National Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.amNational Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.am
HOME | MAIL | SITEMAP
ArmenianRussianEnglishFrench
Արխիվ
05.03.2019

Երկ Երք Չրք Հնգ Ուր Շբթ Կիր
01 02 03
04 05 06 07 08 09 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31
 
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎ
ՅՈԹԵՐՈՐԴ ԳՈՒՄԱՐՄԱՆ ԵՐԿՐՈՐԴ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆ

ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ N 1

05 մարտի 2019

Ժամը 10:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԱԼԵՆ ՍԻՄՈՆՅԱՆԸ
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի գործընկերներ: Խնդրում եմ տեղադրել քարտերը եւ նախապատրաստվել գրանցման: Գրանցում։

Գրանցվել է 92 պատգամավոր, քվորում կա, կարող ենք սկսել նիստը։

Հարգելի գործընկերներ, Ազգային ժողովի յոթերորդ գումարման երկրորդ նստաշրջանը հայտարարում եմ բացված:

ՀՆՉՈՒՄ  Է ՕՐՀՆԵՐԳԸ

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, մինչ նիստը սկսելն առաջարկում եմ շնորհավորել պատգամավոր Հովհաննես Հովհաննիսյանին ծննդյան կապակցությամբ։ Պրն Հովհաննիսյան, շնորհավորում ենք։

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ազգային ժողովի յոթերորդ գումարման երկրորդ նստաշրջանի օրակարգի նախագիծը ներկայացնելու համար ձայնը տրվում է Ազգային ժողովի նախագահ Արարատ Միրզոյանին: Խնդրեմ, պրն Միրզոյան։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ներկայացնում եմ Ազգային ժողովի յոթերորդ գումարման երկրորդ նստաշրջանի օրակարգի նախագիծը։ Այն բաղկացած է երեք մասից։ Առաջին մասում ընդգրկված են պարտադիր քննարկման ենթակա հարցերը: Այս հարցերը երկուսն են եւ ընդգրկվում են մեր նստաշրջանի օրակարգ առանց քվեարկության։

Նախագծի երկրորդ բաժնում եւս երկու հարց է, երկու օրենքի նախագիծ, որոնք ստացել են գլխադասային հանձնաժողովի դրական եզրակացությունը։ Հետեւաբար, այս հարցերը եւս ընդգրկվում են նստաշրջանի օրակարգ առանց քվեարկության։

Նախագծի երրորդ բաժնում ներառված են երեք հարցեր, երեք օրենքի նախագծեր։ Այս հարցերը ստացել են գլխադասային հանձնաժողովների բացասական եզրակացությունները։ Հետեւաբար, նստաշրջանի օրակարգում ներառելու հարցը պետք է որոշենք մենք՝ քվեարկությամբ, յուրաքանչյուրի դեպքում՝ առանձին-առանձին քվեարկություններով։

 Այս օրենքի նախագծերը հետեւյալն են.

1.Ազգային ժողովի պատգամավորներ Գեւորգ Պետրոսյանի, Նորա Առուստամյանի, Վարդան Ղուկասյանի, Արթուր Գրիգորյանի եւ Հրանտ Մադաթյանի կողմից ներկայացված «Արհեստակցական միությունների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը։

2.«Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության ներկայացրած «Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը։

3.ԱԺ պատգամավոր Նաիրա Զոհրաբյանի ներկայացրած «Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը։

Նշեցի արդեն, օրակարգ ընդգրկելու համար այս հարցերը պետք է քվեարկենք առանձին-առանձին:

Հիշեցնեմ, որ բացասական եզրակացություն ստացած նախագիծը քննարկելիս երեքական րոպե տեւողությամբ ելույթի իրավունք ունեն նախագծերի հեղինակները եւ գլխադասային հանձնաժողովի ներկայացուցիչը, որից հետո արդեն կլինի քվեարկությանը:

Նաեւ ուզում եմ անդրադառնալ մեկ հարցի. ԶԼՄ-ներում անդրադարձ եղավ այն մասին, եւ գուցե ձեզ մոտ էլ հարցեր ծագեն այս մասին, որ մեր նստաշրջանի օրակարգը շատ հագեցած չի։

Ես ուզում եմ ասել, որ սա բավականին օբյեկտիվ պատճառներ ունի։ Նախ եւ առաջ, նախկինում ԱԺ ընտրությունները տեղի էին ունենում մայիսին, որից հետո մինչեւ այս փուլին հասնելն ԱԺ-ն ունենում էր 2-3, հիմնականում՝ համարյա 3 ամիս ժամանակ, եւ այդ ընթացքում բավականին հարցեր էին կուտակվում, եւ օրակարգ էր հասունանում։ Այս դեպքում մենք աշխատանքները սկսել ենք մեկ ամսից մի քիչ ավելի, ընտրություններից մի քանի օր հետո, բնականաբար, մեծ ընթացք չի եղել։

Եվ երկրորդ. բազմաթիվ օրենքի նախագծեր կան, որոնք քննարկման, շրջանառության տարբեր փուլերում են, եւ ես վստահեցնում եմ, որ մենք շուտով կունենանք շատ հագեցած օրակարգ։

Այժմ, եթե օրակարգի վերաբերյալ հարցեր կան, սիրով կպատասխանեմ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Գրանցում հարցերի համար, խնդրեմ։ Գրանցվել է երկու պատգամավոր՝ Արման Բաբաջանյան։ Խնդրեմ, պրն Բաբաջանյան։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն նախագահ, պրն Միրզոյան, աջ ղեկի հետ կապված՝ ԱԺ մուտքի մոտ հավաքվել էին մեր քաղաքացիները։ Ես գիտեմ, որ կառավարությունը դրական եզրակացություն է տվել այդ 1000 եւ ավելի մեքենաների ներկրման մասով։ Քաղաքացիները սպասում են, որ մենք հրատապության կարգով կարողանանք քննարկել հարցը, թե ի՞նչ ընթացակարգում է, եւ ի՞նչ կարող ենք անել այս մասով։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Պրն Բաբաջանյան, ի՞նչ կարող ենք մենք անել. հետեւել օրենքով սահմանված ընթացակարգերին։ Օրենքի նախագիծը շրջանառության իր հերթական փուլում է, այդ փուլն ավարտվելուց հետո անմիջապես կսկսվի հաջորդ փուլը եւ կհայտնվի մեր քննարկմանը։ Իհարկե, մենք այս հարցը կարեւորում ենք, ինչպես եւ բոլոր մնացած օրենքների նախագծերը, եւ ռեժիմն էլ կորոշենք ինքներս։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքի համար, խնդրեմ։ Շնորհակալություն։

Գեւորգ Գորգիսյան։ Խնդրեմ, պրն Գորգիսյան։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Միրզոյան, մեզ բաժանված օրակարգի առաջին բաժնում երկու նախագիծ է նշված, այնինչ կայքում որեւէ տեղ չկա նշված առաջին նախագիծն այստեղ՝ ՀՀ կառավարության 2018թ. հունիսի 1-ի հ.581-Ա որոշմամբ հավանության արժանացած «ՀՀ կառավարության ծրագրի կատարման ընթացքի եւ արդյունքների մասին» զեկույցը։

Մեզ բաժանված թղթերում սա կա նշված, բայց կայքում եւ նույնիսկ խորհրդի նիստի արձանագրության մեջ ես չգտա սա։ Հիմա սա լինելո՞ւ է օրակարգում, թե՞ ոչ։ Մի հատ ճշտեք, որովհետեւ դուք չնշեցիք՝ որոնք են այդ կետում։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Այո, այո, հասկացա հարցը։ Պրն Գորգիսյան, ես խնդրում եմ երկու վերնագրերը կարդալ՝ թղթի եւ կայքի։ Խոսքը երկու տարբեր բաների մասին է՝ երկրորդ նստաշրջանի օրակարգի եւ մարտի 5-ից մեկնարկող նիստերի օրակարգի։ Ես քիչ անց արդեն նաեւ այս նիստերի օրակարգը կներկայացնեմ։

