National Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.amNational Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.am
HOME | MAIL | SITEMAP
ArmenianRussianEnglishFrench
Արխիվ
16.01.2019

Երկ Երք Չրք Հնգ Ուր Շբթ Կիր
01 02 03 04 05 06
07 08 09 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31
 
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎ
ՅՈԹԵՐՈՐԴ ԳՈՒՄԱՐՄԱՆ ԱՌԱՋԻՆ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆ

ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ N 3

16 հունվարի 2019

Ժամը 10:00

   ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի պատգամավորներ։ Խնդրում եմ նախապատրաստվել գրանցման։  Խնդրում եմ տեղադրել քարտերը։ Գրանցում։

Համակարգի հետ ոնց որ թե էլի խնդիր կա։ Հիմա նորից կկրկնենք մենք գրանցումը։

Քարտերը, հուսամ, տեղադրված են, համակարգը պատրա՞ստ է, կարո՞ղ ենք գրանցում անել։ Գրանցում։

Գրանցվել է 117 պատգամավոր, քվորում ունենք, կարող ենք նիստը սկսել։

Քարտուղարությանը խնդրում եմ հետեւել, այնտեղ մի քանի պատգամավորների մոտ նորից համակարգը չի աշխատել, եւ գրանցել այդ պատգամավորներին։

Իսկ մենք, սիրելի գործընկերներ, շարունակում ենք ԱԺ հանձնաժողովների նախագահների ընտրության հարցի քննարկումը։ Երեկ մենք ընդհատեցինք արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի նախագահի թեկնածուին տրվող հարցերի ընթացքը, այդ փուլում ընդհատեցինք նիստը։ Այժմ ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում նախագահի թեկնածուին, եւ հարց տալու համար ձայնը տրվում է պատգամավոր Վիկտոր Ենգիբարյանին։

Հանո՞ւմ եք հարցը, պրն Ենգիբարյան։ Շատ լավ։

Այդ դեպքում հարցի իրավունքը պատգամավոր Գեւորգ Գորգիսյանինն է։ Համեցեք։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Բարի լույս։ Պրն Ռուբինյան, երեկ ձեր ելույթում նշեցիք, որ պետք է հանձնաժողովը լինի ավելի պրակտիկ։ Մի քիչ ավելի գործնական էի  ուզում սա պատկերացնել՝ ինչպե՞ս է լինելու, որովհետեւ հիմնականում նախորդ գումարման ԱԺ-ն ցույց էր տալիս, որ օրենքները, որպես այդպիսին, հիմնականում չեն գնում արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողով։ Պայմանագրերն էլ, հիմնականում այն մասով, ինչքանով տնտեսական են, գնում են տնտեսական, SEPA-ի ամբողջ փաթեթը պիտի քննարկվի Եվրաինտեգրման հանձնաժողովում, եւ հիմա էլ ունենք ԵԱՏՄ, որի հարցերը քննարկվելու են այնտեղ: Ինչպե՞ս եք պատկերացնում հանձնաժողովի այդ պրոակտիվությունը, ուզում եմ հասկանալ։

Ուսումնասիրել եք արդյո՞ք նախորդ հանձնաժողովի աշխատանքները, կա՞ն ինչ-որ, այսպես, դրական բաներ, որ կարելի է վերցնել եւ շարունակել, որեւէ ավանդույթներ։ Շնորհակալ եմ։

Մեկ այլ հարց կշարունակեմ ձեր պատասխանից հետո։

Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես իմ ելույթում նաեւ նշեցի խորհրդարանական դիվանագիտության, խորհրդարանական վերահսկողության եւ խորհրդարանական լսումների ակտիվացման մասին։ Եվ երբ ես խոսում էի պրոակտիվության մասին, առաջին հերթին հենց սա նկատի ունեի: Ես կարծում եմ, որ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովը խնդիրների վերհանման եւ դրանց համար լուծումներ առաջարկելու գործում առաջին հերթին պիտի պրոակտիվ լինի, ինչպես նաեւ՝ վերահսկողության:

Ինչ վերաբերում է հարցին՝ արդյո՞ք նախկին հանձնաժողովը դրական բաներ ուներ։

Իհարկե, ինչպես եւ ցանկացած մարմին, այն ուներ եւ՛ դրական, եւ՛ բացասական կողմեր, բայց ես կարծում եմ՝ մենք պետք է խոսենք ապագայի եւ ոչ անցյալի մասին։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վերջացրեցի՞ք, պրն Ռուբինյան։

Արձագանքելու հնարավորություն ունեք։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Իհարկե՛, պետք է խոսենք ապագայի մասին, բայց դրա համար նաեւ պետք է իմանալ անցյալը։ Հենց դրան էր ուղղված հարցս. արդյո՞ք ուսումնասիրել եք՝ կա՞ն ինչ-որ դրական ավանդույթներ, որոնք ձեզ համար ընդունելի են՝ որպես շարունակական լինելու, որովհետեւ, ամեն դեպքում, ինստիտուցիոնալ կառույց է ձեր հանձնաժողովը, ուր գնում եք։

Ես ճի՞շտ հասկացա։ Այսինքն՝ դուք պատրաստվում եք ոչ թե Կառավարության մշակած արտաքին քաղաքականությունը բերել ԱԺ, այլ ԱԺ-ում սկսել քննարկումներ ԱԺ ուժերի հետ եւ այդտեղ գեներացված մտքերը նաեւ առաջարկել Կառավարությանը։ Եթե սա է ձեր մոտեցումը, միանշանակ ողջունելի է։

Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Գորգիսյան։ Չգիտեմ, երեկ իմ ելույթը լսել եք, թե ոչ, ես ձեր նոր հնչեցրած բոլոր հարցերին, ըստ էության, անդրադարձել եմ։ Ես նշել եմ առնվազն մեկ դրական ավանդույթ, որը, կարծում եմ՝ պիտի շարունակվի եւ էլ ավելի ուժեղացվի։ Դա դիվանագիտական ներկայացուցիչների հետ շփումն է արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովում, ինչը շատ կարեւոր է, որպեսզի այս գործընթացը՝ դեսպանների նշանակման, լինի հասկանալի եւ տրամաբանական:

Իսկ ձեր երկրորդ հարցի մասով կրկին ես իմ ելույթում հստակ ուրվագծել եմ այն փիլիսոփայությունը, որով կարծում եմ՝ պետք է փոխհարաբերվեն ԱԺ-ն՝ արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի միջոցով, եւ Կառավարությունը կամ, մասնավորապես, Արտաքին գործերի նախարարությունը, դրանք պիտի միմյանց փոխլրացնեն, եւ ԱԺ-ն  պիտի հնարավորինս աջակցի արտաքին քաղաքականություն վարող գերատեսչությանը, բայց միեւնույն ժամանակ վեր հանի դրա խնդիրները, առաջարկի նոր լուծումներ, եւ այնտեղ, որտեղ գործադիրը սահմանափակված է, ունենալով որոշակի ազատություն` կարողանա իր ներդրումն ունենալ արտաքին քաղաքականության վարման գործում։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐՈՅԱՆ

-Այժմ հարցի իրավունքն Արման Բաբաջանյանինն է։ Համեցեք։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ռուբինյան, երեկ ձեր ելույթում դուք հատուկ կանգ առաք եւ կարեւորեցիք Հայաստանի արտաքին քաղաքական կարեւոր հիմնահարցերի վերաբերյալ հասարակության թիկունքում որոշումներ կայացնելու անթույլատրելիությունը, մատնանշեցիք, խոսքս արցախյան կարգավորմանն է վերաբերում։

Նիկոլ Փաշինյանը դեռեւս անցյալ տարի մայիսին՝ իր ընտրության հաջորդ օրը, Արցախում հայտարարեց, որ լիազորված չէ Արցախի ժողովրդի անունից բանակցել Ադրբեջանի հետ։

Ֆորմալ առումով Փաշինյանը պահում է իր խոսքը, ցայսօր ոչ մի պաշտոնական հանդիպում չի եղել Ադրբեջանի նախագահի հետ, սակայն, մյուս կողմից՝ Հայաստանը շարունակում է արտաքին գործերի նախարարի մակարդակով բանակցել Արցախի անունից։ Այսօր էլ, ի դեպ, նախատեսված է այդպիսի հանդիպում՝ «Զոհրաբ Մնացականյան-Մամեդյարով» ձեւաչափով։

Այս իմաստով ի՞նչ եք կարծում, 2016թ. մայիսին՝ Վիեննայում, եւ նույն թվականի օգոստոսին Սանկտ-Պետերբուրգում ձեռք բերված պայմանավորվածությունների կենսագործման մասին տպավորություն կա, որ Երեւանը մերժել էր Վիեննայի կարեւորագույն ինստիտուցիոնալ ձեռքբերումը՝ ի դիմաց Դուշանբեում, ոտքի վրա, Ալիեւի հետ ձեռք բերված փխրուն պայմանավորվածության։ Եվ, որպես հարցի շարունակություն, Միացյալ Նահանգների նախագահի ԱԱ հարցերով խորհրդական Բոլթնը մեր տարածաշրջան կատարած այցի ընթացքում հայտարարեց, որ սպասում է Փաշինյանի իշխանության լիակատար հաստատմանը եւ ուժեղ մանդատին։ Այսօր այդ մանդատն արդեն կա, օժտված է Հայաստանի վարչապետն այդ մանդատով, ի՞նչ սպասել այս ուղղությամբ։

Մյուս հարցս. Հայաստանի նոր իշխանությունը հայտարարում է, որ վերջին ամիսներին Ռուսաստանի հետ աննախադեպ բարձր մակարդակի հարաբերություններ են հաստատվել։

Ակնհայտ է, որ դա այդպես չէ, եւ Հայաստանի արտաքին քաղաքական գերատեսչությունն ու պատասխանատուներն իրենց ամբողջ արսենալը եւ էներգիան ամիսներ շարունակ ծախսում են, որպեսզի փարատեն Ռուսաստանի իշխանության կասկածները Հայաստանի նոր իշխանությունների հանդեպ։ Սա, իր հերթին, խանգարում է, որ Երեւանն արդյունավետ կերպով արտաքին քաղաքականություն վարի մյուս ուղղություններով՝ Վրաստան, Իրան, եվրամիություն, Միացյալ Նահանգներ, Չինաստան, Հնդկաստան։ Ի՞նչ պետք է արվի այս ուղղությամբ։

Իմ հաջորդ հարցը վերաբերում է ազգային անվտանգության հայեցակարգին։ Երկու հազար... Օյ, ժամանակը սպառվում է։ Խնդրեմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Ռուբինյանը պատասխանի հնչեցվածներին, արձագանքի տեսքով կարող եք հնչեցնել մյուս հարցը։ Համեցեք, պրն Ռուբինյան։

Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բաբաջանյան, այո՛, վարչապետը հայտարարել էր, որ Ադրբեջանի ներկայացուցչի հետ կարող է բանակցել Հայաստանի անունից, եւ նա պահել է այս տրամաբանությունը:

Կապված ձեր հարցի՝ Վիեննայի եւ Պետերբուրգի պայմանավորվածությունների հետ, այս հարցադրումը բազմիցս հնչել է նաեւ նախկին իշխանությունների ներկայացուցիչների կողմից։ Ես ուզում եմ ձեզ ասել, որ այդ տպավորությունը, որ Երեւանը հրաժարվել է դրանց անդրադարձից, թյուր է, իրականում դրանք շարունակում են մնալ օրակարգում:

Դուք նաեւ ակնարկ արեցիք վարչապետ Փաշինյանի եւ Ալիեւի՝ Դուշանբեում ոչ ֆորմալ, հա՞, զրույցին այս համատեքստում։

Ես ուզում եմ ասել, որ այստեղ որեւիցե հակասություն չկա։ Ըստ էության, խնդիրը ո՞րն էր. որպեսզի բացառվեն բախումները եւ սրացումներն առաջնագծում։ Ըստ էության, այդ զրույցի արդյունքը դարձավ կողմերի միջեւ հատուկ կապի ստեղծումը, ինչը հնարավորություն տվեց առնվազն այս փուլում էականորեն նվազեցնել լարվածությունը։

Կապված Բոլթնի հայտարարության հետ՝ ես կարծում եմ՝ ձեր հարցը ճիշտ հասցեով չէ, որովհետեւ տրամաբանական չի լինի, եթե ես փորձեմ գուշակել կամ մեկնաբանել, թե ինչ է նկատի ունեցել կամ ինչ էր ասում այլ պետության ներկայացուցիչը։

Այո՛, մենք ունենք ուժեղ մանդատ, բայց մենք առաջնորդվելու ենք ՀՀ շահերով, մենք առաջնորդվելու ենք ՀՀ ժողովրդի որոշումներով։ Եվ այո՛, ես վերահաստատում եմ, որ պետք է բացառվի առանց ժողովրդի դրական վերաբերմունքի որեւիցե կտրուկ արտաքին քաղաքական որոշում կայացնելու պրակտիկան։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքի համար՝ պրն Բաբաջանյան։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Այո, բայց ի՞նչ են այդ դեպքում բանակցում Մամեդյարով-Զոհրաբ Մնացականյան երկու երկրների արտգործնախարարները։ Ֆորմալ առումով՝ այո՛, պաշտոնական հանդիպում չկա երկու երկրների ղեկավարների միջեւ, բայց արտգործնախարարները բանակցում են։ Կարելի՞ է իմանալ բանակցության նյութը, առարկան։

Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Իրականում թավշյա հեղափոխությունից հետո, զուտ արտգործնախարարության մասով ասեմ, առաջին խնդիրը բանակցային ֆորմատի բուն բանակցությունների շարունակականությունը կամ, եթե կուզեք, ռեստարտն ապահովելն էր։ Մենք հեղափոխության ժամանակ, երբ նշում էինք, որ կտրուկ փոփոխություններ չեն լինելու արտաքին քաղաքական վեկտորներում, նաեւ նկատի ունեինք ԵԱՀԿ Մինսկի համանախագահության ֆորմատը։ Բայց կարող եմ ասել, որ որեւիցե կարեւոր բովանդակային փուլ, բանակցությունների առումով,  չի սկսվել, հետեւաբար, ես չեմ կարող, առնվազն այս փուլում, ձեզ որեւիցե նշանակալի մանրամասնություն հայտնել արտգործնախարարների մակարդակում բանակցություններից։ Գուցե Կառավարության հարց ու պատասխանի ժամանակ պրն Զոհրաբ Մնացականյանն ավելի մանրամասն ներկայացնի ձեզ բանակցությունների ընթացքը։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, ես մի տեխնիկական ռեմարկ անեմ։ Ես, իհարկե, հակված եմ չընդհատել որեւէ պատգամավորի ելույթ կամ հարց եւ հնարավորություն տալ բոլորին ավարտել միտքը, բայց խնդրում եմ նաեւ ձեր կողմից այս հարցի ըմբռնում։ Խնդրում եմ հնարավորինս տեղավորվել ժամանակի մեջ։

Շնորհակալություն, պրն Ռուբինյան։ Հարցերն ավարտվել են, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Իսկ այժմ հերթը մտքերի փոխանակությանն է։ Թեկնածուի կամ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի վերաբերյալ ելույթ ունենալ ցանկացողներին խնդրում եմ հերթագրվել։ Հերթագրում։

Հերթագրվել են յոթ պատգամավոր։ Արման Բաբաջանյան, համեցեք։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Մեծարգո ԱԺ նախագահ, նախագահություն, տեղակալներ, հարգելի գործընկերներ, ՀՀ քաղաքացիներ, ես մի երկու հարց էլ ուղղեմ պրն Ռուբինյանին՝ կապված ազգային անվտանգության հայեցակարգի հետ, որը մենք ընդունել ենք, ըստ էության, 2007 թվականին, եւ դրանից հետո ոչ մի անգամ չի թարմացվել: Այս ուղղությամբ ի՞նչ ենք պատրաստվում անել։

Հաջորդ հարցս վերաբերում է արտաքին քաղաքական կարեւոր հարցերի շուրջ հանրաքվեների հնարավորությանը: Եթե, օրինակ, արցախյան խնդրով հանրաքվե անցկացվի եւ՛ Հայաստանում, եւ՛ Արցախում, եւ դրանք, օրինակ, տարբեր վերջնական տեսք ունենան, ի՞նչ ենք պատրաստվում այդ ուղղությամբ անել։

Անցնեմ իմ ելույթին։ Այսօր քննարկում ենք ԱԺ ամենակարեւոր հանձնաժողովներից մեկի նախագահի հարցը, հանձնաժողովի հարցը։ Ես չեմ կարող, ի շահ այլ հարցերի, չխոսել Հայաստանի արտաքին քաղաքական գերատեսչությունում, ընդհանրապես Հայաստանի դիվանագիտական կորպուսում նախորդ արատավոր ռեժիմի պատճառով ստեղծված իրավիճակի մասին, որը, ցավոք, շարունակվում է նաեւ այսօր։

Ռոբերտ Քոչարյան-Վարդան Օսկանյան տանդեմը Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունը հետեւողականորեն ոչնչացրին՝ դրա հիմքում դնելով հայտնի կոմպլեմենտարիզմի թեզը՝ այլանդակելով ու ձեւախեղելով ինքնիշխան ՀՀ արտաքին քաղաքական օրակարգը:

Նույնը շարունակվեց նաեւ Սերժ Սարգսյանի պաշտոնավարման օրոք:  Մարտի 1-ի ոճրագործությունից հետո ներքին լեգիտիմության զրոյական մակարդակը միայն կարող է ստիպել Հայաստանին՝ ներքաշվել ֆուտբոլային դիվանագիտության կամ հայ-թուրքական արձանագրությունների արկածախնդիր գործընթացի մեջ։

2012-13թթ. խորհրդարանական եւ նախագահական ընտրություններում միջազգային աջակցություն գտնելու համար Հայաստանը ներքաշվեց Ասոցացման համաձայնագրի գործընթացի մեջ, որի տխուր վախճանը 2013թ. սեպտեմբերի 3-ին Հայաստանին ստիպեց անդամակցել Մաքսային միությանը, կնքել եւ վավերացնել խայտառակ պայմաններով գազային պայմանագիր եւ սկսել Հայաստանի ինքնիշխանությունը հանձնելու հաջորդ արարը՝ ՄԱԿ-ում եւ միջազգային այլ կառույցներում խայտառակ քվեարկությունների տեսքով։

Իր պաշտոնավարման 3-րդ շրջանի համար միջազգային աջակցություն գտնելու մոլուցքով Սերժ Սարգսյանը ձեռնամուխ եղավ SEPA-ի պատրաստմանն ու ստորագրմանը։ Ուրախությամբ պետք է արձանագրել, որ այդ փաստաթուղթը ստորագրվեց, բայց մեր կարծիքով, մեր խմբակցության կարծիքով, Հայաստանը պետք է եւ կարող է Եվրամիության հետ հարաբերություններում անել ավելին եւ այդ հարաբերությունների մակարդակը դարձնել ռազմավարական։

Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունը մի օրում այսպես չի ապականվել, մի օրում այսպես չի ձեւախեղվել։ Տարիներ ի վեր արտերկրում Հայաստանի դեսպաններ են նշանակվել կասկածելի կենսագրությամբ եւ քրեական անցյալով անձինք։ Բազմիցս առիթ է եղել անդրադառնալ այդպիսի առանձին արատավոր նշանակումներին։ Դրանցից ամենախնդրահարույցը եղել է թերեւս Ուկրաինայում Հայաստանի դեսպան Անդրանիկ Մանուկյանը, ով, ըստ ուկրաինացի դիվանագետների, ում հետ առիթ ենք ունեցել հանդիպել, տարիներ ի վեր զբաղված է եղել Հայաստանի դեսպանատան անվամբ դիվանագիտական պետհամարանիշեր ստանալով եւ տեղի հայ քրեականներին վաճառելով կամ նվիրաբերելով։ Ըստ տեղեկությունների՝ այդ նույն անձը Ուկրաինայում Հայաստանի դեսպանատունն ու դիվանագիտական ներկայությունը տարիներ ի վեր ծառայեցրել է ավելի շատ Ռուսաստանի շահերն առաջ մղելուն, քան Հայաստանի։ Նա տեւական ժամանակ խիստ մտերիմ հարաբերությունների մեջ է գտնվել այդ երկրում Ռուսաստանի դեսպան Զուրաբովի հետ, նրա հետ զբաղվել նկարների առք ու վաճառքով։ Դա է պատճառը, որ 2014թ. ի վեր Մայդանի հայտնի իրադարձություններից հետո Հայաստանի եւ Ուկրաինայի միջեւ հարաբերությունները հասել են այսքան ողբերգական մակարդակի։ Փառք Աստծո, հիմա փորձ է արվում վերականգնել, ոտքի հանել երկու երկրների միջեւ կորցված հարաբերությունների մակարդակը։

Նույնը կարելի է ասել Վրաստանի դեսպանի մասին։ Դուք բոլորդ շատ լավ հիշում եք Կովկասի ինստիտուտի փորձագետ Սերգեյ  Մինասյանին այդ երկրում նշանակելուց հետո սկսված աղմուկը։ Վրաստանի իշխանությունները մերժեցին Սերգեյ Մինասյանի նշանակումը՝ կասկածելով, որ Հայաստանի իշխանությունները Վրաստանում Հայաստանի դեսպանի պաշտոնում հրամանագրում են մի մարդու, ում նշանակումը կարող է ավելի շատ կապված լինել այդ երկրում ռուսական շահերի առաջ մղման հետ, քան Հայաստանի։ Այդպես էլ մինչեւ վերջ Թբիլիսին ագրեման չտվեց Սերգեյ Մինասյանին։ Սերգեյ Մինասյանին անգործ չթողնելու համար Սերժ Սարգսյանը նրան նշանակեց Ռումինիայում։ Չի բացառվում, որ այս երկրում եւս Սերգեյ Մինասյանի նշանակումը կապ ունի ռուս-ռումինական լարված հարաբերություններով։ Ինչեւէ։

Գանք Վրաստան։ Շատ չանցած՝ այդ կարեւոր երկրում Սերժ Սարգսյանի կողմից նշանակվեց եւ մինչ օրս պաշտոնավարում է Հանրապետական կուսակցության կարկառուն ներկայացուցիչ Գագիկ Բեգլարյանի վաղեմի ընկեր, շունբազ Ռուբեն Սադոյանը։ Ընդհանրապես տպավորություն է ստեղծվում, որ Հայաստանի դիվանագիտական ներկայացուցչությունները ռեզիդենտ երկրներում Ռուսաստանի դիվանագիտական կցորդներն են։ Հայտնի փաստ է, որ Ռուսաստանն արեւմտյան աշխարհի մի շարք երկրներում դիվանագիտական արդյունավետ աշխատանքի դժվարություններ ունի, եւ վերջին շրջանում Հայաստանն իր դիվանագիտական ներկայացուցչությունները ծառայեցրել է Ռուսաստանի այդ դժվարությունները լրացնելու գործին։

Նույն ողբերգական վիճակում է մինչեւ հիմա Հայաստանի դիվանագիտական ներկայացուցչության հարցը Ռուսաստանում։ Այդ երկրում Հայաստանը ներկայացնող Վարդան Տողանյանը 1992 թվականից Հայաստանում չի բնակվել, ուստի՝ չի կարող Հայաստանի շահն առաջ մղել այդ երկրում։ Ռուսաստանում նրա նշանակումը կապված է Սերժ Սարգսյանի մերձավորների եւ ռուսաստանցի իշխանությունների միջեւ կոմերցիոն հարաբերությունների հաստատմամբ։

Նույն անմխիթար վիճակը հայ-ամերիկյան հարաբերությունների տիրույթում է։ Անձնապես երկար տարիներ ապրել եմ Միացյալ Նահանգներում։ Մոտիկից հետեւել եմ Հայաստանի դիվանագիտական ներկայությանն այդ երկրում։ 1999թ. դեսպան Ռուբեն Շուգարյանից եւ հետո Արմեն Խարազյանից հետո այդ երկրում մենք ուղղակի արժանապատիվ դիվանագիտական ներկայություն չենք ունեցել։ Ռուս-ամերիկյան դիմակայության պայմաններում էլ Հայաստանի դիվանագետները  ջայլամի նման էին իրենց պահում, որ հանկարծ ամերիկացիները մեզ չնկատեն, եւ մենք ստիպված չլինենք որեւէ ինքնիշխան դիրքորոշում հայտնել տարածաշրջանային եւ միջազգային կարեւորության որեւէ խնդրի վերաբերյալ, որտեղ կարող էր շոշափվել Ռուսաստանի շահը։

Ուշագրավ է, որ այդ երկրում հենց այդպիսի քաղաքականություն իրականացրած Հայաստանի վերջին դեսպանին՝ Գրիգոր Հովհաննիսյանին, այդպիսի կրավորական իներտ դիվանագիտական ծառայությունից հետո նշանակել եք Հայաստանի արտգործնախարարի տեղակալ։

Մի ուրիշ պատմություն էլ հյուպատոսական ծառայություններին է վերաբերում։ Վերջին տարիներին Սերժ Սարգսյանն արդեն անթաքույց դիվանագիտական անձեռնմխելիությամբ էր օժտում քրեական աշխարհում հայտնի մարդկանց, Ռուբեն Թաթուլյանին՝ հայտնի Ռոբսոնին, ով ավելի ուշ պարզվեց, որ Հայաստանի արտգործնախարարի խորհրդականն է։

Մյուս հայտնի նշանակումները վերաբերում են ռուսաստանաբնակ մեր մյուս հայրենակիցներին՝ միլիարդատեր եղբայրներ Սերգեյ եւ Նիկոլայ Սարկիսովներին։ Նրանցից մեկը գլխավոր հյուպատոս էր նշանակվել Ֆրանսիայի Լիոն, մյուսը՝ Լոս Անջելես քաղաքներում։ Երկուսն էլ, եթե չեմ սխալվում, այս պահին հետախուզման մեջ են Ուկրաինայի իրավապահների կողմից։

Լոս Անջելեսում հյուպատոսների գործունեության մեկ ուրիշ խայտառակ կողմի մասին։

Տարիներ ի վեր Հայաստանի հյուպատոսները զբաղված են եղել ռեզիդենտ երկրներում քաղաքական ապաստան հայցող մեր քաղաքացիների համար կեղծ տեղեկանքներ տրամադրելով, որով իբր Հայաստանը հրաժարվում է իր քաղաքացիներին հետ ընդունել Հայաստան։ Հենց այդ հիմքով այդ երկրների միգրացիոն ծառայությունները մեր քաղաքացիներին տրված տեղեկանքի հիման վրա վերցնում էին նրանց պաշտպանության տակ, եւ նրանք անարգել շարունակում էին գտնվել, տվյալ դեպքում, Միացյալ Նահանգներում։

Այդպիսի կեղծ տեղեկանքների տրամադրման վերաբերյալ մեծ աղմկահարույց քրեական գործի շրջանակներում Հայաստանի հյուպատոսության բարձրաստիճան պաշտոնյաներից մեկը՝ Նորայր Ղալումյանը, 2009թ. ձերբակալվեց։

Այդպիսի տեղեկանքները մինչեւ հիմա արժեն հազարավոր դոլարներ, դրանք շարունակում են տրամադրվել։ Հույս ունեմ, որ Լոս Անջելեսում վերջին նշանակումից հետո՝ Արմեն Բայբուրդյանի նշանակումից հետո այդպիսի պրակտիկա ուղղակի չկա։

Հարգելի գործընկերներ, պրն Ռուբինյան, դուք գիտե՞ք, թե միայն Լոս Անջելեսում Հայաստանի  գլխավոր հյուպատոսության քանի աշխատակից է դիմել գրին քարտի եւ ապաքաղաքացիության համար։ Ես վերջին  20 տարում կարող եմ վկայաբերել մի քանի անուն, որոնք նշանակվել են Հայաստանի հյուպատոսությունում բարձրաստիճան ծառայության եւ չեն վերադարձել Հայաստան։ Ի՞նչ ենք անելու նման դեպքերը բացառելու համար։ Հիմա էլ համակարգում մնացել եւ աշխատում են դիվանագետներ, ովքեր հեղափոխության օրերին իրենց ռեզիդենտ երկրների իշխանություններին, հեղափոխություն իրագործողներին եւ առաջնորդ Նիկոլ Փաշինյանին ներկայացնում էին որպես ավազակներ եւ հանցագործներ։ Ես հասկանում եմ, որ նրանք օրվա իշխանության հանձնարարականն են կատարել, բայց այդ մարդկանց գոնե տեղափոխել, ռոտացիոն, այսպես, կարգով այլ երկրներ է պետք ուղարկել, որպեսզի կարողանան արժանապատվորեն շարունակել իրենց դիվանագիտական ծառայությունը։

Այ, այսպիսի եւ ուրիշ այլ տխուր իրողություններ բացառելու համար շատ, չափազանց կարեւոր եմ համարում, որ մենք՝ որպես ԱԺ, մշակենք ընթացակարգ, մինչեւ դիվանագիտական աշխատանքի անցնելը, մինչեւ հրամանագրվելը որեւէ երկրում, հնարավորություն տանք, որ այս մարդիկ գան ԱԺ, ԱԺ գլխադասային, այս դեպքում՝ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի առաջ եւ ներկայացնեն իրենց պատկերացումներն իրենց աշխատանքի վերաբերյալ, իրենց անելիքների վերաբերյալ։

Գալով ավելի կոնցեպտուալ հարցի՝ 2018թ. նոյեմբերին «ՔՊ» կուսակցության ղեկավար անդամներից մեկը, արդեն՝ ԱԺ նախագահի տեղակալ տիկին Լենա Նազարյանն իր հարցազրույցներից մեկում բառացի ասել էր. Հայաստանի արտաքին քաղաքականության մեջ որեւէ շրջադարձ չկա՝ նաեւ հանրության մոտ նման պահանջի բացակայության պատճառով։ Սա խոշոր ձախողման եւ արկածախնդրության տանող ճանապարհ է, որովհետեւ չի կարելի Ռոբերտ Քոչարյան-Վարդան Օսկանյան տանդեմի կոմպլեմենտար եւ Սերժ Սարգսյան-Էդվարդ Նալբանդյան տանդեմի, այսպես կոչված, բազմավեկտոր արտաքին քաղաքականության շարունակողը լինել, որովհետեւ երկու վարչակարգերի արտաքին քաղաքականությունները կառուցվել են բացառապես ներքին լեգիտիմության սոսկալի դեֆիցիտի պատճառով եւ արդյունքում:

Հենց այդ պատճառով պատահական չէ...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի պրն Բաբաջանյան, ժամանակը վաղուց լրացել է։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Օհ, ներողություն եմ խնդրում այդ դեպքում։

Շատ կարճ, մի քանի վայրկյան։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Լավ, մեկ նախադասությամբ։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Հենց այդ պատճառով պատահական չէ, որ 1999թ. հոկտեմբերի 27-ին գնդակահարվեց իշխանության ամենալեգիտիմ թեւը, ու միայն դրանից հետո հնարավոր եղավ Հայաստանի արտաքին քաղաքականությունն ամբողջությամբ այլասերել։ Սպարապետ Վարգեն Սարգսյանին եւ Կարեն Դեմիրճյանին գնդակահարելուց հետո հնարավոր եղավ մեր երկիրը դարձնել համաշխարհային գետնի վրա մերժված եւ արհամարհված։

Խորապես ուզում եմ նաեւ, որ դուք պատասխանեք այն հարցին, թե արդյո՞ք կիսում եք, որ բոլոր քաղաքականությունները բխում են ներքին կյանքից, կամ «all politics is local»։ Եվ եթե այդպես է, ի՞նչն է մեզ խանգարում, որպեսզի մենք ավելի նախաձեռնող արտաքին քաղաքականություն վարենք եւ ոչ թե իներցիոն, ինչպես հակված ենք այսօր։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հաջորդ ելույթի համար ամբիոնի մոտ է հրավիրվում Հովհաննես Իգիթյանը։

Հ.ԻԳԻԹՅԱՆ

-ԱԺ հարգելի նախագահ, ԱԺ հարգելի տեղակալներ, հարգելի գործընկերներ, պրն Գորգիսյանի հարցում մի թե հնչեց, որ բացի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովից, երկու այլ հանձնաժողովներ ստեղծելը, խոսքը գնում է Եվրոպայի ինտեգրման եւ Եվրասիական ինտեգրման մասին, ոնց որ թե արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովին բան չի մնում։ Մյուս կողմից՝ պրն Բաբաջանյանի ելույթից ես հասկացա, որ այնքան բան ունենք անելու, որ երեւի թե այն տասնմեկ հոգին, հա՞, որ նախատեսվում է, քիչ լինեն։

Նայեք, ես փորձեմ նաեւ անդրադառնալ, որովհետեւ պրն Բաբաջանյանը մի քանի կարեւոր բաներ ասաց։

Նախ` ինչ վերաբերում է՝ արդյո՞ք Հայաստանում տեղի է ունեցել արտաքին հարաբերությունների փոփոխություն։

Ե՛վ այո, եւ՛ ոչ։ Այսինքն՝ եթե վերցնենք զուտ ֆորմալ, Հայաստանը շարունակում է մնալ ԵԱՏՄ անդամ, բոլոր այն կառույցներում, որտեղ եղել է՝ կա, բայց եթե դա նայենք ոչ ֆորմալ, այլ բովանդակային ձեւով, ապա կտեսնենք, որ եղել է կտրուկ փոփոխություն` թե՛ այն կազմակերպություններում՝ Հայաստանի ներկայացման հետ կապված, որոնք կապված են Ռուսաստանի եւ շուրջ, եւ Եվրոպայի հետ։

Եվրամիության հետ մեր հարաբերությունները եղել են հիմնականում իմիտացիոն։ Այսինքն՝ մենք՝ Հայաստանը Եվրոպային միշտ ասում էինք, որ մենք իբր անում ենք ժողովրդավարական բարեփոխումներ, մենք իբր պայքարում ենք կոռուպցիայի դեմ, մենք իբր մարդու իրավունքների հետ կապված փոփոխություններ ենք անում։ Եվ ասում էինք նաեւ` մենք մի քիչ առաջ գնացինք, եւ մեզ տվեք ավելին, որովհետեւ մենք ավելի ինչ-որ բան արեցինք այստեղ, եւ այդ ավելին Հայաստանի իշխանությունները պատկերացնում էին շատ պրագմատիկ ֆինանսական օգնության ձեւով։

Այսօր մենք իմիտացիայի կարիք չունենք։ Վերջին հանդիպումներում՝ թե՛ գործադիրում, թե՛ իմ շրջանակներում, ես նկատել եմ, այսինքն՝ ոչ թե նկատել եմ, այլ նաեւ ես եմ բարձրացրել այդ հարցը, որ Հայաստանը շատ ավելի առաջ է գնացել, քան թե այսօր Եվրամիությունը պատկերացնում է։ Այսօր մեր ժողովուրդն ավելի պահանջատեր է մեզանից այն հարցերում, որոնք նշված են, օրինակ, SEPA-ում, հա՞, որպես առաջընթաց։ Եվ մենք այստեղ արդեն այն ավելին, որը ենթադրվում էր, այդ ավելին մեզ բավարար չէ, մեր ժողովրդին բավարար չէ։ Մեր դիտորդներին, դեկտեմբերի 9-ին ընտրությունների հետ կապված՝ մեր հանդիպման ժամանակ մենք ասում էինք՝ եթե դուք պատկերացնում եք, որ մենք պետք է բավարարվենք այդ սովորական ձեւով՝ մի քայլ առաջ՝ ընտրություններով, ապա դա մեր ժողովրդին չի բավարարում։ Այս տեսակետից՝ ինձ թվում է, որ Եվրամիության հետ կապված մենք  խնդիրներ չենք ունենա, մենք շատ առաջ ենք անցել, եւ արդեն խորհրդարանական մեր պատվիրակությունների հետ միասին պետք է շեշտենք եւ ներկայացնենք՝ փաստերով, ռեպորտներով՝ մեր կոլեգաների հանդիպումների հետ միասին։ Դա շատ կարեւոր է։

Ինչ վերաբերում է նախկին, ոչ թե նախկին, այլ ԵԱՏՄ եւ այլն, այդպիսի կազմակերպությունների հետ նախկին վարվելակերպի հետ կապված։

Նայեք, մեզ բոլորն ասում են, որ դուք մի կողմից՝ մնացել եք եւ շարունակում եք այն քաղաքականությունը, որը եղել է, բայց մյուս կողմից՝ մեզ մեղադրում են, ասում են՝ բա նայեք, դուք փչացրել եք ամեն ինչ, որը եղել է՝ այն բարի, այսպես ասած, հարաբերությունները եւ ստեղծել եք լարվածություն։

Իրականում որտեղի՞ց է գալիս այդ լարվածությունը։ Հայաստանը՝ շարունակելով մնալ այն կառույցներում, որ նախկինում, ես նախկին իշխանությունների բանաձեւն եմ ասում, որտեղ մենք մտել ենք, որովհետեւ չմտնելն անհնար էր։ Եթե մենք չմտնեինք այս կամ այն, չգիտեմ՝ Մաքսային միություն, ԵԱՏՄ եւ այլն, մեզ կպատժեին։ Դա ասում են նախորդները։ Հիմա մենք այնտեղ նստած՝ արդեն անդամ ենք, այսպես ասած։

Հիմա՝ առաջին անգամ Հայաստանը փորձեց բարձրացնել իր ձայնը, իր շահը։ Դա մի քիչ անսովոր է հնչում այնտեղ նստած մարդկանց, ղեկավարների համար, բայց դա անհրաժեշտ է։ Հիմա մենք պրագմատիկ, այսպես, նոր ձեւով ենք մոտենում։ Եթե մենք ԵԱՏՄ-ի անդամ ենք, եթե ԵԱՏՄ-ն ենթադրում է ազատ շարժ, օրինակ, ոչ միայն աշխատող ուժի, այլ կոնկրետ ապրանքների, ապա մենք ուզում ենք տեսնել այդ ազատ շարժը։ Եվ եթե ազատ շարժի հետ կապված՝ բյուրոկրատական կամ, ինչո՞ւ չէ, քաղաքական խոչընդոտներ կան, մենք այդ հարցը բարձրացնում ենք, եւ որոշ երկրների դա դուր չի գալիս։

Ուզում եմ ասել՝ այս ամեն ինչն ասում եմ, որ մի կողմից քաղաքականությունը չի փոխվել, մյուս կողմից՝ կան նոր մոտեցումներ, որը կարելի է համարել կտրուկ փոփոխություն։

Արտաքին հարաբերությունների հետ կապված։ Նախ պատկերացնում եք, որ ես էլ ենթադրում եմ իմ անդամակցությունն այդ հանձնաժողովում եւ նաեւ տեսնում եմ, որ հանձնաժողովը պետք է կոլեկտիվ ձեւով աշխատի։ Պրն Բաբաջանյան, ես ենթադրում եմ, որ դուք էլ, երեւի, այս ամեն ինչից հետո կլինեք այդ հանձնաժողովի անդամ։ Ինձ թվում է, որ կոլեկտիվ ձեւով մենք կփորձենք հենց առաջին նիստերում ստեղծել այն, ինչ դուք ասացիք՝ դոկտրին։

Իհարկե, Հայաստանը, որպես պետություն, պետք է ունենա իր արտաքին քաղաքականության դոկտրինը։ Այդ դոկտրինի հիման վրա մենք կարող ենք ստեղծել մեր մոտեցումները, որովհետեւ գաղտնիք չէ, որ խորհրդականները, խորհրդարանները եւ պատգամավորները շատ ազատ են իրենց թե՛ հայտարարությունների, թե՛ գործունեության մեջ, քան գործադիրը։ Մենք  կարող ենք որոշ դեպքերում շատ ավելի պահանջատեր լինել, էլ չեմ ասում, օրինակ, նույն մեր համաքաղաքացիների կամ Սփյուռքի հետ հանդիպման մեր հարաբերությունները երբեք չեն նայվում որպես ներքին գործերի միջամտում։ Ինձ թվում է՝ այստեղ էլ մենք բան ունենք անելու։

Ինչպե՞ս  պետք է իրականացնենք այդ դոկտրինը միասին, համատեղ։ Ես գիտեմ, որ «Բարգավաճ Հայաստան»-ում էլ կան՝ նախկինում, անդամներ, որոնք ոչ միայն հանձնաժողովի անդամներ են եղել, այլ նաեւ եղել են տարբեր պատվիրակությունների կազմում, եւ տեսնում եմ, որ կշարունակեն։ Ինձ թվում է՝ այս կապը նախկինի հետ մենք կանենք նաեւ այս տեսքով։ Ես էլ այս կամ այլ ձեւով առնչվել եմ նախկին, որ դուք ուզում եք ասել, հաջողությունների կամ, չգիտեմ, ձախողումների, կամ որոնց պատճառը ես գիտեմ, մենք դա միասին կօգտագործենք, կստեղծենք եւ կգնանք առաջ։

Որո՞նք են այն գործիքները, հա՞, որ պետք է դա իրականացնենք։

Պարզ է, որ անձնական կապերը շատ մեծ դեր ունեն։ Ես գիտեմ, որ պատգամավորները միշտ օգտագործել են, եւ մենք կշարունակենք օգտագործել՝ սկսած ձեր նշած երկրներից եւ այլ։ Համոզված եմ, որ ձեր գործի բերումով դուք ունեք նաեւ անձնական կապեր, որոնք շատ կարեւոր են՝ թեկուզ ներկայացնելու այն, ինչի մասին ես ասացի։

Շատ կարեւոր է, իհարկե, այն, ինչ կոչվում է խորհրդարանական դիվանագիտություն՝ բարեկամության խմբերի միջոցով։

Ինձ թվում է, որ մենք բարեկամության խմբեր, ձեզ հետ միասին, բոլորդ, այսինքն՝ դա կապ չունի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի անդամներ են, թե ոչ, մենք պետք է միասին ստեղծենք եւ պրագմատիկ ձեւով պետք է փորձենք աշխատել այս խմբերի հետ միասին, որովհետեւ ինչի՞ եմ ասում պրագմատիկ։ Մենք պիտի հասկանանք՝ output-ը, մեր սպասելիք արդյունքը ո՞րն է, այսինքն՝ ուղղակի բարեկամություն ունենա՞նք, թե՞ ուղղակի սպասելիքներ ունենք։

Ես գտնում եմ, որ սպասելիքներ ունենք։ Որո՞նք են դրանք։ Ամենակարեւորը, իհարկե, դա իմիջային սպասելիքն է, այսինքն՝ անկախ ամեն ինչից՝ Հայաստանի իմիջը, որը մենք նկատել ենք, բոլորս ենք նկատել, նախկին իշխանությունն էլ է նկատել, որ Հայաստանի իմիջը շատ է բարձրացել տարբեր ոլորտներում՝ սկսած միջազգային մեդիայում, վերջացրած ռեպորտներով։ Նույնիսկ այն 7-8 կետը, որ, չգիտեմ ինչու, համարվում է շատ փոքր առաջընթաց, խոսքը գնում է էկոնոմիստի ժողովրդավարական ինդեքսի առաջընթացի մասին։ Բայց դա շատ մեծ առաջընթաց է՝ հաշվի առնելով, որ այնտեղ քննադատվում են տարածաշրջանի բոլոր երկրները, եւ Հայաստանը ներկայացվում է որպես «significant improvement», զգալի առաջընթաց ունեցող երկիր, որն ամբողջ տարածաշրջանն է տանում առաջ, եւ մենք դա պետք է ֆիքսենք, սրանից պետք է ստանանք պրագմատիկ օգուտ։

Ես կարող է եւ նոր բան ասեմ, բայց ինձ թվում է, որ 21-րդ դարում, այսօրվա իրավիճակում, որպես արդյունք` տնտեսական աշխուժությունը շատ կարեւոր է։ Այսինքն՝ ես ենթադրում եմ, որ մեր աշխատանքի արդյունքում նաեւ կլինեն որոշ շահագրգռված տնտեսական ընկերություններ, որոնք Հայաստանը կդիտարկեն որպես շահավետ տեղ` ներդրումներ անելու համար։ Դա էլ է մեր աշխատանքի մի մասը։ Եվ ես գտնում եմ, որ մենք այստեղ, բոլոր հանձնաժողովների հետ համատեղ, պետք է աշխատենք այդ ուղղությամբ։

Լեռնային Ղարաբաղի հետ կապված՝ շատ կարճ, 14 վայրկյանում կասեմ, որ, իհարկե, մենք նաեւ պետք է ԼՂՀ-ի, Արցախի Հանրապետության խորհրդարանի հետ պետք է աշխատենք։

Ինձ թվում է՝ մնացած հարցերն ընթացքում մենք կձեւավորենք, եւ ձեզ հետ միասին այդ հարցում էլ որոշ անելիքներ ունենք։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Իգիթյան, ժամանակի մեջ տեղավորվելու համար։

Այժմ ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Արման Աբովյանին։

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Հարգելի նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ճիշտն ասած մի քանի րոպե առաջ պրն Բաբաջանյանի ելույթը լսում էի եւ ապրեցի ոչ այնքան հաճելի պահեր։ Ըստ երեւույթին պրն Բաբաջանյանը տեղյակ է, որ ես երեք տարի աշխատել եմ Անդրանիկ Մանուկյանի խորհրդական։ Ես ունեմ մի քանի հարց։

Այն թեզերը, որ դուք հնչեցրել եք, հիմնականում ներգցվել են հայկական ինֆորմացիոն դաշտ ադրբեջանական կողմից։ Ի՞նչն է ձեզ ստիպում առհասարակ այստեղ, այս ամբիոնից նեոադրբեջանական թեզեր առաջ բրդել։

Ես տեսնում եմ՝ դուք ժպտում եք, ձեզ մոտ, նավերնո, ժպիտ է, հա՞, տիկին Սամսոնյան։

 Եվս մեկ անգամ կրկնում եմ՝ այստեղ բոլոր արտահայտությունները, որոնք եղան Ուկրաինայում ՀՀ նախկին դեսպան Անդրանիկ Մանուկյանի հասցեին, բացառապես բացահայտ սուտ էին եւ ասեմ ավելին՝ հիմնականում արտացոլում էին ադրբեջանական տեսակետը: Դա՝ մեկ։

Երկրորդ. ճիշտն ասած, ես զարմացած եմ, ես իրականում չէի սպասում, կարծում էի, որ մի քիչ ուրիշ ձեւով ելույթը կընթանար, ես պրն Բաբաջանյանի մասին եմ ասում, բայց ի՞նչն է ստիպում պրն Բաբաջանյանին՝ հանձինս «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր, այսօր ո՞ւմ ջրաղացին եք ջուր լցնում՝ ես, ճիշտն ասած, չհասկացա։

Հիմա՝ ավելի կոնկրետ։ Ինչ վերաբերում է Ուկրաինային, իսկ հարցրե՞լ եք ձեզ, պրն Բաբաջանյան, այն իրադարձությունները, որոնք 2014 թվականից Ուկրաինայում տեղի են ունենում, եւ երբ մենք տեսնում ենք, որ փոքրամասնությունների պահով, նկատի ունեմ ազգային փոքրամասնությունները Ուկրաինայում, եւ առհասարակ զանգվածային բավականին լուրջ զոհեր են եղել, բացի հայկական համայնքի ներկայացուցիչներից, զանգվածային զոհ չենք տվել։

Երկրորդ. առաջին անգամ Ուկրաինայում, ուկրաինական հեռուստատեսությամբ գնացել էր, դա հազարավոր օրինակներից մեկն է, հիմա արտաբերում եմ այն, ինչ հիշում եմ, առաջին անգամ գնացել էր ռեպորտաժ, որտեղ ԼՂՀ-ն, այն ժամանակ՝ Արցախի Հանրապետությունը, վերանվանվում էր, Արցախի Հանրապետությունը գրված էր, հենց իրենց հեռուստատեսությամբ, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն, նախագահ եւ այլն։

Բացի դրանից, չի եղել ոչ մի օր, որ պարոն Մանուկյանը, գիտե՞ք, տեղեկության ցանկ կա, ցավոք, ես իրավասու չեմ հնչեցնել, բայց ոչ մի օր չի եղել, որ պրն Մանուկյանը չծառայի իր հայրենիքին:

Դուք «քրեածին» բառն օգտագործեցիք։ Դա եւս պրոպագանդայի էլեմենտ է, կխնդրեի, ավելի ճիշտ, չէի խնդրի, մենք թույլ չենք տա, ես թույլ չեմ տա, որ այն մարդկանց մասին, ովքեր իրենց կյանքը զոհաբերել են մեր ժողովրդի համար, այս ամբիոնից սուտ, ապատեղեկատվություն հնչի: Ես կարող եմ բերել բազմաթիվ օրինակներ, բազմաթի՛վ։ Կարող եմ ասել ավելին։ Ադրբեջանական կողմն Ուկրաինայում, ես՝ աշխատելով որպես խորհրդական, անմիջապես թե՛ տեղյակ եմ եղել, թե՛ մասնակցել եմ հակազդելուն, անում էր ամեն ինչ նույն տեղեկատվական դաշտում, որ Անդրանիկ Մանուկյանին հետ կանչեն դեռ նախկին իշխանությունների օրոք։

Եվս մեկ անգամ կրկնեմ՝ չեմ հասկանում ի՞նչն է ստիպում ադրբեջանական թեզերը՝ սենց ներմուծած հայկական տեղեկատվական դաշտ, հնչեցնել։

Ճիշտն ասած, ելույթիս նպատակը, որ նպատակ ունեի ելույթ ունենալ, արդեն ես կվերաձեւավորեմ եւ ավելի մանրամասն Ուկրաինայի մասին կխոսեմ։

Պրն Բաբաջանյան, ի՞նչ հարաբերությունների մասին է խոսքը գնում, որ վատացել էին հարաբերությունները։ Վատացել էին հարաբերությունները, խնդրում եմ՝ ի՞նչ օրինակ, քվեարկությունների մասի՞ն է խոսքը գնում տարբեր հարթակներում։ Ի՞նչն է ստիպում զրպարտել, այ, պետք է այդ հարցը մի հատ հասկակալ. ի՞նչն է ձեզ ստիպում շարունակական զրպարտությունով զբաղվել (աղմուկ դահլիճում):

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Խնդրում եմ դահլիճում պահպանել լռություն։

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Խնդրում եմ ինձ մի ընդհատեք, պրն Մարուքյան։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, դահլիճում պահպանեք լռություն, գործընկերներ, այդպես չի կարելի։

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Եվս մեկ անգամ, պրն Բաբաջանյան... (վիճում են, լսվում է պրն Մարուքյանի ձայնը՝ էս կարո՞ղ է հին Հայաստանում...)

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

 -Պրն Մարուքյան, թույլ կտա՞ք ես վերջացնեմ, պրն Մարուքյան, ի՞նչ հին Հայաստան։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Մարուքյան, հարգելի գործընկերներ, պահպանեք լռություն եւ հարգանք միմյանց նկատմամբ (դահլիճում վեճը շարունակվում է):

Հարգելի պատգամավորներ, ես խնդրում եմ պահպանել միմյանց եւ նախագահության նկատմամբ հարգանքը։ Հերթագրվեք ելույթների համար, մոտեցեք ամբիոնին եւ այդպես խոսեք։

Խնդրում եմ եւ պահանջում պահպանել հարգանք ԱԺ պատգամավորի կարեւոր ինստիտուտի նկատմամբ, միմյանց նկատմամբ եւ նաեւ նախագահության նկատմամբ։ Հետայսու խնդրում եմ այդպիսի ելույթներ եւ հարաբերություններ, եթե կարիք կա, պարզել դահլիճից դուրս։ Շարունակեք, պրն Աբովյան։

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ «Լուսավոր Հայաստան»-ի իմ գործընկերներին    խորհուրդ կտամ չզբաղվել ուրիշ պետության հակահայկական, դա հակամանուկյան պրոպագանդա չէ, հակահայկական պրոպագանդայի թեզերի ներմուծումով։ Դա՝ մեկ։

Եվ երկրորդ. գիտե՞ք, երբ այդ բոլոր թեզերը ներգցվում էին, իրենք ունեին հստակ նպատակ՝ վարկաբեկել ամենաէֆեկտիվ, այո՛, ամենաէֆեկտիվ դեսպանին հետսովետական տարածքում եւ ոչ միայն հետսովետական տարածքում։

Ես համաձայն եմ պրն Մադաթյանի հետ, կարծում եմ, որ ոչ ոք «Լուսավոր Հայաստան»-ից, պրն Բաբաջանյանը նույնիսկ մի, չգիտեմ, հարց կամ ինչ-որ մի կարծիք տեղի հայ համայնքից կա՛մ չեն լսել, կա՛մ լսել են եւ այսօր՝ ինչ-ինչ պատճառներով, նպատակահարմար չեն գտնում արտահայտել։

Ես կարող եմ ասել, գիտե՞ք ինչ, թող ինձ ների պրն Մանուկյանը, մի քիչ կբացեմ չակերտները...

