National Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.amNational Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.am
HOME | MAIL | SITEMAP
ArmenianRussianEnglishFrench
Արխիվ
16.11.2017

Երկ Երք Չրք Հնգ Ուր Շբթ Կիր
01 02 03 04 05
06 07 08 09 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30
 
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎ
ՎԵՑԵՐՈՐԴ ԳՈՒՄԱՐՄԱՆ ԵՐԿՐՈՐԴ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆ

ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ N 15

16 նոյեմբերի 2017

Ժամը 10:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼՆԵՐ  ԷԴՈՒԱՐԴ ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎԸ ԵՎ ՄԻՔԱՅԵԼ ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆԸ
 
 

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի պատգամավորներ: Խնդրում եմ տեղադրել քարտերը եւ նախապատրաստվել գրանցման: Գրանցում։ Գրանցվել է 82 պատգամավոր, կա՞ն պատգամավորներ, ում չի հաջողվել գրանցվել: Չկան, քվորում ունենք, կարող ենք սկսել մեր աշխատանքները։

Հարգելի պատգամավորներ, այսօր ԱԺ-ի հյուրն է Նիդեռլանդների թագավորության սենատի նախագահ, նորին գերազանցություն տիկին Անկի Բրուկելս Կնոլի գլխավորած պատվիրակությունը: Խնդրում եմ ողջունել մեր գործընկերներին:

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Հարգելի բարեկամներ, ելույթի համար ձայնը տրվում է Նիդեռլանդների թագավորության սենատի նախագահ, նորին գերազանցություն տիկին Անկի Բրուկելս Կնոլին: Համեցեք: Ծափահարություններով ողջունենք մեր գործընկերուհուն:

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ա.Բ.ԿՆՈԼ

-(Թարգմանություն)

Հարգելի պարոն նախագահ, Ազգային ժողովի հարգելի անդամներ, ինձ համար մեծ պատիվ է այսօր լինել այստեղ` Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի լիագումար նիստերի դահլիճում:

Ցանկանում եմ անկեղծ շնորհակալություն հայտնել նախագահ Արա Բաբլոյանին այս հնարավորությունն ընձեռելու համար: Ինձ համար, որպես խորհրդարանի նախագահի, մեծ պատիվ է մեկ այլ երկրի խորհրդարանում ուղերձով հանդես գալու հնարավորությունը:
 
 

Հարգելի պարոն նախագահ, Ազգային ժողովի հարգելի անդամներ, հնարավոր է, որ Հայաստանում դրախտի լինելը հիմնված է եղել հին քարտեզների եւ աստվածաբանական արձանագրությունների կամ հայկական բնաշխարհի դրախտային գեղեցկության վրա: Հայտնի անգլիացի բանաստեղծ լորդ Բայրոնը համոզված էր դրանում: Եթե Սուրբ գիրքը ճիշտ է հասկացվում` գրել է նա 1886 թվականին, ապա դրախտը եղել է հենց Հայաստանում:

Ես թողնում եմ երկրային դրախտի տեղանքի քննարկումն աստվածաբաններին, սակայն ես գիտեմ, որ Հայաստանը մեծ եւ կարեւոր դեր է խաղացել քրիստոնեության պատմության մեջ: 301 թվականին Հայաստանն աշխարհում առաջին երկիրն է եղել, որն ընդունել է քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն Տրդատ Երրորդ թագավորի օրոք, ով առավել հայտնի է որպես Տրդատ Մեծ: Էջմիածնի տաճարը, որը կառուցել է Տրդատ Երրորդ թագավորը, համարվում է աշխարհի հնագույն տաճարներից մեկը: Ինձ համար մեծ պատիվ է, որ վաղը կարող եմ այցելել այս տպավորիչ եւ պատմական տաճարը:

Բայց սա ամենը չէ: Հայաստանը համարվում է աշխարհի հնագույն երկրներից մեկը: Վաղ քաղաքակրթություններն առաջացել են քրիստոնեությունից 4000 տարի առաջ եւ աշխարհին հայտնի ամենահին կաշվե կոշիկը, եւ գինեգործության կարասները հայտնաբերվել են ձեր երկրում: Հայաստանին հաճախ վերաբերվում են որպես քաղաքակրթության օրրանի: Ես իսկապես գիտակցում եմ, որ կանգնած եմ պատմական հողի վրա:

Հարգելի պարոն նախագահ, Ազգային ժողովի հարգելի անդամներ, այժմ` 2017 թվականին, մենք այստեղ ենք: Մենք ապրում ենք բարդ աշխարհում, որտեղ ահաբեկչությունը, ապատեղեկատվությամբ հիբրիդային հակամարտությունները, կիբեր պատերազմները եւ կլիմայական փոփոխությունները գերիշխում են մամուլի էջերում: Ուժերի հարաբերակցությունը փոխվում է, ի հայտ են գալիս նոր սպառնալիքներ, ինչպես նաեւ` նոր հնարավորություններ մեր երկրների համար:

Երբեմն այնպիսի զգացողություն է, կարծես աշխարհի գերտերություններն են որոշում գետի ուղղությունը: Թվում է, թե մենք ենթարկվում ենք մեզ շրջապատող գերտերությունների կամքին: Չնայած սա որոշ չափով կարող է ճշմարիտ լինել, մենք չպետք է մոռանանք, որ միջին չափի երկրներն, իսկապես, կարող են նշանակալի դեր խաղալ: Մենք չպետք է մոռանանք, որ միջին չափի երկրները, ինչպիսիք են Հայաստանը եւ Նիդեռլանդները, գտնվում են բացառիկ դիրքերում. կամուրջ լինելու յուրահատուկ դիրքերում: Նրանք կամուրջ են շահերի միջեւ, կամուրջ են գերտերությունների միջեւ, իսկ Հայաստանը կամուրջ է Արեւելքի եւ Արեւմուտքի միջեւ :

Հայաստանը յուրահատուկ դիրք ունի պատմական, աշխարհագրական եւ քաղաքական առումներով, որպեսզի որպես կամուրջ հանդես գա մի կողմից Եվրամիության միջեւ, իսկ մյուս կողմից` Ռուսաստանի  եւ եվրասիական այլ երկրների միջեւ: Ես իսկապես հույս ունեմ, որ Հայաստանին կհաջողվի հետագայում իրականացնել այս դերը` ի շահ հայերի եւ ի շահ բոլորիս, որքան էլ այն դժվար լինի:

Հարգելի պարոն նախագահ, Ազգային ժողովի հարգելի անդամներ, Նիդերլանդների Թագավորության Սենատը միջխորհրդարանական համագործակցության երկարամյա ավանդույթ ունի: Մենք համոզված ենք խորհրդարանների միջեւ երկխոսության եւ խորհրդարանական դիվանագիտության կարեւորության հարցում:

Միջխորհրդարանական համագործակցությունը, ինչպես օրինակ Եվրոպայի խորհրդում, կարող է նոր հնարավորություններ ընձեռել. այն կարող է նպաստել բարելավված փոխըմբռնմանը եւ խթանել երկրների միջեւ բարիդրացիական փոխհարաբերությունները: Ահա թե ինչու ինձ համար հաճելի է Հայաստան այցելելը: Ես անհամբեր սպասում եմ հետագա երկու օրերին, երբ բազմաթիվ հանդիպումներ կունենամ երեւելի մարդկանց հետ, ինչպես նաեւ կտեսնեմ ձեր գեղեցիկ երկիրը:

Կրկին շնորհակալություն եմ հայտնում, որ այսօր հնարավորություն ունեցա ուղերձով դիմելու ձեզ: Ինձ համար հաճելի եւ մեծ պատիվ է այստեղ գտնվելը:

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Հարգելի գործընկերներ, շարունակում ենք մեր աշխատանքները: Կարծում եմ` ծափահարությունների շղթան պետք է շարունակել: Այսօր` նոյեմբերի 16-ին «ԱԺ բաց դռներ» ծրագրի շրջանակներում ԱԺ են այցելել Երեւանի պետական համալսարանի տնտեսագիտության եւ կառավարման ֆակուլտետի ուսանողներն ու դասախոսները: Ողջունենք նրանց:

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Բոլորը մերոնք են` բոլորը: Հարգելի բարեկամներ, այժմ անցնում ենք քվեարկությունների:

Քվեարկության է դրվում կառավարության կողմից ներկայացված «Սահմանամերձ համայնքների սոցիալական աջակցության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն:

Կողմ` 83
Դեմ` չկա
Ձեռնպահ` չկա

Որոշումն ընդունված է:

Քվեարկության է դրվում  «Սահմանամերձ համայնքների սոցիալական աջակցության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագծի առաջին ընթերցումից հետո գրավոր առաջարկների ներկայացմամբ ժամկետը մեկ շաբաթ սահմանելու մասին» ԱԺ որոշման նախագիծն ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն:

Կողմ` 84

Գումարում ենք պրն Աշոտյանի, Միհրան Հակոբյանի եւ Խոսրով Հարությունյանի գրավոր տեղեկանքները, որ նրանք կողմ են, այսինքն` կողմ 87:

Հարգելի պատգամավորներ, այլեւս քվեարկություններ չունենք, բայց շարունակում ենք քվեարկել «Հայաստանի Հանրապետության 2018 թվականի պետական բյուջեի մասին» օրենքի նախագիծը: Հարգելի պատգամավորներ, հարակից զեկուցմամբ կարող են ելույթ ունենալ նախագծի վերաբերյալ եզրակացություն ներկայացված մշտական հանձնաժողովների մեկական ներկայացուցիչներ: Եթե կան ցանկություն` խնդրեմ: Եթե չկան, սահուն անցնում ենք մտքերի փոխանակության համար հերթագրման: Հերթագրում` մտքերի փոխանակության համար: Հարգելի պատգամավորներ, հերթագրվել է 9 պատգամավոր: Կա՞ն պատգամավորներ, ում չի հաջողվել հերթագրվել, ում կոճակը չի աշխատել, քարտը չի աշխատել: Չկան: 9 պատգամավոր ունենք: Հարգելի պրն Գեւորգ Պետրոսյան, համեցեք: Նախապատրաստվի տիկին Նաիրա Զոհրաբյանը:

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի նախագահող, հարգարժան գործընկերներ, արդեն առիթ ունեցել եմ ասելու, որ բյուջեն, որպես փաստաթուղթ, պետք է արտացոլի ՀՀ Սահմանադրության առաջին հոդվածը: Բյուջեի նախագիծը ներկայացնողները բազմիցս ասել են, որ բյուջեն հավասարակշռված է, բայց ես չեմ կիսում այդ կարծիքը, քանզի գտնում եմ, որ բյուջեն հավասարաչափ չի արտացոլում երկրի սոցիալականության, ինքնիշխանության, ժողովրդավարության եւ իրավական անվտանգության բաղադրիչները:

Բյուջեն չպետք է լինի իրականությունից կտրված փաստաթուղթ: Բյուջեն պետք է արտացոլի ոչ միայն Սահմանադրության հիմնադրույթները, այլեւ ՀՀ ազգային անվտանգության ռազմավարությունը: Գիտենք, որ դեռեւս 2007 թվականին ՀՀ Նախագահի թիվ 37 հրամանագրով հաստատվել է ՀՀ ազգային անվտանգության ռազմավարությունը, որտեղ ուղղակիորեն նշվել է, որ ազգային անվտանգության կարեւոր բաղադրիչ է բարեկեցությունը, մասնավորապես` շեշտադրում է արվել, որ պետությունը պետք է ապահովի գիտակրթական գործունեության արդյունավետ առաջընթացը, մարդկանց սոցիալական պաշտպանվածությունը, իսկ ներկայացված բյուջեի նախագիծը բացարձակապես հակասում է այդ ռազմավարությանը:

Ընկերներ, կրկնությունից խուսափելու համար ընդամենը հիշեցնեմ, որ բյուջեն կրճատել է սոցիալական պաշտպանության ծախսերը: ՀՀ-ն սոցիալական պետություն է, ինչը նշանակում է, որ ամենից առաջ աշխատունակ ցանկացած քաղաքացի պետք է ապահովվի աշխատանքով, իսկ անաշխատունակներին` պետությունը ապահովի լրացուցիչ նյութական աջակցության միջոցներով: Այսօր բյուջեն ձեռնպահ է մնացել այդպիսի միջամտությունից:

Հարգելի ընկերներ, ես երեկ, մեր հարգարժան գործընկերոջը...

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Պրն Պետրոսյան, հազար ներողություն: Հարգելի գործընկերներ, ես հասկանում եմ, որ տիկին սենատի նախագահի հայանպաստ ելույթից հետո արձագանքները բուռն են, բայց խնդրում եմ լսենք ոչ պակաս հետաքրքիր ելույթը` պրն Պետրոսյանի ներկայացմամբ: Համեցեք պրն Պետրոսյան:

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Երեկ ես հարց ուղղեցի իմ գործընկերոջը առ այն, թե ի՞նչ է մեզ խոստանում 2018 թվականի բյուջեի նախագիծը ՀՀ-ում դատական համակարգի անկախության եւ արդարադատության որակի բարելավման հարցում, եւ փաստորեն ստացվեց, որ բյուջեն այս հարցում մեզ ոչինչ չի խոստանում:

Հարգելի գործընկերներ, մենք հաճախ, երբ քննարկում ենք ՀՀ արտաքին քաղաքականությունը` Արեւմու՞տք, թե` Ռուսաստան, հաճախ ենք ասում` ինչու կամ-կամ, եւ ոչ` եւ-եւ: Հիմա ես այդ նույն հարցը ուղղում եմ իմ հարգարժան գործընկերներին` ինչու կամ-կամ: Երբ մենք ասում ենք, որ բյուջեն սոցիալական ուղղվածություն չունի, մեր ընդդիմախոսները, այսինքն` բյուջեի նախագծի հեղինակները ասում են, որ ձեռնպահ են մնացել սոցիալական ուղղվածությունից, քանի որ շեշտը դրել ենք կապիտալ ներդրումների վրա: Ինչու հնարավոր չէ՞ եւ նա, եւ նա:

Ես մեկ անգամ ասել եմ, հիմա կրկնում եմ իմ օրինակը` եթե մենք պետությունը հաճախ նույնականացնում ենք ընտանիքի հետ, դա նույն բանն է, որ ընտանիքի ղեկավարը կանգնի, հայտարարի, որ իրենք որոշել են կապիտալ վերանորոգման ենթարկել իրենց բնակավայրը, եւ այդ պատճառով ընտանիքի անդամները պետք է զսպեն իրենց ախորժակը, պետք է չդիմեն բժշկի, պետք է չհագնվեն, չուտեն եւ այդպես շարունակ: Ինչպե՞ս կարելի է այդպես ընտանիք ղեկավարել:

Եթե մենք ասում ենք, որ մեր ազգային անվտանգության կարեւոր բաղադրիչը ժողովրդի բարեկեցությունն է, ապա ինչպե՞ս կարելի է առանց բարեկեցության հույս ունենալ մարտունակ լինել աշխարհում: Ես այն համոզմունքին եմ, որ Հայաստանի արտաքին անվտանգությունը ուղղակիորեն կախված է ներքին անվտանգությամբ, իսկ եթե բյուջեն չի ապահովում բարեկեցություն, չի կարող ապահովել արտաքին անվտանգություն:

Ընկերներ, շարունակ խոսում ենք կրճատումների մասին: Ես երեկ հարց բարձրացրեցի` սոցիալական համարվող պետությունը, եթե իր քաղաքացիներին սպառնում է ընդհանուր զբաղվածության կազմող աշխատողների 4 տոկոսի քանակի կրճատումով, ապա ո՞րն է երաշխիքը, որ տնտեսական աճ խոստանալու դեպքում այդ աշխատատեղերը պետք է վերականգնվեն: Ի՞նչ է, մենք մի ձեռքով ժողովրդին աշխատանքից ազատում ենք` շուրջ 20 հազար մարդու դատապարտում ենք սովի, անգործության, եւ ասում ենք` մենք սոցիալական պետություն ենք եւ տնտեսական աճ ենք խոստանում: Եթե բյուջեի նախագիծը ի վիճակի է տնտեսական աճ ապահովելու, ինչու՞ ենք մենք 20 հազար մարդու սովի մատնում:

Հարգելի գործընկերներ, անվերջ կարելի է խոսել, բայց այսօր համերաշխության օրն է, եւ ես սահմանափակվում եմ այսքանով եւ պնդում իմ կարծիքը առ այն, որ ներկայացված բյուջեն չի արտացոլում ՀՀ Սահմանադրության գերակայությունները, չի արտացոլում ՀՀ ազգային անվտանգության ռազմավարությունը, հակասում է Սահմանադրությանը, հակասում է Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրին, հակասում է Վերանայված Եվրոպական սոցիալական խարտիային, որ Հայաստանը մասնակցում է դրան եւ ՀՀ-ի օրենսդրության բաղկացուցիչ մասն է, հակասում է տնտեսական, սոցիալական եւ մշակութային իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրին, որին նույնպես Հայաստանը անդամակից է, եւ գտնում եմ, որ այս բյուջեն չի կարող բուժել մեր պետության, մեր հասարակության եւ մեզ տանջող ցավերը: Շնորհակալ եմ` ուշադրության համար:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն պրն Պետրոսյան: Հաջորդ ելույթի համար ձայնը տրվում է Նաիրա Զոհրաբյանին, խնդրեմ:

Ն.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի նախագահող, հարգարժան խորհրդարան, կառավարության անդամներ, 5 պատճառ, թե ինչու պետք է դեմ քվեարկել կառավարության ներկայացրած այս բյուջեին:

 Պատճառ առաջին` բյուջեով նախատեսված չէ թոշակների, նպաստների եւ նվազագույն աշխատավարձերի բարձրացում? Սա անթույլատրելի է` հաշվի առնելով խայտառակ գնաճը: Ի դեպ, ուզում եմ ցիտել վարչապետին. մենք պետք է գնաճին դիմակայելու համար ստեղծենք բարենպաստ պայմաններ: Այստեղ չի պրն վարչապետը, թե չէ ես իրեն կհարցնեի` գնաճը սեղմելու եւ զսպելու բարենպաստ միակ պայմանը նպաստ, թոշակ եւ նվազագույն աշխատավարձ բարձրացնելն է, ինչը այս բյուջեով չի արվում: Ավելին` եթե այստեղ լիներ աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարը, ես իրեն կդիմեի, թե ի՞նչ է կատարվում տարբեր սոցիալական ծառայություններում, ինչի մասին ահազանգում են մեր քաղաքացիները, որ թոշակառուներին ստիպում են խնդրագրեր գրել, որ իրենց կենսաթոշակները վերահաշվարկ անեն եւ վերագանձում անեն, որովհետեւ ինչ-որ մի ժամանակ ստաժը սխալ հաշվարկված է եղել: Սա բացարձակ անթույլատրելի է, եւ դիմում ենք այն թոշակառուներին, ում անունով սոցիալական ծառայությունները խնդրագրեր են գրում, որ թոշակառուները խնդրում են, որ իրենց թոշակը վերահաշվարկել, դիմել մեր խմբակցությանը:

Պատճառ երկրորդ, թե ինչու՞ պետք է դեմ քվեարկել այս բյուջեին` խայտառակ գնաճը, որը որեւէ կերպ չի զսպվում: Ի դեպ, հաշվի առնելով նվազագույն կենսաապահովման զամբյուղը, այն գնաճը, որը այսօր կա, ուղղակի տանում է կրկնակի եւ եռակի աղքատացման: Ի դեպ երեկ եւ նախօրեին այստեղ ասվեց, որ ապրանքատեսակներ կան, որոնց գինը իջել է: Եթե քաղաքացու համար 10-րդ կամ 15-րդ նշանակության ապրանքատեսակների, օրինակ` բոլտ ու գայկայի գինը իջել է, բայց առաջին անհրաժեշտության  սպառողական զամբյուղ` մթերքներ, մսամթերք, այսօր ԱՎԾ վիճակագրության տվյալներով նաեւ հագուստը, նաեւ երեխաների հագուստը մինչեւ 15 տոկոս թանկացել է, չեմ կարծում, որ որեւէ քաղաքացու կարող է հուսադրել, որ բոլտ ու գայկայի գինը իջել է:

Երրորդ պատճառը` 5560 աշխատատեղի կրճատումն է: Սա անթույլատրելի է: Այստեղ ասում են` ֆինանսների նախարարը ասեց` աշխատատեղեր են բացվելու` վիրտուալ աշխատատեղեր, որոնք դեռ չեն բացվել, թող գնան, այնտեղ աշխատեն: Ես ինչքան էլ փորձեցի հասկանալ, թե ինչպե՞ս կարող է օրինակ` կրճատված ուսուցիչը, բժիշկը գնալու եւ աշխատելու ասենք` Ամուլ սարի հնարավոր բացվող հանքերում որպես հանքափոր, որեւէ կերպ այդ աշխատաշուկայի տրանսֆորմացիան չկարողացա պատկերացնել: Երբ գնում է մարդկային ռեսուրսի օպտիմալացում, բերեմ մի թիվ 18 թվականի բյուջեից: Ի դեպ, հիշում եք այդ մեքենաների օպտիմալացման շոուն: 2018 թվականի բյուջեով մեքենաների եւ սարքավորումների ձեռք բերման եւ պահպանման ծախսերը կտրուկ աճել են: 17 թվականին նախատեսված է եղել 17.4 մլրդ դրամ, հիմա, հարգելի գործընկերներ, 18 թվականի բյուջեով` 32.4 մլրդ դրամ: Բա էդ ու՞ր մնաց ձեր օպտիմալացումը, թե՞ օպտիմալացումը վերաբերում էր միայն մարդկանց եւ աշխատատեղերին:

Պատճառ չորրորդ` ինչու՞ պետք է դեմ քվեարկել այս բյուջեին: Բյուջեով կրթության եւ գիտության ծախսերի կրճատումն են: Ինչ-որ այս հատվածից անընդհատ այս հատվածից լսում էինք, հիշում էինք հայտարարություններ գիտելիքահենք տնտեսության, գիտության առաջընթացի, որ մեր ամենակարեւոր ռեսուրսը կիրթ եւ գրագետ երիտասարդն է, գիտնականն է, որը պետք է կարողանա իր գիտական պոտենցիալը ներ դնել տնտեսության զարգացման մեջ: Գեղեցիկ նախադասություններ, արդյունքում` 0 արդյունք:

Պատճառ 5, թե ինչու՞ պետք է դեմ քվեարկել այս բյուջեին` դեմոգրաֆիկ ծայրահեղ պատկեր: Ես հիմա չեմ ցանկանում թվարկել բոլոր այն համայնքների անունները, ընդամենը` մի քանի անուն. Անտառաշեն, Կարմիր աղեկ, ծաղկաշատ, Դպրեւանք, Արուր, Ճակատել, Արերիս, Շրվենանց, Հարավար եւ տասնյակ գյուղերում չկա առաջին դասարան կամ այդ դասարաններում լավագույն դեպքում կա մեկ աշակերտ: Սա, ուղղակի դեմոգրաֆիական աղետ է, սա խայտառակ արտագաղթի ուղղակի հետեւանք է:

Ի դեպ, կրկին անդրադառնամ վարչապետի արած մի հայտարարությանը. «Տնտեսական աճը ով է զգում իր մաշկի վրա եւ ով չի զգում, դա շատ սուբյեկտիվ եւ անչափելի գործոն է»: Ոչ, պրն վարչապետ, դա շատ չափելի գործոն է, եւ եթե դուք եւ ձեր թիմը գոնե մեկ օր ձեր մաշկի վրա զգայիք այն, ինչ շարքային քաղաքացին է զգում, չէիք ասի, որ տնտեսական աճը անչափելի գործոն է, եւ կապված է մաշկի զգացողությունից:

Մի առաջարկ, որը «Ծառուկյան» դաշինքը, անպայմանորեն, կներկայացնի վարկերի վերաբերյալ: Եվրոպական բազմաթիվ երկրներում մինչեւ վարկերը հաստատելը խորհրդարանի կողմից, դրանք նախապես քննարկվում են բոլոր քաղաքական ուժերի հետ` հատկապես խորհրդարանական մոդելի երկրներում, մինչեւ անգամ վարկային այդ բանակցությունները սկսելը: Մենք առաջարկելու ենք, որ այսուհետ որեւէ վարկային համաձայնագիր չբերվի խորհրդարան, մինչեւ նախապես չստանան քաղաքական ուժերի համաձայնությունը, մինչեւ չտեսնենք այդ վարկերի «ա»-ից մինչեւ վերջնակետ ամբողջ սխեման, որից հետո նոր խորհրդարանը պետք է թույլատրի կառավարությանը բանակցել` վարկեր ներգրավելու համար, որովհետեւ այս տարիներին վարկային անարդյունավետ քաղաքականությունը ուղղակիորեն կործանարար է եղել երկրի համար եւ արհեստականորեն ավելացրել է մեր երկրի արտաքին պարտքը:

Հարգելի գործընկերներ, ես նշեցի` իմ վստահ համոզմամբ այն հիմնական պատճառները, թե ինչու՞ պետք է դեմ քվեարկել այս ներկայացված բյուջեին: Շնորհակալ եմ:

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Հարգելի գործընկերներ, ես ամբողջ հերթականությունն ասեմ: Հիմա ես հանդես կգամ` որպես նիստ վարող արտահերթ ելույթով, այնուհետեւ` կառավարության ներկայացուցիչ, տարածքային կառավարման նախարար պրն Լոքյանը, Տիգրան Ուրիխանյան, Հակոբ Հակոբյան` հանձնաժողովի նախագահ, Միքայել Մելքումյան` հարգելի պրն փոխխոսնակ, գյուղատնտեսության նախարար` Իգնատի Առաքելյան, Արտակ Զեյնալյան, Արամ Սարգսյան, Գագիկ Մելիքյան, Վահե Էնֆիաջյան, կրթության նախարար` Լեւոն Մկրտչյան, Լենա Նազարյան, Սերգեյ Բագրատյան, Հրայր Թովմասյան: Այս հերթականությամբ շարժվում ենք առաջ: Հիմա, թույլ տվեք ես հանդես գամ իմ արտահերթ ելույթով:

Բարեւ ձեզ, հարգելի գործընկերներ, հարգելի փոխխոսնակ, կառավարության հարգելի ներկայացուցիչներ, հարգելի պատգամավորներ, տիկնայք եւ պարոնայք, սիրելի հայ ժողովուրդ, այսօր մենք քննարկում ենք 2018 թվականի ամենակարեւորագույն փաստաթուղթը` 2018 թվականի բյուջեի նախագիծը, եւ օրիգինալ չեմ լինի, ինչպես նախորդ 11 նախագծերի ժամանակ եմ խոսել հիմնականում քաղաքական շեշտադրումներով, այսօր եւս կխոսեմ քաղաքական շեշտադրումներով` հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ բյուջեն, նախ եւ առաջ քաղաքական փաստաթուղթ է:

Հիմա` ըստ էության: Յուրաքանչյուր պետության բյուջե պետք է բխի այն կառավարության ծրագրից, այն քաղաքական ուժի նախընտրական ծրագրից, որը հրապարակվել է:  2018թ. բյուջեի նախագիծը բխում է Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության ու ՀՅԴ-ի համատեղ նախընտրական ծրագրից, կառավարության 5-ամյա ծրագրից, որը մենք ընդունել ենք հենց այս դահլիճում, եւ սրա տրամաբանական շարունակությունից:

Առնվազն անհասկանալի է, երբ մենք այս բյուջեում` այս նախագծում,  փորձում ենք տեսնել բաներ, որոնք օբյեկտիվորեն չեն կարող լինել: Սիրելիներս, մենք երբեք չենք ասել, որ մի զարկով աղքատությունը պետք է վերանա, որ 2018թ. աշխատավարձերը պետք է 100 կամ 150 տոկոս ավելանան, թոշակները պետք է ավելանան: Մենք ասել ենք, որ 2017թ. տնտեսական աճի համար պայմաններ ստեղծելու տարի է, եւ 2018թ-ից մենք սկսելու ենք երկարաժամկետ հեռանկարում տնտեսական 5 տոկոս աճ ապահովել:

Հաջողվե՞լ է սա, թե` ոչ: Բերեք փաստերով խոսենք: Այսօր ՀՀ-ն 8 ամսվա տվյալներով ամենալավագույնն է ԱՊՀ տարածաշրջանում: Համեմատության համար, այս բյուջեն 4.5-ից 5 տոկոս աճ է ապահովում, եւ համեմատության համար այսօր Ադրբեջանում -1-ից -0.9 տոկոս տնտեսական աճ է` -0.9-ից -1, եւ դա ո՛չ իմ տվյալներն են, ո՛չ էլ կառավարության, դա պաշտոնական միջազգային տվյալ է, որը հասում է բոլորին: ՌԴ-ում? -1.8, Բելառուսում` 0.7, Ղազախստանում` 3.3, իսկ մենք դրել ենք 4.5-ից 5:

Եթե խոսում ենք ցանկություններից, հարգելի բարեկամներ, կներեք, չեմ կարծում, որ ՀՀԿ-ի ու ՀՅԴ-ի ցանկությունները մեր սիրելի «Ծառուկյան» դաշինքի կամ «Ելք» խմբակցությունների ցանկությունից կամ մեր հասարակության ցանկություններից պակաս են: Եթե ցանկության ժանրից ենք խոսում, մենք էլ ենք ցանկանում, որ մի 200 տոկոսով աշխատավարձներն ու թոշակները ավելանան: Ռեսուրսը` տեղը ասեք, ոչ թե զգացմունքով, այլ` փաստերով:

Ամենագլխավոր պատճառը` ինչու՞ եմ առաջարկում կողմ քվեարկել այս բյուջեի նախագծին: Գլխավոր պատճառը` այս բյուջեն կայունացման բյուջե է, իրատեսական բյուջեի նախագիծ է, հնարավորություն է տալիս երկարաժամկետ աճ ապահովել: Մեր խնդիրը ոչ թե այսօր եւ հիմա դնել մեր ողջ ռեսուրսները եւ տալ աշխատավարձերի, թոշակների կամ նպաստների բարձրացում, այնուհետեւ գնալ կտրուկ վայրէջքի, եւ 10 տարի չկարողանալ կայունություն ապահովել, այլ մեր խնդիրն է աստիճանաբար, էվոլյուցիոն ճանապարհով, խնդիրները լուծելով ապահովել երկարաժամկետ հեռանկարում երկարաժամկետ տնտեսական աճ: Սա է դրա փիլիսոփայությունը:

Երկրորդ եւ ամենակարեւոր պատճառը` մեկ անգամ չէ, որ այս ամբիոնից ասել եմ` ՀՀ-ի համար թիվ մեկ խնդիրը այսօր էլ վաղն էլ, տեսանելի ապագայում էլ մնալու է անվտանգությունը: Անվտանգության մարտահրավերները մեր թիվ մեկ մարտահրավերներն են:

Այս բյուջեն իր առջեւ նման խնդիր լուծու՞մ է, թե՞ ոչ, սա անվտանգության բյուջե՞ է, թե՞ ոչ, պաշտպանության ծախսերը ավելացնելու բյուջե՞ է, թե՞ ոչ, պաշտպանական անվտանգությունը ուժեղացնելու բյուջե է. թե՞ չէ: Բերեք սրանից խոսենք` այո, թե` ոչ: Այո, փաստերով եմ խոսում: Ուրեմն, միայն պաշտպանական ոլորտի ծախսերը ավելանում են 28 մլրդ դրամով` 28 մլրդ դրամով, անվտանգության ոլորտինը` 32 մլրդ դրամով: Հռետորական հարց բոլորիդ` սրանով մենք անվտանգության համակարգը ուժեղացնու՞մ ենք, թե՞ ոչ: Այո՞, թե՞ ոչ: Կարծում է` տրամաբանությունը պարզ է, որ այո: Եթե այո, նշանակու՞մ է, որ այս բյուջեն բխում է մեր անվտանգության հզորացման տրամաբանությունից: Իհարկե` այո: Իսկ կա՞ մեկը, ով կարող է ասել` անվտանգությունից ավելի կարեւոր ոլորտ, որ այդ գումարը ոչ թե դնենք պաշտպանության եւ անվտանգության վրա, այլ տանենք, դնենք մեկ այլ ոլորտում: Իհարկե` ոչ:

Մենք դեմ չենք, որ նպաստներն էլ ավելացնենք, աշխատավարձներն էլ ավելացնենք, բայց սիրելի բարեկամներ, ոչ ի հաշիվ երբեք անվտանգության:

Երրորդը` մենք պետք է մեր ժողովրդին ոչ թե ձուկ տանք այսօր, այլ` ձուկ բռնել սովորեցնենք: Նպաստելով, նպաստելով, նպաստելով մենք պետք է հնարավորություն տանք, որ մարդիկ կարողանան, պայմաններ ստեղծեն այդ ձուկը բռնելու, եւ այն ոլորտները, որտեղ թիրախային են, որտեղ մեր հանրությունը ունի գումարներ ներդնելու կարիք, մենք հենց այնտեղ ավելացրել ենք այդ բյուջետային ծախսերը: Որտե՞ղ է ամենաանապահով խավը: Գյուղերում չէ՞` համայնքներում: Այնտեղ ծախսերը ավելացրել ենք: Ճի՞շտ եմ պրն նախարար: Ճիշտ եմ:

Հարգելի բարեկամներ, ավարտելով խոսքս, ես շատ բնական եմ համարում, որ մեր հարգելի ընդդիմադիր գործընկերները պետք է քննադատեն, ընդդիմությունը քննադատելու համար է, եւ պետք չի զարմանալ, որ ընդդիմությունը պետք է քննադատի: Մենք էլ նրա համար ենք, որպեսզի կարողանանք փաստեր ներկայացնել, որ այս բյուջեն, սիրելի ժողովուրդ, բխում է մեր անվտանգության շահերից, եւ այս բյուջեի իրականացման դեպքում մենք կարող ենք ունենալ 4.5-ից 5 տոկոսանոց տնտեսական աճ, որը լավ պայման կարող է ստեղծի ապագա տարիների ընթացքում, որ ասում եմ ապագա, չեմ ասում 20 տարի, անմիջապես 2019 թվականից հետո ապահովել երկարաժամկետ տնտեսական աճ: Շնորհակալ եմ ուշադրության համար, եւ կոչ եմ անում իմ բոլոր գործընկերներին, միահամուռ կերպով ողջունել այս բյուջեի նախագիծը, եւ բնականաբար, դժվար է ընդդիմադիրներից ակնկալել, որ նրանք կողմ կքվեարկեն, բայց ես համոզված եմ, որ քաղաքական կոալիցիան միահամուռ կերպով եւ՛ կողմ կքվեարկի այս բյուջեի նախագծին, եւ՛ ամեն ինչ կանենք բոլորս միասին կառավարության հետ մեկտեղ, որպեսզի բյուջեի այս 2018 թվականի նախագիծը իրականություն դառնա: Շնորհակալություն:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, այժմ ձայնը տրվում է տարածքային կառավարման եւ զարգացման նախարար պրն Դավիթ Լոքյանին, խնդրեմ:

Դ.ԼՈՔՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, Տարածքային կառավարման եւ զարգացման նախարարության 18 թվականի պետական բյուջեի առանցքային խնդիրները հիմնականում տարածքներում եւ բուն համայնքներում տնտեսական զարգացման առաջին քայլերի իրականացման գործընթացն է: Բոլորիս հայտնի է, որ մենք պետական բյուջեից ունենք շուրջ 48 մլրդ դրամի ուղղակի հատկացում համայնքային բյուջեներին որպես ֆինանսական համահարթեցման գործոն` դոտացիաների տեսքով: Մենք այս միջոցը փորձելու ենք հանգեցնել արդյունավետ օգտագործման, որի արդյունքում մենք պետք է տարեվերջին տեսնենք համայնքներում կամ տարածքներում ստեղծվող աշխատատեղեր կամ ավելացված արժեք:

Գիտեք, ես մեկ անգամ եւս այս ամբիոնից այդ հայտարարությունն արել եմ, մենք յուրաքանչյուր տարի հատկացնում ենք շուրջ այդ 50 մլրդ դրամի չափով գումարը համայնքային բյուջեներին, բայց չէինք ֆիքսում, թե ինչ ենք ունենալու յուրաքանչյուր տարվա արդյունքում: Դա հիմնականում վարչական ծախսերի մասով իրացումն է համայնքներում եւ մենք չենք ունենում որեւէ կապիտալ ներդրում: Եվ ամենափոքր խնդիրը, որ գյուղական համայնքներում ծագում է, այն հասնում է մինչեւ կառավարություն, որպեսզի լուծում գտնի: Վերջերս պատգամավորները հարց էին բարձրացնում գյուղական համայնքների փոքր ու մեծ խնդիրների մասին, սակայն մենք չենք թելադրել, չենք համոզել, չենք փոխանցել համայնքին, որ ինքը իր ստացած պետական միջոցներով, իր սեփական եկամուտներով պետք է իրականացնի տվյալ խնդիրները: Վարչական ծախսերը համայնքներում հասնում են մինչեւ 75 տոկոսի, դա հիմնականում աշխատավարձ եւ այլ բնույթի ծախսեր, իսկ կապիտալ հասցեագրում չի իրականացվում:

Կառավարությունը փոխել է իր գործելակերպն այս հարցում, մենք դրել ենք բազմագործոն դոտացիաների տրամաբանությունն այս տարի, որի արդյունքում հեռավոր, բարձր լեռնային, սահմանամերձ, ինչպես նաեւ մեծ թվով 0-ից մինչեւ 18 տարեկան երեխա ունեցող համայնքները պետք է ստանան ավելի շատ դոտացիա, քանի որ իրենք իրականացնելու ավելի շատ խնդիրներ ունեն:

Այս տարի մենք պետական բյուջեի միջոցների ուղղվածությունը համայնքներ իրականացնելու ենք համայնքի տարեկան զարգացման ծրագրով` պլանով, որտեղ մենք ուղղակիորեն արգելում ենք նախկին սկզբունքներով հրատապ ծրագրային գործընթացով միջոցներ հատկացնել համայնքներում այս կամ այն խնդիրը լուծելու համար: Համայնքը ինքը պետք է իր սեփական միջոցներով մասնակից դառնա այդ ծրագրերի իրականացմանը, որի դեպքում ինքը կենտրոնական կառավարությունից կարող է միջոցներ ստանալ: Կունենա 100 մլն դրամ, պետությունը պարտավորվում է այդ 100 միլիոնին իր կողմից ավելացնի, որպեսզի ծրագրային որեւէ քայլ իրականացվի տվյալ համայնքում:

Տարածքային զարգացման խնդիրներն էլ ավելի սուր են արտահայտվում, քանի որ եթե մենք հանրապետության ընդհանուր տարածքը դիտարկում ենք, մենք ստանում ենք մի անհարթություն, որտեղ մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ն հանրապետությունում տատանվում է 2000-ից մինչեւ 7000-ի սահմաններում` Սյունիք, Երեւան ամենաբարձր ՀՆԱ ունեցող տարածքներն են, Տավուշ, Շիրակ, իսկ մյուս մարզերի ՀՆԱ-ն տատանվում է 2000 դոլարի սահմաններում: Ինչ քայլեր պետք է ձեռնարկել, որպեսզի հավասարաչափության որոշակի տիրույթ ստեղծենք, որպեսզի տարածքները կարողանան միմյանց մոտենալ եւ համահունչ զարգացման ընդհանուր կոնցեպտ ունենալ:

Դրա համար այս տարի մենք պետական բյուջեի աջակցությամբ տարբեր միջազգային ծրագրերով ուղղակի հասցեագրված ծրագրեր ենք իրականացնում կամ իրականացնելու ենք հանրապետության տարբեր բնակավայրերում? Ես մի քանի օրինակներ կթվարկեմ, այսպես` դրանից շուրջ 45-ը գյուղական համայնքներ են Տավուշի մարզում` հատկապես սահմանամերձ, որոնք ուղղակի ծրագրային օժանդակություն են ստանում միջազգային կազմակերպություններից եւ մեր պետական բյուջեի համաֆինանսավորման օգնությամբ:

Չինարի գյուղում կաթիլային ոռոգման համակարգի ներդրման միջոցով շուրջ 54 հեկտար ինտենսիվ այգիների հիմնում` 18 ընտանիքի համար, գինու 3 տնայնագործական արտադրության կազմակերպում նույն Չինարի գյուղում, դրանք հատուկ փոքր գործիքներ են, որոնք տրամադրվում են խաղողը ճզմելու, շշալցնելու եւ տնայնագործության պայմաններում արտադրված գինին շուկա հանելու եւ վաճառելու համար:

Այգեձոր գյուղում կաթիլային ոռոգման համակարգով ստեղծվել են շուրջ 16 ջերմոցներ, որոնք տրվել են գյուղացուն որպես սեփականություն, որտեղ իրենք ընտանիքով իրականացնում են իրենց գործունեությունը? Արդյունքում ստեղծվել է 8 աշխատատեղ, նույն Այգեձորում եւս 3 տնայնագործական արտադրամաս է հիմնվել, Տավուշ գյուղում հիմնվել է գինու 3 տնայնագործական արտադրամաս, կաթիլային ոռոգման ջերմատնային 12 տնտեսություններ:

Տավուշ-Չինչինում միջհամայնքային գյուղտեխնիկայով հագեցված կայանի կառուցում` կոմբայն, թրթուրավոր տրակտոր եւ այլ գործիքների տրամադրում: Ներքին Կարմիրաղբյուրում ջերմատների, ոռոգման համակարգերի կառուցում եւ այսպես շարունակ? Մասնավորապես? Բերդավանում արդեն տրամադրված է 12 ջերմատներ, Ոսկեւանում` 6 հեկտար միջին ինտենսիվությամբ այգիներ են հիմնվել, Կոթիում «Լուսավոր սահմաններ» ծրագրի շրջանակում գյուղի ամբողջական լուսավորում է անցկացվել, Ոսկեպարում հիմնվել են սառնարանային տնտեսություններ, տրամադրվել են պտղի եւ բանջարեղենի արհեստական չորանոցներ, հատկացվել է բեռնատար մեքենա, որով բերքը պետք է հասցվի կենտրոն եւ այլն:

Այս կարգի մենք շուրջ 200 ծրագիր ենք նախապատրաստվում իրականացնել այս տարի: Պետության օժանդակության չափն այս ծրագրերում շուրջ 1 մլրդ դրամ է, մնացածը` օտարերկրյա պետությունների եւ բարեգործական կազմակերպությունների միջոցներն են:

Ընդհանրապես տարածքների համաչափ զարգացման կոնցեպտի հիմքում այսօր մենք ՀՀ-ում սկսել ենք 8 խոշոր ծրագիր: Դրանցից առաջինը` Սյունիքի մարզի Ղափան քաղաքում է, դա փոքր գործարանի հիմնում է, որը պետք է արտադրի կղմինդր, բետոնե սալիկներ` հիմնականում աղբահանության արդյունքում պլաստմասե թափոնների եւ ավազի խառնուրդից: Երկու սեղմող կայաններ պետք է տեղավորվեն երկու տարբեր քաղաքներում, որտեղից հումքը պետք է մատակարարվի:

Գեղարքունիքի մարզի Գեղամասար, Փամբակ, Արեգունի, Սյունիքի մարզից Անգեղակոթ, Շաղատ գյուղական բնակավայրերում իրականացվելու են ծրագրեր` ոռոգման ցանցերի, գյուղտեխնիկայի, հացահատիկի զտիչ եւ աղաց ունենալու, կաթի սրահներ ձեւավորելու, ինչպես նաեւ կենսագազի կայաններ հիմնելու միջոցով ջերմատնային տնտեսությունների ստեղծում ծովի մակերեւույթից շուրջ 2000 մետր բարձրություն ունեցող տարածքներում: Այսինքն` մենք մեր ամբողջ գաղափարախոսությունը ես ձեզ ամբողջ ցանկը կարդամ,  Գյումրիում մենք «Մայքրոսոֆթ»-ի հետ միասին հիմնել ենք հատուկ լաբորատորիա, որտեղ արդեն կայուն 97 աշխատատեղ է ստեղծված եւ ՏՏ կենտրոնում երիտասարդ մասնագետներն աշխատում, տեղափոխվել են արդեն ընկերություններ:

Մենք ամբողջ խնդիրը սոցիալական ոլորտի գերակայությունից տեղափոխում ենք տնտեսական ոլորտ: Սոցիալական ոլորտի համար թողնում ենք ներդրումների ընդհանուր 30 տոկոսը, իսկ 70 տոկոսը պետք է տեղափոխվի համայնքների տնտեսական ծրագրերի իրականացմանը:

Միջազգային օժանդակությամբ, նաեւ ձեր օգնությամբ հաստատված վարկային ձեւով մենք սկսել ենք համայնք-պետություն համագործակցությամբ համայնքային տնտեսական ծրագրերի իրականացումը: Դրա առաջին փուլը սկսվել է Շիրակի մարզում ՀՀ տարածքային զարգացման հիմնադրամի օժանդակությամբ, եւ մենք ենթադրում ենք, որ 2018 թվականին` մինչեւ տարեվերջ, շուրջ 20 ծրագիր կունենաք Շիրակի, Գեղարքունիքի մարզերում, որոնք առաջնահերթ ընտրված մարզեր են:

Խոշոր ծրագրային բլոկ ունենք երկրում` աճի բեւեռի քաղաքների զարգացման ծրագիրն է, որի համար այսօր լուրջ նախապատրաստական աշխատանքներ ենք իրականացվում: Դա շուրջ 10 քաղաքներ են, որոնք պետք է երկրում ունենան այնպիսի պատկեր, որ դառնան ձգող, գրավիչ: Առաջին ծրագիրը Ջերմուկում սկսել ենք պետական բյուջեի տնտեսված միջոցների հաշվին, իսկ 2018-ի բյուջեում շուրջ 3.4 մլրդ դրամ ենք հատկացրել այդ ծրագրի իրականացմանը:

Հաջորդ շարքում` Գյումրի, Վանաձոր, Դիլիջան, Ծաղկաձոր, Սեւան, Աշտարակ եւ այլ քաղաքներն են, որոնց ընտրությունը իրականացվում է բեւեռային քաղաքների հայեցակարգի տրամաբանությամբ, որը կարծում եմ` կառավարությունն առաջիկա նիստերին ընդունելու է:

Ընդհանուր առմամբ, ես կարծում եմ, որ այն տրամաբանությունը, որը դրված է ոլորտում բյուջետային ծախսերի միջազգային այլ ծրագրերի օժանդակությամբ, հիմնականում ուղղվելու է տնտեսական զարգացմանը, աշխատատեղերի ստեղծելուն, իսկ տարեվերջին գերատեսչությունը պետք է հաշվետվություն տա, թե ինչ թվով աշխատեղեր են ստեղծվել մարզերում, համայնքներում եւ ինչպիսի ավելացված արժեք է այն ապահովել տվյալ տարածքներում: Շնորհակալություն:

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Շնորհակալություն պրն Լոքյան: Հարգելի գործընկերներ, ձայնը տրվում է հարգելի պրն Տիգրան Ուրիխանյանին, նախապատրաստվի հարգելի պրն Հակոբ Հակոբյանը: Հարգելի պրն Ուրիխանյան, համեցեք` ձայնի իրավունքը ձերն է:

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: Հարգարժան խորհրդարան, նիստին հետեւող հարգելի քաղաքացիներ, վստահ եմ` կոռեկտությանս հետ կապված կասկածներ եւ վարանումներ չկան, ինչ կասեմ,  ամեն բան վերաբերելու է հոգեբանությանը, մոտեցումներին, կառավարության դիրքին, ըստ այս ֆինանսական փաստաթղթի ներկայացման եւ գործունեության, ուստի խնդրում եմ որեւէ մեկին չկանխագուշակել ընդդիմության մոտեցումները: Փառք Աստծո, այսօր խորհրդարանում ունենք այնպիսի ընդդիմություն, որը երազում է ամուր, կանգուն, հզոր ՀՀ-ի մասին, պատրաստ է ցանկացած ջանք գործադրել դրա համար եւ վստահ եմ, որ պատիվ ունեմ ներկայացնելու այդպիսի մոտեցումներով թիմ եւ դաշինք:

Ինչ վերաբերում է բյուջեին դեմ քվեարկելու եւ չքվեարկելու հիմնավորումներին, ամենեւին էլ այն պատճառով չէ, որ ընդդիմությունը ընդդիմություն է, եւ պետք է դեմ քվեարկի: Հիմնավորումները տարբեր ձեւերով բերվում են: Օրինակ` միայն իր համար արհեստականորեն դեմ քվեարկողների բանակ ձեւավորելու ցանկություն ունեցող կառավարությունը կարող էր առնվազն կարեւորագույն 3 կետով նվազեցնել դրամական ծախսերը, որպեսզի քննադատության տեղ ստեղծի: Սա թվում է, թե մազոխիստական ինչ-որ մոտեցում է եղել կառավարության կողմից` բյուջեն կազմողների կողմից, որպեսզի կպնելու տեղ լինի, քննադատելու տեղ լինի, դեմ քվեարկելու տեղ լինի, թե՞ սա հոգեբանության դրսեւորում է: Կարո՞ղ է պատահի մարդիկ, ովքեր ավելի շատ ժամանակ են անցկացրել այլ պետություններում աշխատելիս, ֆինանսական կորպորացիաներում աշխատելիս, Հայաստանում օտարերկրյա կազմակերպություններ ղեկավարելիս, միգուցե դրա համա՞ր են նվազեցրել կրթության ծախսերը, սոցիալական ծախսերը, առողջապահության ծախսերը: Ախր գոնե այստեղ պետք էր սիմվոլիկ ավելացում տային, ոչ` նվազեցում, որ խոսելու տեղ չլինի: Սա հոգեբանության դրսեւորում է:

Սիրելի բարեկամներ, պետական բյուջեի փաստաթուղթն ուսումնասիրելիս ինչ ասես տեսա` հանգիստ, մշակույթ, կրոն, պետական մարմինների պահպանում կա, դե բնական է` 1 մլրդ 250 մլն, ընդ որում թվարկված է ամեն ինչ` թանգարաններ, մշակույթի տներ, ցուցահանդեսներ, ակումբներ, արվեստի ծախսեր, հանգստի, սպորտի ծախսեր, հիմնանորոգում, շինարարություն եւ այլ մշակութային կազմակերպությունների գծով մի 808 մլն եւս` կինեմատոգրաֆիան 611 մլն: Դե կինեմատոգրաֆիան մեր մոտ զարգացման տեմպեր ունի, ակնառու է, ոլորտը հզոր է, այո, անպայման պետք է:

Պետական վարչական ապարատի պահպանման ծախսերի մասին տասնյակ միլիարդների շուրջ միշտ եմ խոսել, հիմա չեմ անդրադառնա, հետաքրքիր մի դրվագ` Տրանսպորտի եւ կապի նախարարությունը, հավանաբար, Հայաստանում ոլորտը զարգացնելու ուղղությամբ առաջարկ է արել կամ չգիտեմ ինչպես, եւ բյուջեում կառավարության կողմից տեղ է գտել հետեւյալը. «Ուղեւորափոխադրումներից ստացած վնասի դիմաց «Հարավ-կովկասյան երկաթուղի» ՓԲԸ-ին պետական բյուջեից սուբսիդիայի տրամադրում 308 մլն-ի չափով:

Սիրելի բարեկամներ, 365 մլն-ով` համադրելի գումարի չափով նվազեցրել եք սոցիալական ծախսերը: Սա կարող էր արվել միայն հոգեբանության շրջանակներում: Կարծում եմ` սխալ է:

Ջրային տնտեսության ոլորտում նախատեսվում է շարունակել եւ իրականացնել արտաքին աղբյուրներից ստացվող նպատակային վարկերով եւ դրամաշնորհներով ծրագրեր: Ջրօգտագործող ընկերությունների ջրերի հայտնի դրամաշրջանառության եւ եկամուտների այլեւայլությունների մասին պատմությունները հիմա պատմե՞մ, թե՞ գիտեք, որ այդտեղից կարելի էր փողերը բերել:

Անվտանգության համակարգի` պաշտպանական համակարգի ուղղությամբ տրամադրված ծախսերն ավելացել են: Շատ լավ է, պետք է ավելանային, իհարկե, պետք է ավելանա: Ինչպես ՀՀԿ փոխխոսնակն ասում էր` դա նշանակում է, որ անվտանգությունն ուժեղանում է: Գիտեք ինչ, անվտանգությունն ուժեղանում է, երբ ուժեղանում է կրթությունը այն քաղաքացիների, որոնք պետք է ապրեն այդ երկրում, որոնց անվտանգությունը պետք է ապահովել: Բա, պակասեցնելով կրթության ծախսերը 714 մլն-ով, համադրելի այլ ծիծաղելի գումարներ կարող եմ հոդվածներով բերել, եւ սա նշանակում է, այսինքն` առանց այն էլ մենք ունենք ծանրագույն վիճակ կրթության մեջ, ու՞մ հայտնի չի, որ տարիներ շարունակ մենք կրթության մեջ հետընթաց ենք ունեցել: Որտե՞ղ են այն քաղաքացիները` կիրթ, քաղաքավարի, պատրաստված, զարգացող քաղաքացիները, որոնց անվտանգությունը պետք է ապահովեն, որոնք պետք է ապահովեն մեր երկրի անվտանգությունը:

Առողջության վերաբերյալ: Կա այսօր երկրում միջին վիճակագրական քաղաքացի, էլ չեմ խոսում այսօր 1 միլիոն աղքատների մասին, որոնք առողջության խնդիր չունեն երկրում: 5.9 մոտ` 6 մլրդի հասնող գումարով նվազեցնել առողջապահական ծախսերը, որպեսզի հիվանդ մարդկանց անվտանգությունն ապահովե՞նք: Սա սխալ մոտեցում է: Սա սխալ մոտեցում է ընդհանուր բնույթի հանրային ծառայությունների մասով: Օրենսդիր եւ գործադիր մարմիններ` 20 մլրդ, ընդհանուր բնույթի այդ հոդվածի 10 մլրդի մեջ չգտնվե՞ց մարդկանց առողջությունն անվտանգորեն ապահովելու հնարավորություն:

Մի հրաշալի բան կա` տնտեսական զարգացում եւ ներդրումներ: Պետական աջակցություն փոքր եւ միջին ձեռնարկատերերին հիմնադրամի կանոնադրական հիմնախնդիրների իրականացմանը` 152 մլն դրամ: Էս վաճառականների, նորից պետք է ասեմ` կաշին քերթելուց դրանից ավել գումար չեք բերի: Էս ինչ աջակցություն է, ի՞նչ հիմնադրամ է, ի՞նչ ծրագրերի իրականացում:

Սիրելի բարեկամներ, այո, միգուցե փողը երկրում բավարար չէ, թեպետ կան շատ ոլորտներ, որտեղից կարող ենք այդ գումարները հայթայթվել, դրա մասին խոսել ենք նախընտրական ծրագրի ժամանակ, դրա մասին խոսում ենք հենց հիմա էլ, եւ էլի կխոսենք, բոլորն էլ լավ գիտեն: Բայց ենթադրենք` գումարները բավարար չեն: Դրանց բաշխումը, բաշխման հոգեբանությունը չի հուշում, որ այս բյուջեն պատրաստողները, հարգելիներս, հեռահար եւ երկարաժամկետ կացության բնակության ու զարգացման նպատակ են հետապնդում ՀՀ կոչվող մեր վարչական տարածքային միավորում:

Ես ունեմ այս մտավախությունը, եւ այս մտավախությունից ելնելով քվեարկելում  եմ, բնականաբար, ճիշտ այնպես, ինչպես չէր ցանկանա քաղաքական մեծամասնությունը: Շնորհակալ եմ:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն պրն Ուրիխանյան: Հաջորդ ելույթի համար ձայնը տրվում է ԱԺ սոցիալական հարցերի եւ առողջապահության մշտական հանձնաժողովի նախագահ պրն Հակոբ Հակոբյանին:

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք 2018 թվականի պետական բյուջեն, եւ առաջին իսկ ելույթներից ես հասկացա, որ կան ժողովրդին շատ սիրողներ եւ ժողովրդին ատողներ: Ատողներից մեկն էլ ես եմ: Բայց ես երեկ հարց տվեցի, եւ եթե ուշադիր լսեցիք իմ հարցը, ես առողջապահության հետ կապված հարց տվեցի, որ մեր մոտ հիվանդությունների զարգացման դինամիկան ինչպե՞ս է, եւ մենք ի՞նչ ենք անում այդ դինամիկան պակասեցնելու, նվազեցնելու համար: Հետեւաբար, ոնց որ մենք էլ ենք ուզում, որ ժողովուրդը առողջ լինի:

Ես կխոսեմ հիմնականում երկու բլոկների մասին, եւ կընդհանրացնեմ: Առաջինը` սոցիալական ոլորտը: Իմ գործընկերները նշեցին, որ թոշակները չեն բարձրացել, նպաստները չեն բարձրացել, նվազագույն աշխատավարձը չի բարձրացել: Գիտեք, դա այդպես է` չի բարձրացել, բայց դա ցուցիչ չի, դա ցուցանիշ չի: Կա սոցիալական ոլորտի համար եւ մեկ ցուցանիշ: Երբ դուք նայեք բոլոր վերլուծականները` բոլոր միջազգային կազմակերպությունների, նրանք չեն վերլուծում, թե աշխատավարձը բա՞րձր է, թե՞ ցածր: Նրանք վեր են լուծում` ինչքա՞ն է աղքատությունը: Սա է հիմնական ցուցանիշը: Մեր երկրում այսօր աղքատությունը կազմում է շուրջ 30%: Տեսեք, որպեսզի մենք աղքատությունը վերացնենք, նույն Համաշխարհային բանկի կամ Արժույթի միջազգային հիմնադրամի տվյալներով, հաշվի առնելով աղքատության սրությունը եւ խորությունը, մեզ պետք է այսօրվա վիճակով, շուրջ, տարբեր հաշվարկներ կան, բայց շուրջ 120 մլրդ փող, որ մենք ուղիղ հասցնենք մեր աղքատ շերտին` 30%-ին, եւ նրանք աղքատ չեն լինի եւ մենք կունենանք բացարձակ աղքատություն չունեցող հասարակություն:

Պրակտիկան ասում է հետեւյալը` որպեսզի 120 մլրդ փողը դու կարողանաս հասցնել հասարակությանը, պետք է այդքան էլ գումարես` շուրջ 200 մլրդ փող, որպեսզի բոլոր օղակներով անցնելով հասնի ուղիղ աղքատին: Մենք պետական բյուջեով նախատեսել ենք 40 մլրդ փող` աղքատության վերացման համար: Հիմա, տարեկան մեր սուբսիդիան, որ ստանում ենք` տրանսֆերտները դրսից, կազմում է 1.2-ից 1.4 մլրդ դոլար, այսինքն` 500-ից 600 մլրդ դրամ փող մենք ստանում ենք ոչ պետական ֆինանսավորմամբ` ստանում է յուրաքանչյուր քաղաքացի իր բարեկամից, հարեւանից, քրոջից, եղբորից, բայց մեր աղքատությունը 30% է: Դուք ձեզ հարց տվեք` լավ, եթե մեզ պետք է 200 մլրդ դրամ փող, որ Հայաստանում աղքատությունը վերանա, մեր հասարակությունը ստանում է 500 մլրդ դրամ փող, էդ աղքատությունը ինչի՞ է մնում:

Պատճառը պետական կառուցվածքի ոչ ճիշտ ինֆորմացիոն համակարգն է, ոչ ճիշտ վերահսկողության մեխանիզմն է, եւ երբ այս ամենը...

Առաջինը` պետք է ունենալ ճիշտ պետություն, կառուցված բոլոր համակարգերով: Սա համար մեկ խնդիրն է: Ես մի հատ օրինակ բերեմ` մենք մինչեւ այսօր գյուղհամակարգում չունենք հաշվառման որեւէ մեխանիզմ, չունենք այդ մեխանիզմը: Մեր հաշվարկները շատ կարող են մոտավոր լինել գյուղատնտեսության համակարգում, նախարարը նստած է, ինքը կարող է դա վկայել: Հետեւաբար, առաջին խնդիրը` պետք է ունենալ ճիշտ պետական համակարգ, որը պետք է լինի հասկանալի, հասանելի եւ կառավարելի:

Իմ գործընկերները նշեցին, որ 5560 աշխատատեղ է կրճատվում: Գիտեք, ցավալի է, որ կրճատվում է աշխատատեղ: Ես հիմա երկու ֆունկցիոնալ խնդիր եմ ուզում մեկնաբանել: Մի կողմից, երբ որ նույն աշխատանքը պետական ոլորտում կարող են անել 50 մարդ, ինչու՞ պետք է 55-ը անի, էդ ու՞մ գումարի հաշվին, էդ ու՞մ աշխատած փողի հաշվին են էն 5 հոգին աշխատավարձ ստանալու: Հետեւաբար, պետական համակարգում ինչքան քիչ մարդիկ լինեն, այնքան արդյունավետ կլինի եւ այնքան շատ գումարներ կմնան այլ նպատակների ծախսելու համար: Սա մեկ սկզբունք:

Սկզբունք երկրորդ` պետությունը ունի պարտավորություն իր բոլոր քաղաքացիների նկատմամբ, այդ թվում` այն քաղաքացիների նկատմամբ, ում օրենքով սահմանված կարգով աշխատանքից ազատում է: Հետեւաբար, պետությունը պետք է այդ աշխատանքից ազատվողների մասին մտածի` նրանց մեկ այլ աշխատատեղ տրամադրի: Սա երկրորդ սկզբունքը:

Հիմա, եթե մենք պայմանական դեռ նոր աշխատատեղ չենք ստեղծել, արդյո՞ք մենք պետք է կրճատենք, թե՞ չկրճատենք այդ 5560-ին: Դրա համար ասում ենք, որ պետք է լինի տնտեսական աճ: Ես բազմիցս լսել եմ` էդ որտե՞ղ է տնտեսական աճը: Գիտե՞ք որտեղ է, ձեզ ասեմ, եթե ձեզանից շատ մադիկ 1997 թվականը եւ 2017 թվականը համեմատեն իրար հետ, ապա այն ժամանակվա Հայաստանի եւ այսօրվա Հայաստանի տարբերությունը կտեսնեն հենց տնտեսական աճի իրական դրսեւորմամբ: Տնտեսական աճը մի անհատը չի, իր ընտանիքում ունեցած հաջողություններով: Տնտեսական աճը ամբողջ երկրի հաջողությունն է: 97 թվականին` 20 տարի առաջ, Սյունիք հասնելու համար մեքենայով պետք է գնայիր 5 ժամ եւ հետ գալուց մեքենան կամ պետք է ջարդվեր, կամ էլ ուրիշ մեքենայով հետ պիտի գայիր: Գյումրի գնալու համար պետք է գնայիր 3 ժամ, էլի պետք է մեքենադ թողնեիր Գյումրիում ու հետ գայիր: Այստեղ նստածներդ չեք մոռացել չէ՞ մեր ճանապարհները, մեր կառույցները, կոմունիկացիաները: Սեւան գնալու համար հարկավոր էր գոնե 1.5 ժամ, որ գնայիր Սեւան, այսինքն` տնտեսական աճը չպետք է տեսնել սեփական աճի բարիքով: Տնտեսական աճը պետք է տեսնել երկրի զարգացման տենդենցով: Դա մեր մոտ բավարա՞ր է: Իմ համար` ոչ, բավարար չի, բայց նման վերաբերմունքը ես չեմ կարծում, որ պետք է լինի ձեր կողմից:

Ես էլ եմ քննադատում, բայց պետք է քննադատել ռեալ եւ գիտակցորեն: Օրինակ` առողջապահության ոլորտին անդրադառնամ: Առողջապահության ոլորտում մենք ծախսում ենք բավական գումար առաջնային օղակի, այսինքն` ամբուլատոր պոլիկլինիկան օղակի պահպանման, աշխատանքների կազմակերպման համար: Արդյո՞ք այդ գումարը մեզ տալիս է արդյունավետություն, թե՞ ոչ: Չի տալիս: Տեսեք, առողջության պահպանումը կատարվում է առաջնային օղակում` 75%-ի սահմաններում կատարվում է առաջնային օղակում: Առաջնային օղակում ծախսվում է ընդհանրապես առողջապահության ոլորտի գումարների մաքսիմում 30-ից 35%-ը: Հիվանդանոցային ոլորտում ծախսվում է, պահպանվում է առողջապահության 25-ից 30%-ը, բայց ծախսվում է գումարների 70-ից 75%-ը: Հիմա, մենք ի՞նչ պետք է անենք` առաջնային օղակը զարգացնե՞նք, թե՞ հիվանդանոցային փողը ծախսենք հիվանդանոցային օղակի վրա: Հենց հիմա կա, ստացվել է երեւույթ, որ դու չես կարող, որովհետեւ օրենքներով ամրագրել ես` առողջապահության, հիվանդանոցային օղակին հատկացվող դեղերի, վիրահատությունների եւ այլն, եւ այլն գումարները: Չես կարող այդ գումարները արդեն կտրել հասարակությունից, որովհետեւ դա տրամաբանական չի: Միգուցե` իրավաբանորեն ճիշտ է, բայց` տրամաբանական չի:

Երկրորդը` դու չունես անհրաժեշտ գումար առաջնային օղակը զարգացնելու, որպեսզի կարողանաս փողը ծախսել ոչ թե հիվանդին բուժելու համար, այլ փողը ծախսես հիվանդ չունենալու համար: Սա է տարբերությունը: Հիմա ի՞նչ պետք է անենք, ասեք:

Դեմոգրաֆիկ խնդիր է: Իհարկե, մենք էլ ենք հասկանում, որ այդ խնդիրը լուրջ խնդիր է մեզ համար, բայց մեկն ու մեկդ` հասարակական կազմակերպությունները, որոնք այլ հակադեմոգրաֆիական քարոզներ են անում, մեկն ու մեկդ որեւէ հարց բարձրացրե՞լ է նրանց դեմ կամ ո՞վ է ասել, որ դեմոգրաֆիական խնդիրները լուծվում են միայն փողով, ո՞վ է ասել: Չկա նման խնդիր: Ո՞վ է ասել, որ պետությունը` սոցիալական պետությունը պարտավոր է չաշխատող մարդուն պահել: Չկա նման սկզբունք: Սոցիալական պետությունը պարտավոր է ցանկացած իր քաղաքացու համար ստեղծել աշխատատեղ, օժանդակել, աջակցել նրա կողմից, նրա հետ միասին իր գիտելիքներով, իր աշխատանքով իր կենցաղը ապահովելու համար: Սա է սոցիալական պետության իմաստը: Ի՞նչ է նշանակում` չաշխատող մարդուն փող տալը պետության պարտավորությունն է: Չկա նման սկզբունք: Շնորհակալություն:

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Մի ջղայնացեք պրն Հակոբյան, հանգիստ, համերաշխ` դուք համերաշխություն քարոզող մարդ եք: Հարգելի գործընկերներ, այժմ խորին հարգանքով ձայնը տրամադրում եմ հարգելի պրն փոխխոսնակ պրն Միքայել Մելքումյանին, համեցեք: Պրն փոխխոսնակի ելույթից հետո կունկնդրենք հարգելի նախարար պրն Իգնատի Առաքելյանին:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, մինչեւ բյուջեի հետ կապված բուն նյութին անցնելը, պետք է մի փոքր դիտարկում ներկայացնեմ: Երեկ այստեղ վարչապետի կողմից ներկայացվեց Առինջ մոլի հետ կապված որոշակի տեղեկատվություն, որը բացարձակապես չի համապատասխանում իրականությանը: Խոսքը գնում է նրա մասին, որ ի՞նչ է եղել, երբ որ հեռուստաընկերությունից մոտենում են կամ մարդիկ մոտենում են օպերատիվ հետախուզական ծառայության աշխատակցին եւ ասում են, որ ներկայացրեք խնդրեմ, թե ի՞նչ եք անում, ի դեպ պետք է նաեւ նրանք ներկայացնեն տնտեսավարող սուբյեկտներին Օհմի մասին իրենց որոշումը ծառայության պետի, որ չկա, միանգամից թողնում եւ այդտեղից գնում են: Սա, իհարկե, անթույլատրելի է: Ես դիմում եմ պրն վարչապետին եւ ասում եմ, որ ամեն ինչ պետք է տեղի ունենա օրինականության սահմաններում: Դրանք չեն եղել էպիզոդներ: Մարդիկ հարյուրներով, հազարներով չեն գալիս ԱԺ շենքի մոտ, ուղղակի որպեսզի ներկայանան եւ հետ գնան:

Ինչ վերաբերում է այն տեղեկատվությանը, որ 745 սուբյեկտ կա, այո, հենց անհատ ձեռներեցը նրա համար է, որպեսզի ինքն էլ աշխատի, եւ դրանց մեծ մասը պարտադիր չի, որ աշխատող ունենա, մենք էլ ասենք, որ 0.4% աշխատող կա: Սա այսքանը:

Ինչ վերաբերում է փաստաթղթավորմանը, հենց «Նորսոլ-կորսանտիկ» ընկերությունը, դա այդ անհատ ձեռնարկատերերի պահեստն է: Ինքը տալիս է քաղվածք, որտեղ ընդհանուր ներկրում է, վճարելով ԱԱՀ-ն  ձեռնարկատերերի հաշվին, եւ մաքսատուրքը: Սա այսքանը, եւ կխնդրեինք, որ այս հարցը տեղավորվի օրինականության սահմաններում, հնչի ճիշտ տեղեկատվություն, որպեսզի մարդիկ իմանան: Սա հո խաղ չի, որ մարդիկ գնում են, խաղ են անում, գալիս են ԱԺ եւ հետ են գնում:

Հիմա` բյուջեի մասին: Հարգելի գործընկերներ, այնուամենայնիվ, այս քննարկումների մեջ ես կարեւորում եմ, որ ՀՀ նոր անկախ պետության` մեր հանրապետության տնտեսությանը մենք տանք ֆունդամենտալ գնահատական, որը չասվեց: Մեկ օրում չի, որ մենք հասել ենք այս վիճակին, որը ես գնահատում եմ` ծանր, այսինքն` անցած տարվա համեմատ որեւէ բան չի գնացել: Ծրագրերի մասին, այո, հնչել են, եւ դրա համար իմ գործընկեր Շաքե Իսայանը, երբ երեկ հարց էր տալիս վարչապետին, ասում էր` ինչքա՞ն ներդրումներ կան 850 մլն-ից, միանգամից ասվեց, որ խոսքը գնում է ընդամենը ներդրումային ծրագրերի մասին:

Լավ, կարելի է շատ ցանկություններ ունենալ, դրա մասին հայտարարել, էն էլ նախկին վարչապետ Տիգրան Սարգսյանն էլ ասում էր` բացասական բաներ մի խոսացեք, որ բացասական սպասումներ չառաջանան: Բայց դրանից սայլը տեղից շարժվու՞մ է, ներդրում գալի՞ս է, չէ՞ որ մենք պետք է կարողանանք կանխորոշում տալ, թե ինչի՞ Հայաստան ներդրումներ չեն գալիս: Պատահական չի, որ մենք երեկ ասեցինք դրա մասին, չեմ ուզում նորից թվեր հնչեցնել, թե ո՞նց է լինում, որ ազատ հռչակված տնտեսական ապրանքային շուկաների մուտք ապահովող երկրում, որտեղ ամեն մեկը կարող է զբաղվի բենզին, նավթամթերքի, ցորենի, չգիտեմ մյուս ապրանքների ներկրումով, հանկարծ մեկ էլ մի քանի սուբյեկտ է զբաղվում, որովհետեւ դրա համար պայման չկա` գների քցում, հայերեն կոչվում է` գնակցում, տեմպինգ: Բերում են, տնտեսական ուժը, պարզ եմ բացատրում, այս մոդելին, պրն Արամյան, դուք պետք է գնահատական տաք, դուք ասում եք, որ հարկային ծառայության ղեկավարը ասում է, որ ազատ է: Ի՞նչն է ազատ: Նորից եմ կրկնում` ազատ ոչինչ չկա: Տնտեսական իշխանավորները, որոնք տարիներով են եկել, դուրս են շպրտում շուկաներից գները քցելով, եւ ոչ մեկն էլ չի ուզում զբաղվի: Մարդը չի կարող բիզնեսով զբաղվի տարիներով` վնասներ կրելով:

Այո, այդպես է ստացվել, մենք հիմա ռեւիզիայի չենք ենթարկում, թե նախորդ տարիների ընթացքում ո՞նց է ձեւավորվել սեփականատիրական ինստիտուտը, ո՞նց է եղել, բիզնեսները ո՞նց են գոյացել: Նորից եմ կրկնում` մեկ օրում չի, բայց հիմա մենք պետք է գնահատական տանք, որ դուք ասում եք` բյուջեի հենասյուները, բյուջեն այսօր պատասխան չի տալիս այդ հարցերին: Ես էլի եմ ասում` չեմ կրկնելու, որ թոշակ, աշխատավարձ չի բարձրանում: Ուզում եմ կրկնել, որ այո, մենք դինամիկա պետք է տանք: 2007 թվականին պետական պարտքը եղել է 14%, այսօր` 60%-ն է մոտենում, աղքատությունը ինչքա՞ն է եղել` 12%, այսօր ինչքա՞ն է` 30%, գործազրկությունը ինչքա՞ն է եղել` 6.5%, այսօր ինչքան է` 20%: Ի՞նչ անենք, այդ թվերի համար ծափահարե՞նք ձեզ, ծափ տանք, ասենք` էս ինչ լավ թվեր են: Կյանքը վատ է, չէ, գնալով վատանում է:

Ինչ վերաբերում է ներդրումներին, Հայաստանում բավարար ֆինանսական ռեսուրսներ կան, բայց քաղաքական դրդապատճառներով, որ ես ասացի, որ կան մոնոպոլացված տնտեսական կառույցներ, ցավոք սրտի, ես, որպես մասնագետ մտածում եմ, որ այդ տնտեսական կառույցները չպետք է թելադրեն քաղաքական ինստիտուտներին: Հակառակը` մենք պատերազմող երկիր ենք, եւ երբ դու մոնոպոլացնում ես, ունենում ես 10 տնտեսական սյուն, այդ սյուներն են թելադրում եւ պետությունն էլ այդ սյուներից կախվածության մեջ է մտնում, հարաբերությունների որակն էլ փչանում է: Այսինքն` այդ տնտեսական սյուները վերեւից նայելով մթնոլորտ են փոխում: Հայաստանը չի կարողանում մթնոլորտը փոխի, եւ դուք` որպես նախարարներ, այդ կառավարման օղակում շատ քիչ բան եք որոշում: Նման բան չկա, որ դուք քաղաքական պաշտոնյաներ եք, բայց քաղաքականություն ենք մշակում: Դրա համար ես տարբեր պաշտոնյաների հարց եմ տալիս` կառավարության նիստերում ռեալ բանավեճ կա՞, թե՞ չկա:

Հիմա, ձեր կառավարությունը, խոսքը վարչապետի մասին է, պատմական շանս ուներ, որպեսզի անցած մեկ տարվա ընթացքում, վերջին անգամ է դա լինելու, որովհետեւ 18 թվի ապրիլից հետո մենք անցնելու ենք նոր կառավարման համակարգի` պետության ղեկավարը լինելու է վարչապետը: Այդ պատմական շանսը, փաստորեն, չօգտագործվեց: Սա լինելու է վերջին վարչապետը, որը ՀՀ Նախագահ-վարչապետ հարաբերությունների կառավարման օղակում` այդ տիրույթում է գործելու: Ցավոք սրտի, մենք կունենանք 18 թվականի ապրիլից հետո, ոչ թե` ցավոք, այլ` այդպես, մենք կունենանք նոր իրավիճակ, եւ այն ժամանակ այս դրույթը, որ միշտ կառավարությանն ենք մեղադրում, կվերանա: Կունենանք պետության ղեկավար` վարչապետ:

Հիմա, մի շարք տնտեսագիտական խնդիրների մասին: Տեսեք, մենք ունենք բանկային համակարգ, հարկային ծառայություն, ներկրումային ծավալ, բյուջետային ծախսեր եւ դատական համակարգ: Պետական այս ինստիտուտները մեկը մյուսին պաս տալով ղեկավարում են հետագա աղքատացման կամ հետագա մոնոպոլացման գործընթացը: Ի՞նչ է անում` հարկային օրենքով, բացի ֆիսկալ ֆունկցիայից պետք է ունենա կարգավորիչ կամ սոցիալական ֆունկցիա, դուք լավ գիտեք, դասագրքերում ինչ գրված է, դուք դա գիտեք, բայց ինքը իր ֆունկցիան չի կատարում, միայն ֆիսկալ ֆունկցիա է կատարում: Փոխանակ գնա, տեղերը ցույց ենք տալիս, չեմ ուզում շատ երկարացնել` այստեղից բեր, Րոյալթիի մասին կարող եմ ասել, գազի ոլորտի մասին կարող եմ ասել, նավթամթերքի ոլորտների մասին կարող եմ ասել, եւ այլ ոլորտներ, գնում է, ասում է` չէ, ես էս 100 միլիոնը տանեմ, այն դեպքում, երբ այդ հարցը լուծված է: Եղբայր, էդ աշխատատեղը դու չես ստեղծել, ու՞ր ես գնում դրա հետեւից, մարդիկ տասնյակ տարիներով ստեղծել են, պետք է հանգիստ թողնել դրանց:

Դրա համար, մեր քաղաքական ուժը հենց իր ծրագրերով տարբերվում է: Այստեղ ծրագրային բանավեճ պետք է գնա: Մենք ասում ենք` դուք պետք է կարողանաք քաղաքական նյուխ ունենաք` քաղաքական վիճակ, որ նման օրենքներ, որ ընդունում ենք, դրա հետեւանքով մարդիկ դուրս չգան փողոց, դրա ձեռը հետո կրակն ընկնեք եւ ասեք` հիմա բանակցում ենք, ի՞նչ կարող ենք անել: Էս բաները պետք է նուրբ` կառավարման համակարգը նուրբ գործիքներ է պահանջում, միայն դասագրքերով չի:

Ինչ վերաբերում է ԿԲ-ին, տեսեք, ԿԲ-ն դասական առումով կայացած ինստիտուտ է, բայց կառավարություն-ԿԲ փոխլրացնող քաղաքականություն չկա: Վարկեր, ասում են` վարկերի տակ է: Եթե լինեիր դու զարգացած երկրում, վատ բան չկա, որ վարկ լինի, բայց երբ դու ապրում ես մեկ շնչի հաշվով 3700 դոլար ՀՆԱ ունեցող երկրում, այդ վարկերի բեռի տակ մարդը ուզում է փախնի, այստեղից գնա, որովհետեւ հազիվ պարտքերն է փակում, եւ ստիմուլը, խթանը աշխատելու կորում է: Աշխատածը հազիվ տալիս է... Այսինքն` այս պայմաններում, որ մարդ չի կարողանում կենսաապահովման պրոգրես ունենա, ինքը էս երկրից ուզում է գնալ: Իր դժգոհությունը հայտնում է ճամպրուկը վերցնելով եւ հանրապետությունը լքելով: Մենք դրա՞ն ենք գնում:

Իհարկե, մենք ունենք կոնցեպցիա, որ ամբողջ սահմանի վրա` շփման գծի ողջ սահմանով պետք է դրվի 3 մլրդ դոլարի գումար, որ դու ամրացնես քո սահմանը, եւ ինվեստորներին կանչես: Որեւէ մեկը կոնֆլիկտի սահմաններում շատ բարդ է մեծ ինվեստիցիա ներդնի: Կարող է 100 մլն, 50 մլն` միլիարդներից ավել ինվեստիցիան ունի տրամաբանություն եւ էլաստիկություն: Միջազգային շուկաներում, եթե միլիարդից ավել փող ես դնում` 2, 3 մլրդ, ինքը պետք է ապահոված վիճակ լինի:

Այս առումով մենք դեռեւս լուրջ անելիքներ ունենք, եւ ԿԲ-ն, որը Սահմանադրության նոր դրույթների համաձայն նաեւ ֆինանսական կայունության հետ միասին նաեւ գնային կայունություն է երաշխավորում, որեւէ անգամ ես չեմ տեսել, որ կառավարությունը նրան ասի` եղբայր, դու 480 խումբ ապրանքներով գնանկում ես ապահովում, բա էս ժողովրդի սոցիալական վիճակը` 10 ապրանքները, 20 ապարանքները, որ աղքատացնում են, դրա համար խնդիր չկա: Այսինքն` կառավարություն-ԿԲ բանավեճը ֆորմալ է` իրավական հարթության մեջ, եւ ես դրա համար առաջարկում եմ, որ սոցիալական ապրանքատեսակների գնաճը առանձին հաշվարկվի եւ դրվի կառավարության ծրագրում: Էն, որ ասում եք` քննադատում եք կոնստրուկտիվ: Խնդրեմ, սոցիալական զամբյուղի գնաճը բերեք, օրենքով սահմանենք, որպեսզի կառավարությունը պատասխանատու լինի, սրա համար, ԿԲ-ն` մյուսի:

Հաջորդ խնդիրը` տեսեք, կապված, մենք գազի մասին շատ ենք խոսել, ես էս վերջերս մի դիտարկում տեսա մամուլում, ես էլ մասնակցել եմ գազի հանձնաժողովում, ես շատ բան չեմ ասում` գնացեք, վերցրեք այդ հանձնաժողովի նյութերը, որը արխիվում դրված է, ԱԺ-ի, կտեսնեք թե կորուստները աճե՞լ է, թե՞ նվազել է: Նորից եմ կրկնում` այդ թիվը պետք է իմանան` 7-8 տոկոս կորուստ, որը 150 միլիոն խորանարդ մետր գազ է անում: 2 միլիարդ խորանարդ մետր մենք գազ ենք ներկրում հանրապետություն, էդ 150 միլիոնը ու՞ր է կորում, խողովակները բացվածքներ ունե՞ն: Գնացեք, աչքերով նայեք, էդ կորուստները պե՞տք է լինի, թե՞ պետք է չլինի: Դրա հիմքերն էլ գիտենք, թե ո՞ր ինստիտուտում, ո՞ր ամբիոնն է ձեւավորել այդ կորստի չափը, որը հետո մրցել են սակագնի մեջ, հետո էլ գերնորմատիվային կորուստներ մենք ունենք: Խնդրում եմ գնան եւ ուշադիր նայեն: Էն որ ասում եմ, որ դուք էլ եք հանձնաժողովում... Այո, մասնակցել ենք եւ ասել ենք` ուղղեք, ոչ թե ասել ենք` արձանագրել ենք, գնացեք, հանգիստ վայելեք դրանք:

Առայժմ` այսքանը, ֆրակցիայի անունից հանդես կգամ:

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Հարգելի գործընկերներ, արտահերթ ելույթի համար ձայնը տրվում է ՀՀ գյուղատնտեսության հարգելի նախարար Իգնատի Առաքելյանին: Պրն նախարար, համեցեք` խոսքի իրավունքը ձերն է:

Ի.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ազգային ժողովի մեծարգո նախագահություն, Ազգային ժողովի հարգելի պատգամավորներ, քանի որ 2017 թվականի ընթացքում, տարբեր հարթակներում մենք ներկայացրել ենք մեր նախաձեռնած ծրագրերը եւ բազմաթիվ քննարկումներ ենք կազմակերպել, իմ ելույթում ես կանգ կառնեմ հիմնական նպատակների եւ թիրախների վրա:

Գյուղացիական տնտեսությունների եկամուտների բարձրացում, սոցիալական հարցեր լուծող գյուղատնտեսությունից անցում արդյունաբերական, եկամտաբեր, գրավիչ, մրցունակ գյուղատնտեսության, ներմուծման փոխարինում տեղական արտադրությամբ, պարենային անվտանգության ցուցանիշների աճ, սրանք են այն գերակա նպատակները, որոնց հասնելու համար մշակել ենք նոր ծրագրեր ու նախաձեռնություններ, որոնցից որոշը մենք արդեն մեկնարկել ենք եւ որոշ ծրագրեր  կմեկնարկեն 2018 թվականին: Հիմնական թիրախները, մեր կարծիքով, որոնք կբարձրացնեն գյուղատնտեսությունում արդյունավետությունը, դրանք են.

1. գյուղտեխնիկայի թարմացում,

2. ջրային սակավ ռեսուրսների առավել արդյունավետ օգտագործում` այլընտրանքային լուծումների միջոցով

3. ինտենսիվ գյուղատնտեսության խրախուսում,

4. ապահովագրական համակարգի ներդրում,

5. արտադրող-վերամշակող-արտահանող շղթայի զարգացում,

6. օրենսդրական դաշտի կարգավորում,

7. ֆերմերների կրթական համակարգի արդիականացման միջոցով մասնագետների պատրաստում եւ վերապատրաստում եւ այլն:

Այդ նպատակով մշակել ենք հետեւյալ ծրագրերը: 2018 թվականին մենք կշարունակենք գյուղատնտեսական տեխնիկայի ֆինանսական վարձակալության 2%-ով լիզինգի պետական աջակցության ծրագիրը:

Գյուղատնտեսական տեխնիկայի կայանի հիմնում` փոքր ու միջին ձեռնարկություններին բարձրակարգ եւ մատչելի ծառայության մատուցման նպատակով:

Կաթիլային ոռոգման համակարգի ներդրման համար 2%-ով վարկեր կտրամադրվեն: Ձկնաբուծության ոլորտում կիսափակ համակարգի փորձնական ծրագրի իրականացում: Ժամանակակից տեխնոլոգիաներով մշակվող ինտենսիվ պտղատու եւ հատապտղատու այգիների հիմնման համար 5%-ով վարկեր կտրամադրվեն: Գյուղատնտեսությունը առավել ապահով դարձնելու նպատակով կարկտապաշտպան ցանցերի ներդրման համար 2%-ով վարկեր կտրամադրվեն: Ապահովագրական համակարգի փորձնական ներդրում, նաեւ կցանկանայի ընդգծել ԱԻՆ-ի կողմից հակակարկտային հրթիռային համակարգի ներդրումը, որը թույլ կտա համակարգված կերպով պայքարել կարկտահարության դեմ:

Փոքր ու միջին գյուղացիական տնտեսությունների զարգացման նպատակով կտրամադրվեն 3-10 մլն դրամի հասնող վարկեր` 5 տոկոսով: Կուզենայի նշել, որ այն համայնքներին, որոնք այսօր ստանում են սոցիալական աջակցություն եւ կոոպերատիվներին այդ նույն վարկերը կտրամադրվեն 3 տոկոս տոկոսադրույքով:

Գյուղատնտեսական հումքի մթերումների նպատակով ագրովերամշակման ոլորտին կտրամադրվեն 3%-ով վարկեր: Օրգանիկ գյուղատնտեսության զարգացման ուղղությամբ բազմաթիվ նախաձեռնություններ ենք սկսել: Սպանդանոցային մորթի փուլային անցում եւ սպանդանոցների կառուցումը խթանող քայլերի իրականացում: Անասնաբուժության ոլորտում օրենսդրական փոփոխությունների նախաձեռնում` համայնքային անասնաբույժի փորձի ներդրում:

Բնակչության առողջության համար անվտանգ սննդամթերքի արտադրության ապահովման համար գյուղատնտեսական կենդանիների պատվաստման ծրագրի իրականացում, անասնաբուժասանիտարական եւ բուսասանիտարական ծառայությունների մատուցում, հացահատիկային եւ հատիկաընդեղեն որոշ մշակաբույսերի տեղական սերմնաբուծության եւ սերմնարտադրության զարգացում, խաղողագործության եւ գինեգործության ոլորտներում վարվող պետական քաղաքականության ու զարգացման պետական աջակցություն եւ բազմաթիվ այլ ծրագրեր են նախաձեռնված:

Նշված ծրագրերը իրականացվելու են ինչպես պետական բյուջեի, այնպես էլ` միջազգային կառույցների ֆինանսավորմամբ: Կուզենայի ընդգծել, որ գյուղատնտեսության ոլորտին պետական բյուջեից տրամադրվող հատկացումների ծավալը աճել է 58 տոկոսով` 2017 թվականի 6,9 միլիարդից հասնելով 2018 թվականին 10.9 միլիարդ դրամի: Բնական է, որ սրա վրա մենք կանգ չենք առնելու եւ բացի այս ծրագրերից նախարարությունն իրականացնում է այլ ծրագրեր եւ նախաձեռնություններ եւս, որոնց վերաբերյալ կտրամադրենք համապարփակ տեղեկատվություն: Մենք համոզված ենք, որ վերոնշյալ ծրագրերի շնորհիվ տարեցտարի կզարգանա գյուղատնտեսությունը եւ մենք կունենանք ավելի արդյունավետ ու եկամտաբեր գյուղացիական տնտեսություններ, եւ պարենային անվտանգության ապահովման բարձր ցուցանիշ:

Ավարտելով, ես կուզենայի շնորհակալություն հայտնել բոլորին` մեր կողմից նախաձեռնած ծրագրերին աջակցություն ցուցաբերելու համար: Շնորհակալություն:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն պրն Առաքելյան: Հաջորդ ելույթի իրավունքը` «Ելք» խմբակցության պատգամավոր Արտակ Զեյնալյանինն է, խնդրեմ: Նախապատրաստվի Արամ Սարգսյանը:

Ա.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, պրն Շարմազանովը ասում է` դե ընդդիմությունն է, պետք է քննադատի: Ես կարծում եմ, որ պետք է վերաբերմունքը փոխվի քաղաքական փոքրամասնության նկատմամբ: Քաղաքական փոքրամասնությունը այն չի, որ քննադատում է, իսկ քաղաքական մեծամասնությունը այն չի, որ քաղաքական փոքրամասնության առաջարկությունները անտեսում է, արհամարհում է կամ շրջանցում է լռելյայն: Մեր դիտարկումները, մեր հարցադրումները կոչված են նրան, որպեսզի ՀՀ-ն զարգանա, ավելի հզոր լինի եւ մեր ժողովուրդը ավելի հարուստ լինի: Որպեսզի մեր ժողովուրդը երջանիկ լինի, հույս ունենա եւ ուրախ լինի: Մենք եւս պատասխանատվություն ենք կրում Հայաստանի ժողովրդի համար, ՀՀ-ի համար, եւ չենք մտածում, որ քաղաքական մեծամասնության տապալումը, դա մեզ ձեռնտու է:

Մեր կողմից առաջադրված հարցադրումները կոչված են նրան, որպեսզի ՀՀ-ն հնարավորինս արագ զարգանա: Մեր նպատակը ՀՆԱ-ն կրկնապատկելն է, եռապատկելն է` սկզբում: Ասվում է, որ այս բյուջեն կապ ունի հնգամյա ծրագրի հետ: Մենք հանձնաժողովներում քննարկման ժամանակ մշտապես փորձել ենք հասկանալ` ինչո՞վ է կապված հնգամյա ծրագրի հետ: Ինչպե՞ս է փոխկապակցված բյուջեում ծրագիր, փող, գումար, հնգամյա ծրագիր կամ քաղաքական մեծամասնության նախընտրական ծրագրի կոնկրետ դրույթի իրականացում:

Ինչպե՞ս է կապված այս բյուջեն 2040 թվականին 4 միլիոն բնակիչ ունենալու հետ: Ինչպե՞ս է փոխկապակցված սրան: Մենք ուզում ենք տեսնել ու հասկանալ, որպեսզի նաեւ դուք կարողանաք հասկանալ, համոզված լինել, հավատաք դրան, որպեսզի նաեւ ժողովուրդը դրան հավատա ու սպասի, իմանալ, որ այս քայլերն իրականացնելու ենք, ստանալու ենք այս արդյունքը:

Ինչի՞ վրա է հենված այս բյուջեն կամ ինչպե՞ս է ենթադրվում, որ պետք է ապահովի տնտեսական 5 տոկոսանոց աճ: Լսել ենք հետեւյալ պատասխանները. «Ռուսաստանում տնտեսական իրավիճակը կլավանա` լավ կլինի, միջազգային շուկայում պղնձի գները կբարձրանան ու լավ կլինի» կամ հետեւյալը` ավելացնել հարկատուների քանակը, ապահովել ներքին ներդրումներ, ինչպես պետք է ապահովել այդ տնտեսվարողների ավելացումը, կամ նրանց եկամուտների ավելացումը:

Քննարկում ենք պետական բյուջեն, որը պետք է լինի ծրագիր, քանակ, որակ, գումար, հաջորդ տարի` հաշվետվություն, որպեսզի տեսնենք ինչպե՞ս է իրականացվել, ինչու՞ չի իրականացվել, եթե չի իրականացվել, ի՞նչ է պետք անել հաջորդ տարվա բյուջեում, որպեսզի դա իրականացվի, ճիշտ կանխատեսվի կամ ավելի շատ արդյունք ստացվի:

Եթե մենք ասում ենք, ասենք` 80 մլրդ դրամ տրամադրում ենք առողջապահության համակարգին, բոլորը դժգոհ են, եւ խոսում ենք նրա մասին, որ պետք է պարտադիր բժշկական ապահովագրական համակարգ մտցնենք, եւ որպես փաստարկ բերում ենք հետեւյալը` աշխարհը այլ լուծում չի գտել: Հարգելի գործընկերներ, աշխարհը կառավարման լուծումներ գտել է: Հետեւյալն է` պետական բյուջեից ամեն համակարգի համար նախատեսված է որոշակի, ոչ թե նախատեսված է, այլ` որոշակի գումար պետք է տրամադրի, որպեսզի այդ համակարգերը ներդաշնակորեն զարգանան, եւ այդ տոկոսը հետեւյալն է` առողջապահության համար պետական բյուջեից շուրջ 10-ից 12% պետք է ֆինանսավորում լինի, որպեսզի այս համակարգը զարգանա` բոլոր համակարգերի հետ ներդաշնակորեն զարգանա, իսկ մենք ի՞նչ ենք արել` 2017 թվականին եղել է պետական բյուջեից 6% ֆինանսավորում, 2018 թվականին ավելի պակաս է լինելու այս համակարգի ֆինանսավորումը: Սա ընդամենը մեկ օրինակն է:

Գիտության համակարգի ֆինանսավորումը չի համապատասխանում արդյունավետ կառավարման սկզբունքներին: Կրթությանը չի համապատասխանում, սոցիալականը չի համապատասխանում եւ մենք ի՞նչ ենք ասում` ասում ենք ավելացնելու ենք անվտանգության ապահովումն ու դրա համար ավելացնելու ենք պաշտպանության, ազգային անվտանգության ու ոստիկանության ծախսերը: Ոստիկանության ծախսերն ինչու՞ ենք ավելացնում: Ինչու՞ ենք մենք պահում աշխարհում ամենաշատ ոստիկանը մեկ բնակչի շնչին: Ինչի՞ համար:  Եթե ժողովուրդը հավատա այս երկրին, իրեն դիտարկի, որպես ընդհանուրի մաս` պատասխանատու երկրի համար, այլ ոչ թե սպառող, ապա նրանցից յուրաքանչյուրը անվտանգության համար պատասխանատու է լինելու, որովհետեւ յուրաքանչյուր ոտնձգություն դիտարկելու է որպես իր անձի, իր սեփականության, իր բարիքի հանդեպ ոտնձգություն: Եվ այս արդարության ընկալման մակարդակը բարձրացնելը ուղղակիորեն կապված է բյուջեի հետ, որովհետեւ կարիք չի լինելու ավելացնել ոստիկանների քանակը` ոստիկանական համակարգի ֆինանսավորումը:

Նաեւ խոսվում է այն մասին, որ մեզ մոտ տնտեսական աճը լինելու է 5 տոկոս, այլ երկրներում լինելու է նվազում: Մենք մեր հույսը պետք է դնենք նրա վրա, որ այս մրցակցությունը հաղթենք, որովհետեւ ուրիշ տեղ վա՞տ է լինելու: Արդյո՞ք մենք 5 տոկոս տնտեսական աճով կարող ենք արագորեն հասնել այն նպատակին, որին հասնում ենք, եւ վաղը, մյուս օրը, երկու տարի հետո մեր հակառակորդների, մեր մրցակիցների երկրում տնտեսական աճը չի լինելու նույնքան` 5%: Նրանց մեկնարկային պայմաններն ինչպիսի՞ն են, մեր մեկնարկայինը` ինչպիսին: Մենք կարո՞ղ ենք մեր հույսը ընդամենը դնել նրա վրա, որ Ռուսաստանում լավ լինի, մեզ մոտ էլ լավ կլինի, տրանսֆերտները կլավանան: Մենք ասում ենք, որ Հայաստան տարեկան գալիս է 1.2-ից 1.4 մլրդ դոլարի տրանսֆերտ: Գիտե՞ք Ադրբեջանում որքան է տրանսֆերտ ստացվում ժողովրդի կողմից` շուրջ 4 մլրդ դոլարի: Սա մոտավոր էն հրապարակված թվերի մասին եմ ասում:

Եթե մենք ուզում ենք, որպեսզի մանր եւ միջին բիզնեսը զարգանա, ապա պետք է միջավայր ապահովենք դրա համար: Եթե մենք ուզում ենք, որ ներքին միջոցները ուղղվեն տնտեսական զարգացմանը, ապա պետք է ստեղծենք պայմաններ, որպեսզի ձեւավորվեն բաժնետիրական ընկերություններ, որպեսզի կորպորատիվ կապիտալը սկսի աշխատել, լինի հավատի մթնոլորտ, վստահության մթնոլորտ, եւ մարդիկ, ովքեր մտնում են այս փոխհարաբերությունների մեջ, վստահ լինեն, որ հնարավոր կոնֆլիկտների դեպքում վեճերի լուծումը լինելու է արդար, իրենք հավատում են, նախապես վստահում են այդ վեճերի լուծման արդյունքին: Դրա համար ի՞նչ ենք անում:

Արդյունավետ կառավարման մասին խոսեց մեր գործընկերը, ասեց, որ պետք է ճիշտ պետական համակարգ ստեղծվի: Այս բյուջեում մենք ի՞նչ ենք անում այդ արդյունավետ պետական համակարգը ստեղծելու համար: Արդյունավետ կառավարման բանաձեւերից մեկը երկրում արդարության ապահովումն է` իրավունքների պաշտպանության, իրավական պաշտպանության մեխանիզմների ներդրումը` դատական եւ արտադատական: Մենք այսօր 100 հազար բնակչի հաշվարկով ունենք 3 անգամ քիչ դատավոր, քան նախատեսված է արդյունավետ կառավարման համար: Սրանք կապվա՞ծ են արդյոք այդ կորպորատիվ կապիտալի ձեւավորման խնդրի հետ: Իհարկե` կապված են: Եթե դատական համակարգը նորմալ չի աշխատում, վստահություն չի ձեւավորվում, որպեսզի մարդիկ կարողանան հավաքվեն, գումարը դնեն, բաժնետիրական ընկերություններ ստեղծեն կամ եթե ինչ-որ մեկը բաժնետոմս է վաճառում, կարողանան ձեռք բերել այդ բաժնետոմսը եւ մասնակցեն երկրի այդ մասով կառավարմանը` ազգային կապիտալի այդ մասով կառավարմանը, չէ որ յուրաքանչյուրի ունեցվածքը, դա ազգային կապիտալի բաղկացուցիչ մասն է: Սա միայն տեսություն չի, հարգելիներս, սա մեր հռչակագրի 7-րդ պարագրաֆում է նշված, սա իրավունք է` յուրաքանչյուրի ունեցվածքը ազգային կապիտալի բաղկացուցիչ մասն է: Մենք այս բյուջեով ավելացնու՞մ ենք դատավորների քանակը:

Լավ, ասենք թե Վարչական վերաքննիչ դատարանի դատավորների քանակը 3-ով ավելացնում ենք, օրինակ եմ բերում, եւ տեղափոխում ենք առաջին ատյանի դատարանի դատավորներին, պակասեցնելով առաջին ատյանի դատարանի դատավորների թիվը: Մարդ, ով վեճի մեջ է, որ դիմել են իրեն լիցենզիայից զրկելու համար, 2 տարի պետք է սպասի, որպեսզի իմանա, իրեն լիցենզիայից զրկելու՞ են, թե՞ չեն զրկելու:

Էս պայմաններում հնարավոր է, որ տնտեսությունը զարգանա: Դրա համար է, որ մենք քննադատում ենք այս բյուջեն, որպեսզի ուղղվի, որպեսզի այս հարցերին ուշադրություն դարձվի: Մեր գործընկերն ասում է ճանապարհները լավացրել ենք, եւ Երեւանից Գյումրի 3 ժամում չեն հասնում: Է հա, դուք չեք հասնի 3 ժամում Երեւանից Գյումրի, որովհետեւ պետական պետհամարանիշները դրել եք, ոստիկանները ձեզ չեն կանգնացնում: Մի հատ փորձեք ոչ պետական պետհամարանիշով գնալ Գյումրի: Ամեն կիլոմետրին կանգնացնում են: Իհարկե, մի քիչ գիպերբոլիզացնում եմ, բայց պետք է նաեւ սրան ուշադրություն դարձնել:

Շնորհակալ եմ, հարգելի գործընկերներ, մեր քննադատությունը նրա համար է, որպեսզի սրանք ուղղենք, շտկենք եւ բոլորիս համար լավ լինի: Շնորհակալ եմ:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ընդմիջում մինչեւ 12-ը, եւ սկզբում ելույթ կունենա Արամ Զավենի Սարգսյանը:


Ժամը 12:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ  ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ  ՄԻՔԱՅԵԼ ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆԸ
 
 

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, շարունակում ենք մեր  աշխատանքները։ Մենք տեղյակ ենք, որ դուք աշխատասենյակներում ջանադրաբար զբաղված եք օրենսդրական նախաձեռնությունների մշակմամբ, բայց բյուջեի քննարկումը շատ կարեւոր է նույնպես։ Եվ ես հիմա ելույթի համար ձայնը տալիս եմ «Ելք» խմբակցության պատգամավոր Արամ Սարգսյանին։ Խնդրեմ, պրն Սարգսյան, կենտրոնական ամբիոնի մոտ։

Ա.ՍԱՐԳՍՅԱՆ

-Սխալված չեմ լինի, եթե ներկաների, բոլորի անունից շնորհավորեմ Արցախի հերոս Ռոբերտ Աբաջյանի ծննդյան օրը:  Ինքն իր կյանքով պահեց մեր արժանապատվությունը, մնում է՝ մենք էլ մեր աշխատանքով կարողանանք այն պահել:

Հիմա կուզենայի խոսել բյուջեի մասին եւ կուզենայի, որ խոսքս ընկալվեր ոչ թե որպես ընդդիմադիրի խոսք, այլ մտահոգ մարդու խոսք, առավել եւս, որ ես մասնակցել եմ բյուջեի հանձնաժողովներում տեղի ունեցող քննարկումներին եւ որեւէ բացակա չեմ ունեցել, ներկա գտնվող նախարարները եւ փոխնախարարները կվկայեն, որ թույլատրելի սահմաններում բավականին ակտիվ եմ եղել։

Նախ կուզենայի անդրադառնալ բյուջեի ներկայացմանը։ Բացարձակ կասկած չունենալով պրն Արամյանի տնտեսական գիտելիքների վրա, երբեմն նաեւ դրանցով հիանալով, այնուամենայնիվ, գտնում եմ, որ բյուջեի նախագիծը քաղաքական նախագիծ է եւ նրա տնտեսագիտական ներկայացումն ԱԺ դահլիճում այդքան էլ ընդունելի չի, առավել եւս, որ դահլիճի նստածներից 2-3 մարդ էին ընդամենը հետեւում այդ գրաֆիկներին, այդ նյութերին։ Իմ կարծիքով բյուջեն պիտի ունենա Ա կետից դեպի Բ կետը տանող ճանապարհ, ներկայացվի այդ ճանապարհը, այդ տեսլականը, եւ դահլիճում գտնվող պատգամավորները, ովքեր բնավ տնտեսագետ չեն ու պարտավոր չեն տնտեսագիտական այդ կարգի գիտելիքներ ունենալ, կա՛մ վստահեն կառավարության ներկայացրած ծրագրին, կա՛մ ոչ։

Բյուջեի այն նախագիծը, ինչը ներկայացվեց մեզ, ինչը ներկայացվել է նաեւ հանձնաժողովներին, անձամբ իրեն չի բավարարում եւ պիտի ասեմ, որ չի բավարարում մի շարք պատճառներով։ Ես բազմաթիվ անգամներ եմ այս տեսակետը հայտնել եւ գտնում եմ, որ բյուջեն, որպես քաղաքական փաստաթուղթ, պիտի ունենա հստակ քաղաքական ուղեգիծ եւ երկարաժամկետ ծրագիր:

Որո՞նք են այն ուղղությունները, որոնք ՀՀ-ին, որպես պետության, պետք է ապահովեն եկամուտներ, ո՞ր ոլորտներից է, որ Պետեկամուտների վարչությունը պիտի կարողանա հանրային եւ պետական եկամուտներ բերել տնտեսություն։ Այս ուղղության վրա է, որ պիտի մենք մտածեինք։

Առաջին ոլորտը, որպես այդպիսին, ես համարում եմ մարդը: Բազմաթիվ անգամներ, նաեւ Հանրապետական կուսակցության ներկա գտնվող ներկայացուցիչներից շատ շատերը, նաեւ երկրի առաջին դեմքը հայտարարել են, որ մեր երկրի համար մեկ հարստությունը մարդն է՝ իր մտավոր ունակությամբ։ Եղբայրս՝ Վազգենը, ասում էր՝ ընդհանրապես փոքր երկրներն իրենց երկրի խնդիրները լուծելու համար, պետք է համամարդկային խնդիր լուծեն, դրանով իսկ կլուծեն իրենց խնդիրը: Մեր ժողովուրդը բազմաթիվ անգամներ ապացուցել է, որ ինքը տվել է աշխարհին այնպիսի անհատներ, որոնք համամարդկային խնդիրներ են լուծել։ Հիմա ի՞նչ ենք անում մենք նման անհատներ ունենալու կամ, որը նույնն է, գիտությունն ու կրթությունը զարգացնելու առումով։ Ընդամենը 700 միլիոն, 1 միլիարդի չափ գումար ենք տվել կրթության համակարգին ու դրանով ուզում ենք, որ կրթությունը զարգանա՞։ «Լույս» հիմնադրամով տարեկան 10-12 երեխա ենք ուղարկում արտասահման սովորելու, որոնց մեծ մասը հետ չի վերադառնում, իսկ հետ վերադարձածն էլ պարտավոր է Հանրապետական դառնալ։ Սա՞ է մեր մոտեցումը։ Ի՞նչ ենք անում այս ուղղությամբ, կա՞ բյուջեում դրան վերաբերող որեւէ խնդիր։  Անձամբ ես չեմ տեսել։

Երկրորդ հանգամանքը՝ ո՞րն է այն ոլորտը, որի հնարավորությունը մենք ունենք, որը շոգեքաշի նման Հայաստանի տնտեսությունը կարող է տեղից պոկել։ Դա հստակ իմ կարծիքով, իմ համոզմամբ արդյունաբերությունն է։ Եվ որպես նյութական ռեսուրսներ ունեցող ճյուղ, դա գունավոր մետալուրգիան է։ Իհարկե, սեւ մետալուրգիայի հնարավորություններ էլ ունենք, մասնավորապես՝ Չարենցավանում, բայց գունավոր  մետալուրգիան՝ Սյունիքում, հիմնական ուղղությունն ու ճյուղն է։ Այս ոլորտի առումով պիտի նշեմ, որ վաղուց ժամանակն է, որ մենք Սյունիքում, Հայաստանում ունենանք մետաղաձուլական գործարան:

Մենք 150 հազար տոննայի չափ գունավոր մետաղներ, որպես կոնցենտրատ, արտահանում ենք Հայաստանից՝ մեքենաներով, մինչեւ Երասխավան, մինչեւ Մասիս կայարան, այնտեղ վագոններով դրա հնգապատիկ պակասն ուղղակի պատրաստի ապրանքի տեսքով կարող ենք արտահանել:

 Ի՞նչ ենք անում մենք 20-24-26 տոկոս կոնցենտրատ վաճառելու փոխարեն, որպեսզի դա դարձնենք իրական մետաղ, իսկ դա համակարգաստեղծ կառույց է։ Դրա հիման վրա կարող է  զարգանալ թե՛ կաբելի արտադրությունը, թե՛ քիմիան, հազարավոր մանր ու միջին ձեռնարկություններ կձեւավորվեն, որոնք այդ համակարգի շրջանակներում իրենց գործունեությունը կծավալեն:

Իմիջիայլոց, այս ուղղություններով հարցեր եմ տվել թե՛ ֆինանսների նախարարին, թե՛ էկոնոմիկայի նախարարին, ասել եմ քննադատեք ասածներս, դեմ տեսակետներ ասեք, ասել են՝ չէ՛, չունենք, մենք բոլորս էլ դրա կողմնակիցն ենք։

 Երկրորդ հիմնական ուղղությունը՝ ո՞րն է այդ ուղղությունը,  որով Հայաստանը կարող է զարգանալ։ Դա էներգետիկան է։ Էներգետիկայի ոլորտում մենք հստակ ունենք արեւի եւ քամու էներգիայի հնարավորություն։ Երբ էներգետիկայի փոխնախարարին հարցնում եմ՝ ի՞նչ ռեսուրսներ ունենք, արդյոք կա՞ն այն ռեսուրսները, որոնք կարող ենք դնել եւ աշխարհին ցույց տալ, որ մենք այսքան  արեւային էներգիայի հնարավորություն ունենք։ Հայաստանի տարածքների 55 տոկոսը չի մշակվում, մշակվելու համար պիտանի չի, բայց արեւային էներգիա ստանալու համար հրաշալի տարածքներ են։ Չկա՛ այդ գնահատականը, չե՛ն տալիս այդ գնահատականը, ավելին՝ այդ գնահատականները պետք է ռեկլամեն, որ աշխարհում, չգիտեմ՝ Բուլղարիայում նստած բուլղարը տեսնի, որ այստեղ այսքան քամի կա, հոսանքի գինն էլ այսքան է,  գա ներդրում անի։ Այ դա կլինի ներդրումը։

Երրորդ պոտենցիալը, որ մենք ունենք, էդ ո՞րն է՝ ջուրը։ Մենք 3 տարին մեկ Սեւանա լճի չափ ջուր կորցնում ենք՝ լցվում է Արփա, գնում է տարբեր ուղղությունների վրա, գիտեք, թե որ ուղղության վրա։

Ե՞րբ պիտի մենք դառնանք իսկապես ջուր վաճառող երկիր, խոսքը «Ջերմուկ», «Բջնի» վաճառելու մասին չէ, ապրեն այդ մարդիկ, որ շշերով վաճառում են, խոսքը խողովակաշարով ջուր վաճառելու մասին է։ Մենք կարող ենք ջրի մաքրման գործարաններ դնել, ամբողջ արաբական աշխարհում այդ ջուրն ավելի թանկ է, քան նավթը: Իսկ այդ արաբական աշխարհը, Պարսկաստանի Մազանդարանի հարթավայրը եւ այլն, մեզանից 1200 մետր ցածր է,  ջուրն ինքնահոս կգնա այնտեղ: Ի?նչ ենք անում այս ուղղությամբ՝ ոչինչ։

Երրորդ ուղղությունը գյուղատնտեսությունն է։ Իհարկե՛  մեր մթերքը վաճառվող է, իհարկե՛ մեր գյուղմթերքը համեղ է, էդ գյուղացուն մենք պետք է ապահովենք էժան ջրով։ Այ, եթե մենք ջուր վաճառենք, գյուղացուն կարող ենք էժան ջուր վաճառել։ Այդ գյուղացուն պիտի հողի հարկը պակասեցնենք։ Այ, եթե մենք չօգտագործվող հողերի վրա արեւի էներգետիկ սարքեր դնենք, դրա հաշվին կարող ենք գյուղացուն սուբսիդավորել։

Այս բոլոր ոլորտներն ինչ-որ առումով իրար հակասում են, բայց այս ոլորտները մեծ առումով իրար փոխլրացնում են։ Այ այս փոխլրացման մասին պիտի լիներ պետական բյուջեն, որ ես կողմ քվեարկեի: Ու անկախ նրանից, թե ո՞վ կներկայացներ փոխլրացնող բյուջեն, ես դրան կողմ կքվեարկեի: Բայց այստեղ նայում եմ կառավարության վերաբերմունքն այս բյուջեին, մի՞թե սա խորհրդարանական հանրապետության պետական բյուջեի ներկայացման ձեւ է, մի՞թե այսպիսին պիտի լինի վերաբերմունքը, հենց պրն Արամյանի ներկայացրած բյուջեն է, ինքը նստել, ինքը չարչարվել, ինքը բերել է։

Ինչ վերաբերում է իմ ընկերների արձագանքին, պիտի նաեւ անդրադառնամ դրան։

Հարգարժան պրն Շարմազանովը թվարկեց Եվրասիական միության անդամ երկրներին, ասաց, որ նրանց տնտեսական աճը զրոյական է կամ մինուսական է, միայն մենք ենք, որ աճ ունենք։ Այս դեպքում ուղղակի հարց է առաջանում, հռետորական հարց, ինչպես ինքը մեզ դիմեց, այնպես էլ ես իրեն եմ դիմում՝ բա պարոն Շարմազանով ջան, այդ դեպքում մենք ի՛նչ գործ ունենք մինուսական տնտեսությամբ տնտեսական ընկերակցության մեջ, ինչի՞ ենք գնացել մտել մի տնտեսության մեջ, որտեղ մնացած երկրները, բոլորը մինուսով են, միայն մենք ենք պլյուսով, ի՞նչ, ուզում եք մենք էլ մինուսով գնա՞նք։

Մի խոսքով, ես չեմ ասում, որ այն, ինչ ես ներկայացրեցի, իդեալական է, ես չեմ ասում, որ դրա հորինողը ես եմ, առավել եւս, որ սրա մասին բազմաթիվ անգամներ եմ խոսել, բայց ես ուզում եմ, որ մեր երկրի հնգամյա, տասնամյա, չգիտեմ, երեսնամյա ծրագրում  գոնե այս կարգի մոտեցումներ լինեն։ Հակառակ դեպքում, ներկայացրել ենք բյուջեի միայն մուտքային մասը եւ դրա ծախսային  մասը։ Սա հաշվապահական փաստաթուղթ է, ոչ ավելին։ Ներողություն, պրն Արամյան, շնորհակալություն։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Սարգսյան։ Շատ ձեր տնտեսական հարցադրումների հետ համաձայն եմ, ուղղակի մի թվային դիտարկում, քանի որ ես էլ մանրակրկիտ զբաղվում եմ, պղնձի կոնցենտրատը ոչ թե 150 հազար է, արդեն հասել է 350 հազար տոննայի, իսկ մոլիբդենի խտանյութը՝ 12 հազար տոննա։ Այնպես որ, այդ կոմբինատի ստեղծման համար լուրջ նախադրյալներ կան։

Իսկ հիմա հաջորդ ելույթի համար՝ Գագիկ Մելիքյան։ Խնդրեմ, պրն Մելիքյան։

Գ.ՄԵԼԻՔՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահող, հարգելի խորհրդարան, երբ լսում էի Ֆինանսների նախարար պրն Արամյանի ելույթը, ինձ մոտ, իրոք, բավականին լուրջ տրամադրվածություն ստեղծվեց, որ այս բյուջեի նախագիծը կարող է տնտեսական լուրջ առաջընթաց ապահովել: Առաջինը  հենց նրա համար, որ որոշումը հիմնական գործընթացի այն էր, երբ գործիքներից երեքը, որ կարեւորվեց, տնտեսական առաջընթացի ապահովում, հաջորդը՝ ծախսերի արդյունավետության ապահովում, մյուսը՝ հավասար հարկային հարկաբյուջետային քաղաքականության ապահովում։ Սրանք այն հիմնական գործընթացներն են, հիմնական գործիքներն են, որ պետք է առաջիկա 2018թ. բյուջեում լինեին եւ սրանց հիման վրա էլ պետք է իրականացնեինք մեր ամբողջ տնտեսական քաղաքականությունը, հիմնական տնտեսական օրենքի ընդունումը նաեւ։

Տնտեսական առաջընթացի ապահովում, ինչպե՞ս՝ ներդրումների ապահովմամբ հարկաբյուջետային հավասար քաղաքականությամբ։ Չէ՞ որ ոչ բոլոր հարուստ երկրներն են կարողանում պահել իրենց հարստությունը, եթե ծախսերն անարդյունավետ են իրականացնում, չեն կարողանում պահել։ Հիմա մեզ քննադատում են արդյունավետ ծախսեր իրականացնելու ծրագիր ունենալու համար:

Հարգելիներս, եթե մեր նպատակը պետական համակարգում ավելորդ հաստիք զբաղեցնելու մե՞ջ է, մեզ երջանիկ պետք է զգանք, ես չեմ կարծում, որ սա ճիշտ քաղաքականություն է։ Ես չեմ կարծում, որ պետական համակարգում, եթե աշխատավարձի միջին դրույքաչափը չի աճում, սա նշանակում է, որ երկրում աշխատավարձի միջին դրույքաչափերը կամ միջին աշխատավարձի չափը չի աճում։ Չէ՞ որ կա մասնավոր համակարգ եւ շատ ավելի ուժեղ ու  շատ ավելի մեծ, քան պետական համակարգն է։

2018թ. կառավարության կողմից իրականացվելիք տնտեսական քաղաքականության հիմքում դրվելու է հարկաբյուջետային պետական պարտքի կայունության, միջնաժամկետ կայուն տնտեսական աճի ապահովման եւ ապրանքների ու ծառայությունների արտահանման ծավալների ընդլայնման տեսլականը։

2018թ. կանխատեսում են ՀՆԱ-ի 4.5 տոկոս իրական աճ։ Սա այն դեպքում, երբ նույն Արժույթի միջազգային հիմնադրամի տվյալներով կամ կանխատեսումներով ԵԱՏՄ երկրներում, հատկապես՝ Ռուսաստանում կանխատեսվում է 1.6 տնտեսական տոկոսի աճ, Ղազախստանի համար՝ 2.8, Ղրղըզստանի համար՝ 3.8, Բելառուսի համար՝ 0.7։ Սա նշանակո՞ւմ է, որ մենք այդ համակարգում պետք է չլինենք՝ ո՛չ։ Ընդհակառակը, սա նշանակում է, որ մենք այդ համակարգում առաջատար ենք եւ պետք է օգտվենք մեր առաջատարի դիրքերից։ Եվ սա այն դեպքում, երբ մենք շրջափակման ու պատերազմի մեջ գտնվող երկիր ենք։ Ուրեմն՝ ճիշտ ենք վարում մեր տնտեսական քաղաքականությունը, ուրեմն՝ ճիշտ գործընթացի մեջ ենք, ուրեմն՝ պետք է այդպես շարունակենք։

Անընդհատ խոսում ենք անհավասար հարկային դաշտի մասին, բայց երբ բյուջեի քննարկման ժամանակ հիմնական գործիքներից մեկի մասին հայտարարում ենք, որ առաջնահերթություն է նաեւ հավասար հարկային դաշտի ապահովումը, սկսում ենք դրան քննադատել՝ ո՛չ, այս մոլում պետք է լինեն արտոնյալներ, այն մյուս մոլում չպետք է լինեն արտոնյալներ։ Չի՞ կարա էդպես լինի։  Բոլորը պետք է ենթարկվեն ընդհանուր գործող օրենքին։

Այո՛, եթե կա հարկայինի կողմից ինչ-որ խոչընդոտներ, դրա դեմը պետք է առնենք, եւ մեղավորները պետք  է պատժվեն, պետք է պատասխանատվության կանչվեն։ Բայց դա չի նշանակում, թե ընդհանուր հարկային քաղաքականությունը պետք է վերացնենք եւ հավասար  դաշտի ստեղծման նպատակով իրականացվող գործընթացները պետք է վերացնենք։ Ո՛չ, սիրելիներս, բոլորը պետք է գործեն հավասար դաշտում։ Միակ անհավասար դաշտը, որ պետք է ստեղծվի հատուկ ներդրումների համար, դա այն քաղաքականությունն է, որ իրականացվում է մեր կառավարության կողմից սահմանամերձ տարածքներում։ Եվ դա էլ կարծում եմ, որ պետք է շարունակական լինի, որովհետեւ հավասար դաշտ ստեղծելով, մենք չենք կարողանում նաեւ հավասար տնտեսական հարաբերություններ ստեղծել ամբողջ երկրի տարածքում, եւ սահմանամերձ տարածքները հետ են մնում այս գործընթացից։

Խոսում ենք սոցիալական ոլորտում կրթության կամ առողջապահության ոլորտում ծախսերի կրճատումից, բայց միաժամանակ խոսում ենք նաեւ՛ աշակերտների թվի կրճատումից, թվաքանակի նվազումից։

Ինչպե՞ս կարող է լինել, եթե աշակերտների թվաքանակը նվազում է,  ուսուցիչների թվաքանակն աճի կամ գոնե մնա նույնը։ Չի՛ կարող այդպիսի բան լինել։

Մարդիկ կենսաթոշակի են անցնում եւ չեն ցանկանում աշխատանքից ազատվել, ապա ինչպե՞ս պետք է իրականացնենք սերնդափոխությունը, բա երիտասարդները որտե՞ղ պետք է աշխատեն։ Բա ասում եք՝ դուրս են գալիս երկրից, արտագաղթում են երիտասարդները եւ չենք ուզում մեր տեղը զիջել։ Բա որտե՞ղ պետք է աշխատեն։

Մեր նպատակը երիտասարդների  հաշվին երջանիկ լինելը չէ։ Մեր նպատակը հատուկ սուրճ խմողի հաստիքներ ունենալը չէ պետական համակարգում։ Բերեք բոլորս մեզ վրա վերցնենք եւ առաջինը մեր օրինակով ծառայենք, որ այո՛, երիտասարդները պետք է փոխարինեն եւ պետք է իրականացվի սերնդափոխություն։ Այդ սերնդափոխությունը բնական գործընթաց է, բերեք ցավով չընդունենք։ Բերեք մատի փաթաթան չսարքենք՝ բա ո՞ւր պետք է աշխատի ուսուցիչը, ով դուրս է մնում կենսաթոշակի անցնելու պատճառով, ո՞ւր պետք է աշխատի, ասենք, վատ բժիշկը։ Բա ո՞ւր պետք է աշխատի վատ բժիշկը՝ իհարկե՛ գյուղատնտեսության մեջ։ Եթե բժիշկ չի, ուրեմն՝ պետք է աշխատի գյուղատնտեսության մեջ, եթե բժիշկ է ընդամենը դիպլոմով, ուրեմն՝ պետք է աշխատի գյուղատնտեսության մեջ, իսկ եթե բժիշկ է, նա իր տեղը կգտնի համակարգում ու կաշխատի, նրա մասին մի մտածեք։

2018թ. պետական բյուջեի նախագծի եկամուտները մեծ տեսակարար կշիռ կկազմեն հարկերի եւ պետական տուրքերի՝ 95.5 տոկոս, իսկ պաշտոնական դրամաշնորհները եւ այլ եկամուտները կապահովեն տարեկան բյուջետային եկամուտների, համապատասխանաբար, 2.7 տոկոսը եւ 1.8 տոկոսը։

Ինչպես նախորդ տարիներին, 2018թ. հարկային եկամուտների եւ պետական տուրքերի գծով տարեկան ցուցանիշը ծրագրավորվել է ըստ նախորդ տարիների հավաքագրման եւ մակրոտնտեսական միջավայրի զարգացման միտումներով՝ 1 տրիլիոն 217 մլրդ դրամ, ըստ տնտեսական գործոնների, ներառյալ վարչարարական միջոցառումների իրականացումից ակնկալվող լրացուցիչ մուտքերը՝ 31 մլրդ դրամ։

Հիմա էլ սրա մասին պետք է խոսենք, վարչարարությամբ՝ 31 մլրդ դրամ։ Իհարկե՛ ճիշտ է։ Եվ առաջին հերթին սա պետք է, հատկապես, այն գերակա դիրք զբաղեցնող, ինչո՞ւ չէ, նաեւ մենաշնորհային բնական դիրք զբաղեցնող բնագավառներից իրականացվի։ Բայց սա չի՛ նշանակում, որ միջին եւ մանր բիզնեսը պետք է օգտվի արտոնյալ վիճակից՝ հաշվառում չիրականացնի, հարկային դաշտում աշխատի չգտնվել կամ թաքնվել։ Հասկացանք, նրանց կողմից իրականացվող մուտքերը ցածր տեսակարար կշիռ ունեն ընդհանուրի մեջ, բայց պետք է համակարգն ամբողջությամբ լինի հարկային դաշտի տեսանելիության տարածքում։

2018թ. պետական բյուջեի նախագծով ծախսերի ծավալը ծրագրավորվել է 1 տրիլիոն 464 մլրդ դրամ։ Ծախսերի ամբողջ ծավալի 88.2 տոկոսը կամ 1 տրիլիոն 291 մլրդ դրամն ընթացիկ ծախսերն են, 11.8 տոկոսը կամ 172 մլրդ դրամը ոչ ֆինանսական ակտիվների գծով ծախսերն են։

Պահպանվել է ինչպես նաեւ հնչեցված հարկաբյուջետային քաղաքականության ոսկե կանոնը։ Ո՞րն է՝ ընթացիկ ծախսերը չպետք է մեծ լինեն հարկային մուտքերից, կապիտալ ծախսերը պետք է մեծ լինեն բյուջեի դեֆիցիտից։ Ո՞րն է սխալը։ Տնտեսագիտության մեջ քաղաքական ոսկե կանոն՝ տնտեսական օրենք, որ պետք է իրականացվի։

2018թ. պետական բյուջեի նախագծի ծավալային ծախսային մասը 2017թ. պետական բյուջեի հաստատված մակարդակի համեմատ ավելացել է 7.7 տոկոսով կամ 104 մլրդ դրամով։ Այդպես էլ պետք է լիներ, բայց սա լուրջ տնտեսական քաղաքականության հետեւանք է, եւ ստացվել է այդ թիվը։

Նախագծով առաջարկվող բյուջետային ծախսերի ծավալը, կազմն ու կառուցվածքը ձեւավորվել են՝ ելնելով 2018թ. մակրոտնտեսական կանխատեսումներից, գների եւ սակագների կանխատեսվող ցուցանիշից, հանրապետությունում տնտեսական հարաբերությունների բնականոն ընթացքը խաթարող նոր բյուջետային պարտքերի չառաջացման անհրաժեշտությունից ու առանձին ծախսատեսակների գծով գործող բյուջետային նորմատիվներից։ Ներողություն։

Ամփոփելով, պետք է կոչ անեմ բոլորիս՝ քվեարկել բյուջեի այս նախագծի օգտին, որովհետեւ սա մեր երկրի համար մեր տնտեսությանն ապահովում է առաջընթաց եւ որ ամենակարեւորն է՝ բյուջեում հատուկ տեղ է հատկացված նաեւ Արցախի անվտանգության ապահովմանը։ Արցախին հատկացվող գումարի չափը, ճիշտ է, փոքր է, այն ամենը չէ, ինչ անհրաժեշտ է, բայց ընդամենը 51 մլրդ դրամ է։ Ես կարծում եմ, որ տարվա ընթացքում այս ուղղությամբ պետք է բավականին լուրջ մտածենք եւ միջոցներ հայթայթենք անվտանգության ապահովման հետ կապված ծախսային մասը նույնպես ավելացնելու առումով։ Շնորհակալություն։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Մելիքյան։

Այժմ ելույթի համար ձայնը տրվում է ՀՀ գիտության եւ կրթության նախարար Լեւոն Մկրտչյանին։ Խնդրեմ, պրն Մկրտչյան, կենտրոնական ամբիոնի մոտ։

Լ.ՄԿՐՏՉՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, մի քիչ բարդ խնդիր է իմ առջեւ, որովհետեւ թվերը ձեր առջեւ են, բյուջեն այն է, ինչ ունենք, եւ երեւի ես փորձեմ ավելի շատ հետեւել իմ կողմից խորապես հարգված պրն Սարգսյանին եւ ավելի շատ ներկայացնեմ բյուջեի հնարավորությունները քաղաքականության տեսակետից, որովհետեւ, ի վերջո, ՀՀ-ում, եթե մենք ուզում ենք ունենալ գիտելիքահենք եւ կրթական ավելի օպտիմալ համակարգ, մենք պետք է կարողանանք հիմքում դնել «ծրագրային բյուջե» հասկացությունը։

Գիտեք, որ կառավարությունը՝ արդեն ճանապարհ անցնելով, փորձ է անելու  առաջիկա 1-2 տարիներին ամբողջությամբ բյուջեի տրամաբանությունը դնել ծրագրային հենքի վրա: Երբ ես նշանակվեցի կրթության նախարար, իմ հիմնական խնդիրն էր հասկանալ, թե ինչպես պետք է կարողանանք եղած միջոցները փոխանցել ավելի օգտակար գործողության տիրույթ եւ փորձել ՀՀ կրթության  բյուջեն դիտարկել իբրեւ ծրագրային բյուջե։

Առաջին նախապայմանը, որ այդտեղ կար, դա պլատֆորմա բացումն էր։ Ըստ էության մենք պետք է արձանագրենք, որ  կրթության եւ գիտության ոլորտն այն ոլորտներից մեկն է, որն ուղիղ նպաստում է ՀՀ  սուվերենության եւ անկախության ամրապնդմանը, քանի որ ամբողջությամբ բաց հարթակ է: Եթե դուք ուշադրություն դարձնում եք մեր կրթական համակարգի կառուցվածքին, այստեղ ներկայացված են ամենատարբեր քաղաքակրթական արդյունքներ, հատկապես բարձրագույն կրթական համակարգում, որոնք կարողացել են ադապտացվել եւ իրականացնում են մեր երկրի անվտանգության, մեր ազգային առաջընթացի ծրագրերից բխող քաղաքականություն։ Այստեղ իսկապես ես ուզում եմ անկեղծ շնորհակալություն հայտնել մեր համակարգով մտահոգ բոլոր գործընկերներին՝ սկսած իշխանությունը ներկայացնող եւ պատասխանատվությունն իրենց վրա վերցրած դաշտից մինչեւ, իհարկե, ընդդիմություն, որովհետեւ, ուզում եմ մեկ անգամ եւս փաստել, կրթական համակարգում, հատկապես՝ վերջին 1-1,5 տարվա ընթացքում հնչած քննադատությունները, առաջարկությունները, խնդիրներն ամբողջությամբ, նու, չնչին բացառություններով, մտահոգ տիրույթի եւ մտահոգ մարդկանց առաջարկություններ են։ Եվ երբ մենք դրանից հետո արդեն պաշտոնապես մտնում ենք կոնտակտների մեջ, ստացվում է շատ երկուստեք օգտակար երկխոսություն՝ ինչ-որ բաներ համոզվում ենք, ինչ-որ բաներ ստացվում է, ինչ-որ բաներ չի ստացվում, բայց մթնոլորտը խիստ դրական է։ Ես կուզեի այս ամբիոնից այդ մասին հայտարարել, որովհետեւ առանց դրա մենք չենք կարող ակնկալել կրթական այն որակը, որն անհրաժեշտ է համակարգը զարգացնելու համար։

Հիմա՝ բյուջեի իմաստով։ 2018թ. մենք դիտարկում ենք իբրեւ լուրջ հիմք ապագա ծրագրերի համար եւ այստեղ իսկապես ունենք լուրջ խոչընդոտ։ Մենք ունենք ներկա բյուջեի նախագիծը, որտեղ ՀՆԱ-բյուջե հարաբերությունը կրթության հատվածով 2 %-ից մի քիչ բարձր է, բայց երբ նայում ենք միջինժամկետով, իսկապես կա մտահոգություն։ Մենք հիմա Ֆինանսների նախարարության, Հանրապետության Նախագահի անմիջապես նաեւ ցուցումով պիտի հասնենք մի վիճակի, որ ՀՀ-ում գոնե ՀՆԱ-բյուջե, ՀՆԱ-կրթություն հատվածը երբեւէ 2 %-ի տիրույթից չիջնի, որովհետեւ սա ավելի շատ քաղաքական կամքի արտահայտություն է։ Չնայած այլ ձեւաչափով իսկապես 2018թ. ունենք շատ լուրջ նախադրյալներ զարգացման համար, որովհետեւ աննախադեպ մեծ հետաքրքրությունը կրթության համակարգում բերել էր նաեւ շատ մեծ հնարավորություն կրթական ինվեստիցիաների առումով։ Եվ եթե ուշադրություն դարձնում ենք, մենք կրթական քաղաքականության մեջ լայնորեն փորձում ենք կիրառել տարբեր հարթակներ։ Օրինակ, ավելի պրոֆեսիոնալ ոլորտը, ավելի մասնագիտական ոլորտը, որը բարձրագույն կրթություն եւ գիտության հատվածն է, իսկապես մենք կարող ենք պետության բյուջեից տրամադրվող ներդրումներին առնվազն հավասար, եթե ոչ ավելի, բերենք լուրջ դոնորական աջակցություն մեր հայրենակիցների կամ միջազգային հետաքրքրված կառույցների միջոցով։

2018թ. ամբողջությամբ նվիրված է լինելու այդ հարթակների ձեւավորմանը, դրա համար մենք իսկապես ներկայացրել ենք երկու շատ կարեւոր օրենքներ, որոնք նոյեմբեր ամսին մի քանի անգամ անցել են քննարկումներ, մի քանի անգամ դրել ենք հրապարակային քննարկումների, հստակորեն ասել ենք, եւ բացված հարթակը հնարավորություն է տալիս նաեւ բոլոր հարցերը թափանցիկ ձեւով քննարկել։ Չկա մի պրոբլեմ կրթական համակարգում, որը հրապարակային քննարկման առարկա չլինի։ Այս իմաստով առաջիկա օրենքը, որը պառլամենտը պիտի քննարկի, մենք նոյեմբեր-դեկտեմբերին դա կառավարությունով կանցկացնենք եւ կփոխանցենք, «Բարձրագույն կրթության մասին» օրենքը։ Օրենքն ինքն իր մեջ ունի շատ մեծ ծավալ եւ ենթադրելու է արմատական փոփոխություն բարձրագույն կրթության եւ մասնագիտական կրթության մեջ։

Այստեղ մենք ունենք նաեւ մեր հիմնական գործընկեր կառույցների, նախեւառաջ, դոնորական գրանտային աջակցությունը,  խոսքը վերաբերում է եւ՛ Եվրամիությանը, եւ՛ նոր ստեղծված FAST հիմնադրամին, խոսքը վերաբերում է Համաշխարհային բանկի գրանտային ծրագրերին, Ասիական բանկի գրանտային ծրագրերին, որոնք իսկապես լուրջ նախադրյալներ կստեղծեն 2019-20թթ. ընթացքում լուրջ ծրագրեր դնելու՝ բարձրագույն կրթությունում արմատական փոփոխություն ենթարկելու համար։ Բայց նաեւ, քանի որ հարթակը բացել ենք, բոլորին էլ հրավիրում ենք կիսելու պատասխանատվությունը եւ մի քիչ վեր կանգնելու անհատական շահախնդրություններից։ Խոսքը հետեւյալի մասին է, եւ երեւի պառլամենտն այն վայրն է, որտեղ պետք է դրա մասին խոսենք։ Մենք հանդուրժելու ենք, որպեսզի 87 հազար ուսանողություն ունեցող Հայաստանում աշխատեն 67 բուհեր, համալսարաններ կամ 12 հազար ուսանոց ունեցող ոչ պետական մասնավոր հատվածում՝ բուհական, աշխատեն 31-ից ավելի բուհեր։ Եթե  չենք հանդուրժելու, ուրեմն՝ պետք է կարողանանք միասին ձեւավորել իսկապես գործունակ մեխանիզմ, որպեսզի այն բազիսը ստեղծենք, որը կապահովի իսկապես համատարած ներգրավվածություն կրթական համակարգում։

Մեկ այլ մեծ պրոբլեմ ունենք հանրակրթության մեջ, միշտ հարցերից, մեր խոսակցությունների դա տեսնում ենք։ Տեսեք, 600 մլն դրամի պակասորդ կա մեր բյուջեում, բայց ես ուզում եմ իսկապես նորից մեկ անգամ շեշտել, մեր գործընկերներից շատերը սա երեւի չեն ֆիքսել, խոսքը չի վերաբերում ուսուցչական կազմի կամ մանկավարժական կազմի կրճատմանը։ Ճիշտ չի, որ ՀՀ-ում ներկա պայմաններում 30 աշակերտ ունեցող դպրոցն ունենա չորս պահակ։ Խոսքը վերաբերում է տեխնիկական անձնակազմին: Դրա մասին ասացինք, եւ այդ 600 միլիոնն առաջացել է ընդամենը, օրինակ, պահակների հաստիքների սրբագրումով, որովհետեւ եթե տեսչությունն ինչ-որ չափանիշներ է հաստատել, եւ մենք ստիպված պահում ենք այդ չափանիշները, բայց հաշվի չենք առնում, որ ՀՀ 1380 դպրոցներից 400-ն ունի 100-ից քիչ աշակերտություն, իսկ մոտավորապես 600-700 դպրոց ունի 300-ից քիչ աշակերտներ:  Այդտեղ ուղղակի չորս պահակի հաստիքն անիմաստ է պահել՝ գիշերային, շաբաթ- կիրակիի պահակներ, որովհետեւ, հատկապես ունենք հաստիքների հսկայական ամբողջություն՝ այգեպանից սկսած։ Այս տիպի ռացիոնալ ձեւաչափեր կիրառվելու են, բայց եթե մենք մի քիչ ավելի խորքային նայենք, իսկապես այս բյուջեն փորձել ենք այնպես անել, որ դառնա շատ լուրջ հիմք՝ 2019-20 թվականներին սեղանին դնելու օրենսդրական լավ հիմք ունեցող, բնական գիտությունների վեկտորը շեշտող կրթական համակարգ ունենալու համար: Ոչ մի ծրագրային տող բյուջեում ոչ միայն չի պակասել, այլ այն ունի ծավալ մեծանալու համար: Եթե ճիշտ մշակենք, օրինակ, ուսուցիչների տարիֆիկացիայի եւ տարակարգերի հարցը եւ դնենք այդ ծրագիրը, ֆինանսների նախարարն այստեղ է, մենք կարող ենք բյուջեն կտրուկ մեծացնել: Եթե մենք հիմա տարկետման խնդիրը կարգավորեցինք եւ տարկետումն առանձնացրեցինք անվճար հատվածից, պետության հետ միասին կարող ենք որոշել մեր երկրին անհրաժեշտ ֆիզիկա, քիմիա, կենսաբանություն, այդ ուղղությունները մինչեւ 60-70 տոկոսը դարձնել անվճար՝ երեխաներին ուղղակի մղելով նորից վերադառնալ դեպի բարձրագույն կրթության այն հատվածը, որն անհրաժեշտ է մեր երկրի առաջընթացի համար: Հիմնականում սա է։

Ես իսկապես գտնում եմ, որ այս բյուջեն կարող է հիմք դառնալ՝ եղած հնարավորությունները ճիշտ օգտագործելու 2019-20թթ. առաջընթացի համար: Շնորհակալություն։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Մկրտչյան։

Այժմ ձայնը տրվում է «Ծառուկյան» խմբակցության քարտուղար Վահե Էնֆիաջյանին։ Խնդրեմ, պրն Էնֆիաջյան։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգարժան պրն Մելքումյան, հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, քննարկում ենք 2018թ. բյուջեի նախագիծը, եւ մինչ բյուջեի նախագծին իմ անդրադարձ կատարելն ուզում եմ անդրադառնալ մի քանի իմ գործընկերների հայտարարություններին, ովքեր փորձում էին ըստ էության եւ մատնանշում էին իրենց մտքերը եւ ձեւակերպումները։ Անում եմ փաստերով։

Նախ սկսած երեկվա օրվանից եմ ուզում մոտեցումների հետ կապված ներկայացնել։ Երեկ ԱԺ-ում վերջին նիստի ժամանակահատվածում տեղի էր ունենում հարց ու պատասխանի այս ֆորմատը։ Ես հարց եմ բարձրաձայնել ՀՀ վարչապետին, որ իրեն կից գործում են շուրջ 20 խորհուրդներ, որոնք արտացոլում են տարբեր մասնագիտական կամ ոլորտային հիմնախնդիրներ, մատնանշելով նաեւ շատ կարեւորագույն հիմնահարց հենց 2018թ. բյուջեի քննարկման համատեքստում՝ ասելով, տնտեսական, սոցիալական հիմնախնդիրներ ուսումնասիրող եւ մասնագիտական եզրակացություններ եւ գործառույթներ իրականացնելու բնույթ ունեն այդ խորհուրդներն իրենց գործառույթների, խնդիրների ու նպատակների մեջ, պրն վարչապետին ներկայացնելով, որ իր պաշտոնավարման օրոք այդ խորհուրդներից որեւիցե մեկը նիստ չի գումարել։

Ցիտում եմ վարչապետի խոսքերից. «Քանի որ նրանց անհրաժեշտությունը չկա, այդ գործառույթները, եւ պետական մարմիններն են այդ աշխատանքներն իրականացնում, եւ խորհրդի անդամների կողմից էլ պահանջ չի ներկայացվել խորհրդի նիստ գումարելու, որոշել ենք, որ այդ խորհուրդներն անգործունակ են եւ այդ խորհուրդներն ըստ էության պետք է փակվեն։

Հիմա, հիշեցման կարգով, ուզում եմ ներկայացնել հարգելի կառավարության մեր ներկայացուցիչներին եւ պրն վարչապետին, որ այդ խորհրդի անդամներն են, օրինակի համար, նույն տնտեսական ոլորտը կարգավորող խորհուրդը, որի ղեկավարն անձամբ պրն վարչապետն է, ՀՀ արդարադատության նախարարը, ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարը, ՀՀ ֆինանսների նախարարը, փոխնախարարներ։

«ՓՄՁ զարգացման խորհուրդ», խորհրդի ղեկավարը կրկին երկրի վարչապետն է։ Խորհրդի անդամներն են էկոնոմիկայի նախարարը, էկոնոմիկայի նախարարի առաջին տեղակալը եւ այդպես շարունակ պետական բարձրաստիճան պաշտոնյաներ։

Հիմա, ինիցիատիվան հասկանալի է՝ ոչ վերեւից է եղել, ոչ էլ ներքեւից է եղել, եւ ըստ էության մեկ տարուց ավելի ժամանակահատված անգործության են մատնված եղել նրանք  տվյալ վարչապետի օրոք։ Սա կոնկրետ փաստերով։

Հիմա, փաստերի շրջանակներում ուզում եմ նաեւ անդրադառնալ պրն փոխխոսնակ Էդուարդ Շարմազանովի խոսքին՝ մատնանշելով ԱՊՀ տարածաշրջանում բյուջեի հետ կապված, որ Հայաստանում կայուն աճ է արձանագրվում եւ մենք մրցակցային դիրքերում լուրջ դիրքեր ենք զբաղեցնում։

Եթե ԱՊՀ պետություններից մի քանի պետություններ թվարկում եք, բարի եղեք ամբողջական ցանկը թվարկել եւ հատվածական չներկայացնել։ Եթե հատվածական եք ներկայացնում, ապա շեշտեք, որ սա հատվածական բնույթ է կրում։ Ես կներկայացնեմ թե՛ տարածաշրջանը եւ առհասարակ։

Նախ՝ որպես փաստ, ԱՊՀ պետությունների մեջ ՀՀ բյուջեն ամենափոքրն է։

Երկրորդը՝ մի քանի օրինակ բերեմ, Էստոնիա՝ (2017թ.) 9.6 միլիարդ եվրո, 2018թ. համար նախատեսածը՝ 10.5 միլիարդ եվրո։ Հիմա սա հետընթա՞ց է, թե՞ աճ է։ Վրաստան՝ 300 մլն դոլարից ավելի հավաքագրում է իրականացվելու, ընդ որում՝ հենց թոշակառուների համար միտված նպատակային ծրագիր է իրականացվելու, եւ 2018թ. համար նախատեսված է 5% աճ։ Լատվիա՝ 8% աճ։

Այ սրանք կոնկրետ փաստեր են, եթե փաստերից խոսում ենք։ Ուրեմն՝ ամբողջական տեսքով։

Ես ուզում եմ նաեւ անդրադառնալ՝ կոնկրետ օրինակներով, Հանրապետական խմբակցության քարտուղարը նաեւ անդրադարձավ գյուղատնտեսության ՓՄՁ-ի, պարբերաբար ԱԺ-ում հարակից տարածքներում հավաքների եւ իր մոտեցումների հետ կապված։

Հարգելի գործընկերներ, այո՛, ամեն ինչ պետք է լինի օրենքի տառին համահունչ եւ օրենքի տրամաբանության շրջանակներում։

Էդ ի՞նչ եք կարծում, օրենքի տառին համահո՞ւնչ է, երբ խուզարկություն են իրականացնում, օրենքի տառին համահո՞ւնչ է, երբ պետական մարմնի ներկայացուցիչը չի ներկայանում, մեքենայի դուռը բացում է եւ անհասկանալի ձեւակերպումներով իրար հետ փորձում են դիալոգ հաստատել։ Սա՞ է պետական մարմինների ներկայացուցիչները, թե՞ օրինական մոտեցումը հսկողություն իրականացնելու։ Հետո այդ ո՞ր օրենքով է սահմանված, որ պետք է առեւտրականներին փոքր եւ միջին ձեռնարկատիրական գործունեություն իրականացնող անձանց վեց անգամ շաբաթվա մեջ հետախուզություն իրականացնել՝ պայուսակների մեջ մտնել, մեքենայի բեռնախցերը քրքրել։ Սա օրենքո՞վ է սահմանված։ Եթե օրենքով է սահմանված, այդ օրենքն էլ հրապարակեք, թող բոլորն իմանան։

Գյուղատնտեսության հետ կապված, պրն Մելիքյան, ես զարմանում եմ, որ նա այս միտքն արտաբերեց՝ ասելով, որ եթե բժիշկ է, թող գնա գյուղում գյուղատնտեսությամբ աշխատի, եթե վատ սովորող է...