Ուրեմն, երկու հարցերից մեկը, ասացի, առաջին բաժնում պարտադիր քննարկման երկու հարց կա։ Մեկը ԿԸՀ զեկույցն է, հաղորդումը, կասեմ քիչ անց, եւ երկրորդը՝ ձեր նշածը։ Եվ ահա այդ ձեր նշածն ունի սահմանված ընթացակարգ. մեկ ամիս ժամանակ է տրվում հանձնաժողովներին, իրավունք ունեն մեկ ամսվա ընթացքում քննարկել, որից հետո մենք նոր կարող ենք անդրադառնալ այդ հարցին։ Այսինքն՝ ես հիմա ներկայացրեցի միայն նստաշրջանի օրակարգը։ Ասացի՝ առաջին բաժնում կա պարտադիր քննարկման ենթակա երկու հարց, որից մեկը ձեր ասածն է։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագա՞նք։ Շնորհակալություն, հարցերն ավարտվեցին։

Ձայնը տրվում է ԱԺ նախագահ Արարատ Միրզոյանին։ Խնդրեմ, պրն Միրզոյան։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ես հիմա կներկայացնեմ արդեն մարտի 5-ից գումարվող նիստերի օրակարգը։

Այսպես, օրակարգի նախագծի առաջին բաժնում ներառված է պարտադիր քննարկման ենթակա մեկ հարց՝ «Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի 2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ի արտահերթ ընտրությունների մասին» Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի գործունեության վերաբերյալ հաղորդումը, որը հերթական նիստերի օրակարգում ընդգրկվում է առանց քվեարկության:

Երկրորդ բաժնում ընդգրկված է երկու հարց. «Լուսավոր Հայաստան խմբակցության ներկայացրած «Սահմանված կարգի խախտմամբ պարտադիր զինվորական ծառայություն չանցած քաղաքացիների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին եւ Տիգրան Ուրիխանյանի կողմից ներկայացված «Կրթության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին օրենքների նախագծերը:

Տեղեկացնեմ, որ Ազգային ժողովի խորհուրդը մարտի 4-ի իր նիստում քննարկել է այս բաժնում նախագծերի ընդգրկման, դրանց քննարկման հաջորդականության հետ կապված առաջարկները եւ քվեարկությամբ հաստատել է դրանք:

Ըստ այդմ՝ Ազգային ժողովի խորհրդի որոշմամբ՝ «Սահմանված կարգի խախտմամբ պարտադիր զինվորական ծառայություն չանցած քաղաքացիների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» եւ «Կրթության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի քննարկման տեւողությունը սահմանվել է մինչեւ 2 ժամ:

Պաշտպանության եւ անվտանգության հարցերի մշտական հանձնաժողովն առաջարկել է «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից ներկայացված «Սահմանված կարգի խախտմամբ պարտադիր զինվորական ծառայություն չանցած քաղաքացիների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը քննարկել հատուկ ընթացակարգով՝ նախագծերի փաթեթների երկրորդ ընթերցմամբ քննարկումը կազմակերպել առաջին ընթերցմամբ ընդունելուց հետո 24 ժամվա ընթացքում: Շնորհակալություն։

Ես քիչ առաջ ասացի, նշեցի, հարգելի գործընկերներ, որ նստաշրջանի երրորդ բաժնում ընդգրկված եւ գլխադասային հանձնաժողովների կողմից բացասական եզրակացություն ստացած նախագծերը պետք է քննարկենք, ըստ այդմ՝ 3-ական րոպե խոսելու, ներկայացնելու հնարավորություն ունեն հեղինակները եւ գլխադասային հանձնաժողովների ներկայացուցիչները։

Եվ ահա, ներողություն, ձայնը տրվում է «Արհեստակցական միությունների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի համահեղինակ Գեւորգ Պետրոսյանին։ Համեցեք, պրն Պետրոսյան։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Հարգարժան նախագահող, հարգելի գործընկերներ, շատ հակիրճ ասեմ, թե ինչի մասին է եղել խոսքը։

Նախագծի նպատակն այն է եղել, որ Հայաստանում, վերջապես, ունենանք անկախ արհեստակցական միություններ։ Իսկ անկախ  արհեստակցական միություններ ունենալը ոչ թե իմ ինչ-որ ցանկությունն է, որը հետաքրքրում է քչերին, այլ մեր ցանկությունն է, որը հետաքրքրում է Հայաստանի հարյուր հազարավոր աշխատողների, ովքեր առ այսօր, թող ներվի ասել, բայց ստրկական վիճակում են գտնվում գործատուների մոտ: Հիմա ի՞նչն է պատճառը, որ Ազգային ժողովն այս էլ որերորդ անգամ չի ցանկանում ունենալ անկախ արհեստակցական միություն։ Բայց սա հարցի մասնագիտական կողմն է։

Ես ուզում եմ արտահայտվել նաեւ ոչ մասնագիտական կողմի վերաբերյալ եւ իմ անհամաձայնությունը հայտնել մեր հարգարժան գործընկեր պատգամավորներից մեկի արարմունքի կապակցությամբ, մասնավորապես, պրն Արեն Մկրտչյանի մասին է խոսքը։ Հանձնաժողովի նիստին գալ ուշացումով, չլսել իմ զեկույցը, որեւէ բառ չարտասանել, չասել նախագծի վերաբերյալ, բայց դրսում հելնել, հարցազրույց տալ ու ասել, թե այս նախագծի իմաստն աշխատողներին տոտալ վերահսկողության ներքո պահելն է:

Ես ուսումնասիրել եմ պրն Մկրտչյանի կենսագրությունը, ինքը 26 տարեկան է, իսկ ես 23 տարի Պետական համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետում դասավանդում եմ, 23 տարի զբաղվել եմ աշխատողների իրավունքների դատական պաշտպանությամբ, ու էդ ո՞նց եղավ, որ ես հելա, աշխատողների շահերը տոտալ վերահսկողության ներքո դնելու նախագիծ հեղինակեցի։

Մենք այստեղ անընդհատ խոսում ենք, նաեւ վարչապետի կողմից է անընդհատ շեշտվում սիրո, համերաշխության, հանդուրժողականության, սա՞ է հանդուրժողականության մթնոլորտը՝ չմասնակցել նիստին, որեւէ բառ չասել, ավելի ճիշտ՝ կեսից մասնակցել, դուրս գալ, դրսում ապատեղեկատվություն տարածել, թե «Բարգավաճ Հայաստան»-ի ներկայացրած նախագիծն ուղղված է աշխատողների շահերի դեմ։

Եկեք հարգանքով վերաբերենք իրար, եկեք լրջորեն վերաբերենք մեր կարգավիճակին, եւ եթե կա ասելիք, հարգելի պրն Մկրտչյան, ես ձեզ հրապարակային հրավիրում եմ բանավեճի, դուք ասում եք՝ ես իմ ասածն ասել եմ, չեմ գալիս բանավեճի։ Սա՞ է հանդուրժողականության մթնոլորտը։

Այնուամենայնիվ, եբ ձեզ հարգում եմ եւ հորդորում եմ լրջորեն մոտենալ խնդիրներին, առավել եւս մի խնդրի, որը շոշափում է ՀՀ-ում հարյուր հազարավոր վարձու աշխատողների շահերը։

Իմ հարգարժան գործընկերներին կոչ եմ անում կողմ լինել նախագիծն օրակարգ ընդգրկելուն, որովհետեւ կանցնի մի ժամանակահատված, եւ ժողովուրդն իրավունք կունենա մեզ մեղադրել նրանում, որ մենք հնարավորություն ունեինք, բայց կյանքի չկոչեցինք Հայաստանում, ի վերջո, անկախ արհեստակցական միություններ ստեղծելու, ունենալու գաղափարը։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այժմ ձայնը տրվում է գլխադասային՝ մարդու իրավունքների պաշտպանության եւ հանրային հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Շաքե Իսայանին։ Համեցեք, տիկին Իսայան, հանձնաժողովի կարծիքը ներկայացնելու համար։