Կներեք, կլինի՞ ինձ չընդհատեք։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Աղազարյան, համեցեք ամբիոնի մոտ, գրանցվեք ելույթի համար եւ խոսեք, ելույթները մի ընդհատեք։

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Չէ, կարելի՞ է՝ ինձ չընդհատեք, ես ձեզ ընդհատո՞ւմ եմ, ինչի՞ համար եք ինձ ընդհատում։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Աղազարյան, ԱԺ պատգամավորն այս ամբիոնից իրեն հատկացված ժամանակում կարող է խոսել, ինչի մասին ուզում է։

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Ուրեմն, իրավունք չունեք ինձ ուղղորդել՝ ես ինչ եմ խոսելու, խնդրում եմ ինձ մի ընդհատեք։

Եվս մեկ անգամ, եթե իմ գործընկերներին հետաքրքիր կլինի, ես այս ամբիոնից եւս մեկ անգամ կրկնում եմ՝ իրավասու չեմ որոշակի տեղեկություն ասել, բայց կարող եմ նույն պրն Բաբաջանյանին կամ նույն պրն Մարուքյանին, կամ առհասարակ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությանը մի երկու փաստ բերել, երբ իր կյանքը վտանգելով, ուղղակի իր կյանքը վտանգելով՝ Անդրանիկ Մանուկյանը պաշտպանում էր հայ ազգի եւ ՀՀ շահերը։ Պատասխանատու եմ իմ ասած ամեն բառի համար։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Աբովյան։ Ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Նարեկ Մկրտչյանին։

Մինչ այդ, ուզում եմ կրկին հիշեցնել բոլոր խմբակցությունների պատգամավորներին՝ իրենց հատկացված ժամանակում ԱԺ պատգամավորն իրավունք ունի եւ կարող է խոսել, ինչի մասին ուզում է։ Խնդրում եմ հնարավորինս զերծ մնալ տեղերից ռեպլիկներ անելուց։ Հերթագրվեք, մոտեցեք եւ խոսեք։

Համեցեք, պրն Մկրտչյան։

Ն.ՄԿՐՏՉՅԱՆ

-Հարգելի պրն խոսնակ, հարգարժան գործընկերներ, նախ՝ անդրադառնալով պրն Բաբաջանյանի մտահոգությանը, կուզենայի արձանագրել. դա անհերքելի փաստ է, որ հեղափոխությունից հետո գործադիրի՝ դեսպանների նոր նշանակումները բացառապես հիմնված են դիվանագետ լինելու սկզբունքի վրա։ Կարող եմ ձեզ վստահեցնել, որ գործադիրը շարունակելու է իր այս սկզբունքը։

Շարունակում եմ մնալ իմ այն մտքին՝ պրն Ռուբինյանի թեկնածության առաջադրման առումով, որ երեկ իմ ելույթի ժամանակ ներկայացրեցի, եւ անդրադառնալով իմ՝ դեսպանների՝ ԱԺ-ին պատասխանատու լինելու երեկվա հարցին, որին պրն Ռուբինյանը պատասխանեց եւ պրն Բաբաջանյանը պատրաստակամություն հայտնեց, շնորհակալություն դրա համար, որպեսզի քննարկենք այդ հարցը։

Եվ ընդունում եմ, պրն Վարդանյան, որ, այո՛, չնայած կան երկրներ, որտեղ դեսպաններ երկրի առաջնորդի կողմից նշանակում է պառլամենտը, բայց մեր երկրի պարագայում Սահմանադրության հետ կապված խնդիր ունենք, բայց, այնուամենայնիվ, կա տարբերակ՝ դեսպանների եւ ԱԺ փոխհարաբերությունների կանոնակարգման ուղղությամբ։

Օրինակ, նախագահի նշանակումից հետո, բայց գործուղումից առաջ կարելի է դեսպաններին հրավիրել ԱԺ արտաքին քաղաքականությանն առնչվող երեք հանձնաժողովների՝ Եվրաինտեգրման, արտաքին հարաբերությունների, տարածաշրջանային եւ Եվրասիական ինտեգրման եւ բարեկամական խմբերի առջեւ ներկայացնելու իրենց անելիքները, եւ հետո, երբ երկու տարին մեկ տեղի է ունենում դեսպանահավաք, կրկին դեսպաններին հրավիրել ԱԺ, որ նրանք ներկայացնեն իրենց կատարած գործի եւ կատարվելիք գործի մասին։

Սա, նախկինում, եթե որոշ դեպքերից հետո հրավիրվել են դեսպանները ԱԺ կոնկրետ հանձնաժողով, ապա կարելի է կանոնակարգել եւ այսպես անդրադարձնել բոլոր դեսպաններին։

Անդրադառնալով արտաքին քաղաքականության հայեցակարգին՝ ցանկանում եմ նշել, որ արտաքին քաղաքականության հայեցակարգ մենք չունենք, եւ լավ կլինի, որպեսզի հայեցակարգային մի փաստաթուղթ ընդունվի եւ այդ փաստաթուղթը նաեւ սինխրոնիզացվի մեր պառլամենտական դիվանագիտության մոտեցումներին եւ առաջնահերթություններին։

Հավատարիմ մնալով ՀՀ արտաքին քաղաքականության այսպես հավասարակշռող եւ փոխշահավետ արտաքին քաղաքականության սկզբունքներին՝ կարելի է նաեւ այդ քննարկվող փաստաթղթում, որը լավ կլինի, որպեսզի սկսել դրա քննարկումը, հստակ արձանագրել ՀՀ դերը նախ իբրեւ կամուրջ՝ ԵԱՏՄ-ի միջեւ, ինչպես նաեւ դիտարկել ՀՀ-ն՝ իբրեւ նոր կամուրջ՝ ԵԱՏՄ-ի եւ ֆրանկոֆոն երկրների միջեւ։

Այո՛, պրն Ռուբինյան, համաձայն եմ ձեզ հետ, որ ՀՀ-ն պետք է ուշի ուշով հետեւի փոփոխվող աշխարհին եւ իր ձեռքը պահի այդ փոփոխությունների եւ զարգացումների զարկերակին վրա։ Այդ զարկերակի կիզակետում է գտնվում մեր մայրցամաքը, որտեղ գտնվում են երկրագնդի երեք ամենաակտիվ տնտեսական գոտիներից առնվազն երկուսը՝ արեւմտաեվրոպականը եւ արեւելաասիականը։

Այսպիսով, մենք հնարավորություն ունենք մաս կազմել կամ մեր համեստ չափաբաժինն ունենալ այստեղ, եւ դրա համար կան բոլոր նախադրյալները։ Հենց ձեր նշած պրոակտիվ արտաքին քաղաքականության շնորհիվ, օրինակ, եթե փորձենք հստակ քայլեր անել եւ մաս կազմել աշխարհի երկրորդ տնտեսության՝ Չինաստանի, մետաքսի ճանապարհի վերականգնման նախագծերին, որին հասնելու տարբերակներից մեկը, օրինակ, Հայաստան-Իրան երկաթգծի շինարարության սկսելը կլինի, որը մեզ հնարավորություն կտա նաեւ մուտք ունենալ ծոցի եւ Մերձավոր Արեւելքի երկրների շուկաներ, ինչպես նաեւ սա ռազմավարական նշանակություն ունի ՀՀ համար։ Այս առումով ցանկանում եմ ընդգծել Հայաստան-Իրան-Վրաստան եռակողմ հարաբերությունների զարգացումը, որի հետեւողական զարգացումը կարող է հանգեցնել, օրինակ, Բաքու-Թբիլիսի-Ջեհյան նավթամուղի նոր այլընտրանքին, օրինակ, Թեհրան-Հրազդան-Փոթի տարբերակով։

Կրկին կցանկանայի իմ գործընկերներին կոչ անել՝ ընտրության ժամանակ քվեարկել պրն Ռուբինյանի օգտին։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Մկրտչյան։

Ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում պրն Մարուքյանին։ Համեցեք։

Է.ՄԱՐՈՒՔՅԱՆ

-Հարգելի ԱԺ նախագահ, հարգելի տեղակալներ, հարգելի գործընկերներ, երբ ես գրանցվեցի ելույթ ունենալու համար, ո՛չ գիտեի պրն Բաբաջանյանի ելույթի բովանդակությունը, ո՛չ էլ կանխատեսում էի, որ հետագայում ինչ կլինի։

Ես կարծում եմ, որ դեռ հունի մեջ չենք ընկել, պետք է հունի մեջ ընկնենք եւ պետք է կարողանանք այս ամբիոնից քաղաքական ելույթներ լսել։ Ելույթը, ըստ էության, ամբողջապես քաղաքական ելույթ էր, եւ պրն Բաբաջանյանը խոսում էր նախորդ իշխանությունների արտաքին քաղաքականությունից, թե ինչպես են վարել արտաքին քաղաքականություն եւ ինչպիսի նշանակումներ են ունեցել։ Խոսքը գնում էր առաջին հերթին ոչ պրոֆեսիոնալ նշանակումների մասին, այսինքն՝ որ նշանակումներ են եղել եւ այդ նշանակումները  չեն եղել  դիվանագիտական կորպուսից։ Դրանք կոչվում են քաղաքական նշանակումներ։

Հիմա՝ այն, ինչ պրն Բաբաջանյանն այստեղ նշեց, մամուլում հրապարակվել է, ինչի մասին խոսեց, այդ հրապարակումները եղել են։ Հիմա, եթե մյուս դեսպանների հարազատներն այստեղ չեն,  ասենք՝ օգնականն այստեղ չի, չգիտեմ՝ Վրաստանի դեսպանի, ու չի պատասխանում կամ չգիտեմ։ Ես կարծում եմ, որ ընդհանրապես  պետք չի դա ընդունել որպես անձնական ինչ-որ բան, որովհետեւ խոսքը գնում է նախորդ իշխանությունների վարած արտաքին քաղաքականության մասին, եւ ի՞նչ եք կարծում՝ մենք կարող ենք, օրինակ, Ռուսաստանի, Վրաստանի դեսպանից խոսել, Ուկրաինայի դեսպանից չխոսե՞լ, Միացյալ Նահանգներից խոսել, նման կարեւոր երկրից չխոսե՞լ։ Չի՛ լինի այդպես։

Եվ մամուլում եղել են հրապարակումներ, պրն Աբովյանը դուրս է եկել, երբ օգնական էր, թող հերքում տար կամ, չգիտեմ, ասեին, որ բան է, բայց ինչ ասվեց այստեղ՝ մամուլում հրապարակված փաստեր են։

Ես ուզում եմ ասել հետեւյալը, ժողովուրդ, մենք այստեղ չենք եկել ինչ-որ անձնական պատերազմներ մղելու, եւ ելույթն ամբողջությամբ քաղաքական ելույթ էր։ Պետք է սովորենք մեկս մյուսի քաղաքական ելույթները հանգիստ լսել եւ նաեւ, ես կրկնում եմ, հին Հայաստանի, այսպես ձեւակերպեմ, հա՞, խորհրդարանում տեղի ունեցած բաները բացառենք այս խորհրդարանում՝ տեղից գոռալ, ճվալ, հասկանում եմ՝ էմոցիաներ են, բայց կարող ենք, չէ՞, գրանցվել, կարող եք հիմա հաջորդ նախագահի քննարկման ժամանակ էլ գրանցվել՝ ինչ ասելիք ունեք՝ ասել: Բայց այդ կարգը, ես ուղղակի խնդրում եմ իմ գործընկերներին եւ բոլորին, կապ չունի՝ ո՞վ է, ո՞վ չի,  ես էլ եմ ինձ զսպելու, ես էլ եմ շատ ուզում, օրինակ, պահեր կան՝ տեղից գոռալ։ Բազմաթիվ դեպքեր են եղել, նախկինում արել եմ, հիմա փորձելու եմ չանել: Կարող է մի օր էլ ինձ մոտ չստացվի, բայց... Ասածս հետեւյալն է. ժողովուրդ ջան, եկեք այդ բաներից վեր կանգնենք, այս խորհրդարանն անձնական հարաբերություններ լուծելու դաշտ չի, եւ այստեղ մենք հիմա խոսում ենք արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահի ընտրության մասին։ Եթե մենք պատմական դիսկուրս չանենք, թե ինչպես է եղել այդ քաղաքականությունը, ինչպես են մարդիկ նշանակվել, ինչ են արել, ոնց են արել, չենք կարող ապագային միտված քայլեր անել, ասել՝ ապագայում այսպես պետք է լինի։ Էս է հարցը։

Հիմա պարզ է, որ սուբյեկտիվ պահ կա, պրն Աբովյանը երկար տարիներ աշխատել է այդ մարդու հետ, սուբյեկտիվ պահ կա, հա՛, հասկանալի է, էմոցիաներ կան, բայց օբյեկտիվ քաղաքական գնահատականների կոնտեքստում եկեք մեր սուբյեկտիվ մոտեցումները չբերենք։ Հիմա էս մեկին շատ եմ սիրում, էն մեկին քիչ եմ սիրում, էն մեկին կարող ա ատելիս էլ լինեմ։ Հիմա ի՞նչ, բերեմ այս ամբիո՞ն։ Վաղն էլ կարող է մեկը ստեղից գա, ասենք, չգիտեմ՝ հորեղբորս տղային քննադատի, հիմա ես գամ, պաշտպանե՞մ։

Այս առումով ես ուղղակի, այդ թվում՝ բոլորիս, կոչ եմ անում, որ մենք ձեռնպահ մնանք նախկին ԱԺ-ում ունեցած մեր բաներից։

Եվ մյուս հանգամանքը։ Ես այս ամբիոնից լսել եմ ինչ ասես։ Օրինակ, չգիտեմ՝ ընդդիմությունը մի բան էր ասում, ասում էին՝ հա, դուք ադրբեջանական թեզերն եք..., Ադրբեջանի ականջը կանչի, Ադրբեջանի ջրաղացին ջուր լցրեցիք, բան։ Ես ուղղակի հորդորում եմ իմ գործընկերներին, որ էդ դաշտը չմտնել։

Զրպարտություն, բան… Եթե զրպարտություն, կա, դատի տվեք, գնացեք դատարանում ապացուցեք, վիճեք։ Խորհրդարանը զրպարտություններ հերքելու կամ հաստատելու վայր չի։

Եվ պետք է ասեմ նաեւ՝ ԱԺ նախագահը շատ կարեւոր դիտարկում արեց. մենք պիտի սովորենք քաղաքական ելույթներ ունենալ ու լսել քաղաքական ելույթներ։ Եվ այս առումով ԱԺ պատգամավորը պաշտպանված է Սահմանադրությամբ՝ այս ամբիոնից եւ խորհրդարանական հարթակներում եւ իր մասնագիտական սահմանադրական գործունեությունն իրականացնելիս իր կարծիքը հայտնել։ Կարող են բազմաթիվ մարդիկ համաձայն չլինել այդ կարծիքի հետ, բայց չի՛ կարող պատգամավորը հետապնդվել՝ իր կարծիքն արտահայտելու համար, ընդ որում՝ որեւէ կերպ՝ թե՛ քաղաքականապես, թե՛ անձնական եւ թե՛ այլ իրավիճակներում։

Իմ ամբողջ ելույթն ուղղակի փչացավ, ինչ-որ մտածում էի, որ պետք է ասեմ։

Հիմա՝ պրն Ռուբինյանի ընտրության հետ կապված։

Ես պետք է ասեմ, պրն Ռուբինյան, որ ինքս աշխատել եմ արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովում։ Ժամանակին անկախ պատգամավորներն իմ նախաձեռնությամբ եւ գործընկերների աջակցությամբ այնպես եղավ, որ ստացվեց, որ փոքր ընդդիմադիր ֆրակցիաները եւ անկախ պատգամավորներն իրավունք ստացան մեկից ավելի խմբակցություններում անդամակցել եւ աշխատել։ Ես աշխատում էի երեք հանձնաժողովներում՝ պաշտպանության, արտաքին հարաբերությունների եւ պետաիրավական։

Բազմաթիվ լավ ավանդույթներ են ձեւավորվել, եւ պրն Գորգիսյանի հարցը դրա մասին էր։ Դուք ասում եք՝ մենք պետք է առաջ նայենք, հետ չնայենք։ Հետ նայելու առումով, եթե լավ փորձ կա, պետք է լավ փորձն օգտագործենք։ Մի առիթով նաեւ պրն Փաշինյանն էր սրա մասին խոսել, որ եթե լավ բաներ կան, պետք է շարունակենք։

Օրինակ, ես մի քանի օրինակ կարող եմ բերել։ Մենք ունենում էինք փակ հանդիպումներ, օրինակ՝ դեսպանների հետ։ Դեսպանները գալիս էին, եւ արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովը փակ հանդիպում էր ունենում դեսպանների հետ, խոսում էինք, քննարկում էինք, եւ դա մնում էր փակ։ Այսինքն՝ լավագույն դեպքում Chatham House կանոնները կարող էին կիրառվել, բայց մենք առաջին ձեռքից տեղեկություններ էինք ստանում։

Երկրորդ լավ ավանդույթը, որ կար, որը վերջին տարիներին ներդրվեց, ի դեպ, ասեմ նաեւ՝ մեր լոբբինգով, որ երբ դեսպան էր նշանակվում,  դեսպանը պիտի գա խորհրդարան, պարզ է, որ ոչ ֆորմալ, այսինքն՝ դրա սահմանադրաիրավական հենքը չկա, բայց մեծ հաշվով դեսպանը պիտի գա խորհրդարան, ծանոթանա արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի հետ, մարդիկ հարցեր կարող է ունենան, կոնկրետ, որ երկիր գնում է, այդ երկրի հետ կապված՝ բաներ ունենան ասելու։ Սա նույնպես շատ լավ ավանդույթ էր, եւ բավականին հետաքրքիր ստացվեց, երբ մենք այն ներդրեցինք, եւ սկսեցին նորանշանակ դեսպանները գալ։ Դուք գիտեք, որ երբ դեսպանը նոր է նշանակվում, դրանից անմիջապես հետո, այսինքն՝ մոտավորապես մեկ կամ երկու ամիս, այստեղ նա դեռ պատրաստվում է, այդ ընթացքում դեսպանները գալիս էին խորհրդարան։

Եվ շատ այլ նախաձեռնություններ, որ արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովն ունեցել է. քաղաքացիական հասարակության սեկտորից փորձագիտական խումբ ձեւավորելու, մարդկանց, ասենք՝ ՀԿ սեկտորի կարծիքները, փորձագիտական կարծիքները լսելու առումով։

Ես կարծում եմ, որ լավ ավանդույթները պիտի պահենք եւ, այո՛, ապագային նայելով՝ նոր ավանդույթներ ձեւավորենք։ Եվ ամեն ինչ անենք, որ այն թեզը, որ արտաքին քաղաքականություն է մշակվում եւ իրականացվում է գործադիր իշխանության կողմից, բայց միեւնույն ժամանակ խորհրդարանական դիվանագիտության հարթակն ունենք, որեւէ կերպ չճնշի մեզ, եւ որպես խորհրդարանական երկրի պատգամավոր, ես կարծում եմ, որ մենք մեր խոսքը պիտի ունենանք։ Այլ բան է, որ մեր խոսքը պարտադիր չի լինի, որովհետեւ գործադիր իշխանությունն է արտաքին քաղաքականությունն ամբողջությամբ վարում, բայց մեր խոսքը խորհրդատվական բնույթի կարող է ծառայել։

Եվ մյուս կողմից՝ շատ կարեւոր է այստեղ, որ խորհրդարանական դիվանագիտության հատվածը շատ ազատ է։ Այսինքն՝ պատգամավորներն ավելի ազատ են՝ խոսելու, արտահայտվելու, քան գործադիր իշխանության ներկայացուցիչները։ Այս առումով շատ կարեւոր է, որ արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովը լինի թիկունքն արտաքին գործերի նախարարության, նաեւ մյուս կողմից՝ այն նախորդ պրակտիկան, որ կար, որ ինչ հարց լիներ, ի՛նչ հարց լիներ, մենք հարցնում էինք, ասում էին՝ մենք զբաղվում ենք այդ հարցով, բայց դա գաղտնի է, որ տենց բան մի արեք։ Այսինքն՝ նաեւ այս առումով ես կարծում եմ, որ պետք է այս մոտեցումն էլ կոտրել եւ... Այն, ինչ գաղտնի է, դա բոլորը հասկանում են, բայց ամեն ինչ, երբ չկա ոչ մի արձագանք՝ ԱԳՆ-ից, արդեն պատգամավորներս ենք արձագանքում, հետո ԱԳՆ-ն արձագանքում է, հետո ասում էին՝ դե աշխատում էինք, ուղղակի դուք չգիտեիք կամ հրապարակային չէր։ Այս մոտեցումներն էլ պետք է վերանայվեն կարծում եմ, որովհետեւ դա էլ մտնում է այն թեզի մեջ, որ չի՛ կարող ՀՀ քաղաքացիների թիկունքում որեւէ գործընթաց, որեւէ պրոցես տեղի ունենալ, եւ մենք չիմանանք։

Կարծում եմ՝ այսքանը։ Որքան հիշեցի՝ ինչ պետք է ասեի, ես խոսեցի, նաեւ կարծում եմ՝ տարբեր խորհրդարանական հարթակներում միջազգային պատվիրակությունների կազմում «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունն ակտիվորեն ներգրավված կլինի, նաեւ եվրոպական քաղաքական հարթույթում՝ նույնպես, մենք մեր կապերը՝ հանուն ՀՀ-ի, օգտագործելու ենք թե՛ Վաշինգտոնում, թե՛ Բրյուսելում, թե՛ Մոսկվայում ունեցած մեր հնարավորությունները։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Մարուքյան։ Չեմ կարող չհամաձայնել ձեզ հետ, հատկապես՝ երբ հղում եք անում ինձ։

Իսկ այժմ ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Շիրակ Թորոսյանին։

Շ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգարժան փոխխոսնակներ, հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, նախ մինչ բուն խոսքիս անցնելը, ուղղակի խնդրում եմ, հորդորում եմ միմյանց հանդեպ ցուցաբերել կոռեկտություն եւ մեր շփումները եւ աշխատանքն իրականացնել քաղաքակիրթ միջավայրում։

Ինչ վերաբերում է բուն թեմային, սիրելի բարեկամներ, մենք բոլորս գիտենք, որ պառլամենտը, ՀՀ խորհրդարանն արտաքին քաղաքականություն իրականացնող սահմանադրական մարմին է, եւ պառլամենտի արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովն այդ քաղաքականության իրականացման կրողն ու նախաձեռնողն է։ Այս տեսանկյունից արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովը հանդիսանում է ՀՀ արտաքին քաղաքականության իրականացման կարեւորագույն մարմիններից մեկը՝ իհարկե, արտաքին գործերի նախարարության հետ սերտ համագործակցաբար՝ բնականաբար, ԱԺ ղեկավարության եւ, ընդհանրապես, Կառավարության հետ սերտ համագործակցաբար։ Եվ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահի դերակատարումն այս առումով եւս խիստ բարձր եւ պատասխանատու պետք է լինի։

Արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի որպես 11 կամ ավելի՝ 12-ամյա երկար տարիներ անդամակցող պատգամավոր, հանձնաժողովում կան որոշակի դրական ավանդույթներ, որոնք իրականում, այո՛, պետք է պահպանվեն, շարունակվեն եւ խորացվեն, մասնավորապես՝ ՀՀ արտաքին գործերի նախարարի հետ մշտական փակ հանդիպումները, ՀՀ-ում հավատարմագրված օտարերկրյա դեսպանների հետ հաճախակի փակ հանդիպումները, որտեղ ըստ էության եւ մանրակրկիտ ու բաց տեքստով զրույցներ են տեղի ունենում, եւ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովն ու պատգամավորները տեղեկացվում են առարկայորեն վարվող քաղաքականության ընթացիկ վիճակի մասին։

Կարծում եմ, որ խորհրդարանական պատվիրակությունները եւս իրենց գործունեության ընթացքում պետք է սերտ համագործակցեն արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի հետ եւ ներդաշնակեցնեն ու համաձայնեցնեն այն վարվելիք քաղաքականությունը, որն իրականացվում է կարեւորագույն միջազգային հարթակներում՝ դա լինի ԵԽԽՎ խորհրդարանական վեհաժողովը, ԵԱՀԿ, լինի ՀԱՊԿ, ԵԱՏՄ եւ այլ ձեւաչափերում։

Այո՛, ՀՀ կողմից նշանակվող դեսպանները եւս պետք է հաճախակի շփումներ ունենան արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի հետ։ Պետք է արձանագրենք, որ, ցավոք, մենք այստեղ ունենք բացթողում։ Լինելով խորհրդարանական հանրապետություն՝ մենք նկատի չենք ունեցել, որ նշանակվող դեսպանները պետք է նաեւ անցնեն ԱԺ խողովակով։ Կան աշխարհում շատ երկրներ, ովքեր ունեն նախագահական կառավարման համակարգ, բայց մինչեւ դեսպանի թեկնածուն չի անցնում պառլամենտի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովով, չի ստանում, այսպես ասենք, դրական վերաբերմունք, ապա չի նշանակվում դեսպան։ Բայց, քանի որ մենք արդեն իսկ ունենք այս բացթողումը, այո՛, ֆորմալ առումով շատ ճիշտ է, որպեսզի նշանակվող դեսպաններն անցնեն պառլամենտական այս խողովակով, ինչպես նաեւ պարբերաբար հայրենիք աշխատանքային կամ այլ նպատակով այցերի դեպքում առիթն օգտագործենք եւ շփվենք մեր նշանակած դեսպանների հետ՝ ընթացիկ քաղաքականության եւ մանրամասներին ծանոթանալու համար։

Շատ եմ կարեւորում արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի սերտ շփումներն Արցախի իր գործընկերների հետ։ Կարծում եմ, որ պարբերաբար պետք է կազմակերպվեն հանձնաժողովի արտագնա նիստեր Ստեփանակերտում, եւ մեր գործընկերների հետ քննարկվեն նախ եւ առաջ Արցախի Հանրապետությանը հետաքրքրող արտաքին քաղաքական շատ եւ շատ հարցեր, քանզի Արցախի Հանրապետությունը միջազգայնորեն ճանաչված չէ եւ շատ խորհրդարանական հարթակներում չի կարող այն արդյունավետությամբ ներկայանալ, ինչպես դա կարող ենք անել մենք՝ աջակցելով մեր երկրորդ հայկական հանրապետությանը։

Կարծում եմ, որ մեր ռազմավարական եւ գործընկերային երկրների համապատասխան հանձնաժողովների հետ եւս պետք է սերտորեն համագործակցենք, նախկինում այդպիսի պրակտիկա մենք ունեցել ենք, մասնավորապես՝ փոխադարձ հանդիպումներ եւ այցելություններ ՌԴ-ի համապատասխան հանձնաժողովի հետ, ինչպես նաեւ Վրաստանի համապատասխան հանձնաժողովի հետ։ Կարծում եմ՝ խորհրդարանական դիվանագիտության այս հարթակները շատ արդյունավետ եւ օգտակար են լինելու մեր արտաքին քաղաքականությունն իրացնելու եւ կերտելու գործում։

Մենք պետք է շատ ակտիվ լինենք նաեւ մեր առաջնահերթությունների հարցում։ Այո, դա Արցախի հիմնախնդիրն է եւ ցեղասպանության ճանաչման դատապարտման հարցն է։ Ես շատ ուրախացա, սիրելի բարեկամներ, որ դահլիճում կան բազմաթիվ պատմաբաններ, միջազգայնագետներ, ովքեր մասնագիտորեն են տիրապետում ցեղասպանության խնդրին, եւ դա շատ կարեւոր է մեր արտաքին քաղաքական  այդ առաջնահերթությունն առաջ մղելու համար։ Արցախի հարցում, կարծում եմ՝ որեւէ այլ մեկնաբանություն չի կարող լինել, եւ մեր հանձնաժողովի, ինչու եմ ասում մեր, որովհետեւ հավակնում եմ անդամակցել արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովին վերստին, չորրորդ անգամ, եւ կարծում եմ, որ  մեր բոլոր ջանքերը պետք է ներդնենք Արցախի հիմնախնդիրը հայանպաստ լուծման հասցնելու համար։

Սիրելի բարեկամներ, մեկ շատ կարեւոր բանի եմ ուզում անդրադառնալ՝ միջազգային իրավական նորմերի, միջազգայնորեն ճանաչված նորմերի ճիշտ եւ դիպում օգտագործումը մեր արտաքին քաղաքականության մեջ։ Այն հաճախ միամտորեն կամ, այսպես, մեր հակառակորդները դիտմամբ, դիտավորյալ բերում, փորձում են նույն հարթության վրա դնել ազգերի ինքնորոշման իրավունքը եւ տարածքային ամբողջականության իրավունքը։

Սիրելի բարեկամներ, սրանք երբեք չեն կարող դրվել մեկ հարթության վրա, մոռացեք այդ մասին։ Տարածքն անշունչ իր է, հող է, գետին է։ Տարածքը ոգի է ստանում, տարածքը դառնում է հայրենիք, երբ նրա վրա ապրող մարդ կա, եւ այստեղ մարդու ձգտումն ու մղումն է առաջնային եւ ոչ երբեք՝ տարածքի նկատմամբ ինչ-որ մեկի հավակնությունը։ Եթե կա տարածքի վրա ապրող բնիկ ժողովուրդ, ով ունի ինքնորոշման մղում, միտում, ձգտում, առաջնայինը միանշանակ միշտ դա է լինելու, եւ երբեք մենք չենք կարող ասել, որ ինչ-որ մեկն ինչ-որ ագրեսիվ հավակնություն ունի ինչ-որ մի երկրի կամ տարածքի նկատմամբ, ու դա կարող է դառնալ առաջնային, եթե հիմնավորում է, որ նախկինում, չգիտեմ, ինչ-որ մի Ստալինի կամայական որոշմամբ դարձել է մեկ այլ երկրի պատկանելիության տարածք։

Այո՛, միջազգային իրավական նորմերը պետք է մենք ճշգրտված, ուղղորդավորված եւ թիրախային օգտագործենք՝ մեր դատն արդարացի լուծելու համար։

Միջազգային իրավական նորմերից ենք խոսում։ Մենք այսօր զրկված ենք պրակտիկորեն Թուրքիայի կողմից ծովային ելքի հնարավորությունից։ Եթե Վրաստանի բարեկամական վերաբերմունքը չլինի, պատկերացնո՞ւմ եք մեր վիճակը, համաշխարհային առեւտրից ինչպես ենք հեռու մնալու՝ առանց ծովի հնարավորության։ Իհարկե, Իրանը եւս այդ հնարավորությունը մեզ տրամադրում է, բայց Իրանի ծովային ելքի հնարավորությունը մեզ համար այնքան արդյունավետ չէ։

Այո, գոյություն ունի միջազգային ծովային կոնվենցիա, դեպի ծով ելք չունեցող երկրների իրավունքների պաշտպանության կոնվենցիա։ Եվ այս միջազգային իրավական նորմերը շատ հստակ մենք պետք է օգտագործենք։ Այ, կա Սեւծովյան տնտեսական համագործակցության կազմակերպություն։ Ի՞նչ տնտեսական համագործակցության մասին է, երբ առնվազն մեծ Սեւծովյան ուժեղ երկիր, ասենք, Թուրքիան, փակել է սահմանները մեր դեմ։ Արդյո՞ք մենք այդ խնդիրն անընդհատ պետք է չբարձրաձայնենք, որովհետեւ առնվազն ինչո՞ւ մենակ Սեւ ծովով, նաեւ Միջերկրական ծովով։ Ասենք՝ Ալեքսանդրետի, Մերսինի նավահանգիստները, որոնք մեզ համար շատ արդյունավետ կարող են լինել, այսօր փակված են դրանք։ Միջազգային հանրությունն ինչպե՞ս է վերաբերում այս ամենին։

Իհարկե, շատ խոսելիք կա, այլ առիթով ես, բնականաբար, կխոսեմ եւ՛ Ռուսաստանի, եւ՛ ՀԱՊԿ-ի, եւ՛ ԵԱՏՄ-ի, եւ՛ եվրակառույցների մեր հարաբերությունների խորացման վերաբերյալ, բայց ուզում եմ չմոռանալ, նաեւ նշել Ռուբեն Ռուբինյանի թեկնածության կարեւորությունը։

Երկար տարիներ եմ ճանաչում, սկսած 2007-2008թթ., երբ նա միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետի ուսանող էր, եւ ես առիթ եմ ունեցել, պատիվ եմ ունեցել դասավանդել առնվազն երկու անկյունաքարային առարկա, որոնք կարծում եմ՝ նաեւ Ռուբինյանի մասնագիտական որակների վրա դրականորեն են ազդել՝ նոր շրջանի հայ դիվանագիտություն, հայկական հարց, Հայոց ցեղասպանության հիմնախնդիրներ։

Մասնագիտական կրթությունը ստանալով Հայաստանում՝ Ռուբինյանը շարունակել է իր կրթությունն Անգլիայում, Լեհաստանում՝ ձեռք բերելով քաղաքագիտության, եվրոպագիտության մասնագիտություններ։ ԱԳՆ-ի իր աշխատանքը փոխնախարարի պաշտոնում էականորեն նպաստելու է արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահի պաշտոնում նրա գործունեության արդյունավետությանը։ Ես բոլորիդ, իհարկե, նաեւ ընդդիմադիր խմբակցություններին, կհորդորեմ քվեարկել արժանի թեկնածուի օգտին՝ հուսալով եւ վստահ լինելով, որ Ռուբեն Ռուբինյանը պատվով կկատարի իրեն վստահված պաշտոնը։  Շնորհակալություն, կներեք՝ մի քանի վայրկյան չարաշահելու համար։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Զբաղեցրեք ձեր տեղը, պրն Թորոսյան։

Եվ վերջին ելույթի համար՝ պրն Կոնջորյան։ Համեցեք։

Հ.ԿՈՆՋՈՐՅԱՆ

-Մեծարգո պրն նախագահ, հարգարժան փոխխոսնակներ, հարգարժան գործընկերներ, քննարկում ենք շատ կարեւոր հարց՝ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահի թեկնածությունը։ Հնչեցին բազմաթիվ առանցքային ու կարեւոր մտքեր, որոնց մի մասն արդեն չկրկնվելու համար ես չեմ նշի, պարզապես կցանկանամ նախ՝ շեշտել, պրն Ռուբինյանը նաեւ խոսեց իր ելույթում, հանրային լսումների կարեւորությունը, որովհետեւ նախկին իշխանությունների արտաքին քաղաքականության գործունեության եւ պրակտիկայի արդյունքում շատ հաճախ մեր հանրության մոտ, նաեւ մեր արտաքին քաղաքականության նկատմամբ մշտապես եղել է սկեպտիկ վերաբերմունք, անտեղյակություն։ Ես հասկանում եմ, որ սա նաեւ կապված է հենց այդ ոլորտի յուրօրինակության հետ, բայց արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովը, որպես օրենսդիր մարմնի համապատասխան կառույց, հանրային լսումների միջոցով կարող է նաեւ հանրությանը մի շարք հարցերի շուրջ, որոնք այդ պահին տեղին են, որպեսզի հանրությունը տեղեկանա եւ իր կարծիքն արտահայտի, կարծում եմ, որ դա պիտի պարտադիր կերպով արվի, եւ մենք պետք է խթանենք այս պրակտիկան։

Երկրորդը. կարծում եմ, որ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովը նաեւ կարող է դառնալ յուրատեսակ գաղափարների գեներացման կենտրոն, որը նաեւ ինչ-որ իմաստով կօգնի, կփոխլրացնի գործադիր իշխանությանը։ Եվ այս իմաստով, նաեւ գործընկերներիս կողմից շեշտվեց արդեն, որ կարեւոր է մեր արտաքին քաղաքականության հայեցակարգի որոշակի վերափոխումներն ու էվոլյուցիան՝ համապատասխանաբար Հայաստանի ներքին քաղաքական կյանքի փոփոխություններին, որովհետեւ ինչ-որ իմաստով հասկանալով, որ արտաքին քաղաքականությունը ներքին քաղաքականության շարունակությունն է, ապա Հայաստանում տեղի ունեցած վճռական փոփոխություններն իրենք պիտի արտացոլեն նաեւ արտաքին քաղաքականության մեջ։ Այստեղ ես շատ կարեւորում եմ աշխարհում Հայաստանի նկատմամբ վերաբերմունքի, իմիջի ու դիրքավորման կարեւորությունը։

Տեսեք, նախկինում, մասնավորապես, հաշվի առնելով, որ մեր արտաքին քաղաքականության գլխավոր մարտահրավերը կապված է արցախյան հիմնահարցի՝ Հայաստան-Ադրբեջան հակամարտության հետ, միջխորհրդարանական պատվիրակություններն իրենց աշխատանքներում գլխավորապես, պարբերաբար, այսպես, գտնվում են պայքարի մեջ ադրբեջանական կողմի հակաքարոզչության հետ։ Եվ կա մի ցավալի փաստ, որը, վստահ եմ, ձեզ շատերին եւս մտահոգել է ժամանակին, որ մի շարք միջազգային կառույցներ, մասնավորապես՝ եվրոպական երկրներում, Արեւմուտքում, Հայաստանին եւ Ադրբեջանին շատ հաճախ նույնացնում են։ Նույնացնում են այն իմաստով, որ դիտարկել են նույն հարթության վրա, եւ տարբեր ինտեգրացիոն պրոցեսների, տարբեր, նույնիսկ միջազգային պարբերականներում վերլուծությունների ժամանակ Հայաստանն ու Ադրբեջանը դիտարկվել են միասին, հա՞։ Շատ հաճախ նույնիսկ մեկին չնեղացնելու համար մյուսին ներգրավել են եւ այլն, եւ համեմատություններ են կատարվել։ Պատկերավոր ասած՝ սա նման է այն բանին, որ դասարանում, ասենք, երկու ծույլիկ տղաներ անընդհատ իրար հետ կռվում են եւ անընդհատ այդ երկու ծույլիկ տղաների նկատմամբ ձեւավորվում է նույն ստերեոտիպը դասղեկի եւ մյուսների կողմից։ Ասենք՝ եթե որոշում են, որ պետք է մեկին չթողնեն նույն դասարանում, ասում են՝ դե, այն մյուսին դասարանը փոխադրում ենք, եկեք էս մյուսին էլ փոխադրենք։ Եվ հետո, երբ այն մեկը սկսում է ավելի լավ սովորել, բայց ստերեոտիպը դեռ շարունակվում է, այդ նստվածքը մնում է։ Ես կարծում եմ, որ մեզ մոտ ինչ-որ իմաստով այս սինդրոմն է եղել, եւ նախկինում երկու կառավարող ռեժիմն էլ, որոնք երկուսն էլ գլխավորապես եղել են ավտորիտար բնույթի, ընտրությունների կեղծման եւ այլ պրակտիկաներն են անընդհատ խթանել, այժմ Հայաստանում փոփոխություն է կատարվել եւ ժողովրդավարությունը պիտի դառնա նաեւ արտաքին քաղաքականության դիվանագիտական ճակատում մեր կարեւոր հաղթաթուղթը։

Ես կարծում եմ, որ արտաքին քաղաքականության հայեցակարգի մշակման եւ փոփոխության մեջ սա շատ կարեւոր փաստարկ է, որ մենք պիտի կարողանանք դարձնել մեր արտաքին քաղաքականության կռվանը։

Տեսեք, եթե դիտարկենք մեր աշխարհագրական, աշխարհաքաղաքական դիրքավորումը, դա եւս կարող է շատ լավ աշխատել։ Մենք շրջապատված ենք ավտորիտար Թուրքիայով, ավտորիտար բնույթի Իրանով, ավտորիտար Ադրբեջանով։ Մեր անմիջական հարեւաններից միայն Վրաստանն է, որը ժողովրդավարական ճանապարհով է գնում, եւ այս շուրջ 160-170 միլիոնանոց ավտորիտար երկրներով շրջապատված Հայաստանը, եթե ժողովրդավարության առաջանցիկ զարգացումը դարձնում է իր հաղթաթուղթը, կարողանում է նաեւ միջազգային հանրության կողմի ընկալվել որպես տարածաշրջանի առաջատար ժողովրդավարական երկիր, որը եւս անպայման ունենալու է իր դրսեւորումները դիվանագիտության մեջ։

Նայեք, օրինակ՝ Իսրայելը։ Իսրայելը դիտարկվում է աշխարհի կողմից ոչ միայն տեխնոլոգիական առաջանցիկ պետություն, Իսրայելը նաեւ դիտարկվում է տարածաշրջանում միակ եւ առաջանցիկ ժողովրդավարությունը։ Եվ դրանով է շատ ժամանակ նաեւ պայմանավորվում Իսրայելի դիվանագիտական հաղթանակները միջազգային դաշտում։ Եվ կարծում եմ՝ շատ կարեւոր է նաեւ այն իմաստով, երբ մենք խոսում ենք կամուրջ դառնալու մասին, հա՞, Արեւմուտքի եւ Եվրասիական տարածաշրջանի միջեւ։ Շատ կարեւոր է, որպեսզի Արեւմուտքի հետ մենք կարողանանք խոսել եւ շփվել, հարաբերվել հենց այդ Արեւմուտքի լեզվով։ Եվ այդ Արեւմուտքի լեզուն ժողովրդավարությունն է, Արեւմուտքի լեզուն կանխատեսելի գործընկեր ունենալն է։ Եվ այս իմաստով, կարծում եմ նաեւ, որ մենք կարող ենք սա շատ կարեւոր, պատշաճ կերպով լոբբինգ անել նաեւ միջազգային խորհրդարանական պատվիրակությունների շրջանակներում։

Տեսեք, եթե մի պահ պատմական ակնարկ անենք, տարբեր ժամանակներում Հայաստանն այս պրակտիկան փորձել է կիրառել։ Ժամանակին քրիստոնեությունը եղել է այդ կարեւոր լեզուն, որով Հայաստանը փորձել է խոսել աշխարհի հետ, երբ քրիստոնյա Հայաստանը քրիստոնյա Բյուզանդիայի հետ փորձում էր հարաբերությունները կարգավորել, որովհետեւ այն կողմում կային արաբներ, ովքեր պայքարում էին քրիստոնյա Բյուզանդիայի հետ։

Ժամանակին, երբ մենք չունեինք պետություն, միջնադարում, մասնավորապես՝ ուշ միջնադարում, երբ հայ վաճառականներն աշխարհում ունեին շատ կարեւոր ստատուս, եւ շատ կարեւոր գործառույթ էր իրականացվում։ Ինչպե՞ս էր դա տեղի ունեցել. որովհետեւ հայ վաճառականները մի կողմից գիտեին արաբերեն, գիտեին պարսկերեն եւ հասկանում էին Արեւելքի լեզուն, մշակույթը եւ արժեքները, մյուս կողմից՝ լինելով քրիստոնյա եւ տիրապետելով նաեւ Արեւմուտքի լեզվին եւ արժեքներին, Արեւմուտքի համար ընկալելի են որպես միջնորդ, եւ 16-17-րդ դարերում՝ այդ շրջանում հայկական առեւտրական կապիտալի ուժեղությունը եւ մեր գործոնը պայմանավորված էր դրանով, որ նրանք մի կողմից խոսում էին Արեւմուտքի լեզվով, մյուս կողմից խոսում էին Արեւելքի լեզվով, եւ եվրոպացիների համար շատ հաճախ, ասենք՝ արաբների հետ հարաբերությունների հաստատման համար նրանք ընտրում էին հայերին, որովհետեւ ասում էին՝ իրենք լավ են ճանաչում, իրենք նաեւ խոսում են մեր լեզվով։

Այս իմաստով հիմա այդ լեզուն կարող է լինել եւ պետք է լինի ժողովրդավարությունը, մենք կարող ենք, միանշանակ մենք այս պահին գտնվում ենք շատ լավ ստարտային պայմաններում եւ մեր արտաքին քաղաքական հայեցակարգի մեջ, կարծում եմ, որ պետք է այդ գաղափարներն անընդհատ ներգրավել եւ առաջ մղել։

Խոսքս ավարտելով, իմ գործընկերների պես միանշանակ կոչ եմ անում, որպեսզի մենք մեր հավանությունը տանք պրն Ռուբինյանի թեկնածությանը։ Պրն Ռուբինյանի մասնագիտական պոտենցիալը եւ հնարավորությունները, վստահ եմ, որ կարող են արդյունավետորեն օգտագործվել հանձնաժողովի աշխատանքներին։ Հանձնաժողովը, բնականաբար, լինելու է թիմային կառույց, վստահ եմ, որ ոչ միայն հանձնաժողովի նախագահը, այլ նաեւ հանձնաժողովի անդամները, որպես թիմ, կարեւոր անելիքներ ունեն։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ինչպես գիտեք, պատգամավորները ելույթ ունենալիս արտահայտում են իրենց մասնավոր կարծիքը, ինչպես քիչ առաջ արեց պրն Կոնջորյանը, եւ կարող են նաեւ խոսել ֆրակցիայի անունից։ Եվ ահա ֆրակցիայի անունից խոսելու համար նախապես հայտ է պետք ներկայացնել: «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության անունից այժմ, ըստ ներկայացված հայտի, ելույթ կունենա պրն Գեւորգ Պետրոսյանը։ Համեցեք։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, իսկապես խոսվում է ԱԺ կարեւորագույն հանձնաժողովներից մեկի մասին, եւ այստեղ չկա, վստահ եմ, մի մարդ, ով կթերագնահատի այդ հանձնաժողովի գործունեության նշանակությունը, ոչ միայն ԱԺ ներդաշնակ գործունեության, այլ ընդհանրապես մեր ՀՀ հեղինակության հարցում։ Եվ այո՛, կիսում եմ այն տեսակետը, որ այստեղ պետք է հնչեն բացառապես քաղաքական ելույթներ, եւ այստեղ անձնական հարաբերություններ պարզելու  վայր չի։ Բոլորս գիտենք, թե անձնական հարաբերությունները որտեղ պետք է պարզել, ինչ կազմով, ինչ մակարդակում։

Այո՛, պետք է հնչեն քաղաքական ելույթներ։ Այ, հիմա արդեն գալիս է գնահատական տալը. արդյո՞ք ելույթը, որ հնչեց, զուտ քաղաքական էր։ Իհարկե, կար քաղաքական էլեմենտ։ Ես չեմ կարող հերքել, որ պրն Բաբաջանյանի ելույթում կային քաղաքական էլեմենտներ, բայց ելույթն անվանել զուտ քաղաքական՝ նաեւ չեմ կիսի այդ տեսակետը։ Ինչո՞ւ. որովհետեւ այնտեղ հնչեցին անուններ։

Գիտե՞ք, ես հարգում եմ պատմությունը, բայց մի բան գիտեմ, հարգելի պրն Բաբաջանյան, սա ես ընկերաբար եմ ասում, խնդրում եմ սա չընդունեք հեգնանքով, որ պատմությունը ցույց է տալիս երկու բան, որ երբեք չի ժպտում այն մարդուն, ով փորձում է ինքնահաստատվել՝ ուրիշների անցյալը վկայակոչելու հաշվին, երկրորդ՝ այն ահռելի տեղեկատվությունը, որ դուք նոր հանձնեցիք այս լսարանի դատին, չեմ կարծում, թե դա ընդամենը մեկ-երկու օրվա փաստահավաք գործունեության արգասիք էր։ Ենթադրվում է, որ սա շատ երկար ժամանակ կուտակված նյութ էր, ինչը դուք հնարավորություն ունեիք սփռել նաեւ մինչեւ այս ԱԺ պատգամավոր դառնալը։ Այսինքն՝ այստեղ կա հետին թվով իմաստուն ձեւանալու տպավորություն, որը երբեք որեւէ մեկին, առավել եւս՝ ԱԺ պատգամավորին, պատիվ բերել չի կարող։

Այնուամենայնիվ, ես շնորհակալ եմ պրն Միրզոյանին՝ ռոյալությունը պահելու առումով։ Ես ուզում եմ հիշեցնել, որ մենք գործընկերներ ենք, մենք ուզենք-չուզենք՝ թշնամիներ լինել չենք կարող։ Դեռ երեկ էինք մենք՝ մի քանի պատգամավորներս այս ամբիոնից ասում, որ մենք թշնամիներ չենք, մենք ընդդիմախոսներ ենք։ Եկեք պահպանենք մեր հավաստիացումները, չդավաճանենք մեր խոստումներին։ Եվ հիմա էլ եմ ես հայտարարում «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության անունից. մենք թշնամիներ չենք, հարգելիս, մենք ընդդիմախոսներ ենք, ամեն մարդ ունի իր կարծիքն ազատորեն արտահայտելու սահմանադրական իրավունք։ Դուք ձեր կարծիքից եք օգտվել, մենք էլ մեր կարծիքից ենք օգտվում։ Մի՛ փորձեք իսկապես սեպ խրել մեր հարաբերություններում։ Ի վերջո, կա մի ճշմարտություն. խավարի մեջ հնարավոր չէ բարգավաճել, իսկ լույսն էլ առանց բարգավաճման ուղղակի անիմաստ է։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Պետրոսյան։

Այժմ եզրափակիչ ելույթի համար ամբիոնի մոտ ենք հրավիրում թեկնածուին։ Պրն Ռուբինյան, համեցեք։

Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, ճիշտն ասած մի փոքր դիսոնանսի զգացում ունեմ այս քննարկման ընթացքից։ Ես կարծում եմ, որ մեր քննարկումները պիտի լինեն հնարավորինս, այո՛, քաղաքական, եւ մեր անդրադարձները լինեն համակարգային խնդիրներին եւ ոչ անձերին։

Այո՛, պրն Բաբաջանյան, կարեւոր է անցյալին գնահատական տալը, բայց կարեւոր է նաեւ չշեղվել ներկայից եւ չդադարել նախագծել ապագան։

Ուկրաինայում Հայաստանի նախկին դեսպանն այլեւս դեսպան չէ։ Ես կարծում եմ՝ ՀՀ քաղաքացիներին այս պահի դրությամբ, համենայն դեպս, այս քննարկումն այդքան էլ հետաքրքիր չէ։

Պրն Մարուքյան, ձեր հնչեցրած թեզերի մեծ մասին ես անդրադարձել էի իմ ելույթում, եւ ես շատ ուրախ եմ, որ մենք համակարծիք ենք այդ հարցերում։ Ես հույս ունեմ, որ դուք ձեր փորձով եւ գիտելիքներով ինձ կօգնեք, որպեսզի մենք միասին աշխատենք արտաքին քաղաքական ուղղությամբ, նույնը վերաբերում է ձեզ, պրն Բաբաջանյան, շատ եմ հարգում ձեզ։ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության հարգելի գործընկերներ, հուսով եմ՝ դուք նույնպես ձեր փորձով կաջակցեք արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի աշխատանքներին, եւ «Իմ քայլ» դաշինքի իմ թիմակիցներ, նույնը, բնականաբար, վերաբերում է ձեզ։

Շնորհակալ եմ բոլորիդ, ակնկալում եմ ձեր աջակցությունը։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Ռուբինյան։

