարելու մասին» ՀՀ օրենքների փաթեթը։ Այն վերաբերում է մի խնդրի, որը մեկ անգամ եւս 1-ին ընթերցմամբ քննարկվել է այստեղ, եղել  են բազմաթիվ բուռն քննարկումներ, հարցեր, հարցադրումներ, մոտեցումներ։

Հարցը վերաբերում է նրան, որ մենք առաջարկում ենք, որ պետությունն իրավունք ունի իր հողամասը կառավարության որոշմամբ պետական սեփականության հողամասը անհատույց տրամադրել սոցիալական կամ բարեգործական նպատակներով սեփականության իրավունքով։

2-րդ խնդիրը, որ դրանում կար, մենք առաջարկում էինք, որ համայնքի ղեկավարը նման իրավունք ունի, բայց պետք է անի դա կառավարության համաձայնությամբ։

Այս մոտեցումները քննարկվեցին, այդ ընթացքում մտահոգություններ եղան, թե ինչպե՞ս ենք հետեւելու, ի՞նչ ենք անելու, որ նպատակներին չի  լինելու, նպատակները կարող են խախտվել։ Դրա համար մենք որոշակի լրացուցիչ դրույթներ սահմանեցինք, որով առաջարկում ենք, որ այդ սոցիալական բարեգործական նպատակներով տալու դեպքում կնքվելու է զուտ նվիրաբերության պայմանագիրը, ոչ թե նվիրատվության։ Այսինքն՝ նպատակային օգտագործման պայմանագիր, որտեղ պետք է նախատեսվեն նվիրաբերության պայմանները։ Այսինքն, եթե նվիրաբերության պայմանները խախտվում են, ապա նվիրաբերողն իրավունք ունի հետ պահանջելու իր գույքը։ Նվիրատվության պարագայում դա չկա։ Նվիրաբերության պարագայում խախտելու դեպքում, եթե ասում եմ պետք է կառուցես, ասենք, հիվանդանոց, ինքը դրա փոխարեն խանութ է կառուցում, ես իրավունք ունեմ այդ պայմանագիրը անվավեր ճանաչել եւ իմ հողը հետ վերադարձնել։ Այսինքն՝ դնում ենք նման մոտեցում, որը պետք է հստակ նշվի կառավարության որոշման մեջ։

Այս ընթացքում եւս երկու խնդիր առաջացավ կառավարության կողմից։ Կառավարությունն առաջարկում է նաեւ թույլատրել կառավարությանը եւ համայնքին, որ իր հողը դրվի առեւտրային կազմակերպության կանոնադրական կապիտալում որպես բաժնեմաս։ Այս հարցի հետ կապված պատգամավոր Աբրահամյանը առաջարկություն է արել։ Գտնում է, որ դա հակասում է Հողային օերնսգրքի պահանջներին։ Հողային օրենսգրքով նախատեսված է դրույթ, որով ասվում է, որ պետական տեղական ինքնակառավարման մարմիններն իրավունք ունեն իրենց սեփականության հողը նեդնել կանոնադրական կապիտալ։ Խոսքը գնում է պետական եւ տեղական ինքնակառավարման մարմինների մասին։ Դա պետության կամ համայնքի մասին չի գնում։ Դրանք տարբեր սուբյկետներ են։ Եվ մենք նույն խնդիրն ունենք այսօր Քաղաքացիական օրենսգրքում, որտեղ ասվում է, որ պետական եւ տեղական ինքնակառվարման մարմիները իրավունք չունեն կազմակերպություններ հիմնադրել։ Կազմակերպության հիմնադիրը կարող է լինել պետությունը կամ համայնքը։ Նույն մոտեցումը կա։ Դրա համար մենք այդ առաջարկությունը ընդունելի չենք համարում։

Հաջորդ առաջարկությունը պրն Աբրահամյանի այն է, որ թույլատրենք նաեւ որպես սեփականություն նվիրաբերել կառավարության հավանությանն արժանացած ներդրումային ծրագրերի իրականացման համար։ Այս առաջարկությունը եւս կառավարության կողմից ընդունվել է։ Այս հարցը քննարկվել է բոլոր շահագրգիռ մարմիններում, կառավարությունում եւ ներկայացնում ենք ձեր դատին։ Խնդրում ենք տալ ձեր դրական եզրակացությունը եւ օրենքը ուժի մեջ մտնի։ Շնորհակալություն։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Քանի որ պատգամավորների կողմից առաջարկություններ չեն եղել։ Եղել են եւ ընդունվել են։ Ուրեմն, հարցեր լինել չեն կարող։ Դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, պրն Մալխասյան։

Հարկից զեկուցող, տարածքային կառավարման եւ տեղական ինքնակառավարման հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Հովհաննես Մարգարյան։

Հ.ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, «ՀՀ հողային օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը եւ «Տեղական ինքնակառավարման մասին» ՀՀ օրենքում լրացում կատարելու մաիսն» օրենքների նախագծերը ԱԺ տարածքային կառավարման եւ տեղական ինքնակառավարման հարցերի մշտական հանձնաժողովում քննարկվել է եւ հանձնաժողովը տվել է դրական եզրակցություն։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Մտքերի փոխանակության համար հերթագրում։ Հերթագրվել է 4 պատգամավոր։ Արա Նռանյան։

Ա.ՆՌԱՆՅԱՆ

-Հարգարժան նախագահող, հարգելի գործընկերներ, այս օրենսդրական փոփոխության 1-ին ընթերցումը մենք քննարկել էինք դեռեւս ամռանը կառավարության նիստերի դահլիճում նիստերի ժամանակ։ Այն ժամանակ էլ հարցադրումներ կատարեցինք, եւ ես հիշում եմ նաեւ «Հանրապետական» խմբակցության ղեկավար պրն Գալուստ Սահակյանն ասաց, որ անպայման փոփոխություններ են կատարվելու, հստակեցում է լինելու։ Հիմա նայում ենք, ոնց որ հստակեցումները տեղի չեն ունեցել։ Ինչի՞ մասին է խոսքը։

Կառավարությունն առաջարկում է, որ սոցիալական եւ բարեգործական նպատակներով, եթե ինչ-որ մեկը ցանկանում է հող վերցնել, ապա կառավարությունը իրավունք ունենա այդ հողերը անհատույց տրամադրել այդ մարդկանց կամ կազմակերպություններին։

2-րդ ընթերցմամբ նաեւ ավելացվել է, որ ներդումային ծրագրեր իրականացնելու դեպքում նույնպես կարող են անհատույց տրամադրվել հողերը։ Հիմա, արդյո՞ք դուք չեք տեսնում վտանգ, որ կառավարությունը կարող է այս իրավունքը չարաշահել եւ այստեղ մենք չե՞նք տեսնում արդյոք կոռուպցիոն ռիսկ։ Ես անձամբ տեսնում եմ։

Ես ուզում եմ հիշեցնել Ռուսաստանի Դաշնության օրինակը, որը ճապոնական կամ այլ ավտոընկերություններին գործարաններ կառուցելու համար հողեր էր հատկացնում, դա մեծ պրոցեդուրա էր, որը նաեւ իրենց խորհրդարանով անցնում էր, որովհետեւ հազարավոր հեկտարներով հողերի տրամադրումը կամ հատուկ արտոնությունների տրամադրումը, ես կարծում, եմ պետք է քննարկվի ԱԺ-ում։ Սկզբունքորեն դեմ չլինելով այդ մոտեցմանը, որ մենք կարողանանք  մեր լավագույնս ռեսուրսներն օգտագործենք տնտեսություն զարգացնելու համար, ես կարծում եմ այնպիսի վերապահում ունենանք կառավարությանն այդ իրավունքը տալու։ Ես ուզում եմ հիշեցնել  այն հայտնի ռուսական ֆիլմը, որտեղ հերոսներից մեկը կեղծ թագավորին ասում է՝ պետական հողերը վատնում ես։ Ես կարծում եմ այդ վտանգը մենք այս օրենսդրական նախաձեռնության մեջ պետք է տեսնենք։

Իհարկե կասեն, այս կառավարությանը չեք վստահում եւ այլն։ Բայց եթե այս սկզբունքով գնանք, ուրեմն, ոչինչ էլ պետք չի՝ ոչ խորհրդարան է պետք, ոչ մի բան էլ պետք չի։ Միայն կառավարություն, որին բոլորս վստահենք, անենք։ Բայց հենց այդ ժողովրդավարական համակարգն էլ պահանջում է հենց հակակշիռների մեխանիզմ, պահանջվում է սահմանադրական նորմերի կիրառում եւ լիազորությունների բաշխում օրենսդիրի եւ գործադիրի միջեւ։

Ես կարծում եմ այստեղ հակառակ պրոցեսն է։ Կառավարությունը չի վստահում օրենսդիրին։ Որեւէ լուրջ պրոբլեմ չունենալով օրենսդրական փաթեթներ անցկացնելու, հատկապես լավ օրենսդրական փաթեթներ անցկացնելու, ինձ համար զարմանալի է, ինչու՞ է կառավարությունն ուզում հերթական մի ֆունկցիա էլ վերցնել։ Ամեն օրենսդրական փոփոխությամբ կառավարությունն ավելի ու ավելի նոր իրավունքներ է ուզում տանել իր իրավասության տակ։

Ուզում եմ հիշեցնել այն հարցադրումը, որը մենք 1-ին ընթերցման ժամանակ կատարեցինք։ Ի՞նչ է նշանակում՝ սոցիալական եւ բարեգործական։ Եթե խոսքը եկեղեցու մասին է, որ եկեղեցի է ուզում կառուցել կամ վարժարան կառուցել, մենք դրան չենք առարկում եւ կարող ենք գրել, որ Հայ Առաքելական եկեղեցուն նման արտոնություն տրամադրում ենք։ Սակայն պրն Մալխասյանն ասաց, որ գիտեք, կարող է այլ եկեղեցիներ էլ հանկարծ ուզենան այդ հողը վերցնել։ Ի՞նչ է, մենք հիմա իրավունք ենք տալիս, որ վաղը կամ մյուս օրը Եհովայի վկաները բարեգործական նպատակներով մի տեղ ուզենան հիվանդանոց կառուցել եւ դա նշանակում է, որ կառավարությունը կարող է դա տրամադրել։ Էլի կասեք կառավարությանը չեք վստահում, բայց հարցը այն է, որ մենք այդ իրավունքը կառավարությանը տալիս ենք։ Եթե մենք ինքներս չենք վերցնում պատասխանատվությունը մեր վրա որպես օրենսդիր մարմին, ինչու՞ ենք այդ պատասխանատվությունը թողնում կառավարության վրա։ Կամ ի՞նչ է նշանակում սոցիալական ծրագրեր։ Բոլորս էլ գիտենք, որ պետություն քանդող տարբեր օտար աղանդները, տարբեր խմբավորումները օգտագործում են հենց սոցիալական եւ բարեգործական ծրագրերը նվերներ բաժանելով։ Նոր տարի է սկսվում, այդ բոլոր հակաազգային, հակահայկական այդ գործունեությունը Հայաստանում ծավալող կազմակերպությունները սկսելու է նվերներ  բաժանել, սկսելու են իրենց շարքերը ներգրավել տարբեր մարդկանց, հատկապես անապահով։ Հիմա այդ մարդիկ, որ ուզենան հող ստանան, նույնպես տրամադրելու՞ ենք։

Այն հարցադրումը, որ ասացիք, օրինակ, մանկապարտեզ կամ դպրոց ենք ուզում կառուցել, դա սոցիալական ծրագի՞ր է, թե՞ ոչ։ Ինչու՞ մեկին կարելի է, մյուսին չի կարելի։ Չափորոշիչները պետք է լինեին, պրն Մալխասյան։ Եկեք գրենք, որ այո, եթե գյուղում մանկապարտեզ չկա եւ մեկը ուզում է կառուցել, դա սոցիալական ծրագիր է։ Մենք մանկապարտեզ կառուցելու համար անվճար կարող ենք տալ հողը։ Այսինքն՝ չափորոշիչները որո՞նք են։

Ես այստեղ լուրջ վտանգ եմ տեսնում, որ կառաջանան կոռուպցիոն ռիսկեր եւ կառավարության որոշ անդամների կամ գործադիրի որոշ աշխատակիցների մոտ կլինի գայթակղություն այդ օրենքի կետն օգտագործել, որպեսզի որոշակի մասնավոր հատուցման միջոցով անհատույց պետական հողերը տրամադրեն այս կամ այն կառույցներին։ Էլ չեմ ասում, որ լուրջ վտանգ եմ տեսնում ազգային անվտանգությանը սպառնացող։

Մենք բերել ենք մի օրենսդրական փաթեթ, որով առաջարկում ենք սահմանամերձ գոտում սահմանափակել օտարերկրյա կազմակերպությունների հողային ձեռքբերումները, կառավարությունը դրան դեմ է։ Այսինքն՝ ազգային անվտանգությանը սպառնացող խնդիրների լուծմանը, կարծես թե, կառավարությունն այնքան էլ  հակված չի, բայց մյուս կողմից էլ բերում է այնպիսի լիբերալ օրենքներ, որոնք կարող են սպառնալ հենց ազգային անվտանգությանը։

Ես կարծում եմ, որ կառավարության մեր հարգարժան ներկայացուցիչը լավ կլիներ այս նախաձեռնության մեջ չափորոշիչները գրեր՝ ի՞նչ ենք հասկանում սոցիալական ծրագրեր ասելով, ովքե՞ր կարող են ստանալ, ի՞նչ է նշանակում բարեգործական, արդյո՞ք դա վերաբերում է օտարերկրյա բարեգործական կազմակերպություններին, որոնց գործունեությունից ես այնքան էլ լավ ակնկալիքներ չունեմ։ Եվ արդյո՞ք ունենալու են արտոնություններ տեղակալները, թե ինչպես միշտ, մենք օտարերկրացիներին ենք արտոնություններ տալու, ո՞ր ներդրումների մասին է խոսքը, ի՞նչ կարգի ներդրումներ դրանք պետք է լինեն։ Եթե դրանք գործարաններ կառուցելու նպատակով են այդ հողային հատկացումները։ Մենք կողմ ենք, եթե աշխատատեղեր ստեղծելու նպատակով է։ Սակայն, եթե սա օգտագործվելու է պետական հողերը վատնելու համար, ես կարծում եմ, որ սա լուրջ մտահոգության առարկա  է։ Շնորհակալություն։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հաջորդ ելույթի համար ձայնը տրվում է Վահան Հովհաննիսյանին։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Նախ եւ առաջ,  հենց սկզբից ասեմ, որ օրինագծի մեջ ներդրված գաղափարախոսությունը, ընդհանուր մոտեցումները սխալ չեն։ Այսինքն՝ ուշացած են։ Տեսեք ի՞նչ է անում հարեւան Վրաստանը ներդրումներ գրավելու համար ուրիշ երկրներ։ Մենք այս առումով, իհարկե, սպասեցինք մինչեւ Հայաստանում բոլոր պետական կամ համայնքային հողերը տարբեր սպեկուլյանտներ չանթեցին ու սկեցին թանկ գներով վաճառել իրար կամ ուրիշների, եւ հիմա այն ինչ մնացել  է, դա հանկարծ անդրադարձանք, որ կարող է իսկապես օգտավետ օգտագործվել ներդրումներ գրավելու համար։