Շ.ԻՍԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգարժան նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, ինչպես պրն Պետրոսյանն արդեն իսկ նշեց, գլխադասային հանձնաժողովը մարդու իրավունքների եւ հանրային հարցերի պաշտպանության հանձնաժողովն է, որտեղ մենք բավական բուռն քննարկում ենք ունեցել։ Ես այժմ չէի ցանկանա օրենքի փոփոխության մանրամասները ներկայացնել, ես միայն կարող եմ նշել, որ ինչ-որ տեղ համաձայն լինելով, որ գուցե արհմիությունների ոլորտում գլոբալ առումով փոփոխությունների կարիք կա, սակայն քանի դեռ այդ փոփոխությունների առաջարկը ներկայացված չէ, կարծում եմ՝ սա չենք կարող համարել տեղային լուծում։ Սա շատ ճիշտ եւ այս պահին արդիական խնդիր է, քանի որ այս փոփոխությամբ լուծվելու է արհմիությունների անկախության եւ արհմիությունների հանդեպ հասարակության վստահության բարձրացման համար։

Ես կցանկանայի նաեւ նշել, որ այս նախագիծը ներկայացված է եղել նաեւ նախորդ՝ 6-րդ գումարման Աժ-ում, որտեղ կրկին, ճիշտ նույն հիմնավորմամբ, կառավարությունը մերժել էր, սակայն խորհրդարանում հանձնաժողովը դրական եզրակացություն էր տվել, եւ առաջին ընթերցմամբ անցել էր։ Կարծում եմ՝ այժմ եւս գնդակն ավելի քան խորհրդարանի դաշտում է, եւ հարգելի գործընկերներ, դուք կընձեռեք հնարավորություն՝ այս օրենքի նախագիծն այս դահլիճում մանրամասն քննարկելու եւ նոր, վերջնական որոշում կայացնելու համար։

 Հանձնաժողովում, չնայած ԲՀԿ եւ ԼՀԿ ներկայացուցիչների կողմ քվեարկությանը, ձայների մեծամասնությամբ հանձնաժողովը տվել է բացասական եզրակացություն։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Եվ այսպես, քվեարկության է դրվում...

Վարման կարգով, խնդրեմ, Սարգիս Խանդանյան։

Ս.ԽԱՆԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հանձնաժողովը, ինչպես նշվեց, բացասական եզրակացություն է տվել նախագծին, եւ ես կխնդրեմ մեր գործընկերներին հետայսու հանձնաժողովի տեսանկյունը ներկայացնելիս ներկայացնել հանձնաժողովի տեսանկյունը եւ ոչ թե սեփական կարծիքը կամ քաղաքական ուժերի կարծիքը։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։

Եվ այսպես, քվեարկության է դրվում «Արհեստակցական միությունների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը 7-րդ գումարման երկրորդ նստաշրջանի օրակարգում ընդգրկելու մասին» հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 36
Դեմ՝   53
Ձեռնպահ՝ 3

Խնդրում եմ գրանցել, հա՞։

Որոշումը չի ընդունվել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այժմ ձայնը տրվում է «ՀՀ քրեական օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագծի հիմնական զեկուցող Տարոն Սիմոնյանին։ Համեցեք, պրն Սիմոնյան։

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Բարի լույս, հարգելի գործընկերներ։ Ինչպես գիտեք, «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունը հանդես է եկել օրենսդրական նախաձեռնությամբ, համաձայն որի՝ առաջարկվում է Քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածը լրացնել 3.1 մասով եւ այնտեղ նման կարգավորում մտցնել. «ՀՀ Քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» 2004թ. հունիսի 9-ի օրենքն ուժի մեջ մտնելու օրվանից մինչեւ Էրեբունի-Երեւան հիմնադրման 2800-ամյակի եւ Առաջին հանրապետության անկախության հռչակման 100-ամյակի կապակցությամբ քրեական գործերով համաներում հայտարարելու մասին 2018թ. նոյեմբերին օրենքի ուժի մեջ մտնելը մինչեւ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը կալանքի տակ պահելու ժամկետը հաշվակցվում է՝ ազատազրկման կարգապահական գումարտակում պահելու ձեւով նշանակված պատժի մեկ օրը հաշվելով մեկ ու կես օրվա դիմաց։

Այս նախաձեռնությունը, ըստ էության, նոր նախաձեռնություն չէ, սա դեռեւս նախկին գումարման ԱԺ-ում է ներկայացվել պրն Մարուքյանի կողմից եւ արժանացել է կառավարության բացասական եզրակացությանն այն հիմքով, եւ առաջարկ էր արվել պրն Մարուքյանին՝ փոփոխություններ մտցնել եւ օրենսդրական նախաձեռնությունը տարածել ոչ թե ապագային ուղղված իրավահարաբերություններին, այլ՝ անցյալին ուղղված իրավահարաբերություններին: Նմանատիպ հենց փոփոխություններ կատարվել են նաեւ խմբակցության կողմից՝ հաշվի առնելով կառավարության առաջարկությունները, սակայն, ցավոք սրտի, կրկին անգամ կառավարությունը բացասական եզրակացություն տվեց, նաեւ պետաիրավական հանձնաժողովն այդ կարծիքը պաշտպանեց՝ արդյունքում տալով նաեւ բացասական եզրակացություն։

Ես երկու խոսքով ներկայացնեմ այն նպատակը, հանուն որի ուղղված է այս օրենսդրական փոփոխությունը։

Ուրեմն, դուք գիտեք, որ կալանքի տակ պահելու պայմանները շատ ավելի խիստ են, քան ազատազրկման ձեւով մարդուն պատասխանատվության ենթարկելը: Եվ, բնականաբար, այդ խիստ պայմանները հաշվի առնելով՝ պետք է տարբերություն լինի կալանքի տակ պահելու օրերի քանակի հաշվարկման  եւ ազատազրկման ձեւով պահելու օրերի քանակի հաշվարկման միջեւ։ Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ մինչեւ 2018թ. համաներման համապատասխան օրենսդրական նախաձեռնության ընդունումը բավականին ծանր պայմաններում էին գտնվում մեր կալանավորները, հաշվի առնելով նաեւ օբյեկտիվ պայմանները, որ անգամ մարդիկ միեւնույն տեղում քնում էին մի քանի հոգով եւ հերթով, որոնք շատ դեպքերում նաեւ սահմանակցում էին մարդուն անմարդկային վերաբերմունքի, պայմանների հետ, այս ամենը հաշվի առնելով՝ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունը կրկին անգամ այս նախաձեռնությամբ հանդես է եկել, եւ սա մարդասիրական վերաբերմունքի դրսեւորում պետք է նաեւ դիտարկել։ Եվ ես կոչ եմ անում բոլորիս, անկախ նրանից, որ պետաիրավական հանձնաժողովը բացասական եզրակացություն է տվել, հիմնվելով մարդասիրական սկզբունքների վրա՝ դրական քվեարկել եւ ընդգրկել հարցն օրակարգ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այժմ ձայնը տրվում է գլխադասային՝ պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Սերգեյ Ատոմյանին։ Համեցեք։

Ս.ԱՏՈՄՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ։ Հարգելի պատգամավորներ, հարգելի նախագահություն, քանի որ ինձ ընձեռնված է 3 րոպե ժամանակ, կարճ ներկայացնեմ մեր տեսակետը։

Մենք տվել ենք բացասական եզրակացություն՝ ինչ-ինչ պատճառներով։ Վերջին տարիներին դատական պրակտիկան տուժողի կարծիքին, պատճառված նյութական վնասի վերականգնման հանգամանքին էական տեղ է հատկացնում: Քննարկվող օրենքի նախագծի ընդունման պարագայում այնպիսի իրավիճակ կստեղծվի, որ տուժողը ժամանակին բավարարված է զգացել նշանակված պատժաչափով, իսկ այժմ հանկարծ տեղեկանում է, որ ինչ-ինչ պատճառներով պատժաչափը կրճատվել է, որը կարող է տուժողների մոտ դժգոհություն առաջացնել, քանի որ խոսքը գնում է անցած ժամանակահատվածի մասին, ինչը մեր կարծիքով ընդունելի չէ, նույնիսկ համաներման ժամանակ որոշակի դեպքերում տուժողի կարծիքը եւ պատճառված վնասի հատուցումը կամ չհատուցված լինելու հանգամանքն հաշվի է առնվում։

Նկատի ունենալով, որ օրենքի նախագծով առաջարկվում է փաստացի կրճատել նախնական կալանքի տակ գտնվելու ազատազրկման դատապարտված դատապարտյալների պատժաչափը, կարծում եմ, որ խախտվում են արդարացի պատիժ նշանակելու՝ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներից ելնելով, պատժի տեսակը եւ չափը որոշելու սկզբունքները։ Բացատրեմ՝ ինչո՞ւ։