Հարգելի գործընկերներ, 2,5 րոպե է մնում մինչեւ ընդմիջում, որպեսզի մյուս թեկնածուին կիսատ չներկայացնեմ եւ կամ ընդմիջումից շատ ավելի երկար չխլենք, հայտարարում եմ ընդմիջում։


Ժամը 12:00

  ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, շարունակում ենք նիստը։ Այժմ այբբենական հաջորդականությամբ` գիտության, կրթության, մշակույթի, սփյուռքի, երիտասարդության եւ սպորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի թեկնածուին ներկայացնելու հերթն է։ Թեկնածուին ներկայացնելու համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում «Իմ քայլը» խմբակցության անդամ Արուսյակ Ջուլհակյանին։

Ա.ՋՈՒԼՀԱԿՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հիշեցնեմ, որ «Իմ քայլը» խմբակցությունը ԱԺ գիտության, կրթության, մշակույթի, սփյուռքի, երիտասարդության եւ սպորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի պաշտոնում առաջադրել է Մխիթար Հայրապետյանին։ Այժմ թույլ տվեք ներկայացնել նրա կենսագրությունը։

Մխիթար Հայրապետյանը ծնվել է 1990թ. մայիսի 15-ին։

2007թ. ավարտել է Երեւանի թիվ 127 դպրոցը եւ ընդունվել Երեւանի պետական համալսարանի արեւելագիտության ֆակուլտետի Թուրքիայի բաժինը։

2013թ. ավարտել է նույն ֆակուլտետի մագիստրատուրան։

2012-2013թթ. եղել է ԵՊՀ արեւելագիտության ֆակուլտետի ուսանողական գիտական ընկերության եւ ուսանողական խորհրդի անդամ։

Մի շարք գիտական հոդվածների հեղինակ է։ Վերջին տարիներին մասնակցել է ոչ ֆորմալ կրթության շրջանակներում իրականացված տասնյակ միջազգային կրթական ծրագրերին։

2011թ. հիմնադրել է երիտասարդ քաղաքական գործիչների ասոցիացիան եւ մինչեւ 2015թ. ապրիլ իրականացրել կազմակերպության փոխնախագահի լիազորությունները։

2016թ. հունվարից հանդիսանում է Քաղաքացիական կրթության եւ երիտասարդության զարգացման կենտրոնի հիմնադիր նախագահը։

2010-2017թթ. հասարակական-քաղաքական գործունեությանը զուգահեռ աշխատել է մի քանի տեղական թերթերում` որպես Մերձավոր Արեւելքի եւ մասնավորապես Թուրքիայի հարցերով փորձագետ։

«Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության հիմնադիր անդամներից է։

2016թ. դեկտեմբերին ընտրվել է «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության Նոր Նորքի տարածքային կազմակերպության նախագահ` միաժամանակ ընդգրկվելով կուսակցության քաղաքական խորհրդում։

2016-2018թթ. եղել է «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության սփյուռքի հարցերով համակարգող։

2018թ.մայիսի 12-ից աշխատել է ՀՀ սփյուռքի նախարարի պաշտոնում եւ, ինչպես տեղյակ եք, վերջին մի քանի օրերի ընթացքում արդեն ստանձնել է ԱԺ պատգամավորի կարգավիճակ։

Տիրապետում է հայերեն, անգլերեն, ռուսերեն, թուրքերեն լեզուներին։ Ամուսնացած չէ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն տիկին Ջուլհակյան։ Այժմ կարող եք հարցեր ուղղել տիկին Ջուլհակյանին, եւ հարցեր ուղղելու ցանկության դեպքում խնդրում եմ հերթագրվել։ Հերթագրում։ Հերթագրվել է զրո պատգամավոր։ Ըստ այդմ` ելույթի հերթը թեկնածուինն է։ Հրավիրում եմ պատգամավոր Մխիթար Հայրապետյանին։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգարժան փոխխոսնակներ, հարգելի գործընկերներ, նախ թույլ տվեք շնորհակալություն հայտնել «Իմ քայլը» կուսակցությունների դաշինքի խորհրդարանական խմբակցության իմ թիմին` այսչափ կարեւոր եւ պատասխանատու պաշտոնում իմ թեկնածությունը առաջադրելու համար։  Պրն Ուրիխանյան, նաեւ ձեզ եմ ուզում շնորհակալություն հայտնել, որովհետեւ թեկուզ կարճ, բայց մի քանի ամիս շարունակ ստանձնել եւ համակարգել եք ԱԺ 6-րդ գումարման ժամանակ գիտության, կրթության, մշակույթի, երիտասարդության եւ սպորտի հանձնաժողովի աշխատանքները։ Այս իմաստով հույս եմ հայտնում, որ նաեւ 7-րդ գումարման ժամանակ ներգրավված կլինեք մեր հանձնաժողովի աշխատանքներում եւ նաեւ ձեր ավանդը  կունենաք այդ աշխատանքներում՝ հաշվի առնելով նաեւ ձեր փորձը։

Նախ` ուզում եմ ասել, որ ինձ համար առանձնահատուկ նշանակություն ունի ընտրվելու դեպքում` ղեկավարել, բայց անգամ չընտրվելու դեպքում` լինել այս հանձնաժողովում, որովհետեւ ինձ համար կայացած հասարակության, իրավագիտակից հայ մարդու, քաղաքացու ինստիտուտի կայացման հիմքում ընկած է կրթությունը, բարձր որակի կրթությունը։

Բազմիցս արդեն իսկ խոսվել է, հատկապես վերջին 8 ամիսներին գործադիր իշխանությունում իմ գործընկերների կողմից բարձրաձայնվել են կրթության համակարգում, ոլորտում առկա բազմաթիվ խնդիրները, որոնք նաեւ մի մասով պահանջում են օրենսդրական բարեփոխումներ։ Հետեւաբար, ԱԺ-ն այս իմաստով կարեւորագույն դերակատարում է ունենալու, եւ նամանավանդ սույն հանձնաժողովը կարեւորագույն ներդրում է ունենալու այդ ռեֆորմներում։

Կրթության մասին եւ դրա կարեւորության մասին կարելի է անվերջ խոսել։ Երեւի թե ասեմ, մեջբերեմ Մանդելայի խոսքերը, որը նշում էր, որ կրթությունն այն գործիքը կարող է լինել, որը կարելի է օգտագործել՝ աշխարհը փոխելու համար։ Ես չեմ շտապի աշխարհի մասով, բայց ուզում եմ ասել, որ ժամանակն է Հայաստանը փոխել։ Իսկ Հայաստանը փոխելու համար այլեւս բոլոր նախադրյալներն ունենք թավշյա հեղափոխությունից հետո։ Եվ այսօր չեմ ուզում շատ ամբիցիոզ լինել կամ ասել, որ որովհետեւ սույն հանձնաժողովի նախագահի պաշտոնը ստանձնելու հավակնություն ունեմ, բայց ինձ համար սա կարեւորագույն հանձնաժողով է, որովհետեւ, կրկնում եմ, որ այստեղ անելիքները բազում են, եւ դրանք կոնկրետ արդյունք են տալու։ Ես առավել քան վստահ եմ։

Կրթությունը, ըստ էության, երեկ, երբ պրն Իգիթյանը ներկայացնում էր արտաքին հարցերով մշտական հանձնաժողովի նախագահի թեկնածուին, նշեց, թե որքան կարեւոր է, որ թեկնածուն գալիս է գործադիրից։ Որեւէ մեկի համար գաղտնիք չէ, որ գործադիրը մշտապես ավանդաբար իր վրա վերցրել է օրենքի նախագծեր բերելու առյուծի բաժինը։ Եվ սա շատ բնական է, որովհետեւ գործադիրում, ուր աշխատում ես եւ ներսից լավագույնս գիտակցում ես, զգում ես բոլոր բացերը, այն բացերը, որ քեզ թույլ չեն տալիս շարժվել առաջ։ Սա շատ բնական է եւ եթե օրինակ վերցնենք 6-րդ գումարման վիճակագրությունը, ապա կարող եմ ասել, որ մեր հանձնաժողովը հասցրել է 19 օրենսդրական նախաձեռնությամբ հանդես գալ, որոնցից 16-ը եկել են գործադիրից, 3-ը՝ պատգամավորների կողմից։ Հետեւաբար, նաեւ իմ մասով կարող եմ ասել, որ սփյուռքի նախարարի պաշտոնում աշխատելու այդ ժամանակահատվածը եւ այդ փորձը, թեկուզ ոչ երկար, բայց, այնուամենայնիվ, ի նպաստ է դրվելու հանձնաժողովի աշխատանքներին, որովհետեւ չենք կարող հերքել, որ սփյուռքի հետ քաղաքականության մի կարեւորագույն կոմպոնենտը զբաղեցնում է կրթամշակութային հատվածը։ Եվ ակտիվ աշխատանքները նաեւ իմ նախկին ու ներկա գործընկերոջ՝ Լիլիթ Մակունցի եւ կրթության նախարար Արայիկ Հարությունյանի հետ, ի պաշտոնե, կրկնում եմ,  նաեւ այս իմաստով մեծապես ինձ կօգնեն, որովհետեւ առավելապես հասցրել ենք հասկանալ նաեւ կրթական ոլորտում առկա բացերը, եւ դա ուղենիշ է հանդիսանալու նաեւ հետագայում արդեն օրենսդիր իշխանությունում իմ աշխատանքի համար։

Խոսելով առաջիկա անելիքների մասին՝ ես կցանկանայի նշել նախ՝ նախադպրոցական կրթության մեջ առկա որոշակի բացերի մասին։ Որքանով ես տեղեկացված եմ, այդ օրենքի վրա նորից աշխատում են, եւ չի բացառվում, որ այս տարվա ընթացքում այն կգա ԱԺ, այն նպատակ ունի մի քանի խնդիրներ լուծել։ Խոսքը, մասնավորապես, հիմնականում մանկապարտեզներին է վերաբերում։ Այստեղ ԱԺ-ը եւ մանավանդ մեր հանձնաժողովը ունենալու է իր ասելիքը, աշխատանքները եւ, բնականաբար, մենք այստեղ ակնկալում ենք, իհարկե, ողջ աշխատանքներն իրականացնել գործադիրի համապատասխան ոլորտային պատասխանատու գերատեսչության մեր կոլեգաների հետ։

Հանրակրթական ոլորտը կրթական ոլորտի մեջ ամենածավալունն է՝ շահառուների թվի առումով, եւ այստեղ եւս մեր կրթության նախարարը բազմիցս հանդես է եկել հայտարարություններով, որ այստեղ եւս համակարգային փոփոխություններ անհրաժեշտ են, որտեղ իր զգալի հատվածը ենթադրում է նաեւ հենց օրենսդրական բարեփոխումների մասով։ Իզուր չէ, որ նախորդ 8 ամիսների ընթացքում կրթության նախարարությունն առանձնահատուկ ուշադրություն էր դարձնում նաեւ հենց հանրակրթության ոլորտին, եւ նախատեսում ենք նաեւ, կարծում եմ, որ «Հանրակրթության մասին» օրենքում եւս փոփոխություններ եւ լրացումներ անելու անհրաժեշտություններ կլինեն։

Ինչ վերաբերում է բարձրագույն կրթությանը, գիտեք, որ նախորդ գումարման ժամանակ 2018թ. սկզբին այդ օրենքը եկավ ԱԺ Լեւոն Մկրտչյանի օրոք, սակայն օրենքը չընդունվեց, տարատեսակ հանրային հնչեղություն ստացավ եւ այսօր եւս օրենքն արդիական է, եւ առավել քան վստահ եմ, որ իհարկե, այս պահին խոսվում է միասնական գիտատեխնիկական գործունեության մասին օրենքի հետ համատեղ, որ կգա ԱԺ, եւ մեր հանձնաժողովը, բնականաբար, կրկին ակտիվորեն ներգրավված է լինելու այդ աշխատանքներին։ Այսինքն՝ սրանք մի քանի կետեր են, որոնք, ըստ էության, մենք այս տարվա ընթացքում ակնկալում ենք սկսել աշխատանքներ, շատ պրակտիկ աշխատանքներ՝ կրթության նախարարության մեր գործընկերների հետ համատեղ։

Գիտության անհրաժեշտության, կարեւորության մասին եւս կարելի է անվերջ խոսել, բայց գիտեք, որ արդեն իսկ բազմիցս խոսվել է գիտության թերֆինանսավորման մասին։ Այստեղ եւս բազում անելիքներ կան։ Առհասարակ, երբ մենք խոսում ենք մեր հանձնաժողովի մասին, ինքնին անունը խոսում է դրա բազմազանության եւ բազմաոլորտային լինելու մասին։ Սա էլ եւս տարատեսակ մեկնաբանությունների առիթ տվել է եւ դեռ կտա, որովհետեւ բացի այն, որ անվանման մեջ կան մի քանի ոլորտներ, մենք նաեւ համակարգում ենք մեդիայի, ռադիոհեռուստատեսությունների  հետ աշխատանքները։ Բայց ես ուզում եմ ասել, որ գալով մշակութային կոմպոնենտին, այստեղ եւս ես զրուցել եմ տիկին Մակունցի հետ, եւ գրեթե ավարտի փուլին է հասցվել «Թանգարանների մասին» օրենքը, որտեղ եւս, կարծում եմ՝ առաջիկա ամիսներին մենք կսկսենք աշխատանքները, քննարկումները ԱԺ-ում, նաեւ՝ «Կինոյի եւ թատրոնի մասին»: Այս պահին աշխատում են համապատասխան օրենքների վրա։

Սպորտի եւ երիտասարդության մասով, եթե չեմ սխալվում՝ երիտասարդության մասով ժամանակին ԱԺ-ում կոնցեպտ է մշակվել, սակայն այն, ըստ էության, դեռ այդպես էլ ավարտին չի հասցվել։ Այս ոլորտում եւս բազում բացեր առկա են, ինչպես նաեւ մեդիա դաշտում։ Հետեւաբար, ուզում եմ ասել, որ չափազանց կարեւոր, մեծ, պատասխանատու բեռ է դրված մեր հանձնաժողովի առաջ։

Բացի այդ, ես կցանկանայի խոսել նաեւ խորհրդարանական լսումների ինստիտուտի կարեւորության անհրաժեշտության մասին, ինչպես վերոնշյալ բոլոր ոլորտների, այնպես էլ նաեւ՝ ավելացված սփյուռքի ոլորտի մասին։ Չեմ ցանկանա սփյուռքի մասին շատ խոսել, որովհետեւ ի պաշտոնե բազմիցս խոսել եմ։ Սակայն ուզում եմ ասել, որ, որպեսզի տարատեսակ մեկնաբանություններից խուսափենք, ուզում եմ առանձնահատուկ կերպով նշել, որ սփյուռքի հանձնաժողով, այսինքն՝ անվանման մեջ «սփյուռք» ունենալը ոչ թե կոմպենսացում է սփյուռքի նախարարության՝ որպես առանձին գերատեսչության փակումը, այլ պատասխանատու կերպով հայտարարում եմ նաեւ, որ առաջիկայում մենք այստեղ քննարկելու ենք կառավարության կառուցվածքը, սփյուռքի նախարարությունը՝ որպես առանձին ինստիտուցիոնալ կառույց, լինելու է։ Հետեւաբար, խոսքը բացառապես օրենսդրական կարգավորումների, նախաձեռնությունների համար ստեղծված այդ հանձնաժողովում սփյուռքի կոմպոնենտն է։ Կցանկանամ՝ սրանք մենք հստակ սահմանազատենք մեկը մյուսից։

Ուզում եմ նաեւ ասել, որ խորհրդարանական լսումների ինստիտուտը չափազանց կարեւորում ենք հատկապես վերոնշյալ բոլոր ոլորտների շուրջ հանրային հնչեղություն ստացած հարցերի քննարկման առումով։ Կարծում եմ, որ բոլոր խմբակցություններն օգտվելու են այդ իրավունքից եւ փորձելու ենք պետականը, մասնագիտականը եւ հասարակական ոլորտի կարծիքները քննարկումների մթնոլորտում համադրել եւ համապատասխան հետեւություններ անել։

Ինչ վերաբերում է, երբ մամուլում երեկվանից նշվում են կարծիքներ, թե գուցե չհասցնենք: Որովհետեւ մենք տրամադրված ենք շատ ակտիվ աշխատել, ասեմ, որ, ըստ էության, իմ պատկերացմամբ պատգամավորի հենց աշխատանքն է նույնիսկ առավոտյան ժամը 9-ից մինչեւ գիշեր աշխատել։ Հետեւաբար, ուզում եմ վստահեցնել, որ բոլոր մարտահրավերներին պատրաստ ենք դիմակայել։ Ես սա ասում եմ այսքան ինքավստահությամբ, որովհետեւ նաեւ գիտեմ, թե իմ թիմից ովքեր են ներգրավված լինելու հանձնաժողովում։ Ես սա մեծ ուրախությամբ ու հպարտությամբ եմ ասում։ Իմ ունեցած տպավորություններով՝ գրեթե բոլոր վերոնշյալ ոլորտների հետ առնչություն ունեցած եւ ունեցող օրենսդիրներ են ներգրավված լինելու հանձնաժողովում, եւ այստեղ շատ լավատեսորեն եմ տրամադրված, եւ շատ պրոդուկտիվ աշխատանք է սպասվում հանձնաժողովին։ Այս իմաստով նաեւ հույս եմ հայտնում, որ մյուս խմբակցությունների երկուական մեր գործընկերները եւս թեժ աշխատանքների տրամադրված՝ գալու են եւ միանալու են մեր թիմին եւ ես միայն լավագույնն եմ մաղթում մեր հանձնաժողովին։

Եվս մեկ անգամ շնորհակալ եմ «Իմ քայլը» դաշինքի իմ թիմակիցներին իմ առաջադրման համար։ Շնորհակալություն ուշադրության համար։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, այժմ կարող եք հարցեր տալ թեկնածուին։ Խնդրում եմ հերթագրվել։ Հերթագրում։ Ինչպես տեսնում եք, հարգելի գործընկերներ, հետաքրքրությունը չափազանց մեծ է հանձնաժողովի նկատմամբ, եւ բազմաթիվ գործընկերներ են հերթագրվել։ Սկսենք 1-ին հարցից։ Պրն Էդմոն Մարուքյան, համեցեք։

Է.ՄԱՐՈՒՔՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պրն Հայրապետյան, հետաքրքիր ձեւով ներկայացրեցիք ձեր ապագա անելիքները։ Ես մի հարց ունեմ, որը, բնականաբար, կարծում եմ՝ պետք է կապված լիներ սփյուռքի նախարարության հետ։ Որպես նախկին նախարար՝ չե՞ք զգում մի այնպիսի դիսկոմֆորտ, որ, տեսեք, դուք մոտավորապես 7 ամիս եղել եք սփյուռքի նախարար եւ ձեր բազմաթիվ հարցազրույցներում, ձեր արտերկրյա այցերի ժամանակ անընդհատ շեշտադրել եք, որ շատ կարեւոր է այս նախարարության առաքելությունը եւ անձամբ ձեր առաքելությունը՝ որպես նախարար։ Եվ հետո դուք գալիս եք խորհրդարան՝ ընտրություններում ընտրվելով, եւ նախարարությունը ընկնում է, այսպես կոչված, կրճատումների տակ։ Այսինքն՝ ո՞նց մենք այս ուղերձը տանք մեր սփյուռքի հայրենակիցներին, որ դա վնաս չբերի Հայաստան-սփյուռք հարաբերություններին։

Մյուսը. եթե այդքան կարեւոր էր, որ դուք նախարար էիք եւ ձեր բոլոր հարցազրույցներում դա միշտ շեշտադրել եք, այ, հիմա ինչո՞ւ կարեւոր չի. որովհետեւ դուք էլ նախարար չե՞ք։ Շնորհակալ եմ։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Քանի որ դուք ունենալու եք արձագանքելու հնարավորություն, նաեւ սկզբում ինքս հարց տամ, թե՞ ով է ասել, որ կարեւոր չի, պրն Մարուքյան: Սրան կպատասխանեք, հուսով եմ։

Հիմա բուն հարցադրմանը գալով՝ տեսեք, մենք բավականին ազնիվ ենք եղել մեր ընտրողների առաջ, որովհետեւ նախընտրական շրջանում, դեռեւս մինչեւ ընտրությունները երեւի թե երեք ամիս առաջ վարչապետ Փաշինյանն իր հրապարակային ելույթներից մեկում խոսեց օպտիմալացման մասին եւ հստակ իր ուղերձում նշեց, որ նախարարությունների թիվը կտրուկ կրճատվելու է։ Նաեւ հարցադրում եղավ՝ կապված սփյուռքի նախարարության մասով, չբացառեցինք եւ այլն։ Երբ մենք հարցնում ենք Կառավարությանը, ասում ենք՝ սիրելի Կառավարություն, քեզ ի՞նչ է հարկավոր, որպեսզի արդյունավետ կառավարես պետությունը, Կառավարությունն ունի հստակ տեսլական։ Ասում է՝ ահա այսպիսի կառուցվածք։ Այդ կառուցվածքի մեջ թե ինչպես են տեղավորվում կոնկրետ ոլորտային գերատեսչությունները, սրա համար, իհարկե, ողջ  պատասխանատվությունը կրելու է Կառավարությունը, եւ ժամանակը ցույց կտա։ Սփյուռքի նախարարության կարեւորության մասին, անշուշտ, բազմիցս խոսել ենք, բայց հետեւյալ շեշտադրմամբ, որ եթե մենք սփյուռքի նախարարությունը, պահպանում ենք, ապա նրան հարկավոր է տալ սուպերլծակներ, որովհետեւ, եթե սփյուռքի նախարարությունը պետք է մնա այն նույն կարգավիճակում, ինչ եղել է նախկինում՝ որպես խորհրդանշական ինստիտուտ, ապա ավելի լավ է՝ չլինի, որովհետեւ, եթե պետք է սփյուռքի նախարարությունը բացառապես լինի, որպեսզի մենք սփյուռքին հաճոյանանք, ապա ավելի լավ է՝ չլինի եւ մենք անկեղծ լինենք սփյուռքի հետ մեր երկխոսության մեջ։ Հետեւաբար, Կառավարությունն այս փուլում հստակ նշեց, որ այս պահին ՀՀ-ն այլ ճանապարհով է գնալու սփյուռքի հետ քաղաքականության համատեքստում։ Եվ սփյուռքի հետ քաղաքականության գործառույթները, որ ունեցել է սփյուռքի նախարարությունը, դրանք, ամենայն պատասխանատվությամբ ասում եմ, պահպանվելու են, որովհետեւ, ինչպես իմ խոսքում նշեցի, լինելու է առանձին ինստիտուցիոնալ կառույց, որը լինելու է սփյուռքի հետ քաղաքականության մշակողը, իմպլեմենտացնողը, կամ այդ իմպլեմենտացիայի համար պատվերներ իջեցնողը։ Այս պահին քննարկվում է երկու սցենար, երկու մոդել։ Մասնավորապես, սփյուռքի հետ հարցերով կոմիտեի կամ Կառավարության կազմում սփյուռքի հետ հարցերով հատուկ հանձնակատարի շատ մեծ գրասենյակ, որտեղ ներգրավված են լինելու սփյուռքի նախարարության լավագույն աշխատակիցները։ Այսինքն՝ այս իմաստով շատ կարեւոր է, որ երբ մենք խոսում ենք սփյուռքի նախարարությունը փակելու մասին, նաեւ խոսում ենք, թե դրա դիմաց ի՞նչ է առաջարկվում եւ ո՞նց է պատկերացնում Կառավարությունն այդ քաղաքականությունը, եւ խոսքը չի գնում լուծարման մասին, այլ՝ այլ ինստիտուցիոնալ մարմին ստեղծելու մասին՝ կրկին լայն լիազորություններով եւ կոնկրետ գործառույթներով։ Հիմա արձագանքեք՝ կշարունակեմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքեք, պրն Մարուքյան։

Է.ՄԱՐՈՒՔՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Չկա այդպիսի տրադիցիա, որ դուք հարց տաք հարց տվողին, բայց ես հարցին պատասխանեմ։ Ես չասացի, թե ինչ-որ մեկը, դուք կամ վարչապետը ասել է, որ սփյուռքի նախարարությունը կարեւոր չի, բայց այդ մասին լուրը՝ փակվելու, կրճատվելու մասին լուրը դ վատ ուղերձ է եւ խոսում է այն մասին, որ կարեւոր չի, եթե փակվում է։ Սա՝ մեկ, թե ինչու եմ ասում, որ կարեւոր չի։

Ինչ վերաբերում է սուպերլծակներին կամ այդ կարգավիճակին, ասեմ, որ ես Լոս Անջելեսում հիշում եմ, որ հանդիպում եմ ունեցել հայ համայնքի հետ, Հայ առաքելական եկեղեցու թեմի ներկայացուցիչների հետ, շատ գոհ էին ձեր նախարարությունից, եւ համագործակցություն է եղել։ Ասում էին՝ բա, հիմա որ փակվեց, ի՞նչ ենք անելու։ Այսպիսի բան կար։ Ես ասեմ հետեւյալը։ Եթե դուք նախարարությունը կրճատում եք եւ ստեղծում եք կոմիտե կամ հանձնակատար՝ շատ մեծ գրասենյակով, ինչպես դուք ասացիք, դա նշանակում է, որ դուք ուղղակի խորհրդարանական վերահսկողական տարածքից դուրս եք բերում սփյուռքի նախարարությունը, եւ էլի դրան համահունչ ինչ-որ գերատեսչություն մնում է, բայց ուղղակի մենք էլ հարցեր չենք կարող տալ եւ մենք չենք կարող քաղաքական իմաստով հաշվետվություն պահանջել ինչ-որ մեկից։ Այսինքն՝ ո՞ւմ է ենթարկվելու այդ մարմինը։ Մենք հիմա այստեղ լոբբինգ ենք անում, որ մենք հնարավորինս չունենանք խորհրդարանական վերահսկողությունից դուրս մարմիններ, դուրս է գալիս, որ մենք նախարարությունը կրճատում ենք, մոտավորապես նույն ֆունկցիաներով բան ենք ստեղծում, բայց որը նախարարություն չի, այսինքն՝ կառավարության կառուցվածքից է դուրս մնում։ Ես ուղղակի խնդրում եմ, որ, որպես իշխող ուժի ներկայացուցիչ եւ այդ ոլորտում ապագա քաղաքականություն մշակող, սա նույնպես հաշվի առնեք։ Այսինքն՝ դուրս է գալիս, որ նախարարություն չի, վատ ուղերձ գնաց, վերջին հաշվով էլ խորհրդարանական վերահսկողությունից դուրս մնաց։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Բարի: Պրն Մարուքյան, նախ, կոմիտեն լինելու է արտաքին գործերի նախարարության ենթակայության տակ, եթե մենք գնում ենք կոմիտեի։ Հետեւաբար, ամեն չորեքշաբթի օր մենք հնարավորություն ենք ունենալու հարցերով դիմել արտգործնախարարին։ Սա՝ մեկ։

2-րդը. այս մտահոգությունը հանձնակատարի մասով ես կարող եմ կիսել։ Կարծում եմ, որ քննարկումներ կլինեն՝ ձեր խորհրդով։

Ինչ վերաբերում է նրան, որ ասում եք մտածում են սփյուռքում, ասում են՝ բա, հիմա, ըստ էության, ի՞նչ է լինելու։ Պրն Մարուքյան, շատ կարեւոր է, որ մենք ապահովենք գործառույթների ժառանգականությունը։ Այսինքն՝ երբ գործառույթները շարունակվելու են իրականացվել, այստեղ որեւէ մտահոգություն չկա։ Դա իրագործվի առանձին գերատեսչության տեսքով կամ առանձին ինստիտուցիոնալ այլ մարմնի տեսքով, այստեղ, ըստ էության, կարեւոր է, որպեսզի այդ աշխատանքները, որ մենք տանում ենք, ասենք, Ջավախքում, Թուրքիայում կամ սփյուռքի շատ այլ համայնքներում, դրանք շարունակվեն իրականացվել։ Սրա մասին էր խոսքը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար՝ Հովիկ Աղազարյան։

Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Հայրապետյան, ես շատ ուրախ եմ ձեզ համար եւ շատ շնորհակալ եմ բովանդակալից խոսքի համար։ Հաշվի առնելով ձեր գործունեությունը՝ որպես սփյուռքի նախարար, ինչպես նաեւ կարեւորելով սփյուռքի դերակատարությունը մեր հայրենիքի զարգացման, բարգավաճման գործում, ուզում եմ հնչեցնել հետեւյալ հարցը. ձեր կարծիքը ժամանակ առ ժամանակ շրջանառվող երկպալատ խորհրդարանական համակարգին անցնելու մասին։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Այս պահին օրակարգում նման հարց չկա, որովհետեւ, նախ՝ պետք է հասկանանք երկպալատ պառլամենտ ասելով՝ մենք ի՞նչ նկատի ունենք։ Նկատի ունենք ներկայացուցչական մարմի՞ն, թե՞ որոշումներ կայացնող մարմին, ասենք, Հայաստանի ներքին կյանքին վերաբերող որոշումների մասով։ Եվ, առհասարակ, ներկայացուցչական այդ պալատում կամ երկրորդ պալատում ինչպե՞ս են անցկացվելու ընտրությունները։ Այսինքն՝ համայնքներում ինչպե՞ս են անցկացվելու ընտրությունները, ի՞նչ լծակներ ու մեխանիզմներ մենք կարող ենք կիրառել, որպեսզի արդար եւ ամբողջ համայնքը ներառող ընտրություններ անցկացնենք։ Այս իմաստով ես լուրջ մտավախություններ ունեմ, որ, այնուամենայնիվ, գոնե այս փուլում մեզ չի հաջողվի այն իրականացնել։ Այս ողջ ընթացքում, երբ ինձ ներկայացնում էին սփյուռքից երկպալատ խորհրդարանի գաղափարը, նույն հարցադրումը տալիս էի։ Ասում էի՝ խնդրում եմ ինձ ցույց տվեք բոլոր այն մեխանիզմները, թե ինչպե՞ս եք անցկացնելու նույն ընտրությունները, այսինքն՝ այդ պալատի ներկայացուցիչների սփյուռքից ընտրված, որն արտահայտելու է ամբողջ տվյալ համայնքի ներկայացվածությունը։ Հետեւաբար, եթե այստեղ լինեն համապատասխան մեխանիզմներ, որի մասով, անկեղծ ասած՝ կրկնում եմ, չունեմ այդ վստահությունը, կարող ենք քննարկել։

Ինչպես իմ խոսքում նշեցի, այսօրինակ հանրային հնչեղություն ունեցող խնդիրները ես բացարձակապես գտնում եմ, որ պետք չէ վարանել նույնիսկ ամենաբարդ խնդիրները խորհրդարանում քննարկել նաեւ խորհրդարանական լսումների մակարդակով։ Եթե մենք կգանք այն հանգրվանին, որ մենք չենք գնա այդ ճանապարհով, ապա չենք գնա։ Եթե մենք կտեսնենք հնարավորություններ, ապա կօգտվենք այդ հնարավորություններից։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։

Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն պատասխանի համար։ Ուղղակի երկպալատանի խորհրդարանական համակարգը, ինչպես ես եմ պատկերացնում մոտավորապես, պարտադիր չի միանգամից վերին պալատը լինի այնպիսին, որ ինքը որոշումներ կայացնելու իրավասություն ունենա։ Կարող է, ինչպես դուք նշեցիք, խորհրդատվական նշանակություն ունենալ եւ այդ ճանապարհով գնալ, ինչքան կարող ենք խորանալ, ինչքան կարող են մեզ թույլ տալ միջազգային պայմանագրերը, ինչքան կարող է թույլ տալ մեզ մեր Սահմանադրությունը, բայց այդ ճանապարհով կամաց-կամաց գնալ։ Համենայնդեպս, շնորհակալ եմ պատասխանի համար։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եթե չեք արձագանքում, ապա՝ Տարոն Սիմոնյան։ Համեցեք:

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Հայրապետյան, ես չեմ վարանի ասել, որ հայոց պետականության զարգացման այս փուլում կրթությունը, գիտությունը եւ մշակույթն ամենից կարեւոր եւ առաջնահերթ գործն է, որ մենք պետք է անենք, որովհետեւ պետականությունը զարգացվում եւ զարգանում  է ոչ այնքան տեսության հիման վրա, որքան ուսուցչի, դասախոսի եւ կրթական, գիտական դաստիարակչական գործունեություն իրականացնող անձանց ջանքերով։ Սրանից ելնելով՝ պետք է ընդգծեմ, որ ձեր հանձնաժողովն այսօր բավականին մեծ բեռի եւ առաքելության տակ է, եւ հույս ունեմ, որ դուք պատվով այդ առաքելությունն առաջ կտանեք։ Իմ հարցը վերաբերում է այն հանգամանքին, որ այսօր հայկական իրականությունում մենք ունենք կրթություն՝ որպես առանձին իրականություն, առանձին աշխարհ, գիտություն՝ առանձին աշխարհ եւ լրիվ զուգահեռ աշխարհներում առկա պետականաշինություն եւ տնտեսություն։ Եվ սրանք հազվադեպ են, որ խաչվում են եւ մեկը մյուսին աջակցում։

Ինչպե՞ս եք պատկերացնում օրենսդրական գործունեությունը, որպեսզի մենք կարողանանք այս զուգահեռ իրականությունները ներդաշնակեցնել եւ կրթությունն ու գիտությունը բերել դեպի տնտեսություն, տնտեսությունը՝ դեպի կրթություն եւ գիտություն, որովհետեւ հայոց պետականության զարգացման հիմքը նաեւ գիտությունն է։ Մենք այլ պաշար կամ գիտելիք այսօր չունենք։ Շնորհակալություն։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն պրն Սիմոնյան։ «Իմ քայլը» դաշինքն իր նախընտրական ծրագրում հենց կրթության մասով ճիշտ նույն ձեւակերպումը տվել է արդեն իսկ։ Այսինքն՝ մենք պետության տնտեսական  զարգացման հիմքում նաեւ պետք է դնենք կրթության եւ գիտության զարգացումը։ Այս համատեքստում կուզեմ նշել նաեւ, որ աշխարհում կա պրակտիկա՝ բարձր տեխնոլոգիաների եւ գիտությունների նաեւ համատեղ պրակտիկան, որը նաեւ այսօր՝ մինչ իմ պառլամենտ գալը, քննարկվել է նաեւ Կառավարությունում։ Այսինքն՝ փորձ է արվում նաեւ գիտության մի հատվածը կապել բարձր տեխնոլոգիաների հետ։ Այս իմաստով, իհարկե, խորհրդարանական դերակատարումը մեծ է լինելու։ Սակայն ես հիմա կդժվարանամ ասել, թե ի՞նչ օրենսդրական նախագիծ ենք բերելու հենց, օրինակ՝ վաղը, որպեսզի այն արտացոլվի տնտեսության զարգացման մեջ։ Այսինքն՝ սա բնականաբար, նաեւ՝ համապատասխան գերատեսչության հետ ընդհանուր քննարկումների եւ քաղաքական թիմի ընդհանուր տեսլականի համատեքստում եւ ժամանակի ընթացքում ինքնաբերաբար գալու է։ Եթե ուզում եք հարցնել, որ արդյո՞ք մենք այստեղ տեսնում ենք օրենսդրական կարգավորումների եւ բարեփոխումների անհրաժեշտություն, ապա՝ այո, միանշանակ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն պատասխանի համար։ Ճիշտն ասած, այն խոսքերը, որ դուք ասացիք, բազմիցս են ասվել տարբեր պաշտոնատար անձանց կողմից, բազմիցս ընդգծվել են, բայց գործուն մեխանիզմներ չեն ներդրվել։ Իմ հարցը վերաբերում էր նրան, թե արդյոք հաշվի առնելով ձեր փորձը կրթության, գիտության եւ այլ ոլորտներում, ձեր մոտեցումները այն կառուցակարգերի հետ կապված, որոնք այդ խոսքերը կիջեցնեն իրականություն, ինչպիսին են։ Ես պարզապես դրա պատասխանն եմ ուզում լսել։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Պատասխանեցի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պատասխանում ե՞ք, պրն Սիմոնյան:

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Չէ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Այդ դեպքում՝ Սրբուհի Գրիգորյան։ Համեցեք։

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Հայրապետյան, իրականում շատ տարողունակ հանձնաժողով է։ Ես իրականում չեմ կարողանում պատկերացնել այդ հանձնաժողովի աշխատանքի արդյունավետությունը, որովհետեւ այն ոլորտները, որոնք ընդգրկված են այս հանձնաժողովում, շատ մեծ ծավալ ունեն եւ շատ խնդիրներ ունեն։ Մի քանի խնդիրներ ուղղակի ուզում եմ թվարկել՝ որպես մարզից այստեղ եկած պատգամավոր։ Հանրակրթական ոլորտում ի՞նչ խնդիրներ ունենք մենք այսօր։ Դպրոցական խորհուրդների աշխատանքի հետ կապված՝ փորձագետները բազում անգամ, եթե ամեն օր այդ մասին ահազանգում են, բազմաթիվ խոցեր կան՝ տնօրենների ընտրության հետ կապված։ Կրկնուսույցների մշակույթ է ձեւավորվել։ Ես 90-ականներին եմ ավարտել, եթե մենք միայն 10-րդ դասարանում էինք դիմում կրկնուսույցներին, այսօր մարզերում, կոնկրետ՝ Սիսիանում, ծնողն իր երեխային տարրական դասարաններից ուղարկում է կրկնուսույցների մոտ, որը լրացուցիչ բեռ է ծնողի համար։

Բազում խնդիրներ կան նաեւ բուհական ոլորտում։ Կոնկրետ մասնաճյուղերում այսօր խնդիրները սկսվում են կադրերի բացակայությունից, լաբորատորիաներից մինչեւ ժամավճարային կարգով աշխատող դասախոսների աշխատավարձ։ 5 հազար դրամ են մարդիկ ստանում, եւ նրանք գիտական աշխատանքով հետագայում զբաղվելու մտադրություն, բնական է, որ չպիտի ունենան, որովհետեւ դասից հետո դասախոսը լավագույն դեպքում ստիպված է լինում սուպերմարկետում գարեջուր վաճառել իր ուսանողին։ Մարզային բուհերը, ոչ մասնաճյուղերի առումով, դարձյալ խնդիրներ ունեն, կամայական մոտեցումներով են աշխատում շատ ռեկտորներ։ Հիշենք Գորիսի պետական համալսարանի խնդիրը, որ շատ ամբիոնի վարիչներ աշխատանքից ազատվեցին զուտ նրա համար, որ իրենց իրավունք էին վերապահել կառավարման հետ կապված խնդիրներ բարձրացնել։ Նրանցից շատերը դատական կարգով վերականգնվում են, սակայն չեն ուզում գնալ եւ աշխատել նույն համակարգում՝ նույն ձեւով։

Շատ մեծ ոլորտ է նաեւ մշակույթի ոլորտը։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Ես պատասխանեմ, հետո կշարունակեք, թեեւ հարց՝ որպես այդպիսին, դեռ չէր հնչել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ենթադրում եմ, որ հատկացված ժամանակի ընթացքում շատ կարեւոր մտքեր հնչել են, եւ կարող եք խնդիրների մասին խոսել։ Պատասխանեք ինչպես նպատակահարմար եք գտնում, պրն Հայրապետյան։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Ես ի սկզբանե իմ խոսքում նշեցի, որ խնդիրները շատ են եւ նախատեսվում է առաջիկայում օրենսդրական նախագծեր բերել գործադիրից օրենսդիր։ Այս մասին կրթության նախարարը բազմիցս խոսել է, եւ հենց հատկապես այն պրոբլեմները, որոնց մասին դուք բարձրաձայնեցիք, դրանց են վերաբերում՝ թե՛ կրկնուսույցների մասով, թե՛ մնացյալը։ Հետեւաբար, մենք որոշակի ժամանակ ունենք եւ կրթության նախարարության հետ համատեղ մենք պիտի հասկանանք, թե կոնկրետ օրենսդրական ինչ լուծումներ են դրանք պահանջում։ Հետեւաբար, եթե դուք շարունակեք, հարցը, խնդրում եմ, ավելի կոնկրետ ուղղել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքեք։

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Ինձ հետաքրքիր է ուղղակի շատ ընդգրկուն հանձնաժողովի աշխատանքի արդյունավետությունը. ինչպե՞ս է կազմակերպվելու, որ բարձր արդյունք ստանաք։ Մի հարց էլ՝ սփյուռքի հետ կապված։ Սփյուռքն էլ մտել է այս մեծ ծավալի մեջ։ Լրատվամիջոցներին հղում անելով՝ կարող եմ ասել, որ օրինակ, Կարո Փայլանին Թուրքիայի խորհրդարանը փորձում է զրկել պատգամավորական անձեռնմխելիությունից։ Մենք, մեր հանձնաժողովը ինչպե՞ս է կարողանալու կանգնել սփյուռքահայ մեր հայրենակցի կողքին եւ, ընդհանրապես, նման դեպքերում ինչպե՞ս է դրսեւորելու իրեն։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Սկսեմ վերջից։ Եթե սփյուռքի նախարարությունը լիներ, ես չեմ կարծում, որ այսպես, թե այնպես ինչ-որ բան պիտի փոխվեր, եթե Կարո Փայլանին ուզում են անձեռնմխելիությունից զրկել։ Այսինքն՝ սփյուռքի նախարարությունը կամ նախարարը կարող էր ինչ-որ ձեւով ներազդել այդ որոշման վրա։ Հետեւաբար, կարծում եմ, որ այստեղ կարեւոր կլինի տեղի հայ համայնքի հետ կապը, որը, ինչպես նշեցի, առանձին ինստիտուցիոնալ կառույցը պահպանելու է։ Այսինքն՝ թե՛ Պոլիսում մեր հայ համայնքի հետ կապը եւ թե՛ Թուրքիայի մյուս քաղաքներում առկա։ Բնականաբար, չեմ կարող ասել, որ անգամ նախարարությունը կկարողանար ներազդել այդ որոշման վրա։ Բացի այդ, միջազգային այլ հարթակներում կարելի է նման խնդիր բարձրացնել արդեն այլ խողովակներով։

Ինչ վերաբերում է բազմաոլորտ լինելուն, ես նշեցի, որ չնայած բազմաոլորտ է եղել, բայց ինքն ավանդաբար՝ սույն հանձնաժողովը՝ օրենսդրական ակտիվության առումով, օրակարգի առումով շատ ակտիվ չի եղել։ Հետեւաբար, այս իմաստով՝ նույն սփյուռքի մասով մենք չունենք սփյուռքի մասին օրենք, չունենք հայրենադարձության մասին օրենք, նաեւ չի նախատեսվում, որ սփյուռքի այս կոմպոնենտով բազմաթիվ օրենսդրական նախաձեռնություններ են գալու գոնե այս փուլում։ Այսինքն՝ այդ մտավախությունը ես չեմ կիսում, որ մենք չենք հասցնելու աշխատանքները։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ալեքսեյ Սանդիկով։

Ա.ՍԱՆԴԻԿՈՎ

-Շնորհակալություն։ Պրն Հայրապետյան, հարցս ուղղում եմ որպես ռուսական համայնքի ներկայացուցիչ պատգամավոր։ Ինչպես գիտեք, հետխորհրդային շրջանում օր օրի նկատում ենք ռուսաց լեզվի դերի աստիճանական անկում։ Կցանկանայի լսել ձեր ընդհանուր դիրքորոշումը Հայաստանում ռուսերենի, որպես ոչ պաշտոնական երկրորդ լեզու, պահպանման տեսանկյունից, ինչպես նաեւ ձեր տեսլականը հետագայում ռուսաց լեզվի դերի բարձրացման առումով, որովհետեւ ինչպես գիտեք ԵԱՏՄ անդամ ենք, որտեղ աշխատանքային լեզուն ռուսերենն է, աշխատանքային միգրացիայի ամենամեծ ծավալներն ունենք հենց Ռուսաստանի հետ։ Վերջիվերջո, Ռուսաստանը երեւի ամենամեծ սփյուռք ունեցող մեր բարեկամական եղբայրական երկիրն է։ Կցանկանայի լսել ձեր տեսլականը ռուսերենի կրթական մակարդակի վերաբերյալ։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Սանդիկով։ Ես որպես ի պաշտոնե հանձնաժողովի նախագահի թեկնածու չեմ կարող պատասխանել, որովհետեւ շատ հաճախ այդ հարցերը վերաբերում են ոլորտային համապատասխան գերատեսչությանը, որովհետեւ, օրինակ, այս հանձնաժողովը չէ, որ քաղաքականություն մշակող է, եւ ես կարող եմ բացառապես պատասխանել եւ ներկայացնել իմ անձնական, անհատական կարծիքը։ Այս իմաստով, ըստ էության, ես ինքս չեմ տեսնում ռուսերեն լեզվի կարեւորության նվազում եւ կարծում եմ, որ բոլոր հնարավորությունները կան դպրոցներում եւ բուհերում լեզվի ուսուցման համար։ Եթե որեւէ խոչընդոտի դուք հանդիպել եք, ապա ուրախ կլինեմ, եթե դուք ներկայացնեք հանձնաժողովին, եւ մենք գործադիրից մեր գործընկերների հետ պատրաստ ենք քննարկել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։

Ա.ՍԱՆԴԻԿՈՎ

-Շատ բարի, շնորհակալություն, սիրով կմասնակցեմ նաեւ ձեր հանձնաժողովի աշխատանքներին, որովհետեւ դա ինձ համար համայնքի հարց է, ընտանեկան հարց է։ Շնորհակալ կլինեմ, եթե լսեք նաեւ իմ կարծիքն աշխատանքներում։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սերգեյ Մովսիսյան։

Ս.ՄՈՎՍԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Հայրապետյան, հարցս վերաբերում է դպրոցի տնօրենների ընտրության ընթացակարգի հետ կապված։ Իմ կարծիքով՝ այստեղ մենք շատ բացթողումներ ունենք, եւ բազմաթիվ դպրոցներում, մասնավորապես՝ մարզերում եւ գյուղերում՝ ավելի շատ, դեռ շարունակվում է խնամի-ծանոթ-բարեկամ մեխանիզմը։ Ի՞նչ եք կարծում, օրենսդիրն այստեղ ի՞նչ անելիքներ ունի, եւ եթե կան բացթողումներ, ինչ-որ տեսլական ունե՞ք՝ այստեղ փոփոխություններ անելու հետ կապված։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Այս մասին հենց կրթության նախարարը բազմիցս խոսել է, եւ այստեղ ես ինքս, եթե անկեղծ ասեմ, այս պահին չեմ կարող ասել, թե կոնկրետ ինչ օրենսդրական մեխանիզմներ պետք է մշակվեն եւ, բնականաբար, այս հարցին եւս։ Այսինքն՝ նեղ մասնագիտական հարց է եւ կարծում եմ, որ ժամանակի ընթացքում ավելի մանրամասն ես կկարողանամ դրան պատասխանել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։

Ս.ՄՈՎՍԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Հայրապետյան։ Ճիշտն ասած՝ ես տեղյակ եմ, որ գործադիրն ունի տեսլական այդ հարցի վերաբերյալ։ Բայց կարծում եմ, որ օրենսդիրն էլ այստեղ անելիք ունի, եւ ձեր թույլտվությամբ, նաեւ ունեմ մի քանի առաջարկ, ընթացքում կարող եմ փոխանցել ձեզ։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Սիրով։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Անի Սամսոնյան, համեցեք։

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Հայրապետյան, նախկինում մենք շատ ենք խոսել այն մասին, որ Հայաստանը սփյուռքը միշտ դիտարկել է որպես դրամապանակ, եւ փոխհարաբերությունները սահմանափակվել են միայն արտերկրից երկիր գումարի եւ կապիտալի ներկրման շրջանակներում։ Ըստ այդմ, անկախությունից ի վեր բոլոր նախագահները սփյուռքի հետ փոխհարաբերությունները դիտարկել են որոշակի խմբային շրջանակներում՝ մասնավոր կամ այլ նպատակներից ելնելով, եւ, ըստ այդմ, մենք չենք ունեցել ընդհանուր ռազմավարություն սփյուռքի հետ փոխհարաբերությունների եւ աշխատանքի համար։ Որպես սփյուռքի նախկին նախարար՝ ես ուզում եմ ձեզ հարցնել հետեւյալը. դուք պաշտոնավարել եք եւ հնարավորություն եք ունեցել ծանոթանալ այն տեղեկատվական բազային, որը թողել են նախորդները։ Ուզում եմ հասկանալ՝ ի՞նչ թերացումներ եք արձանագրել դուք այդ աշխատանքում՝ սփյուռքի հետ համագործակցության կառուցման աշխատանքում եւ ի՞նչ նոր մոտեցումներ եք փորձել ներդնել։ Սա՝ 1-ին հարցը։

2-րդ հարցը վերաբերում է, թե ինչպիսի՞ տեսլական դուք ունեք այդ հարաբերությունների մասին եւ ոչ միայն սփյուռքի ներուժը օգտագործելու՝ ձեր նշած կրթական, բարեգործական նպատակներով, այլ հանրային դիվանագիտության ոլորտում։

3-րդ հարցը՝ շատ է խոսվում այն մասին, կա նման կարծիք, որ ավելի հարմար եւ ավելի ճիշտ կլինի, որ սփյուռքի հետ հարաբերությունները համակարգող մարմինն ունենա ոչ պետական ձեւաչափ, որպեսզի մենք կարողանանք այդ աշխատանքում եւ փոխհարաբերություններում որոշ քայլեր ձեռնարկելիս խուսափել նաեւ այլ երկրների ներքին գործերին միջամտելուց։ Շնորհակալություն։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ասեմ, որ իմ գործունեության 8 ամիսների ընթացքում մի խումբ հայ սփյուռքագետների հետ միասին, ինչպես Արա Սանջյանը, Խաչիկ Թոլոլյանը եւ ուրիշներ, մենք սփյուռքի հետ քաղաքականության ռազմավարության նոր կոնցեպտ մշակեցինք, որովհետեւ դուք ճիշտ նշեցիք, որ նախարարության գործունեության 10 տարիների ընթացքում եւ դրանից առաջ նաեւ չի եղել ռազմավարություն։ Եվ մենք մշակեցինք այդ սեւագիր, այսպես ասած, դրաֆտ տարբերակը, որը, ըստ էության, պետք է հանրային քննարկումների նաեւ մասնագիտական շրջանակների ներգրավվածության արդյունքում հենց բերեր նրան, որ մենք վերջապես կունենայինք այդ ռազմավարությունը։ Ես վստահաբար ասում եմ, որ հետեւողական եմ լինելու այդ առումով, որպեսզի նաեւ խորհրդարանական հարթակն օգտագործվի այդ ռազմավարության վերջապես մշակման առումով։ Դրա էությունը հետեւյալն էր։

Դուք նշեցիք, որ սփյուռքը մշտապես դիտարկվել է որպես քսակ, որպեսզի աջակցություն ստանա ՀՀ-ն։ Էությունն այն է, որ սփյուռքի հետ քաղաքականության մեջ պետք է փոխվեր հետեւյալը, որ պիտի այլեւս լինի երկկողմանի փոխշահավետության սկզբունք։ Այսինքն՝ մենք առաջ ենք քաշում ուժեղ Հայաստան-ուժեղ սփյուռք եւ ուժեղ սփյուռք-ուժեղ Հայաստան կոնցեպտը։ Եթե Հայաստանն ուժեղ է, ապա պետք է ուժեղ լինի նաեւ սփյուռքը եւ սփյուռքի ուժեղացման գործում ՀՀ կառավարությունը եւ օրենսդիրը պետք է համապատասխան լծակներով ստանձնեն պատասխանատվություն։ Սփյուռքում առկա բազում խնդիրներ կան, որոնց լուծման համար սփյուռքն այսօր ունի ՀՀ մասնակցության, օժանդակության կարիքը։ Հետեւաբար, սա է ամբողջ կոնցեպտը, այն հատվածը, որ մենք բերում ենք առաջ։ Եվ սփյուռքի ներուժի բազան, նախ, ասեմ, որ այդ ողջ ընթացքում խորքային գիտական հետազոտություններ չեն անցկացվել, օրինակ՝ գույքագրման մասով, թե որտեղ մենք ինչ ունենք։ Այո, կա որոշակի մտավոր, գիտական ներուժի բազա սփյուռքում, սակայն, այնուամենայնիվ, դա եւս չափազանց սահմանափակ է։ Այսինքն՝ սփյուռքի խորքային ուսումնասիրություններ՝ հասկանալու ի վերջո՝ մենք 7 մլն ենք, թե՞ 12 մլն ենք, որովհետեւ որեւէ մեկը չգիտի։ Սա նաեւ պատճառն է, հետեւանքն է հենց այդ հետազոտությունների բացակայության։ Այսինքն՝ այստեղ բազում խնդիրներ ես տեսնում եմ, որտեղ, ի դեպ, պետությունը կարող է եւ պետք է մասնավորի հետ համագործակցության շրջանակներում իրականացնել։