Հիմա ես բարեգործական եւ սոցիալական ծրագրերի մասին չեմ խոսում, որովհետեւ ինձ համար հստակ  չեն կրիտերիաները ինչպե՞ս եք դուք դա ընտրելու եւ հավանություն տալու։ Եվ այստեղ ես դժվար թե պատճառ ունենամ վստահելու որոշ ատյաններում կայացվելիք որոշումներին։ Բայց դա թողնենք մի կողմ։
Հիմա խոսենք ներդրումային ծրագրերի մասին։

Ես ամբողջությամբ պրն Նռանյանի մոտեցումները կիսում եմ  եւ կարծում եմ, որ մեզ անհրաժեշտ է պատկերացում ունենալ չափորոշիչների մասին, որովհետեւ, ցավոք սրտի, ունեցել ենք մենք օրինակներ, երբ ներդրողը կեղծ է եղել, երբ Հայաստանի կողմից տրված արտոնությունները ի վերջո անարդյունավետ են իրենց ապացուցել։ Այս առումով որոշակի ֆիլտրիացիոն մեխանիզմներ, կարծում եմ, որ պետք է հենց խորհրդարանը դնի։ Բայց դրա համար դրանք պետք է օրինագծի մեջ ներգրավված լինեն։ Այսինքն՝ դուք ո՞նց եք անելու, օրինակ, Եհովայի վկաների բարեգորածական ծրագրերը ո՞նց եք կասեցնելու։ Ես լավ չտեսա այստեղից։ Այսինքն՝ ի վերջո կամ չգիտեմ, հազար ու մի ուրիշ տեսակի գործունեություն կարող է այստեղ լինեն։ Օրինակ Բեն Լադենը որոշի սոցիալապես անապահով շերտերի նկատմամբ իր նվիրումը դրսեւորել։ Ո՞նց եք այդ ամենը կանխելու։ Հասկանում եմ, կառավարության մեջ կգտնվեն մարդիկ, որոնք ինչ-որ բաներ կտեսնեն եւ կարողանան կանխել։ Բայց համաձայնվեք, որ կոռուպցիոն ռիսկ կա։ Եվ ընդհանրապեես անվտանգությանն ուղղված սպառնալիք էլ կա այստեղ։

Դրա համար ես ուղղակի ցավում եմ, եւ ներողամիտ եղեք, պրն Մալխասյան, ես 1-ին ընթերցմանը չեմ մասնակցել եւ կրկնում եմ, ընդունելով, որ այս տեսակի բան անհրաժեշտ է եւ ավելի շուտ պետք է արվեր։ Հիմա, այնուամենայնիվ, պաշտպանվելու այդ մեխանիզմները, պատնեշները հնարավոր վտանգներից լավ չեմ տեսնում։ Եթե կարելի է, ձեր եզրափակիչ ելույթում իմ դրած հարցերին եւ Արա Նռանյանի դրած հարցերին անդրադառնալ, որովհետեւ մեզ համար հիմնական կարեւորությունը խնդրի այստեղ է։

Սկզբնական տարբերակում, ես կարծում եմ, հիմնավորումների մեջ գրել էիք, որ ուղիղ վաճառքի մասին է խոսքը։ Իսկ հիմա կարծես թե խոսքը գնում է նվիրելու մասին, որը ես էլի եմ ասում, գաղափարախոսությանը չեմ կպնում։ Ինձ հետքրքիր են դետալները՝ ինչպե՞ս ենք հնարավոր սպառնալիքներից պաշտպանվում, որովհետեւ պատկերացրեք մի աղքատ համայնք, որը հանկարծ շատ գրավիչ առաջարկություն է ստանում։ Եվ այդ աղքատ համայնքին, ճիշտ է, կառավարությունը պիտի համաձայնություն տա, հասկանում ենք, բայց այդ մի ֆիլտրը ինձ թվում է մի քիչ քիչ է։ Եթե չափորոշիչները, առնվազն ամենակարեւոր սկզբունքային կետերը ամրագրվեին հենց օրենքով, ես կարծում եմ, որ մի քիչ ավելի անվտանգ կլիներ խնդիրը։

Ուզում եմ հիշենել, որ մենք ունեինք նախագիծ, որ այս ամենը սահմանամերձ գոտիներում շատ ավելի զգուշորեն կիրառվի։ Այսինքն՝ այստեղ բոլորովին տարանջատում չկա ստրատեգիապես կարեւոր տարածքների եւ այդքան մեծ ստրատեգիական նշանակություն չունեցող տարածքների մեջ։

Դրա համար այս ելույթս ես կխնդրեմ ընկալել որպես հարցապնդումներ ավելի շատ, որովհետեւ բաներ կան, որոնք մինչեւ վերջ մեզ հստակ չեն։ Եթե հնարավոր է ձեր եզրափակիչ ելույթում բացատրեք, որ մենք ավելի ճիշտ կողմնորոշվենք։ Շնորհակալություն։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հաջորդ ելույթը՝ Արծվիկ Մինասյան։

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, իմ երկու գործընկերներն արդեն ներկայացրեցին, ըստ էության, հիմնական հարցերը։ Բայց ես մեկ բան կավելացնեմ, որ պրն Մալխասյան, կխնդրեի ավարտին ներկայացնեք։

Այնուամենայնիվ, 65-րդ հոդվածի 6-րդ կետում եւ 66-րդ հոդվածի 1-ին կետում առաջարկվող լրացումները կամ փոփոխությունները կարծեք թե տարբեր խնդիրներ են  լուծում։ Իսկապես, եթե հիմնավորման մեջ նշված էր ուղղակի վաճառքի գաղափարը, ապա 1-ինում փոփոխությունով, փաստորեն, դուք անհատույցի գաղափարն եք դնում եւ այստեղ հարց է առաջանում՝ լավ, անհատույց, իսկ ի՞նչ չափորոշիչներով։ Հետեւաբար, իմ առաջարկությունն է կամ քննարկման առարկա դարձրեք նաեւ հետեւյալը, որ այնուամենայնիվ, ամեն մի նման դեպքերում ընդունվի առանձին օրենք, եթե խոսքը գնում է անհատույց տրամադրելու մասին, որովհետեւ որեւէ հիմնավորում դուք այստեղ չեք կարող նշել այն դեպքերի համար, երբ մի դեպքում տրվելու է Հայ Առաքելական սուրբ եկեղեցուն որեւէ սոցիալական կոնկրետ ծրագիր իրականացնելու համար, մեկ այլ դեպքում դուք չեք կարող մերժել աղանդավորական որեւէ շարժման կողմից նույն պայմաններով պահանջը, որ տաք անհատույց, եթե դրա վերաբերյալ օրենք չկա։ Դուք հիմա գլխով տարուբերում եք, ասում եք չէ, բայց կուզենայի, որ փաստարկներ լսեի, ոչ թե պարզապես դատարկ մերժում։

2-րդ կարեւոր հանգամանքը։ Քանի որ խոսքը գնում է համայնքի սեփականություն հանդիսացող հողամասը անհատույց փոխանցելու մասին, հարց է առաջանում՝ բա, այդ համայնքի հարստությունը, որ դուք անհատույց փոխանցում եք որեւէ երրորդ անձի, ո՞վ է փոխհատուցելու այդ համայնքի սեփականության դիմաց։ Արդյո՞ք այս օրենքը իր ընդունումով չի բերելու հետագայում կառավարության որոշումներով համայնքին վնասների պատճառման։ Եվ եթե այո, ապա ի՞նչ ձեւով է փոխհատուցվելու դա։ Անշուշտ, գաղափարը շատ արժեքավոր է հատկապես այն դեպքում, եթե իրականացվում է ներդրումային կոնկրետ ծրագիր։ Բայց, ինչպես նշեցին իմ գործընկերները, նույն կառավարությունը դեմ է արտահայտվում ազգային անվտանգության սպառնալիքներին դիմագրավելու անհրաժեշտությունից ելնելով կառավարությանը իրավունք վերապահելու խնդրին, երբ մենք առաջարկում էինք, որ հողամասերի նկատմամբ, նաեւ մասնավոր սեփականություն հնդիսացող անձանց կողմից պետք է սահմանափակվի այդպիսի իրավունքի իրականցման հնարավորությունն ու մեխանիզմը՝ ի շահ  պետական, ազգային անվտանգության։

Սակայն կառավարությունը որոշել է ծայրահեղ մոտեցում ցուցաբերել, որ մենք չենք կարող այլ երկրների հետ երկկողմանի համաձայնագրերի շրջանակում սահմանափակել այդ իրավունքը։ Արդյո՞ք չեք տեսնում, որ կա հակասություն կառավարության երկու տարբեր տեսակետների միջեւ երկու տարբեր մոտեցումներով հանդերձ։ Ես կխնդրեի, որպեսզի շատ ավելի առարկայորեն այս խնդրին անդրադառնաք եւ նշեք կոնկրետ, թե ինչի՞ց է առաջացել այս հարցը, ինչու՞ է կառավարությունը որոշել, որ բարեգործական եւ սոցիալական նպատակներով հողամասերը պետք է անհատույց տրվեն։

Ներդրումային ծրագրերը, նորից եմ կրկնում, ինչ-որ տեղ հնարավոր է հասկանալ, եթե լինեն չափորոշիչները։ Օրինակ, այսինչ համայնքին պատկանող հողամասը տալիս ենք, որովհետեւ նպատակ ունի ստեղծել գործարան, այսքան աշխատատեղ ապահովել եւ այլն։ Ի դեպ, դրա մասին ճիշտ կլինի, որ նաեւ պահանջ դրվի կառավարության որոշման վրա։ Եթե չեք ընդունում օրենքով ամրագրելու այդ նորմը, առնվազն կառավարության որոշման վրա պետք է դրվի պահանջ, թե ի՞նչ հետեւանք է ունենալու այդ հողամասի տրամադրումը։ Այսքան աշխատատեղ է ստեղծվում, այսքան զբաղվածության հարց է լուծվում, այսքան պետական բյուջե եկամուտ է գալու եւ այլն։ Այլ կերպ ասած՝ կոռուպցիոն ռիսկերը էապես նվազեցնելու կոնկրետ պատասխաններ ենք ուզում ձեզանից լսել եւ հիմնավորումներ առ այն, թե ինչու՞ է կառավարությունը որոշել գնալ նվիրաբերության ռեժիմին, ո՞ր կոնկրետ խնդիրներից է առաջացել այս հարցը։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Ընդմիջում մինչեւ 16.30։


Ժամը 16:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼՆԵՐ ՍԱՄՎԵԼ ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆԸ ԵՎ ՍԱՄՎԵԼ ՆԻԿՈՅԱՆԸ
 

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ելույթներն ավարտվեցին։ Ամփոփիչ ելույթի համար, պրն Մալխասյան, համեցեք...

«Ժառանգություն» պատգամավորական խմբակցության անունից ձայն է խնդրել պատգամավոր Լարիսա Ալավերդյանը։

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Ճիշտն ասած, երեւի, այս հարցը այնքան անհետաքրքիր է, որ դահլիճը, գրեթե, դատարկ է։ Բայց ես միշտ ուրախ եմ ասելու, որ քանակի տեղ պետք է որակն աշխատի, շնորհակալություն նրանց, ովքեր մասնակցում են քննարկմանը։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Հուսով եմ... որակը ձեզ նկատի ունեի՞ք, տիկին Ալավերդյան։

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Ես անցնեմ առաջ, չի կարելի պատասխանել հընթացս հնչած հարցերին։ Ուրեմն, ես ուզում եմ փոքր-ինչ մի պատմական ակնարկ անեմ։

2004-ից մինչեւ 2005 թվականը գնում էին  սահմանադրական փոփոխությունների մասին բանավեճերը, եւ 31-րդ հոդվածի 1 հոդվածն էր ձեւակերպվում, արդեն այն ժամանակ հնչեցվեցին այն վտանգները, որոնք պարունակվում էին, կարծես թե, ոչ այդքան, նու, մեծ վտանգներ պարունակվող, ընդամենը մի նախադասություն էր, որ այն մասում, որտեղ սկզբից մենք ունեինք օտարերկրացիները եւ քաղաքացիություն  չունեցող անձինք չեն կարող լինել հողի սեփականատեր, ավելացվեց ընդամենը մի քանի խոսք՝ բացառությամբ օրենքով նախատեսված դեպքերի։

Այն ժամանակ էլ մեզ ասում էին՝ հո, դուք չե՞ք, էդ խոսացողները չե՞ն էդքան հայրենասեր, ո՞վ կվերցնի հողը Հայաստանի ու հանկարծ կտա ինչ-որ օտարերկրացիների, առանց ինչ-որ շատ սուղ, շատ վերին աստիճանի անհրաժեշտության դեպքում։

Հիմա մենք տեսնում ենք այն օրենքը, որը մեզ բերել են։ Ընդ որում՝ ես պետք է ասեմ, որ այն օրենքը, որը 2-րդ ընթերցմամբ է բերվել, ես պետք է ասեմ, որ տարբերվում է հենց իր բնույթով այն օրենքից, այն տեքստից, որը բերվել է 1-ին ընթերցման։ Եվ սա քանի անգամն է, երբ որ մեզ 1-ին ընթերցմամբ ընդունված օրենքը բերվում է հետագայում բավականին ծանրակշիռ փոփոխությունով։

Տվյալ դեպքում, եթե 1-ին ընթերցմամբ օրենսդրական փոփոխության առարկան եղել է այդ նյութականը, այսինքն, հողը եւ երկու սուբյեկտների իրավունքը դա տալու կամ նվիրելու եւ այլն, արդեն 2-րդ ընթերցմամբ բերվում է եւս մեկ առարկա, այն է՝ իրավունքը։ Ես կրկնում եմ՝ կամ եկեք մենք խոսենք նույն լեզվով, որով որ դասավանդում են իրավունքը մեր բոլոր, կարծես թե, համալսարաններում, կամ մենք պետք է հասկանանք, որ մեզ բերել են ուրիշ բան։

Կրկնում եմ՝ այս 2-րդ ընթերցմամբ օրենքի մեջ օրենսդրական փոփոխության առարկան փոխված է։ Սա ո՛չ խմբագրական է, ո՛չ ինչ-որ ձեւով պարզաբանման խնդիր է, նո՛ր առարկա է։ Ես, ուղղակի, կոչ եմ անում՝ այս նոր առարկայով բերած օրենքը կամ հետ վերցնեն, կամ 1-ին ընթերցմամբ ընդունեք։ Եկեք տարբերակենք, թե չէ, հո բոլորը չե՞ն նստելու հիմա համեմատեն 1-ին ու 2-րդ ընթերցմամբ, եւ մենք մոլորության մեջ ենք գցում մեր թե՛ լսողներին, թե՛ պատգամավորներին։

Երկրորդը, որը ես արդեն սկզբից սկսեցի, դա այն է, թե մենք ի՞նչ ենք որոշել. Սահմանադրությունը թույլ է տվել, բայց կրկնում եմ, դա եղել է ներքին՝ հասարակություն-իշխանություն պայմանավորվածություն, որ եթե որեւիցե անգամ այդպիսի մի օրենք ենք ընդունելու, ապա այդ օրենքը, գրեթե, մինչեւ վերջին ստորակետը պետք է հստակեցնի, որ դա այդ ի՞նչ առանձնահատուկ դեպք է։ Բայց մենք տեսնում ենք այստեղ՝ դա առանձնահատուկ դեպք չի։