Նույն հանցագործություն կատարած մեղադրյալներից երկուսից մեկը նախնական քննության ընթացքում դրսեւորել է պատշաճ վարքագիծ, չի խոչընդոտել միջդատական վարույթում կամ դատարանում գործի քննությանը դատավարությանը մասնակցող անձանց վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու, գործի համար նշանակություն ունեցող նյութեր թաքցնելու կամ կեղծելու, վարույթն իրականացնող մարմնի կանչով առանց հարգելի պատճառի չներկայանալու կամ այլ ճանապարհով, եւ նրա նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրություն, ապա դատապարտվել է ազատազրկման։ Բնականաբար, նա չի օգտվում շրջանառվող օրենքի արտոնությունից։ Իսկ մյուսը, որը վերը նշված գործողությունները կատարելու պատճառով գտնվել է նախնական կալանքի տակ, օգտվում է քննարկվող օրենքի դրույթներից, պատժի ժամկետը հաշվակցության արդյունքում ստանում է փաստացի ավելի մեղմ պատիժ, ինչը մեր տեսանկյունից ընդունելի չէ, քանի որ խտրական վերաբերմունք է դրսեւորվում պատշաճ եւ ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսեւորած անձանց նկատմամբ՝ առավելությունը տալով ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսեւորած անձանց։

Խնդիր է առաջանում նաեւ այն անձանց նկատմամբ հետ կապված, ում նկատմամբ արդեն իսկ կիրառվել է համաներման ակտը։ Նախագծի ընդունման դեպքում վերջինիս պատժի չափը կրճատումից հետո իրենց նկատմամբ վերստին պետք է կիրառվի համաներման ակտ, քանի որ առաջարկվող դրույթների կիրառման արդյունքում նվազում է պատժի չկրած մասը։

Բացի այդ, տվյալ օրենքի նախագծի ընդունմամբ նաեւ խտրական վերաբերմունք ենք դրսեւորում 2018թ. նոյեմբերի 6-ից հետո ծագած կամ ծագող իրավահարաբերություններում մասնակցող անձանց նկատմամբ, ինչը մարդասիրական որդեգրում չէ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Եվ այսպես, քվեարկության է դրվում...

Խնդրեմ, վարման կարգով՝ պրն Գորգիսյան։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, մենք նախորդ գումարման ԱԺ-ում շատ ենք ունեցել նման դեպքեր, երբ նախագիծը, որն ուներ քննարկման կարիք, չի մտնում օրակարգ։

Հնչեցված բոլոր մոտեցումները, որի պատճառով հանձնաժողովը դեմ է քվեարկել եւ հավանություն չի տվել նախագծին, մենք պատրաստ ենք եղել քննարկել եւ 1-ից 2-րդ ընթերցման ռեժիմում պատրաստ ենք եղել այդ բոլոր վերապահումները ներառել նախագծի մեջ։

Հիմա քվեարկվում է ուղղակի նախագիծն օրակարգ մտցնելու եւ հանրային լիարժեք քննարկման դնելու հարցը։ Ըստ այդմ, ես կոչ եմ անում մեր գործընկերներին՝ դրական քվեարկությամբ հաստատել օրակարգ մտնելը, որպեսզի մենք կարողանանք լիարժեք քննարկել, որովհետեւ հնչեցրած մտքերի մեծ մասին կան պատասխաններ, եւ դրանց հիմնավորմամբ մենք կարող ենք այս օրենքն ընդունել։

Ես ուղղակի կոչ եմ անում ձեզ՝ չկրկնել նախկինում եղած մեր վատ ավանդույթները եւ թույլ տալ, որպեսզի նախագծերն անցնեն լիարժեք քննարկում։ Ճիշտ է, հանձնաժողովում դրանք անցել են, բայց դա չի եղել ամբողջությամբ հանրային քննարկում, եւ մեր քաղաքացիներն իրավունք ունեն հետեւել այս ողջ պրոցեսին ամբողջությամբ։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պրն Գորգիսյան։

Վարման կարգով՝ Սիսակ Գաբրիելյան։

Աննա Կարապետյան, խնդրեմ։

Ա.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Նախ՝ ուզում եմ նշել, որ հանձնաժողովում շատ բովանդակային քննարկում ենք ունեցել, եւ միայն բացասական եզրակացությամբ չի պայմանավորված այս նախագիծը։ Մենք առաջարկել ենք «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությանը, առաջարկներ ենք ներկայացրել, որպեսզի աշխատանքային խումբ ստեղծենք, քննարկենք եւ հստակ մոտեցումներ ունենանք։

Այս ներկայացմամբ հնարավոր չէր այս նախագիծն ընդունել, քանի որ նախագծի տակ թվեր չկան, մենք չգիտենք՝ ընդհանրապես քանի հոգու մասին է խոսքը, տուժողների շահերը հաշվի չենք առել։ Մի խոսքով, շատ հարցեր կային այստեղ, որոնք պետք է քննարկել։

Եվ եթե տեղյակ եք, նույնաբովանդակ նախագիծ ներկայացրել էր նաեւ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը, մենք առաջարկել ենք հետաձգել նախագիծը, չտալ բացասական եզրակացություն, երկու նախագծերը միավորել եւ նորմալ կարգավորումներով բերել։ Բայց «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունը հրաժարվել է հետաձգել նախագիծը, այդ պատճառով ստացել է բացասական եզրակացություն։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Վարման կարգով՝ Տարոն Սիմոնյան։ Խնդրեմ, պրն Սիմոնյան։

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այստեղ, ախր, խնդիրը նրանում չէ, որ անընդհատ հետաձգելով՝ փորձելու ենք ինչ-որ խնդիր լուծել։ Փորձ կատարվեց, անցած տարի էլ հետաձգում տեղի ունեցավ, նորից եկան՝ ձեր առաջարկությունները հաշվի առած, փաստաթուղթը ներկայացվեց, ձեր՝ նկատի ունեմ՝ քաղաքական մեծամասնության առաջարկությունները նորից ներկայացվեցին եւ նորից բացասական արձագանք ստացան, հա՞։ Այստեղ մենք մի քիչ ավելի լուրջ ենք տրամադրված եւ ցանկանում ենք, որ սրանում մասնակցի նաեւ հանրությունը, տեսնի մեր դիտարկումները եւ նաեւ ձեր փաստարկները։

Կան, իհարկե, առանձին հարցեր, որոնք ուշադրության ենթակա են եւ պետք է ուշադրության արժանանան, բայց դա կարելի է անել ավելի բաց, հենց այս դահլիճում՝ հենց մեր պատգամավորների, բոլորի կարծիքը հաշվի առնելով։

Այն, ինչ քննարկվել է պետաիրավական հանձնաժողովում, ճիշտ եք նկատել, որ չափազանց բուռն է եղել եւ չափազանց համալիր, համապարփակ է եղել։ Անհրաժեշտություն կա դա տեղափոխել այս հարթակ, այլ ոչ թե անընդհատ հետաձգել ժամանակի մեջ եւ արդյունքում ստանալ այն, որ մենք միայն պարզապես ժամանակ ենք ձգում եւ խնդիրը չենք լուծում։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Քվեարկության է դրվում «Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը յոթերորդ գումարման երկրորդ նստաշրջանի օրակարգում ընդգրկելու մասին հարցը:  Քվեարկություն։

Կողմ՝ 35
Դեմ՝   61
Ձեռնպահ՝ 4

Որոշումը չի ընդունվել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Այժմ ձայնը տրվում է «Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագծի հեղինակ տիկին Նաիրա Զոհրաբյանին։ Համեցեք։

Հարգելի գործընկերներ, ես ուզում եմ ասել, որ մենք հիմա այս երեք օրենքների նախագծերի վերաբերյալ մտքերի փոխանակության փուլում ենք եւ վարման կարգի վերաբերյալ դիտարկումների փոխարեն, կարող եք մոտենալ, ասել։

Ն.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի խորհրդարան, հարգելի գործընկերներ, Քրեական օրենսգրքում ներկայացված իմ փոփոխությունը նույնաբովանդակ է, ինչ որ ներկայացրել են «Լուսավոր Հայաստան»-ի իմ գործընկերները։