3-րդ հարցի հետ կապված՝ այն մտահոգությունը, որ ասացիք, շատ է հանդիպում, անկեղծ ասած, ես շատ չեմ հանդիպել։ Առաջին անգամ եմ լսում այդ առաջարկի մասին, որ սփյուռքի հետ քաղաքականությունը իրականացվի ոչ թե պետական մակարդակով։

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Խոսքը այն մասին է, որ մինչեւ անկախությունը կար նման մարմին՝ կոմիտե, բայց այն չի ունեցել պետական կարգավիճակ, որը հնարավորություն է տվել այդ կոմիտեին՝ իր աշխատանքները կազմակերպելիս ունենալ ավելի լայն հնարավորություններ, որովհետեւ, երբ այդ մարմինն ունի պետական կարգավիճակ, սփյուռքի հետ աշխատելիս առաջանում են շատ այլ դիվանագիտական խնդիրներ։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Սփյուռքի հետ այսպես թե այնպես տարբեր խողովակներով աշխատում են տարատեսակ կառույցներ, կազմակերպություններ։ Բայց ես ունեմ համոզմունք, որ սփյուռքի հետ հարկավոր է ունենալ պետական քաղաքականություն եւ այդ քաղաքականությունն իրականացնող ինստիտուցիոնալ կառույց։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սերգեյ Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Հայրապետյան, ինձ հիմնականում հետաքրքրում են գիտության հետ կապված խնդիրները։ Ես բազմիցս նշել եմ, որ գիտության թերֆինանսավորումը խնդիրներ կառաջացնի մեզ համար պարզ պատճառով, որ մենք կոնկրետ ռազմավարություն ունենք ռազմարդյունաբերական համալիրը զարգացնել, ռազմավարություն ունենք գիտելիքահեն տնտեսություն ստեղծել։ Բայց, ցավոք սրտի, 18-20թթ. գիտության ֆինանսավորումը մեզ մոտ ոչ թե չի աճում, այլ նվազում է գրեթե 4,98 տոկոսով, եթե չեմ սխալվում։ Եթե մենք գնում ենք այս թերֆինանսավորման եւ գիտության զարգացումն ինչ-որ չափով արգելակում ենք, հետագա ֆինանսավորումն ինչպե՞ս եք տեսնում։ Մենք շարունակելո՞ւ ենք թերֆինանսավորել: Մի պարզ օրինակ ասեմ. ԳԱԱ երկրաբանության ինստիտուտի պետրոլոգիայի լաբորատորիայի վարիչը՝ Գալոյանը, հարցը դրել էր հետեւյալ կերպ, որ նպատակ ունեն գիտությունը փակել։ Նոր իշխանությունների մասին էր խոսքը։ Սա ցավագին մոտեցում է, եւ մտավախություն կա, որ այլեւս նոր գիտնականներ երկրաբանության մեջ չեն կարող ներգրավվել այն պատճառով, որ ֆինանսավորում չունենք։ Եվ սրա հետեւանքը մի պարզ օրինակով կարող ենք ասել։ Ամուլսարի հետազոտությունների հետ կապված՝ մենք չունենք մասնագիտական երկրաբանական լուրջ խումբ, որը կարողանա պետությանը հստակ պատասխանել՝ Ամուլսարի շահագործումը մեծ վնա՞ս է բերելու, թե՞ վնաս չի բերելու։ Այսինքն՝ մենք չենք գտնում ֆինանսավորման աղբյուր, որ օտարերկրյա կառույցին ֆինանսավորենք, որպեսզի կարողանա մեզ հստակ ներկայացնել Ամուլսարի հանքի շահագործման հնարավոր հետեւանքները։ Այսինքն՝ փոքրիկ օրինակով ցանկանում եմ ասել, ուշադրություն հրավիրել այն փաստի վրա, որ գիտության տարբեր ճյուղերի համատարած թերֆինանսավորումը մեզ վաղը խնդրի առջեւ է կանգնեցնելու։ Որպես այս հանձնաժողովի նախագահի թեկնածու՝ ձեր մոտեցումն ինչպիսի՞ն է, գիտության զարգացման համար ֆինանսական միջոցների հատկացումը ռազմավարական նշանակություն ո՞ւնի մեր երկրի համար, թե՞ ոչ։ Շնորհակալություն։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բագրատյան, յուրաքանչյուր բառի տակ ստորագրում եմ, որովհետեւ գիտության զարգացումն առանց լուրջ ֆինանսավորման, արդեն պատմությունն էլ ցույց է տալիս, որ անհնար է։ Այս իմաստով մենք լուրջ ֆինանսների ներգրավման անհրաժեշտություն ենք տեսնում։ Բայց կա նաեւ հարցի մյուս կողմը, որ նախ՝ պիտի հասկանանք, թե որքանով է տվյալ գիտությունն արդիական եւ, ներողություն ռուսերեն բառիս համար, երբ այդ ներդրման դիմաց «ատդաչան», որ պետությունը պիտի տա, այդ պատվերը, որ կատարվելու է, որքանով է արդարացված գիտության տվյալ ոլորտում այդ ներդրումը։ Բացի պետության ֆինանսավորման բարձրացման նաեւ ներդրումների ճանապարհով մենք պիտի գնանք։ Այս իմաստով՝ զարգացնելու ենք նաեւ առանձին ինստիտուտների, բուհերի գիտական ներուժը, եւ սրա լավագույն օրինակը հայ-ռուսական համալսարանն է, որտեղ կա, հավաքվել է այդ գիտական հետազոտական ինստիտուտի ձեւաչափով ուժեղ ներուժ։ Ես ինքս 8 ամիսների ընթացքում առիթ եմ ունեցել աշխատել պրն Դարբինյանի թիմի հետ եւ կարող եմ ասել, որ սա շատ լավ նախադեպ է, երբ, օրինակ՝ բուհը ունի իր ենթակայության տակ գործող այդ գիտահետազոտական ինստիտուտը կամ այդ ներուժը, բազան, որը կարող է նաեւ յուրաքանչյուր՝ թե՛ պետական, թե՛ մասնավոր պատվերներն իրականացնել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքի կարիք կա՞։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Մոտեցումը, որ որդեգրել եք, ես ողջունում եմ եւ շնորհակալ եմ, որպեսզի մենք իսկապես այս մտքի մեջ գտնենք լավագույն լուծումները եւ փորձենք խրախուսել գիտության զարգացումը։

2-րդ հարցս վերաբերում է հանրակրթությանը։ Պրն Հայրապետյան, մենք հասարակական իրավագիտակցության բարձրացման խնդիր ունենք, եւ առաջին հերթին հանրակրթության ոլորտից պետք է սկսել։ Կարծեմ թե հեղափոխության նոր պահանջն է, որ դրված է. պատասխանատու խոսքի, պատասխանատու հայտարարության ինստիտուտը պետք է իրավագիտակցական բարձր կուլտուրայի եւ մշակույթի պայմաններում կարողանանք դրսեւորել։ Հետեւաբար, չե՞ք գտնում, որ հանրակրթության մեջ մենք պետք է բավարար իրավագիտակցության ինստիտուտներ կարողանանք տեղադրել եւ կարողանանք նաեւ մեր մատաղ սերնդին պատրաստել այլեւս նոր մտածողության կարեւորագույն երեւույթներին։ Շնորհակալություն։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Ես ոչ միայն այդպես եմ պատկերացնում, այլեւ այլ կերպ չեմ պատկերացնում, որովհետեւ ինձ համար դպրոցը պետք է հանդիսանա այն կաճառը, այն ինստիտուտը, որտեղից երեխան դուրս է գալիս որպես կայացած քաղաքացի, իրավագիտակից, առողջ քննադատական մտածողությամբ, առողջ դատողությամբ, անկախ։ Այսինքն՝ կայացած որպես քաղաքացի։ Այս իմաստով, նաեւ ի ուրախություն բոլորիս, նաեւ կրթության նախարարությունն իր 8 ամսյա գործունեության ընթացքում, ես լինելով ներսում՝ կառավարության մեջ, կարող եմ ասել, որ մեծագույն ջանքեր է գործադրել այս ուղղությամբ։ Իհարկե, դեռեւս երկար ժամանակ է հարկավոր, որպեսզի մեր պատկերացրած կոնցեպտը, ձեւը ունենանք։ Սակայն այլ կերպ չենք էլ պատկերացնում։ Ուսուցիչն աշակերտին պիտի կրթի որպես կայացած, սեփական տեսակետը, դիրքորոշումն ունեցող եւ հայտնող, արտահայտող քաղաքացի։ Այսինքն՝ աշակերտը պիտի շարունակի կրթությունը կամ բանակ գնա արդեն իսկ որպես կայացած քաղաքացի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սիսակ Գաբրիելյան։

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Պրն Հայրապետյան, խոսքս, ավելի փաստարկված, կոնկրետ դեպքով խոսեմ, վերաբերում է դասագրքերին։ Ես ավարտել եմ ԵՊՀ լրագրության ֆակուլտետը, այս պահին էլ սովորում եմ իրավագիտության ֆակուլտետում։ Դասագրքերի հետ կապված. տեսեք, եւ այստեղ նաեւ իմ դասախոսներից շատերը կան, մեծ մասը, կարծում եմ՝ կկիսի այս տեսակետը։ Մենք, օրինակ՝ վճարում ենք 800 հազար դրամ տարեկան՝ ուսման վարձ։ Առարկաներ կան, որոնք ունեն դասագրքեր, այսինքն՝ դասախոսի համար հիմք է, որ եթե դու այդ դասագրքում առկա գիտելիքը  պատասխանես, իր համար դա հիմք է, որպեսզի քեզ բարձր գնահատի։ Դա, որպես կանոն, լինում է այդ դասախոսի հեղինակած դասագիրքը, այն ամբիոնում վաճառվում է 5000, 8000, 10000 հազար դրամով, երբեմն չի լինում ընդհանրապես այդ դասագիրքը։ Անգամ համալսարանի գրադարանում չի լինում այդ դասագիրքը, որպեսզի դու կարողանաս գնալ եւ այնտեղ ընթերցել, սովորել։ Նորմա՞լ եք համարում, որ այդքան մեծ ուսման վարձ վճարելու դեպքում ուսանողները, այս հարցը նաեւ ուսանողներն են ինձ խնդրել տալ, լրացուցիչ 8000 դրամ վճարեն, որպեսզի կարողանան դասագիրք ձեռք բերել, այն դեպքում, երբ հսկայական գումար են վճարում։ Սա՝ 1-ին հարցը։

Առարկաներ կան, որ ընդհանրապես դասագիրք չունեն։ Թե՛ լրագրության ֆակուլտետում է այդպես եղել թե՛ իրավագիտության ֆակուլտետում։ Ավելի փաստարկած ասեմ, օրինակ` փետրվար ամսին ես պետք է հանձնեմ մարդու իրավունքների առարկա եւ մունիցիպալ իրավունք։ Համալսարանը՝ որպես այդպիսին, չունի դասագիրք, որը հիմք կհանդիսանա։ Ես հասկանում եմ, իհարկե, կրթությունն այն ոլորտն է, որ չես կարող ասել, որ եթե այս դասագիրքն ընթերցես, դու կդառնաս քո երազանքների մասնագետը։ Բայց չկա այդ դասագիրքը։ Եվ երբեմն, երբ դու այլ աղբուրներից ես փորձում ուսումնասիրել, պարզվում է, որ այդ դասախոսը տվյալ հեղինակի նկատմամբ սեփական սուբյեկտիվ վերաբերմունք ունի եւ ասում է՝ չէ, դու սխալ ես ասում։ Բայց ասում ես, որ դասագիրք չկա, ես այստեղից եմ օգտվել, սովորել։ Եթե չկա միասնական դասագիրք... Արձագանքեք, խնդրեմ։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Սկսեմ 2-րդ հարցից։ Այստեղ մենք խնդիր ունենք կրթության բովանդակության հետ։ Իհարկե, նման սուբյեկտիվիզմի ես ինքս ԵՊՀ ուսանելու տարիներին ականատես եմ եղել։ Բնականաբար, այստեղ խնդիր ունեմ։ Բայց մյուս կողմից՝ դասագրքերի թեմային գալով՝ ես ինքս ավելի շատ նաեւ հակված եմ արդի տեխնոլոգիաների ներդրմանը։ Հետեւաբար, հաշվի առնելով օբյեկտիվ իրողությունները եւ խնդիրները, որ մենք ունենք, բայց նաեւ մեր տեսլականում ունենալով արդիականացման, թվայնացման հնարավոր տարբերակները եւ, առհասարակ, այդ լեկցիաների տարատեսակ փորձը, կարծում եմ, որ 21-րդ դարում կրթության այս նոր զարգացումների փուլում ընդունելի չի։ Հիմնականում կիսում եմ։ Այստեղ անելիքներ կան, բնականաբար։ Հիմա որ արձագանքեք, առաջին հարցն ուղղակի չֆիքսեցի ինձ մոտ՝ ուսանողների բողոքների հետ կապված։

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Այս պահին էլ կան առարկաներ, մենք էլեկտրոնային մեյլեր ունենք եւ էնտեղ են մեզ դասագրքեր փոխանցում, որը ծախսատար չի։ Այսինքն՝ կա միասնական ֆայլ, փոխանցում են ուսանողներին։ Բայց կան առարկաներ, որոնք չունեն դասագրքեր, եւ ուսանողների հիմնական դժգոհությունը դրա հետ էր կապված, որ իրենք հսկայական ուսման վարձ են վճարում եւ ստիպված են լինում այդ դասագրքերը գնել, որոնք երբեմն ընդհանրապես չկան։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Ես առհասարակ կողմնակից եմ ուսանողի, կամ աշակերտի, կամ աշակերտի ընտանիքի վրա դրված ֆինանսական բեռի առավելագույն նվազեցմանը։ Այսինքն՝ մենք գիտենք, որ թե՛ դպրոցներում եւ թե՛ ձեր մատնանշած դեպքում՝ նաեւ բուհում ուսանողի վրա դրանք հավելյալ ֆինանսական բեռ են, թե՛ եւ օրենսդիրը եւ թե՛ գործադիրն արդեն հայտարարություններով հանդես են եկել, որ գնալու են այն ճանապարհով, որ հավելյալ այդ գումարները, այդ բեռը մենք հանենք իրենց վրայից՝ տարատեսակ նոր մեխանիզմներ մշակելով։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Գեւորգ Պետրոսյան։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Ես, իհարկե, հարգարժան պրն Հայրապետյանին հարց տալուց առաջ ուզում եմ մի փոքր ակնարկ անել հարգարժան գործընկերոջ արտահայտությանը։ Տպավորություն չստեղծվի, որ այստեղ իրավաբանական ֆակուլտետում լույս ընծայվող դասագրքերը ծակ զուգագուլպաներ կամ օգտագործված շրթներկ են, որ մենք փաթաթենք ուսումնատենչ ուսանողի վզին։ Ավելին ասեմ. անգամ դասագիրք չկա, իսկապես, որովհետեւ դա սպառում չունի, եւ երբեմն մեղադրանք է հնչում, որ պարտադրում են առնել։ Նման բան գոյություն չունի, պրն Գաբրիելյան։ Դուք, կարծեմ թե, չեք հակառակվի, որ մեր ֆակուլտետում կա պարտադրանք ուսանողին՝ դասագիրք գնել։

Իսկ ինչ վերաբերում է այն դասախոսին, որ եթե ճշմարիտ պատասխանը չի ընդունում՝ պատճառաբանելով, որ դա իր դասագրքից չի, այդ դասախոսին դուք հանգիստ կարող եք գործուղել՝ բոլորովին ուրիշ զբաղմունքով զբաղվելու։

Իսկ հիմա՝ հարցը ձեզ։ Հարգելի պրն Հայրապետյան, դուք կոնկրետ ի՞նչ տեսլական ունեք՝ գիտության եւ կրթության ոլորտի իրավական բարեփոխումների։

2-րդ՝ ինչպե՞ս եք վերաբերում ընդունելության քննություններն ընդհանրապես կամ թեկուզ աստիճանաբար, բայց մեր իրականությունից դուրս բերելուն, քանի որ, հիմա ես անուններ չեմ տա, որովհետեւ անձնական բամբասանքի երկրպագու չեմ, բայց չասեմ՝ այսինչ կամ այնինչ նախարարը, բայց դուք շատ լավ գիտեք, որ ամեն դեպքում երկար տարիներ խոսվել է այդ ոլորտում կոռուպցիան բացառելու մասին, եւ այսօր հաջողություն չկա, որովհետեւ մենք՝ դասախոսներս տեսնում ենք, թե ինչպիսի ուսանողներ են ընդունվում։ Շատ բուհերում ուսանողները դեռ քիչ չեն, որ եթե ուսանողական տոմսը կորցնեն երեք օր, չեն հիշի, թե որտեղ են սովորում։ Հիմա, այսպիսի ուսանողների առկայությունը պատճառաբանված է անորակ ընդունելություններով։

Հաջորդը, իմ մի քանի գործընկերներ արդեն անդրադարձան, իսկապես, շատ մտահոգող է մշակույթի եւ սփյուռքի նախարարությունները շրջանառությունից հանելու փաստը։ Դուք մի բան ասացիք, բայց խնդրում եմ. սա. որպես հորդոր, խնդրանք, հուշում։ Այն չէ, որ դուք ասում եք՝ եթե սփյուռքի նախարարություն չլինի... Լավ, ժամանակը սպառվեց, ես ձեր պատասխանից հետո...

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Գամ սկզբից։ Պրն Պետրոսյան, ըստ էության, հիմնական այն տեսլականը, որ այս պահին մենք ունենք, ես դրան անդրադարձա։ Այսինքն՝ հիմնականում թե՛ կրթության մասով, թե՛ գիտության մասով պրն Բագրատյանի հնչեցրած հարցին ես արդեն անդրադարձել եմ։ Իհարկե, բնականաբար, հանձնաժողովի աշխատանքների ընթացքում էլ ավելի առարկայական կլինեն այն փոփոխությունները, որ մենք բերելու ենք օրենսդրական դաշտ։ Սակայն մեծամասամբ ես, ըստ էության, դրանց անդրադարձել եմ նախորդ հարցադրումների ժամանակ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքեք։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Դուք ասում եք, որ այնպես չի, որ այդ ոլորտները բարձիթողի վիճակում են լինելու, կլինի ինչ-որ մարմին։ Բայց խնդրում եմ նկատի ունենա, որ «Հանրային ծառայության մասին» ՀՀ օրենքի համաձայն՝ նախարարը քաղաքական պաշտոն է եւ կրում է ոլորտի քաղաքականությունը մշակելու եւ իրականացնելու պատասխանատվությունը եւ անպայման, իրավաբանները կհավաստեն, ընդունում է քաղաքական որոշումներ, այդ թվում՝ սփյուռքի հետ հարաբերությունների եւ մշակույթի։ Հիմա, եթե մենք չունենանք նախարար, ձեր ասած պաշտոնյան քաղաքական որոշումներ կայացնելու իրավունք չունի։ Սա է ամբողջ խնդիրը, եւ ես երբեք այն կարծիքին չեմ եղել, որ ինչ-որ բան անելու համար պետք է հաճոյանալ՝ ցանկացած արդյունքի հասնելու, այդ թվում՝ սփյուռքի հետ հարաբերությունները կանոնակարգելու հարցում, որ ասում եք՝ ի՞նչ է, հաճոյանալու համա՞ր ունենանք նախարարություն։ Ոչ, հարգելի պրն Հայրապետյան, եթե նախարարությունը, իսկապես, ծառայի իր առաքելությանը, հաճոյանալու կարիք չի լինի։ Ինչպես ձեր խոսքում ասացիք, ընդամենը կլինի առողջ, արգասաբեր եւ լուսավոր համագործակցության հույս եւ ակնկալիք։ Շնորհակալություն։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Պետրոսյան։ 2-րդ տարբերակը, որ այսօր Կառավարությունում քննարկվում է, հանձնակատարի ինստիտուտը, որն, ըստ էության, Հայաստանում չկա, նոր ինստիտուտը, որը քննարկվում է, սփյուռքի հետ հարցերով հատուկ հանձնակատարը, ըստ էության, ոչ միայն խորհրդանշական, այլեւ լիազորություններ ունեցող, իմ պատկերացմամբ՝ վարչապետին հաշվետու պաշտոն է լինելու, ինչպես ասացի, շուրջ 50-60 հոգանոց թիմով գրասենյակով։ Այսինքն՝ ես չեմ կիսում այն մտահոգությունը, թե չի տրվելու լիազորություն՝ քաղաքական որոշում կայացնել։ Ի վերջո, եթե տվյալ կառույցը քաղաքականություն մշակող կառույց է, այսինքն՝ եթե տվյալ կառույցին տրված է լիազորություն՝ մշակել եւ իրականացնել այդ քաղաքականությունը, ապա այստեղ, բնականաբար, քաղաքական որոշումներ են կայացվելու, որովհետեւ սփյուռքի հետ քաղաքականությունը միայն կրթամշակութային կոմպոնենտ չի, այլեւ ռազմավարական, քաղաքական անվտանգության հարց է եւ շատ ու շատ այլ նրբերանգներ է իր մեջ պարունակում։ Հետեւաբար, եթե մենք խոսում ենք եւ ասում ենք, որ ստեղծում ենք մեկ այլ կառույց, որին տրվելու են լիազորություններ, ապա դա իրենից ավտոմատ ենթադրում է նաեւ այդ լիազորությունը՝ քաղաքական որոշումներ կայացնել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, մինչ հաջորդ հարց տվող պատգամավորին ձայն տալը ուզում եմ հիշեցնել, որ մեր օրակարգի 6-րդ կետը՝ կառավարության կառուցվածքի փոփոխության վերաբերյալ օրենքի նախագծի քննարկումը, կարող է՝ իրականում հնարավորություն է գործադիրի համար եւ գործադիրի իրավունքն է այսպիսի փոփոխության նախագիծ ներկայացնելը, իրավունք, որից գործադիրը կարող է օգտվել կամ չօգտվել։ Տեղեկացնեմ, որ այս պահին կառավարության կառուցվածքը փոփոխելու վերաբերյալ որեւէ նախագիծ ներկայացված չի կառավարության կողմից։ Սա՝ ուղղակի թեմային առնչվող։

Այժմ՝ Արման Բաբաջանյան։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Պրն Հայրապետյան, դուք վերջին 8 ամիսներին սփյուռքի նախարարն էիք եւ ձեր պաշտոնավարման վերջում տված հարցազրույցներից մեկում նշել էիք, որ սփյուռքի նախարարությունը կրել է հիմնականում սիմվոլիկ բնույթ։ Ի՞նչ պետք է անեք, որ այս հանձնաժողովում սփյուռքին վերաբերող հարցերը եւս սիմվոլիկ չլինեն։

Հաջորդ հարցս՝ չե՞ք կարծում, որ միաժամանակ սփյուռքի նախարարությունը փակելով եւ սփյուռքին վերաբերող հարցերն այսքան մեծ տարողունակ հանձնաժողովի մեջ միավորելով՝ վատ ուղերձ, վատ պատգամ ենք ուղղում սփյուռքին։ Ես օրեր առաջ եմ եկել Լոս Անջելեսից եւ պիտի ասեմ, որ այնտեղ բավականին բացասական ընկալում կա։ Սփյուռքի բոլոր հատվածներն ինվենտարիզացնելու եւ սփյուռքի ներուժը նոր Հայաստանի զարգացման գործում լավագույնս օգտագործելու համար ի՞նչ եք արել որպես նախարար եւ ի՞նչ եք պատրաստվում անել՝ որպես այս հանձնաժողովի նախագահ։

Վերջին հարցս՝ ի՞նչ եք պատրաստվում անել սփյուռքում գտնվող Հայաստանի քաղաքացիների ընտրելու իրավունքը վերականգնելու համար։ Հայտնի է, որ վերջին անգամ մեր հայրենակիցները ընտրելու իրավունք ունեցել են 2005թ., մասնակցել են սահմանադրական հայտնի հանրաքվեին։ Արդյո՞ք ունեք այդպիսի մտադրություն՝ այս հարցը բերել օրակարգ եւ վերականգնել մեր համաքաղաքացիների՝ ՀՀ քաղաքացիների ընտրելու իրավունքը։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բաբաջանյան, ըստ էության, ես իմ խոսքում շատ հստակ ընդգծեցի, որ պետք չէ սփյուռքի նախարարության փակելը կապել սփյուռքի հարցերով հանձնաժողովի ստեղծման մասին։ Մանավանդ՝ արդեն իսկ գոյություն ունեցող այդ կոմպոնենտն ենք բերում։ Այսինքն՝ մեկը մյուսի հետ կապ չունի։ Այստեղ քննարկվելու են բացառապես օրենսդրական նախաձեռնությունները եւ պետք չի կապել, եւ լինելու է առանձին ինստիտուցիոնալ կառույց, որը գործադիր իշխանության գործառույթներն է կատարելու սփյուռքի հետ։ Սրան ես արդեն իսկ անդրադարձա։

Ինչո՞ւ էր խորհրդանշական. որովհետեւ, պատկերացրեք, մյուս, բազմաթիվ այլ գերատեսչություններ ունեցել են սփյուռքի հետ առանձին բաժիններ։ Այսինքն՝ հարաբերվել են եւ քաղաքականություն են իրականացրել սփյուռքի հետ իրենց սեփական խողովակներով, եւ այստեղ սփյուռքի նախարարությունը, որն, ըստ էության, օրինակ, ասենք, ի տարբերություն հրեական մոդելի, բացարձակ գերակա որոշման եւ կարծիք հայտնելու ստատուս չի ունեցել։ Թեպետեւ դե յուրե եղել է նախագահի որոշում՝ մինչեւ տվյալ՝ սույն թվականի ապրիլի 9-ը՝ Սերժ Սարգսյանի հրամանով, որ սփյուռքի հետ բոլոր հարաբերությունները բոլոր  գերատեսչությունները պետք է կոորդինացվեն մեկ պատուհանով, սակայն դե ֆակտո, փաստացի այն չի իրականցվել։ Այս իմաստով, կրկնում եմ, լծակների առումով, որպեսզի սփյուռքի նախարարությունը կարողանար ոչ միայն կրել խորհրդանշական, նաեւ գործնական, հարց լուծող, խնդիրներ լուծող գերատեսչություն, այն չի եղել։ Սրանով է հիմնականում հիմնավորվում իմ վերոնշյալ հայտարարությունը։

Ինչ վերաբերում է ինվենտարիզացիայի մասով, համապատասխան գիտական հետազոտական, նաեւ սփյուռքի շրջանակների հետ հանդիպումներ ունեցել ենք եւ կարող եմ ասել, որ կա առկա չափազանց մեծ մասնագիտական ներուժ՝ այդ ինվենտարիզացիան իրականացնել։ Ես չեմ կարող ասել, որ ամբողջ աշխարհով մեկ եւ ամբողջ համայնքները մենք կարող ենք ծածկել, բայց ես չափազանց իրատեսական եւ կարեւոր եմ համարում, որովհետեւ մենք գույքի հետ կապված՝ բազմաթիվ խնդիրներ ունենք տարբեր երկրներում, մերձավորարեւելյան երկրներում, արաբական երկրներում եւ, առհասարակ, տվյալ խնդիրն օրեցօր ավելի ու ավելի սուր է դառնում։ Հետեւաբար, խնդիրները լուծելու համար այդ քարտեզագրումը եւ գույքագրումը չափազանց կարեւոր է պետության համար, որը պետք է ունենա իր ավանդն այս մասով։

Չորրորդ հարցը՝ ընտրելու հարցը. տեսեք, բնականաբար, մենք խոսում ենք արտերկրում բնակվող ՀՀ քաղաքացիների մասին, որոնք ժամանակին դեսպանատներում կամ դիվանագիտական կորպուսներում կատարում էին ընտրություններ։ Այսինքն՝ ինչո՞ւ դա այլեւս այս պահին չկա օրակարգում: Այն կլինի օրակարգում, եթե մենք մեկ այլ կարեւոր հարցի պատասխանենք։ Հիմա արձագանքեք՝ շարունակեմ։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Ես ուզում էի, որ դուք վերջացնեիք, եթե հնարավոր է։ Ես ավելացնելու որեւէ բան չունեմ։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Մենք շատ կարեւոր հարցի պետք է պատասխանենք, թե ինչպես ենք կազմակերպում այդ ընտրությունը, որին, օրինակ, Ռուսաստանի օրինակն եմ ես ուզում բերել: Եթե Մոսկվայում է անցկացվում այդ ընտրությունը, ասենք՝ դեսպանատանն է, հանուն արդարության պիտի նշենք, որ ռուսաստանաբնակ մեր ՀՀ քաղաքացիները, որոնք տարբեր թվերով մինչեւ 2,8 մլն են թվագրվում, ես չգիտեմ՝ նույնիսկ 1 տոկոսը կամ, թող լինի 5 տոկոսը,արդեն գնալու է մասնակցելու, թե ոչ։ Եթե մենք սա անում ենք բացարձակապես ինքնանպատակ լինելու համար, ապա ընտրություն չպիտի արվի։ Մյուս կողմից՝ արդեն հարց կա, թե այդ դեպքում ինչպես անենք, որպեսզի բոլորը ստանան այդ հնարավորությունը՝ սկսած Սանկտ Պետերբուրգից մինչեւ Վլադիվոստոկ, այդ դեպքում խնդիր է առաջանում նախ՝ ընտրությունների վերահսկման առումով։ Այսինքն՝ ես խնդիրներ եմ բարձրացնում, որոնց պատասխանը չունենք։ Բայց, եթե մենք հստակ տեսնենք մեխանիզմներ, թե ինչպես կարող են, օրինակ, քաղաքական ուժերը գնալ եւ քարոզարշավ իրականացնել, պետք է ֆինանսական մեծ ռեսուրսներ ներդնել։ Սրանք են խնդիրները, որ այսօր օրակարգում չկա կրկին վերականգնել ընտրելու իրավունքը։ Եթե մենք ունենանք հարցերի պատասխանները, ապա միանշանակ կրկին մենք օրակարգ կբերենք այդ հարցը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արկադի Խաչատրյան։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Հայրապետյան, ձեր թեկնածությունը առաջադրվել է իմ դիտարկմամբ՝ ամենակարեւոր հանձնաժողովներից մեկի նախագահի պաշտոնում։ Ես ուզում եմ հույս հայտնել, որ ձեզ կհաջողվի ապահովել այդ հանձնաժողովի գործունեության արդյունավետությունը։ Շատ հարցեր հնչեցին՝ կրթության եւ գիտության բնագավառի հետ կապված, որովհետեւ հանձնաժողովի իրավասությունների դաշտում են հենց այդ ռազմավարական կարեւորության ոլորտները ՀՀ համար։ Եղան հարցեր նաեւ, թե ինչ կապ ունի կրթությունը եւ գիտությունը տնտեսության եւ տնտեսական զարգացման հետ։ Իմ կարծիքով կապն ակնհայտ է, որովհետեւ տնտեսական զարգացումը հնարավոր չէ պատկերացնել առանց զարգացած մարդկային կապիտալի առկայության։ Մարդկային կապիտալի զարգացվածությունը հենց հանդիսանում է կրթության եւ գիտության արդյունքը՝ այդ թվում։ Տարիներ շարունակվող արտագաղթն իր ծանրագույն հետեւանքներն ունեցավ թե մարդկային կապիտալի առկայության աստիճանի վրա, զարգացած մարդկային կապիտալը ես նկատի ունեմ, ինչպես նաեւ իր ազդեցությունն ունեցավ երկրի տնտեսական զարգացման պոտենցիալի վրա՝ այդ առումով։ Հետեւաբար, չափազանց կարեւոր եմ համարում ձեր մոտեցումները։ Նախ եւ առաջ, մեծ հայրենադարձության առումով ինչպիսի՞ մոտեցումներ ունեք՝ բարձրակարգ, բարձրորակ մասնագետների, գիտնականների վերադարձն ապահովելու եւ նրանց կարողությունները, գիտելիքներն ի նպաստ հայրենիքի ի կատար ածելու, ՀՀ-ում իրացնելու առումով։ Դա՝ առաջին մասով։

2-րդը. շատ ցանկալի է լսել նաեւ ձեր մոտեցումները կրթության եւ գիտության բարեփոխումների առաջնահերթ եւ ռազմավարական հիմնական ուղղությունների մասով, որը նույնպես, որպես հանձնաժողովի ապագա նախագահ, կարծում եմ, որ չափազանց կարեւոր է։ Շնորհակալ եմ։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Խաչատրյան։ Ասեմ, որ այսօր մեծ հայրենադարձության իրականացման մասին խոսելն ակտուալ չէ, որովհետեւ մեծ հայրենադարձության կազմակերպման համար նախ՝ Հայաստանը պետք է պատրաստ լինի դրան։ Հայաստանը պետք է պատրաստ լինի նաեւ իր տնտեսությամբ, իսկ տնտեսության զարգացման համար, այո, մարդկային կապիտալը կարեւորագույն արժեք է։ Այստեղ նաեւ օրենսդրական դաշտում եմ տեսնում սփյուռքի ներուժի ներգրավում թե պետական կառավարման համակարգում, որտեղ կան բազմաթիվ խոչընդոտներ, որովհետեւ նաեւ գիտեք, որ «Աշխատանքի մասին» օրենքում, քաղծառայության ինստիտուտում առկա բազմաթիվ խոչընդոտներ են, որոնց նաեւ իմ պաշտոնավարման ընթացքում ինքս ականատես եմ եղել, թե ինչպես մենք չենք կարողացել սփյուռքից համապատասխան... Սա ենթադրում է նաեւ օրենսդրական կարգավորումներ։ Առհասարակ սփյուռքի նախարարությունը նաեւ վերջերս իրականացրեց «Ներուժ» ծրագիրը, որի նպատակն էր նաեւ Հայաստանում կենտրոնացնել երիտասարդ սփյուռքահայ startup-երի, բիզնեսմենների, ովքեր այլեւս հայրենադարձվել են եւ այստեղ են իրականացնելու իրենց բիզնես գաղափարները։ Ես հույս ունեմ, որ այսօրինակ ծրագրերը գործադիրի կողմից շարունակական բնույթ են կրելու  նաեւ մասնավոր մի քանի կազմակերպությունների` Repat Armenia, Birthright Armenia, Kasa եւ մի քանի այլ հիմնադրամների ու կառույցների հետ՝ մասնավորի հետ համատեքստում։ Այո, ես կրկնում եմ, որ չենք պատկերացնում, մենք մշտապես խոսում ենք համահայկական չափազանց մեծ ներուժի մասին եւ այսօր մենք խնդիր ունենք նախ՝ հասկանալ, թե օրենսդրական առումով ի՞նչ խոչընդոտներ կան: Նախ՝ պետք է գնանք այդ խոչընդոտները հաղթահարելու ճանապարհով եւ այստեղ մեր հանձնաժողովն ունենալու է կոնկրետ դերակատարում՝ նախ եւ առաջ ուսումնասիրել եւ այդ խոչընդոտներն օրենսդրորեն բարեփոխել, որպեսզի մենք կարողանանք ներգրավել, կրկնում եմ, թե՛ տնտեսական միջավայրում, թե՛ պետական կառավարման համակարգում, որովհետեւ նաեւ պետական կառավարման արդյունավետությունից եւ պրոֆեսիոնալիզմի բարձրացումից են գալիս հաջողությունները կոնկրետ ոլորտային հատվածներում։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Հայրապետյան, այո, չափազանց կարեւոր են այդ մոտեցումները, սակայն իմ կարծիքով անհրաժեշտ է նաեւ մտածել, թե ինչպիսի՞ հստակ տեսլական, հայեցակարգ կամ ռազմավարություն պետք է ունենալ, որպեսզի Հայաստանի համար ռազմավարական զարգացման ուղղություններով, բարձր արտադրողական զբաղվածության խթանման առումով առանձնացված հստակ ծրագրային ոլորտներում ինչպիսի՞ քաղաքականության միջոցով ենք մենք պատրաստվում ներգրավել, վերադարձնել այդ մարդկանց։ Դրա համար պետք է ստեղծել պայմաններ՝ ոչ թե ընդհանուր, այլ կոնկրետ, հստակ մարդկանց հետ վերադարձնելու, կոնկրետ նրանց զբաղվածությունն ապահովելու եւ ապահովելու բոլոր պայմանները, որ մարդիկ կարողանան աշխատել ի նպաստ իրենց երկրի։ Կարծում եմ, որ ընդհանուր այդ միջոցառումների իրականացումն անհրաժեշտ է, բայց  բավարար չէ։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Բնականաբար, համաձայն եմ ձեզ հետ։ Ես ուղղակի խոսում եմ օբյեկտիվ իրականության մասին։ Ես ոչ թե խոսում եմ մեր տեսլականի մասին, այլ կրկնում եմ, որ այսօր առկա խնդիրները այս պահին մեզ թույլ չեն տալիս խոսել մեծ հայրենադարձության կազմակերպման մեկնարկի մասին։ Բայց բնական է, որ մեր վերջնական նպատակն այն կարգավորումն է, որ դուք եք առաջարկում։ Բայց մինչեւ դրան գալը մենք պետք է սահմանենք հայրենադարձը։ Սա օրենսդրական գործունեության շրջանակներում ենք մենք պատկերացնում, որովհետեւ բազմաթիվ մարդիկ, ընտանիքներ այս ամիսների ընթացքում՝ հետհեղափոխական շրջանում վերադարձան Հայաստան։ Կոնկրետ մի օրինակ բերեմ, երբ ընտանիքը հայրենադարձվում է կամ վերադարձվում է, սրանք եւս պետք է հասկանանք՝ տարանջատում ենք եւ ինչպես ենք տարանջատելու, կամ ում ենք համարում հայրենադարձ։ Ով 5 տարի առաջ է լքել Հայաստանը եւ վերադարձել է, թե՞ ով դասական սփյուռքի ներկայացուցիչն է։ Սրանք բաներ են, որոնք մենք նաեւ համապատասխան օրենքում պետք է սահմանենք: Վերադառնում են իրենց գույքով կամ գործարան են ցանկանում տեղափոխել, փոխադրել Հայաստան եւ տնտեսական գործունեություն ծավալել Հայաստանի տարածքում, բայց այնտեղ բարձր մաքսազերծման համապատասխան գներ կան, ծախսեր կան։ Այստեղ, բնականաբար, մենք պետք է խթանենք եւ համապատասխան կարգավորումներ անենք, որպեսզի ազատվեն մեկ-երկու հաստոցների մաքսազերծումից եւ այլն։ Այսինքն՝ հետեւողականորեն գնալու ենք առաջ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կնյազ Հասանով։

Կ.ՀԱՍԱՆՈՎ

-Պրն Հայրապետյան, տարիներ շարունակ Հայաստանում բնակվող ազգային փոքրամասնությունների համար ստեղծվել են համարյա բոլոր պայմանները՝ պահպանելու իրենց լեզուն, կրթությունը, մշակույթը եւ այլն։ Այսօր ազգային փոքրամասնություններն ունեն ռադիոհաղորդումներ իրենց լեզուներով, երեխաները սովորում են դպրոցում իրենց լեզուներով եւ մենք ունենք նաեւ ազգային թերթեր, որոնք հրատարակվում են՝ մեր համայնքի գործունեությունը ծավալելու եւ այլն, որոնք նաեւ ֆինանսավորվում են կառավարության կողմից։ Պետք է ասեմ, որ թեեւ չնչին է այդ ֆինանսավորումը, բայց եւ այնպես ես ուզում եմ բոլորի կողմից շնորհակալություն հայտնել մեր իշխանություններին, Կառավարությանը՝ այս հոգատարության համար։

Դուք, ընտրվելով որպես հանձնաժողովի նախագահ՝ ձեր ուշադրության կենտրոնում կպահե՞ք ազգային փոքրամասնության վերաբերյալ կրթության, մշակույթի եւ այլ հարցերը եւ մնացած առաջացող հարցերը։ Շնորհակալություն։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Հասանով։ Նախ` ասեմ, որ չեմ պատկերացնում որեւէ օրենսդիրի, որ բացասական պատասխաներ ձեր տված հարցին այս ամբիոնից։ Բայց ես կուզեմ ավելին ասել, որ այն մոտեցումը, որի համար շնորհակալություն եք հայտնում, դեռեւս գալիս է նախկին իշխանություններից, բայց ՀՀ նոր իշխանությունների համար այդ դերն առավել կարեւոր է եւ բոլորովին, կարծում եմ՝ նոր որակի մոտեցում է ցուցաբերվելու ազգային փոքրամասնությունների իրավունքներին, նրանց պաշտպանությանը, առհասարակ, տրվող համապատասխան ծառայություններին՝ այդ տարածքի համար՝ թե ռադիոհեռուստաընկերություններում, թե տպագիր մամուլում։ Հետեւաբար, նաեւ այս հանձնաժողովը, որի անդամ կլինեք դուք նաեւ, իր մշտական ուշադրության կենտրոնում է պահելու ազգային փոքրամասնությունների հետ կապված բոլոր տեսակի խնդիրները։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։

Կ.ՀԱՍԱՆՈՎ

-Շնորհակալություն։ Քանի որ դուք էլ նշեցիք, որ ես ընդգրկված եմ այդ հանձնաժողովի մեջ, եւ հարցեր կառաջանան, մենք միասին այդ հարցերին ուշադրություն կդարձնենք։ Շնորհակալություն։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Սիրով։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ես այս թեմայով մի փոքրիկ հավելում անեմ։ Կարծում եմ, հարցը, որը պրն Հասանովը բարձրացրեց, բոլորովին որեւէ իշխանություն-ընդդիմություն տիրույթում չի։ Սա, բնականաբար, ՀՀ քաղաքացիների մասին է խոսքը եւ բոլորի բոլոր հնարավոր իրավունքները, որոնք սահմանված են, պահպանվում են եւ պիտի հարգվեն։

Այժմ՝ Աննա Կոստանյան։

Ա.ԿՈՍՏԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահություն, սիրելի գործընկերներ, պրն Մխիթարյան, քիչ առաջ ձեր խոսքում նշեցիք, որ չափազանց կարեւորում եք խորհրդարանական լսումների ինստիտուտի դերի բարձրացումն ԱԺ-ում, եւ ինձ չափազանց կարեւոր է այս առումով, թե ինչպիսի՞ պատրաստակամություն եք ցուցաբերելու մոտ ապագայում հանձնաժողովների շրջանակներում ներգրավված պատգամավորների քաղաքական փոքրամասնություն կազմող պատգամավորական ներկայացուցչության հետ համագործակցությունն ավելի խթանելու առումով, եթե, օրինակ, այդ փոքրամասնությունը հանդես գա բավականին ակտիվ օրենսդրական նախաձեռնություններով։ Եվ անկախ այն հանգամանքից, որ դուք, օրինակ՝ նախկինում եղել եք սփյուռքի նախարար եւ ունեք սեփական դիրքորոշում կամ մոտեցումներ որեւէ խնդրի շուրջ, այնուամենայնիվ, նախաձեռնությունը, որով հանդես կգա քաղաքական փոքրամասնության թիմի ներկայացուցիչը, ավելի արդյունավետ կերպով կլուծի տվյալ ոլորտի խնդիրները։

Արդյո՞ք պատրաստ եք նաեւ հրավիրել հանրային լսումներ կամ քննարկումներ տվյալ ոլորտի ներկայացուցիչների հետ, ընդունել այնպիսի առաջարկներ, որոնք ռադիկալ կերպով տարբեր են։ Օրինակ՝ նախորդ գումարման ԱԺ-ի այս հանձնախմբի որդեգրած մոտեցումներից կամ աշխատելաոճից, քանի որ իմ խորին համոզմամբ հենց նախորդ իշխանությունների օրոք գործող աշխատելաոճի արդյունքում տվյալ ոլորտի ներկայացուցիչների բարձրացրած խնդիրները երկար տարիներ մնացել են նսեմացված եւ, ըստ էության, այդ խնդիրներին լուծումներ չեն տրվել։ Մինչդեռ հենց այս ոլորտային ներկայացուցիչներն այսօր պատրաստ են բարձրացնել այնպիսի խնդիրներ եւ իրենց մոտեցումները ցուցաբերել, որոնք բավականին նորարարական մոտեցումներ են ցուցաբերում խնդիրներին։ Այս առումով արդյո՞ք պատրաստ եք համագործակցել եւ նույնիսկ խնդիրների լուծման համատեքստում զիջել քաղաքական փոքրամասնություն կազմող ներկայացուցչին։

Ինձ համար շատ կարեւոր է այս հարցը, քանի որ փորձում եմ հասկանալ՝ այստեղ քաղաքական մոտեցում ցուցաբերելո՞ւ եք, թե՞ օբյեկտիվ դրսեւորում ենք տեսնելու համագործակցության շրջանակներում։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Հանձնաժողովի կազմում իմ ներգրավվածությունը, կարող եմ մեկ կամ երկու բառով ասել, լինելու է բացառապես ռացիոնալության, փաստարկների դաշտում։ Հետեւաբար, մենք չենք ուզում ինքներս մեզ սահմանափակել մեր սեփական ընկալումներով, ու այստեղ ամբիցիաներ դրսեւորելու միտումներն ինձ համար եւս դատապարտելի են լինելու։ Դրա համար էր նաեւ, որ իմ խոսքում նշեցի, որ հույս ունեմ, որ թիմային աշխատանք ենք իրականացնելու հանձնաժողովում՝ շատ կոնստրուկտիվ մթնոլորտում։ Եթե կհիշեք նաեւ իմ առաջին ելույթը նստաշրջանի առաջին օրը հենց դրան էր միտված։ Այստեղ խնդիրը հետեւյալն է, նաեւ խորհրդարանական լսումների օգտվելու մասով նշեցի, որ երեք խմբակցությունները կարող են օգտվել եւ հավասարապես միասնական քննարկման արդյունքում մենք կորոշենք, թե ինչ հերթականությամբ են տարատեսակ հարցեր դրվելու, որովհետեւ դրանք բացառապես միտված են լինելու թե՛ հանրային կարծիքը լսելուն, թե՛ մասնագիտական կարծիքը լսելուց զատ նաեւ ԱԺ-ում առկա փորձագիտական ներուժից նաեւ մասնավոր մասնագիտական կարծիքը հաշվի առնելուն։ Այստեղ որեւէ խտրական մոտեցում ոչ միայն մեր հանձնաժողովում, այլ առհասարակ ԱԺ-ի մյուս բոլոր մշտական հանձնաժողովներում ինձ համար դատապարտելի է։ Կրկնում եմ, քանիցս նշվել է նաեւ ԱԺ նախագահի կողմից, մենք ինստիտուտն ենք ներկայացնում, որտեղ նեղ կուսակցական շահերով չենք առաջնորդվելու։ Մենք այստեղ բացառապես բոլորս պետք է առաջնորդվենք ազգային պետական մտածողությամբ, հետեւաբար, ստորադասենք սեփական շահը։ Եթե «Լուսավոր Հայաստան»-ը կներկայացնի մի այնպիսի դիրքորոշում, որը փաստարկավորված կլինի եւ ուղղակիորեն կհակասի իմ անձնական դիրքորոշմանը, ապա նշանակում է, որ  լսումներ, բնականաբար, կլինեն եւ նախապատվություն կտրվի նաեւ ձեր դիրքորոշմանը։ Կրկնում եմ, առավել փաստարկավորված ռացիոնալ որոշումները մշտապես խրախուսելի են լինելու մեր հանձնաժողովում։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։ Համեցեք։

Ա.ԿՈՍՏԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ բովանդակային պատասխանի համար։ Ողջունելի է ձեր մոտեցումն իրականում այս հարցի շուրջ։ Այնուամենայնիվ, ես չլսեցի նաեւ 2-րդ հարցի մասով պատասխանը՝ հանրային լսումներ հրավիրել, որովհետեւ նշեցի իմ խոսքում, որ ոլորտային ներկայացուցիչները, օրինակ, մշակութային գործիչներ, արվեստաբաններ, արվեստագետներ եւ այլն, խիստ կարիք ունեն լսված լինելու, իրենց խնդիրների մասին խոսելու եւ այդ հարցերին առանցքային լուծումներ տալու անհրաժեշտություն են իրենք տեսնում։ Արդյո՞ք այս մասով նախաձեռնություններ նախատեսվելու են մոտ ապագայում, թե՞ ոչ, որովհետեւ սա կարեւոր է նաեւ մասնագիտական առումով։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Ըստ էության, իմ հարցը նաեւ հենց դրան էր վերաբերում։ Այսինքն՝ իմ պատասխանը նույնն է։ Ոչ միայն նախատեսվում է, այլեւ ագահաբար օգտվելու ենք այդ հնարավորությունից։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Գայանե Աբրահամյան։

Գ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ներողություն եմ խնդրում հիվանդ ձայնի համար։ Շնորհակալություն, պրն Հայրապետյան, շատ կարեւոր շեշտադրում նոր արեցիք, որ երբեւէ ձեր անձնական եւ նաեւ դաշինքային կամ խմբակցության շահը չի գերակայելու, եւ պետական շահը միշտ գերակա է լինելու մեզ համար։ Շատ կարեւոր է եւ ողջունելի է այս շեշտադրումն այդ հարթակից։ Կրթության խնդիրներն իրապես այնքան շատ են եւ այնքան նաեւ այստեղ ունենք օրենսդրական բացեր, որոնց մասին այսօր եւ հարցերի այս քանակը նաեւ հենց այդ խնդիրների հետաքրքրության ու կարեւորության մասին է խոսում։ Կրթության ոլորտում սոցիալական արդարության խնդիրը թերեւս ամենակարեւորներից է եւ ամենաչլուծվածներից է այս պահին, եւ կրթությունն ընդհանրապես, եթե նախկինում միշտ դիտարկվել է որպես սոցիալական վերելակ, որի շնորհիվ հնարավոր էր դուրս գալ աղքատության ճիրաններից, այսօր դա որեւէ կերպ գրեթե չի իրականացվում։ Այստեղ մենք ունենք իրապես օրենսդրական որոշակի իմպերատիվ մեխանիզմների ներդրում, որպեսզի գործադիրը սոցիալապես անապահով կամ հեռավոր համայնքներում եւ բուհերից հեռու գտնվող կամ թեկուզ որակյալ ուսուցչական կազմից զուրկ երեխաներին եւ ուսանողներին հնարավորություն տա, նաեւ ֆինանսական որոշակի աջակցության հնարավորություն տա իրացնել կրթության իրենց իրավունքը, որը պարտադիր  իրավունք է, որը սահմանադրական իրավունք է։ Այս առումով ի՞նչ տեսլական ունենք եւ օրենսդրական նախաձեռնությունների հնարավորություններ կարող ենք ունենալ, ո՞րն է ձեր տեսլականը, ուզում էի ճշտել։