Եվ մինչեւ անցնեմ իմ անվստահությանը ՀՀ կառավարության հանդեպ՝ այն առումով, որով որ մենք խոսում ենք, ընդհանրապես կառավարություն եւ պետական սեփականություն՝ այդ հարաբերություններին, ես հիշեցնեմ, որ եւս պատմական մի էջ է՝ դա «Սեփականության օտարման մասին» բոլոր այն փոփոխություններն են, ներառյալ ընդունված օրենքը 2006 թվականի, եւ ներառյալ դրանից առաջ Սահմանադրական դատարանի ընդունած որոշումն է, որով, փաստորեն, մենք դարձրել ենք կառավարությանը միայնակ այն սուբյեկտը, որը կարող է պետական սեփականություն հանդիսացող որեւէ մի, լինի դա շենք, շինություն, լինի դա բնակարան, հիմա էլ՝ տվյալ դեպքում հող, նա կարող է ընդունի որոշում, որը վեր է ընդհանրապես որեւէ քննադատությունից։

Այսինքն, մենք հստակ, գոնե, եթե էստեղ լիներ, որ կառավարության որոշումը հիմնվում է ինչ-ինչ մասնակցային, «Ժառանգություն» կուսակցության եւ խմբակցության մասնակցությունն էական էլեմենտ է՝ երկրում համակարգը դեպի իրավական պետություն գնալու ճանապարհին, եթե գոնե, լիներ դա, ապա մենք կհասկանայինք, որ ինչ-որ առումով հողը, Հայաստանի Հանրապետության հողը գնահատվում է որպես առաջին կարգի արժեք, եւ շատ անգամ ոչ թե նյութական, այլ ավելի բարձր մակարդակի արժեք։

Ի՞նչ ենք մենք տեսնում այս օրենքի մեջ։ Ինչպես ասեցի, էստեղ ավելացել է երկրորդ մասը։ Մենք տեսնում ենք, որ կառավարության որոշմամբ, իսկ համայնքի սեփականություն հանդիսացող հողամասերը՝ կառավարության համաձայնությամբ, այսինքն, որոշումն ընդունում է ինքը՝ համայնքը։

Հիմա անդրադառնանք այն դեպքերին, ես չեմ ուզում մեկ առ մեկ թվարկել, բայց դուք նայեք դատարաններում, լինի դա Հայաստանի Հանրապետության, լինի Եվրոպական դատարանում, թե դա ի՞նչ վեճերի առարկա է դառել, ոչ թե դեռ  հողը, այլ, փաստուրեն՝ գույքը կամ այլ, ասենք թե՝ շինությունը, շենքը, բնակարանը։ Հիմա ի՞նչ ենք մենք անում տվյալ դեպքում։

Մենք ունենք սահմանամերձ հողեր, ես դա ուզում եմ հստակեցնեմ, որոնց հանդեպ պետք է լիներ քաղաքականություն՝ ՀՀ օրենսդրությամբ նախատեսված։ Ունե՞նք մենք դա, ո՛չ, չունենք։ Մենք ունե՞նք «սոցիալական ծրագիր» եզրը, սահմանումը, մենք չունենք։ Ես կցանկանայի ընդհանրապես, եթե լսեր ինձ պրն ներկայացուցիչը կառավարության, եթե լսեր, ես կցանկանայի, որ եզրափակիչ խոսքում ինձ տար ո՛չ սոցիալական ծրագրերի սահմանումը եւ սոցիալակա՛ն ծրագրերի սահմանումը։

ՀՀ իրավակիրառական պրակտիկան ցույց է տվել, որ ցանկացած դեպքում կառավարությունը, առանց որեւէ չափորոշիչների, առանց որեւէ սկզբունքների, առանց որեւէ շրջանակի, կարող է համարել այս կամ այն ծրագիրը սոցիալական կամ բարեգործական, եւ ճանաչի, ես պետք է կարդամ դա՝ անհատույց սեփականության իրավունքով տրամադրի այդպիսի սուբյեկտներին։

Ես ուզում եմ ասել հետեւյալը՝ սրանով վերջ է դրվում անգամ այն քաղաքականության մասին հռչակագրային խոսքերին, որոնք խոսում են երկրի զարգացման մասին եւ համայնքների զարգացման մասին։ Էդ ո՞վ է ձեզնից կասկածում, որ մենք ունենք անբարեխիղճ, վերջին աստիճանի անհագ ագահությամբ համակված անձինք, այդ թվում եւ տեղական ինքնակառավարման մարմիններում, ՛ որտե՞ղ է այն սահմանը, որտե՞ղ է այն երաշխիքը, որ մենք շուտով չենք ունենա որոշ համայնքներում համայնքային սեփականություն հանդիսացող հողեր։ Իսկ ի՞նչ պետք է անեն էդտեղ, եթե հանկարծ, Աստված տա, զարգացող ընտանիքները, եթե հանկարծ բնակչություն է ուզում էդտեղ հայտնվի, եթե մի քանի արտասահմանյան հայերը, որոնք որ երկքաղաքացիություն են ընդունում եւ ուզում են գալ, եւ Իսրայելի օրինակով բնակեցնեն հենց սահմանամերձ այդ գյուղերը, եւ ստանալով ինչ-որ վարձակալությա՞մբ է, թե՞ ինչով է, ստանալ այդտեղ հողեր։ Մենք շատ արագ կսպառենք եւ այդ ռեսուրսը։

Կրկնում եմ, եթե չլիներ կառավարության կողմից 96-2006 թիվ, 2006 թվականից հետո նոր օրենքի ներքո այն չարաշահումների շարքը, որը որ գոյություն ունի սեփականության օտարման վայրում, այսինքն, եթե կառավարությունը հրաշքով այնպիսի մի վստահություն ձեռք բերեր այս տարիների ընթացքում, մենք կհասկանայինք, որ մենք ինչ-որ նոր քաղաքականության շեմին ենք կանգնած եւ ահա շուտով այդ բարեգործները՝ եւ՛ սոցիալական, եւ՛ բարեգործական այդ ծրագրերն իրականացնողները գալու են եւ սկսելու են այդտեղ բարեգործական ու լավ ծրագրեր իրականացնեն։

Ես չգիտեմ՝ գաղտնի՞ք եմ բացում եւ պիտի՞ բացեմ, թե՞ ոչ, բայց ես ուզում եմ ասեմ, որ այն Արցախ Հանրապետությանը վերամիավորված ազատագրված տարածքների մի մասը չեն կարողանում հասարակ քաղաքացիներն այդտեղ բնակվեն կամ մշակեն, որովհետեւ նրանք արդեն պատկանում են ինչ-ինչ անձանց։ Փառք Աստծո, դեռ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների, եւ ազատամարտիկի, զոհված ազատամարտիկի որդին անգամ պետք է գա եւ առնի այն հողը ազատագրված, որի համար իր հայրը զոհվել է։

Այսինքն, ես ուզում եմ հստակեցնեմ, որ կամ մենք պետք է ունենանք քաղաքականություն, եւ ես կրկնում եմ, իմ պատկերացրած քաղաքականությունը՝ անպայման մակարդակներով դա սահմանամերձ, դա կարեւորագույն, դա այլ խնդիրներով կամ չափորոշիչներով բաժանված այդ հողերը։

Եվ վերջում ես հստակեցնեմ հետեւյալը՝ դուք, երեւի տեղյակ եք ինձանից ավելի լավ, ես համոզված եմ, որ քանի անգամ են փոփոխվում այս կամ այն հողերի կարգավիճակները, զուտ, կրկնում եմ, այդպես լավություն անելու համար որոշ խմբերի կամ առանձին անձանց։ Եվ այն, ինչ տեղի է ունենում Թեքեյան կենտրոնից աջ, թե դա էդ ի՞նչ սարդի նման բետոնապատ շենք է էդտեղ կառուցվում, դա եղել է անպայման տեղական ինքնակառավարման մարմնի համաձայնությամբ։

Այնպես որ ես պետք է հստակեցնեմ՝ «Ժառանգություն» խմբակցությունը երբեւիցե չի, մինչեւ անգամ չի կանգնելու այս օրենքի գրողների որեւէ պաշտպանական խոսք ասելու, չկա դրա արդարացումը, մենք դե՛մ ենք քվեարկելու եւ կոչ ենք անում նույնն անել մնացած պատգամավորներին։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Ելույթներն ավարտվեցին, պրն Մալխասյան, համեցեք՝ ամփոփիչ ելույթի համար։

Գ.ՄԱԼԽԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես շատ կարճ կասեմ, խնդիրը հետեւյալն է՝ այս նախագիծն արդեն 2009 թվականի սեպտեմբերից գտնվում է Ազգային ժողովում։

Այս նախագծի վերաբերյալ քննարկումը 1-ին ընթերցմամբ մի քանի ամիս առաջ է եղել, եւ էս նույն խնդիրները բարձրացվել են։ Ես այն ժամանակ ասացի՝ ով առաջարկություն ունի, պատրաստ ենք քննարկել ձեր առաջարկությունները, այդ չափանիշները որոշենք միասին, եկեք, տվեք ձեր առաջարկությունները, եթե կան նման չափանիշներ, եթե կան նման մոտեցումներ։ Մինչեւ օրս որեւէ առաջարկություն չի եղել, հիմա նորից մեզ մեղադրում են, որ մենք ինչ-որ բան չենք ընդունել։

Մենք ոչ մի սկզբունքային բան չենք փոխել, ձեր ասածների համաձայն, հստակեցրել ենք չափանիշները, հստակեցրել ենք պայմանները, թողել ենք, որ թափանցիկ լինի ավելի շատ, նշել ենք, որ դա նվիրաբերություն է, նշել ենք, որ կառավարության որոշման մեջ անպայման պետք է մանրամասն նշվի ամեն ինչ։ Մյուս առաջարկությունը՝ դա պատգամավորի առաջարկն է, որն ընդունվել է։

Ինչ վերաբերում է համայնքի հողերին, մենք, կառավարությունը որեւէ ոտնձգություն չի անելու համայնքի, համայնքի հողերի տերը համայնքն է, եւ համայնքն է որոշելու իր հողը վաճառի՞, նվիրի՞, թե՞ ինչ-որ ձեւով տա որեւէ անձի։ Կառավարությունը, պարզապես, էս դեպքում դառնալու ա, ձեր ասած՝ ֆիլտրի դերը, որպեսզի թույլ չտա որոշակի ապօրինություններ։ Այսինքն, կառավարությունը որեւէ չարաշահումների չի պատրաստվում եւ չի էլ անելու, սա ամեն մի խնդրի տակ լուրջ ներդրումային  ծրագրեր կան, որոնք ապագայում դրվելու են։

Եվ մենք պատրաստ ենք քննարկել նաեւ, ամեն դեպքում, կառավարության նիստում, եւ դուք բոլորդ տեղյակ կլինեք ամեն մի հողհատկացումից։ Շնորհակալություն։

Ս.ԲԱԼԱՍԱՆՅԱՆ

-Հարցի քննարկումն ավարտվեց, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք կառավարության ներկայացրած «Հանրակրթության մասին» օրենքում լրացումներ կատարելու մասին» եւ «Լեզվի մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։

Նշեմ, որ «Հանրակրթության մասին» օրենքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 2-րդ ընթերցման ներկայացման փուլում ավելացվել է օրենքի նախագծի 1-ին հոդվածը, որն անհրաժեշտ է քննարկել 1-ին ընթերցմամբ։ Հիմնական զեկուցող՝ կրթության եւ գիտության նախարար Արմեն Աշոտյան։

Ա.ԱՇՈՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի խորհրդարան, ձեր ուշադրությանն ենք ներկայացնում վերը թվարկած փաթեթից «Հանրակրթության մասին» օրենքի 1-ին հոդվածի 1-ին ընթերցմամբ ներկայացված տարբերակը։

Այս օրենսդրական փաթեթն այն բացառիկ փաթեթներից է,  որն իրականում կարող է օրինակ ծառայել պետություն-հասարակություն, կառավարություն-Ազգային ժողով-հասարակական կազմակերպություն-ներ միասնական աշխատանքի արդյունավետության, փոխադարձ հարգանքի եւ այլոց կարծիքը հաշվի առնելու մեխանիզմների ներդրմանը։

Ինչպես որ տեղյակ եք, մայիսից շրջանառվող այս օրենսդրական նախաձեռնությունը որոշակի փոփոխությունների է ենթարկվել այս 7 ամիսների ընթացքում։ Եվ մեր գործընկերներից, մեր անձնական եւ մտահոգություն հայտնող այլ քաղաքական եւ հասարակական շրջանակներից մենք ստացել էինք նաեւ առաջարկություն՝ համալրել  «Հանրակրթության մասին» օրենքն այն հոդվածով, որը թույլ կտա տարբերակել այլընտրանքային հանրակրթությունը հիմնական՝ պետական կրթական չափորոշիչով սահմանված հանրակրթությունից, սահմանել, թե ո՞րն է այլընտրանքային, նորարարական, միջազգային եւ հեղինակային ծրագրերը։

Եվ սա՛ է եղել պատճառը եւ առիթը նաեւ մեզ համար՝ ձեզ հետ միասին, այս օրենքի նախագծի փաթեթով եւ առիթով լրամշակել «Հանրակրթության մասին» օրինագիծը եւ ներգրավել դրույթ, որը կհստակեցնի 2009 թվականի օգոստոսին ընդունված «Հանրակրթության մասին» օրենքում համապատասխան դրույթը։ Այն է՝ որո՞նք են համարվում այլընտրանքային, միջազգային, նորարարական եւ հեղինակային ծրագրեր։

Այս եզրաբանական առաջարկն իրականում մեծ կարեւորություն ունի, ինչպես արդեն ասացի՝ հետեւանք է եւ արդյունք է ՀՀ կառավարության, Ազգային ժողովի եւ հասարակության համատեղ քննարկումների եւ առաջարկությունների։ Հոդված 1-ինով ներկայացված բնութագրերը, բնութագրիչներն ամբողջությամբ համապատասխանում են ՀՀ օրենսդրությանը, կրթական բարեփոխումների տրամաբանությանը եւ հիմնված են նաեւ միջազգային փորձին։

Շատ հակիրճ փորձեմ ինքս բնութագրել այն, ինչ որ զետեղված է տեքստում հետեւյալ կերպ՝ «Այլընտրանքային հանրակրթություն է ցանկացած այն հանրակրթական ծրագիրը, որը բերում է պետական հանրակրթական չափորոշիչով հաստատված նույն արդյունքի, սակայն այլ մեթոդական բովանդակային դասավանդման ճանապարհներով»։ Այլընտրանքայինի տարատեսակներ են, ինչպես «Հանրակրթության մասին» օրենքը այսօր արդեն գործող, նշում է՝ հեղինակային, նորարարական եւ միջազգային կրթական ծրագրերը։