Այո, պետաիրավականում տեղի ունեցավ քննարկում, ի՞նչն էր մեր առաջարկը՝ նախնական կալանքի պահման մեկ օրը հաշվառել մեկուկես օր:  Ինչո՞ւ. որովհետեւ ես պնդում եմ իմ վստահ համոզմունքը, եւ սա պնդում եմ նաեւ որպես նախկին լրագրող, ով տարիներ շարունակ եղել է նախնական կալանքի պահպանման վայրերում եւ տեսել է, թե ինչպիսի խոշտանգումների են ենթարկվել մարդիկ, որոնք, ասենք՝ 7 հոգանոց խցում քնել են 23-24 հոգով, եւ նաեւ Եվրոպայի խորհրդի խոշտանգումների կանխարգելման կոմիտեն քանիցս արձանագրել է, որ նախնական կալանքի պահպանման վայրերն ուղղակի աղետ են Հայաստանում:

Ես շատ ցավում եմ, որ կառավարությունը եւ նաեւ խորհրդարանական մեծամասնությունը, առաջնորդվելով կառավարության տված բացասական եզրակացությամբ՝ կրկնեցին կառավարության նույն բացասական եզրակացությունը։ Ի՞նչն էր խանգարում, որ այստեղ մենք քննարկեինք նախագիծը, քննարկումներից հետո դուք մնայիք ձեր տեսակետին, մենք մնայինք մեր տեսակետին: Եթե այս վատ ավանդույթները, ինչի դեմ մենք պայքարել ենք տարիներ շարունակ, երբ նախկին կառավարություններն ինչ եզրակացություն տալիս էին եւ խորհրդարանական մեծամասնությունը նույնպիսի էնտուզիազմով վավերացնում էր այդ եզրակացությունը, պիտի շարունակվեն, ապա ես ուզում եմ հասկանալ՝ ի՞նչն է փոխվել մեր քաղաքական մշակույթում, որովհետեւ արդեն 2-3 նախագիծ, որ ներկայացվեց ընդդիմության կողմից, կառավարության կողմից ստացավ բացասական եզրակացություն եւ, բնականաբար, գլխադասային հանձնաժողովները տվեցին բացասական եզրակացություն։

Ես պնդում եմ, որ ներկայացված նախագիծը մարդասիրական քայլ էր, այն կարող էր քաշել այն կարմիր գիծը, ինչ որ եղել է նախկինում, եւ մենք կարող էինք իսկապես սկսել նոր էջից։

Ես նորից հորդորում եմ խորհրդարանական մեծամասնությանը՝ մի կրկնեք այն սխալները, որոնք արվել են նախորդ կառավարության եւ նախորդ խորհրդարանական մեծամասնության կողմից։

Պրն Արարատ Միրզոյան, դուք ինքներդ բազմիցս այս ամբիոնից ասել եք, եւ այնտեղ նստած տեղից, որ տվեք հնարավորություն, թող նախագիծը քննարկվի։ Ինչքան էլ բուռն լինեն մշտական գլխադասային հանձնաժողովում քննարկումները, միեւնույն է, այս հարթակը, այս ամբիոնը նրա համար է, որ այստեղ քննարկվեն նախագծեր, եւ միգուցե ձեր շարքերում կլինեն մարդիկ, ովքեր կունենան այլ տեսակետ։

Եվ հիմա նորից հորդորում եմ՝ տալ հնարավորություն՝ նախագիծը քննել, եւ եթե մեր բերած հիմնավորումները ձեզ համար եւս մեկ անգամ չեն լինի հավաստի, ապա դուք բոլոր իրավունքներն ունեք՝ քվեարկել դեմ։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այժմ գլխադասային՝ պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի կարծիքը ներկայացնելու համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Նիկոլայ Բաղդասարյանին։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, պրն Պետրոսյան, դուք ասում էիք հանդուրժողականության մասին, համագործակցության մասին եզրույթներ էիք հնչեցնում, բայց սա՞ է համագործակցությունը, հանդուրժողականությունը։ Չէ՞ որ տիկին Զոհրաբյանը հանձնաժողովի նիստի ժամանակ էլ ընդունեց, որ ապագայի վրա տարածվող դրույթը ճիշտ չի եւ համաձայնեց համագործակցել: (Խոսում են դահլիճում):

Սպասեք ես միտքս ավարտեմ։

Ինչի՞ մասին է խոսքն ընդհանրապես։ Ես ուզում եմ արձանագրել, որ բոլոր երեք ֆրակցիաները եկել էին համաձայնության, որ խնդիրը, այո՛, առկա է, այո՛, ՔԿՀ-ներում նախորդ իշխանության ժամանակ եղել են փաստեր, որ մարդիկ քնել են հերթով, եւ ասացինք՝ բացահայտենք այդ անձանց շրջանակը եւ այդ անձանց հարցը լուծենք։

Պրն Ծառուկյան, խնդիրն ինչո՞ւմ է կայանում.  ձեր ֆրակցիան առաջարկում է մի նախագիծ՝ ոչ թե այդ անձանց վրա տարածելով, այլ բոլորի վրա։ Մենք էլ ասացինք՝ անարդար է, տիկին Զոհրաբյանն ընդունեց՝ անարդար է, մյուս ֆրակցիաններն էլ ընդունեցին, որ անարդար է: Ասացինք՝ աշխատանքային խումբ ստեղծենք, մոտավորապես հարյուր քանի հոգի անձինք են, հարյուր քանի անձանց նկատմամբ անհատական մոտեցում ցուցաբերենք, այստեղ ոչ մեկն առարկություն չուներ: Եկել ենք լիագումար նիստ, պարզվում է, որ մյուս ֆրակցիան, էն մյուս ֆրակցիան առարկություններ են ներկայացնում, չէ՞ որ եկել էինք համաձայնության, հարգելի գործընկերներ։

Երբ գալիս ենք համագործակցության, իմ կարծիքով երեք ֆրակցիաներն էլ համաձայն են, որ նման խնդիր կա, խնդիրը պետք է լուծել։ Ավելին, մենք առաջարկեցինք նաեւ էքստրադիցիայի գործերի հարցն էլ քննարկել, որովհետեւ մարդիկ, ովքեր գտնվել են այլ պետություններում, ավելի վատ պայմաններում են գտնվել, քան ՀՀ-ում գտնվող կալանավորները։ Բոլորս համաձայնվել ենք, համաձայնվել ենք այս անձանց շրջանակը բացահայտել։

Եվ այստեղ մենք պաշտոնապես հայտնում ենք, որ ստեղծում ենք աշխատանքային խումբ, խնդրում ենք մասնակցել այդ աշխատանքային խմբին, եւ պրն Սիմոնյան, եւ այն, ինչ դուք ասում էիք եւ ինչ ներկայացնում էիք, այդ խնդիրը լուծենք եւ լուծենք վերջնականապես։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Առաջարկում եմ դնել քվեարկության։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Քվեարկության է դրվում «Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքում փոփոխություն...