Մյուս հարցը, որ բարձրացրեց իմ կողմից շատ հարգված գործընկեր Տարոն Սիմոնյանը, հենց վերաբերում էր այն հիմնական կրթություն, գիտություն եւ տնտեսություն կապի՝ այս պահին գոնե չիրացվող խնդիրներին եւ ձեր պատասխանը հիմնականում վերաբերում էր եւ ասացիք, որ դա հիմնականում գործադիրի գործառույթն է։ Բայց ես կարծում եմ, որ մենք այստեղ պետք է քննարկենք նաեւ օրենսդրական որոշ բացերի խնդիր։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Իմ մոտեցումն առաջին հարցի վերաբերյալ հետեւյալն է, որ յուրաքանչյուր ոք ունի կրթություն ստանալու իրավունք եւ պետությունը պետք է ապահովի այդ իրավունքը՝ անկախ առկա բոլոր խնդիրներից։ Այսինքն՝ այստեղ նաեւ օրենսդիր մարմինն իր առջեւ պետք է հստակ խնդիր սահմանի՝ ապահովել՝ ինչ գնով ուզում է լինի։

Ուզում եմ ասել, որ դրա վառ օրինակներից մեկը նախադպրոցական կրթության ոլորտում առկա խնդիրն է հիմնականում՝ առկա ՏԻՄ-ում, որովհետեւ, օրինակ, եթե Երեւանի մանկապարտեզներում այդ իրավունքից ըստ էության, օգտվում են շատերը, որովհետեւ հավելյալ վճարներ չկան, ապա համայնքներում կամ մարզերում մենք լուրջ խնդիր ունենք։ «Նախադպրոցական կրթության մասին» օրենքը, որի վրա այս պահին մշակումներ են իրականացվում գործադիրի մեր գործընկերների կողմից, եթե չեմ սխալվում, չի նախատեսում այս բացի լրացումը եւ կարծում եմ, որ մենք հանձնաժողովի ներսում պետք է փորձենք այն քննարկելիս նաեւ հասկանալ, թե ինչպե՞ս ենք լուծելու նաեւ այդ սոցիալական խնդիրը։ Այսինքն՝ լիուլի կիսում եմ այդ մտահոգությունը եւ կարծում եմ, որ պետությունը պետք է պատասխանատվություն ստանձնի եւ անկախ առկա այդ դժվարություններից՝ մենք պետք է ապահովենք բոլորի համար համաչափ, հավասար, արդար հնարավորություն՝ անկախ նրանից՝ կրթությունը իրականացվում է մայրաքաղաք Երեւանում, թե՞ Սյունիքի մարզի Դավիթ բեկ գյուղում։ Հետեւաբար, տեսնում եմ այստեղ օրենսդրական բարեփոխումների անհրաժեշտություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կարող եք շարունակել հարցը, եթե ուզում եք, արձագանքի տեսքով։

Գ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն, իմ 2-րդ հարցը վերաբերում էր նախադպրոցական կրթությանը։ Այստեղ կարծում եմ, որ օրենքի քննարկման ժամանակ գուցե պետք է քննարկել հենց նախադպրոցական կրթության պարտադիր բաղադրիչի ներդրումը։ Այսինքն՝ հանրակրթությունը մեր երկրում պարտադիր է, բայց նախակրթությունը պարտադիր չի, եւ սա պետության վրա հավելյալ որոշակի պարտավորություն դնելու հարց է։ Այսինքն՝ գուցե այստեղ մենք նաեւ հանձնաժողովում, ես ձեր հանձնաժողովից չեմ, բայց կքննարկենք, եւ ես մասնակից կլինեմ։

Մեկ այլ հարց, որ շատ կուզեի՝ եւս դիտարկեիք՝ որպես սփյուռքի կոմպոնենտի ներկայացուցիչ նաեւ։ Սփյուռքի ներկայացուցիչները որեւէ կերպ չեն կարողանում ներգրավվել պետական կառավարման համակարգում՝ օրենսդրական որոշակի սահմանափակումների հետեւանքով։ Սա եւս երեւի թե պետք է դառնա քննարկման եւ օրենսդրական փոփոխությունների առարկա։ Շնորհակալություն։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Միանշանակ պիտի դառնա, որովհետեւ նաեւ պետք է հղում կատարեմ «Իմ քայլը» դաշինքի նախընտրական ծրագրին, որտեղ հստակ նշվում է, որ օրենսդրական բարեփոխումների արդյունքում պետք է մենք կարողանանք ներուժը օգտագործել նաեւ պետական կառավարման համակարգում։ Այսինքն՝ կրկնում եմ, որ այստեղ դրան անդրադարձ ունեցա նախորդ հարցադրման ժամանակ։ Այո, վերահաստատում եմ, որ պետք է գնանք առկա բոլոր խոչընդոտները հաղթահարելու ճանապարհով, որովհետեւ առկա է չափազանց մեծ ներուժ: Իհարկե, շատ հաճախ նաեւ այս 8 ամիսների գործունեության ընթացքում մեկ այլ խնդրի ենք բախվել, որը եւս օբյեկտիվ հարց է։ Այսինքն՝ աշխատավարձերի չափազանց ցածր լինելը պետական ապարատում, որովհետեւ սփյուռքում լավագույն մասնագետները... Բայց բազմաթիվ այլ տարբերակներ կան։ Այսինքն՝ հնարավոր այլ տարբերակներ կան, որպեսզի մենք կարողանանք նրանց ներգրավել եւ ապահովել աշխատավարձով։ Այստեղ օրենսդրական բարեփոխումներն ուղղակի անխուսափելի են։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ընդմիջում մեկ ժամ։


Ժամը 14:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԺ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ
ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, խնդրում եմ զբաղեցնել տեղերը։ Կրթության, գիտության, մշակույթի, սփյուռքի, երիտասարդության եւ սպորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի թեկնածու Մխիթար Հայրապետյանին հրավիրում եմ ամբիոնի մոտ, շարունակում ենք հարցերը։ Հարցի հերթը պրն Գեւորգ Գորգիսյանինն է, համեցեք։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մի փոքր մտահոգությունս նախ կիսեմ՝ ձեր պատասխաններից ելնելով. դուք անընդհատ հղում եք անում կառավարության, գործադրի վրա, բայց շատ կարեւոր հանձնաժողով եք պատրաստվում գլխավորել եւ այստեղ շատ կարեւոր է լինելու նաեւ ձեր մոտեցումը, որովհետեւ, երբ կառավարությունը բերի ինչ-որ հայեցակարգ՝ կրթության, գիտության, մշակույթի, էդ բոլոր կարեւորագույն ոլորտների հետ կապված, նաեւ ԱԺ-ն պետք է իր հստակ դիրքորոշումն ունենա եւ որոշ դեպքերում նաեւ, ինչո՞ւ չէ՝ նախաձեռնի էդ ամենի գեներացիան։

Եվ ինձ մտահոգում է, որ դուք էդ ամենը թողում եք Կառավարության վրա՝ կրկին անգամ նսեմացնելով եւ ցածրացնելով, էսպես ասենք, ԱԺ-ի դերը։ Կխնդրեմ սրան անդրադառնալ։

Մյուս կողմից՝ երկրորդ հարցս. նայեք, 19 թվականի բյուջեում կրթությանը տրամադրվող գումարները նվազել են 18 թվականի համեմատ՝ 2,17%-ից ՀՆԱ-ի համեմատությամբ դառնալով 2,08։ Մենք հայտնվել ենք աֆրիկյան երկրների դասին, եթե նայում ենք, էնտեղ Սուդան, Բանգլադեշ, Դոմինիկյան Հանրապետություն, չգիտեմ, էս կարգի շատ ու շատ երկրների հետ ենք համեմատվել։ Դուք պատրաստ լինելո՞ւ եք, էսպես, եթե պահանջվի, լուրջ մարտեր մղել՝ բյուջեն բարձրացնելու համար, որովհետեւ, ի վերջո, մենք պետք է հաստատենք այդ բյուջեն։

Եվ, քանի որ նաեւ մշակույթն է ընդգրկված ձեր հանձնաժողովում, ուզում եմ մատնանշեք էն կարեւորագույն խնդիրները եւ դրանց լուծման տեսլականը, որ տեսնում եք մշակույթի ոլորտում այսօր։ Շնորհակալ եմ։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Պրն Գորգիսյան, նախ ասեմ, որ բացարձակ չեմ կիսում ձեր մտահոգությունը եւ ես ափսոսում եմ, որ ձեզ մոտ իմ խոսքից նմանատիպ տպավորություն է ստեղծվել, որովհետեւ ես առաջինն էի 7-րդ գումարման ԱԺ-ում, ով խոսեց պառլամենտարիզմի՝ որպես ինստիտուտի դերի կրկին բարձրացման եւ նախկինում առկա էդ գահավիժման դեմն առնելու մասին, եւ որպես գործադիրի վերահսկող ֆունկցիաների լիակատար կատարման, իրականացում, ես անգամ օգտագործեցի այս ամբիոնից այսպես՝ սթափեցնողի դերակատարում ստանձնելու գործոնը։ Հետեւաբար, իսկապես զարմացած եմ, որ նման տպավորություն եմ թողել ձեզ վրա։

Խոսքը հետեւյալի մասին է. հասկանալի է, որ «Իմ քայլը» դաշինքը ստացել է հանրության ավելի քան 70%-ի վստահության քվեն, որի քաղաքական թիմից նաեւ նշանակվել է վարչապետը եւ նա ձեւավորելու է կառավարություն։ Այսինքն, Կառավարությունը հետեւողականորեն նաեւ պետք է իրականացնի այն նախընտրական ծրագիրը, որը մեր քաղաքական թիմը ներկայացրել է հանրության դատին։ Այսինքն, ես ուզում եմ՝ հստակ լինենք, որ Կառավարության հետեւողական այդ գործունեությունը նաեւ, բնականաբար, մեր քաղաքական թիմի ներկայացրած ծրագրի հիման վրա է լինելու։

Եվ էստեղ ես բացառապես խոսում էի, որ պետք է տարանջատել այն տիրույթը, որը վերաբերում է գործառույթին, օրենսդիր մարմնի գործառույթներից։ Հետեւաբար, եթե խոսքը ռազմավարությունների մշակման մասին է, քաղաքականության մշակման մասին է, ապա դա մեր տիրույթում չէ։

Այլ բան է, որ ես, բացի նրանից, որ եթե ընտրվեմ հանձնաժողովի նախագահ, պետք է հետեւողական լինեմ, որ օրենսդիր հատվածով ապահովենք մեր ծրագրի կյանքի կոչումն առաջիկա 5 տարիներին, նաեւ մենք ստեղծելու ենք հնարավորություն, որպեսզի նաեւ ընդդիմադիր ֆրակցիաները, չէ՞ որ ընդդիմադիր ֆրակցիաները եւս խոստումներով են հանդես եկել  հանրության առաջ եւ ստանձնել են որոշակի պատասխանատվություն հանրության առաջ, որպեսզի նաեւ դուք, ԲՀԿ խմբակցությունը կարողանան նաեւ հանձնաժողովում ունենալով իրենց լիազորությունները՝ բնականաբար, եւս դրանք կյանքի կոչել։

Այսինքն, երբ ես պատասխանում էի տիկին Կոստանյանի հարցին կամ տիկին Սամսոնյանի հարցին, հենց սա էի մատնանշում, որ հանձնաժողովը նաեւ լինելու է այն գոտին, այն տարածքը, որտեղ նաեւ ընդդիմությունն է կարողանալու առաջ տանել իր նոր, արդեն նոր տեսլականը եւ ծրագրերը։ Այսինքն, մենք ստեղծելու ենք էդ միջավայրը, եթե խնդրեմ, երկրորդ հարցը...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքեք, պրն Գորգիսյան։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Երկրորդ հարցը վերաբերում էր բյուջեին, իրականում հարցս ավելի շատ սադրանք էր, որպեսզի դուք այդ բարձր ամբիոնից կրկին անգամ հնչեցնեք ձեր պատրաստակամությունը՝ հարկ եղած դեպքում հակադրվել նաեւ գործադիրին, կատարել այն վերահսկողական գործառույթները, որոնք դրված են լինելու ձեր ուսերին։ Դուք այդ խոստումը կրկին տվեցիք եւ այսուհետ դրա գերին եք լինելու, մենք դրան կհետեւենք։

Երկրորդ հարցը վերաբերում էր բյուջեին, որը բավական նվազել է: Մշակույթի ոլորտում ի՞նչ խնդիրներ եւ ինչ տեսլական ունեք։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շատ լավ, պրն Գորգիսյան, ասեմ, որ ես հպարտորեն եմ պատրաստվում դրա գերին լինել, որովհետեւ ինձ համար հպարտություն է ներկայացնել ՀՀ քաղաքացուն՝ օրենսդիրում իր ամբողջ լիազորությունները կատարելով հանդերձ: Սա՝ մեկ։

Տեսեք, բյուջեի հետ կապված՝ նախկին հարցադրումների ժամանակ արդեն իսկ անդրադարձ եղավ։ Մենք կրթությունը եւ գիտությունը, դրանց զարգացումը եւ որակական փոփոխությունները չենք պատկերացնում առանց լուրջ ֆինանսների ներդրման։ Եվ այո, կրկնում եմ. իրողություններից ելնելով՝ բյուջեն պակասել է, սակայն մենք սրա հետ չենք համակերպվելու։ Եվ այո, ես նորից էս ամբիոնից ասում եմ, որ պայքարելու եմ եւ ես վստահ եմ, որ նաեւ դուք, պրն Գորգիսյան, ինձ հետ մեկտեղ պայքարելու ենք նաեւ, որպեսզի կրթությանը հատկացվող գումարները թե՛ պետբյուջեից, բայց նաեւ պետք է ստեղծենք այնպիսի միջավայր, ես պրն Բագրատյանի հարցադրման ժամանակ պատասխանելիս ասեցի, որ նաեւ ներդրումների խնդիր կա, այսինքն՝ պետք է ստեղծենք նաեւ այդ մեխանիզմները եւ միջավայրը Հայաստանում՝ օրենսդրական առումով, որպեսզի, այսինքն՝ գումարները… Չենք պատկերացնում գիտության զարգացումն առանց լուրջ ֆինանսավորումների։

Եվ մշակույթի հետ կապված, քանի որ ժամանակ չունեմ, ըստ էության, հիմնականում պիտի կրկնեմ, որ «Իմ քայլը» դաշինքը մշակույթի իր բլոկով ստանձնած պարտավորություններին հետեւողականորեն պիտի գնա նաեւ օրենսդրական դաշտում՝ որպես կարեւորներից մեկը, ասենք, օրինակ՝ մշակութային գործիչների համար հավասար ստեղծագործելու, աշխատելու հավասար պայմանների ձեւավորումը, որը եւս ենթադրում է օրենսդրական բարեփոխումներ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սիփան Փաշինյան։

Ս.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Ես իմ հարցի պատասխանները ստացել եմ ընթացքում, հանում եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հանո՞ւմ եք հարցը: Լավ։ Վարդան Ղուկասյան։

Վ.ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Հայրապետյան, շատ կարեւոր հարց եմ ուզում բարձրացնել, որ մոտավորապես տասնյակ տարիներ ծառացել է Գյումրի քաղաքի առջեւ, կոնկրետ Գյումրիի քաղաքապետարանի առջեւ, էսպես ասեմ։ Գյումրի քաղաքապետարանից սնվում են 15 սպորտդպրոցներ, 7 երաժշտական դպրոցներ, 4 թանգարաններ եւ 1 տիկնիկային թատրոն, որը ՀՀ-ում առաջին տիկնիկային թատրոնն է եւ ձեւավորվել է Գյումրի քաղաքում։

Եվ պատկերացրեք՝ էդ չեղած բյուջեն, որը մոտավորապես 3 մլրդ դրամ է, բյուջեի մոտավորապես 30-40%-ը գնում է էդ ոլորտների աշխատավարձերի եւ մնացած հարցերի կապակցությամբ։ Ձեր կարծիքը դրա վերաբերյալ. հանրապետության բյուջեից, մշակույթի եւ սպորտի նախարարությունից ավելի շատ գումարներ են տրվում, տասնյակ անգամ ավելի, մայրաքաղաքին, քան մնացած քաղաքներին։ Ամբողջ ՀՀ-ն՝ քաղաքները եւ գյուղերը միասին, էդքան գումար չեն ստանում, ոնց որ մայրաքաղաքը։

Բացի դրանից, հուշարձանների պահպանության վերաբերյալ. մենք ունենք հուշարձաններ՝ 1700 հուշարձան բաց երկնքի տակ։ Երկրաշարժից հետո ոչ մի աշխատանք չի տարվել հուշարձանների պահպանման կապակցությամբ։ Գիտե՞ք, ուրեմն էնտեղ կան զարդաքանդակներ, որ Կովկասում, Թիֆլիսում եւ Բաքվում չկան, էդ զարդաքանդակներն Անիի եւ Ղարսի մեր հին զարդաքանդակներն են, զարդանախշերն են, որոնք մինչեւ էսօր պահպանվել են մեր քաղաքում։

Իսկ տուրիզմի մասին ընդհանրապես խոսք չկա, որ խայտառակություն է, Գյումրին ընդհանրապես դուրս է եկել էդ շարքից։ Ասեմ ձեզ, որ Երեւան, Էջմիածին, Գառնի, Գեղարդ եւ, հավանական է՝ Ղարաբաղ: Ուրախ եմ Ղարաբաղի համար, բայց երկրորդ քաղաքը, որ էդքան հուշարձան կա, Հայաստանի բոլոր քաղաքները միասին էդքան հուշարձան չունեն, ոնց որ Գյումրի քաղաքը՝ բաց երկնքի տակ։ Դրա մասին ձեր կարծիքը կուզեի լսել։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շատ լավ, շնորհակալ եմ։ Առաջին հարցի մասով ասեմ, որ միանշանակ կիսում եմ էդ մտահոգությունը, որովհետեւ մենք ինքներս էլ տեսնում ենք, մարզերի համաչափ զարգացման էս քաղաքականությունն ենք վարում, որովհետեւ այն խնդիրը, որն ըստ էության, բարձրացրեցիք՝ այդ կենտրոնացումը մայրաքաղաք Երեւանում, մենք հստակ զարգացման, մարզային զարգացման ռազմավարության մշակման ծրագիր ենք առաջ քաշելու, որտեղ, բնականաբար, ես որպես առանձին քաղաքականություն մշակող գերատեսչությունների տիրույթ չեմ մտնի, բայց, օրինակ՝ օրենսդրական դաշտով մենք բյուջետային ֆինանսավորում կարող ենք նախատեսել, ասել՝ այ, օրինակ՝ Շիրակի մարզին ինչ-որ սահմանաչափով տոկոս պետք է հատկացվի եւ այլն։ Էստեղ, բնականաբար, պառլամենտն իր խոսքն ասելու է։

Երկրորդ մասով եւս շատ ցավալի հարց եք բարձրացնում, որովհետեւ միանշանակ բարձիթողի վիճակում են գտնվել պատմամշակութային արժեք ներկայացնող կոթողները։ Այսինքն՝ էստեղ նաեւ թերֆինանսավորման խնդիր է առաջացել։

Տուրիզմի մասով եւս, կարծում եմ՝ առհասարակ, աշխարհում կա հստակ տենդենց, երբ մշակույթը տուրիզմին զուգահեռ գնում է։ Այսինքն, ես նկատի ունեմ, որ մարդիկ, սկսած մեր հարեւան շատ ու շատ երկրներից, օրինակ՝ Թուրքիայում էդ զարգացումը կա, որ նույն գերատեսչությունով են փորձում գնալ առաջ եւ փորձում են վաճառել, այսինքն՝ կոպիտ ասած, իրենց մշակույթը, կամ, ավելի ճիշտ ասած՝ ճիշտ մատուցել զբոսաշրջիկներին եւ, նամանավանդ՝ մայրաքաղաքից դուրս։ Հետեւաբար, տեսնում եմ մեծ հնարավորություններ՝ նաեւ տուրիզմի, բայց միանշանակ՝ Գյումրիում մշակույթի, էդ պատմական արժեքների ճիշտ մատուցման շնորհիվ, եւ դրան զուգահեռ, հետեւաբար, էստեղ եւս բազում անելիքներ կան, միանշանակ գնալու ենք այդ ճանապարհով։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքի կարիք կա՞: Շատ լավ: Էդ դեպքում՝ Տաթեւիկ Հայրապետյան։

Տ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Հայրապետյան, այսպիսի մի հարց ունեմ. մենք նկատում ենք, որ գնալով Հայաստանում ուժեղանում ու զարգանում են տեղեկատվական տեխնոլոգիաները եւ, ընդհանրապես՝ ավելի ճշգրիտ գիտություններն ու մարդկանց հակումը դեպի այդ ուղղվածություն։ Բայց միեւնույն ժամանակ նկատվում է հասարակագիտության հանդեպ հետաքրքրության անկում ու մոտիվացիայի անկում, ընդհանուր առմամբ՝ նաեւ երիտասարդ գիտնականների շրջանում, որովհետեւ ոլորտը, որպես էդպիսին, մրցունակ չէ, գրավիչ չէ։

Ու իմ հարցը հետեւյալն է. ինչպե՞ս եք կարծում, արդյոք հանձնաժողովը կկարողանա իր գործունեությամբ կամ ինչ-որ ձեւերով նպաստել, որպեսզի այդ շահագրգռվածությունը, հետաքրքրվածությունն առաջանա, ու նաեւ այդ ուղղությամբ ոլորտները դառնան մրցունակ ոչ միայն զուտ Հայաստանի ներսում, այլ, ընդհանրապես, միջազգային առումով, որովհետեւ, կարծում եմ, պոտենցիալ կա, ուղղակի համապատասխան հնարավորություններն են խանգարում այդ ոլորտների զարգացմանը։ Շնորհակալություն։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Նախ՝ ասեմ, որ էստեղ եւս ստիպված եմ ասել, որ հարցը երկու տիրույթում է, որովհետեւ գործադիրը եւս՝ որպես քաղաքականություն մշակող, ինքն ուսումնասիրություններ անող է, այսինքն, լիազորություններ ու գործառույթներ ունի, եւ նախ՝ պիտի հետազոտությունների, ուսումնասիրությունների հիման վրա տրվի հստակ գնահատական. արդյո՞ք գիտության այսինչ  ճյուղն այս շրջանում պետության համար որքան կարեւորություն ունի, որքանով է ակտուալ եւ ինչ պահանջարկ ունի։ Ըստ այդմ՝ պետք է մշակի իր ռազմավարությունը, որի հիման վրա, իմ պատկերացմամբ, պետք է կառուցվի համապատասխան օրենսդրական դաշտը։

Այլ բան է, որ դուք կոնկրետ մատնանշեք խնդիր եւ ասեք, որ ահա այստեղ կա օրենսդրական բաց, արդյո՞ք մենք կարող ենք էս ուղղությամբ աշխատել։ Այսինքն, մենք հետազոտություններ, ուսումնասիրություններ անող մարմին չենք, դրա համար կա համապատասխան գերատեսչություն գործադիրում, որի հիման վրա մենք, այո, կստեղծենք էդ հիմքն օրենսդրական դաշտում, սրանում է խնդիրը։

Եվ ինչ վերաբերում է կոնկրետ տեղեկատվական տեխնոլոգիաներին, սա աշխարհում նկատվող տենդենց է, բնական է, ես, ընդհակառակը, պետք է գոհունակություն հայտնեմ, որ Հայաստանը փորձում է դրան զուգահեռ կամ մասամբ զուգընթաց շարժվել, այսինքն՝ այլեւս որեւէ երկիր չեմ պատկերացնում կամ արդի, ժամանակակից աշխարհը չեմ պատկերացնում էս տենդենցներից դուրս։ Հետեւաբար, էստեղ շատ նորմալ եմ վերաբերվում։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքի կարիք չկա։ Եվ վերջին հարցը՝ Ռուստամ Բաքոյան։

Ռ.ԲԱՔՈՅԱՆ

-Պրն Հայրապետյան, ինչպես մենք գիտենք, նախորդ իշխանություններից մենք ժառանգել ենք մի համակարգ, որն ազգային փոքրամասնությունների ոլորտում բազմաթիվ թերություններ ունի, եւ այդ թերություններից մեկը՝ որպես խնդիր, ես կձեւակերպեմ եւ հարցի տեսքով կուղղեմ ձեզ։

ՀՀ կողմից վավերացված միջազգային կոնվենցիաներն ու ՀՀ օրենսդրությունը նախատեսում են հավասար պայմաններ ազգային փոքրամասնությունների ինքնության պահպանման եւ մեդիա հնարավորությունների համար, եւ դրա համար Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերությամբ ազգային փոքրամասնություններին տրվել է եթերաժամ, որը չի օգտագործվել։ Եթերաժամը հնարավորություն էր տալիս ազգային փոքրամասնություններին իրենց խնդիրները ներկայացնել, ինչպես նաեւ բարձրաձայնել, եւ մշակութային երկխոսության լավագույն հարթակ էր հանդիսանում, մինչեւ այսօր չի գործել։

Դուք՝ որպես կրթության, գիտության, ինչպես նաեւ սփյուռքի հանձնաժողովի, մշակույթի եւ մնացածի նախագահ, ո՞նց եք ձեր ապագայի տեսլականում տեսնում էս խնդիրների լուծումը: Արդյո՞ք մենք նոր մոտեցումներ ենք ունենալու եւ այդ ամենը, որ ամրագրված է եղել, մենք կյանքի ենք կոչելու: Սա՝ առաջին հարցը։

Եվ երկրորդ հարցը. ՀՀ-ն անուղղակիորեն ստանձնել է պետություն չունեցող ազգերին մի տանիքի տակ համախմբել, եւ դրա համար, կարծում եմ, Հայաստանում նաեւ եզդիներն ունեն մեծ սփյուռք, որն օժտված է մեր ֆինանսական ռեսուրսներով, ինչպես նաեւ քաղաքական ռեսուրսներով եւ չունեն ընդհանուր կենտրոն, որը կկարողանա համակարգել։ Արդյո՞ք ՀՀ-ն, իհարկե, մեր հանձնաժողովի մասով, մենք կկարողանանք այնպիսի օրենսդրական նախաձեռնությունով կամ նախաձեռնություններով հանդես գալ, որ մենք այդ ռեսուրսը կարողանանք շահավետ օգտագործել, եւ փոխշահավետ համագործակցություն լինի փոքրամասնությունների եւ մեզ համար։ Շնորհակալություն։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շատ լավ, շնորհակալություն կարեւոր հարցադրումների համար։ Նախ՝ ընդհանուր հարցերին անդրադառնալիս ես եւս մեկ անգամ ուզում եմ, նաեւ երկրորդելով ԱԺ նախագահին, ես ինքս եւս մեկ անգամ ուզում եմ վերահաստատել ՀՀ դիրքորոշումը, այն է՝ ՀՀ քաղաքացիները՝ քաղաքացի համարվող ազգային փոքրամասնությունները, մեզ համար՝ ՀՀ ազգությամբ հայ համարվող քաղաքացիների համար, բացարձակապես որեւէ խտրականություն դրսեւորվելու դեպքում արժանանալու են նոր իշխանությունների կողմից շատ կոշտ գնահատականի, հետեւաբար, մեզ համար էստեղ շատ հստակ է։

Մենք հստակ արձանագրել ենք, որ ազգային փոքրամասնությունների իրավունքները պետք է պաշտպանվեն եւ մենք՝ որպես պետություն, ստանձնել ենք այդ պատասխանատվությունը եւ հետեւողականորեն մեր քաղաքականությունը վարելու ենք այս հարցում։ Այստեղ արդեն, կոնկրետ այս համատեքստում, ուզում եմ ասել, թեեւ, ինչպես նշեցիք, ամրագրված եղել է, բայց չի օգտագործվել, էստեղ միանշանակ ես բաց եմ բոլոր տեսակի քննարկումների, առաջարկների համար՝ նաեւ արդեն ներկայացնելու գործադրին, որովհետեւ այո, էդ հարթակը միանշանակ պետք է օգտագործվի կրթամշակութային մասով։ Այսինքն՝ էդ տրված լծակը մաքսիմալ, առավելապես պետք է օգտագործել, սա միայն ու միայն խրախուսելի կլինի մեզ համար։

Ինչ վերաբերում է կոնկրետ եզդիական համայնքի կողմից, ըստ էության, սա առաջարկ է, որպեսզի նաեւ աշխատանքներ տարվեն եզդիական սփյուռքի համայնքների հետ թե՛ մեր տարածաշրջանում, թե՛, ենթադրում եմ՝ նաեւ եվրոպական երկրներում կամ հետխորհրդային մի քանի, որոշ երկրներում, որքանով ես իրազեկված եմ, նաեւ կան, իհարկե, ոչ մեծ քանակությամբ, բայց կան նաեւ եզդիական համայնքներ: Էստեղ, այո, ես կարծում եմ, հանուն արդարության պետք է ասեմ՝ նախկինում չեմ առնչվել, այսինքն, սփյուռքի նախարարի պաշտոնում չեմ առնչվել, մենք նմանատիպ աշխատանքներ չենք տարել, բայց էստեղ եւս ես տեսնում եմ մեծ հնարավորություններ, եթե իրենք պատրաստակամ են աշխատել ՀՀ  որեւէ պետական կառույցների հետ, ապա միանշանակ պատրաստ ենք օգտագործել նաեւ այդ հնարավորությունները եւ ստեղծել դրա համար նաեւ օրենսդրական հարմար դաշտ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք կա՞։

Ռ.ԲԱՔՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ասեմ, որ բավականին մեծ եզդիական սփյուռք գոյություն ունի նաեւ Եվրոպայում, Գերմանիայում՝ 200-300 հազարից ավելի, եւ հավատացած եմ, որ միասնական աշխատանք կտանենք այստեղ՝ նաեւ օրենսդիր մարմնում: Ընդհանուր առմամբ, Հայաստանում կրթության վիճակը բավականին ծանր է եւ այդ թվում նաեւ, ես կարծում եմ եւ համոզված եմ՝ ազգային փոքրամասնությունների կրթության վիճակն էլ այնքան լավ չէ, եւ ընթացքում մենք կկարողանանք համատեղ աշխատանքի արդյունքում վերացնել խնդիրները։ Շնորհակալ եմ։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Ես ուզում եմ ասել, որ Հայաստանում կրթական որակի բարձրացման, կրթական ոլորտում, գիտական ոլորտում բարեփոխումները վերաբերելու են ՀՀ յուրաքանչյուր քաղաքացու։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Հայրապետյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Եվ այժմ, հարգելի գործընկերներ, կարող ենք գրանցվել՝ մտքերի փոխանակության համար։ Գրանցում։ Հերթագրվել է 7 պատգամավոր։ Տիգրան Ուրիխանյան, համեցեք։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Նիստին հետեւող մեծարգո հայրենակիցներ, հարգարժան գործընկերներ, հայտնի թեւավոր արտահայտություն կա. կրթությունն այն պարտքն է, որն ունի ներկայիս սերունդը հաջորդի նկատմամբ։

Ես չգիտեմ՝ ինչ պատճառներով, ում ցանկությամբ, որ նպատակադրմամբ, ավելի ճիշտ՝ գիտեմ, բայց իհարկե, էստեղ հիմա չեմ խոսելու, սկսեցին երկար դեռ տարիներ առաջ սպանել մեր կրթական համակարգը, բայց հենց այդ պահից սկսեց Հայաստանի հետադիմությունը զարգացման գործընթացում, ընդ որում՝ բոլոր ուղղություններով։ Եվ իհարկե, մենք հատկապես կրթության համակարգում ունենք լրջագույն խնդիրներ. դա եւ՛ 12-ամյա դպրոցն է, դա եւ՛ չափազանց հետ ընկած մեթոդաբանական ծրագրերն են, դա եւ՛, ուզում էի ասել, տեխնոլոգիական հագեցվածությունն է, բայց պիտի ասեմ՝ հագեցվածության բացակայությունն է, որովհետեւ, եթե զարգացած պետություններում, երկրներում ուսուցումը, օրինակ՝ հանրակրթական դպրոցներում տեղի է ունենում հիմնականում հեռավար համակարգով, կիբերտախտակներով, բարձր տեխնոլոգիաների բացարձակ ընդգրկմամբ եւ օգտագործմամբ, ապա ՀՀ-ում կան կրթական օջախներ, այդ թվում հանրակրթական դպրոցներ, եւ ես դրա մասին արդեն, ահա, տեսեք՝ 8-րդ տարին է, որ խոսում եմ այս դահլիճում, որտեղ առաստաղը ծակ է եւ շատ ժամանակ ուսումնական գործընթացի մասնակիցները երկնքից թափվող անձրեւի կամ ձյան տակ են նստում, հատակ չկա, ապակիները պատված են պոլիէթիլենային թաղանթով, ջեռուցում, մյուս պայմաններ՝ էլ դրանց մասին խոսք չկա։

Չեմ խոսում միջին մասնագիտական օղակի գրեթե բացակայության մասին, ընդ որում, մենք ունենք չափազանց մեծ ծավալի պահանջարկ այդ մասնագիտությունների մասով։ Չեմ խոսում սոցիալական լրջագույն խնդրի, այսինքն՝ բաղադրիչի մասին։ Չէ՞ որ նույն զարգացած պետություններում ամենաբարձր սոցիալական խավին են պատկանում, օրինակ՝ բուհերի պրոֆեսորադասախոսական կազմի ներկայացուցիչները, դպրոցների ուսուցիչները, մանկավարժները, իսկ մերոնք օրը քարշ են տալիս՝ մտածելով տարրական կենցաղային պայմանների, կյանքի ապահովման համար ամենանվազագույն անհրաժեշտությունների մասին, այլ ոչ թե ինքնակատարելագործման, նոր ծրագրերի յուրացման, ներդրման, վերաորակավորման մասին։ Ուսանողների սոցիալական խնդիրը եւս, եւ աշակերտներինն ու նրանց ծնողներինը՝ իր հերթին։

Հանձնաժողովն այլ ոլորտների հետ էլ է աշխատելու, այլ ոլորտների էլ է առնչվում՝ մշակույթ, հեռուստատեսություն, ռադիո, սպորտ, երիտասարդություն, բայց ես հատկապես շեշտադրումն անում եմ կրթության վրա, եթե մենք չունենանք որակյալ կրթություն, որը պիտի բարձրացվի հենց այսօր, հենց այս պահին, մենք ունենալու ենք լրջագույն ճակատագրական, ռազմավարական պրոբլեմ, եւ ՀՀ զարգացում չի լինելու։ Ուստի, պետք է ամեն ինչ նախ եւ առաջ դնել այդ ոլորտի վրա եւ՛ գումարներ եւ՛ արտակարգ տնտեսմամբ լրացուցիչ միջոցներ ապահովել կամ ձեռքբերել եւ՛ նոր միտք, եւ՛ նոր ոճ եւ՛ նոր մոտեցում, հակառակ պարագայում մենք ունենալու ենք, կրկնում եմ՝ անընդհատ հետադիմող հասարակություն։ Չէ՞ որ մեր նպատակն է ձեւավորել կիրթ հասարակություն, քաղաքավարի հասարակություն, աշխատունակ հասարակություն, իսկ մարդիկ սովորում են նրա համար, որպեսզի այնուհետեւ իրենց գիտելիքներն օգտագործելով՝ կարողանան աշխատել, արժանավայել հատուցվել եւ առնվազն տեղավորվել միջին խավի շրջանակներում՝ սոցիալական դասավորությունների մեջ։

Ես ուզում եմ առիթն օգտագործելով՝ հիշեցնել բոլոր այն ուսանողներին, իրենց ծնողներին եւ իրենց ֆինանսական խնդիրների հետ առնչություն ունեցողներին, որ անցյալ գումարման խորհրդարանի վերջին ամսվա ընթացքում մեր կողմից նախաձեռնած՝ ուսման վարձերի տարաժամկետման նախագիծը, որը դրական եզրակացությամբ, իհարկե, հանձնաժողովի կողմից եկավ եւ Կառավարության դրական եզրակացությամբ եկավ լիագումարի քննարկմանը, ու քվեարկության պահին նախկին իշխանության ներկայացուցիչ մի քանի պատգամավորների՝ դահլիճից դուրս գալու պատճառով չընդունվեց, հիմա նորից մտնում է շրջանառություն։ Մենք արդեն ունենք պայմանավորվածություն եւ՛ հանձնաժողովի ապագա նախագահի հետ եւ՛ հավանական անդամների հետ, ովքեր հանձնաժողովում կլինեն։ Ի լուր բոլորի՝ ուզում եմ հնչեցնել, որ այդ մեր եւ՛ նախաձեռնությունը, եւ՛ խոստումը եւ հարյուրավոր, չասեմ հազարավոր, նամակներով ու հարցումներով իրենց սպասելիքն արտահայտած քաղաքացիները, որոնք դիմում էին, ուզում եմ ասել՝ շատ-շատ էին դիմում մարդիկ, որպեսզի բոլոր իմանան, որ այն իրականացվելու է, եւ առաջին քայլերից մեկը մենք դա ենք անելու։

Շատ եմ կարեւորում անդրադարձը մեր նախընտրական մի դրույթի, որով հնարավորություն է ընձեռվելու, եթե այն իրականություն դառնա, եթե դրա շուրջ լինի կոնսենսուս, անշուշտ, կքննարկենք, որպեսզի առաջադիմություն դրսեւորող, բայց վճարունակություն չունեցող ուսանողները կարողանան իրենց ուսման վարձերը վճարել ուսումն ավարտելուց հետո, աշխատանքային պայմանագրեր կնքելիս, ճիշտ այնպես, ինչպես, օրինակ՝ Հայաստանում գործում են տարբեր երկարաժամկետ շատ վարկեր, եւ նմանատիպ մի մոդել պետք է մտածել, որպեսզի ուսանողները կարողանան սովորել, ասել է, թե՝ սովորելու, կրթվելու իրավունքը պիտի լինի մատչելի բացարձակապես բոլորի համար։

Ուզում եմ հիշեցնել, որ ոչ միայն այս հանձնաժողովի, ընդհանուր առմամբ՝ նոր գումարման ԱԺ-ի հանդեպ հասարակությունն ակումուլացրել է, կոնդենսացրել է չափազանց մեծ ծավալի ակնկալիքներ: Մենք ձեզ հետ պարտավոր ենք լինելու տալ լրջագույն մտավոր արդյունք, պրոդուկտ՝ օրենքների տեսքով, ասել է թե՝ կյանքի կանոնների ձեւով, որոնց հետեւից պիտի անընդհատ ու անընդմեջ գնանք, այսինքն՝ վերահսկենք դրանց իրականացումը եւ ապահովենք մարդկանց կյանքի որակ։ Մարդիկ այլեւս պիտի ունենան աշխատելու հնարավորություն, հատուցվելու հնարավորություն՝ եւ՛ լիարժեք ապրելու եւ՛ բուժվելու եւ՛ կրթվելու եւ՛ սնվելու, ներեցեք, եւ՛ հագնվելու եւ՛ հանգստանալու եւ՛ հասարակական ու մշակութային կյանքով ապրելու ու ինքնակատարելագործվելու։ Եվ ԱԺ-ն խորհրդարանական կառավարման համակարգում պիտի ստանձնի, ստանձնել է այդ դերը, նախ եւ առաջ։

Ուզում եմ հուսալ, որ մենք բոլորս ձեզ հետ միասին կարդարացնենք հանրության չափազանց մեծ ակնկալիքները։ Հանձնաժողովին մաղթում եմ արդյունավետ եւ բեղմնավոր աշխատանք։ Շնորհակալ եմ ուշադրության համար։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հաջորդ ելույթի համար՝ Արմեն Խաչատրյան։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Հարգարժան ԱԺ նախագահ, հարգելի փոխնախագահներ, ԱԺ պատգամավորներ, Մխիթար Հայրապետյանին ճանաչել եմ հեղափոխությունից հետո եւ հետեւել եմ նրա գործունեությանը, երբ նա եղել է գործադիրում, զբաղեցրել է սփյուռքի նախարարի պաշտոնը։

Ինչպես քաղաքական անցուդարձին հետեւող շատ-շատերի համար, այնպես էլ ինձ համար նա հանդիսացել է յուրահատուկ հետաքրքրություն ներկայացնող անձ, ինչը պայմանավորված է քաղաքական գործչի համար բավականին երիտասարդ լինելու, սակայն կարճ ժամանակահատվածում ակտիվ, ես կասեի՝ խտացված քաղաքական կենսագրություն ունենալու հանգամանքով, որը դրական առումով բավականին տպավորիչ եւ խոստումնալից է։

Ելնելով նշվածից՝ խնդրում եմ ձեր ձայնը տալ պրն Հայրապետյանին՝ ի օգուտ կրթության, գիտության, մշակույթի, սփյուռքի, երիտասարդության եւ սպորտի մշտական հանձնաժողովի նախագահ դառնալու։ Օգտվելով առիթից եւ այն հանգամանքից, որ Մխիթար Հայրապետյանը ներկայացրել է ՀՀ սփյուռքի նախարարությունը եւ ներկայումս էլ առաջադրվել է  մի հանձնաժողովի պաշտոնում, որի համադասության ոլորտում են գտնվում սփյուռքի հետ կապված հարցերը եւ հարաբերությունները, նպատակահարմար եմ համարում ներկայացնել սփյուռքին եւ համայն հայությանը վերաբերող իմ առաջարկությունը։ Թեեւ այս խնդիրը հարց ու պատասխանի միջոցով արդեն արծարծվեց, սակայն, առավել կարեւորելով այս խնդիրը, ես նպատակահարմար գտա առանձին ելույթով հանդես գալ։

Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության հիմնական նպատակներից մեկը հայության մարդկային, ֆինանսական եւ ինտելեկտուալ ներուժի կենտրոնացումն է ՀՀ-ում։ Վստահ եմ՝ այս նպատակին ձգտում է ցանկացած հայրենասեր հայ եւ ցանկացած հայրենանվեր քաղաքական կազմավորում, եւ դժվար չէ պատկերացնել, թե ինչպիսի թռիչքային հաջողություններ կարձանագրվեն, եթե, գոնե մասամբ իրականացվի այս ռազմավարական նպատակը։ Ողջ պատմության ընթացքում մենք միայն պահանջել ենք սփյուռքից, պահանջել ենք օգնել, սատարել եւ սփյուռքը, ելնելով լոկ հայրենասիրական մղումներից, միշտ բազմատեսակ օգնության ձեռք է մեկնել Հայաստանին։ Մենք պահանջել ենք, բայց ոչինչ չենք տվել, այդ իսկ պատճառով Համահայկական հիմնադրամին այսօր արդեն հավաքագրվում է համամասնորեն յուրաքանչյուր հայից գրեթե 2 դոլարի չափ գումար։ Սա չի նշանակում, որ սփյուռքն ունի հայրենասիրության պակաս, սա նշանակում է միայն մի բան՝ համայն հայության վատ կազմակերպվածություն։

Համայն հայության ներուժը՝ ուղղված ՀՀ, այդ ներուժը ՀՀ-ում ակտիվացնելու, կենտրոնացնելու, դրանով աննախադեպ համահայկական եւ համապետական տնտեսական, սոցիալական եւ քաղաքական վերելք ապահովելու համար առաջարկում եմ հնարավորություն ստեղծել՝ ապահովելու Սփյուռքի մասնակցությունը ՀՀ քաղաքական կյանքին։ Դա ես տեսնում եմ պառլամենտում սփյուռքի ներկայացուցիչներից կազմված վերին պալատի ստեղծմամբ։ Բոլորիս քաջ հայտնի է, որ աշխարհի մի քանի տասնյակ երկրների պառլամենտները բիկամերալ են, բաղկացած են ստորին եւ վերին պալատներից եւ, սովորաբար, վերին պալատի լիազորություններն ինչ-որ չափով սահմանափակ են։ Ստեղծելով այդ հնարավորությունը՝ որակական նոր մակարդակի վրա կդրվեն Հայաստան-սփյուռք հարաբերությունները։ Աննախադեպ ներդրումների, ֆինանսական հոսքերի աճ կարձանագրվի, վստահ եմ՝ նաեւ ներգաղթ եւ ինտելեկտուալ ներհոսք կունենանք։

Պետք է նշեմ նաեւ, որ վստահ եմ, որ ՀՀ-ում սփյուռքի հարցերով զբաղվող ինչպիսի կառույցներ էլ որ այսօր մենք ստեղծենք, դրանք արդյունավետ չեն գործի, քանի որ այդտեղ չեն լինի այդ ներկայացուցիչները սփյուռքից։ Արդյունավետ գործելու համար պարտադիր պայման է, որպեսզի լինեն նաեւ Սփյուռքի ներկայացուցիչները։ Այսօր նշվեց ներկայացուցիչների ընտրության խնդիրների մասին, սակայն այդ ընտրության մեխանիզմները, ըստ էության, տեխնիկական հարցեր են, եւ ինչքան էլ դրանք դժվար լուծելի լինեն, չպետք է այդ պատճառով հրաժարվել ՀՀ-ի համար չափազանց մեծ կարեւորություն ունեցող նպատակից։

Հարգելի գործընկերներ, կարծում եմ՝ ստեղծվել է պատմական պահը՝ սփյուռքի ներուժը հավուր պատշաճի գնահատել եւ հանուն հայության այն օգտագործել։ Այսքանը, շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այժմ՝ Գեւորգ Պետրոսյան: Համեցեք։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Հարգելի գործընկերներ, նախ՝ գոհունակությունս եմ հայտնում այն փաստի առթիվ, որ պրն Հայրապետյանի կողմից հայցվող հանձնաժողովի գործունեության ապագայի մասին բազմաթիվ հարցադրումներ հնչեցին: Դա վկայում է, որ մեր հարգարժան գործընկերները, իսկապես, ուշադրության կենտրոնում են պահում մեր կյանքի կարեւորագույն հարցերը։

Եվ տպավորություն կարող է ստեղծվել, թե տալիս ենք էնպիսի հարցեր, որոնք կարելի էր տալ նախարարներին՝ որպես ոլորտի անմիջական պատասխանատուներ, բայց ես ուզում եմ իմ մասով հավաստիացնել, որ այս հարցերը բնավ էլ ավելորդ չեն հենց միայն նրա համար, հարգելի պրն Հայրապետյան, ես ավանսով եմ ասում, ենթադրենք՝ դուք եք արդեն ղեկավարում հանձնաժողովը, հենց միայն նրա համար, որ ձեր հանձնաժողովն է իրականացնելու խորհրդարանական վերահսկողություն Կառավարության գործունեության նկատմամբ, ուրեմն, առնվազն այս հարցերը պետք է ձեզ տրվեին, իսկ հիմա՝ մի քիչ ավելի որոշակի։

Այո, խոսում ենք Սփյուռքի հետ հարաբերությունների մասին: Ես չեմ լքում իմ կարծիքն առ այն, որ գտնում եմ, որ Հայաստանին պետք է սփյուռքի նախարարություն՝ մի քանի առումներով, այդ թվում, ինչպես արդեն ասացի, թե՛ զուտ բարոյահոգեբանական առումով, թե՛ նաեւ հարաբերությունները քաղաքական բարձրության վրա պահելու նկատառումով։ Բայց միայն նախարարություն ունենալով չի, մենք, ինչպես արդեն որոշ գործընկերներ իրավացիորեն նշեցին, շատ մեծ ուշադրություն պետք է դարձնենք պետությունն այդ սփյուռքում, այլ երկրներում ներկայացնողներին, այսինքն՝ դեսպաններին։ Էսօր անուններ ես երբեք չեմ տա, որովհետեւ անձնական բամբասանքի հարթություն չի սա, բայց դեսպաններ ունենք, որ քարտեզի վրա էդ պետության տեղը չեն իմացել, բայց հենց լսել են դրա մասին՝  վազելով գնացել են դեսպան։ Դեսպանությունն իրանց համար վերածել են անգործության եւ պարապ ինքնահիացման օթյակի եւ ոչ միայն չեն նպաստել Հայաստանի եւ տվյալ պետության փոխհարաբերությունների ներդաշնակմանը, այլեւ իրենցից կախված բոլոր հնարավոր եւ անհնարին միջոցներն արել են՝ այդ հարաբերությունները փչացնելու համար։ Խնդրում եմ ապագայում ուշադրություն դարձնել։

Այո, պետք է Հայաստանը ներկայացնող դեսպանները գան էստեղ, այնպիսի իրավակարգավորումներ մենք պետք է մտածենք միասին, որ գան էստեղ, նոր էստեղից գնան էդ դեսպանական կյանքը չակերտավոր կամ անչակերտ վայելելու, որովհետեւ նրանք ոչ թե այսինչ ՍՊԸ-ի ապրանքատեսականի են ներկայացնում արտասահմանում կամ այսինչ աճպարարի մտքի արգասիքը, այլ պետություն են ներկայացնում։

Հաջորդը. մենք անընդհատ խոսում ենք մշակույթի, գիտության ոլորտի իրավակարգավորումների մասին եւ այլն: Մտածո՞ւմ ենք մենք էդ մշակույթի եւ գիտության ոլորտի մարդկանց ապրելակերպի պայմանների մասին: Ես որպես համալսարանի դասախոս եմ սա ասում եւ վստահ եմ, որ սա միայն պետական համալսարանում չէ, անընդհատ գիտնականներին ծանրաբեռնում են ինչ-որ պարտականություններով։ Ամբողջ աշխարհում փաստաթղթային բեռը տնտեսությունում կրճատվում է, մեր երկրում, չգիտես ինչու, ավելանում է. էս հայտարարագիրը լրացրու, էն փաստաթուղթը բեր, էս կետերը, էս բան, եւ ոչ մի անգամ չեն մտածում էդ դասախոսի, էդ գիտնականի վիճակը բարելավելու մասին։

Նույնը վերաբերում է մշակույթի ոլորտին. մենք անընդհատ խոսում ենք դերասանների որակի մասին եւ այլն, բայց մոռանում ենք էդ դերասաններն էսօր, մեր շատ հարգարժան, հարգված դերասանները ճարահատյալ, քանի որ պետական աջակցություն չկա թատրոններին եւ էդ մնացած մշակութային հաստատություններին, էսօր կոպեկների դիմաց ստիպված են էդ այլանդակ սերիալներում նկարահանվել եւ խաչ քաշել իրենց փառավոր անցյալի վրա, սրա մասին պետք է մտածել։

Դասագրքերի մասին իմ հարգարժան գործընկերոջ հետ մենք մի փոքր բանավիճեցինք եւ եկանք ընդհանուր հայտարարի առ այն, որ մենք բանավիճելու փոխարեն պետք է այլեւս հետամուտ լինենք, ունենալ որոշակի իրավակարգավորում, որ դասախոսը չընկնի, գիշերները գիրք գրի, հետո էլ մտածի՝ էդ գիրքը ո՞նց փաթաթի ուսանողի վզին, որ ուսանողն էլ գնա, այստեղ-այնտեղ գանգատվի, որ պետք է համալսարանը, բուհը մտածի այնպիսի համակարգ, որ ուսանողների ուսման վճարներից առանձնացնի որոշակի ֆոնդ, որ տրամադրի տվյալ դասախոսին, ով ամեն տարի, ելնելով պրակտիկայի նորություններից, գիտության նորություններից, օրենսդրության նորույթից, թարմացնի նյութը եւ էլեկտրոնային եղանակով հասցնի ուսանողին։ Այսինքն, էստեղ ոչ թե դասագիրքն իրացնելու խնդիրը պիտի լուծենք մենք, այլ՝ դասագրքի բովանդակությունն ուսանողի համար մատչելի դարձնելու խնդիրը։