Ընկերներ, ժամանակակից աշխարհում գյուղատնտեսության մեջ ամենաժամանակակից ինտելեկտուալ մոտեցումներ այսօր կան, եւ եթե աշխարհին մենք համահունչ չենք գործում եւ մեր գործունեությունը չենք ծավալում, դա անհամաչափ մոտեցում է, ըստ էության անընդունելի է։

Երիտասարդության հիմնախնդիրներին անդրադարձան։ Պրն Մելիքյան, ես իմ ձեռքի տակ ունեմ վիճակագրական տվյալներ, ներկայացնեմ ձեզ։

Առհասարակ ժամանակակից աշխարհում համարում են, որ երիտասարդությունն ամենադինամիկ զարգացող եւ սոցիալական ամենակարեւոր շերտն է, որը կարող է հենք հանդիսանալ երկրի, այդ թվում նաեւ՝ տնտեսության զարգացման։ ՀՀ-ում երիտասարդության 39 %-ը գործազուրկ է, շուրջ 60 %-ն առաջին իսկ հնարավորության դեպքում, պաշտոնական տվյալներ եմ ասում, ՀՀ-ն կլքի։ Սա էլ երիտասարդության հետ կապված։

Հիմա տնտեսության հետ կապված մի քանի կոնկրետ փաստերից ուզում եմ ցիտել։

Եվ այսպես, 2017թ. բյուջեով պետական պարտքի տոկոսավճարների գծով նախատեսվում էր 120.3 մլրդ դրամ, ապա 2018թ. բյուջեով այդ գումարը 145 ու մլրդ դրամ է (այսպես է ասում), որից 62.4 մլրդ դրամը ներքին տոկոսավճարներն են, 78.1 մլրդ դրամը՝ արտաքին, պետական պարտքի գծով ծախսերը բյուջեի ընդհանուր ծախսերի 10 %-ն են կազմում։ Պետական պարտքի սպասարկման հետագա տարիներին ավելանալու է։ Ըստ բյուջետային ուղերձի, պետական պարտքն այս տարվա վերջին կհասնի 6.8 մլրդ դոլար, իսկ 2018թ. վերջին՝ 7.2 մլրդ դոլար։ Սա մենք հուսադրող ցուցանիշներ ենք համարում եւ ա՞ճ ենք այստեղ արձանագրում։ 20 մլրդ դրամով ավելացել է պետական պարտքի սպասարկման բեռը։

Եվ քանի որ փաստերով ու կոնկրետ օրինակներով ենք խոսում, մեկ փաստ եւ մեկ օրինակի մասին էլ եւս կներկայացնեմ ձեզ։

2017թ. սոցիալական, մշակութային, այդ թվում նաեւ՝ առողջապահական հիմնախնդիրներին Հայաստանի պետական բյուջեից նախատեսված է եղել 47.7% գումար։ Այս հիմնախնդիրներին այնքան բովանդակ են սոցիալական, տնտեսական ոլորտները, այդ թվում նաեւ՝ հենց կրթության հետ կապված, որ տարիներ ի վեր ներկայացնում ենք՝ թեկուզ թիրախավորեք մեկ ոլորտ, մեկ բնագավառ եւ արձանագրեք, որ այս մեկ ոլորտում, այս մեկ բնագավառում մենք ունենք տնտեսական աճ, աշխատավարձ ենք բարձրացնելու, սոցիալական իրավիճակ ենք փոխելու, թոշակառուների նկատմամբ քայլ առ քայլ վերաբերմունք ենք փոխելու։ Խնդիրները տեղափոխվում են տարեց տարի, ուրիշ ոչ մի ձեւակերպում այստեղ չի կարելի արձանագրել, իսկ Հայաստանում կայուն աճը, որպես այդպիսին, կարելի է արձանագրել, այո՛, մեկ ոլորտում՝ արտաքին պարտքում։

Այո՛, մենք տնտեսական առումով, եթե որպես աճ արձանագրում ենք, տարիներ շարունակ արտաքին պարտքն աճում է, աղքատների թիվը ՀՀ-ում աճում է, արտագաղթող ցանկացողների թիվը ՀՀ-ում աճում է։ Երբ կառավարության ներկայացուցիչները ներկայացնում են այս ձեւակերպմամբ՝ աշխարհն ենք շուռ տալու, ա՞յս ձեւով եք աշխարհը շուռ տալու։ Թող կառավարության ներկայացուցիչները, անձամբ վարչապետը ներկայացնի՝ ո՞ր ոլորտում ենք մենք աշխարհը շուռ տալիս եւ ո՞ր ոլորտն ենք ներկայացնում։

Ես ինքս մեկ օրինակ կարող եմ բերել։ Այո, մեկ ոլորտ կա, որտեղ մենք աշխարհը շուռ ենք տալիս։ Դա սպորտի ոլորտն է՝ ունենք Եվրոպայի չեմպիոն, ունենք աշխարհի ոսկե մեդալակիրներ եւ ունենք օլիմպիական ոսկիներ։ Այո՛, այս հարթությունում մենք աշխարհին ներկայանալի ենք։ Եթե կան այլ ներկայացուցիչներ, որ կարող են այլ ոլորտում ցույց տալ, որ աշխարհը շուռ են տալիս, մենք դրա համար մեր երկրի քաղաքացիների համար, որպես իրավիճակ, միմիայն ուրախ կլինենք։

Այս իրավիճակում եւ այս բովանդակության մեջ, բնականաբար, «Ծառուկյան» խմբակցությունում էլ քննարկել ենք, այս մոտեցումներին մենք դեմ ենք լինելու։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Էնֆիաջյան։

Հաջորդ ելույթի համար ձայնը տրվում է «Ելք» խմբակցության պատգամավոր Լենա Նազարյանին։ Խնդրեմ, տիկին Նազարյան։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Քննարկվում է, թե ինչպես պետք է ծախսվի Հայաստանի 2018թ. բյուջեն, այն է՝ ակնկալվող 1 տրիլիոն 307 մլրդ դրամը։

Ընդունված է, որ կառավարությունն իր բյուջեներին անուններ է տալիս մեկ բառով բնորոշելու համար, ասենք՝ գոտիները ձգելու բյուջե, կայունացնող բյուջե, ոչ նախընտրական բյուջե, եւ այս ավանդույթը շարունակելով՝ ես առաջարկում եմ 2018թ. բյուջեն անվանել հետընտրական բյուջե: Ինչո՞ւ հետընտրական, որպեսզի հանրությանը պարզ լինի, որ Հանրապետական կուսակցությունը եւ կառավարությունը թոշակի, նվազագույն աշխատավարձի մասով չի իրականացնելու իր խոստումը: Իսկ այդպիսի խոստում եղել է: Կարեն Կարապետյանը «Ռ-էվոլյուցիա» հաղորդման ժամանակ շատ հստակ ասել է, որ եթե ամեն ինչ նույն տեմպերով շարունակվի, ապա 2018թ. կլինի թոշակի եւ նվազագույն աշխատավարձի բարձրացում։

Այնպես որ կառավարությունը ճիշտ որ տվել է նախընտրական խոստում եւ ներկայացրել հետընտրական բյուջե: Սա մեկ։

Մինչ բուն թեմային անդրադառնալը երկու տեխնիկական դիտարկում։

Այս բյուջեն, ինչպես անցած տարիներինը, ոչինչ չասող փաստաթուղթ է։ Այս թղթից հնարավոր չէ հասկանալ՝ ծախսված գումարի արդյունքը ո՞րն է լինելու: Արդյունքը լինելու է միայն ծախսված գումարը: Հասկանալի չէ այս թղթից, բացի ոչինչ չասող փաստաթուղթ լինելուց, այն նաեւ շատ փնթի ձեւով է կազմված՝ բազում տառասխալներ, ֆոնտերը թռած, «պդֆ» ֆայլեր, բացում ենք փաստաթուղթը, տառերի փոխարեն նշաններ են, ու այս տեսքով հրապարակված է ԱԺ կայքում։ Հետո ուզում եք, որ մարդիկ ձեր տվյալներին, թվերին ու կանխատեսումներին հավատան:

Հիմա ամենագլխավորն այս պահին ինձ համար։ Այս բյուջեն չի լուծում Հայաստանի համար ամենակենսական հարցերից մեկը, անգամ մասնակի չի լուծում, համենայնդեպս բյուջեից դա չի երեւում։

Հայաստանի 580 բնակավայրում կա խմելու ջրի խնդիր, ավելի քան 660 հազար բնակչի համար հասու չէ մաքուր ջրի ջրամատակարարում։ Պրն նախարար, ձեր տրամաբանությունն այն է, որ սոցիալական աջակցության միջոցով հնարավոր չէ հաղթահարել աղքատությունը։ Պետք է տնտեսություն զարգացնել, լա՛վ, հասկանալի է, բայց կան ոլորտներ, որտեղ մասնավորը ներդրում չի անում կամ էլ, վարչապետի ասած, լավ պերեգավորչիկ չեք, որ ներդրում անի։ Եվ այդ ոլորտներից է այդ 580 համայնքը, որտեղ չի իրականացվում մաքուր խմելու ջրի ջրամատակարարում եւ ջրահեռացում։

Դուք ասում եք, որ պետությունը կառուցում է ճանապարհներ ու ոռոգման ջրագծեր, բա խմելու ջրի ջրագծեր ո՞վ է կառուցելու, ինչպե՞ս են այդ ջրագծերը կառուցվելու։ Ասեմ՝ ինչու, որովհետեւ ճանապարհներն ու ոռոգման ջրագծերը պետք են գյուղատնտեսության, բիզնեսի, բեռնափոխադրումների համար։ Հասկանալի է, աշխատատեղ է պետք, բայց խմելու ջրի ջրագծերն էլ պետք են մարդու կյանքի որակի ու առողջության պահպանության համար, չէ՞։ Հանրապետականի տրամաբանությամբ՝ մարդու կյանքի որակի ու առողջության համար արված ներդրումն ավելորդ, չարդարացված, չփոխհատուցվող ծախս է, այդպես է ստացվում։ Մի խոսքով, մոտ 283 մլրդ դրամի մասին է խոսքը։

Պրն Հակոբյանը նոր այստեղ ելույթ ունեցավ, ասում է, որ Հայաստան այնքան շատ տրանսֆեր է մտնում, որ հնարավոր չէ աղքատ համարել մարդկանց, պարզապես պետությունը սխալ ինֆորմացիա ունի, աղքատության ցուցանիշն էլ դրա համար այդքան բարձր է։ Ախր ընդունված բան է, որ աղքատության չափանիշը միայն փողի պակասը չէ, աղքատություն է, երբ 580 համայնքում 600 հազարից ավելի մարդ խմելու ջրի խնդիր ունի։ Սա աղքատություն է, անկախ նրանից՝ մարդն ինչքան տրանսֆեր է ստանում։ Նույնիսկ հենց տրանսֆերն էլ աղքատության ցուցանիշ է։

Հիմա վերադառնալով 283 մլրդ դրամին։ Դա Ջրային պետական կոմիտեի տվյալներն են։ Այնպես չի, որ այդ գումարը կամ դրա մի մասը նախորդ բյուջեներում չեն եղել։ Եղել են։ Հանրապետականի նախորդ կառավարությունները 165 միլիոն դրամով բիոզուգարաններ է առել, 26 մլրդ դրամով ՊԵԿ-ի համար Դիլիջանում մասնաշենք է կառուցում կամ կառուցել արդեն, ԿԲ-ի վերապատրաստման շենքի համար 73 մլրդ դրամ է ծախսել։ Եղել է այս գումարը, բայց, օրինակ, հիմա Արմավիրի մարզի Տարոնիկ գյուղում 14կմ խողովակի համար փող չկա, որ ջուրը հասնի մարդկանց դռան մոտ։ Բայց մյուս կողմից էլ, լա՛վ, ինչո՞ւ պիտի, ասենք՝ հանրապետականը խմելու ջրի ջրագիծ կառուցի, եթե մարդիկ համակերպվել են, լուռ, տրտնջալով ջուրը կրում են գյուղի հորերից, աղբյուրներից, փոսերից եւ քվեարկում  ու քվեարկում են։ Բայց ես հուսով եմ, որ մի օր  մարդիկ գոնե կզայրանան ու լավագույն դեպքում, լավագո՛ւյն դեպքում դատի կտան կառավարությանը եւ կպահանջեն փոխհատուցում այն գումարը, որը պիտի ծախսվեր իրենց առաջնային կարիքի համար, որը խմելու ջուրն է։ Շնորհակալություն։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Նազարյան։

Հա, անպայման։

Ձայնը տրվում է ՀՀ փոխվարչապետ Վաչե Գաբրիելյանին։ Խնդրեմ։ Ես ճիշտ եմ, չէ՞, ասում, դուք որպես փոխվարչապետ եք հանդես գալու, ոչ թե որպես փոխնախարար։

Վ.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Այո-այո, մեկ է նույն անձն է։

Շնորհակալություն։ Կուզեի անդրադառնալ հնչած որոշ քննադատությունների եւ, մասնավորապես, առաջնահերթություններին։

Շատ  հաճելի է, իհարկե, որ մեր բնակչության խնդիրները դարձել են ԱԺ պատգամավորների եւ՛ ուշադրության առարկան, եւ՛ Տարոնիկ գյուղի հարցը եւս հետաքրքրել է պատգամավորներին։ Բայց միայն Տարոնիկ գյուղը չէ, կան բազմաթիվ ծրագրեր, որոնք իրականացնում է կառավարությունը։ Այդ ծրագրերը բազմաթիվ են եւ այնպես չէ, որ ասենք՝ ջրամատակարարումը մինչեւ հիմա կար, հանկարծ հիմա կտրվել է։ Ջրամատակարարումը մինչ այս շատ ավելի վատ պայմաններում էր, կա էական բարելավում։ Մեր կոնսենսիոն պայմանագրերն այլ համայնքների վերաբերյալ համարվում են էտալոնային տարածաշրջանում։ Մենք նոր 580 բնակավայրերի համար եւս ծրագրեր ենք մշակում եւ այդ ծրագրերն իրականացնելու ենք։ Եթե ժամանակ լիներ բյուջեի նախագիծը մինչեւ վերջ կարդալու, գոնե այդ նկատառումների մասին հնարավոր կլիներ ավելի մանրամասն մոտիկից տեսնել։

Կան բազմաթիվ այլ խնդիրներ, որ եւս կարեւոր են։ Եվ եթե ճանապարհները կարեւ՛որ չեն, միայն ջրագծերն են կարեւոր, տվյալ մտայնությունը չեմ կարծում, որ որեւէ տեղ արտահայտված է, կառավարությունը կարող է ընդամենը մի ուղղության վրա կենտրոնանալ։ Կառավարությունը կարող է առաջնահերթություններ ունենալ եւ այդ առաջնահերթությունները բավականաչափ հստակ արտացոլված են։ Արտացոլված են ոչ միայն բյուջեի տեքստում, այլեւ արտացոլված են այն ներկայացման մեջ, որը պրն Արամյանը ներկայացրեց։ Այստեղ հստակ նաեւ ներկայացվեց պետական պարտքի դինամիկան։

Պետական պարտքի մասին խոսելիս, ես ուզում եմ եւս մեկ անգամ շեշտեք՝ ինչպիսին է այդ պետական պարտքը, ուր է գնացել, ինչ աղբյուրներ ունի, ինչ ծախսային կառուցվածք ունի եւ այդ պետական պարտքն ինչ նպատակների է ծառայում։

Մեր պետական պարտքի ըստ էության կառուցվածքը բավական հստակ վերջին սլայդներում, որ պրն Արամյանը ներկայացնում էր զեկուցելիս, երեւում է, որ ներգրավված է միջազգային դոնոր կառույցներից, ունի բավական ցածր տոկոսադրույք, այդ բավական ցածր տոկոսադրույքով երկարատեւ ներդրումներ կատարելու համար լավագույն աղբյուրն է։

Կառավարելի՞ է արդյոք այդ պրոցեսը, թե՞ ոչ։ Բնականաբար, կառավարելի է, որովհետեւ միջազգային հենանիշների նկատմամբ շատ հստակ ցուցադրումը կար, թե, ենթադրենք՝ համարվում էր 8-11 տարին հենանիշը, մեզ մոտ 8,5 տարի էր, պարտքի սպասարկման բեռը յուրաքանչյուր տարի բյուջեում ինչքան է եւ մնացած բոլորը, օբյեկտիվ հենանիշների վերաբերյալ մենք ի՞նչ ենք կարծում պետական պարտքի վերաբերյալ։

Կառավարելիությունն ինչպե՞ս է երեւում։ Կառավարելիությունը երեւում է այն տրամաբանությամբ, որ արդեն 2018-ին երեւում է շրջադարձային կետ, երբ արդեն ՀՆԱ-ի մեջ պետական պարտքը կայունանում է եւ մենք 1 %-ով իջնում ենք։ Դա նշանակում է, որ մենք չենք շարունակելու զարգացման ծրագրերը, Ոչ, դա բնավ չի նշանակում, ուղղակի մենք դա անելու ենք չափավորված կերպով՝ համակցելով դա ընդհանուր կայունության հետ։ Դա նշանակում է, որ մենք  մեր ներքին ծրագրերն ավելացրել ենք, որպեսզի մենք հենց ներքին ինվեստիցիաների վրա ուղղորդենք, ներքին ինվեստիցիաների վրա ուղղորդելով, ստեղծենք այդ հնարավորությունները, որոնք ոչ միայն տնտեսական աճ են ապահովում, այլեւ ապահովում են հենց նույն կենսապայմանները մեր քաղաքացիների համար։ Ասենք՝ նույն ծրագրերից մեկը, որ մենք իրականացնում ենք հենց այդ պարտքի միջոցով, դա գյուղացիական համայնքներին կենսունակության ճանապարհների կառուցումն է։

Արդյո՞ք այս ճանապարհների կառուցումը միայն տնտեսական աճի համար է։ Բնավ, ո՛չ, որովհետեւ այդ քաղաքացիները եւս օգտվելու են ճանապարհներից, իրենց շարժունակությունն է ավելանալու եւ, բացի տնտեսական հնարավորություններից, նաեւ կենցաղի բարելավում է ենթադրվում։

Կարծում եմ, որ անհրաժեշտ է հաշվի առնել այն տնտեսական իրողությունները, որոնք առկա են, եւ անհրաժեշտ է հաշվի առնել այդ տնտեսական իրողություններից բխող հնարավորություններն ու առաջնահերթությունները։

Այն սահմանափակումների մեջ, որն առկա է տարածաշրջանային զարգացումներով, որն առկա է տարիների ընթացքում, ընդհուպ պոտենցիալի ներքեւ գնալու եւ հնարավորինս շատ արագ տնտեսական աճի չկարողանալ հասնելու տեսակետից, դրա համար կարողությունները զարգացնելու տեսակետից, դրանք հստակորեն ամրագրված են բյուջեում եւ հստակորեն ամրագրված են քաղաքականության մեջ։ Այս տեսակետից կարծում եմ, որ բյուջեն՝ որպես քաղաքական փաստաթուղթ, շատ հստակ արտացոլում է՝ ինչո՞ւ եւ ինչի՞ համար են տրված առաջնահերթությունները։

Կա՞ն արդյոք խնդիրներ՝ բնականաբար կան։ Կրթության ասենք՝ տոկոսը, մեզ բավարարո՞ւմ  է՝ բնականաբար ո՛չ, մենք ամեն ինչ անելու ենք դա ավելացնելու, սակայն կային հերթականություններ։ Եթե մենք հենց հիմա սկսենք ուղղակի ծախսերի ավելացումը, ապա երբեք չենք կարողանալու այն տեմպին գալ, որի հետեւանքով մենք կարողանալու ենք մոտ ապագայում ավելի մեծացնել այդ ծախսերը։

Սրանք տնտեսական իրողություններ են եւ հաշվարկներ։ Այս հաշվարկները շատ հստակ արտացոլված են բյուջեի նախագծում։ Իհարկե, կարելի է վերցնել  որեւէ մի խնդիր, այդ խնդիրը դարձնել չափազանց մեծ եւ ասել՝ գիտե՞ք ինչ, եթե հանկարծ երեք համայնքում ջուր չկա, չորս համայնքում ջուր չկա, 500 համայնքում ջրի մատակարարումը լավը չէ, դա, իհարկե, խնդիր է։ Մենք բոլորս ընդունում ենք, որ դա խնդիր է, սակայն առաջնահերթությունների մեջ այնպես չի, որ ընդհանրապես այդ խնդիրը ջրամատակարարման բացակայություն է։ Կա, վատն է, նախորդից ավելի լավ վիճակում է եւ դա անպայման բարելավվելու է։

Ճանապարհների տեսակետից, այլ ծախսերի տեսակետից, մրցունակության տեսակետից, բոլոր խնդիրները կան, բոլոր խնդիրները հստակորեն եւ ազնվորեն նախանշված են, բոլոր խնդիրների համար տրված են այն ընդհանուր միջավայրը եւ այն ընդհանուր լուծումները, որոնք մեզ տանելու են լուծման։

Այս առումով ես եւս մեկ անգամ կոչ եմ անում քվեարկել բյուջեի օգտին, որովհետեւ այն իրատեսական է, ազնիվ եւ շատ հստակ տալիս է այն առաջնահերթությունները, որը մեզ հնարավորություն կտա ոչ թե կարճաժամկետ լուծումներ գտնել, այլ երկարաժամկետ տնտեսական հիմքեր ապահովել, որն էլ կբերի ընդհանուր բարեկեցության։ Շնորհակալություն։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Գաբրիելյան։

Հաջորդ ելույթի համար ձայնը տրվում է «Ծառուկյան» խմբակցության պատգամավոր Սերգեյ Բագրատյանին։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, ես երեկ նշեցի եւ հիմա նույն կարծիքին եմ, որ մեր բյուջեի ուղերձն անիրատեսական է։ Ոչ թե բյուջեն է անիրատեսական, բյուջեի իրատեսականությունը Հանրապետական կուսակցությունը կհիմնավորի, ես բյուջեի ուղերձի անիրատեսականության վրա եմ շեշտը դնում այն իմաստով, որ երբ մենք բյուջեի հիմքում դնում ենք հետեւյալ գաղափարախոսությունը, որ 3 տարի մենք դժվարությամբ պետք է առաջ գնանք եւ ստեղծենք կապիտալ, հնարավորություններ, ներդրումներ, որպեսզի 3-րդ տարուց հետո, արդեն 4-5-րդ տարում հաջողություններ արձանագրենք՝ թոշակ, աշխատավարձ  բարձրացնենք, այստեղ մենք ուղերձի քաղաքական սխալ ենք թույլ տալիս, որովհետեւ ուղերձներում չի կարելի ռիսկերն այդքան բարձր պահել: Չի կարելի մարդուն ասել՝ այսօր վատ ապրի, վաղը վատ ապրի, 2 տարի վատ ապրի, 2-3 տարի հետո մի բան կանենք: Ակամայից հիշում ես Կոմս Մոնտե Քրիստոյի խոսքերը՝ սպասել եւ հուսալ: Բայց այս ժողովուրդն այլեւս սպասելու տեղ էլ չունի, հույս էլ չունի, թունելի վերջում լույս չի տեսնում ժողովուրդը։ Մենք տարիներ շարունակ անվստահության նոր ալիքներ ենք հղում, մեսիջներ ենք հղում մեր հանրությանը:

Բոլորս ենք հասկանում, հասարակությունն էլ է հասկանում, որ մենք ունենք արտաքին բարդ խնդիրներ։ Մենք բոլորս ամեն ինչ անելու ենք, որ այդ համազգային խնդիրները մեր հանրությունը կարողանա հաղթահարել, բայց սա չի նշանակում, որ պետք է արհամարհել բացարձակ մեծամասնության շահերը եւ սպասարկել բացարձակ փոքրամասնության հետաքրքրությունները։ Տարիներ շարունակ մենք ասում ենք՝ այլեւս ժամանակ չունի կառավարությունն այսպես շարունակելու։

Հիմա՝ մեր հարգարժան փոխվարչապետն ասում է՝ մենք գիտենք, որ թերություններ կան, կրթության ոլորտում թերություններ կան՝ թերֆինանսավորում է, բայց դրանք ուղղելի են:

Հարգելիս, բայց պետք է մտածել, որ այս ուղերձը քաղաքական ուղերձ է, չի կարելի տնտեսության մեջ կրթության եւ առողջապահության խնդիրներն այնքան անտեսել, որ ուղերձում հասկանալի դառնա, որ մենք առաջիկա մի քանի տարում ցանկանում ենք ունենալ անգրագետ եւ հիվանդ սերունդ: Այս ուղերձը միայն թարգմանությունը, դա կարող է բերել, որը չեմ կարծում, որ ճիշտ մշակված քաղաքական ուղերձ է։ Ես, որպես շտկում, կուզենայի տեսնել, որ այդ 600 մլն կրթության պակասը լրացնեիք։ Ժամանակ ունեք, պետք է մտածել, որ չի կարելի նման ուղերձ հղել հասարակությանը։

Նույն առողջապահության ոլորտի ձեր կրճատումը ենթատեքստում վտանգ ունի։ Դուք մարդկանց ասում եք, որ մենք արտագաղթը հաշվարկել եք, քիչ հիվանդ կունենանք եւ քիչ միջոց եք հատկացնում ձեզ: Դուք, անուղղակի, փաստում եք արտագաղթը: Այլապես անհասկանալի է մնում, երբ դուք ավելացնում ենք կապիտալ ներդրումներն այդ ծավալով եւ բաց եք թողնում կրթությունը՝ հ.1-ը, եւ առողջապահությունը։ Կրթություն, որը մեզանից յուրաքանչյուրի երազանքի մեջ որեւէ մի երկրի տեսլական կա։ Կոնկրետ իմ երազանքում կա սինգապուրի տեսլականը, որտեղ միայն կրթությամբ այդ փոքրիկ ժողովուրդը հասավ բացարձակ մեծ հաջողությունների։ Մենք համեմատելի երկրներ ունենք։ Բարդ է մեզ Իսրայելի հետ համեմատվելը, որովհետեւ բոլորս գիտենք՝ Իսրայել պետությունը լուրջ ֆինանսավորում է ստանում, եւ այսօր դժվար է այս ճանապարհը, բայց առնվազն Սինգապուրը մեզ համար հասկանալի եւ տեսանելի երկիր է, եւ ձգտումները կարող են համընկնել, եթե մենք սխալներ թույլ չտանք ամենօրյա մեր աշխատանքում։

«Բյուջետային համակարգի մասին» ՀՀ օրենքի 8-րդ հոդվածի 7-րդ մասը հստակ ասում է. «Բյուջետային միջոցների օգտագործման, արդյունավետության սկզբունքը նշանակում է, որ բյուջեների կազմման եւ կատարման ժամանակ պետք է ելնել նախատեսված արդյունքի բյուջետային միջոցների նվազագույն ծավալի օգտագործման կամ բյուջեով նախատեսված միջոցների ծավալով լավագույն արդյունքի հասնելու անհրաժեշտությունից»։

Այս անհրաժեշտությունը պետք է հաշվել, պետք է մենք հաշվելիություն դնենք մեր ծախսերի մեջ։ Քիչ ունենք, եղածը գոնե պետք է արդյունավետ օգտագործել, հարգելիներս։ Եվ սա աքսիոմա է, սա այնպես չի, որ պիտի ապացուցես։

Նույն «Բյուջետային համակարգի մասին» ՀՀ օրենքի 8-րդ հոդվածի 9-րդ կետը նշում է. «Բյուջետային միջոցների հասցեագրվածության եւ նպատակայնության սկզբունքը նշանակում է, որ բյուջետային միջոցներն օրենսդրությանը համապատասխան հատկացվում են կոնկրետ ստացողներին՝ ֆինանսավորման հստակ նպատակների նշվածությամբ»:

Կապիտալ ծախսերի մեջ ես այդ հստակ նշվածությունը մշուշոտ եմ տեսնում։ Միգուցե դժվարություն կա հաշվելիության իմաստով, ես կարող եմ հասկանալ, որ, իհարկե, տնտեսությունն այն ոլորտն է, որը բազմաթիվ գործոններով պայմանավորված է, եւ՛ արտաքին ռիսկեր կան, եւ՛ ճգնաժամեր կան, որոնք անընդհատ ուղեկցում են տնտեսություններին, ճգնաժամերի շրջափուլեր կան եւ չի բացառվում, որ մենք նաեւ համընկնենք այս շրջափուլերից մեկին։ Այս բոլոր ռիսկերը հաշվելով, մենք լավատեսություն չենք հղում մեր հասարակությանը։

Հիմա տեսե՛ք, դուք 2018թ. պետական բյուջեի նախագծով ծախսերի ծավալը ծրագրավորել եք 1 տրիլիոն 464.2 մլրդ դրամի չափով։ Սա շա՞տ է, թե՞ քիչ է, ո՞ւմ հետ ենք համեմատելու եւ ինչի՞ հետ ենք համեմատելու։ Համեմատության գործիքները մեզ չեք տվել դուք, հասկանո՞ւմ եք։ Մենք պետք է հասկանանք՝ այս ծախսերը նախատեսված մեր զարգացման ընթացքին հասցեակա՞ն է հասցեագրված, թե՞ ուղղակի մենք նախատեսել ենք՝ քանի որ մուտքային մասը 1.3 տրիլիոն է, ուրեմն՝ եկեք ելքային մասը ծրագրավորենք՝ 1.4։ Այսինքն՝ չի կարելի մեխանիկական աշխատանք կատարել մեր կարեւորագույն օրենքի նախագծում։

Կամ ծախսերի ամբողջ ծավալը, փաստորեն, 88.2 տոկոսայինը կամ 1.2 մլրդ-ը բաժին է ընկնում ընթացիկ ծախսերին։ Այսինքն՝ մենք ունենք ընդամենը 11.8% կամ 172 մլրդ դրամ՝ ոչ ֆինանսական ակտիվների գծով ծախսերի ուղղված։ Սա նույնպես պետք է վերլուծություն ներկայացվի, այն գրաֆաները, որ բերում եք, պետք է համեմատել կոնկրետ Վրաստանի հետ։ Տեսեք, Վրաստանի բյուջեն արդեն հասել է 5 միլիարդի, մենք դեռ դոփում ենք 2.5 մլրդ-ի շրջանակներում։ Մենք պետք է նաեւ պատվախնդրություն ունենանք մեր գործողությունների եւ, առավելապես, մեր քաղաքականության մեջ:

Սոցիալական բնագավառի ծախսերի՝ կրթություն, առողջապահություն, սոցիալական պաշտպանություն, տեսակարար կշիռը բյուջետային ծախսերի ամբողջ ծավալում կազմում է 42%։ Սա շա՞տ է, թե՞ քիչ է։ Մենք սա կարող էին հանգիստ սոցիալական բյուջե ձեւակերպել՝ առանց երկար-բարակ տանջվելու, եթե ընդամենը 6 մլրդ-ի տեղաբաշխումն առողջապահության եւ կրթության մեջ ճիշտ տեղաբաշխվի, ընդամենը։ Մենք կարող էինք այլեւս նախանձախնդիր լինել դրա կատարման ընթացքին, քննադատության այսքան հզոր ալիք չառաջացներ ձեր նկատմամբ, նաեւ հասարակության մեջ կասկածներ չառաջացներ պետական քաղաքականության հասցեականության նկատմամբ։

Մենք կարեւորագույն ուղերձ ունենք նաեւ, որ պետական կառավարման համակարգի բարեփոխումների շրջանակներում ՀՀ կառավարության կողմից իրականացված գործողություններն ուղղված են պետական կառավարման համակարգի բարեփոխումների ճանապարհով կոռուպցիոն երեւույթների նվազեցման ու հնարավորինս բացառման։

Ցույց տվեք ինձ որեւէ մի հոդված, մի ծախս, որն այս ռազմավարությունը սպասարկում է։ Ես չեմ տեսնում բյուջեում կոնկրետ կոռուպցիոն ռիսկերի դեմ պայքարի ուժ, հնարավորություն եւ մեսիջ։ Ամենեւին համաձայն  չեմ հակակոռուպցիոն մարմնի կազմին՝ վարչապետ, նախարարներ, ոլորտային եւ այլն, որովհետեւ եթե նայեք որեւէ զարգացած երկրի, նույնիսկ զարգացող երկրի ընթացքին, հակակոռուպցիոն մարմինները պետք է ստեղծված լինեն հասարակական կազմակերպությունների միջոցով՝ հանրային ճանաչում ունեցող մարդկանց կազմով համալրված:

Ի՞նչ է նշանակում, ձեր աշխատանքը դուք ինչպես կարող եք ստուգել եւ ասել՝  գիտե՞ք ինչ, մենք լուրջ կոռուպցիոն ռիսկեր ենք արել կամ չենք արել։ Մենք ինչպե՞ս պիտի  հավատանք, երբ դուք ասում եք՝ վստահեք կառավարությանը: Ինչպե՞ս կարելի է վստահել մի կառավարությանը, որն իրեն ստուգող, իրեն վերահսկող նշանակում է իր կաբինետի աշխատակիցներին։

Կուզենայի, որ մեր ուշադրությունը, ամենակարեւորը, լիներ մեր բյուջեի փիլիսոփայության վրա։ Մենք, վերջապես, պետք է ամրագրենք մի կարեւոր դրույթ, մենք պետք է հասարակությանը բյուջեով մեսիջ հղենք՝ վստահության իմաստով, մեսիջ հղենք՝ հույսի իմաստով, մեսիջ հղենք՝ հավատի իմաստով, եւ փաստենք մեր կատարած քայլերի ճշմարտացիությունը, ոչ թե մենք թողենք մեծն Դյումայի հույսին՝ սպասել եւ հուսալ։ Այս բյուջեի ուղերձը ես ձեւակերպեցի որպես՝ սպասել եւ հուսալ։ Շնորհակալություն։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Բագրատյան։

Վերջին ելույթի համար ձայնը տրվում է Հանրապետական խմբակցության պատգամավոր Հերմինե Նաղդալյանին։ Դրանից հետո մենք կանցնենք խմբակցությունների կողմից ելույթներին։ Ունենք երեք հայտ՝ ՀՅԴ, «Ծառուկյան» դաշինք եւ Հայաստանի Հանրապետական խմբակցության կողմից։

Հ.ՆԱՂԴԱԼՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հայտնի է, որ բյուջեն քաղաքական փաստաթուղթ է, ոչ թե հաշվապահական ցուցակ, եւ դա փաստաթուղթն է այն քաղաքական թիմի,  որը բյուջեն ներկայացրել է, որն ունի մեծամասնություն խորհրդարանում եւ կառավարություն է ձեւավորել, եւ այդ փաստաթուղթը բխում է իր ծրագրերից եւ իր մոտեցումներից: Հայտնի է նաեւ, որ բյուջեի կազմումն իսկապես հնարավորի արվեստն է։ Ես կասեի, որ սա առանձնահատուկ է, հատկապես մեր ժամանակներում եւ մեր իրավիճակում գտնվող պետության համար, հատկապես, որ համաշխարհային եւ տարածաշրջանային միտումներն ու զարգացումներն այսօր, ինչպես վերջին տարիներին, բավականին անկայուն են եւ որեւէ երկրի համար ապահովությամբ չեն բնութագրվում։ Տարբեր երկրներում տնտեսական վայրիվերումներ են, փոխարժեքի վայրիվերումներ են, տարածաշրջանային երկրները նույնպես այդ իմաստով պրոբլեմներ ունեն, այս բոլոր զարգացումները հայտնի են ոլորիս։

Հայաստանը՝ լինելով բաց եւ փոքր տնտեսությամբ երկիր, արագ է արձագանքում տնտեսական աշխարհից եկող զարգացումներին։ Ցավով, այս գլոբալ տնտեսական ակտիվության ռիսկերը մեզ համար առավելապես մտահոգիչ են, բայց ես ուզում եմ ձեզ բոլորիդ հիշեցնել նաեւ, որ վերջերս ԵԽԽՎ-ում ներկայացրած իր զեկույցում Տնտեսական համագործակցության եւ զարգացման համաշխարհային կազմակերպության նախագահ Անխել Գուրրիան մի ձեւակերպում արեց, որ համաշխարհային գործընթացներում այսօր, այո՛, նկատվում է տնտեսական աճ, բայց դեռեւս շատ համեստ։

Այնուհանդերձ, արտաքին աշխարհից բխող այս բացասական զարգացումների պարագայում 2018թ. համար ՀՀ կառավարությունը ներկայացրել է բյուջե, որը կանխատեսում է ՀՆԱ-ի 4.5% աճ, հարկեր-ՀՆԱ ցուցանիշի աճ, հարկային եկամուտների էական աճ, այնպիսին, ինչպիսին մենք ունեցել ենք վերջին տարիներին շարունակաբար, եւ դա եղել է թե՛ տնտեսական զարգացման, թե՛ ստվերի կրճատման եւ թե՛ կոռուպցիայի դեմ պայքարի արդյունքում։

Ուզում եմ դրվատանքի խոսքեր ասել կառավարության, հատկապես ֆինանսական բլոկի հասցեին, որն այս տարի ներկայացավ նորովի՝ մանրամասները ներկայացնելով իր խորքային ուսումնասիրությունները, այդ թվում՝ տնտեսական ազդակներ, դինամիկաներ եւ տենդենցներ, կանխատեսումների կազմումներ, միջազգային ինդեքսներ, հումքային շուկաներ եւ այլն։ Այս ամբողջական աշխատանքի արդյունքում մեզ ներկայացված բյուջեի նախագծում առաջարկվում է դրամավարկային եւ հարկաբյուջետային քաղաքականությունների հնարավորինս օպտիմալ համակցում, որը թույլ կտա ապահովել տնտեսական աճ, պակասուրդի կայունացում եւ կրճատում, վարկերի պարտքերի սպասարկում եւ կապիտալ ծախսերի գերակայություն։

Այո՛, ես համաձայն եմ բոլորիդ հետ, այսօր մեր բյուջեն այնքան լիքը չէ, որ մենք կարողանանք ցանկացած մեր ուզած եւ ծրագրած բոլոր գործերը, բոլոր անհրաժեշտությունները կատարել։

Ես շատ կցանկանայի խոսել ՀՀ բյուջեի նախագծի մասին իբրեւ պրոֆիցիտով բյուջեի։ Եվ վստահ եմ, որ հեռու ապագա չէ, երբ մեր բյուջեի եկամուտներն ավելին կլինեն ծախսերից, իսկ արդյունքներն էականորեն կազդեն կենսամակարդակի վրա եւ շոշափելի կլինեն մեր ընտանիքների եւ մեր քաղաքացիների համար, բայց դրա համար աշխատել է պետք, դրա համար կառավարությունն այսօր ներկայացրել է աշխատելու բյուջե:

Մեր երկրի բյուջեները մշտապես ունեցել են սոցիալական ուղղվածություն։ Այդպես եղել է նույնիսկ ամենածանր ճգնաժամային տարիներին՝ 2009-10-11, երբ աշխարհի բազմաթիվ պետություններ՝ մեզանից շատ ավելի հզոր եւ հարուստ, կրճատեցին սոցիալական ծրագրերը, կրճատեցին սոցիալական վճարումները, առողջապահական ծրագրերը։ Մենք այդ տարիներին նույնպես չենք արել նման կրճատումներ, այս բյուջեն նույնպես այդպիսին է, որը պահպանում է իր սոցիալական ուղղվածությունը, բայց, իհարկե, մենք էլ ձեզ հետ միասին, հարգելի ընդդիմադիր գործընկերներ, շատ կցանկանանք եւ շատ ենք աշխատելու այդ ուղղությամբ, որպեսզի ավելին լինեն զարգացման այնպիսի ծրագրերը, որոնք կապահովեն հազարավոր աշխատատեղեր, արտահանման աճ ու նոր սպառման շուկաներ։

Այսօր ՀՀ-ն զարգացնում է առեւտրատնտեսական կապերը եւ՛ ԵԱՏՄ-ի հետ, եւ՛ Եվրոպայի Միության հետ, իրանի հետ, Չինաստանի հետ, աշխարհի խոշորագույն տնտեսական խաղացողների հետ։ Այս ուղղությունները նոր չեն, բայց աշխարհաքաղաքական զարգացումները Հայաստանի առաջ բացում են նոր հնարավորություններ, նոր ինֆրակառույցների շահագործում, նոր ճանապարհներ, նոր միջազգային տնտեսական ծրագրեր։ Այսինքն՝ եկող տարվա բյուջեի նախագիծը՝ լինելով առավելագույնս հաշվարկված, հավասարակշռված եւ իրատեսական, ունի զարգացման այնպիսի ներուժ, որը մեզ բերելու է պետության ամենակենսական խնդիրների՝ նախեւառաջ, անվտանգության եւ տնտեսական կայուն աճի ապահովման, որի հետեւանքն է լինելու աղքատության նվազումը, աշխատատեղերի ստեղծումը եւ կենսամակարդակի բարձրացումը։

Այս դահլիճում էլի է հնչել,  ես եւս մեկ անգամ ուզում եմ  կրկնել, ՀՀ կառավարության հետ միասին  Հայաստանի ապագան իրական հատվածի զարգացման մեջ է։ Վստահ եմ, կառավարության այդ մոտեցումը, այդ պնդումը հիմքեր ունի, այդ հիմքերից մեկն էլ բյուջետային ուղերձի այն հաստատումն է, որ 2018թ. եւս տնտեսական զարգացման քաղաքականության հիմնական շեշտադրումները կմնան գործարար եւ ներդրումային միջավայրի բարելավումը, արդար եւ հավասար դաշտի ապահովումը բոլորի համար, ոչ թե մեկ, առանձին վերցրած մոլի համար, ՓՄՁ-ի, հենքային ոլորտների, արտաքին տնտեսական քաղաքականության զարգացումը եւ աջակցումը։

Ես չեմ անդրադառնա դահլիճում հնչած քննադատություններին։ Ե՛վ մենք, եւ՛ կառավարությունն ուշադիր լսել ենք թե՛ բյուջեի հանձնաժողովային քննարկումները, այնպես էլ լիագումար նիստում քննարկումների ընթացքը, եւ աշխատվել է մաքսիմալ մանրամասնությամբ ներկայացնել ու բացատրել յուրաքանչյուր թվային տվյալ։ Բայց ուզում եմ ասել, որ աշխարհը մենք շուռ չենք տալու, բյուջեներն ընտրություններով չենք պայմանավորում եւ եթե ուզում ենք անվանումներ դնել, ապա ես կարծում եմ, որ այս բյուջեն չօգտագործված հնարավորությունների, ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, պետական ամեն մի դրամի հասցեական եւ մաքսիմալ արդյունավետությամբ կիրառելու բյուջե է։

Ես կոչ եմ անում բոլոր պատգամավորներին, մեծամասնության եւ ընդդիմության ներկայացուցիչներին՝ թվերի եւ տոկոսների հետեւում տեսնել արդյունքն ու հեռանկարը, տեսնել երկիրն ու քաղաքացուն ոչ միայն 2018թ. կտրվածքով, այլեւ զարգացման երկարաժամկետ հնարավորությունների ստեղծման իմաստով։ Իմ կարծիքով այս բյուջեն հենց այսպիսի բյուջե է։ Շնորհակալություն։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, այժմ անցնում ենք խմբակցությունների կողմից ելույթներին։ Առաջին ելույթը ՀՅԴ խմբակցության ներկայացուցիչ Աղվան Վարդանյանինն է։ Խնդրեմ, պրն Վարդանյան։

Ա.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Հարգելի խորհրդարան, այս կառավարության գործունեության ծրագրի քննարկման ժամանակ իմ ելույթը վերնագրել էի «Վճռականության պահանջ»։ Վճռականություն, որովհետեւ մեկնարկային պայմանները պարտադրում են երկրում արմատական ու որակական բարեփոխումներ կատարել:

Արդյո՞ք առաջարկվող բյուջեն նման բարեփոխումների հիմք ստեղծում է: Զգացական, ամբոխավարական, ինչ-ինչ պատճառներով նյարդային դարձածների գնահատականները, եթե մի կողմ թողնենք, ապա կմնան թվերն ու փաստերը, որոնք վկայում են կառավարության կամքն ու ջանքը՝ երկիրը կայունացնելու եւ տնտեսական զարգացման հիմքեր ստեղծելու: Սա է այս բյուջեի փիլիսոփայությունը:

Հիմա՝ թվերը։ 2016-ին մենք 0,2 տոկոս տնտեսական աճ ենք ունեցել: 2017-ին նախատեսված է 3,2 տոկոս, իսկ 2018-ին՝ արդեն 4,5 տոկոս տնտեսական աճ:

Բյուջեն նաեւ արտաքին պարտքը տոկոսային առումով փոքր-ինչ չափով, բայց նվազեցնելու նպատակադրում ունի:

Բյուջեն նախորդ տարվա համեմատ աճելու է շուրջ 100 միլիարդ դրամով: Ինձ համար, սակայն, շատ ավելի բնութագրական ցուցանիշ է ընթացիկ եւ կապիտալ ծախսերի հարաբերակցությունը: Նշված 100 միլիարդի 70 տոկոսն ուղղվելու է հենց կապիտալ ծախսերին:

Շահարկվում են սոցիալական խնդիրները: Բնական է, եթե նպատակդ քննադատելն է, պատճառներ միշտ կգտնես, հատկապես որ այս ոլորտում խնդիրները շատ-շատ են: Բայց այստեղ գլխավորը որդեգրված ուղղությունն է՝ տնտեսության զարգացման հիմքերն ամրապնդել, որ կարողանաս նաեւ սոցիալական ոլորտում նկատելի արդյունքներ արձանագրել եւ սոցիալական արդարության մթնոլորտ ապահովել: Եվ ամենակարեւորը սա է՝ միայն սոցիալական արդարության մթնոլորտում է հնարավոր զարգացում երաշխավորել:

Մեր հանձնաժողովում մենք բազմաթիվ քննարկումներ ենք ունեցել սոցիալական եւ առողջապահության հարցերի վերաբերյալ: Ինձ համար գոնե տեսանելի է, որ բարեփոխումները ընթացքի մեջ են, եւ հնարավոր է, թեկուզ քիչ միջոցներով, ավելի որակյալ ծառայություններ մատուցել դժվար իրավիճակում հայտնված քաղաքացիներին: Նույնը, վստահ եմ, կրթության ոլորտում:

Գերխնդիր է մնում կառավարման արդյունավետությունը՝ առկա սուղ միջոցները նպատակային ու հասցեական ծախսելը: Եվ հենց այս ասպարեզում է մեր վճռականության պահանջը կառավարությանը: Պետք չէ նայել կողքից ինչ են ասում-անում: Կողքի կանգնածների գործը դա է լինելու։ Պետք է կառավարման արդյունավետությունը բարձրացնող կտրուկ, երբեմն ցավագին բարեփոխումներ կատարել, ինչն այս կառավարության հնգամյա ծրագրի նպատակներին հասնելու երաշխիքն է:

Եվ պետք է ուշադրություն դարձնել որակին: Մեզ գրավական է պետք, որ եթե պետական երկու ծառայողից մեկը կրճատվելու է, ապա մնալու է բարձր որակավորում ունեցողը, ոչ թե այսինչի ծանոթը կամ այսինչ կուսակցության անդամը:

Կոռուպցիայի դեմ պայքարի նկատելի արդյունքներ, ստվերի շարունակական կրճատման միտում, ներդրումներ եւ ներդրումային ծրագրեր ենթակառուցվածքներում, տնտեսության մեջ պետության կարգավորիչ դերակատարության աճ, պետություն-մասնավոր հատված գործակցություն, ցածր տոկոսադրույքով վարկեր հեռանկարային ճյուղերում, Հայաստանի գրավչության ավելացում, անվտանգության ամրապնդում, սրանք մեր այսօրվա իրողությունները եւ դրանք չտեսնելը ընդամենը ցանկության ու կարողության խնդիր է: Մնում է աշխատել եւ բեկումնային տեղաշարժ արձանագրել, մնում է այս դահլիճից ոչ թե հուսահատություն, այլ լավատեսություն փոխանցել հանրությանը:

Հարգելի խորհրդարան, կոալիցիոն կառավարության գնահատականը տրվելու է 2017-2022 հնգամյա ծրագրի իրականացմամբ կամ ձախողմամբ: Մեր կարծիքով, որդեգրված տնտեսական զարգացման հիմքեր ստեղծելու քաղաքականությունը, դրա արտահայտություն այս բյուջեն այդ հեռանկարի իրատեսական առաջին քայլերից է:

Բնականաբար, ՀՅԴ խմբակցությունը կողմ է քվեարկելու մեր կառավարության ներկայացրած բյուջեին: Շնորհակալ եմ։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Վարդանյան։

Այժմ «Ծառուկյան» խմբակցության կողմից ես կարտահայտեմ խմբակցության կարծիքը։

Հարգելի գործընկերներ, եղան տարբեր տիպի կարծիքներ, դիտարկումներ, բնականաբար, յուրաքանչյուրն իր կարողության եւ իր չափանիշների համաձայն է դիտարկում տվյալ փաստաթուղթը, եւ դա հասկանալի է, իսկ իշխանությունը պետք է պաշտպանի, բնական է։ Շատ անբնական կլինի, որ չպաշտպանի, իսկ ընդդիմությունը պետք է, իհարկե, հակափաստարկներ ներկայացնի, բայց բոլորը հիմնվում են նույն բազայի վրա։ Բազան նույնն է՝ լինի դա իշխանություն, թե ընդդիմություն։ Այն, ինչ գնահատում ենք ռեալ կյանքում, եւ տնտեսական վիճակը, դա նույնն է։

Այստեղ կարծիք բերվեց Եվրոպայի տնտեսական համագործակցության եւ զարգացման կազմակերպության ղեկավար Անխել Գուրրիայի արտահայտած մտքից ԵԽԽՎ-ում, ես նույնպես ուզում եմ նրա հետ կապված մի միտք արտահայտել, որը պետք է զարգացնեմ։

Տեսե՛ք, նույնիսկ եվրոպական երկրներում Ջինի գործակիցը, որը ցույց է տալիս սոցիալական բեւեռացման աստիճանը, այնքան բարձր է, որ առաջին 10% կազմող ունեւորները տիրապետում են ամբողջ ունեցվածքի 40 %-ին, 40 %-ը տիրապետում է 3 %-ին։ Մեր հանրապետությունում դա ավելի շատ ակնհայտ է, այսինքն՝ առաջին 10 %-ը տիրապետում է շուրջ 70 %-ին, իսկ շուրջ 40 %-ն ընդամենը 2 %-ին։

Հիմա տեսեք, թե ինչի մասին է խոսքը։ Հարգարժան կառավարություն, որ տեղերից շարժվում են, դա լավ է, նշանակում է՝ որոշակի ռեակցիա է առաջանում,  այսինքն՝ դուք ուզում եք, որ այս պայմաններում դասագրքային դասական ճշմարտություններ իրականացվեն, դուք չեք կարողանո՞ւմ, ասենք՝ հիվանդի վիճակին կարողանաք տալ ճիշտ բնորոշում, տեսնեք ինչ է եւ այդ դասագրքային ճշմարտություններից հեռու անցնեք։ Դուք չեք իմանո՞ւմ, որ պետք է մենք շարժվենք նրան, որ գոնե ընենց ա գնացել մեր երկիրը, որ այդ ունեւորները, որոնց մասին ես ասում եմ, իրենց ժառանգներին կարողանում են նյութական բարեկեցություն փոխանցել, իսկ դուք՝ կառավարություն, մեր աղքատ բնակչությանը, որ միլիոնից ավելին է, նույնիսկ չեք կարողանում ապահովել ոչ նյութական ժառանգականության ապահովում, այսինքն՝ բարձրակարգ կրթություն, բարձրակարգ սոցիալական համակարգ, առողջապահական բարձրակարգ կրթություն։ Այսինքն՝ դուք սա չեք կարողանում անել, բայց չեք կարողանում դրա մասին որպես փաստ արձանագրեք։ Եկեք ասեք, որ միլիոնից ավելի աղքատ մարդիկ չեն կարողանում օգտվել նույնիսկ ոչ նյութական ակտիվներից, այսինքն՝ սոցիալական, կրկնեցի, բոնուսներից, առողջապահական ծառայություններից, բարձրակարգ կրթական ծառայությունից։ Այս ֆոնի վրա դուք ի՞նչ եք եկել, այստեղ դասագրքային ճշմարտություններ եք ասում, եւ այս ֆոնի  վրա բերում եք, թե բյուջեի տրամաբանությունը փոխում ենք, այ, տեսե՛ք, 70 %-ով կապիտալ ծախսերն ավելացնում ենք, որպեսզի, այսինքն՝ շինարարության կամ մյուսների վրա ծախսեր անեք։ Իսկ դուք ունե՞ք ստերիլ կառուցվածք։ Եթե դու աշխատավարձ, թոշակ ես տալիս, հասկանալի է, այնքան էլ տնտեսագիտորեն դա արդարացված չի, բայց սպառողական պահանջարկ է խթանում, այստեղ կոռուպցիա չկա։ Բայց որ դու տանում ես, դու ես ծախսեր անում, դու համոզվա՞ծ ես՝ ո՞ր մասն ա կորում։ Էդ շինարարությունը, որ կապիտալ ծախսերի վրա դու ավել 70-80 մլրդ դրամ դնում ես, դու ունե՞ս ստերիլ կառուցվածք, որ անարդյունավետ ծախսեր չես անելու, թե՞ չունես։ Եթե դու չունես, ո՞ւր ես տանում, տանում ես հերթական անգամ մսխես այդ փողերը, հա՞։ Այսինքն՝ խոսքը դրա մասին ա, որ դու ասում ես՝ ես տանում եմ կապիտալ ծախսեր անելու։ Բա մի հատ հետ գնա, տես այդ եղած վարկերն ու կապիտալ ծախսերն ի՞նչ ես արել դու։ Արել ես, արդյունավե՞տ ա եղել, մի հատ բեր գնահատական տուր։ Մինչեւ չունենաս այդ գործիքները, դու չես կարողանա խոսել դրա մասին։

Հիմա հարկային մուտքերի մասին։ Այստեղ երկար-բարակ խոսում էին, որ հարկայինն իր ծրագրերը գերազանցում է։ Այսօր ի՞նչ ունենք մենք։ Այսօր մենք ունենք 2017թ. համար ծրագրային առաջադրանք բյուջեի 1 տրիլիոն 137 մլրդ դրամ հարկային մուտքեր, ուրեմն, հոկտեմբերը ներառյալ կատարված է 836.5 մլրդ դրամը։ Այսինքն՝ դուք 200 մլրդ-ից ավելի, 209 մլրդ պետք է գերակատարեք։ Հնարավո՞ր է լինելու, որ ամեն ամիս, նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամսին 5 մլրդ-ը գերակատարեք, թե՞ որ ընկել եք այդ նույն մոլերով, տարբեր տեղերով, հենց դրա համար... Դուք շատ-շատ կարողանաք 1-2 մլրդ դրամ ավել հավաքել, դուք չեք կարող ամսական՝ 5 մլրդ, դուք այդ քաշը պետք ա կարողանաք գնահատել։ Այդ թվերը գիտեք, թե մենք չենք իմանո՞ւմ, թե որտեղ, ինչ է գրված։

Դուք բերում եք, պրն Արամյան, ֆրակցիաների հետ հանդիպման ժամանակ Հունաստանի օրինակը, որ Հունաստանում թոշակը եղել է 850 եվրո, եղավ ճգնաժամ, իջել ա 250, թե 300 եվրո, բայց այդ մարդիկ ապրել են, չէ՞։ Այսինքն՝ կա նաեւ գերեզմանային կամ ճահճային կայունություն։ Էդ, որ դուք ասում եք՝ հա՛, շատ լավ ա, մարդիկ անցած տարիներին ապրել են, խնայողություններ ունեն, միգուցե ավանդներ ունեն, սոցիալական բարեկեցության որոշակի մակարդակ են ապահովել, այսինքն՝ ի՞նչ, ասում եք, թե չունենանք մենք, հետո էդ սթրեսի ժամանակ, որ իջնում ա, ասեն դա վա՞տ ա։ ի՞նչ օրինակ եք բերում Հունաստանի մասին։

Հաջորդ կարեւորագույն խնդրի մասին։ Այստեղ իմ գործընկեր Արամ Սարգսյանը շատ ճիշտ նշեց արդյունաբերության զարգացման մասին։ Այսօր բանը հասել ա նրան, որ սրա մասին ես քանիերորդ անգամ ասում եմ, որ մենք՝ ունենալով օրենք արդյունաբերական  քաղաքականության մասին, ունակ չենք հնգամյա պետական արդյունաբերական ծրագիր ունենալու։ Օրենքի պահանջ ա, ի՞նչն ա ձեզ խանգարում, որ հնգամյա ծրագիրը, որ օրենքի պահանջ ա, բերենք եւ ունենանք։ Ինչ-որ պրոբլեմ կա՞ այդ ծրագիրը մշակելու, թե՞ ինչ-որ արտահանմանն ուղղված ռազմավարություն ա ֆիքսվել, ասում եք՝ դա է նրան փոխարինում։ Դա չի փոխարինում, դա լրիվ այլ բան է։

Ինչ վերաբերում է պղնձաձուլական ձեռնարկության կառուցմանը։ Ես գիտեմ, որ չինացիներն այստեղ որոշակի մտադրություններ ունեին 500 մլն դոլար ներդնելու Հյուսիսում, Ալավերդիում։ Ես կխնդրեի եզրափակիչ ելույթում դուք ասեիք դրա մասին, թե ինչ վիճակում ա դա, իսկ կոմբինատ ունենալու համար, պրն Սարգսյան, մենք վաղուց անցել ենք կրիտիկական շեմը։ Այսինքն՝ մենք արդեն տոտալ նաեւ Դրմբոնի հանքավայրի  խտանյութի արդյունահանման, արդեն 450 հազար տոննա է այդ խտանյութի ծավալը, որը լրիվ բավարար է, որպեսզի արդյունավետ գործարան ունենանք։

Հիմա մի ուրիշ հարց։ Այստեղ վարչապետը խոսում էր ներդրումային ծրագրերի մասին։ Այդ, որ 1 միլիարդը հիմա ասվել ա, այդ 1 միլիարդից բխող հարկային մուտքերը եւ աշխուժացումն այս բյուջեում արտահայտվա՞ծ է, թե՞ չէ։ Պրն Արամյան, 1 միլիարդի մասին, որ խոսում ենք, հիմա հնչեցվել է, արտահայտվա՞ծ է բյուջեում, թե՞ կա՛մ կլինի, կա՛մ չի լինի։ Ես կխնդրեի եզրափակիչ ելույթում նաեւ սրա մասին դուք ասեիք։

Ինչ վերաբերում է տարբեր տիպի գնահատականներին, «Դուինգ բիզնես»-ի իմ գործընկեր Սերգեյ Բագրատյանը մի քանի օր առաջ դրա մասին ասաց, մենք «Դուինգ բիզնես»-ով 9-ը կետով հետ ենք գնացել։ Այդ հետ գնալու հիմնական պատճառներից մեկը դատական համակարգի վիճակն է, որ դատարանները չեն սպասարկում ո՛չ քաղաքացիական շահը, ո՛չ բիզնես շահը։ Կա նաեւ այսպիսի մտայնություն՝ ոչ թե իբր մենք ենք հետ գնացել, այլ այն մյուս պետություններն են շատ ակտիվ բարեփոխումներ արել։ Դա վիճակը չի փոխում, եթե մենք տեղում դոփել ենք։ Մյուս երկրներն են ավելի ակտիվ առաջ գնացել, ամենեւին սա վիճակը չի փոխում։

Ես կուզենայի երկու խոսք ասել նաեւ, վերջերս ես նաեւ խոսեցի հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի նախագահի հետ էներգետիկայի մասին։ Վերջերս ես տեսնում եմ, որ արեւային կայանների, այսպես ասած, մրցույթների իրականացման համար սահմանվել է սահմանափակ լիմիտ՝ 70 մեգավատ, դրանից 10 մեգավատը մի-մի մեգավատ փաթեթներով արդեն մրցույթով գնացել է 42.5 դրամ գնման գնով, հետո «Մասրիկ»-ի արեւային կայանի համար 50 մեգավատ է սահմանվել, այն մյուս մեգավատը պահպանվել ա։ Մենք ուզում ենք հասկանալ, այսինքն՝ ի՞նչ ա եղել, այդ փաթեթներն ովքե՞ր են առել, էդ ո՞նց եղավ, որ հիմա դուք անհավասար պայմաններ եք ստեղծում, այսինքն՝ 10 մեգավատը՝ մի-մի մեգավատանոց տվեցիք, հետո կանգնացրիք այդ մրցույթը։ Շատ անհասկանալի է, եթե դուք ինֆորմացիա ունեք, խնդրում եմ ասեք, թե ո՞նց ա այդ մրցույթն իրականացվել, ի՞նչ փաթեթներով, ի՞նչ լոտերով, ի՞նչ պորցիաներով, հետագայում այլապես մենք կունենանք անհավասար պայմաններ։

Կապված բանկային համակարգի եւ վարկերի հետ, պետք է ասեմ, որ մի քանի օր առաջ մենք նաեւ ԿԲ ղեկավարության հետ քննարկեցինք բանկային  սպրեդի հետ կապված հարցերը։ Այո՛, իջել են վարկային տոկոսադրույքները որոշակի առումով,  սակայն 10 տարվա ընթացքում ՝2005-2015-16թթ., սպրեդն իջել է, եթե չեմ սխալվում, 5 անգամ։ Եթե այդ հնարավորությունը կա, այսինքն՝ բանկային համակարգը ռեզերվներ ուներ, որ իջեցներ այդքան, ինչո՞վ ա զբաղվել։ Այդ բանկերի ծախսերը, իրենց ներկայացուցչական ծախսերը, բանկերի պահպանման, շահագործման, էդ ո՞նց ա եղել, որ էդքան ա, եւ բանկերն ընդհանրապես ինչքա՞ն հարկեր են մուծում՝ կարծեմ 34 մլրդ դրամ ա մուծում։ Մի հատ եկեք նայենք՝ նրանց շահութաբերությունն ինչքան ա, նրանց մուծած հարկերն ինչքան ա։

Պրոբլեմն այսօր գիտե՞ք ինչն ա՝ եթե տեղ ա եղել, չենք իջեցրել ժամանակին, չենք նպաստել դրան, այսօր արդեն էն հիվանդ պրոցեսը, որ սկսվել ա 7-8 տարի առաջ, հիմա այդ վարկերը վերաձեւակերպվում են եւ չենք կարողանում բիզնեսը հանենք այդ վարկային դիլեմայից, բեռից, դա շատ վատ է, կրկնում եմ, դա շատ վատ է։

Եվ երկու խոսք գյուղմթերքների վիճակագրության մասին։ Այո՛, մենք չունենք նորմալ վիճակագրություն։ Այսօր հասել ենք նրան, որ վիճարկվում ա։ Ասենք՝ 700 հազար տոննայից ավելի կարտոֆիլը, դա ռեա՞լ ա, թե՞ ռեալ չի, կամ 600 հազարից ավելի հացահատիկի ծավալն էդքա՞ն ա, թե՞ էդքան չի։ Եթե մենք էդքան ռեկորդային բերք ենք ստանում, ուրեմն, պետք ա գյուղատնտեսության բնագավառում մենք մինուս չունենայինք, բացարձակ էդ մինուսը պետք ա չլիներ։

Եվ, իհարկե, խոսք գնաց նաեւ իրական հատվածի հետ կապված։ Եթե մեր իրական հատվածը երեք ճյուղից ա բաղկացած՝ արդյունաբերություն, գյուղատնտեսություն, շինարարություն։ Խրոնիկ գյուղատնտեսությունը եւ շինարարությունն անկումային շրջանակի մեջ ա, անկումային պարույրի մեջ ա, ինչի՞ մասին է խոսքը, ի՞նչ աճի մասին է խոսքը։

Բոլոր դեպքերում, ամփոփելով, իմ ժամանակը սպառվում է, ես պետք է ասեմ, որ հաշվի առնելով բոլոր այն հանգամանքները, գործոնները,  դիտարկումները, որոնք հնչեցին այստեղ, «Ծառուկյան» դաշինքը, բնականաբար, չի կարող կիսել այս բյուջեի իրականացման քաղաքական պատասխանատվությունը, մենք հստակ, միահամուռ դեմ ենք քվեարկելու այս բյուջեին։ Շնորհակալություն։ Ընդմիջում։


Ժամը 14:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ  ԱՐԱ ԲԱԲԼՈՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԷԴՈՒԱՐԴ ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎԸ
 
 

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Հարգելի խորհրդարան, սիրելի հայրենակիցներ,  շարունակում ենք մեր աշխատանքը, բյուջեի նախագծի քննարկումները։

Այժմ անցնում ենք ֆրակցիայի եզրափակիչ ելույթին։ Ձայնը տրվում է ՀՀԿ խմբակցության հարգելի ղեկավար պրն Վահրամ Բաղդասարյանին։

Վ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո փոխնախագահ, հարգելի գործընկերներ, մենք քննարկում ենք ՀՀ 2018 թվականի պետական բյուջեն, որը հանդիսանում է համար մեկ քաղաքական փաստաթուղթը։

2018 թվականի պետական բյուջեում արտացոլված հարկաբյուջետային քաղաքականությունը կապահովի հետագա տնտեսական զարգացումների մեկնարկը, հիմքեր կստեղծի միջինում 5% տնտեսական աճի համար։

Բյուջեում ծախսային քաղաքականության առանցքում դրված են տնտեսական աճը, երկրի անվտանգության բարձրացումը, սոցիալական նպատակայնությունը։

2018 թվականի պետական բյուջեն միտված է ստվերային տնտեսության կրճատմանը, գործարար միջավայրում անհարկի խեղումների բացառմանը, հարկեր-ՀՆԱ ցուցանիշի կայուն բարելավմանը։

Յուրաքանչյուր երկրում բյուջեում մակրոտնտեսական  ցուցանիշների իրական արտացոլումը հիմքեր են հանդիսանում հաջորդ տարիներին այդ ցուցանիշների բարելավմանը։

Ես համոզված եմ, որ 2018 թվականի բյուջեում արտացոլված մակրոտնտեսական ցուցանիշները բխում են ՀՀ կառավարության ծրագրից, ՀՀԿ ծրագրից, նրանք իրատեսական են, ոչ մի թիվ շինծու չէ, եւ դրանք հիմքեր պետք է ստեղծեն  հաջորդ տարիներին մեր բարելավման համար։

Շատ հաճախ  մակրոտնտեսական ցուցանիշները ոչ ռեալ պատկերելու պատճառով հաջորդ տարիներին մենք ունենում ենք խնդիրներ, թե ինչպե՞ս համապատասխանեցնենք նախորդ տարվա ցուցանիշների հետ։ Այդ խնդիրը մեզ մոտ բացառված է եւ դա իրատեսական է։

Այստեղ շատ խոսվեց հարկային դաշտում հավասարության մասին։ Օրենքը հավասար է բոլորի համար, հարկային դաշտում բոլորը պետք է լինեն հավասար։ ՊԵԿ-ի սուրբ պարտականությունն է, որ ինքն ապահովի հարկային հավասար դաշտը, եւ մենք պետք է հետեւողական լինենք, նաեւ ինչ-որ տեղ պետք է պարտադրենք, որպեսզի ՊԵԿ-ն իր պարտականությունները կատարի, բայց ոչ թե խոչընդոտենք նրանց։

Այս քննարկումների արդյունքում մենք մեկ մոլի հետ կապված հարաբերություններով գնահատական ենք տալիս ՊԵԿ-ին։ Չի կարելի։ Ընդհանուր գնահատականը պետք է տրվի ընդհանուր գործառույթների հիման վրա։ Սա այն խնդիրն է, որ ՊԵԿ-ը հավասար դաշտ է ստեղծում բոլորի վրա, իսկ մենք ցանկանում ենք խոչընդոտել այդ հավասարությունը։ Դա անթույլատրելի է։ Մենք պետք է հետեւողական լինենք բոլոր տնտեսավարող սուբյեկտների նկատմամբ, որպեսզի կիրառվեն  նույն մեթոդները,  իսկ եթե այդտեղ կան, ինչպես չակերտավոր ասում էին՝ «վայրագություններ», դրանք քննարկումների արդյունքում պետք է բացահայտվեն եւ խստագույնս բոլորը պատժվեն։

Խոսք գնաց մոնոպոլիաների մասին։ Մեր նպատակը նա է, որ ընդհանրապես արհեստական մոնոպոլ կառույցները, բոլորն անխտիր  պետք է արմատախիլ արվեն։  Յուրաքանչյուրս մեզ պետք է հաշիվ տանք, թե մենք ի՞նչ ենք արել մեր երկրի համար եւ ի՞նչ իրավունք ունենք պահանջելու։

Այստեղ նստած քննադատողներից շատերը եղել են այն պոստերին, որոնք ի վիճակի են կոռուպցիոն ռիսկերը կրճատելու։ Ինձնից սկսած, բոլորս պետք է մեզ հարց տանք՝ մենք նպաստե՞լ ենք կոռուպցիոն ռիսկերի ավելացմանը, թե՞ կրճատել ենք։ Այսօր մեր ելույթներում պետք է զգույշ լինենք, որ մենք նման քննադատությունների ենք ենթարկում։

Իսկ ինչ մնում է քաղաքական փոքրամասնության այն քննադատությանը, որ մեր առաջարկությունները չեն ընդունվում, ես նորից կրկնում եմ՝ այն բոլոր առաջարկությունները, որոնք օբյեկտիվ են, որոնք իրատեսական են, մենք բոլորի հետ հաշվի ենք նստում։ Իսկ այն բոլոր առաջարկությունները, որոնք պոպուլիստական են,  օբյեկտիվ չեն, իրատեսական չեն, մենք չենք կարող դրանց հետ հաշվի նստել։ Այստեղ մնում է... որ քաղաքական փոքրամասնությունը ցանկություն է հայտնում ղեկավարելու քաղաքական մեծամասնությանը։ Այդպես չի կարող լինել։ Դրա ժամանակը կա, դա 2022 թվականն է, երբ որ կլինի նոր ԱԺ ընտրություններ, դուք կապահովեք այդ մեծամասնությունը եւ այդ արտոնությունները կունենաք։

Մենք՝ որպես քաղաքական մեծամասնություն, պատասխանատվություն ենք կրում  2018 թվականի բյուջեի համար։

Արդյոք, ՊԵԿ-ը կատարու՞մ է ֆիսկալ ֆունկցիաներ, թե՞ կատարում է նաեւ կարգավորման ֆունկցիաներ։ Մենք համոզված ենք, որ այսօրվա այն ծրագրերը, որը իրականացնում է ՊԵԿ-ը, կատարում է ֆիսկալ պարտավորություններ, ֆունկցիաներ, եւ կատարում է վերահսկողական։

Մենք ցանկանում ենք, որ այս դահլիճում ինչ-որ չափով խոչընդոտել այդ կարգավորման ֆունկցիաներին։ Մենք պետք է ձեռնպահ մնանք, դա շատ վտանգավոր քայլ է։  Եթե խորհրդարանական վերահսկողությունն այդքան լայն մասշտաբով տրվել է ԱԺ-ին, եւ սկսենք խոչընդոտել ցանկացած կառույցի, կոնկրետ դեպքում ՊԵԿ-ին, մենք չենք կարող հետագայում նրանից այդ բաները պահանջել։ Մենք պետք է ընդառաջենք, որպեսզի բոլորի նկատմամբ նա ունենա հավասար վերաբերմունք։

Երբ որ ԱԺ փոխնախագահը օրինակ բերեց ԵՏՄ երկրների հետ կապված, մի փոքր ընդարձակում եղավ այստեղ ԱՊՀ երկրների հետ կապված, եւ խոսք չգնաց ԵՄ երկրների ցուցանիշների մասին։   Ես նորից հաստատելով պրն Շարմազանովի այն տվյալները, որը որ տվեց, մենք ԵՏՄ երկրների մեջ առաջատար ենք եւ պետք է պահպանենք մեր դիրքերը։

Ես կարող եմ բերել մի քանի տվյալներ։ ԱՊՀ երկրներից, օրինակ  Մոլդովայի տվյալը՝ մինուս 0,4 2017 թվականին, տնտեսական աճին է վերաբերվում, եւ 2018-ին կանխատեսվում է 4,2։

ԵՄ երկրներից՝ Սլովենիա, 2017 թվականին ունեցել է 2,2% տնտեսական աճ, կանխատեսվում է 3,2։

Հունաստանն ունեցել է մինուս 0,2 տնտեսական աճ, կանխատեսվում է 2,6։

Գերմանիան՝ 2,7% տնտեսական աճ, կանխատեսումը նվազել է... 2018-ին՝ 2,3։

Ֆրանսիան 2017 թվականին՝ 1,5%, 2018 թվականին կանխատեսվում է 1,7 ։

Ֆինլանդիան՝ 2,7%, կանխատեսվում է 2,3։

Կիպրոսը՝ 3,3...   2,6, նորից նվազում է։

Բելգիան՝ 1,64...  1,63, նորից նվազում է։

Ավստրիան՝ 2,2...  1,8։

ՀՀ-ն 2017 թվականին կանխատեսումը եղել է 3,2, սպասվում է 4,3% տնտեսական աճ, 2018 թվականին կանխատեսվում է 4,5%։

Հաջորդը՝ վարչապետի խոստումների հետ կապված։ Դուք կարող եք նայել ելույթները, 1-ին ելույթը Աժ ամբիոնից, երբ որ նոր էր նշանակվում վարչապետը, նա որեւէ անիրականալի թվեր չի խոստացել։ Նա ասել է. մենք ստեղծում ենք  ծրագրային հիմքեր, որպեսզի կարողանանք հասնել այն արդյունքներին, որը որ մեր ծրագրում նախատեսված է։

Հաջորդը՝ բիզնեսի հետ է կապված։ 1-ինը մենք ենք հայտարարել, որ 9 սանդղակով մենք նահանջ ենք կատարել, բայց դա չի նշանակում, որ մեր թվերը չեն աճել, պարզապես, մնացած երկրներն ավելի ակտիվ են աշխատել բարեփոխումների գործունեության հետ կապված։ Նրանք 9 աստիճանով մեզ հետ են գցել։ Այսինքն՝ մեր թվերն աճելով, այդ սանդղակով մենք հետ նահանջ ենք կատարել։

Այստեղ խոսք գնաց սպորտի հետ կապված, ես խնդրում եմ, որ դուք ամեն ինչ նայեք համեմատության դաշտում։ Ես սպորտային աշխարհի մարդ եմ, եւ դուք հիշեք Սովետական Միության ժամանակ մեր սպորտային վերելքները, երբ որ   Սովետական Միության հավաքականի կազմում 11 բռնցքամարտիկներից 5-ը հայեր էին Եվրոպայի առաջնությանը, որտեղ տվեցին  2 չեմպիոն եւ 1 մրցանակակիր, եւ թիմային հաշվարկով, նույնիսկ, գրավում էինք Եվրոպայում 2-րդ տեղը։ Իհարկե, մեր սպորտի վիճակը հիմա շատ լավ է, բայց մենք չպետք է մոռանանք մեր մատաղ սերնդին, օլիմպիադաներում նրանց տարած հաղթանակները մաթեմատիկայի, ֆիզիկայի, քիմիայի առարկաների բնագավառում։ Այստեղ պետք չէ առանձնացնել՝ իմը,   քոնը,     բոլորը մերն է։  Ես խնդրում եմ, եթե համեմատություններ են բերում, ամեն ինչ բերեն համեմատական դաշտում։

ՀՀԿ խմբակցությունը ողջունում է  2018 թվականի պետական բյուջեն։ Այն իրատեսական է, մենք անվանում ենք այն կայունացման բյուջե։ Այն հիմքեր է ստեղծում մեր երկրի ապագա տնտեսական զարգացման համար։ Ես համոզված եմ, որ այն նպատակները, որոնք դրված են կառավարության ծրագրում, դրանք իրականալի են։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Շնորհակալություն, պրն Բաղդասարյան։ Մտքերի փոխանակությունն ավարտվեց։ Եզրափակիչ ելույթի համար ձայնը տրվում է ֆինանսների նախարար պրն Վարդան Արամյանին։

Վ.ԱՐԱՄՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահող, հարգելի գործընկերներ, ես կցանկանամ մի քանի թեզեր հատկանշեմ։ Իհարկե, եղան քննադատություններ, որոշ դեպքերում էմոցիոնալ,  որոշ դեպքերում կային օբյեկտիվ հիմքեր, որը քննարկման ենթակա է։

Մենք կարծում ենք, որ ներկայացված բյուջեի նախագիծն իրականում այն ճիշտ ուղղությունն է, որ մենք պետք է շարժվենք, նաեւ սոցիալական խնդիրները լուծելու առումով։

Էմոցիոնալ  քննադատությունների շարքից, իմ խորին հարգանքը բոլորի նկատմամբ՝ ես կցանկանայի նաեւ տիկին Նազարյանին երկու բան ասել։ Ես ընդունում եմ այդ քննադատությունները, բայց լինենք մի փոքր օբյեկտիվ։ Կան թերություններ, բայց չեմ ընդունում այն մոտեցումը, որ բյուջեն ներկայացվում է թափթփված։ Եթե կան տառասխալներ, մենք կփորձենք շտկել, բայց իրականում, եթե տեքստային որեւիցե բան չի լինում, ուղղակի, պետք է ֆոնտերը փոխել։

Ինչ վերաբերում է ջրամատակարարման համակարգերի համար նախատեսված ֆինանսավորմանը ես ասեմ, որ այնտեղ կա 3 ծրագիր ոչ թե ոռոգման համակարգերի արդիականացման, այլ ջրամատակարարման  համակարգերի արդիականացման համար 3 ծրագիր, որից մեկը համայնքներում է։

Այստեղ մի պահ տեսակետ  հնչեց, որ բյուջեն չի համապատասխանում Սահմանադրության  1-ին հոդվածին։ Ճիշտն ասած, ես չեմ կարողանում հասկանամ, թե ո՞րն է այն չափողականությունը, որ մենք պետք է համադրենք՝ համապատասխանու՞մ է, թե՞ չի համապատասխանում։  Սահմանադրության  1-ին հոդվածը պարզ բան է ասում, որ ՀՀ-ն պետք է լինի ինքնիշխան,  ժողովրդավարական, սոցիալական, իրավական պետություն։ Ես ճի՞շտ եմ հասկանում, որ եթե այն դիտողությունները, որը մեզ համար ընդունելի չէ, դա է չափիչ գործիքը, որ կարող ենք այդպիսի թեզ առաջ քաշել։ Մենք դա չենք կիսում։

2-րդը՝ այն տեսակետը, որ «եւ եւ»-ը ավելի նախընտրելի է, քան թե «կամ կամ»-ը, ես ուզում եմ հիշեցրել իմ ներկայացրածը։ Պատահական չէր, երբ որ ես փորձ արեցի 1-ին անգամ սլայդների տեսքով ներկայացնել ձեր դատին՝ շատ լավ հասկանալով, որ այստեղ իմ գործընկերները, ոչ բոլորն են, որ տնտեսագետներ են։ Ամեն մեկն իր ոլորտում փայլուն մասնագետներ են, բայց տնտեսագիտությունը մի փոքր ավելի սպեցիֆիկ է։ Դրա համար հատուկ իմ թիմը ջանք է գործադրել, որպեսզի ձեր դատին ներկայացնի  մի փաստաթուղթ, թե հարկաբյուջետային քաղաքականությունը ինչի՞ն է նմանվել, տեսանելի լինի, թե մենք որտե՞ղ ենք կանգնած եւ ու՞ր ենք գնում։ Սրանք են կարեւոր ազդակները, որ մենք փորձում ենք հաղորդել։

Այն մոտեցումը, որ «եւ եւ»-ը ավելի նախընտրելի է՝ մենք դա չենք կիսում, որովհետեւ մենք ներկայացնում ենք նաեւ շրջաններ։ Շրջաններից մեկը 2018 թվականի  բյուջեն էր։ Այնտեղ ես շատ պարզ ասացի, որ եթե  մենք ցանկանում ենք ծախսերի ավելացման մասին բանավեճ ունենանք, համար 1-ինը, նախ՝ մենք պետք է սկսենք բանավիճել ռեսուրսներից, որի մասին այդքան  բանավեճ չեղավ։ Մենք կարծում ենք, որ 0,5 տոկոսային կետ,  յուրաքանչյուր տարի հարկեր-ՀՆԱ բարելավումը մեր ջանքերի եւ մեր հնարավորությունների շրջանակներում ադեկվատ են, որովհետեւ հարկաբյուջետային քաղաքականության կարեւոր հենասյուներից մեկը դա այն է, որ մենք փորձ ենք անելու մի կողմից ստվերի հաշվին բերել լրացուցիչ եկամուտներ, մյուս կողմից՝ խեղումներ չմտցնենք տնտեսական դաշտում։

2-րդ հնարավոր տարբերակը դա պարտքի հաշվին է, դեֆիցիտ պետք է մեծացնենք։ Եթե մեզ քննադատում եք, որ պարտքը աճել է, այո, աճել է վերջին տարիներին։   Ես մի քանի անգամ մանրամասն   զեկուցել եմ, թե ինչի համար է դա այդպես։ Եթե կա այնպիսի տեսակետ, որ մենք սխալ ենք արել, որ պարտքը վերցրել ենք, որպեսզի դիմակայենք արտաքին մարտահրավերներին, ես ձեզ վստահաբար կարող եմ ասել, որ մենք կարող ենք միասին նայել, դրա գինը լինելու էր բացասական տնտեսական աճը եւ ավելի խորը սոցիալական պրոբլեմները, որովհետեւ, այսպես ասած՝  այն վիտամինները, որոնք  որ պետք է ներարկվեին մեր տնտեսության մեջ, որպես օրգանիզմ, մենք չստացանք արտաքինից, մենք դրա փոխարեն այդ վիտամինները այլ խողովակով ենք ներարկել՝ հարկաբյուջետային ընդլայնող քաղաքականության միջոցով։ Սա ճիշտ մոտեցում է, հակառակ պարագայում մենք ունենալու էինք ավելի վատ իրավիճակ։

Ես ձեզ վստահեցնում եմ, եթե կապիտալ ծախս չանենք, դատապարտված ենք մենք տնտեսական աճ ունենալու։ Ինչու՞, որովհետեւ մեզ մոտ առավոտյան համալսարանի տնտեսագիտական ֆակուլտետի ուսանողներն էին, եթե ճիշտ եմ հիշում, 2-րդ կուրսի ուսանողին եթե հարցնենք, թե ինչպիսի՞ կապ գոյություն ունի ներդրումների, տնտեսական աճի, կապիտալ ծախսերի, ներդրումների տնտեսական աճի, նրանք միանշանակ կասեն. դրական։ Չեք գտնի մի երկիր, որը որ ենթակառուցվածքների մեջ ներդրումներ չի կատարում, եւ այդ երկիրն ունենում է տնտեսական աճ։

Հիմա  մենք խոսում ենք սոցիալական խնդիրներից։  Հարգելի գործընկերներ, ընդունում ենք ձեր քննադատությունը, բայց համաձայն չենք թեզերի հետ, որովհետեւ սոցիալական խնդիրների լուծման լավագույն բանալին  բոլոր ակադեմիական աշխարհի ուժեղ տնտեսագետներն ասում են, որ դու պետք է մարդկանց մեջ ոչ թե սերմանես ծուլություն, այլ օգնես, որպեսզի մարդն արարի, ինքը ստեղծագործի, նոր եկամուտ ստեղծի։

Իմ գործընկեր պրն Շարմազանովը շատ պատկերավոր ներկայացրեց այդ թեզը ձկների օրինակով, եւ այդտեղ շատ կարեւոր մեկ ազդակ կար՝ ձկներ տրամադրելու հնարավորությունը պետության կողմից սահմանափակ է։ Չէ՞ որ մարդկանց պահանջները, ինչքան մարդը մեծանում է, ինչքան  ընտանիքն ընդլայնվում է, այդ պահանջները՝ ձուկ սպառելու, մեծանում են, իսկ պետությունը հնարավորություն չունի, որպեսզի  միայն ինքը այդ ձկները բռնի եւ տրամադրի ազգաբնակչությանը։  Մենք պետք է փորձենք այնպես, ինչպես պատկերավոր ներկայացրեց պրն Շարմազանովը, պետք է կարթեր տանք, որպեսզի ձուկ բռնելու մեր այդ  հնարավորություններն ընդլայնվի։ Պետությունները ռեսուրները այլ տեղ պետք է ներդնի։ Սա է ճիշտ բանալին։

Ընդունված է նաեւ այն դոկտրինան, որ եթե դու ազգաբնակչությանը սովորեցնում ես դրամական օգնությունների, եւ դա է վարքագիծը, ընդ որում՝ ազգաբնակչության այն հատվածին, որն ունակ է գեներացնելու եկամուտներ, իսկ մենք մի քանի անգամ նշեցինք, որ ՀՀ-ում հիմնականում սոցիալապես անապահով խմբերը   գյուղաբնակներն են։ Հարգելի գործընկերներ, թող այնպիսի տպավորություն չլինի, որ ես կամ իմ գործընկերները, մենք աղճատված ենք գյուղաբնակ հասարակությունից։ Իմ եւ՛  մայրական, եւ՛ հայրական կողմը, երկուսն էլ գյուղաբնակ են, եւ իմ հարազատներն ամբողջությամբ ապրում են գյուղում, հիմնական մասը գյուղաբնակներ են, ընդ որում՝ սահմսանամերձ գյուղերում։ Ես շատ լավ տեսնում եմ այնտեղի ծանր կյանքը։

Հիմա ճիշտ մոտեցումը ո՞րն է, որ այդ մարդկանց դրամական օգնություն տանք, իրեն սովորեցնենք այն վարքագծին, որ դու որեւիցե բան չես կարող անել, որեւիցե բան քո մոտ չի ստացվելու, դու պրոբլեմներ ես ունենալու, քո միակ ճիշտ վարքագիծն այն է, որպեսզի կառավարությունը քեզ անընդհատ փոխհատուցում տա։ Սա սխալ մոտեցում է։ Մենք պետք է  ճանապարհներ, ջրագծեր, ոռոգման համակարգեր սարքենք, կողքից պետք է տանք լրացուցիչ, արտոնյալ միջոցներ, որպեսզի գյուղացին կարողանա նոր արժեք ստեղծի։ Սա է ճիշտ ճանապարհը։

Եթե մենք  ասենք, որ մեր  սոցիալամետ չի, ուղղակի, վերցնել, որ 200 մլն այստեղից կրճատվում է, ուրեմն, մենք կարող ենք փաստել, որ սոցիալամետ չի, ես դա չեմ կիսում, որովհետեւ սոցիալական խնդիրների լավագույն բանալին տնտեսական աճ եւ տնտեսական զարգացում ապահովելն է։  Հնարավորություն տալ, որպեսզի ազգաբնակչության ավելի լայն հատվածներ մասնակից դառնան  տնտեսական աճին։ Իսկ ինչպե՞ս մենք պետք է գնանք դրան։  Եթե մենք գնում ենք այն տարբերակով, որ համ փորձում ենք ձեռնպահ մնալ օպտիմալացման քաղաքականություն, որը շատ դեպքերում քննադատվում է, որ հանրային հատվածում կան բավականին շատ աշխատատեղեր, որոնք որ անարդյունավետ են,  եւ մենք հիմա գնում ենք այդ օպտիմալացման  ճանապարհով, փորձում ենք ավելի խելամիտ ծախսել մեր հարկատուների գումարները, սկսում են քննադատել, որովհետեւ սոցիալական խնդիրներ ենք ստեղծում։ Մյուս կողմից պետք է հաշվի առնել, որ 50+50, դառնում է 100, չի կարող դառնալ 110, դա հնարավոր չէ։ Եթե դու ցանկանում ես ինչ-որ հարց լուծել, այդտեղ պետք է գերակայություններ սահմանես։

Իմ խորին հարգանքը մեր պատգամավորների նկատմամբ, ես կարծում եմ, որ ճիշտ կլիներ, որ ավելի շատ բանավեճեր ունենայինք ծրագրերի վերաբերյալ։ Երբ որ ասում ենք. բերեք, այս մի մասով ավելացնենք, պետք է մտածենք, թե ո՞ր ծրագիրն է, որ ավելի քիչ արդյունավետ է, որի՞ց պետք է հանենք, եւ այնտեղ ավելացնենք։

Մեկ ծրագրային մասով տեսակետ հնչեց, դա երկաթուղու մասով դոտացիան է։ 308 մլն, եթե հիշողությունս չի դավաճանում, դա տրված է դոտացիա, բայց դա բխում է պայմանագրից, որը մենք կնքել ենք այդ ընկերության հետ։ Տրանսպորտային փոխադրումների արդյունքում բեռնափոխադրումների ծավալը եւ ուղեւորափոխադրումների ծավալը բավարար չէ, որպեսզի այդ ընկերությունը լինի շահութաբեր։  Արդյունքը պետք է լիներ այն, որ մենք պետք է բարձրացնեինք սակագները։ Հիմա այստեղ մենք սոցիալապես խնդիր լուծու՞մ ենք, թե՞ չէ։ Իհարկե, լուծում ենք, որովհետեւ փորձում ենք ինչ-որ չափով ավելի նվազ պահել սակագները։

Մենք նաեւ նորմ ենք ամրագրել միջազգային պայմանագրում, որ այն վարձավճարը, որը որ մենք ստանում ենք,  մեր վճարված սուբսիդիան չի գերազանցել այդ վարձավճարին, մնացածը պետք է այդ ընկերությունը իր ջանքերը գործադրի։ Մենք պետք է խոսենք, թե այս ծրագիրը կարեւո՞ր է, եւ ի՞նչ պետք է անենք, որի հաշվին պետք է անենք։  Հակառակ պարագայում որպես արտաբյուջետային քաղաքականության մակրոշրջանակի պատասխանատու՝ ես կարծում եմ, որ այն մակրոշրջանակը, որը որ մենք ներկայացրել ենք ձեր դատին, շատ ճիշտ է։ Չեք գտնի որեւիցե տնտեսագետ, որը որ այս քննարկումներից դուրս լինի, տանես, դնես, հարկաբյուջետային քաղաքականությունը եւ տնտեսական ցուցանիշները, ասես, որ մի հատ դատողություն արա ուղղության վերաբերյալ, արդյոք, հարկաբյուջետային քաղաքականության ուղղությունը ճի՞շտ է, թե՞ ճիշտ չէ։ Ես գրեթե վստահ եմ, որ միակարծիք ասելու են, որ այդ ուղղությունը ճիշտ է, որովհետեւ դու պետք է ստեղծես հենքեր տնտեսական աճի համար։

Այս տարի 4,3% ունենք՝ լավ է, բայց չպետք է ասենք, որ ամեն ինչ շատ հոյակապ է, եւ բերեք, հիմա մենք ստանձնենք ընթացիկ պարտավորությունները։  Ընթացիկ պարտավորությունները պետք է կայունացնել։  Եթե ջանքեր չգործադրեցի, որ մյուս տարի ունենամ 4,5, մյուս տարի էլ ջանքեր չգործադրեցի, որ ունենամ 5% կամ 6%, ակնհայտ է, որ այդ ընթացիկ պարտավորությունները կամաց-կամաց սկսելու եմ ֆինանսավորել պարտքի հաշվին։

Ինձ համար զարմանալի է, երբ որ օրինակ են բերում Հունաստանը։  Ես եղել եմ այդ ժամանակահատվածում Հունաստանում, շատ վատ վիճակ էր, նաեւ ժողովրդի բարոյահոգեբանական վիճակը շատ վատ էր, երբ որ այդտեղ կար ճգնաժամ։ Ես չեմ կարողանում հասկանամ, թե ինչպե՞ս կարելի է ասել, որ, ոչինչ, Հունաստանի սխալը կրկնենք։ Ես այդպես չեմ մտածում, ես կարծում եմ, որ մեր ազգաբնակչության առջեւ պետք է ազնիվ լինենք։ Մեր ազգաբնակչությունը չպետք է այդպիսի խնդիրների առջեւ կանգնի։

Որոշակի ցուցանիշներ հնչեցվեցին, որոնք համադրելի ցուցանիշներ չեն։ Օրինակ՝ հնչեցվում էր, որ աղքատությունը 12% էր, հետո դարձավ 36%, այդպես չէ։ Աղքատությունը եղել է լավագույնը 27%-ի շրջանակներում, հետո բարձրացել է 36% տնտեսական ճգնաժամի արդյունքում, ինչու՞, որովհետեւ տրանսֆերտները կտրուկ կրճատվեցին շուրջ 35%-ով,  եւ հիմնականում մարդիկ դարձան աղքատ, որովհետեւ այդ տրանսֆերտներից զրկվեցին։  36%-ը տարիների ընթացքում կամաց-կամաց իջել է։ Այսօր շուրջ 6 տոկոսային կետով իջել է, դարձել է 29,8%։

Գործազրկության  ռեեստրում հաշվառվածների թվաքանակը բնականոն գործազրկության հետ համեմատում են, 6%-ը համադրելի չէ 18%-ին։ Այսօր 17,8% է։  Գործազրկության տենդենցը ցույց է տալիս, որ նվազող է։ Թվեր հնչեցվեց, որ զբաղվածությունը նվազում է։ Այդպես չէ։ Վիճակագրության ծառայության վեբ-կայքում դրված են այդ ցուցանիշները։  Զբաղվածությունը շուրջ 40 հազար մարդկանցով ավելացել է։ Այս տենդենցներն են, որ մենք պետք է կայունացնենք եւ  ավելի խորացնենք։

Ներդրումները, այն, ինչ որ բյուջեում դրված է, դա նաեւ բխում  է այն հայտարարությունից, ինչ որ վարչապետն ասել է։ Մենք 1-ին կիսամյակում  ունենք ներդրումների 2,4% իրական աճ, դա շուրջ 622 մլն դոլար է, որի մեջ ներառվում են նաեւ կառավարության այն ծրագրերը, որը որ հրապարակվեց 1-ին կիսամյակի, որպես ցուցանիշ, շուրջ 380 միլիոնի կարգի, կառավարությունը հայտարարեց, որ 820 միլիոնից շուրջ կեսը, 44 կամ 45%-ն իրականացվել է 1-ին կիսամյակում։

Նորից անդրադառնամ կարեւոր մեխերին։ 1-ին՝ մենք ասում ենք, որ բյուջեն պետք է լինի,  հարկաբյուջետային քաղաքականությունը պետք է լինի տնտեսությանը նպաստող։ Այն 4 ոլորտները, որը որ իմ կողմից շատ հարգված պրն Սարգսյանի կողմից ներկայացվեց, իրականում տեղ են գտել մեր բյուջեում՝ էներգետիկա, ագրովերամշակում կամ գյուղատնտեսություն, հանքարդյունաբերություն։ Այսօր նաեւ քննարկումներ են գնում, որպեսզի պղնձաձուլարան ունենանք, որը շուրջ 300 միլիոնի ներդրում է պահանջում, եւ մասնավորի հետ այսօր բանակցություններ են տարվում։ Այնտեղ կա 2-րդ խնդիրը՝ ինչպե՞ս պետք է ծծմբաթթուն օգտագործենք, որպեսզի էկոլոգիական խնդիրներ չլինեն եւ այլն, բայց դա այն ուղղությունն է, որով որ մենք շարժվում ենք։

2-րդը՝ չունենանք վտանգներ հարեւան տերություններից։

3-րդը՝ մենք  ունենանք այնպիսի միջավայր, որ ներդրումները մտնեն տնտեսություն, եւ ստեղծվի տնտեսական աճ, հետեւաբար, սա է ճիշտ ուղղությունը, որ մենք պետք է  շարժվենք առաջ։

Վերջում կցանկանամ ամփոփել։ Շնորհակալություն բոլոր քննարկումների եւ հնչեցված մտքերի համար։ Ես հարկային քաղաքականության մասով ձեռնպահ մնացի, որովհետեւ իմ գործընկերներն արդեն ասացին։

Մեկ բան եմ ուզում հնչեցնել,  որ մեր քաղաքականությունը եղել է եւ լինելու է հետեւյալը՝ հարկային վարչարարությունը պետք է բոլորի համար լինի համաչափ։ Բեռը լինելու է խոշորի վրա։ Եթե անցած տարի խոշորի հաշվին ապահովվել է շուրջ 66%, 9 ամսում դա եղել է 69%, այսինքն՝ 3 տոկոսային կետով աճել է խոշորի  հաշվին բերված հարկային եկամուտերը։ Այդպես էլ շարունակվելու է, դա է մեր տեսլականը եւ մոտեցումները։

Ես կխնդրեմ ձեզ, որ հարմար պահին կողմ քվեարկել բյուջեի նախագծին։ Ես հավատացած եմ, որ սա ճիշտ ուղղությունն է, որ մենք պետք է տանենք մեր տնտեսությունը։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Պրն Արամյան, շնորհակալ ենք եզրափակիչ ելույթի համար եւ կառուցողական մոտեցումների համար։

Տեղեկացնեմ, որ հայտարարվում է  բյուջեի նախագծի քննարկման ընդմիջում, առնվազն, 4 օրով։ Պատգամավորները եւ խմբակցություններն իրենց առաջարկները կարող են ներկայացնել 24 ժամվա ընթացքում։

Այն պատգամավորները, ովքեր ցանկանում են եզրափակիչ ելույթից հետո հանդես գալ հայտարարությամբ, քվեարկությունից առաջ կամ հետո կարող են վարման կարգի վերաբերյալ խոսել։

Հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք կառավարության կողմից ներկայացված «ՀՀ-ի եւ այլ երկրների միջեւ միջպետական, միջկառավարական համաձայնագրերի շրջանակներում  ՀՀ զինված ուժերի համար, բացառապես  ռազմական նշանակության արտադրանքի ներմուծումն ավելացված արժեքի հարկից ազատելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցող՝ ֆինանսների նախարար պրն Վարդան Արամյան։ Համեցեք։

Վ.ԱՐԱՄՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահող, հարգելի նախագահողներ, հարգելի պատգամավորներ, կարծում եմ, որ գաղափարախոսությունը բոլորիդ պարզ է, 1-ին  ընթերցման ժամանակ մենք ներկայացրել ենք, բայց եւս մեկ անգամ կկրկնեմ։ Խնդիրը կայանում է նրանում, որ անիմաստ է դառնում, որ ռազմական նշանակության տեխնիկաները մենք ներմուծման ժամանակ  ավելացված արժեքի հարկով հարկենք, որովհետեւ դա հետագայում չի իրացվելու, եւ այդ արժեշղթան անիմաստ է դառնում։ Այստեղ զուտ լինելու է այն արդյունքը, որ մենք արհեստականորեն դնելու ենք ծախս, արհեստականորեն դնելու ենք եկամուտ։

1-ից 2-րդ ընթերցման ժամանակ առաջարկ է հնչեցվել, որն ընդունելի է, որ հանենք «Ռուսաստանի Դաշնություն»  բառերը, որովհետեւ մենք ունենք, եւ հնարավոր է, որ ապագայում էլ նաեւ ունենանք  պայմանագրեր այլ երկրների հետ։ Շատ տրամաբանական է, որ այդ առաջարկն ընդունվի։

Ես խնդրում եմ ձեզ, որ հարմար պահին կողմ քվեարկեք այս նախագծին, եթե հնարավոր է։ Եթե կան հարցեր...