Խնդրեմ, պրն Սիմոնյան՝ վարման կարգով։

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Պրն Բաղդասարյան, հարգելի գործընկերներ, ախր, խնդիրը նրանում է կայանում, որ մենք անընդհատ փորձում ենք խնդրի լուծումը հետաձգել անորոշ ժամկետով, եւ եթե ուզում ենք, որ խնդիրը չլուծվի, ապա հանձնաժողովներ ենք ստեղծում ու քննարկում ենք երկար ու ձիգ տարիներ։

Հիմա, քանի առիթը եկել է, եւ մեկ տարի հետաձգվելուց հետո հազիվ հնարավորություն ունենք խնդիրը բարձրացնել այս ամբիոնում եւ այս ամբիոնի շրջանակներում փորձել այդ խնդրի վերաբերյալ հանրային լսումներ կազմակերպելով, բոլորիս կարծիքը հաշվի առնելով՝ լուծել այդ խնդիրը, մենք նորից ասում ենք՝ եկեք հանձնաժողով ստեղծենք։ Մենք եկել էինք համաձայնության այն հարցի շուրջ, որ այո՛,  խնդիրներ կան, որոնք ուշադրության արժանի են եւ պետք է լուծվեն։ Բայց այդ համաձայնությունը չի ենթադրել, որ այս խնդիրը հետաձգենք, մի հատ էլ առանձին հանձնաժողովի եզրակացություն ստանանք, նոր վերադառնանք այս ամբիոն՝ քննարկման, հա՞։ Եկեք ճիշտ ներկայացնենք այն, ինչ համաձայնել  ենք։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Վարման կարգով՝ տիկին Զոհրաբյան։

Ն.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ես կարծում եմ՝ պետաիրավական հանձնաժողովի ներկայացուցչի կողմից ուղղակի խեղաթյուրվեց պետաիրավական հանձնաժողովում քննարկված հարցի բովանդակությունը:

Այո, մենք ընդունել ենք, որ կան խնդիրներ, բայց դա չի նշանակում, երբ մեզ առաջարկվեց այդ դեպքում հանել նախագիծը եւ չդնել քվեարկության, բնականաբար, ես մերժել եմ եւ պնդել եմ, որ նախագիծն այդ ձեւով պիտի դրվի քվեարկության եւ, այդուհանդերձ, պատրաստակամությունը հայտնել ենք՝ 1-ից 2-րդ ընթերցման փուլում այդ աշխատանքային խմբում քննարկել այդ խնդիրները:

Պրն Միրզոյան, հորդորում եմ պատգամավորներին՝ այս, սա եւ նման ցուցական, էսպես, իմ գնահատմամբ, ոչ կոռեկտ, էսպես, մատնանշումներով չխոսել, որովհետեւ սա այս երկրի բարձրագույն քաղաքական հարթակն է, եւ այստեղ դիալոգները, իմ վստահ համոզմամբ, պիտի լինեն բացառապես կոռեկտության սահմաններում, եւ չխեղաթյուրել տեղի ունեցած քննարկումների բովանդակությունը: Մենք ցանկացած առաջարկի համաձայն ենք եղել, այո՛, անգամ աշխատանքային խմբի, եւ հիմա էլ ասում ենք՝ եթե անգամ մերժեք, միեւնույն է, այդ աշխատանքային խմբին մենք մասնակցելու ենք, որովհետեւ մենք ուզում ենք, որ հարցը լուծում ստանա։ Բայց ասել, որ մենք հրաժարվում ենք մեր մոտեցումներից, մեր իդեաներից եւ մեր տեսակետից, ինչը փորձ արվեց ներկայացնել այստեղ, դա բացարձակ ապատեղեկատվություն է։ Այնպես որ, խնդրում եմ դնել քվեարկության այնպես, ինչպես ներկայացվել է։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Պետրոսյան, խնդրեմ։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Չեմ ուզում երկխոսության վերածել, բայց, պրն Բաղդասարյան, դուք փաստաբան եք եւ շատ լավ պիտի իմանաք, որ ավելորդ հուզականությունը պետական ծառայության մեջ ոչինչ արժե: Եվ մենք ընդամենն ասում ենք՝ եկեք հարցը քննարկենք, մենք չենք ասում՝ եկեք կողմ քվեարկենք։ Սա խորհրդարան է, կարո՞ղ է՝ մոռացել ենք՝ որտեղ ենք մենք։ Բա, եթե մենք մի ամիս հանգստանալուց հետո զլանում ենք այս կարեւոր հարցերը գոնե քննարկել, սա խորհրդարա՞ն է, թե՞ ինչ  մարմին է։ Դրա համար խնդրում եմ չխեղաթյուրել, ոչ մեկը ոչ մեկին չի հորդորում ինչ-որ բան անել, ընդամենն ասում ենք՝ եկեք խնդիրը քննարկենք, որովհետեւ ես վստահաբար կարող եմ ասել, որ այստեղ նստած են պատգամավորներ, ովքեր խնդրի հետ որեւէ առնչություն չեն ունեցել եւ շատ կուզենային, որ խնդիրը հնչեցվեր, պատկերացում կազմեին եւ Սահմանադրության համաձայն՝ իրենց խղճով ու համոզմունքներով քվեարկեին։ Եվ նորից եմ կրկնում ու խնդրում ավելորդ հուզականություն չդնել մեր աշխատանքի մեջ։ Դա ոչ մեկին, այդ թվում՝ եւ ձեզ, երբեք պատիվ չի բերելու:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Վարման կարգով...

Հարգելի գործընկերներ, մենք մտքերի փոխանակում ունենք, չվերածենք սա քննարկման։

Վարման կարգով... Չկա՞: Շնորհակալություն։

Քվեարկության է դրվում «Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը 7-րդ գումարման երկրորդ նստաշրջանի օրակարգում ընդգրկելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 37
Դեմ՝   67
Ձեռնպահ՝ 2

Որոշումը չի ընդունվել։

Հարգելի գործընկերներ, այ հիմա խնդրում եմ մտքերի փոխանակության համար գրանցվել։ Հերթագրում։

Հերթագրվել է 8 պատգամավոր։

Գեւորգ Պետրոսյան։ Խնդրեմ, պրն Պետրոսյան։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, ի վերջո, ժողովուրդը նայում է մեզ, եւ ես նորից ավելորդ չեմ համարում անդրադառնալ ներկայացված նախագծերին եւ նաեւ որոշակի դատողություններ անել առկա մթնոլորտի մասին։

Իմ հարգելի գործընկերներ, նախագծի իմաստը նա էր, որ Հայաստանում մենք փորձենք ներդնել անկախ արհեստակցական միություններ, որպեսզի հարյուրհազարավոր աշխատողներ, ովքեր աշխատում են, թող ներվի, երկրորդ անգամ եմ ասում, ստրկական պայմաններում, զուրկ են իրավական պաշտպանությունից, հնարավորություն ունենան անվճար կամ չնչին այդ անդամավճարի միջոցով իրենց աշխատանքային իրավունքները պաշտպանել։ Դրանով մենք լուծելու էինք նաեւ փաստաբանների ծառայությունից օգտվելու խնդիրը։ Աշխատողը հնարավորություն ունի անկախ արհմիության միջոցով պաշտպանել իր շահերը։ Ո՞րն է սրա բացասականը, որ անգամ ԱԺ-ը զլանում է խնդիրը քննարկել։ Չենք ասում՝ կողմ քվեարկել, մեր խնդրանքն այն է, որ ընդգրկեիք օրակարգ՝ ընդամենը քննարկելու համար։ Եվ մի՞թե սիրո եւ հանդուրժողականության քարոզի պայմաններում գործող ԱԺ-ն անգամ պիտի զլանա աշխատողների խնդիրները քննարկել։ Սա էր ամբողջ խնդիրը։ Սրանով պետական բյուջեի վրա ոչ որեւէ բեռ էր դրվում, ոչ որեւէ մեկի իրավաչափ շահն էր խախտվում։ Ընդամենն ասում ենք՝ ունենանք անկախ արհմիություն, որ աշխատողի շահերը պաշտպանի։

Եվ էլի, նորից եմ խնդրում՝ եթե որեւէ մեկը հարցազրույց է տալիս հայտարարություն է անում, թող հարգի ընդհանրապես ԱԺ հեղինակությունը եւ մեր գործընկերների իրավունքները։ Չի կարելի հելնել հարցազրույց տալ եւ բոլորովին ապատեղեկատվություն մատուցել։ Դա նույն բանն է, ոնց որ հիմա իմ հարգարժան գործընկերներից դուք, ենթադրենք, օրինակ, պաշտպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովում Հայաստանի շահերից բխող մի նախագիծ ներկայացնեք, ես քննարկմանը չմասնակցեմ, հետո դրսում հայտարարություն անեմ, ասեմ՝ այս նախագիծը «Իմ քայլ»-ի կողմից ուղղված է ՀՀ պաշտպանունակության դեմ։ Դա հարգելի վերաբերմունք չի մեկը մյուսի նկատմամբ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Վերջ, էլ ոչ ոք հարցազրույց չի տա, պրն Պետրոսյան, շնորհակալություն: (Ծիծաղում է):

Լսեցինք, լսեցինք, շնորհակալություն։

Հաջորդ ելույթի համար՝ Սուրեն Գրիգորյան՝ «Իմ քայլը» դաշինք։ Խնդրեմ, պրն Գրիգորյան։