Հաջորդը. հատուկ ուշադրություն պետք է դարձվի հանրակրթական ուսումնական հաստատությունների ավելի ստույգ, ավելի կոնկրետ՝ դպրոցների տնօրենների էդ մրցույթների անցկացմանը: Գիտե՞ք, դարձյալ անձնական բամբասանքով չեմ զբաղվի, բայց ես երբեք ձեռնունայն չեմ խոսում՝ առանց փաստերի, բայց դպրոցներ կան, հատկապես շրջաններում, որտեղ դպրոցի տնօրենի ընտրությունը, կներեք ռուսերեն արտահայտվելու համար, որովհետեւ մենք պարտավոր ենք մեր պաշտոնական լեզվով՝ գրական հայերենով խոսել, պիտիմինուտկայի նման բան է դառնում, որ ասենք, բժշկական հաստատություններում գլխավոր բժիշկը ելնում, պտտվում է հիվանդասենյակներով: 5 րոպեում թղթերը բերում, ասում են՝ սա է մասնակցում, ովքեր էլ հանկարծ հայտ են ներկայացնում՝ մրցակցել, սրանց հանդեպ սկսում են իրավաչափ եւ ոչ իրավաչափ սպառնալիքներ եւ ոտնձգություններ, եւ հորով-մորով են անում, այսպես ասած, ու դարձյալ դպրոցի տնօրենը մնում է էն, ով որ որոշված էր։ Խնդրում եմ ուշադրություն դարձնեք, ԱԺ-ը մտածի էդ ուղղությամբ, որ ներկայացուցիչ ունենա ցանկացած մրցութային հանձնաժողովում, որտեղ պետք է անցկացվի դպրոցի տնօրենի մրցույթը։ Եվ էսօր մենք գիտենք տնօրեններ, որոնք վաղուց արդեն զբաղվում են ուղեղի սովաբուժությամբ եւ վերջին տասնամյակում ժամանակ չեն գտել ընթերցանությամբ զբաղվել, բայց իրենց ճակատին գրված է, որ իրենք պետք է լինեն այդ դպրոցի տնօրենը, որովհետեւ այդ դպրոցի տնօրենը եղել է իրենց նախապապը, հետո՝ պապը, հետո՝ հայրը, հետո՝ ինքը եւ իրավահաջորդության կարգով՝ այդպես շարունակ։

Հաջորդը.՝ ուսման որակի մասին մենք անպայման պետք է հոգանք, հարգելի գործընկեր։ Դարձյալ որպես դասախոս եմ ասում. տեսնում ես՝ նույն ուսանողը 8 անգամ գալիս է քննության, մոտավորապես հիշում ես ծանրամարտի մրցումներ՝ 6 անգամ մոտենալ ծանրաձողին։ Եվ գիտե՞ք՝ պատճառաբանությունն ինչն է. ասում է՝ բա, որ դուրս թողենք, ուսման վարձ տվող է սա, այսինքն՝ սրա ուսման վարձից մենք հրաժարվե՞նք։ Ես առաջարկում եմ, հետո, իհարկե, մենք ավելի լուրջ կքննարկենք, բայց էդ ընդունելության ցուցակները բաց պահել, պետք չի փակել եւ արխիվացնել: Եթե տվյալ ուսանողը, որը փաստորեն ժամանակից շուտ մատնում է գիտության հետ լրիվ վերջնահաշվարկ կատարած լինելու իր կեցվածքը, նրան գա, փոխարինի էն ուսանողն առաջին կուրսում, որը նույնպես պատրաստ է վճարել, որը գալու է եւ իր ներկայությամբ զարդարի տվյալ բուհը, այսինքն՝ սովորի եւ իր բուհի այցելությունը ոչ թե կատարի նորաձեւության վերջին նվաճումները ցուցադրելու համար, այլ ՝իսկապես սովորելու, գիտելիք ստանալու եւ վերարտադրելու համար։

Եվ վերջում՝ խնդրում եմ ձեզ եւ հորդորում, ես ինքս էլ պատրաստ եմ որպես իրավաբան, մեր հարգարժան գործընկերների հետ աջակցել այս գործընթացին. հատուկ ուշադրություն դարձնել մեր եթերային քաղաքականության նկատմամբ։ Էսօր շատերս ամաչում ենք երեկոյան հեռուստացույցի առջեւ նստել, որովհետեւ եթե մի ժամանակ աշխատանքից հետո մեր ավագ ընկերները, ինձանից ավելի ավագ ընկերները գալիս էին տուն, հեռուստացույցի առաջ նստում, հանգստանում էին՝ դիտելով մեր գեղեցիկ հաղորդումները, որոնք քարոզում էին ավանդապաշտություն, ընտանեկան ջերմություն, խաղաղություն, համերաշխություն, ընկերասիրություն, մարդասիրություն, էսօր էդ եթերային անտնտեսվար քաղաքականության արդյունքում մենք ստիպված ենք ամեն օր երեկոյան տեսնել էդ խայտառակ սերիալները՝ անբարոյականություն, խուլիգանություն, ավազակություն, բռնություն եւ նման այլ բացասական երեւույթներ քարոզող, ստիպված ենք լինում մարսել էդ հաղորդումները։

Խնդրում եմ, սրանք մեր կյանքի կարեւոր ոլորտներն են, էլի շատ բան կա ասելու, բայց հարգելով ձեր համբերությունը, գնահատելով այն՝ չեմ ուզում չարաշահել, խնդրում եմ էս ուղղությամբ ուշադրություն դարձնել։ Եվ, չնայած, մենք տեղ չենք գտնի նույն հանձնաժողովում, որքանով ես հասկանում եմ, բայց ես պատրաստ եմ իմ աշխատուժը, իմ հնարավորությունները ծառայեցնել իմ ասած ուղղություններով, եթե զգամ, որ իսկապես ձեզ մոտ մեծ է այդ ուղղություններով իրական քայլեր կատարելու վճռականությունը։ Շնորհակալ եմ ուշադրության համար։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հաջորդ ելույթի համար հրավիրում եմ Գեւորգ Պապոյանին՝ «Իմ քայլը» խմբակցությունից։ Համեցեք, պրն Պապոյան։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ՀՀ ԱԺ նախագահի հարգելի տեղակալներ, հարգելի պատգամավորներ, ձեր թույլտվությամբ խոսքս ՀՀ ամենաբարձր քաղաքական ամբիոնից ուզում եմ սկսել շնորհակալությամբ։ Քանի որ առաջին ելույթս է, ցանկանում եմ, նախ եւ առաջ, շնորհակալություն հայտնել մեր ժողովրդին՝ ընտրությունների ընթացքում բարձր կազմակերպվածության եւ մասնակցության համար, «Իմ քայլը» դաշինքին տրված հարյուր-հազարավոր քվեների համար եւ ինձ տրված մի քանի հազար քվեների համար, որի պատճառով ես այսօր պատվիրակվել եմ այստեղ՝ որպես պատգամավոր ՀՀ ԱԺ-ում: Շնորհակալություն։

Այժմ, ըստ էության, հարցի քննարկման վերաբերյալ. չնայած այն հանգամանքին, որ ես, ամենայն հավանականությամբ, չեմ լինի այս հանձնաժողովում, բայց որպես համատեղությամբ դասախոս, որպես մարդ, ով ծնվել եւ մեծացել է մանկավարժների ընտանիքում, այս հանձնաժողովն ինձ շատ հոգեհարազատ է եւ, պրն Հայրապետյան, ես կարծում եմ, հաճախ կլինեմ ձեր հանձնաժողովի նիստերին, հատկապես ինձ հետաքրքրող եւ կարեւոր հարցերի քննարկումների ժամանակ։ Չնայած ես տնտեսագետ եմ, եւ ինձ համար կրթություն, գիտություն եւ տնտեսագիտություն, տնտեսություն տերմինները դրանք շատ մոտ են։ Չի կարող լինել լավ տնտեսություն, եթե չկա լավ կրթական համակարգ, չի կարող լինել մի երկրում լավ տնտեսություն, եթե այդ երկրում գիտությունը զարգացած չէ, սրանք սերտ փոխկապակցված հասկացություններ են։

Տնտեսգիտության մեջ բազմաթիվ տնտեսագետներ լսում են այդ միտքը. եթե ուզում ես լինել երկրորդ աշխարհի երկիր, ապա զարգացրու գյուղատնտեսություն, հանքարդյունաբերություն, եթե ուզում ես առաջին աշխարհի երկիր, ապա զարգացրու տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ, կրթություն, գիտություն։ Այս առումով այս հանձնաժողովը շատ կարեւոր նշանակություն ունի, եթե կուզեք իմանալ՝ ոլորտն ազգային անվտանգության հետ սերտ կապված նշանակություն ունի ինձ համար։

Ոլորտում մենք ունենք այսօր բազմաթիվ խնդիրներ, մասնավորապես, օրինակ՝ ունենք «Կրթության մասին» օրենք, որը ճիշտ է, հետագայում տարբեր փոփոխությունների է ենթարկվել, բայց, ըստ էության, ընդունվել է 99 թվականին, «Գիտության եւ գիտատեխնիկական գործունեության մասին» օրենք, որը դեռեւս 2000 թվականին է, կարծեմ, ընդունվել եւ ճիշտ է՝ փոփոխություններ եղել են ոլորտում, բայց իմ կարծիքով՝ կրթությունը եւ գիտությունը, հատկապես այժմ հեղափոխական տեմպերով են զարգանում եւ այս նոր ժամանակներին, նոր փոփոխություններին, միգուցե, կարծում եմ, որոշ դիտարկումներ էլ հիմա կներկայացնեմ, մեր օրենքները, երեւի թե, ամբողջությամբ չեն բավարարում։

Մասնավորապես, որքանով ես տեղյակ եմ, մեր կրթական համակարգում հիմնականում մենք պատրաստում ենք բակալավր մասնագետներ, մագիստրոսներ եւ էսպես շարունակվում է, բայց մեր օրենքով դեռեւս շարունակվում է այնտեղ ֆիքսված մնալ, օրինակ՝ «դիպլոմավորված մասնագետ» հասկացությունը։ Բայց ես ինքս չեմ հիշում, պրն Հովհաննիսյանը, միգուցե, կնշի, թե ո՞ր բուհն է այս պահին դիպլոմավորված մասնագետ պատրաստում, էստեղ, օրինակ՝ այդպիսի հարցեր, խնդիրներ կան։

Այսօր մենք ունենք լրջագույն խնդիր՝ կապված կրթական ծրագրերի հետ, ընդ որում, կրթական ծրագրերի հետ ինչպես հանրակրթության ոլորտում, այնպես էլ բարձրագույն եւ հետբուհական ոլորտում։ Ըստ էության, շատ հաճախ պրակտիկայում, գործնականում բուհերում դասավանդող դասախոսները, ամբիոններն իրենք են կրթական ծրագրի բովանդակությունը որոշում ու հաստատում, չկա վերահսկողական մեխանիզմ, չկա մեխանիզմ՝ ինչպես հետեւել՝ արդյո՞ք այն կրթական ծրագրերը, որոնք պետք է իրականացվեն, իրականացվում են, թե՞ ոչ, եթե իրականացվում են, ապա ինչպե՞ս, որովհետեւ շատ հաճախ, ըստ էության, իրականում կրթական ծրագրում գրված են փառահեղ, հրաշալի մտքեր՝ batch marking-ի սկզբունքով վերցված արտասահմանյան կրթական ծրագրից, բայց, ըստ էության, մենք մեր ուսանողներին, մեր դպրոցականներին, մեր սովորողներին տալիս ենք հին, հնամաշ կրթություն, նախորդ դարից մնացած կրթություն։

Մենք շատ ենք խոսում միջազգային չափանիշներին համապատասխան գիտական պրոդուկտի կամ գիտական կադրերի պատրաստման մեխանիզմի մասին, բայց, թող ինձ ներեն այսօր բուհական ոլորտում զբաղված բազմաթիվ իմ գործընկերներ, ըստ էության, իրականում մենք ունենք խնդիր, եւ ինչպես պրն Պետրոսյանն իրավամբ նշեց, այսօր բուհեր ավարտող ուսանողների մեծ մասն աշխատաշուկային ուղղակի չեն համապատասխանում։ Եվ դա բոլոր ոլորտներին է վերաբերում, միայն տնտեսությանը չէ, միայն իրավական ոլորտին չէ, առողջապահությանը չէ: Մենք ունենք լրջագույն խնդիր այս ոլորտում, եւ շատ հաճախ ուսումնական պրակտիկաներ կոչվածը ձեւական միջոցառումներ են, չունեն որեւէ հիմք, եւ արդյունքում մենք ունենում ենք մասնագետներ հաճախ կարմիր գերազանցության դիպլոմով ավարտած, որոնք տարրական պրակտիկ գիտելիքներ չունեն: Իսկ այստեղ մենք ունենք լրջագույն խնդիր։

Եվ այդ լրջագույն խնդիրն իրականում արտացոլվում է մեր կրթական համակարգում, եւ որոշ մասնավոր բուհեր այսօր էականորեն գերազանցում են իրենց տված կրթության որակով մեր պետական բուհերին, ես սա ցավով եմ նշում, սա իրականությունն է, եւ այստեղ մենք լրջագույն անելիքներ ունենք։ Այսօր մենք ունենք լուրջ խնդիր՝ բուհերում թարմ, որակյալ կադրերի, մասնավորապես, ես սրա մեխանիզմները գործնականում պատկերացնում եմ։ Մեզ անհրաժեշտ են այսօր բուհերում մասնագետներ, որոնք նաեւ պրակտիկ աշխատանք են իրականացնում։ Ցավոք սրտի, այստեղ առաջանում են բազմաթիվ հարցեր, նույնիսկ ժամանակ առ ժամանակ, երբ առաջանում է ժամաքանակի խնդիր, առաջնահերթությունը տրվում է այն գիտամանկավարժական կադրերին, որոնք ամբողջ դրույքով աշխատում են բուհերում, եւ արդյունքում՝ մասնագետներ, որոնք նաեւ պրակտիկ ոլորտից են գալիս, իրենք դուրս են մնում համակարգից։ Եվ այստեղ նորից մենք ունենում ենք խնդիր եւ նորից ունենում ենք հարցեր, եւ էդ հարցերն ամենաշատը եւ հիմնականում մեզ տալիս են մեր ուսանողները: Մասնագետներ, որոնք նաեւ պրակտիկայի հետ սերտ կապվածություն ունեն, սա շատ կարեւոր է։ Նախկինում, ես որքանով հասկանում եմ, Խորհրդային Միության ժամանակ էս խնդիրը հեշտ է լուծվել, բուհերը կցված են եղել որոշակի կազմակերպությունների՝ արտադրական, առեւտրային, գիտահետազոտական, եւ տնտեսությունն ու գիտությունն իրար հետ  սերտ կապված է եղել։ Հիմա փաստացի այդպիսի մեծ բաժանում կա։

Հաջորդ խնդիրը գիտության թերֆինանսավորումն է, որի մասին խոսվեց։ Կարծում եմ՝ Կառավարությունը շատ ճիշտ որոշում ունի այս առումով, տեսեք, որքանով ես մամուլից տեղեկացված եմ, այսպիսի՝ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների եւ ռազմարդյունաբերության նախարարություն ստեղծելու  մտադրություն կա, սա սկզբում իմ նշած մտքի շրջանակներում ամբողջությամբ տեղավորվում է, եւ կարծում եմ՝ այս տրամաբանությամբ նաեւ պետք է մեր օրենսդիր մարմինն աշխատի՝ մեր ամբողջ տնտեսությունը գիտության, տեխնոլոգիաների, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կրթության հիմքի վրա դնելու համար։

Խոսվեց նաեւ այստեղ ՀՀ սահմաններից դուրս գտնվող, սակայն հայկական ծագման մարդկային կապիտալի հետ համագործակցության մասին։ Կարծում եմ՝ հանձնաժողովն այստեղ եւս ունի կարեւոր խնդիր: Այստեղ օրենսդրական լուծումներ են անհրաժեշտ, տարբեր ոլորտներում օրենսդրական լուծումներ են անհրաժեշտ, որպեսզի այդ մարդկանց հետ, եթե հնարավոր չէ նրանց բերել այստեղ, ապա նրանց հետ սերտ համագործակցություն լինի, որովհետեւ ես հասկանում եմ, որ նրանց այստեղ բերելը շատ բարդ գործ է, որովհետեւ լավ գիտության համար, լավ կրթության համար լավ գիտնականին, կրթության լավ մասնագետին պետք է վճարել շատ, չափից շատ, ես դա հասկանում եմ։ Սակայն այստեղ կա նաեւ խնդիր՝ որոշակի լուծումներով, նաեւ, ինչո՞ւ ոչ՝ հենց էդ նույն հայրենասիրության շրջանակներում, եւ մեխանիզմներ, որ եւ՛ չխանգարի իրենց արտասահմանյան գիտահետազոտական գործունեությանը, եւ՛ նրանք կարողանան սերտ համագործակցել ՀՀ-ի համապատասխան այդ կրթական մարմինների հետ։

Մենք ունենք լրջագույն խնդիր նաեւ հանրակրթության ոլորտում՝ կրթության որակի հետ կապված, լեզուների իմացության հետ կապված։ Եվ, կարծում եմ՝ ժամանակն է եկել, որպեսզի մեր բուհերից, մեր դպրոցներից դուրս գան մասնագետներ, որոնք ունեն տեսական եւ պրակտիկ բավարար գիտելիքներ՝ ժամանակակից գերմրցունակ աշխարհում թեկուզ գոնե մի քիչ մրցունակ լինելու համար։ Սա մեզ համար, կարծում եմ, ազգային անվտանգության խնդիր է, եւ այս առումով հանձնաժողովը շատ կարեւոր առաքելություն ունի։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հաջորդ ելույթի համար հրավիրում եմ Հովիկ Աղազարյանին՝ «Իմ քայլը» խմբակցությունից, համեցեք։

Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ հարգելի նախագահություն, հարգելի կոլեգաներ, ես էլ մի թեմայի շուրջ պետք է խոսեմ, որն անմիջական առնչություն ունի օրակարգային այս հարցի հետ։ Չնայած իմ կոլեգան՝ Խաչատրյան Արմենը շոշափեց այս թեման, սփյուռքի դերակատարությունը մեր հայրենիքի զարգացման գործում ավելացնելու համար, ես էլ պետք է անդրադառնամ այդ հարցին։

Դրա համար խնդրում եմ ձեզ՝ մի քանի վայրկյան տեղափոխվենք պայմանականությունների դաշտ եւ ենթադրենք, որ ամբողջ աշխարհը  Հայաստանն է, եւ հազարամյակների ընթացքում հայերն ամբողջ աշխարհում կամաց-կամաց դարձել են փոքրամասնություն։ Իսկ Հայաստանն ամբողջ աշխարհի մայրաքաղաքն է, որտեղ հայությունը, հայ ժողովուրդը կազմում է բացարձակ մեծամասնություն։ Հետեւաբար, ողջ աշխարհի նպատակը պետք է լինի ծաղկեցնել, զարգացնել իր մայրաքաղաքը, այսինքն՝ ՀՀ-ն։ Պայմանականությունների դաշտից վերադառնանք արդեն կոնկրետ, ոնց որ ասում են՝ ռեալ պոլիտիկ։

Մենք տարիներ ի վեր մեր հայրենիքը, մեր կառավարությունները տարիներ ի վեր կարեւորել են սփյուռքի հետ կապը, սփյուռքի դերակատարությունը մեր հայրենիքի զարգացման գործում, ինչպես նաեւ մեր հայրենիքի դերակատարությունը, մեր պետության դերակատարությունը՝ սփյուռքի պահպանման գործում։ Իհարկե, շատ-շատ դրական, կարեւոր միջոցառումներ են եղել, ազդեցություններ են եղել եւ մեծ նշանակության հարցեր են լուծվել, բայց բոլոր դեպքերում այն, ինչ տեղի է ունեցել մինչեւ այժմ, իմ խորին համոզմամբ, բավարար չէ՝ լուծելու այն խնդիրները, որոնք ծառացած են մեր առաջ եւ նաեւ բավարար չէ՝ օգտագործելու ողջ սփյուռքի մտավոր, ֆինանսական, հոգեւոր հնարավորությունները մեր հայրենիքի զարգացման համար։

Այս կապակցությամբ ես նորից ուզում եմ, այսպես կոչված՝ մեր հանձնաժողովի ուշադրությանն արժանացնել, չնայած, պրն Հայրապետյանի պատասխանն ինձ միանշանակ բավարարեց՝ պատրաստակամությամբ, որ էդ հարցերը ամենաքիչը քննարկման կարժանանան, բայց, այնուհանդերձ, մի քանի խոսք։ Ես առաջարկում եմ, մոտավորապես այնպես, ինչպես պրն Խաչատրյանը, երկպալատանի խորհրդարանական համակարգի գաղափարը դնել շրջանառության մեջ։ Ի՞նչ է նշանակում դա. այսինքն, մենք՝ օրենսդիր մարմինը, բաղկացած է լինում երկու պալատից. ստորին պալատ՝ մենք՝ նվաստներս, եւ վերին պալատ, որը պետք է ընտրվի ողջ հայության կողմից, ինչպես Սփյուռքի գաղթօջախների կողմից, այնպես էլ՝ Հայաստանի եւ Արցախի կողմից։ Թե ո՞նց կընտրվի, ի՞նչ սկզբունքներով, դա տեխնիկական հարց է, եւ դա ուրիշ թեմա է: Ուղղակի, կարեւորագույն գործառույթներից կարող եմ նշել այդ վերին պալատի, որը պետք է հավաքվի տարեկան մեկ անգամ, օրինակ՝ հաստատի հաշվետվությունը նախորդ տարվա բյուջեի կատարման, հաստատի բյուջեն, նշանակի վերստուգիչ մի քանի մարմինների ղեկավարներ ու ցրվի իր գործերով։

Իհարկե, էստեղ կարող են առաջանալ ազգային անվտանգության խնդիրներ, միջպետական հարաբերությունների հետ կապված խնդիրներ, բայց բոլոր դեպքերում, նորից եմ ասում, դա արդեն օրենքի դաշտից է, եւ պետք է համապատասխան ուսումնասիրությունների արդյունքում մենք գանք եզրակացության։ Էն, ինչ որ ես ասում եմ հիմա, դա իհարկե, եթե մենք էսօր սկսենք, կարելի կլինի կյանքի կոչել մոտավորապես մի 10 տարի հետո, բայց մենք այսօր կարող ենք սկսել ցածր նշաձողից, ասենք՝ միառժամանակ հետո այդ «վերին պալատ» կոչվածը, որը պետք է ստեղծվի ինչ-որ ձեւով, ունենա միայն ու միայն խորհրդատվական նշանակություն՝  իր որոշումներով, իր որոշումներով ունենա միայն խորհրդատվական բնույթ եւ էդպես, կամաց-կամաց զարգացնել այնքան, ինչքան, նորից եմ կրկնում, թույլ տա մեր Սահմանադրությունը, ինչքան թույլ կտան միջպետական հարաբերությունները, եւ որի շնորհիվ մենք կգանք մի իրավիճակի, երբ ողջ հայությունը համախմբված կլինի իր պետականության ղեկավարմանը, պետականությանն օժանդակելու եւ բարգավաճմանն օգնելու խնդրին։ Այսքանը, շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հաջորդ ելույթի համար հրավիրում եմ Հովհաննես Հովհաննիսյանին՝ «Իմ քայլը» խմբակցությունից։

Հ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հարգելի փոխնախագահներ, շնորհակալություն։ Ես կխոսեմ ստրուկտուրալ, կխոսեմ ուրեմն հիմնականում կրթությունից եւ գիտությունից, քանի որ ինքս գալիս եմ այդ ոլորտից։ Աշխատել եմ մի քանի բուհերում, վերջին 8 ամիսների ընթացքում կրթության եւ գիտության փոխնախարարն եմ եղել եւ համակարգել եմ միջին մասնագիտական եւ բուհական ոլորտը։ Ցավոք, որեւէ մեկը չխոսեց միջին մասնագիտական կրթության կարեւորության մասին, ես սպասում էի, որպեսզի դա հնչեր, բայց այդպես էլ չհնչեց։

Ուրեմն, գալով սկզբից. նախ՝ ֆունկցիոնալ խաչաձեւումների մասին էստեղ խոսվեց, իհարկե դեմ չեմ, որ այս ամբիոնից բարձրաձայնվեն բոլոր հարցերը, բայց, գիտե՞ք ինչ, հետաքրքիր իրավիճակ է ստեղծվել այսօր Հայաստանում, երբ որ յուրաքանչյուր փոքրիկ խնդրի համար միանգամից մեղադրում են նախարարին կամ վարչապետին։ Այսինքն, մի փոքր խնդիր, անձնային կոնֆլիկտ՝ գալիս են նախարարություն, այնինչ դպրոցների հսկայածավալ մասն ուղղակիորեն գտնվում է ՏԻՄ-երի վերահսկողության ներքո, եւ միայն ավագ դպրոցներն են, որոնք ենթարկվում են նախարարությանը։

Այսինքն՝ սրանք պարզ ճշմարտություններ են, որոնք մեր ազգաբնակչության մեծ մասը կամ չգիտի կամ նախկին համակարգից ելնելով՝ ուղղակիորեն, միանգամից նախընտրում է իր հարցը հասցեագրել ամենավերին օղակներին։ Եվ այս իմաստով շատ կարեւոր է նաեւ այստեղից ազգաբնակչությանը որոշակի տեղեկատվական կամ բացատրական որոշակի բաներ, թե ֆունկցիաներն ինչպես են եւ ով որ ֆունկցիայի համար է պատասխանատու, սա շատ կարեւոր է։

Հիմա՝ հերթով. ես մի քանի անգամ հարցազրույցներում հնչեցրել եմ այն միտքը, որ կրթությունը ծախս չէ, կրթությունը ներդրում  եւ այդ ներդրումը պետք է անի պետությունը։ Եվ այստեղ, բնականաբար, պետք է հնարավորինս անենք՝ կրթության բյուջեն մեծացնելու համար։ Բայց սա միայն հարցի մի կողմն է, որովհետեւ այսօր թե՛ դպրոցներում, թե՛ այլ հաստատություններում կան ուռճացված հաստիքացուցակներ, ոչ մեկը չխոսեց այդ մասին։ Ուռճացված հաստիքացուցակներ, որոնք տարիներ շարունակ էդպես ձեւավորվել են, եւ քանի դեռ չմաքրվեն այդ հաստիքացուցակները, խոսել կտրուկ աճի մասին, կարծում եմ՝ նպատակահարմար չէ, պետք է դրա համար գնալ փուլ առ փուլ։

Այն, որ պետք է բարձրացվի ուսուցիչների աշխատավարձը, եւ ուսուցիչները ստանան նորմալ աշխատավարձ, դա, կարծում եմ՝ բոլորիս համար ընդունելի է, բայց պետք է տեսնել այն մեխանիզմները, թե ինչպե՞ս է դա հնարավոր իրականացնել։ Մենք կարող ենք շատ մեծ ցանկություններ այստեղից արտահայտել, բոլորս էլ ունենք այդ ցանկությունները, բայց երբ գալիս է իրականացման պահը, երբ գալիս է այդ մեխանիզմները գտնելու եւ կիրառելու պահը, այստեղ է դժվարությունը։ Եվ այս իմաստով, կարծում եմ՝ Կառավարության ուսերին մեծ բեռ կա եւ մենք պետք է օգնենք այդ բեռը թեթեւացնել եւ քայլ առ քայլ իրար հետ գնալ առաջ։

Նույնը գիտության մասով. այսօր ասում ենք, որ գիտության բյուջեն պետք է ավելացվի: Այո՛, պետք է ավելացվի գիտության բյուջեն, բայց պետք է նաեւ հասկանալ՝ տարիներ շարունակ գիտության տված պրոդուկտը որքանով է արտացոլվել տնտեսության կամ այլ ոլորտներում: Ես խոսում եմ կիրառական գիտության մասին, որովհետեւ ֆունդամենտալ գիտությունը պետք է առանձնացնենք կիրառական գիտությունից եւ այս երկու կարեւոր ոլորտները պետք է տարբերակենք եւս։

Հիմա՝ հերթով. նախադպրոցական կրթություն։ Նախադպրոցական կրթության հետ կապված՝ արդեն նշվեց, որ օրենքի նախագիծ կա, էստեղ խնդիր ունենք տարատեսակ ՍՊԸ-ների հետ, որոնք զարգացման կենտրոնների, տարբեր անվանումների տակ իրականացնում են նախադպրոցական կրթություն եւ այդ դաշտը, կարելի է ասել, կարգավորված չէ, նրան չեն ենթարկվում լիցենզավորման նախարարության կողմից։ Մենք պետք է հասկանանք, թե ինչպես պետք է նրանց բերենք լիցենզավորման դաշտ, որովհետեւ գործ ունեն մեր մատաղ սերնդի հետ, սննդի հետ եւ նրանց դաստիարակության հետ, կրթական ծրագրերի հետ։ Սա շատ կարեւոր դաշտ է, որ պետք է համակարգվի ապագայում եւ օրենսդրորեն պետք է համակարգվի։

Ուրեմն, հանրակրթության մասով էստեղ ահռելի հարցեր կան, ես ձեզ ասեմ՝ կա մի քանի ծրագիր, «Ուսուցիչ» ծրագիրը, կա խորհուրդների փոփոխության հետ կապված ծրագիրը, որ նշվեց խորհուրդների մասին, մի քանի ծրագրեր կան, որոնք մոտ ապագայում, կարծում եմ՝ պետք է իրականություն դառնան, եւ էստեղ մենք կունենանք որոշակի բարելավում, եւ այդ տեսանկյունից, կարծում եմ, որ այս խնդիրները եւս կլուծվեն, բայց՝ քայլ առ քայլ գնալով առաջ նորից: Ես էդպես իդեալական հույսեր չեմ փայփայում, թե մի օր վիճակը, որը տիրում էր դպրոցներում 20 տարի, մի օրվա մեջ պետք է փոխվի, որովհետեւ այս ընթացքում Կառավարությանը հաջողվեց մի շատ կարեւոր խնդիր լուծել, Կա դպրոցական եւ կրթական հաստատությունների, հատկապես դպրոցների ապաքաղաքականացման խնդիրն էր, որովհետեւ տարիներ շարունակ էս ուսուցիչը, որին ստիպել էին մասնակցել ընտրակեղծիքներին, չէր կարող տալ նորմալ կրթություն։ Ուսուցչի գլուխը պետք է բարձր լինի, նա պետք է համարվի այս հասարակության էլիտան, եւ դա է միակ ճանապարհը, մենք պետք է այդ ճանապարհով գնանք առաջ։

Հաջորդ ոլորտը. ուրեմն՝ ավագ դպրոց եւ միջին մասնագիտական կամ նախնական մասնագիտական կրթական հաստատություններ։ Այստեղ բավականին մեծ խնդիր կա՝ աշխատաշուկայի հետ կապված: Վերջին 7 ամիսների ընթացքում 4 պայմանագիր է ստորագրվել գործատուների հետ, եւ ես ուզում եմ կոչ անել բոլոր գործարարներին, գործատուներին՝ ակտիվորեն ներգրավվել քոլեջների, ուսումնարանների աշխատանքներում, որովհետեւ գործատուն շատ լավ պատկերացնում է՝ իրեն ինչ մասնագետ է պետք։ Այսօր չպետք է բուհի շրջանավարտը գնա խառատ աշխատի, դա պետք է ապահովեն միջին մասնագիտական կրթական հաստատությունները, եւ այստեղ մենք մեծ գործ ունենք անելու՝ նաեւ որոշակի հարկային արտոնություններ տրամադրելու ճանապարհով, երբ նրանք կկարողանան իրենց սեփական ջերմոցներն ունենալ, իրենց սեփական արտադրանքն ունենալ, այդ արտադրանքը վաճառել, ուղղել արտաբյուջե, այդ արտաբյուջեից կատարել վճարումներ եւ դրանով բարձրացնել նաեւ աշխատավարձ, ինչո՞ւ ոչ։ Սա հստակ ճանապարհ է, այսօր մեր քոլեջները բավականին լավ արտադրանք են տալիս, հոյակապ արվեստի նմուշներ են արտադրում: Գնացեք Թերլեմեզյան, տեսեք, տարբեր շրջաններում, Գյումրիում էնպիսի հրաշք բաներ են անում, որ պարզապես անհնար է պատկերացնել, որ երեխաներն են այդպիսի հրաշք գործեր արտադրում կամ ստեղծում։

Ավագ դպրոցի հետ կապված՝ մի շատ կարեւոր խնդիր կա, ավագ դպրոցը ռեֆորմից հետո չլցվեց համապատասխան բովանդակությամբ, սա իմ կարծիքն է: Ավագ դպրոցը պետք է լինի, կներեք անգլերենի համար՝ case based ուսուցում, այսինքն` էնտեղ պետք է խաչաձեւվեն տարբեր առարկաներ, պետք է տրվի առաջադրանք, ուսանողները խմբով, թիմային այդ առաջադրանքները լուծեն, որի ընթացքում նրանք կսովորեն թե՛ ֆիզիկա, թե՛ մաթեմատիկա եւ թե՛ քիմիա։ Եվ ավագ դպրոցը պետք է գրավիչ դառնա, այսօր երեխաները չեն ուզում գնալ ավագ դպրոց, որովհետեւ 9 տարի նստելով նույն նստարանին՝ նրանք չեն ուզում եւս 3 տարի այդտեղ անցկացնել։ Դրա համար օրինակ կա շատ լավ փորձառություն, երբ վարորդական իրավունք է տրվում ավագ դպրոցի շրջանավարտներին: Նրանք կարող են 3 տարի սովորել մեքենա վարել, եւ այսօր չենք ունենա այս վիճակը, եւ հետո, ովքեր կհանձնեն քննությունը, կստանան վարորդական իրավունք, դա եւս կշահագրգռի երեխաներին՝ գնալ ավագ դպրոց։ Իսկ այսօր ավագ դպրոց շատերը չեն ուզում գնալ։

Հետո. ավագ դպրոցի ռեֆորմների մեջ պետք է մտնի նաեւ կրեդիտային համակարգը, որից հետո առանց քննությունների անցումը բուհական համակարգ բավականին կհեշտանա։ Պետք է բուհ ընդունվեն, բայց նաեւ հեշտ դուրս մնան բուհից, ուսուցումը պետք է դժվար լինի, ոչ թե ընդունվելը, սա շատ կարեւոր նորից փիլիսոփայություն է, որը մենք պետք է ներդնենք։

Բուհական համակարգը. քանի որ ժամանակը քիչ է, էստեղ ասելիքը շատ է, բուհական համակարգի մասին: Բուհական համակարգը պետք է լինի, մեր բուհերը պետք է լինեն գիտահետազոտական բուհեր, գիտական հետազոտությունները պետք  է գան լսարան։ Պետությունը չպետք է հետեւի, թե ինչ ծրագրեր է իրականացնում, պետությունը պետք է դնի մրցակցային սկզբունքներ։ Կրեդիտային համակարգը, որը նախատեսվում է նոր օրենքի նախագծով, կրեդիտային համակարգը ենթադրում է մրցակցություն։ Ֆիզիկայի լավ դասախոս կա էստեղ, դու գնում ես ֆիզիկայի դասը վերցնում ես պոլիտեխնիկում եւ ոչ թե համալսարանում: Էդ դեպքում էդ կրեդիտի գումարը պոլիտեխնիկը պետք է վճարի համալսարանին,  եւ եթե քեզ չընտրեցին, դու էլ չես ունենում կրեդիտներ, որ դասավանդես եւ, հետեւաբար, դու զրկվում ես քո աշխատանքից։

Նույնը, երբ որ մենք խոսում ենք հեռակա կրթությունը հանելու մասին, կրեդիտային համակարգը լուծում է, որովհետեւ դու կարող ես կրեդիտները վերցնել երեկոյան ժամերի եւ ավարտել ոչ թե 4 տարում, այլ 7 տարում։ Եվ քիչ-քիչ գումարը վճարել, այնքան, ինչքան կարող ես վճարել յուրաքանչյուր 3 կրեդիտի կամ 6 կրեդիտի համար, էս խնդիրները լուծվում են։ Այսինքն՝ կա համակարգը, կա տեսլականը՝ հստակ՝ ինչ ռեֆորմի ճանապարհով ենք մենք գնալու։

Եվ նաեւ կուզեի էստեղ գիտությունից խոսել, բայց ցավոք, ժամանակը չի հերիքի, միգուցե մեկ այլ անգամ կօգտագործեմ այս հնարավորությունը նորից գիտության հետ կապված տեսլականից խոսելու համար, որովհետեւ հստակ կա տեսլական, թե ինչպիսին պետք է լինի գիտությունն ապագայում։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Հովհաննիսյան։ Հաջորդ ելույթի համար հրավիրում եմ Սոֆիա Հովսեփյանին՝ «Իմ քայլը» խմբակցությունից։ Համեցեք, տիկին Հովսեփյան։

Ս.ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

-Հարգելի փոխնախագահողներ, հարգելի գործընկերներ, շատ կարեւոր եմ համարում այս ոլորտի այսքան բազմակողմ, բազմաբնույթ քննարկումը։ Եվ շնորհակալ եմ, որ իմ գործընկերներն արդեն մի շարք հարցեր բարձրացրեցին եւ ես, պարզապես, կշրջանցեմ այդ հարցերն այլեւս, բայց մի հարց, որն արդեն իսկ քննարկվել է, կուզենամ բարձրացնել՝ զուտ իր գերհրատապության եւ գերկարեւորության առումով։

Սակայն, ուղղակի թեթեւ ակնարկ՝ որպես կարեւորագույն խնդիր, առաջնահերթությունը տալ հենց հանձնաժողովի ձեւավորումից անմիջապես հետո հեռուստաեթերի մաքրմանն ուղղված օրենքի մշակման, վերամշակման՝ ավելի ճիշտ, եւ կիրառման առումով, որովհետեւ սա այն ոլորտն է, որը, որքան էլ մենք խոսենք կրթության զարգացման, կրթության բարեփոխումներից, մենք նաեւ չպետք է մոռանանք, որ երեխայի դաստիարակության եւ կրթության մեջ մեծ ազդեցություն ունի նաեւ հեռուստաեթերը, եւ հեռուստաեթերն այսօր հակառակ գործընթացն է անում։ Այսինքն, այն, ինչ մենք տալիս ենք դպրոցում, ուղիղ համեմատաբար արդեն քայքայվում է տանը՝ հեռուստաեթերի միջոցով, եւ շատ ուրախ կլինեմ, եթե այս հարցին մենք հրատապ եւ կարեւոր անդրադառնանք։

Հաջորդն արդեն ներառական կրթությանն է վերաբերում, ինչն իմ ամենահետաքրքրող ոլորտներից մեկն է եւ ամենացավոտը։ 2014 թվականի դեկտեմբերի առաջին ընդունվեց ներառական կրթության մի կարեւորագույն օրենք՝ համընդհանուր ներառման, որով իրապես բոլորը, կրթության ոլորտի մասնագետներն ուրախացան, որ վերջապես թեւակոխում ենք համընդհանուր ներառում, եւ այլեւս ներառականությունը դառնում է արժեք։ Բայց այսօր, երբ արդեն գնում ենք դեպի օրենքի կիրառմանը, հասկանում ենք, որ այստեղ կան լուրջ բացեր, որի արդյունքում, թերեւս, բոլորս միտված ենք երեխաների հավասար կրթության իրավունքն իրացնելուն, բայց երբ գալիս է արդեն իրացնելու ժամանակահատվածը, տեսնում ենք, որ կան բացեր, որի արդյունքում երեխայի կրթության իրավունքը նորից ոտնահարվում է եւ կամ թերի է մնում։ Այս առումով եւս երկրորդ հրատապ հարցը, որ շատ կուզեմ՝ անդրադառնանք եւ հանձնաժողովի ձեւավորումից հետո շատ արագ հնարավոր լուծումներ տանք, մասնավորապես, որ այս տարի Երեւան քաղաքը եւ Շիրակի մարզը համընդհանուր ներառականություն են իրականացնելու, եւ կանխենք այն խնդիրները, որոնք կարող են առաջանալ եւ արդեն իսկ առաջացել են մյուս մարզերում, որոնք արդեն կան։

Երրորդ խնդիրը, որի մասին կուզեմ խոսել. տեսեք՝ ինչպիսի մի խնդրահարույց վիճակ է ստեղծվել եւ գործադրի պաշտոնում լինելն ինձ շատ օգնեց՝ այս հարցը հասկանալ. երաժշտական դպրոցների եւ նախադպրոցական հաստատությունների խնդիրը։ Այս երկու հաստատությունների հիմնական գործունեությունը տրված է ՏԻՄ մարմիններին, սակայն կրթական ծրագրերը մշակում է կրթության նախարարությունը։ Այս երկու ոլորտները վերահսկվում են ՏԻՄ-երի կողմից, ծրագիրը տրվում է նախարարության կողմից, սակայն նախարարությունը որեւէ վերահսկիչ հնարավորություն չունի, որպեսզի հասկանա՝ արդյո՞ք իր ծրագիրն իրականանում է, թե՞ ոչ։ Եվ ո՛չ մշակույթի նախարարությունը՝ որպես մշակույթի նախարարություն է կարողանում որպես գերատեսչություն վերահսկել երաժշտական դպրոցների, արվեստի դպրոցների գործունեությունը, եւ ո՛չ կրթության նախարարությունը կարողանում է նախադպրոցական հաստատությունների գործունեությունը վերահսկել, եւ արդյունքում դրված է միայն ՏԻՄ-ի վրա, որտեղ կամայականորեն սուգվում է առավելագույնը երեխայի սնունդը, այն, ինչի համար իրենք վճարում են։ Եվ էստեղ խնդիր է առաջանում. արդյո՞ք մենք չենք կարեւորում երեխայի տարրական նախադպրոցական կրթությունը, եթե մենք չենք վերահսկում կրթության որակը։ Իրականում կարեւորում ենք, բայց չունենք որեւէ մեխանիզմ, էստեղ պետք է իրապես օրենսդրական բարեփոխումներ եւ կամ ուղղակի օրենքի մշակում, որով մենք կկարողանանք վերահսկել կրթության բաղադրիչը, որովհետեւ ամենախնդրահարույցն է, եւ եթե այս տարիքում մենք բաց ենք թողնում, ապա մենք խնդիր կունենանք արդեն դպրոցական տարիքում երեխայի հետ՝ կրթությունը կազմկակերպելիս։

Եվ չորրորդ կարեւորագույն խնդիրը, ես շատ ուրախ եմ, որ իմ գործընկերները բարձրացրեցին այս հարցը, որ կրթությունն իրապես անվտանգության խնդիր է լուծում նաեւ։ Մենք այսօր անընդհատ խոսում ենք բանակի հզորացումից, մենք անընդհատ խոսում ենք բանակի կայացումից, որը մեր պետության համար ամենակարեւորն է, բայց մենք բանակաշինության դերը դուրս ենք թողել մեր կրթական համակարգերից։ Եվ եթե մեր երեխան այսօր դպրոցում որպես արժեք չի դաստիարակվում բանակի նկատմամբ վերաբերմունքով կամ հմտություններով, մտնելով բանակ՝ ինքն առավելագույնը ձախողելու է բանակում իր ծառայության տարիները։ Եվ շատ կարեւոր է, որ դպրոցները, կրթական համակարգերը համագործակցություն ունենան, եւ երեխան որպես արժեք կրի արդեն իր ներսում մեր անվտանգության խնդիրները եւ արդեն իսկ պատրաստված, 18 տարեկանում հմուտ, որպես հասուն մարդ մտնի բանակ եւ կայացնի այն: Իսկ դա ես տեսնում եմ միմիայն ռազմագիտություն առարկայի բարեփոխումներով, ինչի մասին պարբերաբար բարձրաձայնվել է, բայց մնացել է թղթի վրա կամ ուղղակի բանավոր խոսք՝ պատճառաբանելով, որ միջազգային կառույցների վերաբերմունքը կարող է այլ լինել։ Ես կարծում եմ, որ մեր երկրում պետք է իրապես շատ լուրջ ուշադրություն դարձվի այս ոլորտին, մենք այլեւս չունենք երեխաներ, ովքեր 18 տարեկանում պետք է մտնեն բանակ՝ բացարձակ կարողություններից զուրկ, գիտելիքներից, բանակում ծառայելու այդ հմտություններից զուրկ, որոնք իրենց պետք են։ Սա պետք է ձեռք բերել դպրոցական տարիքում եւ գնալ, կիրառել այն տարիքում, երբ արդեն բանակի տարիքն է հասնում։

Իսկ ինչ վերաբերում է ելույթիս երկրորդ մասին, որն ուղղված է մեր շատ սիրելի պրն Հայրապետյանին, ես կարծում եմ, որ այստեղ այլեւս հարկ չկա ներկայացնել, որովհետեւ այնքան հմտորեն ինքը ներկայացրեց իր մոտեցումները եւ պատրաստակամությունը՝ ամենակարեւորը, ցանկացած հարցերին եւ խնդիրներին լուծում տալ, որ այլեւս քննարկման կամ կասկածի տեղ չի տալիս, որ ուղղակիորեն պետք է ղեկավարեք այս հանձնաժողովը։ Եվ ես հպարտ եմ, որ կամ էս հանձնաժողովում եւ պետք է լինեմ այս հանձնաժողովի անդամ։ Շնորհակալություն ուշադրության համար։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Հովսեփյան։ Եվ վերջին ելույթը, պատգամավորը չէր հասցրել գրանցվել: Շիրակ Թորոսյան՝ «Իմ քայլը» խմբակցությունից։

Շ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, ես լինելով մանկավարժների զավակ եւ ողջ գիտակցական կյանքս անցկացնելով բուհական համակարգում, հստակ պատկերացնում եմ բոլոր այդ խնդիրները կրթության եւ գիտության վերաբերյալ, բայց դիմանալու եմ գայթակղությանը եւ չեմ խոսելու այդ թեմայով, եւ նաեւ այն առումով, որ իմ գործընկերներից շատերը բավական լրջորեն վերլուծեցին խնդիրները եւ ներկայացրեցին առաջարկներ, ես խոսելու եմ մի խնդրի մասին, որը քիչ է արծարծվում մեր հանրության մեջ կամ, իմ կարծիքով, գոնե պատշաճ, բավարար մակարդակով չի արծարծվում. խոսքս ազգային փոքրամասնությունների մասին է։

Մեր պետության մեջ՝ ՀՀ-ում, բարեբախտաբար, ազգային փոքրամասնությունները երբեք խնդիրներ չեն ունեցել, մենք օրենսդրորեն նաեւ կարգավորել ենք եւ պետք է անընդհատ բարելավենք նրանց ներկայացվածությունը մեր ցանկացած ոլորտում, այդ թվում՝ խնդրեմ, խորհրդարանում նստած են ազգային փոքրամասնությունների 4 ներկայացուցիչներ, որը եւս շատ կարեւոր է, քանզի այս օրենսդրական կարգավորումը մեզ երբեւէ հնարավորություն չի տա շեղվել նրանց իրավունքները հարգելու ճշգրիտ ճանապարհից։ Բայց, ամեն դեպքում, ես գտնում եմ, որ մենք շատ ավելին ունենք անելու, քան էսօր արվում է՝ ազգային փոքրամասնությունների համայնքների հետ կապված։ Եթե համեմատության մեջ ենք դնում այլ երկրների հետ, միանշանակ, մենք մեծ առավելություն ունենք, եթե մենք մեր պատկերացումների շրջանակն ենք դիտարկում, ապա շատ անելիք ունենք։ Ինչո՞ւ պետք է մենք առավելագույնը, անգամ անհնարինն անենք՝ ազգային փոքրամասնությունների կյանքն ավելի պատշաճ կազմակերպելու համար, համայնքային կյանքի մասին է։

Սիրելի բարեկամներ, մենք աշխարհասփյուռ հայություն ունենք եւ յուրաքանչյուր երկրում, Հայաստանից դուրս հայ մարդն ազգային փոքրամասնություն է։ Մենք ամեն մի երկրում պայքար ենք մղում, որպեսզի հայ մարդը պատշաճ իրավունքներից օգտվի եւ դառնա այդ երկրի լիարժեք քաղաքացի։ Մենք խոսում ենք Սփյուռքի հայապահպանության մասին, հայապահպանության առաջին թիվ 1 գրավականներից մեկն այդ հայերի իրավունքների պաշտպանությունն է, որպեսզի նրանք կարողանան իրենց հայ զգալ, համայնքի ներկայացուցիչ զգալ, կարողանան սեփական լեզվով, սեփական մտածողությամբ, սեփական ազգային նկարագրով կրթություն ստանալ, կարողանան համայնքային ազգային կյանքով ապրել, կարողանան հայ մնալ։ Մենք պետք է այս առումով դառնանք օրինակելի ամբողջ աշխարհի համար, պետք է դառնանք էտալոն, պետք է դառնանք հնարավոր եւ անհնարինն անող պետություն՝ իր ազգային փոքրամասնության համար։

Սիրելի բարեկամներ, բոլորիս հայտնի է, որ Հայաստանը համարվում է մոնոէթնիկ պետություն, որովհետեւ հայությունը գերակշռում է ավելի քան 95-96%, 98%,  այո, ուղղում են ինձ, շնորհակալություն։ Ընդամենը 2% ազգային փոքրամասնություն ունենք, բայց տասնյակ ազգերի ներկայացուցիչներ եւ կարեւոր չի, թե ուկրաինացիները 100, թե՞ 200 հոգի են, վրացիները 500, թե՞ 600 հոգի են կամ առավել զանգվածային փոքրամասնությունները՝ քրդերը, եզդիները, ասորիները, ռուսները: Ես գրեթե բոլոր ազգություններից ընկերներ ունեմ եւ անընդհատ հետները զրուցելիս հետաքրքրվում եմ, թե մենք ինչ պետք է անենք, որ չենք անում։ Ինչո՞ւ չենք տրամադրում անհրաժեշտ կամ ավելի, քան անհրաժեշտ հեռուստաեթեր, ռադիոեթեր, ինչո՞ւ պիտի նրանք հնարավորություն չունենան սեփական թերթերը, ամսագրերը հրատարակել, ինչո՞ւ պիտի հնարավորություն չունենան սեփական լեզվով ազգային կրթություն ստանալ։ Նրանք պետք է հնարավորություն ունենան սեփական լեզվով մանկավարժներ ունենալ, որպեսզի դպրոցում մտնեն դասավանդեն, եւ ասորին ասորերենով սովորի՝ ասորական իր մենթալիտետը պահպանելով, ազգային նկարագիրը պահպանելով, քուրդը՝ քրդերենով, եզդին՝ եզդիերենով եւ այլն։

Մենք այդ հնարավորությունները պետք է ընձեռենք՝ նաեւ պետության կողմից լրացուցիչ ֆինանսական աջակցություն ցուցաբերելով՝ համայնքային կյանքը կազմակերպելու, կրթական կյանքը կազմակերպելու, մշակութային կյանքը կազմակերպելու համար։ Երբ այս ամենը մենք կատարելապես իրականացրած կլինենք, այդ ժամանակ, երեւի թե, ավելի բարձրաձայն իրավունք կվաստակենք որեւէ երկրում խոսել այդ երկրի ազգային փոքրամասնության իրավունքների պաշտպանության մասին, այդ թվում՝ խոսքս հենց հայերիս իրավունքների պաշտպանության մասին է։

Սիրելի բարեկամներ, ես երկար-երկար տարիներ զբաղվել եմ Վրաստանի հայության, Ջավախքի հայության իրավունքների պաշտպանության խնդիրներով, մշտապես բարձրաձայնել եմ այն ցանկացած քայլն իշխանությունների կողմից, որը միտված է եղել ազգային նկարագրի խեղմանը, ազգային կրթության եւ մնացած այլ ոլորտների իրավունքների ոտնահարմանը։ Մշտապես մատնացույց եմ արել Եվրախորհրդի ազգային փոքրամասնությունների իրավունքների պաշտպանության խարտիան, որտեղ նախատեսված է այդ իրավունքների պարտադիր պաշտպանությունը։ Եվ այսօր մենք տեսնում ենք, որ ազգային փոքրամասնությունների իրավունքների պաշտպանության լավագույն ավանդույթները կան եւ զարգանում են եվրոպական երկրներում, ես մանրամասն ուսումնասիրել եմ եւ շատ հրաշալի պատկերացնում եմ այդ ամենը եւ երբ համեմատում եմ մեր երկրի ազգային փոքրամասնությունների կենսակերպի իրավունքների հետ, տեսնում եմ, որ մենք դեռեւս շատ անելիք ունենք։

Ազգային փոքրամասնությունների սիրելի ներկայացուցիչ պատգամավորներ, որ դուք նստած եք այստեղ, ես ձեզ կոչ եմ անում, հորդորում եմ՝ առավելագույնս բարձրաձայնել այն խնդիրները, որոնք դուք զգում եք, որ կան, որոնք դուք զգում եք, որ պետք է լուծվեն, որպեսզի մենք էլ ջատագով լինենք եւ աջակցենք ձեզ այս խնդիրների լուծման գործում։