Նորարարական եւ հեղինակային, եւ միջազգային  այլընտրանքային ծրագրերը մենք ներ ենք մուծում օրենսդրության մեջ, որպեսզի ավելի հստակ լինի մեր նախնական օրենսդրական առաջարկը։ Այն է՝ թույլատրել Հայաստանում միջազգային հանրակրթական ծրագրերի իրականացումը՝ համապատասխան միջազգային հանրակրթական չափորոշիչների։ Շնորհակալություն, սիրով կպատասխանեմ հարցերին։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Այժմ հիմնական զեկուցողին հարցեր ուղղելու համար՝ հերթագրում։ Հարգելի գործընկերներ, ես խնդրում եմ, որ հերթագրվեն, հարցեր ուղղվեն  միայն 1-ին հոդվածի վերաբերյալ, որը քննարկվում է 1-ին ընթերցման ռեժիմով։

Լիլիթ Գալստյան։

Լ.ԳԱԼՍՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Աշոտյան, դուք իրավացիորեն նշեցիք, մեր բազմաթիվ քննարկումների ժամանակ թե՛ հանրության կողմից, թե՛ նաեւ իմ կողմից եղել է առաջարկություն՝ սահմանումը տալու այլընտրանքային, փորձարարական, միջազգային ծրագրեր իրականացնող այդ հաստատությունների սահմանումը։

Եվ ես ուզում եմ ձեզ հիշեցնել, որ «Հանրակրթության մասին» օրենքի 30-րդ հոդվածում փորձարարականը, միջազգայինը եւ հեղինակային դպրոցները դիտարկվում են որպես այլընտրանքային կրթական ծրագրեր իրականացնողների տարատեսակներ։ Եվ ըստ էության, մայր օրենքի տրամաբանությունից մի փոքր շեղվել է առաջարկվող այս հոդվածը, որովհետեւ փորձարարականը, միջազգայինը եւ հեղինակայինը, ինչպես եւ այլընտրանքայինը դիտվում են այս ներկայացված տարբերակում որպես համազոր, համարժեք, այսպես ասած, միավորումներ։

Արդյոք չե՞ք գտնում, որ պետք է պահված լիներ օրենքի 30-րդ հոդվածի տրամաբանությունը, եւ սրանք դիտվեին որպես այլընտրանքայինի տարատեսակներ եւ ոչ թե առանձին միավորումներ, որովհետեւ էստեղ հակասություն, ոչ թե հակասություն, այլ, այնուամենայնիվ, տրամաբանությունից շեղվում ենք։ Եվ ես չեմ կարծում եմ, որ այդքան էլ անտեսանելի հակասություն է։

Ա.ԱՇՈՏՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, տիկին պատգամավոր, հարցի համար։ Իրականում մենք հետեւել ենք «Հանրակրթության մասին» մայր օրենքի բուն տրամաբանությանը, որի վերը շարադրված հոդվածը, ձեր ընթերցմամբ, նաեւ ունի համապատասխան կետադրական արտահայտումներ. այլընտրանքային՝ «բութ», որտեղ թվարկում  է գնում նաեւ համապատասխան՝ նորարարական կամ հեղինակային, փորձարարական եւ միջազգային ծրագրերի։

Այստեղ մեր ձեւակերպումների մեջ, կարծում եմ, հստակ երեւում է, որ երեք թվարկած տարատեսակները՝ միջազգային, հեղինակային եւ փորձարարական, ունեն հստակ արտահայտում իրենց խմբագրության մեջ՝ որպես այլընտրանքայինի տարատեսակներ։ Այսինքն, ձեր մտահոգությունը, կարծում եմ, խմբագրության հետ կապված ներկայացված տարբերակի, կարող ենք ամոքել, որովհետեւ իրականում երեք տեղն էլ այլընտրանքայինից զատ, հստակ նշված է, որ դրանք այլընտրանքային կրթական ծրագրերի տարատեսակներ, տարբերակներ, նոր ձեւեր են։ Շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Հաջորդ հարցը՝ Արծվիկ Մինասյան։

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն նախարար, քանի որ «Լեզվի մասին» օրենքի 1-ին հոդվածին է վերաբերում այս ընթերցումը, կխնդրեի, որպեսզի ամփոփաթերթում ներկայացված առաջարկության վերաբերյալ առավել հստակ տեսակետ հնչեր։

Ես նայում եմ ամփոփաթերթը, որտեղ կա՝ ՀՀ կառավարությունը, «Հանրապետական» խմբակցությունը, Բարգավաճ Հայաստան կուսակցության խմբակցությունը եւ ՕԵԿ խմբակցությունն առաջարկներ են ներկայացրել, որպեսզի օրենսդրական փաթեթից հանվի «Լեզվի մասին» օրենքը։ Նորից կրկնեմ՝ կառավարություն, «Հանրապետական» խմբակցություն, Բարգավաճ եւ ՕԵԿ, բայց գրված է, որ ընդունված է մասնակի։

«Լեզվի մասին» օրենքում ներառվել է հոդված, որով սահմանվում է, որ՝ «Միջազգային կրթական ծրագրերի իրականացման առանձնահատկությունները սահմանվում են «Հանրակրթության մասին» օրենքով։ Կխնդրեի ավելի հստակ պարզաբանել, եթե կառավարությունը, մեծամասնության հետ առաջարկ է ներկայացրել, էդ ո՞վ է եղել, որ մասնակի է ընդունել, եթե ոչ կառավարությունը, հա՞, մի քիչ հակասություն չի՞ առաջանում էստեղ։

Եվ երկրորդ հարցը՝ քանի որ ուղղակիորեն կապված է Հանրակրթության օրենքի հետ, տեսեք՝ էստեղ նշված է, որ «Իննը կարող են ստեղծվել նաեւ միջպետական եւ կամ միջկառավարական համաձայնագրերի հիման վրա»։ Կխնդրեի մեկնաբանեք՝ նաեւ ասվածն ի՞նչ է, այսինքն՝ ուրիշ ի՞նչ ձեւով պետք է ստեղծվեն, որ կարող են նաեւ այդպես էլ ստեղծվեն։ Շնորհակալություն։

Ա.ԱՇՈՏՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պրն Մինասյան, հարցադրումների համար։ Առաջին հարցը, թույլ տվեք, հաշվի առնելով նաեւ մեր մարդկային շփումները, որակավորման հետ՝ հրաշալի հարց էր, ուղղակի, տեղին չէր, որովհետեւ «Հանրակրթության մասին» օրենքի 1-ին հոդվածն ենք քննարկում, եւ ոչ թե «Լեզվի մասին» օրենքի համապատասխան հոդվածը։ Սիրով կպատասխանեմ ձեր նույն հարցին, եթե այն կրկնեք 2-րդ ընթերցման փաթեթի քննարկման ժամանակ, ինչի իրավունքը, ցավոք, չունեք, որովհետեւ առաջարկություն չեք ներկայացրել։

Ինչ վերաբերում է ձեր երկրորդ հարցադրմանը, ապա ասեմ, որ շատ տեղին եք նկատել, որ այդտեղ 1-ին ընթերցումից հետո, թեպետ, նորից չի վերաբերում 1-ին հոդվածին, բայց ավելացել է «նաեւ» բառը, որովհետեւ նույն օրենքի 1-ին ընթերցմամբ Ազգային ժողովի կողմից հավանության արժանացած նախագիծն ունի մեկ այլ դրույթ նաեւ, որն ասում է, որ օտար լեզուներով հանրակրթություն, միջազգային կրթական ծրագրեր իրականացնող հաստատությունները պետք է լինեն բացառապես ոչ պետական։ Այսինքն՝ ոչ պետական, այդ ձեր ասած կոնտեքստի համատեքստում նաեւ՝ միջպետական համաձայնագրերով գործող։

Սա է եղել պատճառը, որ այդ բառն ավելացել է, որպեսզի ավելի ընդարձակ դարձնի եւ չհակասի նախկինում ընդունված, 1-ին ընթերցմամբ ընդունված տրամաբանությանը...

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Արձագանքման համար՝ Արծվիկ Մինասյան։

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն նախարար։ Պարզապես, ես առաջնորդվեցի զուտ կանոնակարգային դրույթներով, որովհետեւ իմ էկրանին կա նաեւ 1-ին ընթերցմամբ ընդունված նախագիծը «Լեզվի մասին» օրենքի, որի 1-ին հոդվածն ամբողջությամբ փոխված է։

Եվ ես առաջնորդվեցի էդ մոտեցմամբ, որ առնվազն նոր խմբագրության տարբերակը կներկայացնեք, սա էր պատճառը։ Ուստի կխնդրեմ, որպեսզի, այնուամենայնիվ, հստակեցնեք՝ կառավարությունը, որ ներկայացրել է առաջարկություն, որ հանել փաթեթից, ինչո՞վ է պայմանավորված, որ փոխել է իր տեսակետը, եթե փոխել է։ Շնորհակալություն։

Ա.ԱՇՈՏՅԱՆ

-Ես նորից ուզում եմ պահել գայթակղությունը եւ ինտրիգը, նաեւ՝ սիրով անդրադառնամ ձեր հարցին։ Այդ դեպքում, քանի որ դուք հարց չեք կարող տալ 2-րդ ընթերցման ժամանակ իմ ելույթում 2-րդ ընթերցման փաթեթի վերաբերյալ։

Ինչ վերաբերում է մոնիտորներին, ապա Ազգային ժողովի մոդեռնիզացիայից հետո, ինչպես տեսնում եք, ես էլ եմ եկել համապատասխան մոնիտորով, որտեղ այլ տարբերակ է՝ այն, ինչ որ բաժանված է ձեզ իրականում դահլիճում։ Շնորհակալ եմ։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Հաջորդ հարցը՝ Ստյոպա Սաֆարյան։

Ս.ՍԱՖԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն նախարար, դեռեւս գլխադասային հանձնաժողովում քննարկման ժամանակ, քանի որ քննարկվում է հիմա «Հանրակրթության մասին» օրենքի 1-ին հոդվածը, ես հարցս ուղղում եմ հենց դրա կապակցությամբ, եւ գլխադասային հանձնաժողովում քննարկման ժամանակ, կարծեք թե, մենք եկանք այն եզրակացության, որ հեղինակային, փորձարարական եւ միջազգային կրթական ծրագրերը՝ դրանք իրականում այլընտրանքային կրթական ծրագրեր են։ Եվ հետեւաբար՝ դրանք պետք է թվարկված լինեին որպես ենթակետեր այլընտրանքային ծրագրերի։

Ես, ուղղակի, որպես այդ քննարկումների մասնակից, հիշում եմ այն առաջարկությունը մեր եւ նաեւ ձեր պատասխանը դրան, որ իրականում այլընտրանքային ծրագիրն իր մեջ ներառում է նորարարական, հեղինակային, փորձարարական, միջազգային եւ այլ ծրագրեր։ Ինչո՞վ է պայմանավորված, որ կրկին այս հոդվածում դրանք գնացել են որպես հերթականություն, թվարկված հերթականություն։

Ա.ԱՇՈՏՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պրն Սաֆարյան։ Մի քիչ զարմանում եմ, որովհետեւ այս 6-7 ամիսների ընթացքում ձեր եւ ձեր խմբակցության կողմից բազում ավելի բովանդակային եւ մտահոգ ելույթներ եմ լսել։

Այսօր շատ խմբագրական հարց տվեցիք, ասեմ որ տեքստի բովանդակության մեջ խորամուխ լինելով կտեսնեք, որ յուրաքանչյուր ենթածրագիր բնորոշված է որպես այլընտրանքային կրթական ծրագրի տարատեսակ, եւ՛ միջազգայինը, եւ՛ փորձարարականը, եւ՛ հեղինակային ծրագրերը տեքստում նշված են որպես տարատեսակ։

Իրականում, ես չգիտեմ՝ ի՞նչ է ձեր ձեռքերում, ես գիտեմ այն տարբերակը, որը քննարկվել է Ազգային ժողովի գլխադասային հանձնաժողովի համապատասխան նիստում, որտեղ իրականում եղել են շատ կոնստրուկտիվ քննարկումներ։ Եվ ես շնորհակալ եմ հանձնաժողովի կատարած աշխատանքի համար՝ մեզ հետ համատեղ եւ՛ լսումների կազմակերպման համար, եւ՛ հանրային կարծիքին ականջալուր լինելու համար, եւ՛ մեզ հետ միասին խմբագրական աշխատանքների համար, որ իրականացվել են այս 7 ամիսների ընթացքում։

Եվ այս տարբերակը, որը ձեզ ներկայացվել է այսօր, իրականում իրավական տեխնիկայի տեսակետից որեւէ խնդիր չունի, որովհետեւ խմբագրական առումով բոլոր երեք տարատեսակները հստակ մատնանշված են այլընտրանքայինի քողի ներքո։ Եվ այստեղ, կարծում եմ, մտահոգվելու տեղ չկա։ Շնորհակալ եմ։

Մ.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Արձագանքման համար՝ Ստյոպա Սաֆարյան։

Ս.ՍԱՖԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Բացի այն, որ արձանագրեցինք, որ համակարգիչներում եղած տարբերակն առնչություն չունի նրա հետ, ինչ դուք եք ներկայացնում, պիտի արձանագրենք նաեւ, որ այն, ինչ որ բաժանվել է Ազգային ժողովի պատգամավորներին, կրկին կապ չունի նրա հետ, ինչը որ ներկայացվում է։

Եվ այս 1-ին հոդվածի հետ կապված, այնուամենայնիվ, մենք, իհարկե, այլընտրանքային, երբ առաջարկել էինք սահմանել հեղինակային, փորձարարական, միջազգային, կրթական ծրագրերն օրենքով, դա ոչ թե կոնկրետ արել էինք, որ Դիլիջանի դպրոցն է սպառնում բացվել կամ Ջերմուկում է պլանավորվում հիմնել որեւէ դպրոց, այլ պարզապես, ընդհանուր առմամբ, որպեսզի աշխարհում եղած հարուստ փորձն օգտագործվի։

Բայց տեսեք՝ այստեղ սահմանումներն այնպիսին են, որ կրկին կապերը տանում են դեպի այդ պրակտիկայի երկու դպրոցները։ Մի՞թե մենք չպիտի զերծ մնանք կոնկրետ դպրոցների շահերին օրենքը համապատասխանեցնելու այս գայթակղությունից։

Ա.ԱՇՈՏՅԱՆ

-Հետաքրքիր սկսեցիք ձեր հարցադրումը, մնում էր միայն վերջում օրենքից մեջբերել, իրոք, այն հատվածը, որը կբնութագրեր այս օրինագիծը որպես տվյալ երկու դպրոցները սպասարկող օրինագիծ։

Իրականում, կարծում եմ, դուք էլ ձեր ողջ երեւակայության պարագայում չեք կարող գտնել գեթ մեկ նման նախադասություն, որը բնորոշի այս օրինագիծը որպես տվյալ դպրոցներին սպասարկող օրինագիծ։ Ուրիշ բան է, որ օրինագծի մշակման փուլում նաեւ ի հայտ են եկել կոնկրետ ինվենստիցիոն, ներդրումային առաջարկներ, կոնկրետ նախագծեր, ի դեպ, միայն ձեր իմացած երկուսը չէ։