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Հարգելի պրն նախարար Վարդան Արամյան, քանի որ պատգամավորները գրավոր առաջարկություններ չեն ներկայացրել, ուստի ձեզ հարցեր չեն կարող հնչել։

Հարակից զեկուցող՝ պաշտպանության, անվտանգության հարցերի մշտական հանձնաժողովը տվել է դրական եզրակացություն, հարգելի պատճառով հանձնաժողովի նախագահը տեղում չէ, խնդրում եմ ըմբռնումով մոտենալ։

Հիմա անցնում ենք մտքերի փոխանակությանը։ Ելույթներ չկան։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Քննարկում ենք ԱԺ պատգամավորներ Գալուստ Սահակյանի, Կարինե Աճեմյանի, Վահե Էնֆիաջյանի եւ Աղվան Վարդանյանի կողմից ներկայացված «Սահմանված կարգի խախտմամբ պարտադիր զինվորական ծառայություն չանցած քաղաքացիների մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցող՝ ԱԺ հարգելի պատգամավոր տիկին Կարինե Աճեմյան, համեցեք։

Կ.ԱՃԵՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ձեզ եմ ներկայացնում շատ սպասված եւ հասարակական հետաքրքրություն ներկայացնող «Սահմանված կարգի խախտմամբ պարտադիր զինվորական ծառայություն չանցած քաղաքացիների մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը, որով  մենք առաջարկում ենք «Սահմանված կարգի խախտմամբ պարտադիր զինվորական ծառայություն չանցած քաղաքացիների մասին» ՀՀ 2003 թվականի օրենքում, հոդվածի 1-ին մասում «2015 թվականի մայիսի 1-ը» բառերը փոխարինել՝  «2017 թվականի դեկտեմբերի 1-ը» բառերով։

2-րդ կետում առաջարկում ենք «ՀՀ քաղաքացիների վրա» բառերը փոխարինել՝ «այն քաղաքացիների վրա, որոնց նկատմամբ պարտադիր զինվորական ծառայությունից խուսափելու հիմքով, օրենքով սահմանված կարգով հարուցված է քրեական հետապնդում» բառերով։

Օրենքի 2-րդ հոդվածը առաջարկում ենք շարադրել նոր խմբագրությամբ։ Այս հոդվածը վերաբերում է վճարվող գումարներին։ Պարտադիր զինվորական ծառայություն չանցած քաղաքացին, իր նկատմամբ  հարուցված քրեական հետապնդումը դադարեցնելու եւ օրենքով սահմանված կարգով պահեստազորում հաշվառվելու նպատակով կարող է օրենքի խախտմամբ չզորակոչված յուրաքանչյուր զորակոչի դիմաց վճարել նվազագույն ամսական աշխատավարձի 200-ապատիկի չափով գումար։

Օրենքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասն առաջարկում ենք լրացնել նոր նախադասությամբ՝ «դիմում կարող է ներկայացնել նաեւ պարտադիր զինվորական ծառայություն չանցած քաղաքացու կողմից լիազորված անձը»։ 2-րդ մասի նոր շարադրանքն առաջարկում եմ ձեզ ընթերցել, որովհետեւ վերաբերում է դիմումի տրման կարգին, պայմաններին։

Օրենքն առաջարկում ենք լրացնել 8-րդ հոդվածով՝ «Սույն օրենքը գործում է մինչեւ 2019 թվականի դեկտեմբերի 31-ը»։

Հարգելի գործընկերներ, ուզում եմ նշել, որ մենք բազմաթիվ հեռախոսազանգեր, դիմումներ ենք ստացել այս շրջանում։ Մենք ունենք բազմաթիվ ՀՀ քաղաքացիներ, ովքեր շատ  տարբեր պատճառներով բացակայում են, հեռացել են երկրից եւ ցանկություն ունեն վերադառնալ, սակայն այս օրենքը, որն ընդունվել է 2003 թվականին, 8 անգամ փոփոխվել է,  ժամկետը լրացել է 2015 թվականին՝ 27 տարին լրացածների, եւ մեր առաջարկած տարբերակում, իմ եւ Գալուստ Սահակյանի, նշել էինք միայն ժամկետի փոփոխություն։ Կառավարությունը տալով դրական եզրակացություն՝ ուներ  առաջարկներ, վերապահումներ, որոնք մենք լսեցինք։ Այդ վերապահումը, մտահոգությունը կապված էր   այն բանի հետ, որ  կառավարությունը շեշտում էր, որ սա կարող է գործիք դառնա, որպեսզի մարդիկ խուսափեն ծառայությունից։

Իրականում մենք բարի գործ ենք ուզեցել անել, որովհետեւ այդ երեխաները,  ովքեր լքել են ՀՀ-ն, շատ տարբեր պատճառներով են հեռացել, եւ ընտանիքներն են հեռացել, իսկ նրանց առջեւ դռներ փակել, կարծում եմ՝ այնքան էլ տրամաբանական չէ։ Մի կողմից ցանկանում ենք այնպես անել, որ մարդիկ վերադառնան, իսկ այս տարիների ընթացքում, ամեն տարի հարյուրավոր քաղաքացիներ են վերադարձել՝ այս պայմաններից օգտվելով, վճարել են գումարները։ Պետական բյուջե մոտ 8 միլիարդից ավել գումար է մուծվել։

Մյուս կողմից լսելով կառավարության ներկայացուցչին, իր առաջարկները՝ մենք  որոշեցինք, որ սահմանված գումարը պետք է բարձրացնել։ Կառավարությունը բոլորի համար սահմանել էր մեկ վճար, ներկայացրել էր առաջարկ՝ նվազագույն աշխատավարձի 500-ապատիկի չափով։

Ինչու՞ եմ սրա մասին ասում, որովհետեւ մամուլում գրվել է, տարբեր մեկնաբանություններ են հնչել, իսկ մենք՝ ինքներս, տարբեր պատգամավորներ առաջարկեցին նվազեցնել։ Գրավոր ներկայացվել է առաջարկ, եւ մենք կանգնեցինք   200-ապատիկի վրա։ Ամեն զորակոչի դիմաց այդ քաղաքացիները պետք է վճարեն նվազագույն աշխատավարձի 200-ապատիկի չափով գումար, եւ կարողանան վերադառնալ։

Եթե հարցեր կունենան, ես պատրաստ եմ պատասխանել։ Ես ակնկալում եմ ձեր դրական վերաբերմունքը, որովհետեւ շատերը հիմա սպասում են հենց այս օրինագծին։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Շատ լավ։ Հերթագրում՝ հարցերով դիմելու համար։  Հերթագրվել է 6 պատգամավոր, տիկին Զոհրաբյան, համեցեք։

Ն.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ

-Տիկին Աճեմյան, մինչեւ 2017 թվականի դեկտեմբերի 1-ը, այսինքն՝ ենթադրվում է, որ սա, կներեք այս բառի համար, ռազվի միջոցառու՞մ է, թե՞ հետագայում  էլի նման խնդրի առջեւ ենք կանգնելու, բերելու ենք եւս մինչեւ 1 տարի։  Մենք վերջին անգամ ենք տալիս հնարավորությու՞ն, որ մեր այն հայրենակիցներին, ովքեր  10 տարեկան, 5 տարեկան երեխաների հետ գնացել են, եւ նրանք մեղավոր չեն, որ չեն ծառայել, որովհետեւ  դեկտեմբերի 1-ը նշանակում է, որ արդեն դրանից հետո նորից նույն խնդիրն առաջ է գալու։ Հնարավո՞ր է, որ նորից ամեն տարվա համար խնդրի առջեւ կանգնենք։

Կ.ԱՃԵՄՅԱՆ

-Դուք ճիշտ նկատեցիք, արդեն 9-րդ անգամ է, որ փոփոխություն է առաջարկվում, բայց մենք երբեք չենք կարող որեւէ օրենքում ամրագրել դրույթ, որ սա վերջին անգամ է։  Այս դրույթը, որտեղ ներկայացված է ժամկետ, օրենքը գործում է մինչեւ այդ ժամկետը։ Եթե հետագայում կլինեն առաջարկներ, եթե այդ պահանջը լինի, եթե կառավարությունը դրական եզրակացություն տա, անպայման, այդ հարցը նորից կլսվի։

Կառավարությունը համարում է, որ սա կարող է օգտագործվել, այդ պատճառով վերջում, եզրափակիչ դրույթում ամրագրել ենք առ այն, որ սույն օրենքը գործում է մինչեւ 2019 թվականի դեկտեմբերի 31-ը։  Օրենքի գործողության ժամկետը երկարաձգել ենք, որպեսզի այդ ընթացքում այդ քաղաքացիները  կարողանան այս պայմաններից օգտվել։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Ես միանում եմ տիկին Աճեմյանի այն կարծիքին, որ որեւէ մեկս չենք կարող իմպերատիվ կարգով ասել, որ որեւէ օրենք որեւէ փոփոխության չի ենթարկվի։ Սա բոլոր  օրենքներին է վերաբերվում։

Կ.ԱՃԵՄՅԱՆ

-Որովհետեւ պատգամավորի իրավունքը...

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Բացի պատգամավորից, մարդու իրավունքի խնդիր է։ Եթե սահմանադրություններն են բարեփոխվում, օրենսդրական ակտերը պետք է բարեփոխվեն, եթե մեր հանրության պահանջը կա։ Սա առհասարակ փիլիսոփայության մասին։

Տիկին Թանդիլյան, համեցեք։ Ոչ  թե մարդն ա օրենքի համար, օրենքն ա մարդու համար։

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Հետաքրքիր փիլիսոփայական նոտայի վրա, շնորհակալություն, պրն Շարմազանով։

Տիկին Աճեմյան, նախ դուք  ասում եք, որ «2015 թվականի մայիսի 1-ը»  փոխարինվում է  «2017 թվականի մայիսի 1»-ով։

Կ.ԱՃԵՄՅԱՆ

-Մայիսի 1-ով չէ,  դեկտեմբերի 1-ով։

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Հա, կայքում այլ բան է դրվա՞ծ, հենց դա էր հարցերիցս մեկը, որովհետեւ փոփոխությունները մի քանիսն են, այվ թվում նաեւ՝ գումարային։ Խնդրում եմ, նաեւ դա ճշտել։

2-րդ՝  հարցնու՞մ ենք մեզ. այս օրենքն ինչի՞ համար ենք երկարացնում ամեն տարի։ Նպատակը ո՞րն է, գումար հավաքագրե՞լը, թե՞ մեր հայրենակիցների համար հնարավորություն ստեղծել Հայաստան վերադառնալու եւ բանտեր չնստելու։

3-րդ՝ ի՞նչ է նշանակում, եթե կառավարությունը համարի, որ դա այդպես է եւ պետք է տա իր դրական կողմնորոշումը։ Մենք պառլամենտականներ ենք, արդյոք, մենք չպետք է համարե՞նք, թե ինչ է անհրաժեշտ, եւ անպայման չէ, որ կառավարությունն այդպես գտնի։ Մենք կարող ենք նախաձեռնել, երկարացնել եւ տարբեր դրույթներով ամրագրել։

Կ.ԱՃԵՄՅԱՆ

-Տիկին Թանդիլյան, հենց այդպես էլ արվել է։ Այդ 8 փոփոխությունները տարիների ընթացքում սկզբից ներկայացրել են պատգամավորներ, հետո սփյուռքի նախարարությունը։ Պահանջը եղել է։  Ոչ թե մենք մտածում ենք, անպայման, բյուջեն լցնել, այլ այդ մարդկանց համար մտածում ենք  ստեղծենք պայմաններ, բայց, արդյոք, ազնի՞վ է այն տղաների հանդեպ, այն զինվորների հանդեպ, ովքեր ծառայել  են, ծառայում են, կամ այն ընտանիքների, ովքեր իրենց պարտքը տալիս են, որ այդ մարդկանց գումարները, օրինակ, որոնք առաջարկվել է բարձրացնել, ավելի քիչ լինեն։

Եթե մարդիկ հնարավորություն ունեն, եթե ուզում են վերադառնալ, օրենքով նախատեսված այդ գումարներն իրենք պետք է վճարեն։ Դա ոչ թե գերխնդիր է, այլ դա միջոց է։ Դա պետք է անեն, որպեսզի քրեական հետապնդումից խուսափեն։

Ինչ վերաբերում է 1-ին տարբերակին, դա հին տարբերկն էր, երբ մենք մայիսի 1-ն էինք ամրագրել։  Լրամշակված տարբերակում նշված է՝ «2017 թվականի դեկտեմբերի 1-ը»։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Տիկին Թանդիլյան,  համեցեք։

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Թարմեցված չէր տարբերակը, դա էր նկատողությունը, որովհետեւ անընդհատ նայում եմ, եւ հին տարբերակն է։ Ինչեւէ։

Ես պատահական չհարցրեցի՝ սոցիալական խնդիր ենք լուծու՞մ, թե՞ հայրենադարձության, որովհետեւ, եթե հայրենադարձության խնդիր ենք լուծում, այդ գումարը  4 անգամ ավելացնելը ես նպատակահարմար չեմ տեսնում, որովհետեւ սոցիալական տարբեր պատճառներով մարդիկ մեկնել են, եւ երբեմն իրենց կամքին հակառակ։ Հնարավորություն չստեղծել եւ բեռ ծանրացնել իրենց վրա, արդարացված չի, եթե մենք լուծում ենք այլ նպատակ, որպեսզի նրանք վերադառնան Հայաստան։ իսկ եթե դա չէ մեր խնդիրը, այդ դեպքում քրեական հանցագործություն է, ինչպե՞ս ենք փոխարինում դրամական փոխհատուցմամբ։

Կ.ԱՃԵՄՅԱՆ

-Տիկին Թանդիլյան,  ոչ թե 4 անգամ, այլ կրկնակի է բարձրացված։ Գործող օրենքում տարբեր  կատեգորիաների համար տարբեր գումարներ էին նախատեսված։ Այժմ մենք սահմանել ենք մեկ միասնական վճար։ Այդ գումարը ամեն զորակոչի համար կազմում է նվազագույն աշխատավարձի 200-ապատիկի չափով։

Ինչ վերաբերում է հայրենադարձությանը, այո,  այս օրենքը պահանջ ունի թարմացնելու ժամկետների առումով։  Եթե մարդիկ կան, որ ցանկանում են վերադառնալ, արդյոք, ճիշտ կլինի՞, որ մենք նրանց թույլ չտանք, բայց քանի որ նաեւ մեր բանակը դեռ պետք է հզորանա, մենք խնդիրներ ունենք սահմանում, խաղաղությունը շատ փխրուն է, մենք պետք է այնպիսի ձեւով հարցը լուծենք, որպեսզի սողանցքներ չթողնենք։

Այո, այս գումարը շատ փոքր է։ Պետք է խստացնել, որ մարդիկ նախօրոք չմտածեն, որ զինակոչից խուսափելու համար գնան երկրից, հետո վերադառնան, մուծեն։ Ընդամենը տարբերակն է ընտրվել, ամենաօպտիմալ։

Ա.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Հարգելի պրն Սերգեյ Բագրատյան, համեցեք։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Տիկին Աճեմյան, դուք ասացիք, որ 8 մլրդ դրամ հավաքվել է այդ իմաստով, եւ ի՞նչ նպատակով է դա ծախսվել։

2-րդ՝ փաստորեն, դուք, որ կրկնապատկում եք, հնարավորություն կա՞ր թողնել նույնը, միայն ժամկետը երկարացնել, թե՞ ոչ։

3-րդ՝  արդյոք, միանգամից դեկտեմբերի 1-ը հանենք, մնա 2019 թվականի դեկտեմբերի 31-ը, ճիշտ չի ստացվի՞։

Կ.ԱՃԵՄՅԱՆ

-Ոչ, ճիշտ չի ստացվի, որովհետեւ մենք 2017 թվականին ենք օրենքը ներկայացրել, եւ իրավական առումով սա ավելի ճիշտ տարբերակ է։

Այս 8 միլիարդից ավել գումարները ուղղվել են ռազմական կարիքներին,  պաշտպանության նախարարության։  Ես կարծում եմ, որ ծառայել են իրենց նպատակին։ Դա, իհարկե, պաշտպանության փոխնախարարը կասի, երեւի, ավելի մանրամասն։

Կարծում եմ, որ հետագայում էլ ձեր ասած տարբերակը՝ թողնել նույնը, այնքան էլ տրամաբանական չէ, որովհետեւ մենք արդեն ներկայացրել ենք նոր տարբերակը։ Ես ակնկալում եմ, որ պատգամավորները կքվեարկեն հենց այս տարբերակի օգտին։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Համեցեք, պրն Բագրատյան։

Հ.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Տիկին Աճեմյան, դուք կարծում եք, որ ներկայացրել եք, ուրեմն, ճիշտ եք ներկայացրել։ Ես կարծում եմ, որ դուք հիմա ներկայացրել եք,  շատ լավ եք արել, բայց ավելի լավ կլինի, որ մեր շեշտադրումը չլինի գումարի հավաքագրումը, ձեր շեշտադրումը լինի վերադարձի խնդիր լուծելը, որովհետեւ ամեն մի հայ երիտասարդի հայրենիք վերադառնալը շատ ավելին արժե, քան ձեր կրկնապատկումը։ Եվ մենք կունենանք շատ ավելի մեծ էֆեկտ, քան դուք ենթադրում եք։

2-րդը՝ հղումը, որ անում եք պաշտպանության փոխնախարարին, ես կուզենամ դրա պատասխանը անպայման ունենալ։ Այնպես չի, որ հարց եմ տվել, որ դուք լսեք։

Կ.ԱՃԵՄՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, ձեր ասածի տրամադրությամբ մենք կարող ենք բացել դռները, ասել.  գնացեք, հետո վերադարձեք, գումար էլ մի մուծեք, մենք հայրենադարձության խնդիր ենք լուծում։  Մենք չենք ուզում խրախուսել զինակոչից խուսափումը։ Այս մարդիկ քրեական հետապնդման են ենթարկվում, որովհետեւ իրենք խախտել են օրենք։

Սահմանադրության 14-րդ հոդվածով նշված է, որ ՀՀ յուրաքանչյուր քաղաքացի, չափահաս, պետք է զորակոչվի բանակ։ Մենք չպետք է որեւէ օրենքում ամրագրենք դրույթ, որով ծառայությունից խուսափելը մենք խրախուսում ենք։ Դա այդպես չէ։ Դա է պատճառը, որ խստացվում են պահանջները, որպեսզի հետագայում մարդիկ նախօրոք չմտածեն զորակոչից խուսափելու եւ հետ վերադառնալու մասին, այլ տարբեր պատճառներով գնացած մարդիկ, որոնք ուզում են վերադառնալ, կարողանան վերադառնալ։ Այնուամենայնիվ, մեզ պետք են բանակում ծառայող զինվորներ։

 Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Վարդան Բոստանջյան։  Համեցեք, պրն Բոստանջյան։
Վ.ԲՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Տիկին Աճեմյան, ես մի քիչ կաշկանդվում եմ, որովհետեւ  հիմա կտաք լավ պատասխան, ոնց-որ տվեցիք ուրիշներին,  այդուհանդերձ, հասկանում եմ հետեւյալը՝   ավելի շուտ սա մարդասիրական, հոգեբանական նախաձեռնություն է, որը անձամբ ես շատ ողջունում եմ։ Բոլոր պարագաներում  հասկանում եմ, որ դուք վերադարձի ինստիտուտը ավելի գերակայում եք տվյալ պարագայում, հատկապես այն առումով, որ  այդ երիտասարդները բացակայել են հանրապետությունից ոչ իրենց մեղքով, սոցիալական, տարբեր տեսակի խնդիրներ են եղել։ Հասկանալի է, թե մեր երկիրն ինչ վիճակում է գտնվում։

Հիմա գալիս են, ինչու՞ եք նորից փողը բարձրացնում, ասենք՝ 200 հազար, 300 հազար, 400 հազար դարձնեիք։ Օրինակ՝ ես  առաջարկում էի, որ զրոյական գումարով կամ սինվոլիկ գումարով իջեցնեիք կրկնակի անգամ։

Այն նախաձեռնությունը, որը որ դուք արել եք, ամենայն հավանականության տրամաբանությունը պահանջում է, որ այդ գումարը չլինի գերակայողը տվյալ պարագայում։

Կ.ԱՃԵՄՅԱՆ

-Պրն Բոստանջյան, մենք հակառակը՝ ուզեցել ենք հավասարակշռել այդ ինստիտուտները։ Որեւէ գումար չգանձելը, դա նշանակում է, որ մարդը կամ պետք է մինչեւ 27 տարեկանը վերադառնար եւ ծառայեր բանակում, որովհետեւ ինքը մեր ամենակարեւոր  օրենքն  է խախտել, օրենքը՝ զինակոչի։ Եթե դուք հաշվեք ամեն զինակոչի համար նախկինում ամրագրված գումարը, դա մեծ գումար չի։ Մենք խստացնում ենք,   որպեսզի իրենք մտածված, այս պատճառով չփախչեն զորակոչից։

Իհարկե, պետք է, որ վերադառնան, բայց սա կարող է անվերջ ցիկլ լինել, եւ այս գործողությունները անվերջ բերի նրան, որ տարիներով այս օրենքում ժամկետային փոփոխություններ իրականացնենք։ Իսկ որ կարելի է խստացնել, եւ դա պետք է ազդի, որ իրենք մտադրված չլինեն զորակոչից խուսափել, կարծում եմ, որ դա կօգնի։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

- Վարդան Բաբկենի, համեցեք։

Վ.ԲՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

-Տիկին Աճեմյան,  ես միանում եմ տիկին Թանդիլյանի, Սերգեյ Բագրատյանի առաջարկներին։ Եվ կխնդրենք նաեւ պրն Զաքարյանին, որպեսզի այդ գումարը թողնեն անփոփոխ,  գոնե, վատագույն դեպքում, առավել եւս, որ այդ բացակայողներն ունեն մեղմացուցիչ հանգամանք, նրանք հանցագործություն չեն գործել, չիմանալով են դա կատարել։

Կ.ԱՃԵՄՅԱՆ

-Ես կարծում եմ, որ զորակոչից խուսափելն իրականում հանցագործություն է, եթե այդ մտադրությամբ են հեռացել։

Դուք կարող եք առաջարկներ  ներկայացնել մինչեւ 2-րդ ընթերցում, բայց համոզված եմ, որ այս գումարն ամենաօպտիմալն է։

Ես նշեցի, որ, երբ որ  կառավարությունն առաջարկեց սկզբնական շրջանում նվազագույն աշխատավարձի 500-ապատիկի չափով, կարծում եմ, որ  բոլորն էլ հասկացան, որ դա շատ մեծ գումար է իրենց համար։

Ես ձեզ հարցով եմ ուզում դիմել՝ այդ մարդիկ հեռացել են, աշխատել են, սովորել են օտար երկրում, հաշվեք այդ գումարները, դրանք մեծ չեն։ Եթե իրենք օրենք են խախտել, պրն Բոստանջյան, իրենք պետք է դրա դիմաց կամ գան ծառայեն, կամ վճարեն, այլընտրանք չկա։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Տիկին Աճեմյան, այստեղ ես հանդես գամ։ Պրն Բագրատյան, վերջին ճշմարհությունը միայն Աստվածաշնչում է գրված, մնացած ճշմարտությունները, բոլորը հարաբերական են։

Ինչ վերաբերում է այս գնահատականներին՝ ես ուզում եմ հարց-ռեպլիկ ուղղել։ Ես կարծում եմ, որ սա շատ կարեւոր հարց է, բայց պետք չէ հակադրել ներգաղթի գաղափարը եւ օրենքից խուսափելը։  Ներգաղթը շատ կարեւոր է, բայց այնպես չի, իհարկե, կա մի մասը, որոնք իրենց կամքին հակառակ մանկահասակ տարիքում գնացել են Հայաստանից, այնտեղ են ապրում, միգուցե նաեւ այնտեղ ծառայել են, ես այդպիսի մարդկանց գիտեմ տարբեր երկրներում։ Այս մարդկանց նկատմամբ պետք է լինի դրական վերաբերմունքը, որը նաեւ այս օրենսդրական նախաձեռնության մեջ ներառված է։

Բերեք, ընդունենք, որ չենք բացառում, որ կան նաեւ մարդիկ, ովքեր դպրոցն ավարտել են եւ հեռացել են Հայաստանից հենց բանակից խուսափելու  պատճառով։ Մինչեւ 27 տարեկանը չեն ապրել, հիմա գալիս են, ասում ենք. լավ, հենց 27-ն ավարտվեց, եկեք։ Սա նաեւ անարդար է բանակում ծառայող եւ սահմանը պահող զինվորների հանդեպ, ժողովուրդ ջան, եկեք, ծայրահեղությունների մեջ չընկնենք։

Իսկ եթե առաջարկություններ կան, որեւէ խնդիր չկա,  հարց ու պատասխանն էլ նրա համար է, որպեսզի մեր սիրելի գործընկերները եւ՛ հիմնական, եւ՛ հարակից զեկուցողներին տան առաջարկություններ, որը մենք կքննարկենք եւ՛ 1-ին ընթերցման ժամանակ, եւ՛ հետո։

Հիմա սիրով ձայնը տրամադրում եմ պրն Արտակ Զեյնալյանին, նախապատրաստվի Կնյազ Հասանովը։

Ա.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Հարգելի տիկին Աճեմյան, եթե այս հարցերի պատասխանը դուք չտաք, ապա հնարավորություն կունենա հարակից զեկուցողը դրանց պատասխանելու։

1-ինը՝ քանի՞ հոգի է հետախուզման մեջ գտնվում, քանի՞ հոգի է զորակոչից խուսափել, բոլորի նկատմամբ է հարուցվա՞ծ քրեական գործ։  Ստացվեց, որ 12 տարիների ընթացքում 2004 թվականին է ուժի մեջ մտել այս օրենքը։ Մինչ օրս ընդամենը վճարվել է 8 մլրդ դրամ գումար։ Այս գումարը, արդյոք, մուտքագրվե՞լ է պետական բյուջե, թե՞ այլ հաշվեհամարի է մուտքագրվել։ Հարց եղավ, թե ինչի՞ վրա է ծախսվել։

Ի՞նչ իմաստ ունի սահմանել, որ լիազորագրով կարող են ստանալ, եթե դա Քաղաքացիական օրենսգրքով սահմանված է։ Արդյո՞ք, դուք սրա մեջ դնում եք պատժաչափի խստացման գաղափարախոսություն։

Հաջորդը՝ ի՞նչ իմաստ ունի սահմանել, որ օրենքը գործում է մինչեւ 2019 թվականի դեկտեմբերի 31-ը։

Կ.ԱՃԵՄՅԱՆ

-Ձեր 1-ին հարցին, թվի մասին ես իրավասու չեմ պատասխանել։ Պաշտպանության փոխնախարարը, եթե կգտնի հարմար, կարող է հրապարակել թվեր։

Ինչ վերաբերում է 8  միլիարդից ավել գումարին՝ ես արդեն ասացի, որ դրանք պաշտպանության նախարարության ռազմական կարիքներին են  ուղղված եղել։

Ինչու՞ ենք մենք 2019 թվականի դեկտեմբերի 31-ը ընդունել, որովհետեւ օրենքի ժամկետը երկարաձգելով հնարավորություն կտանք, որ մինչեւ այդ ժամկետը, ում 27 տարին լրացել է, իրենք էլ օգտվեն այդ պայմաններից։ Նպատակը մեկն է, որպեսզի ավելի շատ քաղաքացիներ, ովքեր կարող են եւ ուզում են օգտվել այս պայմաններից, օգտվեն։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Պրն Զեյնալյան, համեցեք։

Ա.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Սա նշանակու՞մ է, որ մենք ի տարբերություն այլ օրենքների՝ սահմանում ենք, որ սա վերջին անգամ ենք երկարաձգում, ինչ-որ քողարկված տեխնոլոգիաների տակ, օրենսդրական   տեխնիկայի կանոնների տակ։

Չպատասխանեցիք, լիազորագրով դիմում ներկայացնելու անհրաժեշտության մասին, հատկապես, որ դա սահմանված է Քաղաքացիական օրենսգրքով։

Խնդրում եմ հստակեցնեք, թե ի՞նչ է նշանակում, որ պաշտպանական ծախսերի համար է ուղղվել։ Սա բյուջեի տողով նախատեսված չի եղե՞լ։ Սրա մասին զեկուցվե՞լ է, թե՞ չի զեկուցվել։

Արդյո՞ք, դա ուրիշ բյուջե է, քան ՀՀ պետական բյուջեն, եւ ո՞ր հաշվեհամարին սա պետք է մուտքագրվի։

Կ.ԱՃԵՄՅԱՆ

-Դա, պրն Զեյնալյան, առանձին հաշվեհամար է, որի գումարն ուղղվում է ռազմական կարիքներին։ Պաշտպանության նախարարությունն օգտագործում է հենց այդ  կարիքների համար։

2-րդը՝ ես նշեցի, որ նաեւ դիմումի կարգը, պայմաններն ենք ամրագրել օրենքով, որովհետեւ  այդ կարգը ավելի դյուրացնում է այդ մարդկանց խնդիրը։ Սա նրա համար է, որպեսզի հեշտացվի կարգը։

Մի հարց էլ տվեցիք,  հաշվեհամարի հարցին պատասխանեցի։

Հա, դուք ասացիք, թե ինչու՞ ենք մենք խստացնում, ես պատասխանեցի։

Սա պատժաչափ չի, բայց այդ գումարով քրեական հետապնդումից խուսափում են։ Մենք խստացնում ենք պայմանները, որպեսզի նախօրոք մարդիկ չմտածեն, որ իրենք կարող են վաղը, մյուս օրը այդ պայմաններից օգտվել։

Ես ձեզ առաջարկում եմ՝ ամեն զորակոչի համար հաշվեք նախկին գումարը, եւ կտեսնեք, որ դա մեծ գումար չի։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Հարգելի պրն Կնյազ Հասանով, համեցեք։

Կ.ՀԱՍԱՆՈՎ

-Տիկին Աճեմյան, օրենքով է նախատեսված, երբ որ արտերկրից մարդիկ վերադառնան եւ գումար մուծեն  27 տարին լրանալուց հետո։ Հիմա դուք մինչեւ 2019 թվականի դեկտեմբերն այդ ժամկետը նորից երկարացնում եք, իսկ դրանից հետո այս օրենքն ուժի մեջ մնալու՞ է, թե՞ փոխվելու է ժամկետի երկարացման առումով։

Կ.ԱՃԵՄՅԱՆ

-Ընդհանրապես, օրենքները ժամկետ ունեն, եւ այս դեպքում էլ այս օրենքը գործելու է այնքան, ինչքան որ ամրագրված է օրինագծում։ Եթե նորից պահանջ ծագի, կամ պատգամավորները, կամ կառավարությունը կարող են նոր առաջարկ անել։ Կարծում եմ, որ այս մոտեցումն ամենաօպտիմալն է, որովհետեւ մենք դա անում ենք իրենց համար, որպեսզի պայմաններ ստեղծենք վերադառնալու։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Տիկին Աճեմյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Ես տեղեկացնեմ, որ մենք հարց ու պատասխանի ռեժիմի ժամանակացույցն արդեն անցել ենք։ Մնացած զեկուցողները միայն պետք է ելույթ ունենան, բայց հարցեր չեն կարող տրվել, որովհետեւ հարց ու պատասխանի համար մեզ տրվել է 15 րոպե, չէ՞, պրն Սողոմոնյան։

Պրն Զեյնալյան ջան, ձեր խմբակցության ղեկավարը մասնակցել է խորհրդի նիստին, ինքն էլ կողմ է քվեարկել։ Խորհրդի որոշումներով է ժամանակացույցը նշվում։

Ես առաջարկում եմ, որ  մեր բոլոր զեկուցողները ելույթներին անդրադառնան իրենց եզրափակիչ ելույթներում։

Պրն Մանուկյան, համեցեք։

Ռ.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Հարգելի  նախագահող, հարգելի գործընկերներ, «Սահմանված կարգի խախտմամբ պարտադիր զինվորական ծառայություն չանցած քաղաքացիների մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ անելու հարցը քննարկվել է նաեւ պաշտպանության նախարարության, ՆԳ, ԱԱ հանձնաժողովում։

Ասեմ, որ այս խնդիրն առկա էր, եւ պատահական չի, որ նախաձեռնող խմբի մեջ 4 կուսակցությունների ներկայացուցիչները մասնակցել են, այսինքն՝ 4 ֆրակցիաներից մասնակցություն կա։

Մեր հայրենակիցները, մեր ազգային հարցն է, որ 70%-ը Սփյուռքում է, հնարավորություն տալ  այն երիտասարդներին, ովքեր ինչ-ինչ պատճառներով կամ միտումնավոր խուսափել են բանակի ծառայությունից՝ հնարավորություն տալ վերադառնալու հայրենիք։

Մյուս  կողմից խնդիր է, երբ այս օրենքով նաեւ նպաստում ես որոշակի ձեւով դասալքությունը։ Մեր շատ հայրենակիցներ, շատ պարտաճանաչ ծնողներ, ովքեր սոցիալական խնդիրների հետ կապված հայտնվել են Սփյուռքում,  որոնք երեխաների 18 տարին լրանալու պահին ուղարկել են, եւ այստեղ գնացել են ծառայության։   Ես գիտեմ այնպիսի երիտասարդներ, որոնց ծնողներն արտերկրում են, իրենք վերադարձել են, իրենց պարտքը կատարել են հայրենիքի հանդեպ։

Մենք մեր հասարակության մեջ  բանակի հանդեպ քարոզչության խնդիր ունենք։ Հայ ընտանիքը պետք է հպարտանա իր տղային ուղարկելու հայոց բանակ, իր պարտքը տալու։ Խնդիրներ կան։ Այո, բանակում էլ դժվարություններ, պատահարներ, բայց մենք լինելով պատերազմող երկիր՝ իրավունք չունենք խրախուսել դասալքությունից խուսափողներին։ Մյուս կողմից մենք պետք է նաեւ նպաստենք, որպեսզի վերադառնան։

Սա ինչ-որ չափով զսպող օղակ է, որովհետեւ միգուցե շատ հայրենակիցներ մտածեն, որ վերադառնալու տարբերակը խստացվում է, այդ 1,8 միլիոնը 3,6-ի, որոշեն, իրենց պարտքը կատարեն եւ վերադառնան հայրենիք։

200-ապատիկն այն հնարավորությունն է, որ ունեն Սփյուռքում աշխատող մեր հայրենակիցները, այնտեղ հիմնավորված, իրենց պարտքը կատարելու, եւ հայրենիքից չկտրվելու ցանկության դեպքում վերադառնան։

Ես կոչ կանեի քվեարկել այս օրենքին։ Մենք Սփյուռք ունեցող երկիր ենք, եւ նաեւ պատերազմող իրավիճակի մեջ ենք։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Շնորհակալություն, պրն Մանուկյան։

Հարակից զեկուցող՝  պաշտպանության նախարարի 1-ին տեղակալ հարգելի պրն Արտակ Զաքարյան, համեցեք։

Ա.ԶԱՔԱՐՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, մեծարգո փոխնախագահներ, հարգարժան խորհրդարան, «Սահմանված կարգի խախտմամբ պարտադիր զինվորական ծառայություն չանցած քաղաքացիների մասին»  օրենքը 2003 թվականից սկսած 8 անգամ բերվել է։ Յուրաքանչյուր անգամ նախաձեռնողը եղել է Սփյուռքի նախարարությունը։ Բուն նպատակը եղել է, որ տարբեր պատճառներով ՀՀ-ի սահմաններից դուրս գտնվող մեր քաղաքացիներին դեպի ՀՀ ապահովելու համար ունենանք որոշակի մեխանիզմներ, որը ինչ-որ առումով կփոխարինի նրանց նկատմամբ հարուցված քրեական պատասխանատվությանը։

Այս օրենքը գործել է տարիների ընթացքում։ Ժամանակի ընթացքում  դիտարկումները ցույց են տվել, որ  այս օրենքը նաեւ որոշակի ճանապարհ է դարձել 15 տարիների ընթացքում,  որ մարդիկ նստեն, թուղթ ու գրիչը վերցնեն եւ հաշվարկ անեն, եւս մի  ճանապարհ փնտրեն մեր քաղաքացիները խուսափելու։  Դե, ի՞նչ է եղել, որ, 2 զորակոչ կխուսափենք՝ 200  հազար դրամ կմուծենք, 18 զորակոչ կխուսափենք՝ միլիոն, 800 հազար դրամ կմուծենք, եւ դրանով կհամարենք մեր պարտքը պետության առջեւ կատարած։ Կարծում եմ, որ սա ճիշտ մոտեցում չէ։ Ժամանակն է, որ պաշտպանության նախարարությունն արձագանքի։

Մենք արձագանքեցինք, եւ շնորհակալություն օրենքի համահեղինակներին, բոլորին, որ նաեւ պատրաստակամություն եղավ միասին աշխատելու։  Հավատացեք, մեր նպատակը փողի շեմը չի, եւ այն գումարների ապահովելը չի, որոնք որ պաշտպանության նախարարության արտաբյուջետային հաշվեհամարի վրա են փոխանցվում։ Ուղղակի, համարժեքություն միջին ծանրության հանցանք կատարած քաղաքացու նկատմամբ, մենք ոչ թե արդեն իսկ  դրսում գտնվողների հետ խնդիր ունենք, այլ խնդիր ունենք նաեւ այն մարդկանց հետ, ովքեր որ իրենց մտքի մի անկյունում փորձում են ինչ-որ ճանապարհներ գտնել։

Իհարկե, կա նաեւ սոցիալական կողմը, բայց ոչ մի սոցիալական խնդիր չի կարող հիմնավորում լինել այն հանգամանքի, որ մարդն, իրեն 18 տարին լրանում է, եւ ինքը չգիտի, որ պետք է գնա ծառայության, անկախ նրանից, թե մոլորակի որ անկյունում է գտնվում, իր քաղաքացիական պարտքը կատարելու։

Ինչպես պրն Մանուկյանը նշեց՝ շատ ու շատ մեր քաղաքացիներ, նույնիսկ սոցիալական վատ վիճակում գտնվող, վերադարձել են 18 տարին լրանալուց առաջ, զորակոչվել են, ծառայել են, հետո վերադարձել են իրենց հիմնական բնակության վայրը։

Այսօր հազարավոր քաղաքացիների նկատմամբ կա քրեական հետապնդում՝ ներկայացված այն հիմքով, որ կցագրվել են, եւ կցագրումից հետո չեն ներկայացել զինվորական ծառայության։

Այս օրենքի հետ կապված մենք 2 խնդիր ունեինք։ 1-ինը, որ    որոշակիորեն զսպող  հանգամանքներ ունենա իր մեջ։ Այդ զսպող հանգամանքը լիբերալիզմի պայմաններում լավագույն հանգամանքը ֆինանսական պատասխանատվություն սահմանելն է։

2-րդը՝ մեր քաղաքացիներին, հիմա արդեն ազնիվ լինենք, այս օրենքով ասենք, որ, հարգելիներս, 10-րդ անգամ, 12-րդ անգամ ՀՀ-ն չի պատրաստվում այս կառուսելն անընդհատ պտտել, եւ յուրաքանչյուր անգամ բացատրություն գտնել այն քաղաքացիների առաջ, ովքեր ծառայում են, թե ինչու՞ ունենք նաեւ քաղաքացիներ, ովքեր չեն ծառայում։

Հանձնաժողովում երկար քննարկումներից հետո եկանք այն եզրակացության, որ իրավական առումով էլ, որպեսզի մենք ճիշտ լինենք՝ ընդամենը նշվեց, որ օրենքի գործողության ժամկետն ունենալու է մինչեւ  2019 թվականի դեկտեմբերի 31-ը, իսկ այն քաղաքացիները, ում 27 տարին լրանում է մինչեւ  2017 թվականի դեկտեմբերի 1-ը, բոլոր այդ քաղաքացիները հնարավորություն ունեն այս օրենքից օգտվելու։

Թվեր չասեմ, բայց հազարավոր մարդիկ... ես ձեզ հետո, ընդմիջմանը կասեմ թիվը, պրն Զեյնալյան։

Սա էր օրենքի հիմնական տրամաբանությունը եւ մեր շահագրգռվածությունը, այս օրենքի վերաբերյալ ունենալ նաեւ հարակից զեկույց։

Է.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Շնորհակալություն, պրն Զաքարյան։ Հարգելի գործընկերներ, մտքերի փոխանակություն։ 5 ելույթ ունենք։ Միքայել Մելքումյան, հարգելի պրն փոխխոսնակ, համեցեք։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Մի փոքրիկ դիտարկում, պրն Զաքարյան։ Ինձ հետաքրքրում է ընթացակարգը։ Ինչքան գիտեմ, եթե գալիս են ոչ զորակոչից առաջ կամ հետո, քրեական հետապնդման են ենթարկվում։ Ի՞նչ եք կարծում,  սրա լուծումը։ Ասենք՝ 1 օր,  2 օր ուշացավ։ Ես կխնդրեի, որ պարզաբանում տայիք այս առումով։ Կարող է օբյեկտիվ պատճառներով ուշ գան կամ շուտ գան։ Սա մեկ։

2-րդը՝ ես էլ կխնդրեի, որպեսզի դուք թվաքանակը հետո, առանձին ներկայացնեիք, որպեսզի իմանանք դրանից բխող ծավալների մասին։

3-րդը՝ ինչու՞ չենք կարողանում մի 3 տարվա կտրվածքով մենք այդպիսի բան տանք, անընդհատ, ամեն տարի բերում ենք։

Ա.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Շնորհակալություն, պրն Մելքումյան։ Պրն Արտակ Զեյնալյան, համեցեք, նախապատրաստվի տիկին Թանդիլյանը։

Ա.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, այս օրենքի նախագծի համահեղինակներից մեկը սկզբում ես եմ եղել, ընդամենը մեկ նախադասություն էր՝ «2015 թվականը» փոխել՝ «2017 թվականով»։ Այնուհետեւ կատարվել են փոփոխություններ, որոնց ես չեմ մասնակցել։ Այդ պատճառով ես դիմում եմ գրել եւ դուրս եմ եկել համահեղինակների շարքից։

Ես լսում եմ երկխոսությունը եւ փորձում եմ պատկերացնել ՀՀ-ի կերպարը, արդյոք, մենք այսպիսին ենք տեսնու՞մ։ Ասում ենք՝ ուղարկում են իրենց զավակներին Հայաստան, ծառայության, եւ հետո հետ են վերադառնում։ Այս «պարտք» հասկացողությունը մենք կապում ենք բանակում ծառայության հետ, ինչու՞ ենք մենք այսպես վերաբերվում։ Ես կարծում եմ, որ հայ երիտասարդը միայն այդ 2 տարով չէ, որ արժեք է ներկայացնում մեզ համար, նրա ներկայությունը, Հայաստանում ապրելը, ոտքերով կանգնած մնալն այս հողի վրա շատ կարեւոր արժեք է։ Ես իզուր չի, որ  հարցրեցի՝ մենք պատժաչափն ենք խստացնու՞մ։

Ես կարծում եմ, եթե ՀՀ-ն կատարեր իր օրենքի պարտականությունները, եթե այս մարդիկ քրեական  հանցագործություն են կատարել, ապա  10 հազարից ավել անձանց նկատմամբ պետք է հետապնդում իրականացներ, նրանց նկատմամբ հետախուզում հայտարարեր, բռներ, բերեր, արդարադատություն ապահովեր, նաեւ բանտերում փակեր։  Սա իրավական խնդիր լինելուց բացի, նաեւ բարոյական խնդիր է։ Մենք ի՞նչ  ուղերձ ենք հղում այս մարդկանց։ Մենք ասում ենք՝ այսքան գումար կվճարես, միայն դրանից հետո մենք քեզ կներե՞նք։ Վազգեն Սպարապետին դեռեւս 90-ականներին գրություն էի գրել, միջնորդել էի, ինչ-որ մեկին ներելու վերաբերյալ։ Հետո մի անգամ  Վազգեն Սպարապետն ինձ ասաց՝ նամակի վերջում գրել էիր՝ պատժել կարող են բոլորը, ներել՝ միայն արքաները։

Ես կարծում եմ, որ մենք պետք է այս գումարը գոնե այսքանը թողնենք, եւ ավելի ճիշտ կլինի, որ այս գումարն ըանդհանրապես հանենք, եւ մարդիկ կարողանան վերադառնալ եւ հայրենիքում ապրել։

Ա.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Շնորհակալություն, պրն Զեյնալյան։ Մանե Թանդիլյան, նախապատրաստվի Ռուստամ Մախմուդյանը։

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, իհարկե, սա այն զգայուն թեմաներից է, որոնց մասին խոսելիս պետք է կարողանանք ընդհանուր համաձայնության գալ եւ հասկանալ, թե ո՞վ, ի՞նչ անհանգստություն ունի, եւ ինչի՞ մասին է բարձրաձայնում, երբ որ հարց է հնչեցնում։