Հարգարժան պրն Հայրապետյան, ես վստահ եմ, որ դուք հանձնաժողովի նախագահ եք ընտրվելու եւ հույս ունեմ եւ նաեւ վստահ եմ, որ այս խնդիրները կպահեք ձեր ուշադրության կենտրոնում։ Ես ցավում եմ, որ չեմ  մասնակցելու այդ հանձնաժողովի աշխատանքներին, շատ կուզենայի, ընդ որում՝ երկու տարբերակ էր առաջարկվել, ես նաեւ նշել էի ձեր գլխավորելիք հանձնաժողովը, բայց երկու մասի, բարեբախտաբար, թե դժբախտաբար, չեմ կարող բաժանվել, բայց ամեն ինչով պատրաստ եմ աշխատել աջակցել, եւ մենք նաեւ միասին գիտենք, որ կիսատ թողված, չարված եւ թերի գործեր ունենք նաեւ սփյուռքում, նաեւ Ջավախքում, եւ մենք ձեռք-ձեռքի տված՝ փորձենք մեր աշխատանքներն առաջ տանել։

Ձեզ բարի երթ եմ ցանկանում եւ վստահ եմ, որ դուք հաջողությամբ կղեկավարեք հանձնաժողովը։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մենք ավարտեցինք մտքերի փոխանակությունը, մինչեւ ընդմիջումը կա 5 րոպե, արդյո՞ք դա բավարար է եզրափակիչ ելույթի համար: Այո, խնդրեմ, պրն Հայրապետյան։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Անկեղծ ասած, հաշվի առնելով ժամանակի սղությունը եւ որ դեռ 4-րդ հանձնաժողովն է, դեռ 7-ն ունենք, ես կլինեմ լակոնիկ: Նախ՝ ուզում եմ պրն Պետրոսյանին անդրադառնալ, որովհետեւ հարցադրումներն ինձ հղեց, բայց քանի որ հնչել են, չեմ կարող անպատասխան թողնել։

Դեսպանների մասով ուզում եմ ասել, որ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի առաջին հանձնարարականներից մեկը վարչապետի լիազորությունները ստանձնելուց հետո, եղել է դեսպանների ամբողջ քաղաքականության վերանայումը։ Հանձնարարական, որն իջեցվել է արտաքին գործերի նախարարին եւ այսօր արդեն իսկ դրա արդյունքները, Ռուբեն Ռուբինյանն ինքը եւս նշեց, հստակ ցուցում կա, որ նախկինում որդեգրված այդ պրակտիկան պիտի վերացվի։ Եվ այսօր դեսպաններ գործուղվում են բացառապես պրոֆեսիոնալ դիվանագետները։ Հետեւաբար, այս իմաստով ես ուզում եմ ասել, որ մենք նախորդ 8 ամիսների ընթացքում մեր կառավարության գործունեությունը միայն հուսադրող է այս առումով։

Իսկ ինչ վերաբերում է արդեն հանձնաժողովի վերաբերյալ հնչած բոլոր հարցերին, կարծիքներին, անգամ՝ մտահոգություններին եւ պատրաստակամության համար ես ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել իմ գործընկերներին, ձեզ բոլորիդ։ Նաեւ ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել ինչպես բարձրացված խնդիրների, բայց նաեւ՝ օրինակ՝ պրն Հովհաննիսյանի չափազանց կառուցողական ելույթի, հնարավոր բոլոր լուծումների, առաջարկների առումով, որովհետեւ ես ուզում եմ հիշեցնել, որ ամբիոնը, ըստ էության, ոչ միայն խնդիրների բարձրաձայնման, բայց նաեւ կառուցողական դաշտում խնդիրների հնարավոր լուծումների համար է։

Հետեւաբար, չափազանց լավատես եմ տրամադրված, եւ նաեւ այն պատգամավորները, ովքեր չեն ներգրավվելու մեր հանձնաժողովի աշխատանքներին, բայց ցանկություն կունենան առանձին հարցերի քննարկման ժամանակ, կասենք՝ բարի գալուստ եւ ուրախ կլինենք ներգրավել բոլորին քննարկումների ժամանակ։ Շնորհակալ եմ ուշադրության համար, շնորհակալ եմ վստահության համար: Թերեւս, այսքանը։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, ընդմիջում 30 րոպե։


Ժամը 16:30

  ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ
ՏԵՂԱԿԱԼՆԵՐ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ ԵՎ ՎԱՀԵ ԷՆՖԻԱՋՅԱՆԸ
 

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Մենք ավարտեցինք գիտության, կրթության, մշակույթի, սփյուռքի, երիտասարդության եւ սպորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի թեկնածուի առաջադրման վերաբերյալ քննարկումները։

Այժմ եվրոպական ինտեգրման հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի թեկնածու առաջադրելու համար ձայնը տրվում է  «Իմ քայլը» խմբակցության անդամ Սոնա Ղազարյանին։

Ս.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ուզում եմ ներկայացնել ձեզ եվրոպական ինտեգրման հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի պաշտոնում «Իմ քայլը» խմբակցության առաջադրած թեկնածու Արման Եղոյանին։

Արման Եղոյանը ծնվել է 1984 թվականին, ք. Երեւանում։

Պրն Եղոյանը 2011-2015 թվականներին սովորել է Երեւանի պետական համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետում։

2007-2009 թվականներին սովորել է ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի մագիստրատուրայում

2010-2013 թվականներին աշխատել է մշակույթի  նախարարությունում։

2013 թվականին աշխատել է ԳԱԱ Հնագիտության եւ ազգագրության ինստիտուտում՝ որպես գիտաշխատող։

2014-2015 թվականներին սովորել է Եվրոպայի քոլեջի Վարշավայի համալսարանական ավանում՝ ստանալով եվրոպագիտության մագիստրոսի կոչում։

2016 թվականին աշխատել է Թբիլիսիում հիմնված «Ալիք մեդիա»-ի հայ-վրացական լրատվական հարթակում։

2016-2018 թվականներին սովորել է Բուդապեշտի Կենտրոնական եվրոպական համալսարանի «Մշակութային ժառանգության ակադեմիական հետազոտություն, քաղաքականություն եւ մենեջմենթ» մագիստրոսական ծրագրում։

2008 թվականից՝ հիմնադրման պահից, «Հիմա» երիտասարդական նախաձեռնության անդամ է, իսկ 2011 թվականից՝ համանուն հասարակական կազմակերպության խորհրդի անդամ։

2008-2014 թվականներին բնապահպանական եւ քաղաքաշինական հիմնախնդիրներով զբաղվող մի շարք քաղաքացիական նախաձեռնությունների մասնակից է եղել։

2018թ. հունիսի 1-ից 2019 թվականի հունվարի 14-ը հանդիսացել է ՀՀ վարչապետի մամուլի քարտուղար։

2005-2007 թվականներին ծառայել է ՀՀ զինված ուժերում, տիրապետում է ռուսերեն, անգլերեն եւ լեհերեն լեզուներին։

2013 թվականից «Քաղաքացիական պայմանագիր» հանրային քաղաքական միավորման անդամ է, իսկ 2015 թվականից՝ համանուն կուսակցության անդամ է։

Հարգելի գործընկերներ, ցանկանում եմ ավելացնել նաեւ, որ ես եւ պրն Եղոյանը սովորել ենք միասին արտասահմանում՝ College of Europe-ում, որտեղ ստացել ենք մագիստրոսի կոչում «Եվրոպագիտություն» մասնագիտությամբ։ Այնտեղ սովորելու տարիներին է,  որ կարողացել եմ բացահայտել պրն Եղոյանի մի շարք հատկանիշներ, որոնք, ըստ իս, շատ կարեւոր են այս պաշտոնում ղեկավարելու պարագայում։ Նրա ուշադրությունը դետալների հանդեպ, աշխատասիրությունը եւ գործին նվիրվածությունը շատ կարեւոր են։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Ղազարյան։ Հերթագրում՝ տիկին Ղազարյանին հարցեր ուղղելու համար։ Հարցեր չկան։

Այժմ ձայնը տրվում է եվրոպական ինտեգրման հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի պաշտոնի համար առաջադրված պատգամավոր Արման Եղոյանին։ Խնդրեմ, պրն Եղոյան։

Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Հարգելի ԱԺ փոխնախագահ, հարգելի գործընկերներ, նախ ես կուզենայի շնորհակալություն հայտնել «Իմ քայլը» կուսակցությունների  դաշինքին եւ խմբակցությանը՝ իմ թեկնածությունն այս պատասխանատու պաշտոնին առաջադրելու համար։ Ես գիտակցում եմ այդ պատասխանատվությունը եւ պատրաստ եմ ստանձնել այն ձեր բոլորի, ամբողջ ԱԺ-ի համաձայնությամբ։

Մեր այս հանձնաժողովը, որի, առնվազն, անդամ պետք է լինեմ ես եւ ձեր ընտրությամբ՝ նախագահ, համեմատաբար երիտասարդ հանձնաժողով է, ստեղծվել է 2007 թվականին։ Դա, թերեւս, ժամանակի պահանջն էր, այն ժամանակ դեռ նոր էր մեկնարկել եվրոպական հարեւանության քաղաքականությունը, արդեն նախանշվում էր, եւ 1 տարի անց՝ 2008-ին հայտարարվեց Արեւելյան գործընկերության քաղաքականության մասին։ Այս քաղաքական հանգամանքներով էր պայմանավորված այս հանձնաժողովի ստեղծումը։

Անցած 9 տարիներին հանձնաժողովը ղեկավարել է տիկին Նաիրա Զոհրաբյանը, ես նաեւ կցանկանայի շնորհակալություն հայտնել նրան կատարած աշխատանքի համար։ Հուսով եմ, որ ԱԺ-ի կազմում առիթ նաեւ կունենանք խորհրդակցել, տիկին Զոհրաբյանը կատարված աշխատանքի փորձը կփոխանցի ինձ։

Ես էլ վերջին 8 ամիսներում կառավարությունում կատարած աշխատանքի փորձը կփոխանցեմ օրենսդիրներին։ Ներկա, առաջարկվող նախագծով հանձնաժողովին վերապահվում են մի քանի լիազորություններ, նկատի ունեմ՝ լիազորությունների մի քանի շրջանակ։ Դրանցից մեկը Եվրամիության հետ կապերն են, ինչպես գրված է նախագծում։

Ի՞նչ կարող եմ ասել այս մասով։ Այստեղ ես պետք է սկսեմ մեր խորհրդարանական աշխատանքից՝ մատնանշելով  խորհրդարանական դիվանագիտության դերը։ Այս անգամ արդեն կհիշատակեմ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովը, որի հետ մենք պետք է սերտ համագործակցենք այս առումով, եւ Եվրամիության երկրներում, SEPA-ի, Հայաստանի եւ Եվրամիության միջեւ կնքված համաձայնագրի շարունակական, հետագա վավերացման հարցով, եւ այստեղ՝ Հայաստանում այդ համաձայնագրով նախատեսված դրույթների կիրարկման եւ Հայաստանի օրենսդրության հետագա, ԵՄ օրենսդրությանը մոտարկման հարցերի շուրջ։

Երկու խոսք նաեւ պետք է ասեմ մեր պատվիրակությունների մասին, մասնավորապես՝ Հայաստան-ԵՄ խորհրդարանական համագործակցության հանձնաժողովի մասին եւ Եվրանեստի խորհրդարանական վեհաժողովի մասին։ Ես ակնկալում եմ, որ այս երկու ֆորմատներում մենք շատ ակտիվ կհամագործակցենք եւ՛ միասին, եւ՛  մեր եվրոպացի գործընկերների հետ՝ փորձելով ներկայացնել մեր տեսլականը եւ ստանալ հնարավորինս շատ աջակցություն տեղում։

Հատկապես այս հանձնաժողովում ոչ պակաս կարեւոր է շատ սերտ եւ համակարգված համագործակցությունը Կառավարության հետ, քանի որ վերջին հաշվով առանց Կառավարության ճշգրիտ եւ ակտիվ գործունեության մենք ինչքան էլ այստեղ, կոնկրետ այս հանձնաժողովի առջեւ դրված խնդիրները փորձենք լուծել, իրականության մեջ դրանք չեն լուծվի, ուստի ես նաեւ ակնկալում եմ ակտիվ համագործակցություն, նաեւ մասնակցություն վարչապետի կողմից անցած տարի ստեղծված SEPA համաձայնագրի կիրարկումն ապահովող միջոցառումները համակարգող հանձնաժողովի աշխատանքին։ Այն ղեկավարում է փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանը։ Վերջին 8 ամիսների ընթացքում, նաեւ իմ նախկին պաշտոնի բերումով ես առիթ եմ ունեցել աշխատել նրա հետ եւ հրաշալի պատկերացնում եմ մեր հետագա համագործակցությունն ընդհանրապես, եւ այդ հանձնաժողովի շրջանակներում՝ մասնավորապես։

2-րդ գործառույթը, որը նախատեսված է հանձնաժողովի համար, դա հենց Հայաստան-Եվրամիություն համապարփակ եւ ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրի իրագործման հետ կապված հարցերի վերաբերյալ օրենսդրությունն է։

Այստեղ ես կուզենայի սկսել սփյուռքից։ Սփյուռքն այս առումով 2 ուղղությամբ կարող է աջակցել մեր հանձնաժողովին եւ Հայաստանին առաջին հերթին իր փորձագիտական բազայով, քանի որ, տեսեք, ես ինքս սովորել եմ, ինչպես Սոնան նշեց, հենց եվրոպագիտություն Եվրոպայում, 3 տարի ապրել եմ այնտեղ։ Կարող եմ ասել, որ ինչքան էլ մարդ ունենա ակադեմիական  կրթություն, երբ իրական կյանքում, հատկապես նման պրակտիկ օրենսդրության հետ կապված, չի տեսնում դրա կիրարկման եւ իրագործման փաստերը, շատ դժվար է օրենսդրություն մշակելիս անել համապատասխան առաջարկություններ, լրամշակումներ եւ այլն։

Ես այստեղ ակնկալում եմ սփյուռքի մեր հայրենակիցների ակտիվ մասնակցությունն իրենց փորձագիտական ներուժով, նաեւ սա էլ պետք է ասեմ անկեղծ. տեղում  լոբբիստական աշխատանքով համաձայնագրի վավերացման գործընթացն արագացնելու հարցում։

Հաջորդը. մի քանի բառ կուզենայի ասել հանձնաժողովի փորձագիտական կազմի մասին։ Այս դեպքում արդեն ոչ միայն այս հանձնաժողովը, այլ որեւէ հանձնաժողով, ԱԺ մշտական հանձնաժողով, իմ համոզմամբ, չի կարող հաջողել առանց լուրջ փորձագետների աշխատանքի։ Մենք  քննարկում էինք հարցը գործընկերներով եւ հենց հիմա քննարկման փուլում ենք՝ հասկանալու համար, թե ինչպես կարող ենք ներգրավել լավագույն փորձագետներին այս հանձնաժողովի աշխատանքում, որովհետեւ առանց նրանց աշխատանքի պատգամավորական մեր աշխատանքը եւ հանձնաժողովի աշխատանքը չի կարող առավելագույնս արդյունավետ լինել։

Խորհրդարանական լսումների մասին խոսվեց։ Հաշվի առնելով այս համաձայնագրի առանձնահատկությունը, դրա ընդգրկման լայն շրջանակը՝ ես նաեւ ակնկալում եմ քաղաքացիական հասարակության  ակտիվ մասնակցությունը համաձայնագրի կիրարկման պրոցեսում, բոլոր քննարկումների ժամանակ, նաեւ այս դահլիճում կազմակերպվելիք խորհրդարանական լսումների ժամանակ։

Վերջում ավելացնեմ, որ ինքս իմ վերջին պաշտոնի բերումով կուտակել եմ բավական փորձ՝ աշխատելու եւ՛ միջազգային մեր գործընկերների հետ եւ՛  պետական կառույցների հետ։ Ես կանեմ ամենը, որպեսզի այդ փորձն առավելագույնս օգտագործեմ այս աշխատանքներում։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Այժմ պրն Եղոյանին հարցեր ուղղելու համար հերթագրում։ Առաջին հարցը՝ Տարոն Սիմոնյան՝ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունից։

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Մենք ԱԺ որոշման մեջ 3 այսպիսի արտահայտություն ենք գրել, եւ դուք էլ ձեր ելույթում նշեցիք, որ ձեր հանձնաժողովի կարեւորագույն ֆունկցիաներից մեկը ԵՄ իրավական ակտերի մոտարկումը պետք է լինի ՀՀ օրենսդրության մեջ։ Դուք եվրոպագիտություն եք ուսումնասիրել, գիտեք, որ ԵՄ իրավունքը, ԱԿԻ կոմյունիկեն, ֆրանսերեն ասած, իրենից բովանդակում է 90%  տնտեսական իրավունք՝ իր 4 հիմնական ազատություններով. անձանց տեղաշարժ, կապիտալի տեղաշարժ եւ այլն։ Եթե մենք տնտեսական իրավունքի մոտարկում պետք է իրացնենք ԵՄ, այն պարագայում, երբ որ ԵԱՏՄ անդամ ենք, արդյո՞ք դուք այստեղ  իրականությունից կտրված, էսպես, խնդիր չեք դնում ձեր առջեւ, կամ արդյո՞ք հանձնաժողովը կկարողանա այդ մոտարկումը ճիշտ իրականացնել, եթե առաջնային խնդիրը ոչ թե ԵՄ իրավունքի մոտարկումն է հայկական օրենսդրությունում, այլ ԵԱՏՄ իրավունքի մոտարկումը։

Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Պրն Սիմոնյան, ԱԿԻ կոմյունիկեով նախատեսված 4 ազատություններն առաջին հերթին  վերաբերում են Եվրոպայի, Եվրամիության ներքին շուկային։ Դրանք նախատեսված են Եվրամիության ներսում մարդկանց, ծառայությունների, աշխատուժի ազատ տեղաշարժման համար։ Եվրամիությունից դուրս, այլ՝ երրորդ կողմերի հետ Եվրամիությունը կնքում   է առանձին համաձայնագրեր, այնպիսին, ինչպիսին մենք ունենք կնքված։ Կախված, թե որ երկրի հետ է կնքվում այդ համաձայնագիրը, արդեն դրանով էլ գծվում են այն սահմանները, կախված նաեւ տվյալ՝ երրորդ երկրի ներպետական եւ առկա այլ միջազգային պայմանագրերի հետ, թե ինչքանով դրանք կարող են համատեղելի լինել տվյալ պետության արդեն իսկ կնքած այլ միջազգային համաձայնագրերի, պայմանագրերի հետ։

Ես համոզված չեմ, որ ԱԿԻ կոմյունիկեի հենց 90%-ը տնտեսությանն է վերաբերում, բայց մեծ մասը տնտեսությանն է վերաբերում։ Այստեղ, քանի որ մենք արդեն իսկ ԵԱՏՄ անդամ ենք, բնականաբար, գործող օրենսդրությամբ ԱԿ-ի կոմյունիկեի, եվրոպական օրենսդրության այն   նորմերը, որոնք ուղղակի հակասության մեջ կմտնեն արդեն իսկ ՀՀ-ի կողմից կնքված այլ միջազգային, տնտեսական պայմանագրերի հետ, բնականաբար, դրանք չեն կարող, այդ մասով Հայաստանի օրենսդրությունը չի կարող մոտարկվել, եթե, իհարկե, այլ բան չնախատեսվի, այլ միջազգային պայմանագրերով՝ կնքվելիք հետագայում, կամ, եթե մյուս պայմանագրերի ժամկետը չավարտվի՝ այլ պայմանագրերով կնքված։

Այստեղ նաեւ քաղաքական որոշելու հարց է, եթե չկան արդեն իսկ կնքված եւ այս դահլիճում, ՀՀ ԱԺ-ում վավերացված պայմանագրերի հետ  հակասություններ, հակառակ դեպքում, բնականաբար, դրանց հակասող, միջազգային այլ պայմանագրերին հակասող նոր մոտարկումներ, զուտ տեխնիկապես հնարավոր չէ անել։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Սիմոնյան, ցանկանու՞մ եք արձագանքել։

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Այո։ Ձեր կողմից նշված միջազգային պայմանագրերը Հայաստան-Եվրամիություն կամ այլ Եվրամիության անդամ երկրների հետ կնքված պայմանագրերը մոտարկելու կարիք չունեն, որովհետեւ դրանք վավերացվելու պարագայում ՀՀ օրենսդրության մաս են եւ առանձին մոտարկման կարիք չունեն։ Մոտարկվում են այն իրավական ակտերը, որոնք Եվրամիության  շրջանակներում գործում են, մեր դուրը գալիս են, մենք դա վերցնում, մեզանում դարձնում ենք մոդելային օրենսդրություն, հետո դարձնում ենք օրենսդրության մեջ եւ այսպես շարունակ։

Ես էդ եմ ասում. եթե գրում ենք «մոտարկում», եւ դուք այդ գործառույթը վերցնում եք, դուք, ըստ էության, ձեր վրա բեռ եք վերցնում, որ Եվրամիության ներսում առկա ԱԿԻ կոմյունիկեի շրջանակներում այդ մոդելային օրենսդրությունը պետք է վերցնեք եւ Հայաստանում կիրառեք այն պայմաններում, երբ լուրջ խնդիր ունենք ԵԱՏՄ շրջանակներում։ Դրանք միեւնույն առարկայի կարգավորող ակտերը եւ նորմերն են։

Իմ խնդիրը նրանում է, որ մի բան գրենք, մի բան չգրենք,  արդյունքում հայտարարենք, բայց իրականությունում չիրականացնենք։

Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Պրն Սիմոնյան, եվրոպական օրենսդրությունը տասնյակ, եթե ոչ հարյուրավոր էջեր, փաստաթղթեր են, եվրահանձնաժողովի դիրեկտիվներ, կանոնակարգումներ, դրանք վերաբերում են հասարակական կյանքի ամենատարբեր ոլորտներին՝ սկսած ամենափոքր կարգավորումից, ամենասովորական, կենցաղային հարցով, վերջացրած շատ ավելի խոշոր, շատ ավելի գլոբալ, առաջնային կամ մարդու իրավունքներին  վերաբերող դրույթներով։

Մոտարկումն այստեղ կարող է իրականացվել, մոտարկման հնարավորություն կա այնտեղ, որտեղ չկա հակասություն այլ միջազգային պայմանագրերի հետ։ Ես չեմ կարծում, որ ամբողջ եվրոպական օրենսդրությունը՝ Եվրամիության, ամբողջ ԱԿԻ կոմյունիկեն արդեն գտնվում է հակասության մեջ մեր կնքած այլ միջազգային պայմանագրերի հետ։ Ոչ, համոզված եմ, որ ամբողջ ծավալին դա չի կարող վերաբերվել, դա անհնարին է։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ներողություն, ձեր ժամանակը, պրն Եղոյան։

Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Վերջացնում եմ։ Բնականաբար, նպատակահարմարության դեպքում ամեն ինչ պետք է արվի, եւ՝ բոլորի համաձայնությամբ, ԱԺ-ի համաձայնությամբ, հասարակական պահանջի դեպքում, որպեսզի իրականացվի այդ մոտարկումը։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար՝ Անի Սամսոնյան՝ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունից։

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Պրն Եղոյան, Աժ նախորդ գումարումներում եվրաինտեգրացիայի հանձնաժողովի օգգ-ն եղել է շատ ցածր։ Ինձ մոտ  միշտ տպավորություն է ստեղծվել, որ այդ հանձնաժողովը ստեղծված է եղել՝ ցույց տալու եվրոպական մեր  գործընկերներին մեր անլուրջ վերաբերմունքը եվրաինտեգրացիային եւ մեր գործընկերությանը։

Ես ուրախ եմ, որ հիմա դուք հայտ եք ներկայացնում՝ լինել այս հանձնաժողովի նախագահը եւ համակարգել այս հանձնաժողովի աշխատանքները, բայց միեւնույն ժամանակ ես ուզում եմ ձեզնից լսել աշխատանքային պլան, թե դուք ինչից եք մեկնարկելու ձեր աշխատանքը։

Երկրորդը. դուք նշեցիք, որ վարչապետի հանձնարարականով ստեղծված հանձնաժողովն աշխատում է համաձայնագրի կիրարկման վրա։ Ես ուզում եմ, որ այստեղ դուք հստակ նշեք։ Մենք գիտենք, որ համաձայնագիրն ունի ոլորտային բաժանումներ, խնդրում եմ հստակ նշել, թե որ ոլորտում են կատարվել հստակ քայլեր՝ համաձայնագրի կիրարկման նպատակով։

Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Այո, ճիշտ եք։ Սկսեմ վերջից։ Անցած տարվա հունիսի 1-ից համաձայնագրի մոտ 80%-ն արդեն մտել է ուժի մեջ։ Դա վերաբերում է այն ոլորտներին, որոնց ուժի մեջ մտնելու համար անհրաժեշտ չի եվրոպական բոլոր պետությունների կողմից վավերացումը։ Դա վերաբերում է մնացած 20%-ին, որի ուժի մեջ մտնելու համար պետք է սպասել եւ հասնել այդ վավերացմանը։

Ուժի մեջ մտած դրույթների մասով բոլորովին վերջերս հենց այդ հանձնաժողովը ճանապարհային քարտեզ է կազմել` 2 բլոկից կազմված, առեւտրին վերաբերող  հատվածով, այլ վերաբերելի հատվածներով, մասնավորապես՝ կլիմային վերաբերող, արդարադատության, տարածքային զարգացման, սպառողների շահերի պաշտպանության, միգրացիոն հարցերով, այսինքն՝ այն հարցերով, որոնց վերաբերող դրույթներն արդեն իսկ կարող են ուժի մեջ մտնել՝ առանց սպասելու եվրոպական, Եվրամիության բոլոր 28 պետությունների կողմից վավերացմանը։ Այդ ճանապարհային  քարտեզն ինձ մոտ կա, ես կարող եմ ավելի մանրամասն այն ներկայացնել, դրույթ առ դրույթ, կետ առ կետ, թե որ նորմը որ դիրեկտիվին համապատասխան, երբվանից սկսած պետք է արդեն կիրարկվի։ Այնտեղ կան նշված հստակ ժամկետներ՝ սկսած 1 տարուց, վերջացրած մինչեւ 2026 թիվը վերջնաժամկետով։ Եթե ավելի մանրամասն հետաքրքիր է, կարող եմ ձեզ տրամադրել։

Առաջին հարցի հետ կապված՝ հստակ աշխատանքային պլան։ Ես ասացի, որ աշխատանքները մենք սկսելու ենք փորձագետների հետ աշխատելով, ձեր նշած հանձնաժողովի հետ աշխատելով եւ պետական կառույցների հետ ամենօրյա շփումով, հարցումներով, վերահսկողական աշխատանքներով,  վերը նշված ճանապարհային քարտեզի  կիրարկման պրոցեսը վերահսկելով եւ աշխատանքներն ինտենսիվացնելով։ Ես այսպես եմ պատկերացնում այս պահի դրությամբ։

Մի շաբաթից միգուցե կարողանամ էլ ավելի հստակ ինֆորմացիա ձեզ տալ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Տիկին Սամսոնյան, ցանկանո՞ւմ եք արձագանքել, խնդրեմ։

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Ճանապարհային քարտեզի հետ կապված՝ ես չգիտեմ՝ ինչու այն չի հրապարակվել, որպեսզի բոլորս ծանոթանանք նրան։ Հետաքրքրված լինելով այս ոլորտի խնդիրներով՝ ես այն չեմ գտել ոչ մի տեղ։ Կխնդրեի, որպեսզի հանձնաժողովը կամ եթե դուք իրավասու եք, հրապարակեք այդ քարտեզը, որպեսզի բոլորը կարողանան ծանոթանան։

Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Մամուլում եղավ հրապարակում, որ այն արդեն ուղարկվել է Բրյուսել։ Ես ենթադրում եմ, որ այստեղ խոսքը զուտ վերջնական դետալներ փոխհամաձայնեցնելու մասին է։ Խոսքը բոլորովին վերջերս ուղարկված փաստաթղթի մասին է։ Ես ենթադրում եմ, այո, որ խոսքը վերջնական համաձայնեցման մասին է, եւ դրանից հետո, արդեն արձագանք ստանալուց հետո, միգուցե որոշակի վերջնական շտկումներ կատարելուց հետո, նաեւ Բրյուսելից ստացած առաջարկները լրամշակում անելու կամ որոշակի փոփոխություն անելուց հետո, այն, ենթադրում եմ, որ պետք է հրապարակվի, բնականաբար, գաղտնի չի մնալու այդ ճանապարհային քարտեզը։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար խոսքը տրվում է Արման Բաբաջանյանին, «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունից։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Պրն Եղոյան, ձեր  ելույթը, անկեղծ ասած, չտպավորեց, դուք կարծես լավ չեք պատկերացնում, թե ինչպիսի պատասխանատու աշխատանքի եք հավակնում։ Դուք նշեցիք, որ սփյուռքը կարող է աջակցել Հայաստանի եվրաինտեգրացիային։ Ես լավ չեմ պատկերացնում, թե սփյուռքն ի՞նչ պետք է անի այդ ուղղությամբ, առավելագույնը Հայ դատի եվրոպական գրասենյակը կարող է այդ հարցում շատ սահմանափակ իրենց հնարավորությունները ներդնել եւ օգնել, բայց Հայաստանի եվրաինտեգրացիայի հարցում ակնկալել սփյուռքի զգալի աջակցությունը՝ լուրջ չէ, այն դեպքում, երբ մենք շատ մեծ աջակցության ակնկալիք կարող էինք ունենալ նույն եվրոպական կառույցներից, բայց, չգիտեմ ինչի, վերջին 8 ամիսներին ամենաշատը տուժել են հենց Եվրամիության հետ հարաբերությունները, որովհետեւ Հայաստանը միայն Բրյուսելի հետ ունի ստորագրված համաձայնագիր, որի իրագործումը կարող է էապես նպաստել Հայաստանի զարգացմանն ու առաջընթացին։ Չգիտես ինչու, Հայաստանի նոր իշխանություններն արդեն տեւական ժամանակ է, չեն կարողանում ձեւակերպել համաձայնագրի շրջանակում Հայաստանի անելիքները, եւ հրապարակված չէ ճանապարհային քարտեզը։

SEPA-ն մինչ օրս վավերացրել են Եվրամիության 28 երկրներից 9-ը,  չի վավերացվել առանցքային երկրների կողմից, Գերմանիան, Ֆրանսիան եւ Իտալիան։ Համաձայնագրի շտապ ուժի մեջ մտնելը հասկանում ենք, որ անչափ կարեւոր է, եւ անհասկանալի է, թե ինչու Արարատ Միրզոյանը նախօրեին հայտարարեց, որ ակնկալել, որ համաձայնագիրը կվավերացվի ընթացիկ տարվա ընթացքում, երբ տարին նոր է սկսվել, չարժե։ Ուզում ենք հասկանալ՝ ինչու իրատեսական չէ այս տարի օրնիբուն աշխատել եւ հասնել վավերացման, ինչով ենք կաշկանդված։

Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Սփյուռքի աջակցությունը հենց այդտեղ կարող է շատ պետքական լինել, պրն Բաբաջանյան, հենց ձեր նշած վերջին հարցում՝ վավերացման գործընթացն ինտենսիվացնելու հարցում, հատկապես հայաշատ սփյուռք ունեցող արեւմտաեվրոպական երկրներում, օրինակ՝ լոբբիստական աշխատանքով։ Սա՝ մեկ:

Երկրորդը՝ փորձագիտական աշխատանքը։ Ինչո՞ւ եք կարծում, որ սփյուռքում չկան պատրաստված, բանիմաց, փորձառու փորձագետներ, որոնք աշխատել են հենց Բրյուսելում կամ այլ եվրոպական երկրներում, օրինակ՝ լավ իրավաբաններ, եվրոպական իրավունքի լավ մասնագետներ, որոնք ոչ ամենօրյա ռեժիմով, բայց կարող են իրենց փորձագիտական կարծիքը հայտնել մեր՝ ամենօրյա ռեժիմով աշխատանքի մասին, իրենց դիտողությունները, առաջարկները ներկայացնել մեր հանձնաժողովում քննարկվող այս կամ այն հարցի մասին։ Իմ կարծիքով սա շատ իրատեսական է, ես շատ լավ եմ պատկերացնում սա, եթե լավ չպատկերացնեի, ես դրա մասին չէի խոսի։ Ես սովորություն չունեմ խոսել բաների մասին, որոնց մասին պատկերացում չունեմ։

Ինչ վերաբերում է տեմպին, ես չգիտեմ, թե մնացած 19 երկրները եւ Եվրամիությունը,  վերջին երկիրը ե՞րբ կվավերացնի այդ համաձայնագիրը։ Ես չեմ կարող, եւ ոչ ոք այս աշխարհում դա չգիտի, ոչ ոք դա չի կարող իմանալ, որովհետեւ  դա կապված է բազմաթիվ, տվյալ երկրներում տիրող ներքաղաքական իրավիճակի հետ, տվյալ երկրի եւ արտաքին աշխարհի հարաբերությունների հետ: Տարվա ճշտությամբ, ամիսների ճշտությամբ կանխատեսում անել ես չեմ կարող, բայց կարող եմ ասել, որ այս հանձնաժողովն իմ ընտրվելու դեպքում կանի առավելագույնը՝ օգտագործելով իմ ելույթում նշված գործիքները, խորհրդարանական դիվանագիտությունը՝ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի հետ միասին, վերահսկողությունը մեր արտգործնախարարության աշխատանքի վրա, վերահսկողությունը նաեւ մեր դիվանագիտական ներկայացուցչությունների վրա։ Ես այդ հարցն էլ եմ պատրաստվում բարձրացնել, իրենց՝ տեղում կատարվելիք աշխատանքի վրա, տեղում յուրաքանչյուրի աշխատանքի հետ կապված՝ տվյալ երկրի վավերացնող մարմնի հետ։

Այս բոլոր գործիքների համադրմամբ արդեն, աշխատանքը սկսվելու դեպքում, ռիթմը տեսնելու դեպքում գոնե մոտավոր կարող ենք ասել, որ դա կլինի մի տարուց կամ երկու կամ երեք կամ մեկուկես, բայց ամսվա ճշտությամբ՝ այս պահին, ինչպես որ մեկ տարի առաջ ոչ ոք չէր կարող ասել, որ այսօր՝ հունվարի դրությամբ 9 երկիր վավերացրած կլինե՞ր, թե՞ 5, թե՞  15: Դա մեկ տարի առաջ ոչ ոք չէր կարող ասել։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքի համար՝ Արման Բաբաջանյան, խնդրեմ։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Շատ կարեւոր է, որպեսզի մենք նախ մեր աշխատանքները հասկանանք եւ որպես  խորհրդարան՝ հասկանանք, թե ի՞նչ ծավալի աշխատանք է մեզ սպասվում։  Ես նշեցի ԵՄ առանցքային երկրներում, նշածս երեք երկրներում անհապաղ հասնել վավերացման։ Դրանից հետո հնարավոր է՝ մյուս երկրները եւս ավելի արագ տեմպով վավերացնեն։ Սա մեզ համար չափազանց կարեւոր հարց է։ Մեր խմբակցության համար այս հանձնաժողովը լինելու է առանցքային, մենք հետեւելու ենք աշխատանքին։ Մենք դա ձեզ խոստանում ենք։

Մեկ հարց եւս։ Հայաստանի քաղաքացիների համար ԵՄ-ի հետ հարաբերությունների առանցքային հարցերից է մուտքի վիզաների տրամադրման ռեժիմի բարելավումը: Անցած տարիներին այս բնագավառում ոչ մի էական առաջընթաց չարձանագրվեց, անցյալ տարի առավելապես, մինչդեռ Վրաստանի քաղաքացիների համար այն վերջնականապես ազատականացվեց։

Ձեր գլխավորելիք հանձնաժողովն ի՞նչ քայլեր է պատրաստվում ձեռնարկել այս ուղղությամբ։

Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Պրն Բաբաջանյան, ձեր խմբակցությունը ոչ թե հետեւելու է այս հանձնաժողովի աշխատանքներին, այլ մասնակցելու է։ Ձեր հանձնաժողովն այնտեղ ունենալու է իր ներկայացուցիչները։ Իրենք էլ ինձ հետ, մյուսների հետ միասին աշխատելու են այդ հանձնաժողովում։ Սա մեկ մարմին է լինելու, սա՝ առաջին հերթին։

Երկրորդը. վիզաների ազատականացման համար, այստեղ ես ինչքան հասկացա, կա մեկ տեխնիկական խնդիր, դա սպասվող ընտրություններն են Եվրապառլամենտում մայիսին, որը փոքր-ինչ տեխնիկապես դանդաղեցնում է այդ գործընթացն այն կողմից, իսկ  այս կողմից մեր աշխատանքի ինտենսիվությունն է, հատկապես արդարադատության ոլորտում իրականացվելիք բարեփոխումների ռիթմը։

Ես արդեն ասացի, որ այդ ոլորտում մենք պետք է, ըստ ճանապարհային քարտեզի, ես նշեցի այդ ոլորտը, պետք է աշխատենք, անենք ամեն ինչ, որպեսզի ըստ այդ ճանապարհային քարտեզի՝ արդեն իսկ Բրյուսելի ներկայացված, մեր կողմից որեւիցե խոչընդոտ վիզաների ազատականացման համար չլինի, եւ ընդհակառակը՝ աշխատանքն ինտենսիվանա, իսկ ընտրություններից հետո,  արդեն մայիսին հնարավոր կլինի խոսել Բրյուսելի դիրքորոշման մասին։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Վերջին հարցի համար գրանցվել է Գեւորգ Գորգիսյանը «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունից: Խնդրեմ, պրն Գորգիսյան։ Հանում է հարցը։ Շատ լավ։

Շնորհակալություն, պրն Եղոյան: Այժմ հերթագրվում ենք մտքերի փոխանակության համար։ Գրանցվել է 2 պատգամավոր: Սուրեն Գրիգորյան՝ «Իմ քայլը» խմբակցությունից։  Համեցեք,  պրն Գրիգորյան:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Պրն Սիմոնյան, շատ կարճ արձագանք՝ ձեր բարձրացրած հարցի հետ կապված։ Դուք ձեր հարցում նշեցիք, որ փաստաթղթերի 90%-ը, որոնց մասին իմ գործընկերը հիշատակեց, վերաբերում է տնտեսական բլոկին։ Որպեսզի  պրակտիկ մի օրինակ ներկայացնեմ՝ անցած տարի պաշտպանածս գիտական թեզի, մասնավորապես՝ մտավոր սեփականության թեմայով, շրջանակներում դիտարկվել են շուրջ 3 եւ 6 դիրեկտիվներ եւ regulations, հիմա չեմ մտաբերում հայերեն թարգմանությունը, որոնք դեռեւս 2010 թվականից մեր օրենսդրության հիմքում են դրվել, եւ առնվազն մի պրակտիկ օրինակ, որի մասով մեր օրենսդրությունը մոտայնացվել է այդ դիրեկտիվների հետ։ Ձեր ասած 90%-ը, անգամ ձեր հարցից բխում է, որ եթե մենք անգամ 10% տեղ ունենք, միգուցե դրանք շատ ծավալուն քանակով փաստաթղթեր են, եւ այդ մասով աշխատանքի որոշակի ծավալ կարող ենք կատարել։ Որպես պրակտիկ օրինակ, ուղղակի, ուզեցի ի գիտություն հայտնել։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հաջորդ ելույթի համար հրավիրում եմ Սոս Ավետիսյանին «Իմ քայլը» խմբակցությունից։

Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող կազմ, պատգամավորներ, ես ուզում եմ  անդրադառնալ պրն Բաբաջանյանի բարձրացրած հարցերին, որովհետեւ այդ հարցերս քանիցս տրվում են մամուլի տարբեր հոսքերի շնորհիվ, թե  ինչու SEPA-ի շուրջ տեղի ունեցող բանակցություններն ավելի արագ չեն տեղի ունենում, ինչու երկրներ կան, որոնք դա  չեն վավերացրել։

Պրն Բաբաջանյան, այսօր առավոտյան դուք նույնպես նշեցիք դիվանագիտական պրոֆեսիոնալ կադրերի անհրաժեշտությունը։ Կարծում եմ, որ այն ժամանակահատվածում, որտեղ Կառավարությունը եղել է, փորձել է հնարավորինս պրոֆեսիոնալ կադրերով համալրել մեր դիվանագիտական կորպուսը եւ ուժեղացնել աշխատանքներն այդ ուղղությամբ։

Եթե մենք սա հաշվի ենք առնում, ապա պետք է, որ տեսլական ունենանք, որ SEPA-ի վերաբերյալ վավերացումն այլ երկրներում նույնպես պետք է, որ հնարավորինս արագ լինի։

Երկրորդ կարեւոր բանը, որ ուզում էի նշել, դա այն է, որ կան երկրներ, որտեղ պառլամենտական ընտրությունները տարբեր ժամանակահատվածում են ընկնում։ Հետեւաբար, այս վավերացման հարցերը նույնպես պետք է մեր ուշադրության ներքո լինեն։ Մենք պետք է դիտարկենք նրանցում պառլամենտական ընտրությունների կազմակերպման ժամանակահատվածը եւ ըստ դրա ձեւավորենք մեր օրակարգը։

Մյուս բանը, որ ես կարծում էի՝ այստեղ կարեւոր է նշել, որ SEPA-ն առաջնային առումով նաեւ քաղաքական ռեֆորմներ անելու կամքի մասին է։ Ես կարծում եմ, որ չկա կասկած, որ «Իմ քայլը» խմբակցությունն ունի այդ քաղաքական կամքը՝ այս ռեֆորմներն անել։ Սրանք քաղաքական ռեֆորմներ են՝ առաջին առումով։

Կարծում եմ, որ հանձնաժողովը, եւ ոչ միայն եվրաինտեգրման, այլեւ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովը լուրջ անելիք ունի, եւ բոլորի կարծիքը շատ կարեւոր է։

Վերջում պետք է նշեմ, որ մեր խմբակցության ծրագրի, մեր նախընտրական խոստման մեջ էլ է սա  հստակ շեշտված, որ SEPA-ի մեր պայմանավորվածություններն ու պարտականություններն իրականացվելու են։  Այսքանը։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Մի պատգամավոր դահլիճում չէր, չհասցրեց գրանցվել։ Վիկտոր Ենգիբարյան՝ «Իմ քայլը» խմբակցությունից: Խնդրեմ։

Վ.ԵՆԳԻԲԱՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, իրականում մենք այստեղ գործ ունենք բավականին տեխնիկական փաստաթղթի հետ։ Այստեղ քաղաքական հատվածը հիմնականում կայանում է կառավարության նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնելը եւ բալանսավորումը, ինչպես որ դա մյուս հանձնաժողովների խնդիրն է, բայց այստեղ մեծամասամբ, քանի որ մենք գործ ունենք եվրոպական ԱԿԻ կոմյունիկեի հետ, ինչպես նշեց հանձնաժողովի նախագահի թեկնածուն, սա մոլորակի ամենադետալային օրենսդրական բազան է, որտեղ կարող են նկարագրված լինել տնտեսական մանրամասներ, որոնք նույնիսկ մարդու մտքով անցնել չեն կարող։

Օրինակ՝ եվրոպական ԱԿ-ի մեջ կարող է լինել չափորոշիչ, թե որքան երկար պետք է լինի այս միկրոֆոնի ձողը։

Այստեղ ինչո՞ւմ է կայանում ԱԺ-ի միջամտությունը, քանի որ մենք ունենք Ե?ՏՄ-ի հետ ինտեգրացիայի հարցերով զբաղվող հանձնաժողով, եթե եվրասիականում այս նույն չափանիշը, օրինակ՝ այնտեղ ասվում է, որ պետք է լինի մինիմում 30 սմ, իսկ եվրոպականում 40, մենք մեր օրենսդրության մեջ, իսկ դա պետք է անի Կառավարությունը՝ նորմատիվ ակտերով, պետք է նշենք, որ դա 40 է։ Ահա սա նմանարկման գործընթացն է: Սա նշանակեց, որ մենք մեր ապրանքը՝  միկրոֆոնը կարող ենք արտահանել եւ՛ Եվրամիություն եւ՛ Եվրասիական  միություն։

Գործողությունների ծրագրի հետ կապված. քանի որ սա միայն մեր պետության փաստաթուղթը չէ, սա համատեղ փաստաթուղթ է, որովհետեւ այստեղ խոսք է գնում համագործակցության մասին, հրապարակելն առանց գործընկերների համաձայնության, վերջնական խմբագրական աշխատանքներն ի մի բերելուց հետո պարզապես հնարավոր չէ, բայց դա, ես հուսով եմ, որ կլինի հնարավորինս արագ։

Սփյուռքի հետ կապված՝ եղավ անդրադարձ, թե ինչ ներգրավվածություն պետք է ունենա։ Մենք ունենք շատ եվրոպական երկրներ, որտեղ չկան  Հայաստանի դեսպանություններ, գոնե ռեզիդենտ դեսպանություններ, բայց ունենք հսկայական սփյուռքի ներուժ։ Ի դեպ, մեր հայրենակիցների շարքերում կան մարդիկ, ովքեր աշխատում են խորհրդարաններում, կան մարդիկ, ովքեր զբաղվում են տնտեսական գործունեությամբ, լոբբինգով։ Սա, իհարկե, կարեւոր ռեսուրս է՝ վավերացման գործընթացն արագացնելու համար, չնայած, ես, որպես շատ կարեւոր իրողություն, շեշտը չէի դնի վավերացման վրա, քանի որ համաձայնագրի 80%-ը, ինչպես նշեց պրն Եղոյանը, նախնական ստորագրման փուլից հնարավոր է իրականացնել։

Թերեւս, այսքանը: Ես մեծ վստահություն ունեմ, նաեւ գիտեմ, թե ովքեր են հետաքրքրված՝ նախնական լինել հանձնաժողովի անդամ, իսկապես շատ պրոֆեսիոնալ թիմ, մարդիկ, ովքեր ուսումնասիրել են եվրոպական իրավունք։ Այստեղ շատ կարեւոր է նշել, որ եվրոպական իրավունքը, ի տարբերություն մյուս ոլորտների, շատ ընդարձակ է։ Աշխարհում չկա մարդ, որը ծայրից  ծայր տիրապետում է եվրոպական իրավունքին։ Այնտեղ կա մրցակցային օրենսդրություն, առեւտրային օրենսդրություն, սպորտ, տրանսպորտ, ամեն ինչ։ Մենք  այստեղ գործ ունենք իրավական մի դաշտի հետ, որն ունի մեծ քանակի մասնագետների կարիք։

Մենք հույս ունենք, որ, այո, փորձագետների միջոցով այդ մասնագիտական խնդիրները կկարողանանք լուծել, բայց մենք նաեւ ունենք հրաշալի գործընկերներ այլ հանձնաժողովներում՝ արտաքին հարաբերությունների, տարածքային կառավարման, մնացած հանձնաժողովներում, ովքեր, բնականաբար, կհամագործակցեն եւ մեր հանձնաժողովի աշխատանքները կդառնան ավելի էֆեկտիվ մեր պետության համար։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

 -Խմբակցության անունից ելույթի համար հայտ է ներկայացրել «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության ղեկավար Էդմոն Մարուքյանը։ Խնդրեմ, պրն Մարուքյան։

Է.ՄԱՐՈՒՔՅԱՆ

-Հարգելի տիկին  փոխխոսնակ, հարգելի  գործընկերներ, իրապես շատ կարեւոր հարց ենք քննարկում։ Ես կարծում եմ, որ մենք պետք է կարեւորության դոզան բարձրացնենք։ Ապրիլի 10-ին Հայաստանի այս խորհրդարանը վավերացրել է SEPA-ի համաձայնագիրը։ Այն ժամանակվանից սկսած մենք խոսում ենք իմպլեմենտացիայի մասին, այլ երկրներում համաձայնագրի վավերացման մասին եւ հասել ենք նրան, որ հիմա եվրոպական պառլամենտի ընտրություններն են։ Ընտրությունների շեմին կանգնած եվրոպական քաղաքական ուժերը զբաղված են այդ օրակարգով, այլ քաղաքական օրակարգ, հիմա նրանց համար որպես առաջնահերթություն, չկա։ Այս առումով շատ կարեւոր է, որ մինչեւ հիմա մեր արտաքին գերատեսչությունն իր աշխատանքներն այնպես կազմակերպեր դրսում, որ համաձայնագիրը վավերացնող երկրների թիվն ավելի մեծ լիներ, քան այսօր մենք ունենք։

Տարբեր հանդիպումների ժամանակ՝ եվրոպացի գործընկերների հետ, մեզ ասվել է, որ Հայաստանի համար նախատեսված գումարները, փողերը կախված են, եւ դրա համար՝ այդ ծրագրի իրականացման համար մեզ ծրագիր չեն ուղարկում, մեզ չեն տալիս նյութ, որի շուրջ մենք պետք է ֆինանսավորումն ուղղենք։ Դա մի մասով կապված է համաձայնագրի վավերացման հետ, մի մասով էլ կապված է պրոակտիվ արտաքին քաղաքական գործունեություն իրականացնելու հետ։

Այստեղ մենք ի՞նչ պետք է անենք։ Հնարավորության մեծ պատուհանը բացվել է, այդ պայմաններում «Ելք» դաշինքն այն ժամանակ ողջունել է համաձայնագրի վավերացումը։ Այսինքն՝ մենք, լինելով ընդդիմություն իշխանությանը, ասել ենք, որ այս քայլը շատ կարեւոր է, անպայման գնացեք, ստորագրեք, հանկարծ Ասոցացման համաձայնագրի նման չանեք, եւ գնացել, ստորագրել են։

Հիմա եկել, հասել է իրավիճակը նրան, որ պետք է արդեն վավերացվի եւ առաջ գնա։ Ես կարծում եմ, որ այստեղ մենք ուշացում ունենք։ Եթե չեմ սխալվում, ԱԺ նախագահը նշեց, որ այս տարի հույս չկա, որ այն ամբողջական վավերացված կլինի բոլոր երկրների կողմից, բայց կարելի է ակտիվանալ, ակտիվացնել այս առումով թե՛ մեր դեսպանատների միջոցով, թե՛ քաղաքական այն խմբերի, որոնց մեր քաղաքական ուժերն են անդամակցում, թե՛ նաեւ  այլ լծակներով, Հայ դատի գրասենյակներով, հայկական սփյուռքի աջակցությամբ այնպես անել, որ ԵՄ անդամ երկրների ազգային խորհրդարանները, որոնք չեն վավերացրել, շատ արագ վավերացնեն։ Այս հանձնաժողովը մենք շատ ենք կարեւորում։

«Լուսավոր Հայաստան» կուսակցության ծրագրում գրված է, որ մենք ձգտում ենք ԵՄ-ի հետ ունենալ ռազմավարական հարաբերություններ, բայց երբ ես նայում եմ, որ այսօրվա մեր ունեցած, եղած հնարավորությունները մենք դեռ չենք օգտագործել եւ դրանից ավելիին ձգտող հայտարարություն ենք անում, այնքան էլ բան չի դառնում։ Մենք այստեղ մեր ամբողջ բաց թողած պոտենցիալը պետք է օգտագործենք, նոր ձգտենք ավելիին, բայց այդ ավելիին ձգտելու ցանկությունը կա, հնարավորությունները կան, նոր  իրողությունները թույլ են տալիս դրան գնալ, այստեղ պետք է ուղղակի շատ աշխատել։

Պրն Եղոյանը նշեց, որ մենք մաս ենք կազմելու եվրոպական ինտեգրացիայի հանձնաժողովին եւ աշխատելու ենք, բայց պրն Բաբաջանյանի միտքն այն մասին էր, որ նաեւ մենք որպես ընդդիմություն՝ հետեւելու ենք, որ այն մարմինները, որոնք պետք է իրենց գործը լավ անեն, որ գործընթացներն արագ տեղաշարժվեն, եւ ոչ թե Հայաստանին հատկացվող փողերն օդում կախված մնան, սպասեն, որ այստեղից ծրագիր տանք, ծրագիր էլ չտանք, այ, այդ ժամանակ, բնականաբար, մենք դրա մասին ենք խոսում, որ այստեղ մենք պետք է վերահսկողական  մեր դերն իրականացնենք։