Եթե մի քիչ ավելի շատ հետաքրքրվեինք օրինագծով եւ ոչ թե սպասեինք միայն համապատասխան քննարկումներին այս պատկառելի դահլիճում, այլ ողջ ամիսների ընթացքում փորձենք ձեռքը պահել զարկի վրա, ապա կտեսնեիք, որ կան նաեւ մի քանի այլ առաջարկներ, որոնք նույնպես ամբողջությամբ իրենց իրականացման տրամաբանությամբ տեղավորվում են ներկայացված փաթեթի շրջանակի մեջ։ Շնորհակալ եմ։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Անահիտ Բախշյան։

Ա.ԲԱԽՇՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն նախարար, ուրեմն, ուզում եմ իմանալ այս փորձարարական, հեղինակային, միջազգային կրթական ծրագրերի մեջ, ծրագիր ասելով արդյո՞ք նաեւ մենք նկատի ունենք միջազգային բակալավրիատի ծրագիրը՝ մեկ։

Երկրորդ՝ ի՞նչ է անում ՀՀ կրթության նախարարությունը, որպեսզի այդ ծրագիրը հայկականացվի։

Եվ երրորդ՝ մենք այսօր ունենք դպրոց կիսապետական, չգիտեմ, ի՞նչ կարգավիճակով, որն օտարալեզու կրթություն է իրականացնում։ Այս օրենքն ընդունելուց հետո ի՞նչ է լինելու այդ դպրոցի վիճակը, այդ կրթություն կազմակերպող խմբի վիճակը։ Շնորհակալություն։

Ա.ԱՇՈՏՅԱՆ

-Ես մի պարզաբանում՝ խոսքը երրորդ հարցադրման մեջ QCI դպրոցի մասի՞ն է... Շիրակացի՞, լավ, հասկացա։ Շնորհակալ եմ հարցադրումների համար, տիկին Բախշյան։

Առաջին հարցի կապակցությամբ պետք է նշեմ հետեւյալը՝ մեր ներկայացված խմբագրական տեսքից հստակ երեւում է, որ միջազգային ծրագիր մենք ընդունում ենք այն ծրագիրը, որը «ա»՝ կարող է ներդրվել Հայաստանում համապատասխան միջպետական համաձայնագրի առկայության դեպքում։ «Բ» կամ՝ այսինքն, օգտագործվում է տասը եւ ավելի երկրներում՝ որպես հանրակրթական ծրագիր։  IB ծրագիրն իրականացվում է հարյուրից ավել երկրներում այս պահին, եթե չեմ սխալվում, երկու հազար IB դպրոց կա՝ միջազգային բակալավրիատի դպրոց կա, եւ բնական է, որ օրենքի ընդունման պահից IB ծրագիրը նույնպես կհամարվի միջազգային ծրագիր, հետեւաբար, կարող է նաեւ իրականացվել մեր երկրում։

Երկրորդ հարցադրման հետ կապված պետք է նշեմ, որ ես չգիտեմ՝ Շիրակացին, ձեր որտեղի՞ց տեղեկություն կամ ի՞նչ աղբյուրներից եք օգտվում, երբ որ այդ հարցը տալիս եք, որ Շիրակացին իրականացնում է օտարալեզու կրթություն։ Որքանով որ մենք ենք  տեղյակ, եւ պաշտոնական տեղեկատվությունը եւ իրականությունը դա է,  Շիրակացու անվան ճեմարանը դարձել է, այսպես կոչված՝ կլոր հրապարակ միջազգային ասոցիացիայի ինչ-որ մի աստիճանավորման անդամ։

Այդ կլոր հրապարակ միջազգային ասոցիացիան չի իրականացնում առանձին միջազգային ծրագիր։ Կլոր հրապարակ միջազգային ասոցիացիան համախմբված է հանրակրթության ոլորտում համապատասխան արժեհամակարգ երեխաներին փոխանցելու, աշակերտներին ինդիվիդուալիզմ, ցանց, ստեղծագործական նորարարական զարգացումներ եւ այլն, եւ հիմնականում այնտեղ կամ IB դիպլոմի ծրագիր է իրականացվում՝ աշխարհով մեկ, կամ բրիտանական A դիպլոմն է իրականացվում, ինչն այս պահին Հայաստանում իրականություն է։

Հայաստանում այսօր ոչ ոք, ոչ մի դպրոց, ոչ մի ուսումնական հաստատություն միջազգայնորեն սերտիֆիկացված, աֆտորիզացված, հեղինակացված ոչ մի ծրագիր չի իրականացնում։ Թե ո՞վ իր, այսպես ասած, մարքեթինգային քաղաքականության մեջ ի՞նչ հնարքների է տալիս իրեն եւ ի՞նչ հնարքներից է օգտվում, դա ամեն մի հաստատության մարքեթինգային քաղաքականության խնդիրն է։ Բայց  այսօր մենք Հայաստանում չունենք եւ ոչ մի ուսումնական հաստատություն, որը պաշտոնապես իրավունք ստացած լինի իրականացնելու այս կամ այն միջազգայնորեն ճանաչված միջազգային ծրագիր։

Ի՞նչ է անում նախարարությունը. դուք շատ լավ գիտեք, որ IB ծրագրով դասավանդում է գնում այսօր ընդամենը երեք լեզուներով։ Անգամ ՄԱԿ-ի, ԵԱՀԿ-ի Եվրախորհրդի, ոչ բոլոր պաշտոնական լեզուներով է, որ թույլատրված է IB ծրագիրը։ Անգամ Չինաստանի եւ Հնդկաստանի նման հսկայական շուկան, իսկ IB ծրագիրը կրթական ծառայություն է, որը մատուցվում է հիմնականում վճարովի, դեռեւս չի ապահովել այդ լեզուների համար՝ հինդի եւ չիներենի համար համապատասխան թույլտվություն։

Բնական է, ՀՀ կրթության եւ գիտության նախարարությունը հետաքրքրված է, որպեսզի «ա»՝ IB համակարգի բովանդակային բաղադրիչն իրականում մի օր ներմուծվի մեր հանրակրթության մեջ որպես բովանդակություն, անպայման չէ, որ դա դիտվի առանձին սերտիֆիկացված ծրագիր։

Երկրորդը՝ մենք քաղաքացիական հասարակության հետ միասին մտածում ենք, պաշտոնապես դիմել IB քարտուղարություն, իհարկե, հույս չունենալով, որ մեր խնդրանքը կբավարարվի, բայց, այնուհանդերձ, դիմել՝ ստանալու համար նրանց կարծիքը, թե ո՞ր պայմաններում, ո՞ր դեպքում հայերենով նույնպես կթույլատրվի իրականացնել միջազգային բակալավրիատի ծրագիր։

Կարծում եմ, որ հունվար ամսին այդ նամակն անպայման Ժնեւ կուղարկվի, այնտեղ է քարտուղարությունն IB ցանցի, եւ մենք կակնկալենք պատասխան, որը ստանալուն պես կարող եմ ձեզ տրամադրել։ Հույսեր, որ հայերենին կտան թույլտվություն, չկան, որովհետեւ այդ հույսերը կլինեին այն դեպքում, եթե, գոնե, տասնյակն անցներ այն լեզուների քանակը, որով թույլատրված է IB համակարգի սերտիֆիկացված ճանաչված հանրակրթական ծրագիր։

Ցավոք, այսօր երեքն են ընդամենը, աշխարհի լեզուներից երեքն են, որով կարելի է իրականացնել աֆտորիզացված IB կրթություն։ Շնորհակալ եմ։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Արձագանքման համար՝ Անահիտ Բախշյան։

Ա.ԲԱԽՇՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Աշոտյան, իմ ձեռքիս է Անանիա Շիրակացի դպրոցի կրթության տեսչության կողմից կազմակերպած, իրականացրած ստուգումների հաշվետվությունը, որի մեջ հետաքրքիր բան է գրված։

«Կրթության կազմակերպում» վերնագրի տակ գրված է՝ «Երրորդ եւ չորրորդ ծրագրերն իրականացվում են բոլոր դասարանների սաների համար եւ ուսուցման լեզուն կարող է լինել նաեւ ոչ հայերեն, եւ նշյալ դեպքում ծրագրերը հաստատում են ամբիոնի վարիչը եւ տնօրենը եւ կարող են տարբերվել ճեմարանում գործող ծրագրերից»։ Այսինքն, ստացվում է, որ պետական չափորոշիչը պարտադիր չի լինելու այդ դասարաններում սովորող երեխաների համար։

Ընդհանրապես էստեղ շատ հետաքրքիր բաներ եմ գտել, բայց դրա մասին ելույթում կասեմ։ Ուզում եմ իմանալ նորից՝ եթե այս օրենքն ընդունվի, ապա ինչպե՞ս պիտի, փաստորեն, Շիրակացին ո՛չ պետական է, ո՛չ մասնավոր, բայց երկուսն իրար հետ փակ բաժնետիրական ընկերություն է, որը նույնպես անհասկանալի կարգավիճակ է, այդ դպրոցում այս օրենքի պայմաններում ինչպե՞ս պիտի լինի դրվածքը, կրթության, լեզվի դրվածքն ինչպե՞ս պիտի լինի, դուք ի՞նչ պիտի անեք։

Ա.ԱՇՈՏՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Դուք շատ լավ գիտեք օրենքի նախագծից, որ այլընտրանքային հանրակրթություն միջազգային կրթական ծրագրերի տեսքով, հենց որ օրենքն ընդունվեց, կարող է իրականացվել միայն լիազոր մարմնի կողմից մշակված եւ կառավարության կողմից հաստատված կարգի հիման վրա։ Հստակ մատնանշված է օրենքում, որ նման դպրոցները պետք է լինեն բացառապես ոչ պետական։

Շաղկապել այս հարցն Անանիա Շիրակացի կրթահամալիրի ճակատագրի հետ, կարծում եմ, ճիշտ չէ, որովհետեւ իրականում դա խնդիրների առանձին կծիկ է այնտեղ, եւ դուք բավականին լավ տեղեկացված եք այդ կծիկի մասին։

Ուրիշ հարց է, որ որոշ դեպքերում որոշ դպրոցներ, իրենց վարկը համարելով երբեմն օրենքից բարձր, փորձում են այդ վարկի հիման վրա իրականացնել նորարարական, բայց այս դեպքում՝ չակերտավոր, հա՞, մոտեցումներ, որոնք միշտ չէ, որ կարող են տեղավորվել ՀՀ գործող օրենսդրության շրջանակներում։ Մասնավորապես դուք նշեցիք կազմակերպաիրավական ձեւի խնդիրը։

Ուզում եմ ձեզ տեղեկացնել, որ կառավարության կողմից այս հարցը քննարկվում է, կա վարչապետի հանձնարարականը՝ գտնել համապատասխան լուծումն Անանիա Շիրակացի կրթահամալիրի ճակատագրի հետ կապված։ Կա նաեւ ձեր գրավոր հարցը՝ ուղղված նախարարությանը, որի պատասխանը կստանաք շուտով, որ ժամկետը դեռ չի լրացել եւ մենք ժամկետների մեջ ենք ձեզ պատասխանելու առումով։ Կարծում եմ, որ դրանք երկու առանձին խնդիրներ են։

Այս օրենքի ընդունման պահից կառավարությունը ոչ միայն ինքն է սահմանելու հստակ չափանիշները եւ չափորոշիչները, թե ո՞ր դպրոցներին եւ ի՞նչ կարգով թույլ կտա միջազգային կրթական ծրագրերի իրականացում, այլ նաեւ՝ ի դեմս նախարարության եւ նախարարության տեսչության, որի լիազորությունները, տեղյակ եք, որ հակակոռուպցիոն ծրագրի շրջանակներում մենք նախատեսում ենք Ազգային ժողովի հետ միասին ընդլայնել, հսկելու է խստագույնս։

Մնացյալ ամեն ինչը, նու, այսպես ասած՝ PR է շատ հաճախ։ Շնորհակալ եմ։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Հաջորդ հարցը՝ Լարիսա Ալավերդյան։

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Իմ հարցերը վերաբերում են այդ հոդված 1-ի «ա», «բ», «գ»-ն՝ որպես միասնական մեկ հարց եւ «դ»-ն երկրորդ հարցս է։ Փաստորեն, այս «ա», «բ», «գ»-ից հետեւում է, որ խոսքը գնում է ամեն անգամ այլընտրանքային ծրագրերի մասին։ Այսինքն, եւ՛ այստեղ, եւ՛ էդ երեք կետերում էլ խոսքը գնում է այլընտրանքային ծրագրերի մասին։

Արդյոք այստեղ հնարավոր չի՞ բուն իմաստն այլընտրանքայինի բացել եւ հետագայում ասել, թե ի՞նչ տարբերակներ կարող է լինել։ Այսինքն, դուք տվել եք երեք տարբերակ՝ ամեն անգամ բնութագրելով դրանք ինչպես այլընտրանքային, ես ասում եմ՝ արդյոք ճիշտ չէ՞ կամ դյուրին չէ՞ ասել, որ ընդհանրապես խոսքը գնում է այլընտրանքայինի մասին եւ հետո ասել, որ այսպիսինները կարող են լինել։

Իսկ երկրորդ հարցս վերաբերում է, քանի որ դա հետագայում զարգացում է ստանում հոդված 3-րդում, այստեղ «դ» կետում ասվում է, որ՝ «Միջկառավարական կամ միջգերատեսչական համաձայնագրի հիման վրա կամ 10 եւ ավելի օտարերկրյա պետություններում իրականացվող այլընտրանքային կրթական ծրագրեր»։ Առաջինը՝ այդ միջպետական եւ միջգերատեսչական, քանի որ 3-րդ հոդվածում հետագայում խոսքը գնում է նրա մասին, որ այդպիսի, եթե ես ճիշտ եմ հասկացել, օտար լեզվով եւ այլն, կրթությունը կամ մասնակի էդ ուսուցումը կարող է տեղի ունենալ ոչ պետական կրթական օջախներում։ Հիմա ինչու՞ պետք է ոչ կրթականին լինի միջպետական կամ միջգերատեսչական այդ միջամտությունը։

Եվ երկրորդը՝ այդ տասը թիվը մոգակա՞ն է, ինչու՞ ենք մենք վերցրել, դա պրակիտիկայի՞ց է բխում, իսկ կարող է պատահի մեզ երեք ու լավ պետություններ, որը մեզ համար օրինակելի է, ինչո՞վ է բացատրվում։

Եվ երրորդ եզրափակիչ հարցս հետեւյալն է՝ այդքան շատ ջանքեր, որ մենք գործադրում ենք, դա նրա համար է, որ մենք ունենանք ընդամենը մի քանի՞ այդպիսի ծրագրերով դպրոց, թե՞ ընդհանրապես կրթության եւ այդ մանկավարժական, թեկուզ, առումով, բարձրացնենք որակը Հայաստանում բոլոր կրթական օջախներում։ Շնորհակալություն։

Ա.ԱՇՈՏՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցադրումների համար։ Նորից կրկնեմ այն թեզը եւ իրականությունը, որ բարձրաձայնում եմ, եւ չեմ զլանում այն բազմակի կրկնելուց վերջին 7 ամիսների ընթացքում։

Այս օրենսդրական նախաձեռնության իմաստը, էությունը, տրամաբանությունը եւ գաղափարաբանությունը լոկ Հայաստանի կրթական ծառայությունների շրջանակում, շուկայում, համակարգում՝ թույլատրել միջազգային հանրակրթական ծրագրերի իրականացումը։ Սա է միակ նպատակը եւ գերխնդիրը, որով այս օրինագիծը, որի պատճառով այս օրինագիծն այս պահին ծնունդ է առել եւ շարունակում է քննարկվել։

Տասը թիվը՝ գիտե՞ք, եթե դուք ներկա լինեիք Ազգային ժողովի գլխադասային հանձնաժողովի նիստին, ապա կտեսնեիք, որ այնտեղ մենք նախնական տարբերակում մեկ այլ թիվ էինք գրել՝ երկու եւ ավելի։ Տասը՝ առաջարկությունը եղել է մեր ընդդիմադիր գործընկերների կողմից, այն է՝ ֆիքսել ավելի բարձր քանակական ցենզ, որպեսզի պատահական ծրագրեր, որոնք իրականացվում են մեկ, երկու, երեք երկրներում, մուտք չգործեն Հայաստան։ Այդ տեսակետից տասը թիվն ընտրվել է որպես ավելի բարձր։

Ինչ վերաբերում է առաջին ձեր հարցին, թե արդյոք ճիշտ չէ՞ր լինի խմբագրական այլ տեսքի բերել օրինագիծը, կարծում եմ, որ մեր ներկայացրած տարբերակից հստակ երեւում է՝ ի՞նչ մենք ի նկատի ունենք, ի՞նչ ենք ուզում անել, ի՞նչ ենք հասկանում այս կամ այն եզրույթի տակ։ Եվ գումարելիների տեղափոխումից գումարը չի փոխվելու օրենքի մեջ։ Այդ  հոդվածի մեջ, եթե վերաձեւակերպումներ, փոփոխություններ, նոր խմբագրական փոփոխություններ լինեն, ես կարծում եմ, որ դրանից իմաստը չի փոխվելու։

Մեզ չեն խանգարում, մենք նորմալ աշխատում ենք։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Արձագանքման համար՝ Լարիսա Ալավերդյան։ Հարգելի գործընկերներ, իրոք, ես ձեզ խնդրում եմ լռություն, այլապես ձեր խոսակցությունն ավելի բարձր է այստեղ լսվում, քան...