Ես պատահական չհարցրեցի՝ արդյոք, մենք ուզու՞մ ենք, որ մեր հայրենակիցները հետ վերադառնան, անկախ ամեն ինչից, թե՞ մենք գումար ենք հավաքագրում։  Պատահական չէ, որ Սփյուռքի նախարարությունն է բերել այս օրենքը, որովհետեւ ակնհայտ է, որ արտագաղթի ահագնացող տեմպերի հետ միասին մեր հայրենակիցները լքում են, եւ մենք վերադարձնելու խնդիր ունենք։ Անցած տարում այդ խնդիրը չի լուծվել, նախորդում էլ չի լուծվել։

Պաշտպանության նախարարության եւ մեր պատգամավորների նախաձեռնությունը ինձ հուշում է, որ դադարեցվելու է այս օրենքի ներդրումը շարունակաբար, եւ փոփոխությունը շարունակաբար։

Մի կողմից կարողանում եմ հասկանալ, բայց մյուս կողմից՝ այն պատճառը, որով առերեսվում ենք այս իրավիճակի հետ, իրականում չի վերացվել։ Մենք արհեստական խոչընդոտ ենք ստեղծում մեր հայրենակիցներին վերադառնալու եւ Հայաստանը շենացնելու հնարավորություն տալու։

Այդ առումով ես համաձայն եմ իմ գործընկերոջ հետ, կամ  պետք է թողնել նույնը, կամ ընդհանրապես չփոխել գումարը, կամ ընդհանրապես վերացնել, որովհետեւ կապ ունի նպատակը։  Երբ մենք խոսում ենք, թե որտե՞ղ են այս գումարները հավաքագրվել եւ ի՞նչ է կատարվել սրանց հետ։ Գիտեմ, որ հատուկ հաշիվներում է հավաքագրվում, պրն Զաքարյան, ես կուզենայի, որ դուք մեզ պատմեք, թե ի՞նչ նպատակի են ծառայում այդ գումարները, որոնք այդտեղ հավաքագրվում են։

Երբ որ ես խոսում էի այս գումարների մասին, պրն նախարարն ինձ սխալ էր հասկացել։ Ես նաեւ սրանք նկատի ունեի, որ ասում էի՝ միգուցե արհեստավարժ բանակ ստեղծելու հիմքեր դնենք, որի արդյունքում այս խնդիրները կարող են քիչ թե շատ լուծվել։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՇԱՐՄԱԶԱՆՈՎ

-Շնորհակալություն, տիկին Թանդիլյան։ Ռուստամ Մախմուդյան, նախապատրաստվի Սերգեյ Բագրատյանը։

Ռ.ՄԱԽՄՈՒԴՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի խորհրդարան, այս օրենքի դրույթների իրավական բովանդակությանը ես ծանոթ եմ ոչ միայն դրույթների տեսքով, այլ նաեւ ինքս 6 տարի եղել եմ միջգերատեսչական հանձնաժողովի անդամ, որտեղ քննարկվել են քաղաքացիների դիմում-բողոքները։

Հարգելի գործընկերներ, այս օրենքում նախատեսված արտոնությունները, միգուցե այս պահին թիվը չկարողանամ հրապարակել, ըստ էության եւ ամբողջապես արտագաղթի հարց չի լուծում։ Ես ձեզ հավատացնում եմ, որ մեր հազարավոր քաղաքացիներ պարզապես սա դիտարկում են որպես լավագույն միջոց, տարբեր տեղերում ապրել մինչեւ 27 տարեկանը, եվրոպաներում որոշակի դրամական միջոցներ կուտակել, բերել, վճարել, եւ շարունակել  ապրել եվրոպաներում։ Շատ քիչ քաղաքացիներ են, ովքեր հայրենասիրությունից դրդված եկել են, ոչ միայն վճարել են, այլեւ շարունակել են ապրել ՀՀ-ում, բայց մենք այդ հարցը միայն արտագաղթի կամ ներգաղթի տեսանկյունից չպետք է դիտարկենք։ Ինչ խոսք, ՀՀ քաղաքացիները կատարել են Քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածով կատարված հանցագործություն։ Այստեղ պատժի չափի նվազեցման մասին խոսելը ճիշտ նույն բանն է, երբ գողություն են կատարում, ասում են՝ գիտե՞ք, ընտանիքում հաց չունեին ուտելու, խնդրում ենք ներողամիտ լինել։ Պատժի նպատակները եւ պատժի համաչափությունը պետք է իրար համապատասխանեն։

Ես չեմ ասում, 200-ապատիկը ողջամիտ է, ինչ խոսք, 500-ապատիկը  անձամբ ինձ համար անընդունելի է։ Մենք պետք է խոսենք պատժի կամ գումարային չափի նշանակման համաչափ արժեքի մասին։ Շատ ճիշտ կլինի, որ իրականում սահմանվի որոշակի մի կետ, որից հետո այս օրենքն այլեւս չի գործի, որպեսզի արտերկրում գտնվող մեր հայրենակիցները հետեւություններ անեն, վերադառնան հայրենիք ու կատարեն Սահմանադրությամբ իրենց վրա դրված պարտականությունները։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Սերգեյ Բագրատյան, խնդրեմ, պրն Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հայրենիքի նկատմամբ պարտքը դա բարձրագույն արժեք է, բոլորին հասկանալի է։ Մեր քննարկման թեման ամենեւին չի առնչվում դրա հետ։ Մենք ունենք  խնդիր, որտեղ կարող ենք հստակ  առանձնացնել 3 խումբ։

1-ինը՝ տղաներ, որոնք գնացել են Հայաստանից դեռ չծնված կամ 2-3 տարեկան։ Այդ մարդիկ գիտակցական որեւէ գործողություն չեն արել, որ օրենք խախտեն։ Մարդը 99 թվականին ծնվել է, այսօր էլ բանակի ժամանակն է, մտածում է՝ ի՞նչ ելք գտնի։

2-րդ՝ սոցիալական պատճառներով հանրապետությունը լքած ընտանիքներ։ Այդ մարդիկ սոցիալական  վիճակից ելնելով գնում են, չեն էլ նայում, թե իրենց տղայի ծառայելու ժամանա՞կն է, թե՞ չէ։

3-րդ խումբը, որ  գիտակցաբար գնացել են, որպեսզի ինչ-որ հարցեր լուծեն չծառայելու նպատակով։  Մեր օրենքը ոնց-որ կոնկրետ ուղղում ենք 3-րդ խմբին, բայց մենք 2 խումբ ունենք, որոնք մեղք չունեն իրենց չծառայելու համար, եւ այդտեղ փող ավելացնելը ոչինչ չի փոխում։ Եթե մենք փորձենք ապահով ընտանիքների խնդիրը նայել, նրանք, բոլորն էլ այդ փողը մուծելու են, փող ունեցող մարդու համար դա թիվ չի, որ մուծի, ազատվի։ Մենք կարող ենք վնասել մեր այն հայրենակիցներին, որոնք  անտեղյակ են եւ ցանկանում են, որ վերադառնան հայրենիք։ Հիմա դրա հաշվելիությունը պրն փոխնախարարը նշեց, որ որոշակի ուսումնասիրություններ կատարվել են 15 տարվա մեջ, ավելի լավ կլիներ, որ մենք դա տեսնեինք, թե ո՞ր թիվն է շատ, ըստ այդմ որոշում կայացնեինք, այլապես օրենքը նույնը թողնելն ավելի ճիշտ  կլինի, թողնել նույն գումարը։ Մենք չկենտրոնանանք, որ առեւտուր ենք անում, փող շատ տպեք, քիչ տպեք, դա ճիշտ չի։ Նույնությամբ թող մնա, երկարացրեք։ Լավ կլինի, որ այդպես լինի։ Շատ հայրենակիցների համար ափսոսում եմ, որ կարող է այդ գումարն էլ խնդիր լինի։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-«Հանրապետական» կուսակցության  պատգամավորական խմբակցության անունից՝ ձայն է խնդրում պատգամավոր Վահրամ Բաղդասարյանը։ Խնդրեմ, պրն Բաղդասարյան։

Վ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո  նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ես չէի կարծում, որ  այսքան բուռն քննարկման առարկա կդառնա այս պարզ օրենքը։ Պետք է պարզապես մի բան նշեմ, որ  հայի համար, անկախ նրանից, թե նա ծնվել է ՀՀ-ում, թե չի ծնվել ՀՀ-ում, հայրենիքի պարտքը, դա պարտադիր է, որ պետք է կատարի։ Բնականաբար, եթե մենք տարբեր  խմբերի ենք բաժանում, մենք պետք է մի խումբ պատկերացնենք, որ բոլորը հայ են եւ իրենց պարտականությունը պարտավոր են կատարելու։

Մնում է գումարային չափի հետ կապված։ Կար առաջարկություն՝ 500-ապատիկը, ՀՀԿ-ն, Կորյուն Նահապետյանը՝ հանձնաժողովի նախագահը, առաջարկությունով հանդես եկան, որ դա լինի 200-ապատիկը։ Այստեղ էականն այդ պատիկները չեն, էականը նա է, որ յուրաքանչյուր ոք, որ պետք է այդ  գումարները մուծի,  նա պետք է նայի այն տղաներին, որոնք սահմանի վրա, մի մասը տուն չեն վերադարձել, մի մասը ծառայում են, որոնք պաշտպանում են իրենց հայրենիքը, երբ որ այս գումարային բանավեճը գնում է, այդտեղ ավելի շատ կա հոգեբանական  խնդիր։

Գաղտնիք չէ, որ շատ անգամներ միայն այդ պատրվակով ծնողները ընտանիքով կամ առանձին երեխային հանում են ՀՀ-ից, որ մինչեւ 27-ը լրանա։ Մենք դրա փաստը գիտենք, որեւէ մեկը չի կարող ժխտել։   Մենք իրոք պետք է անդրադարձ կատարենք, ես դիմում եմ պաշտպանության նախարարությանը, փոխնախարարին՝ հարգարժան պրն  Զաքարյանին, որ այս խնդիրը մեկընդմիշտ լուծեն, որպեսզի դաշտը լինի հավասար բոլորի համար։ Բոլորիս պարտքն է մեր հայրենիքի նկատմամբ մեր պարտքը կատարելը։ Շնորհակալություն։

Ա.ԲԱԲԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մենք կարող ենք անցնել եզրափակիչ ելույթներին։ Շատ լավ,  քանի որ մեզ 2 րոպե է մնացել, ուրեմն, ընդմիջումից հետո։


Ժամը 16:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԱՐՓԻՆԵ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԸ
 
 

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, շարունակում ենք մեր աշխատանքները։ Նիստն ընդհատվել է ԱԺ պատգամավորներ Գալուստ Սահակյանի, Կարինե Աճեմյանի, Վահե Էնֆիաջյանի եւ Աղվան Վարդանյանի կողմից ներկայացված «Սահմանված կարգի խախտմամբ պարտադիր զինվորական ծառայություն չանցած քաղաքացիների մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագծի 1-ին ընթերցմամբ քննարկման փուլում։

Այժմ մենք պետք է անցնենք եզրափակիչ ելույթներին։ Եզրափակիչ ելույթի համար ձայնը տրվում է պաշտպանության նախարարի առաջին տեղակալ Արտակ Զաքարյանին։

Ա.ԶԱՔԱՐՅԱՆ

-Հարգարժան փոխնախագահ, հարգարժան խորհրդարան, ընդամենը անդրադառնամ մի քանի հարցադրումների, որոնք մեր գործընկերները հնչեցրեցին իրենց ելույթներում։ Պրն Մելքումյանը հետաքրքրվում էր ընթացակարգերի վերաբերյալ։ Այո, այս օրենքի ապահովման նպատակով գործում է նաեւ կառավարության կողմից սահմանված կարգ, որը հստակ ապահովում է բոլոր փաստաթղթային ընթացակարգերը, բոլոր այն իրավիճակները, որում գտնվում են մեր քաղաքացիները ըստ կարգավիճակների եւ նրանցով պայմանավորված յուրաքանչյուրի նկատմամբ ինչպիսի վերաբերմունք է դրսեւորվում՝ կախված հանգամանքից։ Նշեմ, որ եթե քաղաքացին վերադառնում է 24 տարեկանում եւ պատրաստ է գնալ ծառայության, ապա որեւէ մուծում այս պարագայում չի արվում եւ հանվում է քրեական պատասխանատվությունը։

Պրն Զեյնալյանի հարցին անդրադառնալով, իհարկե, մեր քաղաքացիների ներկայությունը շատ կարեւոր բարոյական խնդիր է, բայց միեւնույն ժամանակ քաղաքացիական պարտականությունները միայն ՀՀ-ում բնակվողների պարտականությունը չէ, բոլոր քաղաքացիների պարտականությունն է։

Միշտ կարելի է վիճել՝ արդյոք մենք մի խնդիրը լուծելով մյուս պարագայում խնդիր չենք առաջացնում։ Մեր նպատակը հենց կայանում է նրանում, որ մենք կարողանանք հասնել նրան, որ շատ քաղաքացիներ այլեւս համոզված լինեն, որ այս օրենքը չի կրկնվելու այն տեսքով, ինչ տեսքով 15 տարի գործել է եւ ունենք երկու տարի հնարավորություն բոլոր այն քաղաքացիների համար, ովքեր դրսում են եւ ցանկություն ունեն վերադառնալ Հայաստան եւ վերականգնել իրենց քաղաքացիական իրավունքներն ու կարգավիճակը։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Զաքարյան։ Հաջորդ հարակից զեկույցի համար չե՞ք տեսնում անհրաժեշտություն։ Շատ լավ, պրն Մանուկյան։ Եզրափակիչ ելույթի համար ձայնը տրվում է հիմնական զեկուցող Կարինե Աճեմյանին։

Կ.ԱՃԵՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, նախ, շատ շնորհակալ եմ շահագրգիռ քննարկումների համար։ Պրն Զեյնալյան, շատ ափսոսում եմ, որ ձեր ստորագրությունը ետ եք վերցրել, որովհետեւ օրինագծի այս տարբերակը ամենաօպտիմալն է։ Շատ ցավում եմ, որ այս քննարկումները բերվեցին գումարների քննարկման դաշտ, որովհետեւ այս խնդիրը պետք է դիտարկել բարոյահոգեբանական դաշտում։ Կարծում եմ, որ սա հումանիստական ակտ է, բայց ուզում եմ նաեւ նշել, որ մեր երեխաներին, երբ մենք հագցնում ենք զինվորական հագուստներ եւ նրանք կանգնած երդվում են, որ հայրենիքին ծառայելու են, դա չպետք է լինի ֆորմա, ձեւ, դա պետք է լինի ապրելակերպ։ Մենք պետք է անենք ամեն ինչ, որ վստահությունը բանակի հանդեպ մեծանա։

Ես այս օրինագիծը դիտարկում եմ հենց ազգ-բանակ հայեցակարգի կոնտեքստում։ Այն բոլոր բարեփոխումները, որ պաշտպանության նախարարությունն իրականացնում է, կարծում եմ, որ այս տեսքով օրենքն ընդունելի է։ Մինչեւ 2-րդ ընթերցում մենք ձեր բոլոր առաջարկները կլսենք, կքննարկենք, բայց նաեւ հույս ունեմ, որ այս օրինագիծը կընդունվի եւ մեր շատ հայրենակիցներ, ովքեր սպասում են, համոզված եմ, որ կվերադառնան։ Շնորհակալ եմ շահագրգիռ քննարկումների համար։ Նաեւ շնորհակալ  եմ այն պատգամավորներին, ում հետ մենք երկար աշխատել ենք այս օրինագծի վրա։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Աճեմյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարգելի գործընկերներ, հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Այժմ քննարկում ենք կառավարության կողմից ներկայացված «Մշակութային արժեքների արտահանման եւ ներմուծման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին», ինչպես նաեւ «Պետական տուրքի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող՝ ՀՀ մշակույթի նախարարի տեղակալ Արթուր Պողոսյան։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-ԱԺ հարգարժան փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, ձեր ուշադրությանն է ներկայացվում «Մշակութային արժեքների արտահանման եւ ներմուծման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը 2-րդ ընթերցմամբ։ Ըստ էության, այս իրավական ակտի ընդունման տրամաբանությունը  կայանում է նրանում, որ ԵԱՏՄ անդամ երկրների օրենսդրությամբ սահմանված որոշակի ձեւակերպումներ համապատասխանեցվում են մեր օրենքով սահմանված ձեւակերպումներին։ Մասնավորապես, եթե մինչեւ հիմա մեր համապատասխան օրենքով արտահանման եւ ներմուծման համար փաստաթուղթը կոչվում էր վկայագիր, ապա այժմ՝ եզրակացություն թույլատրվող փաստաթուղթ։ Այնուհետեւ լիազորություն է տրամադրվում  մշակույթի նախարարությանը՝ սահմանելու մեր մաքսային սահմանով այն մշակութային արժեքների ցանկը, որոնք համապատասխանում են նաեւ ԵԱՏՄ կոդերին։

Այստեղ սահմանվում է նաեւ այն ձեւաչափը, թե մաքսային սահմանով առանց վկայագրի կամ առանց եզրակացություն համարվող թույլատրվող փատաթղթի ինչպե՞ս են արտահանվում արժեքները։ Այդ դեպքում ընդամենը հարկավոր է, որպեսզի արտահանողը դիմի լիազոր մարմնին եւ մշակութային արժեքի նկարի դարձերեսին խփվում է կնիք։

Համապատասխանաբար սրան հարակից օրենքում՝ «Պետական տուրքի մասին» օրենքում նույն ձեւի բոլոր հոլովաձեւերով «վկայագիր» բառը փոխարինվում է «եզրակացություն թույլատրող փաստաթուղթ» բառերով։

1-ից 2-րդ ընթերցման ռեժիմում գրավոր առաջարկություններ չեն ստացվել պատգամավորների կողմից։ Խնդրում եմ դրական մոտեցում այս օրենքին։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Պրն Պողոսյան, քանի որ գրավոր առաջարկներ չեն եղել, հարցեր չեն լինելու։ Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Այժմ հարակից զեկուցման համար ձայնը տրամադրվում է ԱԺ գիտության, կրթության, մշակույթի, երիտասարդության եւ սպորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Կարինե Աճեմյանին։

Կ.ԱՃԵՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, «Մշակութային արժեքների արտահանման մասին» օրենքի նախագիծը քննարկվել է մեր հանձնաժողովում։ Օրենքի նպատակն է մեր մշակութային օրենսդրությունը համապատասխանեցնել ԵԱՏՄ օրենսդրական դաշտին։ Հիմնականում խմբագրական են փոփոխությունները։ Հանձնաժողովը տվել է դրական եզրակացություն։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Տիկին Աճեմյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարգելի գործընկերներ, այժմ հերթագրում՝ մտքերի փոխանակության համար։ Հերթագրված պատգամավորներ չկան։ Հարգելի գործընկերներ, եզրափակիչ ելույթների անհրաժեշտություն կա՞, ոչ։ Շնորհակալություն, հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Հարգելի գործընկերներ, այժմ քննարկում ենք կառավարության կողմից ներկայացված «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում փոփոխություն եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող՝ գյուղատնտեսության նախարարության սննդամթերքի անվտանգության պետական ծառայության պետ Իշխան Կարապետյան։

Ի.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո փոխնախագահ, հարգելի խորհրդարան, ձեր քննարկմանն է ներկայացվում «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը, որի ընդունումը պայմանավորված է սննդամթերքի անվտանգության բնագավառում պետական վերահսկողության արդյունավետության բարձրացման, ինչպես նաեւ գործող իրավական դաշտի կանոնակարգման անհրաժեշտությամբ։ Ներկայումս գործող օրենսդրության համաձայն սննդամթերքի անվտանգության բնագավառում սանիտարահիգիենիկ պահանջների կատարման նկատմամբ պետական վերահսկողության իրականացումը վերապահված է ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության սննդամթերքի անվտանգության պետական ծառայությանը։ «Վարչական իրավախախտումների մասին» ՀՀ օրենքի համաձայն սանիտարական կանոններով եւ հիգիենիկ նորմատիվներով սահմանված պահանջների խախտման գործերը քննում եւ վարչական պատասխանատվություն է կիրառում պետական հիգիենիկ եւ հակահամաճարակային հսկողություն իրականացնող մարմինը։ Արդյունքում սննդամթերքի անվտանգության բնագավառում սանիտարահիգիենիկ պահանջների կատարման նկատմամբ վերահսկողությունն իրականացնում է այլ պետական մարմին, հայտնաբերված խախտումների համար պատասխանատվություն է կիրառում մեկ այլ պետական մարմին։

Օրենսդրական բացի արդյունքում խնդիրն առավել սուր է արտահայտվում նախադպրոցական, հանրակրթական, ինչպես նաեւ կրթական եւ երեխաների խնամքի հաստատություններում, հանրային սննդի կազմակերպման ծառայություններում, պետական վերահսկողության իրականացման ընթացքում, որի արդյունքում հայտնաբերվում են խախտումներ, որոնք վտանգավոր են մանկահասակ երեխաների եւ դեռահասների առողջության համար։

Օրենսդրությունը թույլ չի տալիս հայտնաբերված նմանատիպ խախտումների համար ծառայության կողմից վարչական պատասխանատվության միջոց կիրառել։

Առաջարկվող նախագծում նախատեսված է առանձին մասով սահմանել առեւտրի եւ հանրային սննդի ծառայության բնագավառում սանիտարահիգիենիկ պահանջների չհամապատասխան չպահպանման համար պատասխանատվության միջոց՝ տուգանք նվազագույն աշխատավարձի 25-ապատիկից մինչեւ 30-ապատիկի չափով։ Միաժամանակ սահմանվում է, որ սննդամթերքի անվտանգության բնագավառը կանոնակարգող սանիտարահիգիենիկ օրենսդրության պահանջների խախտման համար վարչական պատասխանատվությունը կիրառում է սննդամթերքի անվտանգության պետական ծառայությունը։

Հարկ եմ համարում առանձնակի նշել, որ ներկայումս ծառայությունը պետական վերահսկողության միջոցառումներ իրականացման շրջանակներում նախապես զգուշացնում է տնտեսվարողներին թերությունների վերաբերյալ, տրամադրում է անհրաժեշտ խորհրդատվություն, որից հետո միայն կիրառում է պատասխանատվության միջոցներ։

Ես ուզում եմ մեկ անգամ եւս նշեմ, որ ներկայացվել են առաջարկություններ, որոնք քննարկվել են եւ նոյեմբերի 2-ին տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նիստում նախագիծն ընդունվել է միաձայն։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Առաջարկ է ներկայացրել պատգամավոր Սերգեյ Բագրատյանը եւ եթե նա հարց ունի, կարող է հնչեցնել։ Ոչ։ Պրն Կարապետյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարակից զեկուցման համար ձայնը տրվում է միակ առաջարկ ներկայացրած պրն Սերգեյ Բագրատյանին։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ մեծարգո փոխնախագահ, հարգելի պատգամավորներ, 2-րդ ընթերցմամբ ձեր ուշադրությանն է ներկայացվում «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը։ Պետք է նշեմ, որ 1-ից 2-րդ ընթերցման փուլում շահագրգիռ եւ կառուցողական քննարկում ենք ունեցել ինչպես տնտեսական հարցերի հանձնաժողովում, այնպես էլ պրն Մակարյանի հետ առանձին նախագծի վերաբերյալ ներկայացրել էի առաջարկություն, որն ընդունվել է մասնակի։ Ես առաջարկում էի որպես վարչական պատասխանատվության միջոց կիրառել նախազգուշացումը, հետո միայն տուգանք։ Առաջարկությունը՝ կապված նախազգուշացման կիրառման հետ չի ընդունվել՝ համարվելով այն մեղմ մոտեցում տնտեսվարող սուբյեկտների նկատմամբ։

Ինչ վերաբերում է խախտումը վերացնելու հանձնարարականի հայտնելու մասին առաջարկությանը, ապա ընդունվել է։ Ես մնում եմ իմ կարծիքին, որ տուգանելը որեւէ ոլորտում ընդհանրապես եւ սննդամթերքի անվտանգության ապահովման ոլորտում մասնավորապես չպետք է լինի ինքնանպատակ։ Եթե տնտեսվարող սուբյեկտը պետք է տուգանվի եւ դրանից հետո շարունակի իր գործունեությունը նույն իրավախախտումներով, ապա ստացվում է, որ տուգանելը դառնում է ինքնանպատակ եւ խախտումն այս առումով վերացնելու հանձնարարականի հայտնումը պետք է լինի այն երաշխիքը, որը կստիպի տնտեսվարող սուբյեկտին դրսեւորել իրավաչափ վարքագիծ։

Տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովը տվել է դրական եզրակացություն։ Առաջարկում եմ նախագիծը պատեհ պահի դնել քվեարկության 2-րդ ընթերցմամբ ընդունելու համար։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, այժմ հերթագրում՝ մտքերի փոխանակության համար։ Հերթագրված պատգամավորներ չկան։ Անցնում ենք եզրափակիչ ելույթների։ Պրն Բագրատյան, կարծում եմ անհրաժեշտություն չեք տեսնում։ Պրն Կարապետյան, դուք տեսնու՞մ եք։ Ոչ։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Հարգելի պատգամավորներ, այժմ քննարկում ենք կառավարության կողմից ներկայացված «Գյուղատնտեսական տեխնիկայի շահագործման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագծերի փաթեթը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող՝ գյուղատնտեսության նախարարի տեղակալ Աշոտ Հարությունյան։

Ա.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո փոխնախագահ, հարգելի պատգամավորներ, ձեր ուշադրությանն է ներկայացվում «Գյուղատնտեսական տեխնիկայի շահագործման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին», «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում փոփոխություն կատարելու մասին», «ՀՀ-ում ստուգումների կազմակերպման եւ անցկացման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» եւ «Ագրարային պետական տեսչության մասին» ՀՀ օրենքը ուժը կորցրած ճանաչելու մասին» ՀՀ օրենքների նախագծերի փաթեթը, որի ընդունումը պայմանավորված է ՀՀ-ում իրականացվող տեսչական բարեփոխումներով, պետական մարմինների օպտիմալացման արդյունքում ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության գյուղատնտեսական տեխնիկայի պետական տեսչությունը լուծարելու եւ գյուղատնտեսական տեխնիկայի պետական համարանիշի եւ գյուղատնտեսական տեխնիկայի վարման իրավունքի վկայականի տրամադրման գործառույթները այլ պետական մարմնին փոխանցելու գործընթացը ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով իրականացնելու անհրաժեշտությամբ։ Փոփոխման ենթարկվող օրենքներով կարգավորվում են գյուղատնտեսական տեխնիկայի շահագործման եւ դրա նկատմամբ վերահսկողության հետ կապված հարաբերությունները, որոնք իրականացվել են ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության աշխատակազմի գյուղատնտեսական տեխնիկայի պետական տեսչության միջոցով։

Գյուղատնտեսական տեխնիկայի պետական տեսչությունն իրականացրել է ՀՀ տարածքում բոլոր տեսակի գյուղատնտեսական տեխնիկայի պետական հաշվառում, պետական գրանցում, տրակտորիստ մեքենավարի համապատասխան վարման իրավունքի տրամադրում եւ տարեկան տեխնիկական պարտադիր զննություն։ Սկսած 2012թ. գարնանից տեխնիկական զննության գործառույթը չի իրականացվում՝ պայմանավորված «Գյուղատնտեսական տեխնիկայի շահագործման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի ընդունմամբ։

Նախագծերի ընդունումը կապահովի գյուղատնտեսական տեխնիկայի շահագործման հետ կապված ՀՀ օրենսդրական դաշտի հստակեցում եւ գյուղատնտեսական տեխնիկայի շահագործման եւ դրա նկատմամբ վերահսկողության գործառույթների հետագա իրականացման ապահովումը։

Խնդրում եմ օրենքների նախագծերն ընդունել 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Հարությունյան, զբաղեցրեք ձեր տեղը։ Գրավոր առաջարկներ չեն եղել, հարցեր չեն լինելու։

Հարակից զեկուցման համար ձայնը տրվում է տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության եւ բնապահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Վարդեւան Գրիգորյանին։

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Մեծարգո տիկին Հովհաննիսյան, հարգելի գործընկերներ, «Գյուղատնտեսական տեխնիկայի շահագործման մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը 2-րդ ընթերցմամբ քննարկվել է հանձնաժողովում։ Առաջարկություններ չեն եղել։ Չեմ ուզում կրկնվել հիմնական զեկուցողին։ Օրենքի նախագիծը անփոփոխ ներկայացվել է ԱԺ լիագումար նիստ 2-րդ ընթերցմամբ ընդունելու համար։ Հանձնաժողովը տվել է դրական կարծիք։ Խնդրում եմ օրենքն ընդունել ամբողջությամբ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, հերթագրում՝ մտքերի փոխանակության համար։ Հերթագրված պատգամավորներ չկան։ Եզրափակիչ ելույթների անհրաժեշտություն չկա։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Հարգելի գործընկերներ,  այժմ քննարկում ենք  կառավարության կողմից ներկայացված «Դատախազության մասին» օրենքի նախագիծը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող՝ արդարադատության նախարարի առաջին տեղակալ Արթուր Հովհաննիսյան։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի պատգամավորներ, ձեր քննարկմանն է ներկայացվում «Դատախազության մասին» օրենքի նախագիծը, որ ընդունվել է 1-ին ընթերցմամբ։ Այս նախագիծն ուղղված է  դատախազական համակարգի բարեփոխումներին, պայմանավորված է 2015թ. Սահմանադրության փոփոխություններով, 2012-2017թթ. դատաիրավական բարեփոխումներով, կոռուպցիայի դեմ պայքարի՝ ԳՐԵԿՈ-ի խմբի եզրակացությամբ եւ որոշակի այլ ժամանակի հրամայականը համարվող փոփոխություններով։

1-ից 2-րդ ընթերցման ժամանակ առաջարկություններ ներկայացրել են պատգամավոր Հրայր Թովմասյանը եւ ՀՅԴ խմբակցությունը։ Պրն Թովմասյանի բոլոր առաջարկություններն ընդունվել են։ Ընդունվել են նաեւ ՀՅԴ-ի առաջարկները։ Ընդամենը մի առաջարկություն չի ընդունվել։ Խոսքը վերաբերում է նրան, որ ՀՅԴ-ն առաջարկում էր, որ դատախազության Սահմանադրությունից բխող լիազորությունների ուղղությունները դա գլխավոր դատախազը սահմանի ինքնուրույն, մինչդեռ նախագծով նախատեսված էր, որ այդ ուղղությունները դատախազը սահմանում է դատախազական կոլեգիայի առաջարկությամբ։ Մենք գտնում ենք, որ կոլեգիան հենց օրենքի նախագծով ստեղծված է, որպեսզի առաջարկություններ ներկայացնի դատախազական լիազորությունների իրականացման ուղղությունների վերաբերյալ։ Հետեւաբար ինքնանպատակ չի այդ մարմնի ստեղծումը եւ դատախազն այդ մարմնի առաջարկությունները պետք է հաշվի առնի որոշում կայացնելիս։ Այսքանը։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցեր չեն լինելու, որովհետեւ դահլիճում չեն առաջարկություններ ներկայացնող պատգամավորները։

Այժմ հարակից զեկուցման համար ձայնը տրվում է պետաիրավական հարցերի եւ մարդու իրավունքների պաշտպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ պրն Ռուստամ Մախմուդյանին։

Ռ.ՄԱԽՄՈՒԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ մեծարգո փոխխոսնակ, հարգելի պատգամավորներ, ես ուղղակի շատ համառոտ ձեր ուշադրությանը ներկայացնեմ, որ ԱԺ քննարկմանը ներկայացված «Դատախազության մասին» օրենքի նախագիծը լրամշակվել է եւ ներկայացվել են մի շարք փոփոխություններ։ Այդ թվում՝ իմ կողմից արված նկատառումներն ընդունվել են ի գիտություն։ Կառավարության կողմից դրանք բոլորը փոփոխվել են։ Ուզում եմ նշել մեկ նկատառման մասին, որը վերաբերում է նախագծի 25-րդ հոդվածում հսկողությունը միջդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ նախագծի 1-ին տարբերակում դա դրված էր ինչպես վերադաս, այնպես էլ հսկող դատախազի վրա, բայց քննարկումների եւ պրն Թովմասյանի գրավոր առաջարկի հիման վրա այն փոփոխության է ենթարկվել եւ ներկայումս այդպիսի հսկողություն կարող են իրականացնել գլխավոր դատախազը եւ հսկողություն իրականացնող դատախազը։

Հանձնաժողովը այս նախագծին տվել է դրական եզրակացություն։ Առաջարկում եմ մեր գործընկերներին պատեհ պահի դնել քվեարկության։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, հերթագրում՝ մտքերի փոխանակության համար։ Հերթագրվածներ չկան։ Հարցի քննարկումը կավարտվի, եթե եզրափակիչ ելույթների անհրաժեշտություն չլինի։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Հարգելի գործընկերներ, այժմ քննարկում ենք կառավարության կողմից ներկայացված «ՀՀ դատական օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագծերի փաթեթն 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող՝ արդարադատության նախարարի առաջին տեղակալ Արթուր Հովհաննիսյան։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Նախագծերի ընդունման անհրաժեշտությունն այսօր ժամանակի հրամայականն է։ Խոսքը վերաբերում է վարչական վերաքննիչ դատավորի թվաքանակին։ Այսօր գաղտնիք չէ, որ վարչական վերաքննիչ դատարանն աշխատում է գերծանրաբեռնվածությամբ։ Եթե այսօր վերաքննիչ բողոք ներկայացվի այդ դատարան, դատարանը գործը վարույթ է ընդունում եւ նիստը նշանակում է 2019թ. հուլիսին։ Սա պայմանավորված է նրանով, որ դեռեւս 2010թ. երբ ստեղծվեց վարչական վերաքննիչ դատարանը, այդ ժամանակ վարչական դատարանի կազմը 16 դատավոր է եղել։ Հետագայում, երբ փոփոխություններ կատարվեցին, վարչական դատարանի դատավորների թվաքանակը 10-ով ավելացավ, ինչը իրենից նշանակում էր ավելի շատ գործեր, ավելի շատ բողոքարկումներ։ Սակայն վերաքննիչ վարչական դատարանի թիվը մնաց 6, որը նշանակում է երկու դատական կազմ։ Սա բերեց նրան, որ այսօր գերծանրաբեռնվածության պայմաններում մենք չենք կարողանում ապահովել անձի արդար դատաքննության իրավունքը, որովհետեւ նրա մի կարեւոր բաղադրիչ է կազմում նաեւ ողջամիտ ժամկետում իր հարցը լուծելու իրավունքը։ Ի՞նչ ենք մենք առաջարկում։

2016թ. վերաքննիչ վարչական դատարանը քննում էր 1496 գործ, իսկ 2017թ. հունիսին այդ գործերի թիվը հասնում էր 3149-ի։ Սա է պատճառը, որ մենք նախաձեռնել ենք այս փոփոխությունը դատական օրենսգրքում։ Նախատեսում ենք, որ վերաքննիչ վարչական դատարանի դատավորների թիվը կավելանա երեքով։ Միեւնույն ժամանակ, հաշվի առնելով մեր ֆինանսական վիճակը, առաջարկում ենք վարչական դատարանի դատավորների թիվը երեքով նվազեցնել։ Միեւնույն ժամանակ, որպեսզի դա խնդիր չառաջացնի վարչական դատարանում եւ այս անգամ էլ վարչական դատարանի դատավորները գերծանրաբեռնված չաշխատեն, առաջարկում ենք նաեւ մյուս նախագիծը՝ «Վարչական դատավարության օրենսգրքում փոփոխությունների մասին», որով նախատեսվում է բեռնաթափել, ավելի պարզեցնել վարչական դատարանի դատավորների գործերի քննության ընթացակարգը։ Խոսքը վերաբերում է անբողոքարկելի վարչական ակտերի հիման վրա գումարի բռնագանձման գործերին։ Դա այն ակտերն են, որոնք վարչական մարմիններն ընդունել են, անձը, ում նկատմամբ այդ ակտերն ընդունվել են, չի վիճարկել այդ ակտերը։ Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ օրենքով նախատեսված է, որ 200 հազար դրամից ավելի գումարի բռանգանձումը պետք է կատարվի դատական կարգով, վարչական մարմինները դիմում են դատարան։ Այստեղ հարց էր ծագում այսօր գործող իրավակարգավորմամբ այնպես էր, որ դատարանը նման գործերը քննելիս պարտադիր անդրադարձ էր կատարելու նաեւ վարչական ակտի իրավաչափությանը՝ անկախ այն հանգամանքից, որ վարչական ակտը չի վիճարկվել, նույն անձը դատարանում պատասխանող կողմը ոչ առարկում է այդ ակտի դեմ, ոչ էլ բերել է հակընդեմ հայտ։ Սակայն դատարանը պետք է երկու նիստ աներ։ 1-ինը՝ գործի նախապատրաստության համար, 2-րդը՝ դատաքննության համար։ Եվ սա ոչ միայն ժամանակի կորուստ է, այլեւ աշխատանք էր պահանջում։ Մինչդեռ մենք գիտենք, որ կա նաեւ վճռաբեկ դատարանի նախադեպերը, որ անբողոքարկելի վարչական ակտերի իրավաչափության կանխավարկած կա։ Այսինքն՝ եթե անձը չի վիճարկում, ինքը իրավաչափ է։ Մենք նախատեսում ենք կարգավորումներ, որ վարչական դատարանները նման գործերը քննելիս կարող են կիրառել գրավոր ընթացակարգ։ Ժամկետ ենք դնում գործերի քննությանը մեկ ամիս։ Նաեւ նախատեսում ենք, որ եթե լինի հակընդեմ հայտ կամ այլ հանգամանքներից ելնելով լինի անհրաժեշտություն, դատարանը կանցնի գրավոր ընթացակարգից բանավոր ընթացակարգի։ Նաեւ ֆիքսել ենք այն դեպքերը, երբ դատարանը անդրադառնալու է նաեւ վարչական ակտի իրավաչափությանը։ Սրանով մենք նախատեսում ենք, որ նման տեսակ գործերում էապես լուծվում է ժամկետի հարցը եւ նվազում է դատավորների ծանրաբեռնվածությունը։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հիմնական զեկուցողին հարցերով դիմելու համար՝ հերթագրում։ Հերթագրվել է երեք պատգամավոր։ Կարինե Պողոսյան։

Կ.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Պրն Հովհաննիսյան, նախագծում նշված է, որ վարույթի արդյունավետությունն ապահովելու համար անբողոքարկելի վարչական ակտերի հիման վրա հանրային իրավական դրամական պահանջով գումարի բռնագանձման վերաբերյալ գործերի համար սահմանվել է գրավոր ընթացակարգով քննելու կարգ։ Խնդրում եմ մանրամասնեք, թե ինչքանո՞վ է գրավոր ընթացակարգով քննելու այդ ռեժիմը ավելի արդյունավետ։ Ունե՞ք նմանատիպ փորձ, թե՞ ոչ։ Չե՞ք կարծում, որ բավականին հաճախ է լինելու դրա կարիքը, որ գրավոր ընթացակարգից անցնեինք բանավորի։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ունենք նման փորձ, կան գործեր, որոնք այսօր էլ օրենքով ամրագրված են, որ քննվում են գրավոր ընթացակարգով։ Օրինակ, նորմատիվ ակտերի իրավաչափության հարցեր ներկայացնելիս վարչական դատարանը այդ գործը քննում է գրավոր ընթացակարգով։ Արդյունավետության տեսանկյունից ես իմ ելույթում ասացի, որ եթե բանավոր ընթացակարգ է, դա նշանակում է, որ նիստ է նշանակվում նախնական դատական քննության համար։ Դրանից հետո՝ անկախ նրանից, որ կողմերը նույնիսկ չեն եկել։ Եթե չեն գալիս կողմերը, պրակտիկան ցույց է տալիս, որ դատարանը մեկ անգամ հետաձգում է։ Նախնական դատական նիստը ավարտելուց հետո դատարանը ստիպված է լինում մեկ անգամ եւս նիստ հրավիրել եւ դատաքննություն իրականացնել։ Բացի այդ՝ անկախ նրանից վարչական ակտը վիճարկվել է, թե՞ ոչ, դատարանը ստիպված է լինում վարչական ակտի ընդունման հետ կապված այդ փաստական հանգամանքների մեջ խորանա, որը ժամանակատարը նշանակում է, որ պետք է ապացույցների հետազոտություն անել։ Սա բոլորը ժամանակ է։ Սա այն դեպքում, երբ վարչական իրավական ակտի իրավաչափության հարց մյուս կողմը չի բարձրացրել։ Մենք ասում ենք, որ դու անցկացնում ես գրավոր ընթացակարգ, չկա առարկություն՝ չկա հակընդեմ հայտ, ընդամենը դու ստուգում ես այդ պահանջը 200 դրամից, եթե ավել չի, դատարանը կասի, որ այս վեճը դատական քննության ենթակա չի։ Եթե այն դարձել է անբողոքարկելի եւ նախատեսել ենք դրույթ, որ նայում ես ակտը առնչության տեսակետից։ Այսինքն՝ կա՞ ակնհայտ առնչության հիմքեր, թե՞ ոչ, որը դատարանը շատ հանգիստ, շատ արագ կարող է անել։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար՝ Արտակ Զեյնալյան։

Ա.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Պրն Հովհաննիսյան, պետաիրավական հարցերի հանձնաժողովում քննարկման ժամանակ, որքան հիշում եմ, հանձնաժողովի նախագահն առաջարկեց փաթեթից հանել վարչական դատավարության օրենսգիրքը։ Մեր կողմից ողջունելի է վերաքննիչ դատարանի դատավորների քանակը մեկ կազմով ավելացնելու նախաձեռնությունը։ Սակայն գրավոր ընթացակարգը ենթադրում է հրապարակայնություն, ինչի չափորոշիչները սահմանված են Սահմանադրական դատարանի որոշմամբ՝ համաձայն Սահմանադրության բովանդակության եւ իմաստի։ Այն է՝ կողմերին ծանուցում դատական նիստի օրվա, ժամի, տեղի մասին, որը ենթադրում է, որ նախագահող դատավորը պետք է նիստը բացի, հայտարարի, դա պետք է արձանագրվի։ Գրավոր ընթացակարգը սա է ենթադրում։ Այնպես, ինչպես դա իրականացվում է Սահմանադրական դատարանում եւ հիմա իրականացվում է վարչական դատարանում նորմատիվ իրավական ակտերի քննության ժամանակ, որի շրջանակներում վիճարկվել է դա։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ի սկզբանե ներկայացված է եղել դատական օրենսգրքում փոփոխություններ իրականացնելու օրենքի նախագիծ, վարչարարության հիմունքների եւ վարչական վարույթի մասին օրենքում փոփոխություններ նախատեսող նախագիծ եւ դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին օրենքում փոփոխությունների նախագիծ։ Ի սկզբանե մեխանիզմը հետեւյալն էր, որ մենք ասում էինք, որ այսօր անբողոքարկելի վարչական ակտերը, որոնց գումարի բռնագանձումը կատարվում է դատական կարգով, դա նրանք են, որոնց գումարը 200 հազար դրամից ավել է։ Մեր բերած նախագծով մենք այդ թիվը դարձրել էինք 500 հազար, ինչը նշանակում է, որ մինչեւ 500 հազար դրամի վարչական ակտերը այլեւս չէին գալու վարչական դատարան քննության եւ վարչական մարմինը ինքն էր այդ ակտն ընդունելու եւ հետո անբողոքարկելու դառնալուց հետո այդ ակտը գնալու էր հարկադիր կատարման։ Սակայն խնդիր բարձրացվեց, որ դա հարցի լուծումը չէ։ Բացի այդ այդտեղ մենք խնդիր ունեինք վարչական տույժը քրեական տույժի նմանության հետ, որի համար պետք է ապահովել համապատասխան ընթացակարգ, այդ թվում՝ դատական ընթացակարգ։ Դրա համար առաջարկ արվեց, որ նման ճանապարհով չգնանք, այլ գնանք այլ ճանապարհով։ Ընդամենը թեթեւացնենք անբողոքարկելի վարչական ակտերի քննության ընթացակարգը։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Արձագանքի համար՝ Արտակ Զեյնալյան։

Ա.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Պրն Հովհաննիսյան, հաշվարկե՞լ եք, եթե ուղղակի ավելացվեն, բյուջեի վրա որքա՞ն է նստելու վարչական վերաքննիչ դատարանը մեկ դատական կազմով եւ չպակասեցվի առաջին ատյանի դատարանը երեք դատավորով։ Այս հաշվարկը կա՞, թե՞ ոչ։

Հաշվի առեք նաեւ, որ գրավոր ընթացակարգը ենթադրում է այն, ինչ որ ասացի։ Սա անվիճելի է։ Սահմանադրական դատարանի որոշում կա սրա վերաբերյալ։ Ընթացակարգը պետք է կատարի դատարանը յուրաքանչյուր գործով, պետք է դատական նիստ բացի, փակի։ Եվ դրա վերաբերյալ պետք է տեղյակ լինեն մասնակիցները։ Ընդ որում մասնակիցների պատշաճ ծանուցված լինելու վերաբերյալ նաեւ դատարանը պետք է տեղյակ լինի։ Եթե պատշաճ ծանուցված չեն, պիտի նորից պատշաճ ծանուցի։ Սա Սահմանադրությունն է։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այո, հաշվարկը կա։ Վարչական դատարանում մեկ դատավորի ծախսը՝ ներառյալ օգնական, նիստի քարտուղար, տեխնիկական միջոցների սպասարկում եւ այլն կազմում է տարեկան 21 մլն դրամ։ Այսինքն՝ երեք դատավոր վարչական դատարանում պահելով տարեկան բյուջեից գնալու է մոտ 63 մլն դրամ։

Ինչ վերաբերում է գրավոր ընթացակարգի հրապարակայնությանը, ապա այստեղ եւս դատարանը գործը վարույթ ընդունելիս պարտադիր ուղարկելու է կողմերին վարույթի ընդունման մասին իր որոշումը եւ այս պահից սկսած կողմերը իրավունք են ունենալու ներկայացնել հակընդեմ հայց, որը ավտոմատ բերում էր բանավոր քննության ռեժիմին կամ ներկայացնելու առարկություն, բացի այդ ներկայացնելու ապացույցներ եւ դատարանը հաշվի առնելով, որ պետք է ապահովի պատասխանողի 15-օրյա ընթացքում հայցի պատասխան ներկայացնելու իրավունքը, նաեւ ստուգելու է անձը ծանուցվա՞ծ է, թե՞ ոչ։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար՝ Գեւորգ Պետրոսյան։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Հովհաննիսյան, դարձյալ բյուջեի հնարավորությունները մատնանշելով հեղինակները նպատակահարմար չեն գտել դատավորների թիվն ավելացնել, այլ փոխատեղում են անում։ Այս դեպքում ինձ հետաքրքրում է՝ արդյոք արդեն կուտակումներ չեն լինի առաջին ատյանի դատարանում, որովհետեւ, եթե մենք երեք դատավորի տեղափոխում ենք վերաքննիչ վարչական դատարան, սրանով գուցե թեթեւացնում ենք վարչական վերաքննիչ դատարանի, իբրեւ 2-րդ ատյանի ծանրաբեռնվածությունը, բայց ավելացնելով 1-ին ատյանի ծանրաբեռնվածությունը։ Հասկանալի է, որ բյուջեն այս պահին հնարավորություն չունի, բայց նույն խնդիրն առաջանալու է 1-ին ատյանում։ Սա ինչպե՞ս ենք շրջանցելու։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մի լուծումը բեռնաթափելու համար վարչական դատարանի դատավորների գործունեությունն արդեն այս 2-րդ նախագծով ենք նախատեսում։ Բացի այդ մենք նաեւ ունենք մեր բարեփոխումների տեսլականը։ Այսինքն՝ ապահովելու ենք նաեւ այս բարեփոխումների շարունակականությունը։ Անցած կառավարության նիստին, ինչպես գիտեք, պրն վարչապետը համապատասխան հանձնարարական հնչեցրեց, որպեսզի ուսումնասիրենք եւ բարելավենք վարչական ակտերի վերադասության կարգով բողոքարկումների ընթացակարգը։ Այսօր շատ դեպքերում վարչական դատարանը ծանրաբեռնված է ինչի՞ համար, որովհետեւ վերադասության կարգով կամ բողոքարկներն արդյունք չեն տալիս, կամ էլ քաղաքացիներն արդեն վստահություն չունեն վարադաս մարմինների նկատմամբ եւ միանգամից իրենց բողոքն ուղղում են վարչական դատարան։ Դրա համար մենք զուգահեռաբար ուսումնասիրություն ենք իրականացնելու եւ միջոցներ ենք ձեռնարկելու, որպեսզի վարչական մարմիններին ստիպենք մանրակրկիտ ուսումնասիրի գործը եւ օբյեկտիվորեն որոշումներ կայացնեն։ Դրանով գտնում ենք, որ բողոքների մոտավորապես 70-80 տոկոսը այլեւս չեն հասնելու վարչական դատարաններ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Պրն Հովհաննիսյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, հարցերն ավարտվեցին։ Հարգելի գործընկերներ, հարակից զեկույցի համար խոսքը տրվում է պետաիրավական եւ մարդու իրավունքների պաշտպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ պրն Անդրանիկ Հարությունյանին։