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Խոսքս կվերաբերի տիկին Նաիրա Զոհրաբյանի եւ պրն Էդմոն Մարուքյանի նախագծերի քննարկմանը։ Ուրեմն, ես իրականում չեմ ուզում մանրամասների մեջ մտնել, թե մենք ինչ պայմանավորվեցինք, ինչ, ոնց, պետաիրավական հանձնաժողովի նիստը հրապարակային է, ձայնագրությունը կայքում կա, ժողովուրդը միշտ կարող է բացել եւ գնահատականներ տալ։ Ես ուզում եմ բովանդակային խոսել։

Տեսեք դուք ինչ եք ասում։ Ասում եք՝ վատ ավանդույթներ չձեւավորենք։ Ուրեմն, վատ ավանդույթ չի՞, երբ օրենքն առանց հիմնավորման, առանց հաշվարկների բերվել է եւ քվեարկվել է։ Վատ ավանդույթ է, չէ՞, եղել է, չէ՞, դա, պրն Սիմոնյան, դուք էլ եք երեւի հետեւել, տեսել եք։ Հիմա այդ  նույն վատ ավանդույթը դուք եք շարունակում, մեզ ասում եք՝ վատ ավանդույթ մի շարունակեք։ Եթե նախագծի տակ թիվ չկա, եթե ասում եք՝ մարդասիրական նախագիծ է, բայց մենք չգիտենք՝ հազար մարդու վրա է տարածվելու, հարյուր, տաս հազար, թե զրո, ասում եք՝ քննարկենք։ Ի՞նչ քննարկենք, եթե թիվ չկա տակը, եթե դուք ղեկավարվում եք այն տրամաբանությամբ, որ եթե մենք բոլորի վրա տարածենք, դա մարդասիրական մոտեցում է, անկախ նրանից՝ ինչքան մարդու վրա է դա տարածվում, ես ուրիշ առաջարկ ունեմ։ Եկեք նախագիծ բերենք, անազատության մեջ գտնվող բոլոր անձանց վաղը բաց թողնենք, եթե հաշվարկ պետք չի։ Ի՞նչ վատ ավանդույթի մասին է էլի խոսքը, ես ուզում եմ հասկանալ։

Պրն Մարուքյանին ես նույն քննարկման ժամանակ հարց եմ տալիս, ասում եմ՝ պրն Մարուքյան, հաշվարկ չկա այս նախագծերի տակ, կարո՞ղ է դուք դիմել եք, ձեզ հաշվարկները չեն տրամադրել։ Եթե նման պրակտիկա կա, որ պատգամավորը դիմել է, իրեն հաշվարկ չեն տրամադրել, ես պատրաստ եմ ձեզ հետ հավասար այդ խնդրի դեմ պայքարել, որովհետեւ դա ձեր խնդիրը չի, դա խորհրդարանի խնդիրն է, որովհետեւ բոլորս վաղը օրենսդրական նախաձեռնություններով հանդես գալիս կարիք ենք ունենալու համապատասխան հիմնավորումներ մեր նախագծի տակ ներկայացնել, իսկ տվյալներին շատ դեպքում մենք անմիջականորեն չենք տիրապետում։

Պրն Մարուքյանի ասածը ես, ըստ էության, ընկալում եմ սենց։ Ասում է՝ դե, մենք գիտենք, որ տենց խնդիր կա, չգիտեմ, հաշվարկ չկա, տվյալ չկա, բայց մենք գիտենք, եթե դուք պետք է տաք դրական կամ բացասական եզրակացություն, ուրեմն, դուք պետք է թվերը բերեք։ Այսինքն՝ մենք տենց ենք, հա՞, աշխատելու, թեզն առաջ է քաշվում, դե կարաք՝ հերքեք։ Տենց է՞ աշխատելու ոճը։ Ընդունելի չի։

Իրականում, ըստ էության, ինչ ուզում էի ասել, արդեն ասացի։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Ժամանակը։

Մենք զգացինք։ Շնորհակալություն։

Հաջորդ ելույթի համար՝ Համազասպ Դանիելյան։ Խնդրեմ։

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, ես առաջարկում եմ, որ մենք մեր ստանձնած գործին շատ լրջորեն մոտենանք եւ դադարենք փորձել սաբոտաժի ենթարկել մեր աշխատանքը։

Երբ մենք ուզում ենք աշխատել, մենք պետք է փորձենք որակյալ որոշումներ կայացնել եւ ոչ թե փորձել սիրաշահել, թեզեր առաջ քաշել՝ առանց բավարար հիմնավորման։ Լավ որոշումների համար նաեւ շատ կարեւոր է, որ մենք հետեւենք ընթացակարգին, որովհետեւ դա է որոշումների հանգեցնելու եղանակը։ Եթե մենք չենք ուզում, դուք ասում եք, որ հրաժարվում ենք քննարկումից։ Ո՛չ, մենք բաց ենք քննարկմանը, բայց այստեղ չի քննարկման արդյունավետ հարթակը, որովհետեւ եթե դուք հետազոտություն պետք է անեք կամ մենք թվեր ներկայացնենք, դրա համար այլ ֆորմատ է պետք։

Մի կարեւոր հանգամանքի անդրադառնամ, ես չեմ զլանա, ես կկարդամ, որովհետեւ ես նկատեցի, այսօր առավոտյան արդեն փորձ արվեց չարաշահել վարման կարգ կոչվածը։

Ես խնդրում եմ բացել «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 59-րդ հոդվածը եւ տեսեք բոլոր այն կետերը, որոնք համարվում են վարման կարգ, այլապես վարման կարգի անվան տակ դուք բացում եք քաղաքական քննարկում։ Դա արդյունավետ աշխատանքի եղանակ չէ։

Ուրեմն, յուրաքանչյուր պատգամավոր կարող է վարման կարգի հետ կապված՝ ելույթ ունենալ քվեարկությունից առաջ եւ հետո, եւ կետերը հստակ սահմանված չեն։ Եթե ժամանակը բավականացնի, ցավոք, չի բավականացնում, բայց ես նորից կոչ եմ անում՝ բացե՛ք, կարդացե՛ք, եւ ես կոչ եմ անում նաեւ վարողներին՝ հետեւողական լինել։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հաջորդ ելույթի համար՝ Նիկոլայ Բաղդասարյան։ Խնդրեմ, պրն Բաղդասարյան։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ուղղակի ելույթի իրավունք վերցրեցի, որպեսզի պատասխան տրվի տիկին Զոհրաբյանի ասածին։ Երբ ես խոսում էի, խոսում էի ոչ թե ձեր անձի, այլ երեւույթի մասին։ Ինձ համար բացասական է, երբ մենք բոլորս գալիս ենք լռելյայն համաձայնության՝ ստանալ ելակետային այն թվերը՝ անձանց շրջանակը, եւ այդ խնդիրը լուծել, այնուհետեւ դուք ճիշտ հակառակ տեսակետն եք հնչեցնում ամբիոնից։ Սա էր, ձեր անձին վիրավորանք չէր հնչեցվել։

Իսկ, պրն Սիմոնյան, ձեր արտահայտությունը, որ հետաձգում ենք խնդիրը, մենք որեւէ խնդիր չենք հետաձգում, մենք ընդամենն ասում ենք՝ բերեք արձանագրենք, թե ովքեր են անհատապես տուժել, խոշտանգման ենթարկվել, այս խոշտանգված եւ տուժած անձանց խնդիրն անհատապես լուծել, այլ ոչ թե տարածական օրենք ընդունել, որ տարածվի այն անձանց վրա, որոնք այդ սուբյեկտը չեն, այսինքն՝ ո՛չ խոշտանգվել են, ո՛չ էլ տուժող են եղել։ Սա էր մեր ասածը, եւ իմ կարծիքով բոլոր ֆրակցիաները եկել էին համաձայնության, եւ խնդիրը բացարձակապես հետաձգելու մեջ չէր։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մխիթար Հայրապետյան։ Խնդրեմ, պրն Հայրապետյան։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, անկեղծ ասած՝ ես կխուսափեմ օրենքի նախագծերի, բացասական եզրակացություն ստացած նախագծերի բովանդակությանն անդրադառնալ։ Նախ՝ երեկ եւ այսօր էլ բավականաչափ ծավալուն անդրադարձ եղավ, ես կուզեմ խոսել բացասական պրակտիկայի մասին, որ այսօր արձանագրեցինք խորհրդարանում։