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Նիկոյան, ձեր գործածած ճիգերի համար։

Պրն Աշոտյան, խնդիրը հետեւյալն է՝  ես, որ ասում եմ տասը երկրներ եւ քանի որ դա ճշտված չի, մենք կարող է պատահի այսօր էլ կամ վաղը կունենանք տասն այնպիսի երկրներ, որտեղ որ այն լեզուն է կամ այնպիսի ծրագրեր են այն լեզուներով, որոնք որ ներհատուկ չեն մեր ազգային նպատակներին կամ մեր ուղուն։

Այսինքն, այդ տասը ոչ թե նշում եք մի այլ չափանիշ, այլ թիվը, ես թվի հանդեպ միշտ զգայուն եմ որպես առաջինը՝ մաթեմատիկական կրթություն ստացած։ Այսինքն, այդ տասի մեջ մենք գիտենք ինչ-որ մի բան կա՞ դրված, որեւէ մի էական պրակտիկ, այսօր գիտենք՝ ո՞ր երկրներն են, թե՞ դա տասը չեմ ուզում ասել ի՞նչ երկրների կամ ի՞նչ լեզու ծրագրեր իրականացնող։ Շնորհակալություն։

Ա.ԱՇՈՏՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, տիկին Ալավերդյան։ Նորից ասեմ, որ այդ բնութագրիչն ունի երկու ենթաբաժին՝ միջպետական համաձայնագիր կամ միջկառավարական՝ միջգերատեսչական, եւ երկրորդը ձեր ասածն է՝ տասը եւ ավելի երկրներում։

Աշխարհում տարածված են մի շարք միջազգային  հանրակրթական ցանցեր, մեկը տիկին Բախշյանի կողմից բազմիցս հիշատակվող  IB համակարգն է, մյուսը՝ այսպես կոչված  A  դիպլոմը, կա նաեւ բրիտանական դպրոցների համակարգ, բավականին քան տարածված է ֆրանսիական լիցեյների համակարգը, գերմանական գիմնազիումների համակարգը եւ այլ համակարգեր։

Վստահեցնում եմ ձեզ, որ մենք այդ սահմանափակ չափաքանակը, որ դնում ենք տասնմեկ դպրոց ընդամենը՝ միջին եւ ավագ, աստիճաններում համապատասխան ծառայություններ մատուցող, անպայման կթույլատրենք միմիայն որակյալ նորարարական միջազգային հանրակրթական ծրագրերի մուտքն այստեղ։ Բնական է, որ գուցե, Էկվատորիալ Աֆրիկայի մի շարք երկրներում՝ տասը երկրներում միեւնույն լեզվով դասավանդվի ինչ-որ մի կրթական ծրագիր, եթե այդ ծրագիրը չհամապատասխանի մեր ակնկալիքներին՝ իր նոր որակական չափանիշներով, բնական է, մենք այդպիսի դպրոց չենք թույլատրի այստեղ աշխատացնել։ Բնական է, որ նաեւ՝ ինվեստոր, համապատասխան ներդրող չի գտնվի, որպեսզի այդ դպրոցը բացի։

Այսինքն, ձեր մտահոգությունները կիսելով՝ որպես արմատական մտահոգություններ, վստահեցնում եմ ձեզ եւ կոչ եմ անում, որ դուք էլ կիսեք էդ դեպքում  մեր մոտեցումները, որ ներկայացված բնութագրիչն ամբողջությամբ սպառիչ, վերջնական պատասխան է տալիս բոլոր տեսակի մտահոգություններին, եւ չարաշահումների, շահարկումների, տարընթերցումների տեղ բացարձակապես չի թողնում։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Պրն նախարար, հարցերն ավարտվեցին, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Այժմ հարակից զեկուցման համար խոսափողի մոտ է հրավիրվում գիտության, կրթության, մշակույթի, երիտասարդության եւ սպորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Արտակ Դավթյանը։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի խորհրդարան, այսօրվա քննարկվող, այս պահին քննարկվող 1-ին ընթերցման ներկայացված նախագիծը մեր գործընկերների՝ կոալիցիայի ուժ կազմող երեք խմբակցությունների եւ «Ժառանգության» խմբակցությունը ներկայացնող պատգամավոր Անահիտ Բախշյանի առաջարկների ընդունմամբ է պայմանավորված, ինչը քննարկվել է նաեւ գլխադասային հանձնաժողովում։

Հանձնաժողովի այդ նիստին ներկա են եղել հանձնաժողովի բոլոր ինն անդամները, եւ ձայների 7/2 հարաբերակցությամբ որոշում է կայացվել դրական եզրակացությամբ հարցը ներկայացնել լիագումար նիստերում քննարկման։ Այսքանը, շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Հարակից զեկուցողին հարցեր ուղղելու համար՝ հերթագրում։ Հիշեցնում եմ, որ ամեն դեպքում հարցերը նորից պետք է վերաբերվեն «Հանրակրթության մասին» օրենքի 1-ին հոդվածին։

Ստյոպա Սաֆարյան։

Ս.ՍԱՖԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Շատ կարճ հարց կտամ, որը վերաբերում է ավելի շատ Կանոնակարգ օրենքին եւ այս օրենքի քննարկմանը։

Մենք ակնհայտորեն հիմա 1-ին ընթերցման ռեժիմով քննարկում ենք «Հանրակրթության մասին» օրենքի 1-ին հոդվածը։ Ազգային ժողովը չունի որոշում այս հոդվածի հետ կապված առաջարկների ներկայացման հետ կապված։ Հիմա ինչպե՞ս եք դուք քննարկելու եւ քվեարկելու այս օրենքի նախագիծը, եթե Ազգային ժողովը չունի նման բան, եւ հիմա մենք, ուրեմն, շարունակում ենք այդ։

Ենթադրենք ինչ-որ մեկը ցանկանում է առաջարկներ ներկայացնել 1-ին հոդվածի հետ կապված, ի՞նչ է անելու նա, եթե Կանոնակարգ օրենքով 14-օրյա ժամկետում նա կարող է ներկայացնել։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն կարճ հարցի համար, կարճ կպատասխանեմ՝ ես հաճույքով եմ քննարկմանը մասնակցելու։

Ինչ վերաբերում է Կանոնակարգ օրենքին, կարծում եմ, որ Կանոնակարգ օրենքով ամբողջովին լուծված է հարցը։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Զարուհի Փոստանջյան։

Զ.ՓՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Պրն Դավթյան, ինձ հետաքրքրում է, այդ  ներդրումները, որ այսքան խոսվում է, որքա՞ն են կազմելու, ունե՞նք արդյոք նման տվյալներ՝ ինչքա՞ն ներդրումներ են այդ գումարները։ Եվ հասկանալով, որ մեր կառավարությունն ընկած է, այսպես կոչված, փողի պաշտամունքի հետեւից, շատ հեշտությամբ փոխեց կենսաթոշակային,  «Նպաստների մասին» այդ օրենքում փոփոխություն կատարեց, եւ փորձ է կատարում մտնել հղի կանանց գրպանը։

Հիմա դուք էլ փորձ եք անում այս օրենքի փոփոխությամբ գումարներ հայթայթել։ Եվ կցանկանայի իմանալ, եւ հասարակությունը նույնպես ցանկություն ունի իմանալու՝ ինչքա՞ն են կազմելու այդ ներդրումները։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Սահմանումների հետ կապված ներդրվել են պրն Աշոտյանի եւ հանձնաժողովի ջանքերը, այլ ներդրումներ չեն եղել եւ չենք էլ ակնկալում։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Լարիսա Ալավերդյան՝ հաջորդ հարցը։

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Իմ հարցն էլի վերաբերում է էս 1-ին կետերը 1-ին հոդվածի, երեւի, անդրադառնամ ելույթիս մեջ, այդ «դ կետին», երբ որ մենք ասում ենք, որ տասը եւ ավելի օտարերկրյա պետություններում։

Ես կրկնում եմ՝ արդյո՞ք խոսքը գնում է պետությունների կամ նրանց թվաքանակի մասին, թե՞ խոսքը գնում է ծրագրերի կամ էդ ցանցերի մեջ ունեցած գաղափարների եւ նպատակների համընկնումը Հայաստանի Հանրապետության զարգացման եւ մասնավորապես կրթական համակարգի զարգացման ռազմավարության հետ։ Որովհետեւ, կրկնում եմ, երբ որ մենք խոսում ենք, ուղղակի, պետությունների  թվաքանակի մասին եւ խոստանում ենք, որ դրանք կլինեն լավը, դա մեկ մոտեցում է։

Իմ ասածը հետեւյալն է՝ մենք ի՞նչ ենք դնելու այդ օրենքի մեջ, մենք ո՞րն ենք վերցնելու, ի՞նչ չափանիշ է, վերջապես, մենք ունենք ռազմավարություն թե՛ ընդհանուր առմամբ զարգացման, ի դեպ՝ եւ՛ անվտանգության, եւ երկրորդը՝ մենք ունենք կրթական զարգացող եւ մշակվող այդ ռազմավարությունը։ Շնորհակալություն։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ի՞նչն ենք վերցնելու. վերցնելու ենք լավագույնը։

Ինչ վերաբերում է տասը թվին, քանի որ դուք մաթեմատիկ եք, ցավոք սրտի, կատարյալ թիվ չենք ընտրել, եթե կատարյալը վեց կամ քսանութ թիվը չէ։ Ինչ վերաբերում է տասը թվին, տասն այն թիվն է, որը երկուսից ավելին է, բայց տրամաբանության մեջ է, որ ինչքան ոչ թե առավել քանակով, այլ տրամաբանության մեջ ինչքան քանակությունը շատ լինի եւ այդ փորձարկված ծրագրերն արդյունավետ լինեն, այնքան դրանք կիրառելի կլինեն նաեւ մեր հանրակրթության ոլորտում։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Արձագանքման համար՝ Լարիսա Ալավերդյան։

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Ճիշտն ասած, ես էլի շեշտը չէի դնի այդ թվայինի վրա, եթե,  կրկնում եմ, այստեղ լիներ որեւէ մի նշմարվող, նու, խոսք, արտահայտություն, որ մեզ համար կարեւոր է ոչ թե պետությունների թիվը, այլ թե էդ պետությունների կողմից կամ այդ պետություններում այդ ցանցերի կրթական համակարգի ինչ-որ ռազմավարական կամ, ուղղակի, մարտավարական նպատակը եւ շրջանակները։

Ես կխնդրեի, որ դուք լուրջ վերաբերվեիք իմ հարցապնդմանը, էդպես չանդրադառնալով, ես փոքր-ինչ կատակ արեցի, բայց ինձ համար, երեւի, իմ հանդեպ կատակ անելը մի բան է, ձեր կողմից մաթեմատիկական կրթության հանդեպ ասելը՝ բոլորովին այլ բան։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Տիկին Ալավերդյան, ուրեմն, որեւիցե մի երկրի ռազմավարական, կրթական ծրագրեր կամ որոշակի արդյունքներ ակնկալել կամ հետապնդել ամենեւին այս օրենսդրական նախաձեռնությունը չի հետապնդում։

Եվ այլընտրանքային ծրագրեր ասելով, մենք արդեն իսկ հստակ սահմանել ենք, թե ի՞նչ ենք ցանկանում, ո՞րն է մեր նպատակը։ Այն է՝ հանրակրթության պետական չափորոշիչով սահմանված արդյունքների ապահովում։ Այսքանը, շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Դավթյան, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Այժմ հերթագրում՝ ելույթների համար։ Հարգելի գործընկերներ, ես ցանկանում եմ եւս մեկ անգամ հիշեցնել, որ ելույթները «Հանրակրթության մասին» օրենքի փոփոխության վերաբերյալ ցանկալի է, որ լինի։

Հերթագրվել է 2 պատգամավոր։ Լարիսա Ալավերդյան։

Լ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆ

-Տեսեք՝ մենք հիմա հայերենով ենք բոլորս խոսում, բայց էլի դժվար ենք իրար հասկանում, քանի որ այստեղ մտայնությունների ինչ-որ տարբերություն կա։

Տեսեք՝ ինչու՞մն է խնդիրը, մենք խոսում ենք նրա մասին, ես չեմ ուզում կառչեմ ձեր ասած այն բանից, որ մենք որեւէ ռազմավարական նպատակ չենք հետապնդում, ես չեմ կառչելու էդ խոսքերից։ Հակառակը՝ ես համոզված եմ, որ այո՛, դուք այո... չէ, չէ, չէ՛, ես խոսում եմ մեր երկրից։ Մեր երկրի կրթական կամ ընդհանուր ռազմավարական նպատակներին, իսկ կրկնում եմ՝ ռազմավարության մեջ  անվտանգությունը՝ դա դրա անքակտելի մի մասն է, ես ասում եմ՝ մենք ինչպե՞ս ենք ընտրելու։

Արդյոք մենք ունե՞նք, այ, ասեցին մի բազմաթիվ ցանցեր կան,  ի՞նչ ենք մենք դնելու որպես չափորոշիչ եւ սկզբունք, երբ որ մենք էդ բազմաթիվ ցանցերից, որոնք որ գործում են տասը եւ ավելի երկրների շրջանակներում, ո՞րն ենք մենք ընտրելու։ Իմ առաջարկությունն այնքան պարզ է, ըստ երեւույթին, վերաբերում է այդ «դ» կետին, որ այստեղ պետք է նշվի անպայման, օրինակի համար՝ ես հընթացս եմ ուզում ընթերցեմ՝ «Երկրի զարգացման եւ կրթության զարգացման ռազմավարական նպատակների հետ համաձայնեցված կամ համապատասխանող...»։