Ա.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, ասեմ, որ հանձնաժողովի կողմից եղել են առաջարկություններ, որոնք կառավարությունն ընդունել է։ Ուստի, խնդրում եմ պատեհ առիթով կողմ քվեարկել այս նախագծին, քանի որ այս կարգավորումով որոշակի վարչական վերաքննիչ դատարանի դատավորների ծանրաբեռնվածությունը մենք կթեթեւացնենք։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարակից զեկուցողին հարցերով դիմելու համար՝ հերթագրում։ Հարցեր չկան։ Պրն Հարությունյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Այժմ հերթագրում՝ մտքերի փոխանակության համար։ Հերթագրվել է երկու պատգամավոր։ Ելույթի համար ձայնը տրվում է պատգամավոր Արտակ Զեյնալյանին։

Ա.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ես այսօր բյուջեի քննարկման ժամանակ այս հարցին մասնակիորեն անդրադարձել եմ՝ ընդունու՞մ եք, որ Հայաստանում դատավորների քանակը արդյունավետ լինելու չափից երեք անգամ պակաս է։ Սա չափազանց փոքր ցուցանիշ է։ Մենք ողջունում ենք կառավարության այս նախաձեռնությունը վարչական վերաքննիչ դատարանը մեկ դատական կազմով ավելացնելու։ Սակայն վարչական դատարանը կրճատել երեք դատավորով, կարծում եմ, որ անընդունելի է։ Ընդամենը 63 մլն դրամի մասին է խոսքը։ Մի՞թե բյուջեում չենք կարող գտնել գումարներ վերաբաշխում կատարել եւ չպակասեցնել վարչական դատարանի դատավորների թիվը։ Գուցե վարչական դատավարության օրենսգրքի փաթեթի մյուս օրենքը կարելի է պահպանել։ Դա թողնենք մի կողմ։ Բայց դատավորների քանակը մենք կարող ենք պահպանել, չպակասեցնել վարչական դատարանի դատավորների քանակը։

Քաղաքական հարգելի մեծամասնություն, առաջարկում եմ այս 63 մլն դրամը գտնել, վերաբաշխում անել եւ պահպանել 1-ին ատյանի դատավորների թիվը։ Եթե վերաքննիչ դատարանում 2019թ. է նշանակվում դատական նիստերը, 1-ին ատյանում էլ վիճակը վատ է։ Արդար դատական իրավունքի ողջամտության իրավունքն է խախտվում եւ արդարադատության որակն է ընկնում։ Եթե վարչական դատարանը ժամանակ ունենա, կիրականացնի մի շարք լիազորություններ, որով մատնացույց կանի վարչական մարմնին իր սխալները եւ վարչական մարմինը թույլ չի տա այդ սխալները վարչական բողոքի քննության ժամանակ։

Ես առաջարկում եմ քաղաքական մեծամասնությանը բյուջում այս փոփոխությունը կատարել։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հրայր Թովմասյան։

Հ.ԹՈՎՄԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, իրոք, կարեւորագույն օրենքներից մեկն է, բայց այս օրենքով այն խնդիրները, որոնք կան դատարանների ծանրաբեռնվածության առումով, այս օրենքը այդ բոլոր խնդիրները չի լուծում։ Կարող ենք գնալ այն ճանապարհով, որ դատավորների թիվը ավելացնենք։ Միգուցե մենք մոտ ժամանակներս այս հարցին կանդրադառնանք դատական օրենսգրքով եւ այլ ճանապարհ չենք տեսնի, քան դատավորների թվի ավելացման միջոցով ողջամիտ ժամկետների ապահովման խնդիրը լուծել։ Բայց մենք հիմա դիտարկում ենք նաեւ մի շարք այլ հնարավորություններ՝ կախված դատարանակազմության որոշակի փոփոխության, դատավորների հավասար բաշխվածության, նրանց ծանրաբեռնվածության հավասարության ապահովման։ Քննարկվում է նաեւ վարչական դատավարության հետ կապված որոշ գործերով պարտադիր դարձնել դրանց վերադասության կարգով բողոքարկելը։ Այսինքն՝ սա վարչական դատավարության առումով։

Մյուս դատարանների հետ կապված եւս հարցերի սպեկտրը, որոնք այսօր քննարկման սեղանին են դրված եւ ուղղված են հենց ծանրաբեռնվածությունը մեղմելուն, պայմանավորված են բարեփոխումներով նաեւ այլ ոլորտներում, ինչպեսին է նոտարիատը, փաստաբանությունը, հաշտարարությունը։ Այն վարույթները,որոնք ամբողջությամբ համակարգման մեջ բերելու են այդ խնդրի լուծմանը։

Ես այսօր էլ չեմ բացառում, որ մենք նոր դատական օրենսգրքով անդրադարձ ենք կատարելու եւ վարչական դատարանում միգուցե ավելացումներ լինելու են։ Այս պահին հրատապությունը այս օրենքի ընդունելու բավականին մեծ է եւ ես, որպես իրավասու հանձնաժողովի նախագահ, խնդրում եմ բոլոր խմբակցություններին այս նախագծին կողմ քվեարկել։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Թովմասյան։ Հարգելի գործընկերներ, որպես նիստը վարող, եթե թույլ տաք արտահերթ ելույթի իրավունքով այս նախագծի վերաբերյալ որոշ մտքեր ունեմ հայտնելու։

Հարգելի խորհրդարան, ամբիոնին եմ մոտեցել մի նկատառումից ելնելով։ Պրն Թովմասյանն ընդհանուր առմամբ ներկայացրեց այն հայեցակարգային մոտեցումները, որոնք գլխավորապես դրված են ՀՀ դատական օրենսգրքի մշակման հիմքում եւ դրանք շարունակում են մնալ այդպիսին։

Այս նախագիծն իրավամբ լուծում է հրատապ խնդիր։ Այդ պատճառով էլ մենք ինքներս նույն հանձնաժողովում շատ ավելի խորամուխ չեղանք եւ շատ ավելի պահանջներ չներկայացրեցինք կոնկրետ այս նախագծի հետ կապված, որովհետեւ իրականում դատավորների ծանրաբեռնվածությունը չափից ավելի մեծ է, բայց դատավորների թվաքանակն ավելացնելուց առաջ նախ՝ պետք է այդ ծանրաբեռնվածության իրական չափը եւ ծավալը որոշել։ Ուզում եմ հիշեցնել, որ ժամանակ առաջ շրջանառության մեջ դրեցի մի նախագիծ, որը դատական օրենսգրքում կարծում եմ, որ արտացոլումը կստանա։ Խոսքը վերաբերում է դատարանների նախագահների, ոչ միայն նրանց, արտոնությունը վերացնելուն, որոնք ունեին 25 տոկոս արտոնություն գործերի մակագրման առումով, որը դե ֆակտո հանգեցնում էր նույնիսկ 75-100 տոկոս արտոնության։ Այսինքն՝ այդ դատավորներին այդքան գործեր չէին մակագրվում դատարան մուտք արվող գործերի քանակից ելնելով։ Կա դատարանների նախագահների խորհրդի որոշում, որը կարգավորում է այդ հարցը, որը որոշակի անընդունելի տարրեր է իր մեջ պարունակում։ Բայց այս պահին դրա մասին չէ, որ ուզում եմ խոսել։

Մենք մինչեւ չպարզենք օբյեկտիվ բոլոր դատավորների ծանրաբեռնվածությունը, չունենանք վիճակագրական պատկեր, դատավորների քանակի ավելացման մասին կարող ենք խոսել այդ ժամանակ։ Մնացած ծանրաբեռնվածությունը թոթափելու մեխանիզմներին պրն Թովմասյանն էլ անդրադարձավ, թե «Նոտարիատի մասին» օրենքում դրանց որոշակի լիազորություններն ավելացնելու եղանակով, թե այս նախագծով, որը կցված է վարչարարության հետ կապված, թե «Փաստաբանության մասին» օրենքում նրանց լիազորություններ վերապահելու։ Կարճ ասած, գործիքակազմը բազմազան է եւ պատկեր ունենալու դեպքում չենք բացառում, որ դատավորների քանակը կարող է ավելացվել։ Բայց միայն այն դեպքում, երբ մենք կունենանք օբյեկտիվ պատկեր։ Շնորհակալություն։

Հարգելի գործընկերներ, եզրափակիչ ելույթների անհրաժեշտություն, եթե կա, խնդրեմ։ Չե՞ք տեսնում։ Շատ լավ։

Հարգելի գործընկերներ, այժմ քննարկում ենք «ՀՀ հողային օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթը 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող՝ արդարադատության նախարարի առաջին տեղակալ Արթուր Հովհաննիսյան։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ասեմ, որ դեռեւս 2005թ. փոփոխություններով Սահմանադրությունը, ինչպես նաեւ 2015թ. փոփոխություններով Սահմանադրությունը նախատեսում էր, որ Հայաստանում հողի սեփականության իրավունքից չեն օգտվում օտարերկրյա քաղաքացիները կամ քաղաքացիություն չունեցող անձինք, բացառությամբ օրենքով նախատեսված դեպքերի։ Դեռեւս այն ժամանակներից Հողային օրեսնգրքով նախատեսված էին որոշակի բացառություններ։ Հատուկ կարգավիճակ ունեցող քաղաքացիների համար հողի սեփականության իրավունք էր տրամադրվում, ինչպես նաեւ որոշակի կատեգորիա հողերի հետ կապված, օրինակ, բնակարան գնելիս բնակարանի տակի հողի սեփականատեր թույլատրվում է, որ կարող են նաեւ լինեն օտարերկրյա քաղաքացիները։ Սա նշանակում է, որ եթե ՀՀ քաղաքացին կորցրեց քաղաքացիությունը կամ հատուկ կարգավիճակ ունեցող քաղաքացին կորցրեց այդ կարգավիճակը, կամ ժամկետը լրացավ եւ չերկարաձգվեց, ապա այդ անձը չի կարող այլեւս հանդիսանա հողի սեփականատեր։ Այս առումով որոշակի կարգավորում մենք ունենք Քաղաքացիական օրենսգրքի 282-րդ հոդվածում, երբ ասվում է, որ անձը, որին անցել է մի գույք, որի սեփականատերը ինքը չի կարող լինել օրենքի ուժով, ապա նա պարտավոր է մեկ տարվա ընթացքում օտարել այդ գույքը, իսկ, եթե մեկ տարվա ընթացքում չօտարեց, ապա դատական կարգով համապատասխան մարմինը օտարման պահանջով կդիմեր դատարան եւ դատական կարգով այդ գույքը կօտարվեր։

Մեխանիզմները հողի հարկադիր օտարման մեր օրենսդրությամբ թերի էին։ Մի կողմից մենք ունենք ընդհանուր այս կարգավորումը, մյուս կողմից՝ Հողային օրենսգրքում կային թերություններ եւ նաեւ իրավասու մարմինների լիազորությունների հետ կապված խնդիրներ կային, հստակ չէ, թե ո՞ր մարմինն է դիմելու։ Մենք այս նախագծով այդ հարցերն ենք կարգավորում։ Բացի այդ կարգավորում ենք Քաղաքացիական օրենսգրքի 282-րդ հոդվածը եւ հստակ երկու դեպք ենք ֆիքսում։

1-ինը, երբ անձը ուներ այդ իրավական հիմքը դառնալու հողի սեփականատեր, օրինակ, ՀՀ քաղաքացի էր, հողը ձեռք բերեց եւ հետո կորցրեց ՀՀ քաղաքացիությունը, այդ դեպքում դադարման հիմքը առաջանալու պահից անձը մեկ տարվա ընթացքում պարտավոր է վաճառել այդ գույքը։ Հստակ ֆիքսեցինք նաեւ մյուս դեպքը, որ երբ ի սկզբանե օրինական հիմքով գույք է անցել մի անձի, որը դրա իրավունքը, որպես սեփականատեր հանդես գալու, չուներ։ Այսինքն՝ օտարերկրյա քաղաքացուն ժառանգության իրավունքով անցնում է գյուղատնտեսական նշանակության հող։ Այստեղ ասվում է, որ այդ սեփականության իրավունքի ծագման պահից պետք է հաշվարկենք այդ մեկ տարին։

Այս հարցերը մենք նախագծերի փաթեթով եւս կարգավորել ենք։ Բացի այդ պետաիրավական հանձնաժողովում քննարկումների ժամանակ նախագծի քննարկումը հետաձգվեց եւ առաջարկվեց բերել օրենսդրական փաթեթ, որով հստակ մեխանիզմները կսահմանվեն, թե իրավասու մարմինները որտեղի՞ց են իմանալու, որ այս կամ այն սեփականատերը կորցրել է համապատասխան հիմքը։ Դրա համար մենք փաթեթին միացրեցինք եւս երկու նախագիծ՝ «Բնակչության պետական ռեգիստրի մասին» օրենքում լրացումներ, որով ասվում էր, որ ռեգիստր վարող համապատասխան մարմինը, եթե տեսնի, որ անձի ինֆորմացիայի բազայում այդ փոփոխությունը կա նրա քաղաքացիության կամ հատուկ կարգավիճակի վերաբերյալ, եռամսյա ժամկետում ինֆորմացիան ուղարկում է կադաստրի պետական կոմիտե։

Փոփոխություններ ենք կատարել «Գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին» օրենքում՝ ասելով, որ կադաստրի համապատասխան մարմինը ուսումնասիրելով, համադրելով այդ քաղաքացիների վերաբերյալ տվյալները եւ տեսնելով, որ կա այնպիսի գույք, որի սեփականատեր նա չի կարող հանդիսանալ, մեկ շաբաթվա ընթացքում այդ ինֆորմացիան ուղարկվում էր համապատասխան համայնքի ղեկավարին, որն էլ «Տեղական ինքնակառավարման մասին» օրենքի ուժով լիազորված էր դիմելու եւ դատական կարգով սեփականության դադարեցման ընթացակարգերով առաջ գնալու։

Նախատեսել ենք նաեւ անցումային դրույթներ՝ ասելով, որ այն անձինք, որոնք այսօր իրավունք չունեն գույքի սեփականատեր հանդես գալ, այս օրենքի ուժի մեջ մտնելուց հետո դեռեւս ունեն իրենց հասանելիք մեկ տարվա ժամկետը, որպեսզի վաճառեն այդ գույքը։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հիմնական զեկուցողին հարցերով դիմելու համար՝ հերթագրում։ Հերթագրվել է մեկ պատգամավոր՝ Կարինե Աճեմյան։

Կ.ԱՃԵՄՅԱՆ

-Պրն փոխնախարար, դուք նշեցիք իրավասու մարմինների մասին, թե իրենք ինչպես պետք է տեղեկանան, թե մարդն ինչպես է կորցրել իր քաղաքացիությունը, հարժարվել կամ հեռացել։ Բայց չասացիք այն քաղաքացիների իրավունքների մասին, ովքեր երկրում չեն եւ իրենք ինչպես են իրազեկվելու, որ իրենց գույքի հետ ինչ-որ բան է կատարվում։ Այսինքն՝ դուք դիմել եք կադաստրին, կադաստրը համապատասխան որոշում է իրականացնում կամ համայնքապետին եք դիմել։ Մարդը, եթե երկրում չի, ինչպես է իրազեկվելու, որպեսզի կարողանա այս հարցը լուծել եւ սեփականատիրոջ իր իրավունքները չխախտվեն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Ասեմ, որ ի սկզբանե անձը, երբ կորցնում է համապատասխան քաղաքացիությունը կամ կարգավիճակը, արդեն այդ պահից ինքը գիտի, որ ունի մեկ տարի ժամկետ գույքն օտարելու համար։ Եթե անձը արտերկրում է, ապա կարող է օտարման գործընթացը կազմակերպել լիազորված անձի միջոցով։ Եթե ոչինչ չարեց, հետագայում գալիս է դատական գործընթաց, դատական նիստի ծանուցման մեխանիզմն է աշխատում։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Պրն Հովհաննիսյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարակից զեկուցող՝ պետաիրավական եւ մարդու իրավունքների պաշտպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ Ռուստամ Մախմուդյան։

Ռ.ՄԱԽՄՈՒԴՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, նախագծերի փաթեթը՝ ելնելով սահմանադրաիրավական կարգավորումներից, կոչված է սեփականության իրավունքին ոչ համաչափ միջամտությունը բացառելու նպատակով օրենսդրական կարգավորման ենթարկել այն բոլոր դեպքերը, երբ քաղաքացիությունը կամ կացության հատուկ կարգավիճակը դադարեցվելուց հետո չլուծված է մնում գյուղատնտեսական նշանակության այն հողերի ճակատագիրը, որոնք սեփականության իրավունքով պատկանել են վերը նշված կարգավիճակ ունեցող անձանց։

Այո, արդարացիորեն ավելացվում է սեփականության իրավունքի դադարումը բացառապես դատական կարգով երաշխավորելու նպատակով «Տեղական ինքնակառավարման մասին» եւ «Երեւան քաղաքում տեղական ինքնակառավարման մասին» օրենքներում նոր կարգավորում, ըստ որի՝ համայնքի ղեկավարը կունենա իրավասություն դիմելու դատարան հարկադիր կարգով օտարելու կամ փոխհատուցմամբ այն համայնքի սեփականության փոխանցելու պահանջով։ Բացի այդ, քննարկվող նախագծով նախատեսված է հստակեցնել Քաղաքացիական օրենսգրքի 282-րդ հոդվածի 1-ին մասի բովանդակությունը, ինչպես նաեւ Հողային օրենսգրքում առաջարկելով կատարել լրացում հողամասի նկատմամբ իրավունքների հարկադիր կատարման հիմքերի ցանկում։ Ինչպես նշեց հիմնական զեկուցողը, դեռեւս ամիսներ առաջ այս նախագիծը ներկայացվել է պետաիրավական եւ մարդու իրավունքների պաշտպանության հարցերի մշտական հանձնաժողով։ Այն բացը, որը վերաբերում էր համայնքի ղեկավարի քաղաքացիության դադարեցման մասին իրազեկված լինելու հարցին, նորից լրամշակման է ուղարկվել եւ կառավարության կողմից արդեն մշակվել եւ եւս երկու օրենքի նախագծերի փաթեթները միաժամանակ ներկայացվել են։

Մեր գործընկերներին կցանկանայի տեղեկացնել, որ պատգամավորներ Հրայր Թովմասյանի, Արփինե Հովհաննիսյանի, Շուշան Սարդարյանի, Ռուստամ Մախմուդյանի եւ Վարդեւան Գրիգորյանի կողմից ներկայացվել են մի շարք առաջարկներ, որոնք առավելապես ընդունվել են։ Եվ եթե չեն ընդունվել, հիմնական զեկուցողը, եթե անհրաժեշտություն կլինի, դրանց կանդրադառնա։ Հիմնականում առանցքային շեշտադարումը վերաբերում է նրան, որ տարիներ շարունակ չնայած Հողային օրենսգրքի մեկ այլ հոդվածում դրա մասին եղած կարգավորմանը, այնուամենայնիվ, մեր հասարակության անդամների մոտ կար թյուր կարծիք, որ հողի սեփականության իրավունքի դադարումը օտարերկրյա քաղաքացիների եւ քաղաքացիության կարգավիճակ ունեցող անձանց մասով ունի սահմանափակում եւ վերաբերում է բոլոր տեսակի հողերին։ Բայց Հողային օրենսգիրքը ընդհանուր դրույթից բացառություններ անելով նպատակ է հետապնդել, որպեսզի այդ սահմանափակումը եւ այդ բացառությունը վերաբերի գյուղատնտեսական նշանակության հողերի նկատմամբ սեփականության իրավունքի դադարմանը։ Այսինքն՝ ավելի պարզ ասած, եթե անձը քաղաքացիությունից զրկվում կամ դադարում է նրա կացության հատուկ կարգավիճակը, ապա սեփականության իրավունքի սահմանափակումը կամ այդպիսի դադարումը տեղի է ունենում բացառապես գյուղատնտեսական նշանակության հողերի նկատմամբ եւ խոսքը տվյալ պարագայում չի վերաբերում բնակավայրին կամ այլ տեսակի նշանակության հողերին։

Բացի դրանից մի շարք այլ առաջարկներ էլ են ներկայացվել։ Ես կարծում եմ, որ եթե հարցեր կլինեն առաջարկությունների մասով, կարող եմ պատասխանել։ Ընդհանուր առմամբ օրենքը լիարժեքորեն եւ ամբողջապես լրամշակվել եւ ներկայացվել է ԱԺ դատին 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու համար։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարակից զեկուցողին հարցերով դիմելու համար՝ հերթագրում։ Շնորհակալություն, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, հարցեր չեն լինելու։ Հերթագրում՝ մտքերի փոխանակության համար։ Ելույթներ եւս չեն լինելու։ Եզրափակիչ ելույթի համար՝ Արթուր Հովհաննիսյան։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Կներեք իմ թերությունն էր, որ իմ ելույթում չհնչեցրեցի։ Պրն Մահմուդյան, ձեր առաջարկը առ այն, որ 4-րդ հոդվածում հստակ նախատեսել, թե ո՞ր հողերի վրա այս սահմանափակումը չի տարածվում, մենք ընդունել ենք եւ նախագծում դա ներառել  ենք։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։ Այժմ քննարկում ենք կառավարության կողմից ներկայացված «ՀՀ քննչական կոմիտեի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ կից ներկայացված օրենքների փաթեթը 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող՝ արդարադատության նախարարի տեղակալ Արտակ Ասատրյան։

Ա.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ հարգարժան փոխխոսնակ, հարգելի խորհրդարան, ձեր քննարկմանն է ներկայացվում «Քննչական կոմիտեի մասին» ՀՀ օրենքում եւ կից մի շարք օրենքներում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքների նախագծերի փաթեթը։

Անցած երեք տարիների ընթացքում քննչական կոմիտեի գործունեության ժամանակ վեր են հանվել օրենքում առկա մի շարք բացթողումներ, թերացումներ, անճշտություններ, որոնց շտկման, լրացման եւ վերացման ուղղությամբ կազմվել է սույն օրենքների նախագծերի փաթեթը։ Ի՞նչ է առաջարկվում այս փաթեթով։ Առաջարկվում է քննչական կոմիտեի ստորաբաժանումների կարգավիճակների հստակեցում եւ դրանցում ենթաստորաբաժանումների ստեղծման հնարավորության նախատեսում։ Բացի այդ նախատեսվում է մի շարք պաշտոնների հնարավորություն ցանկի մեջ, որոնք օրենքի սկզբնական տեքստում պարզապես վրիպակի պատճառով նախատեսված չեն եղել, սակայն տարբեր հավասարազոր ստորաբաժանումներում մի դեպքում այդ պաշտոններն արդեն, մեկ այլ դեպքում դրանք առկա չեն։

Հաջորդ փոփոխությունը, որ առաջարկվում է, դա քննչական կոմիտեի նախագահի լիազորությունների հստակեցումն է երկու տարբեր օրենքների միջեւ առկա տարբերությունների եւ հակասությունների վերացման ուղղությամբ միջոցով։ Քննչական կոմիտեի ծառայողների կոչումների հետ կապված եւս որոշ փոփոխություններ, հստակեցումներ կատարվում են։ Հստակեցվում է նաեւ քննչական կոմիտեի նախագահի տեղակալների լիազորությունները, քննչական կոմիտեի կարգապահական հանձնաժողովի ղեկավարման հետ կապված հարաբերությունները, ինչպես նաեւ հստակեցվում է, որ քննչական կոմիտեի կարգապահական հանձնաժողովի աշխատակարգն ընդունելու է կարգապահական հանձնաժողովը։

Հաջորդ փոփոխությունը դա քննչական կոմիտեի կադրերի ռեզերվի հնարավորությունն է։ Մինչ օրս քննչական կոմիտեն կադրերի ռեզերվ, որպես այդպիսին, չի ունեցել։ Սակայն օբյեկտիվորեն դրա անհրաժեշտությունը կա հատկապես այն դեպքերում, երբ ստորաբաժանումների կամ քննչական կոմիտեի մարմինների լուծման, վերակազմակերպման կամ հաստիքների կրճատման արդյունքում հնարավոր չի լինում քննչական կոմիտեի ծառայողին այլ հավասարազոր պաշտոնի նշանակել կամ վերջինս գրավոր հրաժարվում է ավելի բարձր, ավելի ցածր կամ հավասարազոր պաշտոնի նշանակվելուց։ Այս դեպքում 6 ամսով գրանցվում է քննչական կոմիտեի կադրերի ռեզերվում ոչ ավել, քան օրենքով նախատեսված սահմանային տարիքը լրանալը, իսկ դրա երկարացման դեպքում երկարացված ժամկետի լրանալը։

Վեց ամսվա առաջին երկու ամիսների համար նախատեսվում է քննչական կոմիտեի ծառայողներին վճարել, իսկ ավելի շուտ դիմում տալու եւ քննչական կոմիտեի կադրերի ռեզերվից դուրս գալու դեպքում վճարումը կկատարվի նրանց ռեզերվում գտնված ժամանակահատվածին համապատասխան, ինչպես նաեւ կադրերի ստաժը կհաշվարկվի փաստացի գտնվելու ժամանակահատվածին համապատասխան։

Ասեմ նաեւ, որ առաջարկվող փոփոխություններով նախատեսվում է հնարավորություն, եթե քննչական կոմիտեի ծառայողը նշանակվում է աշխատանքի բնակության վայրից ավելի հեռու, ապա բնակելի տարածության տրամադրման հնարավորություն է նախատեսվելու։

Ավելի ցածր պաշտոնների նշանակման հիմքերի հստակեցում եւս տեղի է ունենում, որի դեպքում ֆիքսվում է, որ հաստիքների կրճատման դեպքում հնարավորություն կտրվի քննչական կոմիտեի ծառայողին տեղափոխելու ավելի ցածր պաշտոնի։

Ինչ վերաբերում է «Օպերատիվ հետախուզական գործունեության մասին» օրենքում առաջարկվող լրացմանը, ապա այստեղ օպերատիվ հետախուզական գործունեություն իրականացնող անձինք որոշ դեպքերում որոշ պետական ծառայողների հետ համագործակցելու իրավունք չունեն։ Դա օրենքով արգելված էր, սակայն այս բացառության արգելքի շրջանակներից դուրս են մնացել քննչական մարմինների ծառայողները։ Սույն փաթեթով առաջարկվում է այդ բացառությունը նախատեսել, որի դեպքում քննչական կոմիտեի եւ այլ մարմինների ծառայողներին կարգելվի համագործակցել օպերատիվ հետախուզական գործունեության ընթացքում։ Նախագծերի  փաթեթը քննարկվել է պետաիրավական եւ մարդու իրավունքների պաշտպանության հանձնաժողովում, առաջարկներն ընդունվել են, կատարվել է համապատասխան լրամշակում։ Այսքանը, շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հիմնական զեկուցողին հարցերով դիմելու համար՝ հերթագրում։ Հարցեր չկան, պրն Ասատրյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարակից զեկուցող՝ պետաիրավական եւ մարդու իրավունքների պաշտպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ Ռուստամ Մախմուդյան։

Ռ.ՄԱԽՄՈՒԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, հիմնական զեկուցողը շատ մանրամասն ներկայացրեց սույն օրենքներում կատարվող փոփոխությունների եւ լրացումների անհրաժեշտությունը։ Ես ցանկանում եմ նշել, որ այս օրենքում խոսքը վերաբերում էր որոշակի պաշտոնների համաչափ լիազորություններ ունենալու պայմաններում, սակայն օրենքում տարբերակված կարգավիճակ ունենալու հարցի համապատասխանությունը։ Մի բան պետք է կարողանանք արձանագրել, որ «Քննչական կոմիտեի մասին» օրենքը եւ առհասարակ քննչական կոմիտեն լինելով նորույթ մեր իրականության մեջ, բնականաբար, հեռու էր անթերի լինելուց եւ շատ թերություններ  եւ բացթողումներ կարող էին վերհանվել հենց այդ օրենքն իրավակիրառական պրակտիկայում կյանքի կոչելուց հետո։

Պետք է նշեմ, որ կառուցվածքի հստակեցման եւ որոշակի հակասությունների լուծումից բացի շատ արդարացիորեն կառավարության կողմից ներկայացված նախագծում անդրադարձ է կատարվում, որպեսզի օրենքով սահմանված կարգով եւ դեպքերում համապատասխան կադրերի ռեզերվում գտնվեն նաեւ քննչական կոմիտեի այն ծառայողները, որոնք նույնացվում են «Հանրային ծառայության մասին» օրենքում հանրային ծառայության համապատասխան անձանց հետ։ Կոմիտեի կարգապահական հանձնաժողովի ղեկավարման հետ կապված հարցերը, որոնք ամբողջական կարգավորում չէին ստացել, նախագծի հեղինակներն առաջարկում են նաեւ այդտեղ որոշակի հստակեցում մտցնել։ Բացի այդ, «Քննչական կոմիտեի մասին» օրենքում խոսվում էր բաժանմունքների մասին, մինչդեռ այդպիսիք չկան եւ դրանք նույնպես պետք է ներկայացվեն ու համապատասխանեցվեն այն ստորաբաժանման անվանը, ինչպիսի լիազորություններ ունի համապատասխան մեկ այլ ստորաբաժանում։

Սույն օրենքի կարգավորման արդյունքում հստակ ամրագրվում է, որ քննչական կոմիտեի գլխավոր վարչությունները պետք է ունենան նաեւ վարչություններ։ Հակառակ պարագայում գլխավոր վարչության ամբողջ իրավաբանական բնույթն իմաստազրկվում է, որովհետեւ գլխավրո վարչությունը պետք է բաղկացած լինի վարչություններից եւ այդպիսի պաշտոններին համապատասխանելիության եւ դրանց ամրագրման դեպքում պետք է վերանայվեն նաեւ այն պաշտոնատար անձանց աշխատավարձերի դրույքաչափերը, որոնք նախկինում ունեցել են ավելի ցածր աշխատավարձի գործակից։ Բնականաբար, դրանք համապատասխանեցվելուց հետո պետք է համապատասխանեցվեն նաեւ «Պետական պաշտոններ զբաղեցնող անձանց վարձատրության մասին» օրենքով նախատեսված աշխատավարձի դրույքաչափերը։

Հանձնաժողովը տվել է դրական եզրակացություն։ Առաջարկում ենք ընդունել 1-ին ընթերցմամբ։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հարակից զեկուցողին հարցերով դիմելու համար՝ հերթագրում։ Հարցեր չկան։ Հերթագրում՝ մտքերի փոխանակության համար։ Ելույթներ չկան։ Եզրափակիչ ելույթի անհրաժեշտություն կա՞, ոչ։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Հարգելի գործընկերներ, այժմ քննարկում ենք կառավարության կողմից ներկայացված «Կուտակային կենսաթոշակի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող՝ ֆինանսների նախարարի տեղակալ Կարեն Թամազյան։

Կ.ԹԱՄԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի փոխխոսնակ, հարգելի պատգամավորներ, ձեր քննարկմանն է ներկայացվում «Կուտակային կենսաթոշակի մասին», «Պետական կենսաթոշակի», «Եկամտահարկի եւ սոցվճարի անձնավորված հաշվառման մասին» ՀՀ օրենքները 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին առաջարկը։ 1-ից 2-րդ ընթերցման ժամանակահատվածում պատգամավորներից որեւէ առաջարկ չի ներկայացվել։ Խնդրում եմ ընդունել։ Այսքանը։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Պրն Թամազյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Գրավոր առաջարկներ չեն եղել, հարցեր էլ չեն լինելու։

Հարակից զեկուցող՝ առողջապահության եւ սոցիալական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Հակոբ Հակոբյան։

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, «Կուտակային կենսաթոշակի մասին» օրենքի նախագծի փաթեթը քննարկվել է առողջապահության եւ սոցիալական հարցերի մշտական հանձնաժողովում, ունի դրական եզրակացություն։ Առաջարկություններ եղել են կառավարության կողմից որպես տեխնիկական բնույթի երեք առաջարկություն։ Օրենքում ունեինք խնդիր Սահմանադրական դատարանի հետ կապված։ Ստացել ենք Սահմանադրական դատարանի գրությունը եւ օրենքը մնացել է ըստ գրության անփոփոխ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի պատգամավորներ, հերթագրում՝ մտքերի փոխանակության համար։ Հերթագրվել է մեկ պատգամավոր՝ Մանե Թանդիլյան։

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Թամազյան, քանի որ հարց տալու հնարավորություն չկար, ես ուղղակի ուզում էի ձեզ խնդրել, որ ձեր ելույթում անդրադառնաք այն հանգամանքին, որ սա չի վերաբերում բոլոր միջազգային կազմակերպություններին, որովհետեւ նման հարցադրումներ ես ստանում եմ։ Դրա համար կխնդրեի պարզաբանել, որ սա ոչ թե վերաբերում է բոլոր միջազգային կազմակերպություններին, այլ նրանց, որտեղ միջազգային պայմանագրով նշված է այդ մասին, քանի որ ձեւակերպումներն այնպիսին են, որ ամբողջապես հասկանալի չէ։ Խնդրում եմ այդ մասով ձեր ելույթում պարզաբանեք։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, հարակից զեկույցը տնտեսական հարցերի հանձնաժողովի կողմից պետք է տեղի ունենար։ Հանձնաժողովը տվել է դրական եզրակացություն։ Հարգելի պատճառով հարակից զեկուցողը այստեղ չէ։ Այժմ, պրն Թամազյան, համեցեք կենտրոնական ամբիոնի մոտ եւ պատասխանեք տիկին Թանդիլյանի հարցադրմանը։

Կ.ԹԱՄԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Նախագիծը վերաբերում է այն միջազգային կազմակերպություններին, որոնք չունեն իրենց կողմից կազմակերպվող կուտակային համակարգեր եւ որոնք միջազգային պայմանագրերով պարտավոր են ապահովել իրենց աշխատակիցների կենսաթոշակները։ Տվյալ դեպքում, եթե խոսքը Եվրասիական հանձնաժողովի մասին է, որը համաձայնագրերով պարտավորվում է, Հայաստանը միանալով այդ համաձայնագրին, ապահովել այնտեղ աշխատող հայ աշխատակիցների կենսաթոշակը Հայաստանի օրենսդրությանը համապատասխան։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, հայցում եմ ձեր ներողամտությունը, հարակից զեկուցողի բացակայությունը վերաբերում էր այն հարցին, որը հիմա ենք քննարկելու։ Այժմ քննարկում ենք կառավարության կողմից ներկայացված «Շահումով խաղերի, ինտերնետ շահումով խաղերի եւ խաղատների մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող՝ ֆինանսների նախարարի տեղակալ Կարեն Թամազյան։

Կ.ԹԱՄԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Նորից 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու համար ԱԺ-ին ներկայացված օրենքի նախագծով նախատեսվում է, որ լիցենզիա հնարավոր է ստանալ 40 մլրդ դրամից ավելի ներդրումներ կատարելու դեպքում մեկ վայրում ընդամենը մեկ լիցենզիա։ 1-ից 2-րդ ընթերցման ժամանակահատվածում որեւէ գրավոր առաջարկ չի ներկայացվել պատգամավորների կողմից։ Խնդրում ենք ընդունել 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Պրն Թամազյան, գրավոր առաջարկությունների բացակայության պատճառով հարցեր չեն լինելու։ Հանձնաժողովն էլ դրական եզրակացություն է ներկայացրել։

Այժմ հերթագրում՝ ելույթների համար։ Հերթագրված պատգամավորներ չկան։ Պրն Թամազյան, եզրափակիչ ելույթի անհրաժեշտություն չեք տեսնում։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Այժմ քննարկում ենք կառավարության կողմից ներկայացված «Պետական գույքի մասնավորեցման 2006-2007թթ. ծրագրի կատարման, 2016թ. տարեկան հաշվետվությունը հաստատելու մասին» օրենքի նախագիծը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող՝ կառավարությանն առընթեր պետական գույքի կառավարման վարչության պետ Արման Սահակյան։

Ա.ՍԱՀԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ հարգարժան փոխխոսնակ, հարգելի պատգամավորներ, նախագծով առաջարկվում է հաստատել պետական գույքի մասնավորեցման 2006-2007թթ. ծրագրի կատարման 2016թ. տարեկան հաշվետվությունը, որն ընդգրկում է 2016թ. օրացուցային տարվա  ընթացքում իրականացված մասնավորեցման եւ լուծարման գործարքների, մասնավորեցումից ստացված բյուջետային մուտքերի մասին տեղեկությունները, ինչպես նաեւ մասնավորեցման արդյունքներն ըստ առանձին ընկերություններում կատարված ներդրումների, ստեղծված աշխատատեղերի եւ իրականացված մյուս սոցիալական ծրագրերի։

Խնդրում եմ նախագիծը պատեհ պահի ընդունել 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Առաջարկներ չեն եղել, հարցեր էլ չեն լինելու։ Պրն Սահակյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարակից զեկուցող՝ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Գագիկ Մելիքյան։

Գ.ՄԵԼԻՔՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգարժան փոխխոսնակ, հարգելի խորհրդարան, հարցը քննարկվել է տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովում, ստացել է դրական եզրակացություն։ Խնդրում եմ պատեհ պահի այն դնել քվեարկության։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հերթագրում՝ մտքերի փոխանակության համար։ Հերթագրված պատգամավորներ չկան։ Եզրափակիչ ելույթների անհրաժեշտություն եւս չկա։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Հարգելի գործընկերներ, այժմ քննարկում ենք կառավարության կողմից ներկայացված «Ազգաբնակչության էկոլոգիական կրթության եւ դաստիարակության մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող՝ բնապահպանության նախարար Արծվիկ Մինասյան։

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգարժան փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, 2-րդ ընթերցմամբ ներկայացվող նախագիծը լրամշակվել է ԱԺ պատգամավոր Ռուզաննա Մուրադյանի առաջարկությունների, ինչպես նաեւ կառավարության կողմից ներկայացված խմբագրական եւ տեխնիկական բնույթի մի շարք առաջարկությունների հիման վրա։ Խնդրում եմ ընդունել 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տիկին Մուրադյան, դուք հարցեր ունե՞ք։ Ոչ։ Պրն նախարար, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Այժմ, տիկին Մուրադյան, խնդրում եմ հարակից զեկույցի համար մոտենալ կենտրոնական ամբիոնին։

Ռ.ՄՈՒՐԱԴՅԱՆ

-Հարգարժան նախագահող, հարգելի գործընկերներ, նախագիծը քննարկվել է կրթության, գիտության, երիտասարդության եւ սպորտի հանձնաժողովում եւ արժանացել է հավանության։ Խնդրում եմ պատեհ պահի դնել քվեարկության։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այժմ հերթագրում՝ մտքերի փոխանակության համար։ Հերթագրվածներ չկան։ Եզրափակիչ ելույթների անհրաժեշտություն չեք տեսնում։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Այժմ քննարկում ենք «ՀՀ ջրային օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող՝ բնապահպանության նախարար Արծվիկ Մինասյան։

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Հարգելի գործընկերներ, 2-րդ ընթերցմանը ներկայացվող նախագծի վերաբերյալ եղել են պարզաբանման բնույթի հարցադրումներ պատգամավոր Արամ Հարությունյանի կողմից։ Պարզաբանումները տրված են եւ հանձնաժողովում էլ քննարկման ժամանակ լրացուցիչ հարցադրումներ չեն եղել։ Կառավարության կողմից ներկայացվել է խմբագրական բնույթի երեք առաջարկություն, որոնք իրացվել են։ Խնդրում եմ ընդունել։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Արամ Հարությունյանը կարող էր ձեզ հարցեր տալ, սակայն նա այստեղ չի։ Ուստի հարցեր չեն լինի։

Հարակից զեկուցող՝ տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության եւ բնապահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Վարդեւան Գրիգորյան։

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մեծարգո փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, ներկայացված Ջրային օրենսգիրքը եւ կից օրենքների նախագծերի փաթեթը քննարկվել է հանձնաժողովում։ Ներկայացվել են մի շարք առաջարկներ պատգամավոր Արամ Հարությունյանի եւ կառավարության կողմից։ Կառավարության առաջարկները տեխնիկական բնույթի էին եւ համապատասխանեցվել են իրավական ակտերին։ Իսկ պրն Հարությունյանի առաջարկներին տրվել են պարզաբանումներ։ Փաթեթը  փոփոխություններով քննարկվել է հանձնաժողովում եւ ստացել դրական եզրակացություն։ Խնդրում եմ ընդունել այն 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, հերթագրում՝ մտքերի փոխանակության համար։ Հերթագրված պատգամավորներ չկան։ Եզրափակիչ ելույթների անհրաժեշտություն չկա։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Այժմ քննարկում ենք «ՀՀ ընդերքի մասին» օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող՝ բնապահպանության նախարար Արծվիկ Մինասյան։

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգարժան փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, «Ընդերքի մասին օրեսնգրքում լրացում կատարելու մասին» 1-ին ընթերցման ժամանակ ներկայացվել են առաջարկություններ ԱԺ պատգամավորներ Խոսրով Հարությունյանի, Շուշան Սարդարյանի, Արաիկ Հովհաննիսյանի եւ կառավարության կողմից։ Առաջարկություններն իրացվել եւ համաձայնեցվել են պատգամավորների հետ։ Ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել այս եւ նախորդ նախագծերի ժամանակ ակտիվ եւ լավ աշխատանքի համար։ Սա եւս մեկ ապացույց է, որ հնարավոր է հասնել կոմպրոմիսային լուծումների։ Այս փոփոխությունների արդյունքում մենք ունենալու ենք ընդերք օգտագործողների կողմից շահագործվող տարածքների վերաբերյալ արժանահավատ մոնիթորինգի ցուցանիշներ, որոնք հրապարակվել են մետաղական հանքագործական արդյունաբերության ժամանակ եռամսյակը մեկ, ինչպես նաեւ ուսումնասիրությունների եւ բոլոր տիպի ընդերք օգտագործման համար տարեկան առնվազն մեկ անգամ, ինչը լրացուցիչ հնարավորություն կտա հանրությանը առավել լիարժեք եւ ամբողջական տեղեկատվություն ստանալ այս ոլորտի վերաբերյալ։ Խնդրում եմ ընդունել։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Մինասյան, քանի որ առաջարկներ ներկայացրել են պատգամավորներ Խոսրով Հարությունյանը, Շուշան Սարդարյանը եւ Արաիկ Հովհաննիսյանը, նրանք իրավունք ունեն հարցերով դիմելու։ Ես դահլիճում տեսնում եմ տիկին Սարդարյանին, հարց ունե՞ք, ոչ։ Պրն Մինասյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարակից զեկուցող՝ տարածքային կառավարման եւ տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսական եւ բնապահպանության հանձնաժողովի նախագահ Վարդեւան Գրիգորյան։

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, պրն նախարարը ներկայացրեց նախագիծը։ Եղել են առաջարկություններ պրն Արաիկ Հովհաննիսյանի, Խոսրով Հարությունյանի եւ Շուշան Սարդարյանի եւ կառավարության կողմից։ Պրն Խոսրով Հարությունյանի եւ Շուշան Սարդարյանի առաջարակներն ընդունվել են մասնակի, մնացած առաջարկներն ընդունվել են ամբողջությամբ եւ ներառվել են նախագծում։ Նախագիծը փոփոխություններով քննարկվել է հանձնաժողովում եւ ստացել է դրական եզրակացություն։ Խնդրում եմ ընդունել 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, հերթագրում՝ մտքերի փոխանակության համար։ Հերթագրված պատգամավորներ չկան։ Եզրափակիչ ելույթի համար՝ Արծվիկ Մինասյան։

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Ես ուզում էի հատկապես անդրադառնալ Վարդեւան Գրիգորյանի 1-ին ընթերցումից առաջ ներկայացրած այն առաջարկությանը, որը հիմնարար փոփոխություն մտցրեց նախագծում։ Շնորհակալություն եմ ուզում հայտնել պրն Գրիգորյանին, որովհետեւ այս առաջարկության հիման վրա նաեւ ավելի ամբողջացվեց նախագիծը։ Խոսքը մշտադիտարկում հասկացության լիարժեք սահմանման մասին է։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Մինասյան։ Այժմ աբիոնի մոտ եմ հրավիրում պետաիրավական եւ մարդու իրավունքների պաշտպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Հրայր Թովմասյանին՝ իր եւ Կարեն Ավագյանի հեղինակած «ՀՀ քրեական օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագծի 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցի հիմնական զեկուցման համար։ Խնդրեմ։

Հ.ԹՈՎՄԱՍՅԱՆ

-Շնրհակալություն։ Կփորձեմ հակիրճ ներկայացնել օրենքի նախագիծը, որովհետեւ օրենքի նախագծի հիմնական հեղինակը պրն Ավագյանն է, որը մասնագիտությամբ նաեւ բժիշկ է։ Պետք է ասեմ, որ այս հարցը բավականին երկար ժամանակ է քննարկվել հատկապես բժշկական հանրության մոտ։ Ցավոք սրտի, մենք ունեցել ենք դեպքեր ոչ միայն բուժաշխատողների աշխատանքի խոչընդոտման, այլեւ ունեցել ենք դեպքեր, երբ բժիշկն իր լիազորությունները, իր պաշտոնական գործունեությունն իրականացնելու ժամանակահատվածում սպանվել է։ Այդպիսի երեւույթներ կան մեզանում՝ խոչընդոտելը, բռնություն կիրառելը տարածված է։ Քրօրենսգրքի հոդվածներում ունենք դրույթներ այլ ոլորտներում իրենց լիազորություններն իրականացնելու համար Քրօրենսգրքով հատուկ պատժաչափ սահմանելու եւ այս դեպքում կա անհրաժեշտություն բուժաշխատողների մասնագիտական գործունեությունը խոչընդոտելու համար եւս հոդված սահմանելը։

Հոդվածը բաղկացած է երկու մասից։ 1-ին մասում խոսքը գնում է բժշկական մասնագիտական գործունեությունը խոչընդոտելը, որը կատարվել է նրա նկատմամբ կյանքի կամ առողջության համար ոչ վտանգավոր բռնություն գործադրելով, մյուս դեպքում՝ վտանգավոր բռնություն գործադրելով է։ Դրանից ելնելով համապատասխան սանկցիաներն են տարբեր։

Ես ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել կառավարության մեր գործընկերներին, որովհետեւ վերջնական այս խմբագրությամբ տեքստը իրականում առաջարկված էր կառավարության կողմից։ Վերջնական տեքստը ավելի ճիշտ է արտացոլում այն նպատակը, որ մենք հետապնդում էինք։ Հանձնաժողովում պրն Պետրոսյանի բարձրացրած մտահոգություններն այս խմբագրությամբ փարատված են։ Այսքանը, շնորհակալություն։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, հերթագրում՝ հարցերի համար։ Հերթագրվեք, սակայն հարցերի համար ձայն տալ չեմ կարող, որովհետեւ կանոնակարգը կխախտվի։ Կշարունակենք վաղն առավոտյան։ Չեք կարող, պրն Զեյնալյան։ Վարման կարգի վերաբերյալ կանոնակարգ օրենքը թույլ է տալիս ելույթ ունենալ քվեարկությունից առաջ կամ հետո։ Շնորհակալություն, նիստն ավարտվեց։ Կհանդիպենք վաղը։




ԱԺ Նախագահ  |  Պատգամավորներ|  ԱԺ խորհուրդ  |  Հանձնաժողովներ  |  Խմբակցություններ  |  Աշխատակազմ
Օրենսդրություն  |   Նախագծեր  |  Նիստեր  |   Լուրեր  |  Արտաքին հարաբերություններ   |  Գրադարան  |  Ընտրողների հետ կապեր  |  Հղումներ  |  RSS