Կարելի է խոսել, որ ամեն ինչ լավ է, բոլորը լավ են, բոլորը մեզ լավ են վերաբերում, բոլորը մեզ շատ սիրում են, բան, բայց կոնկրետ բաներ կան, որ կոնկրետ թղթեր են պահանջում, կոնկրետ  բանակցություններ, կոնկրետ ծրագրեր եւ ֆինանսական փոխանցումներ, նաեւ իրականացնել այդ բաները։

Ես կարծում եմ, որ այստեղ հանձնաժողովը դերակատարում ունի քաղաքացիական հասարակությանը ներգրավել SEPA-ի իմպլեմենտացման գործընթացներում։ Մենք ունենք խորհրդարանական հարթակ։ Դուք գիտեք, որ նախկինում ԵՄ-ի հետ խորհրդարանական գործընկերության հանձնաժողովը հիմա արդեն վերափոխվել է համաձայնագրից հետո, ավելի բարձր ստատուս է ստացել, ավելի բարձր կարգավիճակ։ Այս հանձնաժողովը նաեւ իր մոնիտորինգի լծակներն ունի խորհրդարանական հարթակում, որպեսզի մենք հետեւենք այդ գործընթացներին։

SEPA-ն, գիտեք, այս պայմանագրով Հայաստանը ստանձնել է բարեփոխումներ իրականացնել, եւ որեւէ աջակցություն չի լինելու հենց այնպես, գեղեցիկ  աչքերի համար կամ չգիտեմ ինչի համար, լինելու է կոնկրետ բարեփոխումներին ընդառաջ աջակցություն, որն այնտեղ ուղղակի դրված է, մեզ է սպասում, ուղղակի պետք է այդ ուղղությամբ գնալ ու աշխատանք կատարել։ Դա արդեն գործադիր իշխանության գործն է, բայց մենք այստեղից պետք է կարեւոր ուղերձները եւ իմպուլսները  տանք։ Կարծում եմ՝ այսքանը։

Բնականաբար, մենք մեր փորձով կկիսվենք։ Ես երկու գումարումներում էլ եղել եմ Հայաստան-ԵՄ միջխորհրդարանական գործընկերության հանձնաժողովի անդամ, եւ ինչ հնարավոր է, ինստիտուցիոնալ հիշողության հետ կապված՝ կկիսվենք, կփոխանցենք, որ հնարավորինս պրոցեսներն արագ գնան, որովհետեւ սա շատ կարեւոր է։ Մի կողմից՝ մենք ԵԱՏՄ ունենք՝ իր բազմաթիվ պրոբլեմներով, խնդիրներով, որ այդ հանձնաժողովը պետք է զբաղվի։

Մյուս կողմից՝ այստեղ ունենք մեծ հնարավորությունների բացված պատուհան, որը պետք է օգտագործենք։ Եթե չօգտագործենք, այդ միջոցներն ուղղակի կգնան այլ երկրներ, այլ տարածաշրջաններ։

Շնորհակալ եմ։ Ձեզ մաղթում եմ հաջողություններ ձեր նոր պաշտոնում, այդ կարեւոր առաքելությունում, այս բարձր պատասխանատվությունն իրականացնելու ճանապարհին։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Մտքերի փոխանակությունն ավարտվեց։ Եզրափակիչ ելույթի կարիք կա՞: Խնդրեմ, պրն Եղոյան։

Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Պրն Մարուքյան, շնորհակալություն աջակցության պատրաստակամություն հայտնելու համար, նաեւ շնորհակալություն սփյուռքի հետ կապված իմ դատողությունները կիսելու համար։

Ես կուզենայի մի քանի դիտարկում անել։ Նախ՝ շնորհակալություն «Իմ քայլը» դաշինքի իմ գործընկերներին՝ իմ միտքը լրացնելու եւ ամբողջացնելու համար իրենց ելույթներում, բայց ես կուզենայի նաեւ այստեղ հնչած մի քանի կետերի անդրադառնալ։

Ծրագրի դանդաղության վերաբերյալ. անցած տարի Հայաստանում տեղի ունեցան քաղաքական զարգացումներ, որոնք, այո, որոշակիորեն միգուցե դանդաղացրած լինեն որոշ պրոցեսներ, արագացրած լինեն այլ պրոցեսներ, բայց տեղի ունեցան փոփոխություններ, որոնք շատ երկար տարիներ ու տասնամյակներ չեն եղել։ Որոշակի, այո, կարող է՝ մեկ-երկու ամսով որոշ պրոցեսներ դանդաղեցված լինեն, բայց փոխարենը մենք այսօր ունենք այն, ինչ ունենք։ Այսօր ունենք, չթվարկեմ այն ձեռքբերումները, որոնք կան, ունենք ժողովրդավարական ճանապարհով ընտրված խորհրդարան, ունենք կոռուպցիայից ձերբազատված Կառավարություն, մնացածն ավելի դետալային չքննարկեմ, չասեմ։

Ես կուզենայի անդրադառնալ Բրյուսելին ծրագիր չներկայացնելու հետ կապված՝ ձեր ասածին, պրն Մարուքյան։ Ես՝ որպես մարդ, ով վերջին 8 ամիսներին ներկա է գտնվել ՀՀ վարչապետի բոլոր արտասահմանյան ուղեւորությունների ժամանակ, ներկա է գտնվել բոլոր բանակցությունների ժամանակ, այդ թվում՝ Բրյուսելում, այդ թվում՝  Փարիզում, կարող եմ ասել, որ հստակ  եվրոպացի գործընկերներին ասվել է, թե Հայաստանն ինչ է ակնկալում ԵՄ-ից, որ ոլորտներում է ակնկալում, ինչպես է ակնկալում։ Ես էլ  մի քանի անգամ առիթ եմ ունեցել խոսել, օրինակ՝  ենթակառուցվածքների զարգացման ոլորտում, դա ես էլ եմ բազմիցս ասել անմիջապես Բրյուսելից վերադառնալուց հետո, երբ հարգարժան պրն Սվիտալսկին հարց հնչեցրեց, թե ինչով կարող ենք օգտակար լինել։ Անձամբ ես՝ որպես վարչապետի մամուլի քարտուղար, ասացի, որ, այ, մենք ակնկալում ենք ենթակառուցվածքների ոլորտում լուրջ ֆինանսական  աջակցություն ԵՄ-ից։ Մնացածն ասվել է անձամբ եւ՛ պրն Յունկերին, եւ՛ պրն Տուսկիին։ Ես կարծում եմ, որ առաջիկայում մենք պետք է անենք ամեն ինչ, որպեսզի պրոցեսները դառնան ավելի ռիթմիկ, համակարգված եւ տեսնենք շոշափելի արդյունք։

Ինչ վերաբերում է հանձնաժողովի՝ որպես ընդդիմություն,  գործադիրին վերահսկելու վերաբերյալ ձեր ասածին։ Հանձնաժողովից մենք էլ որպես իշխանություն ենք վերահսկելու գործադիրին։ Եթե դուք՝ որպես ընդդիմություն, մենք էլ՝ որպես իշխանություն վերահսկելու ենք գործադիրին, եւ ինչպես ասացի, նաեւ պրն Գրիգորյանի ղեկավարած միջգերատեսչական հանձնաժողովի հետ սինխրոնիզացված աշխատանքներով փորձելու ենք աջակցել, մեր առաջարկությունները ներկայացնել՝ այդ հանձնաժողովի աշխատանքների հետ կապված։ Այսքանն այս մասով։ Մնացածն արդեն առիթ կունենանք քննարկել հետագայում։ Շնորհակալություն եմ հայտնում ուշադրությամբ ինձ լսելու համար։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Եղոյան։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։ Անցնում ենք հաջորդ հարցի քննարկմանը։

Մարդու իրավունքների պաշտպանության եւ հանրային հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի  թեկնածու առաջադրելու համար ձայնը տրվում է «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության ներկայացուցիչ պրն Սերգեյ Բագրատյանին։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, մարդու իրավունքների պաշտպանության եւ հանրային հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի պաշտոնում  «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունն առաջադրում է Նաիրա Զոհրաբյանի թեկնածությունը։

Նաիրա Զոհրաբյանը գերազանցությամբ ավարտել է Երեւանի Գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի  թատերագիտության բաժինը, ավարտել է միջազգային ժուռնալիստիկայի երկամյա դասընթացները, մասնագիտական վերապատրաստումն անցել է Մոսկվայի թատերական արվեստի պետական ինստիտուտում, Մոսկվայի Կինոյի միութենական պետական ինստիտուտում, ինչպես նաեւ Մոսկվայի առաջատար թատրոններում։

Թատերական մի շարք աշխատությունների հեղինակ է, որոնք տպագրվել են տեղական եւ արտերկրի մշակութային  պարբերականներում։ Աշխատել է որպես լրագրող «ԱՐ», «Առավոտ», «Հայկ» պարբերականներում։

1999-2007 թվականներին աշխատել է «Հայկական ժամանակ» օրաթերթի քաղաքական մեկնաբան։

2007 թվականին՝ «Կենտրոն» հեռուստաընկերության «Վերելք» քաղաքական հաղորդաշարի հեղինակ եւ վարող։

2007 թվականին ԱԺ պատգամավոր է ընտրվել «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության համամասնական ցուցակով։

2007-ից 2009 թվականներին ԱԺ գիտության, կրթության, մշակույթի, երիտասարդության եւ սպորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալն էր։

2009 թվականին ընտրվել է ԱԺ եվրոպական ինտեգրման հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ։

2012 թվականի մայիսի 6-ին ԱԺ պատգամավոր է ընտրվել համամասնական ընտրակարգով՝ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունից։

2012 թվականի մայիսի 31-ին ընտրվել է եվրոպական ինտեգրման  հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ, ինչպես նաեւ՝ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության խմբակցության քարտուղար։

Եղել է Հայաստան-Եվրամիություն խորհրդարանական համագործակցության հանձնաժողովի համանախագահը, ինչպես նաեւ Եվրանեստ խորհրդարանական վեհաժողովի քաղաքական հանձնաժողովի փոխնախագահը։ Ֆրանկոֆոնիայի վեհաժողովի անդամ է։

11 տարի ԵԽԽՎ հայաստանյան պատվիրակության հիմնական կազմի անդամ է։ Եղել է ԵԽԽՎ քաղաքական, ինչպես նաեւ միգրացիայի, փախստականների եւ տեղահանված անձանց մշտական հանձնաժողովի անդամ։ Հայաստանը ներկայացնում է մի շարք միջխորհրդարանական հանձնաժողովներում եւ միջազգային խորհրդարանական կազմակերպություններում։

2017 թվականի ապրիլի 2-ին պատգամավոր է ընտրվել «Ծառուկյան» դաշինքի համամասնական ցուցակով։

2017 թվականի մայիսի 20-ին ընտրվել է ԱԺ  եվրոպական ինտեգրման  հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ։

2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ին ԱԺ ընտրություններում պատգամավոր է ընտրվել  «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության տարածքային ցուցակով, թիվ 12 ընտրական տարածքից։ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության քաղաքական խորհրդի գլխավոր քարտուղարն է։

Նաիրա Զոհրաբյանը պրոֆեսիոնալ քաղաքական գործիչ է։ Նա մարդու իրավունքների հանրահռչակված պաշտպան է։ Քրեակատարողական հիմնարկություններում բոլոր դատապարտյալները նրան ճանաչում են անվարան։ Նա ականջալուր է բոլորին ու հասարակությանը հուզող ցանկացած հարցի։

Իր գործունեության ընթացքում անընդհատ միտված է եղել վեր հանել հասարակական կյանքի ամենատարբեր ոլորտներում առկա հիմնախնդիրները, լուսաբանել, իմաստավորել, փորձել նախականխել եւ գտնել հաղթահարման մեխանիզմները։ Եթե այս ամենին հավելենք նաեւ նրա մեծ սերն ու նվիրվածությունը երկրին ու ժողովրդին, ապա պարզ կդառնա, որ այսօր ԱԺ-ի ընտրությանն է ներկայացված հիրավի պատշաճ  թեկնածություն։ Արհեստավարժ խորհրդարանական է՝ խորհրդարանական աշխատանքի զգալի փորձով, ով տիրապետում է խորհրդարանական աշխատանքի բոլոր նրբություններին եւ նրբերանգներին։

Ամենեւին  նպատակ չունենալով իմ կարծիքը համարել չափորոշիչ, այնուամենայնիվ, կարծում եմ, որ ԱԺ-ն համախոհությամբ կքվեարկի Նաիրա Զոհրաբյանի օգտին։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Բագրատյան։ Հարցերի համար՝ հերթագրում։ Հարցեր չկան։

Ձայնը տրվում է մարդու իրավունքների պաշտպանության եւ հանրային հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի  պաշտոնի համար առաջադրված     պատգամավոր տիկին Նաիրա Զոհրաբյանին։

Ն.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, շնորհակալ եմ մեծ պատասխանատվության համար, շնորհակալ եմ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությանն իմ թեկնածությունն առաջադրելու համար։ Եվ քանի որ, ինչպես նշեց իմ հարգարժան գործընկեր Արման Եղոյանը, ես 9 տարի գլխավորել եմ եվրոպական ինտեգրման  հարցերի մշտական հանձնաժողովը, եւ իմ գործընկերների կողմից 2-3 շեշտադրում նշվեց՝ հանձնաժողովի աշխատանքի հետ կապված, մի փոքր ամփոփում՝ եվրոպական ինտեգրման   հանձնաժողովի աշխատանքի, եւ այնուհետեւ կներկայացնեմ մարդու իրավունքների պաշտպանության եւ հանրային հարցերի մշտական հանձնաժողովում իմ աշխատանքի տեսլականը։

Ես եվրոպական ինտեգրման   հանձնաժողովի աշխատանքը գնահատում եմ բավականին արդյունավետ։ Ես հասկանում եմ, որ կան եւ մշտապես կլինեն մարդիկ, ովքեր աշխատանքը գնահատում են ստախանովյան ֆորմուլայով, թե տվյալ հանձնաժողովը կամ տվյալ խմբակցությունը քանի դետալ է մշակել, օրինակ՝ տվյալ դեպքում, ասենք,  օրենքների ընդունման քանակով, ես բացարձակապես այլ բովանդակային եւ փիլիսոփայական այլ մոտեցում ունեմ հանձնաժողովի աշխատանքներին։

Այո, նախկին խորհրդարաններում երկար տարիներ գերիշխել է Հանրապետականի դիկտատը, երբ եղել են արտոնյալ հանձնաժողովներ, երբ եղել են հանձնաժողովների արտոնյալ նախագահներ, երբ անգամ օրենքների քննարկման նախապատվությունը տրվել է արտոնյալ հանձնաժողովներին, սակայն դա մեզ երբեւէ չի կաշկանդել՝ լինել նախաձեռնող, լինել կրեատիվ, քննարկել բազմաթիվ նախագծեր, կազմակերպել բազմաթիվ հանրային լսումներ եվրոպական ինտեգրման   հանձնաժողովում, որոնք առնչվել են մեր կյանքի, եվրոպական մեր օրակարգի բազմաթիվ խնդիրների։

Մեր հանձնաժողովը կազմակերպել է մի քանի հանրային լսումներ այս տարիների ընթացքում՝ կալանավայրերի իրավիճակի հետ կապված, հոգեբուժարաններում իրավիճակի հետ կապված եւ այդ իրավիճակները՝ եվրոպական ստանդարտներին համապատասխանեցման։

Մի քանի հանրային լսումներ կազմակերպվել են կանանց հանդեպ բռնության, կանանց՝ տղամարդկանց իրավահավասարության։ Եվրոպական ինտեգրման   հանձնաժողովի օրակարգն, իսկապես, շատ լայն է եղել։ Չկա կալանավոր, որ, օրական, գիտեք, ես մոնիտորինգ եմ արել՝ նախկին   պետաիրավական եւ մարդու իրավունքների հանձնաժողովը քանի նամակ է ստացել կալանավորներից, մանկատներից, հոգեբուժարաններից, եւ  եվրոպական ինտեգրման   հանձնաժողովը եւ ես՝ որպես պատգամավոր, քանի նամակ եմ ստացել այդ կառույցներից, բալանսը եղել է երեւի թե մեկը հարյուրին։ Այսինքն՝  տեսել են եվրոպական ինտեգրման հանձնաժողովի օրակարգը, տեսել են աշխատանքի  ծանրաբեռնվածությունը։

Ես կրկնում եմ՝ մեզ համար կարեւոր չի եղել, թե քանի օրվա ԱԺ նախագահը կմակագրեր եվրոպական ինտեգրման  հանձնաժողովին, մեր    աշխատանքը եղել է բավականին արդյունավետ։

Երկու խնդիր, որ բարձրացրեց իմ գործընկերը SEPA-ի հետ կապված. այո, «Լուսավոր Հայաստան»-ի որոշակի մտահոգություններ այստեղ ես կարող եմ կիսել։ Ճիշտ են իմ գործընկերները, այստեղ դանդաղում կա։ Ես հասկանում եմ, որ մայիսին եվրոպական խորհրդարանի ընտրություններն են, բայց եթե մենք ունենայինք պրոֆեսիոնալ դիվանագիտական կորպուս, ոչ թե դիվանագետներ, որոնց գերակշիռ մեծամասնությունը, ցավոք սրտի, երեւի թե, եղել են բիզնեսմեններ, որոնք զբաղվել են ԵՄ-ի տարբեր երկրներում այլ, իրենց անձնական բիզնես շահերը սպասարկելով, մենք երեւի թե այսօր բացարձակապես այլ իրականություն ունենայինք, բայց ես հույս ունեմ, որ եվրոպական խորհրդարանի ընտրություններից հետո թարմացված նոր դիվանագիտական կորպուսը կարագացնի իր աշխատանքը: Նաեւ մեր լոբբիստական կառույցները, նաեւ միջազգային հարթակներում մեր պատվիրակությունները, որոնք, հույս ունեմ, կձեւավորվեն, իսկապես, պրոֆեսիոնալ սկզբունքով, մենք կանենք առավելագույնը, որպեսզի ունենանք շատ կարեւոր, ԵՄ  լոկոմոտիվ երկրների կողմից առաջնահերթ վավերացում SEPA-ի համաձայնագրի։

Ինչ վերաբերում է ճանապարհային քարտեզին. ինչո՞ւ այն չի հրապարակվում: Ես որոշակիորեն տեղյակ եմ ձգձգումից։ Բրյուսելի կողմից որոշակի առաջարկներ են եղել հայկական կողմին՝ շտկումներ մտցնել ճանապարհային քարտեզի մեջ։ Այս պահին հայկական կողմն աշխատում է այդ շտկումների վրա։ Ես ինքս նախանձախնդիր եմ եւ շահագրգիռ եմ, որ ճանապարհային քարտեզը հնարավորինս արագ հրապարակվի, որպեսզի մենք հասկանանք, թե ինչ աշխատանքային գրաֆիկով ենք առաջ գնալու։

Սա՝ որպես եվրոպական ինտեգրման հանձնաժողովի երկար տարիների  նախագահ, իմ կարճ հաշվետվությունը։

Հարգարժան պրն Եղոյան, ես պատրաստ եմ հանձնաժողովի ողջ փորձառությունը, նաեւ իմ փորձառությունը՝ որպես միջազգային կառույցներում երկար տարիներ աշխատած եւ իմ աշխատանքը նաեւ միջազգային կառույցներում շարունակող պատգամավոր, անպայմանորեն փոխանցել ձեզ։ Ես վստահ եմ, որ մեր երկու հանձնաժողովները, որովհետեւ այստեղ նաեւ շատ նույնական օրակարգեր կան, որովհետեւ մարդու իրավունքները նաեւ եվրոպական արժեհամակարգի, չնայած, ինձ միշտ անհասկանալի է եղել եվրոպական արժեհամակարգը, որովհետեւ մարդու իրավունքը մարդու իրավունք է, եվրոպական արժեհամակարգը պետք է լինի ընդհանուր բոլորիս համար։

Ես կարծում եմ, որ մենք միասին աշխատանքի իսկապես արդյունավետ, միասնական օրակարգ կձեւավորենք։

Այժմ՝ մարդու իրավունքների եւ հանրային հարցերի հանձնաժողովում ինչպես եմ պատկերացնում մեր աշխատանքը, որովհետեւ սա հանձնաժողովի նախագահի աշխատանք չի լինելու, սա լինելու է մեր բոլորի համատեղ աշխատանքը։ Աշխարհում չկա երկիր, անգամ  ամենաժողովրդավարական երկիրը, որտեղ մարդու իրավունքների հետ կարված՝ խնդիրներ չլինեն, բնականաբար, Հայաստանը չի կարող լինել բացառություն։

Բավականին մեծ է հանձնաժողովի լիազորությունների շրջանակը՝ մարդու իրավունքների պաշտպանություն, երեխաների իրավունքներ, կանանց եւ տղամարդկանց իրավահավասարություն, ազգային փոքրամասնություններ, կրոն, ՀԿ-ներ, արհեստակցական միություններ։

Գիտեք, ես հիմա չեմ կարող ասել, կա արդյո՞ք որեւէ ոլորտ, որը չի առնչվում կամ չի հատվելու մարդու իրավունքներին։ Իհարկե, չկա։ Ես վստահ եմ, որ մենք կարողանալու ենք արդյունավետ աշխատանք  կազմակերպել հանձնաժողովում։ Շատ հստակ երկու բանաձեւ ենք մենք դնելու մեր աշխատանքում. քո իրավունքը պաշտպանելու համար այդ իրավունքը պետք է իմանալ։ Մենք փորձելու ենք նաեւ բոլոր թիրախային այն խմբերին, որտեղ կտեսնենք մարդու իրավունքի ոտնահարում, իրենց բացատրել, ներկայացնել իրենց իրավունքը։

Երկրորդ ֆորմուլան, որ լինելու է մեր աշխատանքում, դա լինելու է «հավասար իրավունքներ բոլորին եւ հատուկ արտոնություն՝ ոչ մեկին» սկզբունքը։ Եթե այս երկու ֆորմուլան մենք կարողանանք այն թիրախային խմբերի հետ աշխատանքում, որոնք դիմելու են, լինելու են։ Այսօր արդեն իմ սեղանին դրված է մոտավորապես 650 նամակ-դիմում Հայաստանի կալանավորներից, ցմահ դատապարտյալներից, մանկատներից, հոգեբուժարաններից՝ տարբեր, բազմաթիվ խնդիրների վերաբերյալ։

Այսօր էլ ես ինքս հենց այս պահին զբաղվում եմ մի խնդրով, որը, բնականաբար, մեր հանձնաժողովի օրակարգի խնդիրներից մեկն է լինելու. քրեակատարողական հիմնարկներում բուժ. հաստատությունները չպետք է ենթարկվեն, չպետք է լինեն քրեակատարողական վարչության ենթակայության ներքո։

Սա խնդիր է, մենք պատրաստում ենք օրենսդրական նախաձեռնություն՝ այդ հաստատությունները   քրեակատարողական վարչությունից հանել, որովհետեւ նրանք կաշկանդված են լինում իրենց ազատությամբ, իրենց օբյեկտիվությամբ եւ իրենց անաչառությամբ։ Այնպես որ, խնդիրները շատ են։

Մեր ամենակարեւոր խնդիրը, աշխատանքի ուղղություններից մեկը լինելու է համագործակցությունը ՀԿ-ների հանրային սեկտորի հետ։ Սա լինելու է մեր աշխատանքի օրակարգի ամենակարեւոր խնդիրներից մեկը, որովհետեւ մենք այսօր ունենք իսկապես շատ պրոֆեսիոնալ հասարակական կազմակերպություններ, որոնք զբաղվում են մարդու իրավունքներով, տարբեր ոլորտներով՝ երեխայի պաշտպանություն, ազգային փոքրամասնություններ, կանանց իրավունքներ։ Ինքս ներգրավված եմ մի քանի պրոյեկտներում՝ նաեւ ԵՄ-ի կողմից։

Դուք գիտեք, որ մենք վավերացրեցինք «Ընտանիքում բռնության կանխարգելման մասին» օրենքը։ Վստահ եմ, որ առաջիկայում խորհրդարանը կվավերացնի նաեւ Ստամբուլի կոնվենցիան։

Իմ աշխատանքի կարեւոր մասն է լինելու նաեւ կանանց եւ երեխաների իրավունքների պաշտպանությունը, որովհետեւ ինչքան էլ մենք փորձենք հղում անել մեր ազգային մենթալիտետին, ինձ համար չի կարող ընտանիքում բռնությունը  լինել ազգային մենթալիտետ։

Այստեղ ամիսներ առաջ խորհրդարանական լսումների ժամանակ, որը կազմակերպել էր եվրոպական ինտեգրման  հանձնաժողովը, փորձ արվեց ներկայացնել, որ ընտանիքն անձեռնմխելի է, եւ որեւէ մեկը, որեւէ կառույց իրավունք չունի այդտեղ մտնել։ Մենք փորձելու ենք այս բոլոր խնդիրները պահել մեր ուշադրության կենտրոնում։

Ասեմ նաեւ, որ վեցերորդ գումարման խորհրդարանը, մասնավորապես՝ եվրոպական ինտեգրման հարցերի մշտական հանձնաժողովը շատ արդյունավետ  համագործակցություն էր կառուցել Հայաստանում  մարդու իրավունքների պաշտպանի եւ պաշտպանի գրասենյակի հետ։ Հիմա, ըստ էության, մենք դառնալու ենք շատ ակտիվ գործընկերներ։ Ես վստահ եմ, որ խնդիրները, որ նաեւ այսօր ձեր որոշմամբ տրվեցին  մարդու իրավունքների հանձնաժողովին, իհարկե, նախորդ, հինգերորդ գումարման խորհրդարանի մարդու իրավունքների հանձնաժողովի ենթակայության տակ էր տեղեկատվության ոլորտը, ցավոք սրտի, այս բաժանման մեջ ես չտեսա, բայց դա չի կաշկանդելու հանձնաժողովին՝ զբաղվել նաեւ մեդիայի խնդիրներով, զբաղվել նաեւ խոսքի ազատության խնդիրներով, որովհետեւ դա նույնպես մարդու իրավունք է՝ ստանալ անաչառ տեղեկատվություն, նաեւ մեր տեղեկատվական դաշտն իսկապես ազատել եւ մաքրել տարատեսակ սիմբիոզներից, որոնք, ուղղակիորեն, անհասկանալի ինչ-որ մի սուբյեկտը փորձ է արվում ներկայացվել որպես մամուլի միջոց, որպես լրատվամիջոց։

Այստեղ ինձ ոգեւորում է, որ այս նոր՝ յոթերորդ գումարման խորհրդարանում մեծ է լրագրողների ներկայությունը։ Անգամ այսպիսի մի նախաձեռնություն կփորձենք մեր գործընկերների հետ նախաձեռնել։ Իմ շատ հարգարժան գործընկեր Թագուհի Թովմասյանի հետ նախնական քննարկում ունեցել ենք, ոչ ֆորմալ, լրագրողական ֆրակցիա կստեղծենք։ Այն բոլոր խնդիրները, որ այսօր, իսկապես, խոսքի ազատության, մամուլի, սոցիալական ցանցերում այդ ագրեսիայի, այդ կոպիտ, ատելության խոսքի, քարոզի հետ կապված, եւ ինչը որ հնարավոր է օրենսդրորեն կարգավորել, շատ զգույշ, շատ նուրբ, որպեսզի չվնասենք խոսքի ազատությունը, մենք կփորձենք այդ ամենն անել, հատկապես, որ հիմա նաեւ ԵԽ-ի խորհրդարանական վեհաժողովի օրակարգում, մամուլի, մեդիայի հանձնաժողովում քննարկվում են արդեն նմանատիպ մի քանի օրենքներ։ Դա, իսկապես, լրջագույն խնդիր է։ Մենք կփորձենք այդ օրենքները բերել, ներկայացնել ձեզ եւ տեսնել, թե ինչը կարող է այդ օրենքներից, մեր ազգային խորհրդարանի համար լինել ընդունելի։

Շատ կարեւոր է, որ արհմիությունները եւս մտնում են հանձնաժողովի տիրույթում։ Մենք այստեղ աշխատողի իրավունքների պաշտպանության հետ կապված՝ լրջագույն խնդիր ունենք։  Արհմիություններ Հայաստանում, որպես այդպիսին, գործուն կառույցներ չկան։ Մենք պետք է սա սկսենք զրոյից. պաշտպանել աշխատող մարդու իրավունքը եւ գործատուի եւ աշխատողի ճշգրիտ հարաբերություններ սահմանել։

Եթե ես հիմա փորձեմ թվարկել բոլոր այն ոլորտները, որտեղ ես տեսնում եմ մարդու իրավունքի ոտնահարում, կամ տեսնում եմ խնդիր կամ մտահոգություն, մենք այսօր այստեղից տուն չենք գնա, եւ վաղն էլ այս քննարկումները չեն ավարտվի:

Ես այսքանով կավարտեմ այն, ինչ ցանկանում էի ասել, համենայնդեպս, դրա շատ փոքր մասը։ Եթե կլինեն հարցեր, ես կփորձեմ հարցերով լրացնել այն, ինչ չկարողացա ասել։ Շնորհակալ եմ:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Զոհրաբյան։ Հարցերի համար՝ հերթագրում։ Հերթագրվել է 13 պատգամավոր, ինչպես տեսնում ենք, ոլորտի հետ կապված հետաքրքրությունը բավականաչափ մեծ է։ Առաջին հարցի իրավունքը Մարիա Կարապետյանինն է։

Մ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Տիկին Զոհրաբյան, շնորհավորում եմ թեկնածության կապակցությամբ եւ շնորհակալություն հրաշալի ելույթի համար։ Բոլոր շեշտադրումները կիսում եմ, հատկապես՝ փակ հաստատություններում մարդու իրավունքների պաշտպանության, ՀԿ-ների հետ համագործակցության տեսանկյունից եւ մնացած բոլոր առումներով։

Ես հարց ու պատասխանի հնարավորությունը դիտարկում եմ որպես հնարավորություն՝ արժեքների եւ աշխատելաոճի՝ հանձնաժողովում համաձայնության հնարավորություն։ Քանի որ հավանականությունը մեծ է, որ նույն հանձնաժողովում ենք աշխատելու, հարցս հետեւյալ կերպ եմ ուզում ձեզ ուղղել։

Երեւանի ավագանու ընտրությունների ժամանակ սոցիալական ցանցերում վիրավորական եւ նույնիսկ սպառնալիքներ պարունակող հաղորդագրություններ էին ձեզ ուղարկել։ Ես միանշանակ, աներկբա դատապարտում եմ նման վարքը, որը նաեւ հակաօրինական է, սակայն ձեր հանրային ելույթներից մեկի ժամանակ դուք վկայակոչեցիք քաղաքացու, մարդու օրինակելի վարք, այն է՝ հանդես գալ սեփական անունից եւ իր անձի անունից։ Սա արեցիք՝ վկայակոչելով նման վարքը որպես տղամարդուն վայել վարք։ Ես կարծում եմ, որ սա նսեմացնում է կանանց արժանապատվությունը։ Համոզված եմ, որ դուք նման մտադրություն չեք ունեցել՝ նման կերպ ձեւակերպելով ձեր խոսքը։

Այս դահլիճում երեկ եւ այսօր շեշտվեց, որ կանանց եւ տղամարդկանց իրավահավասարության տեսանկյունից օրենսդրական բացեր չկան, ես կասեի, որ գրեթե չկան, եւ մեր հիմնական աշխատանքը կայանալու է օրենսդրության եւ իրականության միջեւ համապատասխանությունն  ապահովելու մեջ։  Այստեղ մարդու իրավունքներով զբաղվող քաղաքական գործչի դերը շատ կարեւոր է՝ իր հանրային խոսքում միշտ բարձր մակարդակի վրա պահել այն։

Դուք նաեւ սուր քաղաքական խոսք ունեցող քաղաքական գործիչ եք։ Արդյո՞ք ապագայում պատրաստվում եք ձեր նոր դերում բարձր պահել այդ նշաձողը, եւ նման սայթաքումներ, ներեցեք, ես դա որակում եմ որպես  սայթաքում, տալու դեպքում անմիջապես շտկել իրադրությունը։

Ն.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ

-Ինձ շատ բանում կարելի է մեղադրել, բայց որ ես երբեւէ նսեմացնեմ կնոջ դերը ու դրանում ինձ մեղադրել, իմ շատ հարգելի տիկին Կարապետյան, կարծում եմ, որ չի կարելի։ Ես ամեն ինչ արել եմ, ընդհանրապես, որ  կնոջ դերակատարությունը թե՛ հանրային, թե՛ քաղաքական դաշտում լինի բարձր։

Միանշանակ կիսում եմ ձեր տեսակետը, որ այսօր կանանց եւ տղամարդկանց իրավահավասարության օրենսդրական հարթակում մենք, կարծես թե, բացեր չունենք, բայց կիրարկման հարցում, հանրային ընկալման հարցում, մեր մենթալիտետի ընկալման հարցում մենք շատ լրջագույն խնդիրներ ունենք։ Ես շատ ուրախ կլինեմ տեսնել ձեզ հանձնաժողովում, եթե, իհարկե, ստանամ ձեր վստահության քվեն։ Կարծում եմ, որ դուք այդ հանձնաժողովին իսկապես մեծ օգուտ կտաք, որպեսզի փորձենք հանրային ընկալման մեջ ստերեոտիպեր ջարդել։ Դա շատ կարեւոր է լինելու: Ամենածանր բանը ստերեոտիպեր ջարդելն է, որովհետեւ ինչ-որ ներքին ընդվզում լինում է տարատեսակ ստերետիպեր ջարդելու մեջ։ Ուստի, այդ ամենը պետք է անել շատ զգույշ, այդ ամենը պետք է անել շատ ճշգրիտ, որպեսզի արժեքային այն համակարգը, որ մենք ունենք, մեր ընտանիքը, մեր արժեքային համակարգերը չվնասվեն։ Մեր պրոբլեմը երբեւէ չի եղել լավ օրենք ունենալը, մենք վատ օրենքներ չունենք։ Մեր պրոբլեմը եղել է, այո, հենց օրենքի կիրարկումը, երբ որ օրենքը կամ չի կիրարկվել, կամ այլ կերպ է կիրարկվել, կամ ընդհանրապես չի կիրարկվել։

Նոր օրինակ բերեցի՝ «Ընտանիքում բռնության կանխարգելման մասին» օրենքը։ Ես ցավում եմ, որ այսօր բռնությունը հայ ընտանիքներում շարունակվում է, իսկ ես ունեմ շատ ցավալի վիճակագրություն, թե լատենտ բռնությունն ընտանիքներում, երբ որ կինն այդ մասին չի բարձրաձայնում, որովհետեւ մեր մենթալիտետն այդպիսի կնոջ հանդեպ, երբեմն նաեւ ընդգծված բացասական վերաբերմունք ունի, այդ լատենտ բռնությունն ինչքան մեծ է ընտանիքներում կանանց եւ երեխաների հանդեպ: Ես բաց եմ համագործակցության համար՝ որպես պատգամավոր՝ առաջին հերթին։ Ես կարծում եմ, որ մենք արդյունավետ կհամագործակցենք։

Ինչ վերաբերում է սոցիալական մեդիայում ատելության քարոզին, դուք ճիշտ եք, որպես քաղաքապետի թեկնածու ես զգացել եմ այդ շատ տգեղ, շատ գռեհիկ, շատ ցածրորակ, թիրախավորված ատելության քարոզը, բայց այսպիսի մի հայտնի խոսք կա. «ինչը մեզ չի սպանում, այդ ամենը մեզ ուժեղացնում է»։ Այնպես որ, ես պատահական չնշեցի, որ, այո, մենք այստեղ կարգավորումների խնդիր ունենք, ինչը հնարավոր է լինելու կարգավորել օրենքով, մենք այդ ամենը փորձելու ենք կարգավորել, ինչի ճանապարհով, ի դեպ, հիմա գնում է Գերմանիան։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի իրավունքը պրն Բաղդասարյանինն է։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Տիկին Զոհրաբյան, ձեր ելույթում շատ իրավացի նշեցիք որոշակի հանգամանքներ։ Ուզում եմ հարցս կարճ ձեւակերպել, եւ հույս ունեմ լսել ձեր անկեղծ պատասխանը։

Տեսեք, երբ մարդու իրավունքները խախտվում են, ամենաարդյունավետ միջոցն է դիմել դատարան՝ այդ իրավունքները վերականգնելու համար: Բայց երբ մարդու իրավունքների պաշտպանվածության մակարդակը բարձր է, եւ արտադատարանական մեխանիզմները գործուն աշխատում են, դատարան դիմումները քչանում են։ Այսինքն՝ մարդը կարողանում է իր իրավունքները պաշտպանել ավելի արդյունավետ, առանց դատարան դիմելու, արտադատարանական գործիքները կիրառելով։

Հետագայում մենք կաշխատենք միասին եւ կփորձենք յուրաքանչյուր խնդիր բացահայտել եւ կոնկրետ լուծումներ տալ։

Դուք՝ որպես ապագա այդ հանձնաժողովի նախագահ, գո՞հ եք ՀՀ-ում մարդու իրավունքների պաշտպանվածության մակարդակից եւ մարդու իրավունքների պաշտպանի գործունեությունից, որին, եթե չեմ սխալվում, դուք էլ եք կողմ քվեարկել այն ժամանակ։

Ն.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ

-Մարդու իրավունքների պաշտպանվածության մակարդակից, իհարկե, գոհ չեմ։ Ես կարող եմ հիմա ձեզ տրամադրել մի քանի տասնյակ նամակներ, որ քաղաքացին դիմում է ինձ՝ որպես պատգամավոր, եւ չկա նամակ, որը ես անպատասխան չթողնեմ։ Ես հարցնում եմ. բայց սա դատարանի գործառույթ է, ինչո՞ւ չեք դիմում դատարան, եւ պատասխանը մեկն է. որովհետեւ մեր դատական համակարգին մենք չենք վստահում։

Այո, քաղաքացին պաշտպանված չէ, որովհետեւ նախկին  Հայաստանում, եւ տասնյակ, հարյուրավոր նամակներ կային, մարդիկ վախենում էին դիմել դատարան, որովհետեւ ասում էին՝ եթե մեր դատական համակարգին դիմենք, անմեղին կպատժեն, իսկ մեղավորը կհայտնվի ազատության մեջ։

Ինչ վերաբերում է օմբուդսմենի աշխատանքին, անկեղծ ասած, ես, կոնկրետ իմ հանձնաժողովը, որ ես գլխավորել եմ, եվրոպական ինտեգրման, Արման Թաթոյանի հետ մենք աշխատել ենք բավականին արդյունավետ։ Մենք մի քանի ծրագրերի շուրջ ենք աշխատել։ Դա քրեակատարողական հիմնարկներում կալանավորներին բուժծառայություն մատուցելն է եղել։ Դա նախնական կալանքի պահպանման խայտառակ վայրերն են եղել։

Ընդհանրապես, սա մի մեծ խնդիր է, որտեղ մենք պարբերաբար մոնիտորինգ ենք արել։  Նուբարաշեն  քրեակատարողական հիմնարկն ընդհանրապես պետք է փակվի, որովհետեւ դա Օսվենցիմից վատ է, այնտեղ ուղղակի մտնել հնարավոր չէ, հատկապես հիմա, երբ համաներումից հետո բեռնաթափված են քրեակատարողական հիմնարկները։ Մենք կարող ենք, նաեւ ես կդիմեմ խորհրդարանին, որ այդ նախաձեռնությամբ հանդես գա, փակել Նուբարաշենը, այն վերանորոգել, վերակազմավորել։ Այնտեղ չի աշխատում օդափոխման համակարգը, ջրահեռացման համակարգը, ոչինչ չի աշխատում։ Նախնական կալանքի պահպանման խցերն ուղղակի աղետ են։

Իհարկե, մենք փորձել ենք օմբուդսմենի հետ, լուծել այն խնդիրները, որոնք հնարավոր է եղել լուծել մեր սակավ ինստրումենտներով, սակավ գործիքներով։

Կարծում եմ, որ ձեր օգնությամբ մենք շատ ավելի արդյունավետ կաշխատենք։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքման կարիք կա՞: Համեցեք։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Ուղղակի իմ առաջարկությունն եմ ուզում ասել. ոչ թե փակենք, այլ թանգարանի վերածենք։ Այս միտքը վաղուց ունեի մոտս, հետագայում կկիսվեմ։

Ն.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ

-Գիտեք, շատ հետաքրքիր առաջարկ է։ Մի 20 օր առաջ, մոտ 1 ամիս առաջ ես Գորիս քրեակատարողական հիմնարկում էի, գիտեք, եթե չեմ սխալվում, 1810 թվին ստեղծված կառույց է, որը հետագայում փոխվել է, քրեակատարողական հիմնարկի ձիանոցն է եղել։

Ես այնտեղ հնչեցրի առաջարկ, որ Գորիսի  քրեակատարողական հիմնարկը ֆանտաստիկ թանգարան կարող է լինել։ Նուբարաշենի դեպքում եւս կմիանամ ձեր առաջարկին: Շնորհակալ եմ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի իրավունքը Սարգիս Խանդանյանինն է։

Ս.ԽԱՆԴԱՆՅԱՆ

-Տիկին Զոհրաբյան, նախ՝ ձեզ համար լավ նորություն ունեմ: Ոչ միայն խորհրդարանում են լրագրողները շատ ներկայացված, այլ, հավանաբար, մարդու իրավունքների եւ հանրային հարցերի հանձնաժողովում կլինեն բավականին լրագրողներ, առնվազն՝ մեր խմբակցությունից։

Հարցս վերաբերում է մարդու իրավունքների ազգային ռազմավարությանը։ Այս ռազմավարությունը վերջին անգամ Հայաստանում մշակվել է 2012 թվականին, եւ դրանից բխող 2 գործողությունների ծրագիր  է եղել։ Վերջինը 2017-19 թվականներին գործողն է։

Ըստ ձեզ՝ որքանո՞վ է 7 տարվա վաղեմություն ունեցող  այս ռազմավարությունն արդիական եւ համապարփակ՝ հաշվի առնելով վերջին տարիներին տեղի ունեցած փոփոխությունները, եւ արդյո՞ք նոր ռազմավարության մշակման կարիք կա, թե՞ ոչ։ Ո՞րն է լինելու այս հանձնաժողովի գործառույթն այդ ռազմավարությունն իրացնելու կամ նոր ռազմավարություն մշակելու գործում։

Ն.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ

-Շատ կարեւոր հարց եք բարձրացնում։ Ընդհանրապես, մեր ԱԱ ռազմավարությունը, ինչպես նաեւ իրավացիորեն նշեց իմ գործընկերը, 2007 թվականին ընդունված եւ դրանից հետո ընդհանրապես մոռացված, դարակներում դրված՝ այսօր  լրջագույն փոփոխության  անհրաժեշտություն ունի նշյալ ռազմավարությունը եւս։ Դրույթներ կան, առաջարկներ կան, որ մենք նախապատրաստել ենք՝ հանձնաժողովում քննարկելու։ Այն մեր հանձնաժողովի նիստերի առաջին հարցերից մեկն է լինելու։

Ես հիմա  չեմ ցանկանում իրադարձություններից առաջ ընկնել։ Ամեն դեպքում անկախ ամեն ինչից՝ ինքս ինձ տեսնում եմ այդ հանձնաժողովի անդամ։ Ինքս պատրաստվելու եմ ներկայացնել  առաջարկություն՝ մարդու իրավունքների ռազմավարությունը եթե ոչ արմատապես փոխելու, որովհետեւ ես կարծում եմ, որ արմատական, ռադիկալ փոփոխության կարիք չկա, բայց լրամշակելու եւ լրացնելու մի քանի կարեւոր դրույթներով, հաշվի առնելով նաեւ վերջին տարիների փոփոխությունը, հաշվի առնելով միջազգային մի շարք պայմանագրեր, որոնք մենք վավերացրել  ենք, որոնց մենք միացել ենք եւ որոնք պետք է անպայմանորեն իրենց անդրադարձն ունենան  ռազմավարության մեջ։

Ես շատ ուրախ եմ, որ լրագրողները կլինեն հանձնաժողովում։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Խանդանյան, արձագանքելու կարիք չկա՞։ Հաջորդ հարցի իրավունքը Լուսինե Բադալյանինն է։

Լ.ԲԱԴԱԼՅԱՆ

-Նախ՝ շնորհավորում եմ ձեզ, տիկին Զոհրաբյան, վստահ եմ, որ հրաշալի ղեկավարելու եք հենց այս հանձնաժողովը։ Երկու հարց ունեմ՝ մի թեթեւ հարց եւ մի ծանր հարց։ Սկսենք թեթեւից։

Քիչ առաջ դուք նշեցիք սոցիալական մեդիայում ատելության քարոզի մասին։ Մեր հասարակության մեջ բոլորը գիտեն այդ բառակապակցությունը՝ մարդու իրավունքներ, բայց տեղեկատվության լուրջ պակաս  կա։ Այսինքն՝ ոսկե կանոնը, որ քո իրավունքները վերջանում են այնտեղ, որտեղ որ սկսվում են իմ իրավունքները, դա բացարձակապես չի պահպանվում։ Մեր հասարակությունն իրազեկ չի ու դրա պատճառով էլ հիմնականում ատելության քարոզն է։ Մենք ունենք տեղեկատվության բարձրացման խնդիր։

Արդյո՞ք թե՛ այդ ռազմավարության, որ քիչ առաջ իմ գործընկերը նշեց, թե՛ ձեր գործունեության արդյունքում պետք է փորձեք բարձրացնել այդ տեղեկատվությունը։ Եթե ուզում եք, այս հարցին պատասխանեք, արձագանքի ժամանակ կշարունակեմ:

Ն.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ

-Շատ կարեւոր հարց եք բարձրացնում։ Երբ որպես եվրոպական ինտեգրման  հանձնաժողովի նախագահ՝ ԵՄ հարգարժան դեսպանների հետ պարբերաբար մենք քննարկում էինք, թե ինչու բոլոր սոցիոլոգիական հարցումներում, թե ինչ է եվրոպական արժեքը, շատ խեղաթյուրված պատասխաններ ենք ստանում, որոնք բացարձակապես  հեռու են իրականությունից, եւ իրենք չէին հասկանում, ես իրենց բացատրում էի, որ դուք եք մեղավոր, որովհետեւ դուք չեք կարողանում իրազեկել, ճիշտ իրազեկել հանրությանը, թե ինչ է ստանալու ՀՀ քաղաքացին կամ ընտանիքը, օրինակ՝ SEPA-ի վավերացումից, կամ ինչ են նշանակում այդ արժեքները։

Ես հիմա չասեմ, թե սոցիոլոգիական այդ հարցումները, որոնք իմ ձեռքի տակ են, թե շատ դեպքերում  հանրությունը եվրոպական արժեք ասելով՝ միայն եւ բացառապես ինչ էր հասկանում։ Միանշանակ, իրավացի եք, կա իրազեկության պակասի խնդիր։ Այո, եթե դու չգիտես քո իրավունքը, դու չես կարող խոսել կամ ակնկալել քո իրավունքի պաշտպանությունը։

Պատահական չէ, որ ես նշեցի, որ հանձնաժողովի աշխատանքը 2 կարեւոր  ֆորմուլայի վրա է հիմնված լինելու. քո իրավունքը պաշտպանելու համար այդ իրավունքը պետք է իմանաս եւ երկրորդ՝ հավասար իրավունքներ բոլորին, եւ որեւէ մեկը, ոչ մեկը չի ունենալու հատուկ արտոնություն։ Սա է մարդու իրավունքների ՝ըստ իս, ոսկե կանոնը։ Մենք փորձելու ենք այստեղ... Եթե ես հիմա մտաբերեմ, թե այսօր մարդու իրավունքներով զբաղվող քանի ՀԿ ունի, երեւի մի քանի հարյուր, մոտավորապես, որոնցից շատերի հետ ես աշխատել եմ նաեւ որպես եվրոպական ինտեգրման  հանձնաժողովի նախագահ։ Մենք ստեղծելու ենք հարթակ, մենք օգտագործելու ենք խորհրդարանական, հանրային լսումների հարթակը։  Հանրային լսումները դառնալու են մեր ամենակարեւոր գործիքներից մեկը, որովհետեւ հանրային հնչեղության հարց ցանկացած ուղղակիորեն առնչվելու է մարդու իրավունքներին։ Հանրային լսումն իրազեկման կարեւորագույն գործիքներից մեկն է լինելու, որը, հարգարժան տիկին Բադալյան, մենք անպայմանորեն օգտագործելու ենք։

Հիմա՝ ծանր հարցը։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքման կարիք կա՞։ Համեցեք, տիկին Բադալյան։

Լ.ԲԱԴԱԼՅԱՆ

-Հենց արձագանքման համար թողել էի երկրորդ հարցը։ Դուք նաեւ խոսեցիք եվրոպական ստանդարտներին համապատասխանեցնելու մասին, եւ քիչ առաջ եվրոպական արժեքների  թյուրըմբռնման մասին ձեր նախորդ խոսքից ես հասկացա, որ նախկինում հիմնականում հանձնաժողովը զբաղվել է, իր աշխատանքները կենտրոնացրել է կալանավայրերում, հոգեբուժարաններում եւ մանկատներում գտնվող մարդկանց իրավունքների համար, մասամբ անդրադարձել է հաշմանդամություն ունեցող անձանց, եւ ավելի քիչ՝ մնացած խնդիրներին։

Հիմա՝ ծանր՝ ի՞նչ առումով։ Խոսեցիք ազգային մենթալիտետի անհամապատասխանության, եվրոպական ստանդարտների եւ ստերետիպեր կոտրելու մասին։ Հիմա այս ամենի ընդհանուր կոնտեքստում այստեղ ուզում եմ ավելացնել, որքան էլ ուզենանք խուսափել, բայց սեռական փոքրամասնությունները եւս ապրում են ՀՀ-ում եւ նրանք էլ ունեն հավասարապես այդ իրավունքներից օգտվելու անհրաժեշտություն։

Այս հարցով ձեր ուշադրությունը կենտրոնանալո՞ւ է նաեւ այդ թիրախային խմբերի վրա։

Ն.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ

-Հարգարժան տիկին Բադալյան, հանձնաժողովի աշխատանքները շատ լայն են եղել, հանձնաժողովը հիմնավորապես զբաղվել է SEPA-ի համաձայնագրով, նաեւ գլխադասային է եղել, երբ խորհրդարանը վավերացնում էր Հայաստան-ԵՄ համընդգրկուն SEPA-ի համաձայնագիրը։

Ինչ վերաբերում է տարբեր փոքրամասնություններին, յուրաքանչյուր ոք, այդ թվում՝  ձեր նշած խավն ունի իրավունք։ Եթե իրենք կդիմեն հանձնաժողով, ձեզ հետ միասին մենք կքննարկենք ցանկացած հարց, որովհետեւ, ես կրկնում եմ, յուրաքանչյուր ոք ունի իր իրավունքը եւ յուրաքանչյուր ոք ունի պաշտպանված լինելու իրավունք։ Շնորհակալ եմ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարգելի տիկին Զոհրաբյան, ժամանակը սպառվեց: Հարցի քննարկումը կշարունակենք վաղը, առավոտյան ժամը 10։00-ին։ Նիստն ավարտվեց։




ԱԺ Նախագահ  |  Պատգամավորներ|  ԱԺ խորհուրդ  |  Հանձնաժողովներ  |  Խմբակցություններ  |  Աշխատակազմ
Օրենսդրություն  |   Նախագծեր  |  Նիստեր  |   Լուրեր  |  Արտաքին հարաբերություններ   |  Գրադարան  |  Ընտրողների հետ կապեր  |  Հղումներ  |  RSS