Այսինքն՝ իմ ասածի մեջ ոչինչ չկար, բացի դրական ներդրում ունենալու ցանկությունիտց։ Եթե մենք հիմա ցանկացած հարց վեր ենք ածում բանավեճի, թե մենք պիտի՞ ունենանք այդ չափորոշիչը, թե՞ ոչ, ես այստեղ խնդիր եմ տեսնում։ Այսինքն, ես համոզված եմ, որ չի կարելի միայն նրա համար, որ որոշ՝ այս տասը երկրներում այդ բանը կա, մենք վերցնենք դա։ Այնինչ այս օրենքի նախագծի 1-ին հոդվածի մեջ գրված է միայն տասը թիվը։

Սա է իմ մտահոգությունս, ես թողնում եմ մի կողմ այն առաջին «ա», «բ», «գ» կետերը, որովհետեւ նրանք, կարծես թե, առնչվում են հետագայում մնացած այն 2-րդ ընթերցումով այդ հոդվածների հետ, ու ես կփորձեմ խոսել արդեն այս հոդվածների վերաբերյալ։

Ուղղակի մեկ նկատառում՝ այն ճիգերը, որոնք որ գործածվում են այսօր ահա այսպիսի նախագծին վերաբերող, ես կարծում եմ, որ մենք ճիշտ կանեինք այդ ճիգերը դնեինք ուրիշ օրենսդրական նախագիծ բերելով՝ հայալեզու, հստակ, բարձր, որակյալ կրթություն ներդնելու համար։ Եվ այդ ժամանակ մենք ինքներս կսկսեինք ցանցեր ստեղծել տասը եւ ավելի մեծ թվով պետություններում։

Եվ այն լեզվով, որով որ, ինչպես Բայրոնն է ասել՝ Աստծու հետ խոսելու միակ լեզուն հայերենն է, կդառնար հիմք մի նոր այդպիսի տասը երկիր ընդգրկելու այդպիսի ցանցի մեջ։ Այսինքն, մենք այս դեպքում այսպիսի փոփոխություններով գնում ենք ռեակտիվ ճանապարհով։ Մենք ասում ենք՝ արդեն կան ցանցեր, ո՞նց անենք դրանց մեջ մտնենք։

Ես փորձում եմ համոզել, որ մենք դեռ էդպես վտանգված ազգ չենք, մենք դեռ կարող ենք ինքներս լինել պրոակտիվ դիրքորոշում ունեցող եւ քաղաքականություն ունեցող։ Եվ այն լեզուն, որով որ, կրկնում եմ, միակն է, ըստ Բայրոնի, ես չէ, որ այդպիսի լավ խոսքեր եմ ասում, փաստորեն, ես կցանկանայի, որ մենք գնահատեինք այն, ինչ որ մենք ունենք։ Իսկ մենք ունենք իրապես շատ մեծ բան՝ լեզու։ Շնորհակալություն։

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Զարուհի Փոստանջյան:

Զ.ՓՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Ինձ թվում է, դուք նման լիազորություններ չունեք գնահատելու իմ ելույթը:

Հարգելի գործընկերներ, ես կարծում եմ, որ մեզ` բոլորիս, այստեղ դահլիճում երկու բան է մնացել, որը միավորում է: Դա մեր հայերեն լեզուն է, եւ օդն է, եւ ջուրը, որ մենք միասին նույն օդն ենք շնչում, նույն ջուրն ենք խմում: Ցավալի է, բայց երբ տեսնում ենք մեր փողոցները` Երեւանի փողոցները, հասկանում ենք, որ այլեւս մեր ինքնության հետ ներդաշնակ մենք չենք ապրում: Թամանյանի նախատեսած, գծագրած, մտածած քաղաքից գրեթե ոչինչ չի մնացել, այսինքն` այն օդը, որը միասին շնչում ենք, մենք փորձում ենք անընդհատ պակասեցնել կանաչ տարածքների հաշվին, եւ վերջերս այստեղ նորից ընդունեցինք մի օրենք, որը նպաստելու է դրան: Հիմա անցել ենք լեզվին: Փորձում ենք նաեւ լեզուն դարձնել առեւտրի առարկա, եւ այստեղ նախարարը խոսեց, ասեց, որ ինվեստորներ կան, եւ անընդհատ այդ բառը նշելով, ինչի՞ համար է տեղի ունենում այս օրենքի մեջ փոփոխությունը: Նրա համար, որպեսզի նորից գումարներ ներգրավվեն մեր պետական բյուջեում, մեր պաշտոնյաների համար, եւ ընդհանրապես, հիմնավորվում է նրանով, որ գումարներ կգան:

Փաստաթղթերը, երբ տրամադրում են կառուցապատման համար, նույնպես հիմնավորվում է, որ Երեւանում տեղի է ունենալու շինարարություն, ՀՀ-ի այլ քաղաքներում տեղի են ունենալու շինարարություն, եւ դրա հիման վրա գումարներ են գալու մեր պետական բյուջե, մեր երկիր:

Հանքաարդյունաբերություն է իրականացվում եւ ապագայում նաեւ մեր կառավարությունը մտադրվում է իրականացնել ուրանի հանքավայրերի շահագործում, նորից այն հիմնավորմամբ, որ գումարներ են գալու մեր պետություն: Բայց ինչի՞ հաշվին են այդ գումարները գալու եւ հենց այնպես չեն գալիս այդ գումարները: Այդ օտարալեզու դպրոցներում ո՞վ պետք է գումարներ ներդնի: Իհարկե, այն մարդիկ, ովքեր ունեն ուղղակի շահ, եւ մենք այսօր սկսել ենք վաճառել մեր օդը, մեր ջուրը եւ մեր լեզուն:

Շատ եմ ցավում, բայց իմ կարծիքով, այս տխուր իրավիճակը վերաբերվում է ոչ միայն, այսպես ասենք` դուք եք պայմանականորեն ասում ընդդիմություն է, դրա համար է խոսում, ոչ, սա վերաբերվում է բոլորիս, յուրաքանչյուր երեխայի ապագային, յուրաքանչյուր հայ մարդու, կապրի նա Երեւանու՞մ, թե՞ այլ երկրում:

Մենք այսօր արդեն ունենք վտանգված լեզու, որը արեւմտահայերենն է, հիմա փորձում ենք նաեւ վտանգել այս լեզուն, որով մենք բոլորս ենք խոսում, որը բոլորիս միացնում է: Այս երկու բաներն են մնացել մեզ հասարակության մեջ մնացող, գրեթե ոչինչ էլ չի մնացել: Այսքանը:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Ամփոփիչ ելույթի անհրաժեշտություն կա՞, պրն Դավթյան: Պրն նախարար` ոչ: Առաջին ընթերցումը ավարտվեց:

Հարգելի գործընկերներ, սկսում ենք օրենքի նախագծերի փաթեթի երկրորդ ընթերցմամբ քննարկումը: Ոչ:

Ս.ՍԱՖԱՐՅԱՆ

-(առանց խոսափողի) Բայց մենք իրավունք չունենք երկրորդ ընթերցմամբ քննարկել...

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Ես զարմանում եմ, որ ձեր մոտ նոր առաջացավ այդ հարցը, երբ 3 տարի վարում ենք նման ձեւով: Հիմնական զեկուցող` կրթության եւ գիտության նախարար Արմեն Աշոտյան:

Ս.ՍԱՖԱՐՅԱՆ

-(Առանց խոսափողի) Բայց մենք իրավունք չունենք, չընդունված հարցի երկրորդ քննարկումը ո՞րն է:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Կքվեարկենք նա, հետո կքվեարկենք երկրորդ ընթերցմամբ: Կանոնակարգը վերցրեք, եթե կանոնակարգի մեջ այլ մոտեցում կա որդեգրած...

Ս.ՍԱՖԱՐՅԱՆ

-(Առանց խոսափողի) Կարող է չի՞ անցնում:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Չի անցնի, երկրորդ ընթերցմամբ չենք քվեարկի:

Ա.ԱՇՈՏՅԱՆ

-Ես ներողություն եմ խնդրում, հարգելի գործընկերներ, բայց 1.5 տարվա ընթացքում ԱԺ կանոնակարգը չեմ մոռացել: Վարման կարգի վերաբերյալ խոսք կարելի է վերցնել միայն քվեարկություններից առաջ:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Պրն Աշոտյան, Կանոնակարգը թողեք ինձ, դուք...

Ա.ԱՇՈՏՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ պրն Նիկոյան: Չեմ կասկածում, որ Կանոնակարգը վստահելի ձեռքերում է:

Հարգելի գործընկերներ, բոլորովին չկիսելով որոշ մեր գործընկերների ցանկությունը, սպասարկելու արտաքին քաղաքական ամբոխային հաճոյախոսական, ամբոխավարական, դիլետանտական շահերը, ինքս ուզում եմ անցնել 2-րդ ընթերցման ռեժիմում ներկայացված փաթեթի ներկայացմանը:

Հարգելի գործընկերներ, օրինագիծը լրջորեն լրամշակվել է այս ընթացքում: Նորից կրկնեմ, որ ԱԺ-ի հասարակության, ԶԼՄ-ների, հասարակ քաղաքացիների, մտավորականության հետ համատեղ աշխատանքի արդյունքում մենք կարողացել ենք փարատել մտահոգությունների ճնշող մեծամասնությունը, իրականում ապացուցելով, որ ի տարբերություն մեր որոշ ընդդիմախոսների, ոչ արտաքին, ոչ էլ այլ տեսակի քաղաքական պատվերներ այս օրինագծի շուրջ չկան: Անհամբեր սպասում էի, երբ Վիքիլիքսը մի օր բացահայտի, օրինակ` 2010 թվականի մայիսից, երբ այս օրենքը մտավ շրջանառության մեջ, առ այսօր ի՞նչ տեսակի զրույցներ կարող էին տեղի ունեցած լինել տարբեր քաղաքական շրջանակների եւ արտասահմանյան բարձրաստիճան ներկայացուցիչների մեջ, հասկանալու եւ ապացուցելու համար, թե իրականում ո՞վ եւ ու՞մ ջրաղացի վրա է ջուր լցրել այս ընթացքում, եւ ո՞վ եւ ու՞մ ջրաղացի վրա է պատրաստվում ջուր լցնել:

Օրինագիծը բացարձակապես քաղաքականացված չէ: Եթե նայենք հասարակական քննարկումների ամբողջ դինամիկան` գրաֆիկան գծենք, ապա կտեսնենք, որ իրական մտահոգությունները, որոնք ուղեկցում էին օրինագծի ներկայացումը առաջին 1, 2 ամիսների ընթացքում, մարեցին եւ փոխակերպվեցին մի մասով շահարկումների, մյուս մասով` ագրեսիայի: Չեմ կիսում ո՛չ շահարկումները, ո՛չ ագրեսիան: Հավաստիացնում եմ ձեզ, հարգելի գործընկերներ, ի դեպ, հիշեցնեմ, ինքս ջատագովը լինելով ազգային դպրոցի կայացման...

Ի դեպ, հիշեցնեմ, հարգելի գործընկեր, չկա 2 հայկական լեզու, կա 1 հայկական լեզու` հայերենն է, եւ ոչ մի տեսակ դասակարգումների մեջ արեւմտահայերնը եւ արեւելահայերենը, որպես առանձին լեզուներ չեն դիտվում: «Լեզվի մասին» օրենքի շուրջ կարծիք հայտնելուց առաջ, կարծում եմ, այս տարրական իմացությունը պետք է ապահովվի, որպեսզի իրականում հասկացվի, որ խոսացողը կոմպետենտ մարդ է, որ խոսացողը իրականում տիրապետում է այն առարկային, գոնե դասագրքային ճշմարտությունների մակարդակով:

Մենք տեսանք, որ վերջին...

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Լռություն, լռություն (աղմուկ դահլիճում):

Ա.ԱՇՈՏՅԱՆ

-Վերջին զարգացումները, հարգելի գործընկերներ, իրականում բերեցին հետեւյալին...

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Անուն չի տրվել, խնդրում եմ չպատասխանել:

Ա.ԱՇՈՏՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, շատ շնորհակալ եմ աջակցության համար: Կարծում եմ իմ եւ ձեր էներգիան սպառման ավելի լավ տեղեր ունի, եւ առաջարկում եմ, իրականում, փոխանցել ամբողջ կուտակված սպասելիքները` հասարակայնության, բովանդակային քննարկումների դաշտ: Այն, ինչ նպատակաուղղված արել ենք ի սկզբանե, ի տարբերություն շատ ու շատ քաղաքական ուժերի` սակավաթիվ, փառք Տիրոջը, որոնց մոբիլիզացված ընդդիմախոսական զանգվածը բնապահպանական, քաղշինարարական եւ լեզվական երեք խոշոր առիթներով 16 հոգուց չի անցել, ի դեպ, հիշեցնեմ դրա մասին:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Տեղից խնդրում եմ մի խանգարեք (աղմուկ դահլիճից)։

Ա.ԱՇՈՏՅԱՆ

-Ես ցավում եմ, որ ոչ միայն տարրական կրթության բացակայություն կա որոշ գործընկերների մոտ, այլ նաեւ` տարրական դաստիարակության: Կարծում եմ, որ այս գործընկերները, ոչ թե նորանկախ Հայաստանի հանրակրթության արդյունք են, այլ` Խորհրդային հանրակրթական դպրոցի, ուստի չվերագրեք այս անբարեկրթության եւ անդաստիարակության դրսեւորումները ազգային գործող կրթական համակարգին:

Ներկայացված ամբողջ փաթեթը իր մեջ ներառում է բոլոր այն մտահոգությունների պատասխանները, որոնք հնչել են` իրական մտահոգությունների, բոլոր կոմպետենտ, կրկնում եմ, այնքան հազվադեպ ենք լսել այս ընթացքում բովանդակային կոմպետենտ խոսք եւ շատ կարոտ ենք, որ իրականում ընդդիմախոսների շուրթերից հնչի նյութին քիչ թե շատ տիրապետող մարդու արտահայտություն: Մենք ներկայացված օրինագծով ամբողջությամբ ապահովում ենք ՀՀ-ի հանրակրթական համակարգում հայերենը, որպես միակ լեզու: Միաժամանակ ապահովում ենք միջազգային հանրակրթական ծրագրերի իրականացման հնարավորություն, սահմանափակ թվով, ներկայացված կրթական աստիճանով եւ այլն, համապատասխան այլ երաշխիքներով` մասնաճյուղերի բացառում եւ այլն, օտար լեզուներով: Ես կարծում եմ, որ պետք է մեր դպրոցի եւ հասարակայնության մասին պետք է լինել շատ ավելի բարձր կարծիքի, քան մեր որոշ ընդդիմախոսներն են, որոնք իրենց վեր են դասում հասարակությունից, ժողովրդից, հասարակական կարծիքից, որը միանշանակ` 75%-ով, վերջին բոլոր սոցիոլոգիական հետազոտություններով, նաեւ կառավարության կողմից հրապարակված, կողմ է այս օրենսդրական նախաձեռնությանը:

Ես նորից կրկնեմ, որ սա «Լեզվի մասին» օրենքի քննարկումներ չէ, այն ընթացքը, որ մենք տեսանք: Սա «Լեզվի մասին» օրենքի շուրջ քննարկումներ էր, որտեղ կային հստակ շահեր, շահարկումներ, պատվիրատուներ, կատարողներ, դերակատարներ, խամաճիկներ եւ ցավոք սրտի, այս ամենը թույլ չտվեց, որ մենք ձեզ հետ միասին կենտրոնանայինք շատ ավելի շատ, շատ ավելի շատ ժամանակ անցկացնեինք բովանդակային քննարկումներին: Բայց կային լրատվամիջոցներ, որոնց ես շատ շնորհակալ եմ, որոնք նախարարությանը, կառավարությանը, անձամբ ինձ հասցնում էին մտավոր ինտելիգենցիայի, մտավորականության կարծիքը, գիտակ մարդկանց կարծիքը, խելոք մարդկանց կարծիքը, կիրթ, ուսյալ եւ դաստիարակված մարդկանց կարծիքը, որոնք մենք ի մի ենք բերել, հաշվի ենք առել, նորից կրկնեմ, փարատելով առողջ մտահոգությունները եւ անտեսելով բոլոր տեսակի շահարկումները:

Հարգելի գործընկերներ, ես կարծում եմ, որ շատ ու շատ օրենսդրական նախաձեռնություններ իրականում կնախանձեին այս փաթեթին, իրենց հրապարակայնության, իրենց հանրային քննարկումների ծավալով, իրենց հանդուրժողականությամբ եւ այն քաղաքացիական հասարակություն-իշխանություն երկխոսությամբ, որ դրսեւորվել է այս օրինագծի քննարկումների ընթացքում: Իրոք սա` այս օրինագիծը թող լինի փորձադաշտ, իրականում, հասարակության հետ երկխոսության, քաղաքացիական հասարակության կարծիքը հաշվի առնելու եւ իշխանության պատասխանատվության: Սա է կառավարության մոտեցումը, սա է օրինագծի ներկայացված քաղաքական գնահատականը:

Բովանդակային առումով ներկայացված առաջարկությունները եղել են կոալիցիոն կուսակցությունների, խմբակցությունների կողմից, այո, նաեւ կառավարության կողմից: Հնչել են շատ եւ շատ առաջարկություններ, եւ պետք է հատուկ շնորհակալություն նորից հայտնեմ ԱԺ-ի գլխադասային հանձնաժողովի կողմից կազմակերպված լսումների ընթացքում... Կարծում եմ, որ վերջակետ պետք է դրվի բոլոր տեսակի շահարկումներին: Դպրոցները կբացվեն, կաշխատեն, եւ մեր բոլոր չարախոսների լավագույն պատասխանը կտան իրենց համապատասխան գործունեությամբ:

Ես շնորհակալություն եմ հայտնում հասարակական կազմակերպություններին, ԶԼՄ-ներին, մտավորականությանը, ԱԺ-ին, իմ հարազատ եւ կոալիցիոն կուսակցություններին, այս օրինագծի շուրջ ծավալած բովանդակային եւ շահագրգիռ քննարկումների համար:

Շնորհակալություն եմ հայտնում նաեւ ընդդիմախոսներին: Այն  ընդդիմախոսներին, ովքեր չփարատվեցին իրենց նկրտումների մեջ, որովհետեւ թույլ տվեցիք, որ ապոլիտիկ կրթության եւ գիտության նախարարը իրականում, երբեմն, արտահայտի նաեւ քաղաքական տեսակետներ: Պատրաստ եմ այդ տեսակետները արտահայտել ցանկացած պատեհ առիթով, որբ կրթական որեւէ նախաձեռնություն փորձեն մեր որոշ ընդդիմախոսներ քաղաքականացնեն, բեւեռացնեն, չարախոսեն եւ տանեն դեպի հասարակության հետ մեր կապերի խզում: Չի ստացվել, չի ստացվում եւ չի ստացվելու:

Շնորհակալ եմ: Սիրով կպատասխանեմ բազում հարցերի:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Դուք ավարտեցի՞ք, պրն նախարար: Հերթագրում հարցերի համար: Պրն նախարար, այ քեզ բան, հարցեր չունեք:

Ա.ԱՇՈՏՅԱՆ

-Ափսոսում եմ, հազիվ հասել էի այստեղ եւ խոսելու հնարավորություն ունեի:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Ես էլ եմ ափսոսում, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը:

Հարակից զեկուցման համար խոսափողի մոտ է հրավիրվում գիտության, կրթության, մշակույթի եւ սպորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Արտակ Դավթյանը:

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի խորհրդարան, թույլ տվեք ինձ եւս հայտնել իմ շնորհակալությունը բոլոր այն մարդկանց, ովքեր իրենց ոչ միայն անկեղծ մտահոգություններն են հայտնել այս օրինագծերի կապակցությամբ, այլ նաեւ ներկայացրել են կոնկրետ առաջարկություններ: Առաջարկություններ, որոնք ճնշող մեծամասնությամբ իրացվել են այսօր, այս քննարկմանը ներկայացվող օրենսդրական փաթեթում, եւ եւս մեկ անգամ նշել, որ հանձնաժողովը ձայների 7/2 հարաբերակցությամբ տվել է դրական եզրակացություն, ԱԺ քառօրյա նիստերի օրակարգ ընդգրկելու համար: Այսքանը, շնորհակալություն:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Հերթագրում հարցերի համար: Հերթագրվածներ չկան: Հերթագրում ելույթների համար: Հերթագրվել են 10 պատգամավորներ: Առաջինը` Անահիտ Բախշյան:

Ա.ԲԱԽՇՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, իսկապես, այս օրենքի նախագիծը աննախադեպ հետաքրքրություն առաջացրեց մեր հասարակության տարբեր խմբերի մոտ, եւ ես ուրախ եմ, որ նախագիծը առիթ տվեց, որպեսզի մեր հասարակական տարբեր կազմակերպություններ, մտահոգ մարդիկ, քաղաքացիներ, իրապես մասնակցեն այս օրենքի նախագծի քննարկման  գործընթացին, բարձրացնեն բոլոր այն մտահոգությունները, որ գուցե, մասնավորապես, իմ մտքով չէր անցնում:

Ամբողջությամբ հասկանալով եւ ողջունելով այս օրենքի հիմնավորման մեջ այն գաղափարը, որ մենք սրանով ուզում ենք հանրակրթության որակը բարձրացնել, չնայած ես, ինքս, այդ միտքը քննադատել եմ, բայց ի վերջո, կարծես թե ես էլ եմ գալիս այն մտքին, որ հնարավոր է, որ մեր հանրակրթության որակը բարձրանա, բայց ինքս ինձ անմիջապես... ընդվզում եմ իմ ասածի եւ մտածածի դեմ, որովհետեւ ունեմ հետեւյալ փաստարկները:

Չի կարող այս օրենքը հանրակրթության որակը բարձրացնել ճիշտ այնպես, ինչպես Հանրապետությունում գործող բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ ունենք օտարալեզու` Ֆրանսիական, Ամերիկյան համալսարաններ ունենք օտարալեզու, բավականին հեղինակավոր եւ լավ կրթություն տվող համալսարաններ են, բայց նրանց փորձը այդպես էլ մեր մյուս համալսարանների վրա չի տարածվում, իրենք այդ փորձը չեն վերցնում եւ միանգամից ինքս ինձ ժխտում եմ:

Մեկ ուրիշ հիմնավորում: Բոլորս հիշում ենք, որ, այսինքն` ուզում եմ հիշեցնել, որ այս նախագծի հենց առաջին օրվանից ես ասել եմ, որ հանրակրթությունը այսօր օտարալեզու չէ: Միայն մայրենիով է, բայց մենք ունենք հանրակրթության բավականին ցածր մակարդակ, այն էլ մայրենի լեզվից, եւ այս խնդիրը չափազանց մտահոգող է, շարունակում է մնալ մտահոգող, եւ հատկապես ես ուզում եմ իմ գործընկերներին հետեւյալ փաստերի մասին ասել: 2010 թվականի հոկտեմբերին ՀՀ-ի բոլոր դպրոցների ավագ դպրոցների 10-րդ դասարանում հայոց լեզվից Գիտելիքների թեստավորման կենտրոնը անցկացրեց, այսպես ասած` արտաքին գնահատում, եւ ի՞նչ են ցույց տալիս այդ փաստերը:

Փաստերը ցույց են տալիս, որ հայերենի միջին թվանշանը 10 միավորանոց համակարգում, խոշոր քաղաքներում 4.1 տասնորդական է, գյուղերում` ավելի ցածր, կան հայոց լեզվից, իսկ մաթեմատիկայից` մի քիչ ավելի բարձր: 9 եւ 10 միավոր ստացող աշակերտ ամբողջ ՀՀ-ում` հայոց լեզվից, չկա:  Ամբողջ հանրապետությունում մաթեմատիկայից 9 եւ 10 միավոր ստացել են ընդամենը 6 աշակերտ, իսկ հայերենից` ոչ մեկը:

Այս հարցերը չափազանց մտահոգող են, ոչ միայն ինձ, այլեւ` շատերին, եւ երբ ուզում ես այս տեսանկյունից նայել այս օրենքի տրամաբանությունը, օրենքի նախագծի հիմնավորումը, առաջին հայացքից կարդում ես եւ ասում, որ գուցե, գուցե օգնի: Բայց փորձը նորից, մեր վերլուծությունները տարբեր դպրոցների, տարբեր տարիների փորձի, ասում է այն մասին, որ` չէ՛, մենք էլի խաբվելու ենք:

Տեսեք, իմ հարցի հետ կապված, ես ուզում եմ բարձրաձայնել հետեւյալի մասին` օրենքը չունենք, բայց այսօր Հայաստանում կան օտարալեզու դպրոցներ թե՛ ոչ պետական, թե՛ պետական, թե՛ միջկառավարական: Այսօր, վերջերս եմ պարզել` 2 օր առաջ, որ Երեւանում գործում է լրիվ հանրակրթական դպրոց, որն ունի 1-ից 6-րդ դասարան: Հասցեն` Նար-Դոսի 2, հիմք` ինչ-որ միջկառավարական պայմանագիր: Այս դպրոցի մասին գիտեն կրթության, գիտության տարբեր նախարարներ, բայց ի՞նչ օրենքով, ո՞ր օրենքի հիման վրա է գործում այս դպրոցը, երբ մենք նոր ընդունում ենք օրենք այն մասին, որ միջկառավարական պայմանագրով կարող է լինել այդպիսի դպրոց:

Ինչպես հարցիս մեջ հնչեց Անանիա Շիրակացի ՓԲԸ դպրոցը, որը որեւէ իրավական` կազմակերպաիրավական տեսանկյունից մեր օրենքների մեջ չի տեղավորվում, սահմանել է օտար լեզվով ուսուցում: Ինչպես ասացի պրն նախարարին, այդ 3-րդ եւ 4-րդ կարգի ծրագրեր են, բոլոր դասարանների սաների համար, եւ ուսուցման լեզուն կարող է լինել ո՛չ հայերենը, ծրագրերն էլ ո՛չ մեր պետական ծրագրերը: Գործում է, կա, այդ նշանակում է, օրենքը չկա, բայց դպրոցը կա: Էլի շատ դպրոցներ ռուսերեն լեզվով, գիտեք, մենք արդեն ունենք Հայաստանում 44 դպրոց, որոնք ռուսաց լեզվով կրթություն են կազմակերպում` 44:

Ուզում եմ հարց տալ` եթե օրենքը չունենք եւ այսքան օտարալեզու դպրոցներ կան, բա որ օրենքը ունենանք, ի՞նչ կլինի: Այս հարցը տալիս եմ, որ իմ հետեւյալ միտքն ասեմ: Իմ բոլոր առաջարկները օրենքում ընդունվել են, եւ ես ուրախ եմ դրա համար, որ «Լեզվի մասին» օրենքում, օրենքի այն առաջին նախադասության շատ վտանգավոր բացառությունը հանվեց եւ էլի շատ բաներ, բայց այդքանի հետ մեկտեղ, ես այսօր չեմ կարող քվեարկել այս օրենքի օգտին, որովհետեւ, նորից եմ հնչեցնում հարցս, եթե օրենքը չունենք եւ ունենք այսքան օտարալեզու դպրոցներ, եթե ունենանք այս  օրենքը, ապա ի՞նչ կլինի:

Ես կիսում եմ մեր հասարակության այն զանգվածի մտահոգությունը, որ այս դպրոցները կշատանան եւ այն թիվը, որ սահմանափակված է այս օրենքով, էլի կարող է օրենքի մի ուրիշ փոփոխությամբ մեծանալ եւ մենք էլի կկանգնենք հայոց լեզվով կրթությունը երկրորդ կարգի կամ ստորադասվող կրթության հաշվին: Սա անթույլատրելի միտք է, սա անթույլատրելի գաղափար է, որը ինձ շարունակում է հանգիստ չտալ:

Ի վերջո, որպես հետեւություն ասեմ, նամանավանդ բոլոր փաստարկները հնչում են այն մասին, որ կրթության մեջ կոռուպցիան ամենաբարձրն է, եւ ելնելով այս ամենից, եթե մենք չունե՛նք կոռուպցիայի դեմ պայքարող միջազգային չափանիշներին համապատասխանող գործիքներ, չունե՛նք միջազգային չափանիշներին համապատասխան արդարադատություն, չունե՛նք միջազգային չափանիշներին համապատասխան բազմակարծություն ապահովող լրատվություն, հատկապես` հեռուստատեսություն, չունե՛նք ազատ խոսք, բազմակարծություն, քննադատություն, հետեւաբար, հարգելիներս, դուք էլ եք հասկանում, որ քանի դեռ չունե՛նք միջազգային չափանիշներին համապատասխան այս նշածս գործիքները ունենալու արդարամիտ պետություն, հետեւաբար չենք կարող ակնկալել այս օրենքի սահմանափակումներով առաջնորդվող իրականություն:

Ես նորից եմ կրկնում, իմ բոլոր առաջարկները ընդունվելու պարագայում նույնիսկ, այս մտահոգությունները ինձ թույլ չեն տալիս քվեարկել այս օրենքի համար:

Ս.ՆԻԿՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն տիկին Բախշյան: Հարգելի գործընկերներ, մեզ մնացել է 3 րոպե: Պրն Մինասյան, դուք ցանկություն ունե՞ք սկսելու:

 Առաջարկվում է մեր աշխատանքները շարունակել վաղը, հարգելի գործընկերներ: Մեր աշխատանքները ավարտվեցին, ցտեսություն, մինչ վաղը:




ԱԺ Նախագահ  |  Պատգամավորներ|  ԱԺ խորհուրդ  |  Հանձնաժողովներ  |  Խմբակցություններ  |  Աշխատակազմ
Օրենսդրություն  |   Նախագծեր  |  Նիստեր  |   Լուրեր  |  Արտաքին հարաբերություններ   |  Գրադարան  |  Ընտրողների հետ կապեր  |  Հղումներ  |  RSS