Մասնավորապես, ամբողջովին հետեւել եմ մշտական հանձնաժողովներում երեկ իրականացված աշխատանքներին, եւ չափազանց կառուցողական մթնոլորտը, որ տիրում էր հանձնաժողովների աշխատանքներում, ցավոք սրտի, այսօր լիագումար նիստում տրամաբանական շարունակություն չի ստացել։

Ես կհորդորեմ իմ ընդդիմադիր գործընկերներին՝ ուղղակի զերծ մնալ նմանատեսակ գնահատականներից։ Սա արդեն որերորդ անգամն է, որ փորձ է արվում մեր քաղաքական մեծամասնության գործընկերներին ներկայացնել որպես սեփական կարծիքը չունեցող գործիչներ։ Ուրեմն, խնդրում եմ ընդհանրապես կասկածի տակ չդնել մեր քաղաքական անկախությունը, կամքը, սեփական կարծիքը եւ պատկերացումները՝ անընդհատ կապելով այն կառավարության տեսակետների հետ: Ես ուզում եմ ասել, որ բացառապես փաստարկների դաշտի վրա հիմնված է եղել, եւ ծավալուն քննարկումներ են տեղի ունեցել հանձնաժողովներում, եւ հանձնաժողովների կշիռը ու այդ ինստիտուտի կշիռը խնդրում եմ չթերագնահատել։ Դրա վրա են բացառապես հիմնված եղել մեր այսօրվա քվեարկության արդյունքները։

Եվ ընդհանրապես նախկինների հետ համեմատությունները, պրն Պետրոսյանը նշեց, ես ուզում եմ ասել, որ եւս երկու օրենքի նախագծեր են քննարկվել, որտեղ ես կհորդորեմ նաեւ քաղաքական փոքրամասնությանը՝ հետեւել, թե որքան, օրինակ, դրական գնահատականներ են ստացել թե՛ պրն Ուրիխանյանի եւ թե՛ պրն Գորգիսյանի նախագծերը, եւ մենք, ընդհանրապես, ուղղակի զերծ մնանք այդ բաներից։ Երբ նախկինում ընդդիմադիրները բերում էին լավ նախագծեր, եւ մի երկու ստորակետի պատճառով իշխող կուսակցությունը փորձում էր, կներեք, եւս 20 վայրկյան խոսեմ,  դրանց բացասական եզրակացություն տալ, հետո այդ երկու ստորակետն ավելացնում էր, ես նորից եմ ասում, ուղղակի հետեւեք երեկ տեղի ունեցած կրթության հանձնաժողովի նիստին եւ կտեսնեք, թե որքան դրական է գնահատվել ընդդիմադիր մեր գործընկերոջ բերած օրենքի նախագիծը, եւ սա խոսում է բացառապես նոր քաղաքական մշակույթի մասին։ Եկեք ուղղակի չմտնենք այդ դաշտ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Գեւորգ Գորգիսյան։ Խնդրեմ, պրն Գորգիսյան։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, այո՛, մենք կոչ ենք անում հանդուրժողականության, մենք կոչ ենք անում հրաժարվել նախկինում եղած վատ ավանդույթներից եւ ձեւավորել նոր, բարի, դրական ավանդույթներ, որոնցով մենք հետագայում կկարողանանք հպարտանալ։

Խոսում եք թվերի բացակայությունից։ Մի քանի շաբաթ առաջ մենք կառավարության ծրագիրն էինք քննարկում եւ ասում էինք՝ թվեր չկան, դուք ասում էիք՝ դա նորմալ է։

Տիկնայք եւ պարոնայք, մենք ասում ենք՝ առաջին ընթերցմամբ, մենք ասում ենք՝ քննարկել, մենք կասկածի տակ չենք դնում, հենց մենք կասկածի տակ չենք դնում ձեր պատգամավորների քաղաքական անկախությունը, որովհետեւ ձեր բոլոր պատգամավորները չէ, որ ներկա են եղել հանձնաժողովի նիստին, բոլորը չէ, որ տեղյակ են խնդրից եւ բոլորը չէ, որ այս պահին ունեն կարծիք խնդրի վերաբերյալ։

Մենք ասում ենք՝ թույլ տվեք ԱԺ-ի բարձր ամբիոնում քննարկել խնդիրները։  Քննարկել խնդիրները, որոնց կառավարությունը բացասական եզրակացություն է տվել, հետո առաջարկ էիք ներկայացրել, առաջարկն ընդունել ենք, բայց այդ առաջարկով կրկին բացասական եզրակացություն է տվել։ Եվ ձեր բոլոր հնչեցրած կարծիքները, առաջարկությունները, փաստորեն, մեր կողմից ընդունելի են եղել եւ մենք ասել ենք՝ 1-ին ընթերցմամբ ընդունենք, 1-ից 2-րդ ընթերցման ժամանակ կա երկար ժամանակահատված, քննարկենք ձեր բոլոր մոտեցումները եւ 1-ից 2-րդ ընթերցմամբ ընդունենք այդ ամենը, մտցնենք եւ ոչ թե հետաձգենք խնդրի քննարկումը։

Եվ, այո՛, անսալով ձեր մեծամասնության պատգամավորների քաղաքական անկախությանը, մենք հորդորում ենք թույլ տալ՝ օրակարգ մտնեն հարցեր, որոնք, թեկուզեւ հանձնաժողովում ստացել են բացասական եզրակացություն, որպեսզի ձեր յուրաքանչյուր պատգամավոր կարողանա խորապես տիրապետել, ծանոթանալ խնդրին եւ իր անկախ ու անհատական դիրքորոշումը հայտնի։ Մեր կոչն ուղղակի սա է՝ այս բարձր ամբիոնում ունենալ բովանդակային, խորքային քննարկումներ եւ դրանց հիման վրա միայն ձեւավորել կարծիք, դրանց հիման վրա միայն կատարել քվեարկություն, ինչպես եւ Սահմանադրությամբ մեզ վերապահված է։ Շնորհակալություն։

Ժամանակը, ցավոք, քիչ էր, այս քիչ ժամանակում անհնար է ուղղակի բովանդակային որեւէ քննարկում կազմակերպել։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տիկին Զոհրաբյան, խնդրեմ։

Ն.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ

-Միանշանակ համաձայն եմ Գեւորգի հետ։ Եթե մենք վստահ լինեինք, որ այս խորհրդարանը նախորդի արտապատճենն է, եւ բացարձակ իմաստ չունի քննարկել որեւէ հարց, որովհետեւ, միեւնույնն է, նրա վերջնահաշիվն արդեն կանխորոշված էր լինելու, մենք չէինք առաջարկի այն, ինչ առաջարկեցինք։ Տվեք հնարավորություն՝ նախագիծը քննարկել լիագումար նիստում, որովհետեւ, այո, պրն Մխիթարյան, ես համաձայն եմ ձեզ հետ, կներեք, Հայրապետյան, մենք չենք կարծում, որ դուք նախորդի արտապատճենն եք, այլապես չէինք առաջարկի, որովհետեւ գիտեինք, որ նախորդը մի ամբողջական մեծ կնոպկա է, որը քվեարկում է այնպես, ինչպես թելադրում է կառավարությունը։

Հաշվի առնելով հենց այդ առանձնահատկությունը, որ բովանդակային քննարկումներն իրապես կարող էին բերել, մտքերի բախումները կարող էին բերել այն թերությունների շտկմանը, ինչը նշեց իմ գործընկեր պրն Բաղդասարյանը, ինչին ես համաձայնել եմ պետաիրավական հանձնաժողովում քննարկման ժամանակ, որ այո՛, կան շտկելի կետեր։ Երբ ինձ առաջարկվել է հանել նախագիծը, ես ասել եմ՝ ո՛չ, նախագիծը չեմ հանելու, բայց դա չի նշանակում, որ պատրաստ չենք շարունակել քննարկումները հնարավոր ստեղծվելիք աշխատանքային խմբում։

Ուստի, ես մեկ բան եմ հորդորում։ Քանի որ այս նիստերը շատ ավելի հրապարակային են, քան հանձնաժողովների նիստերը, չխեղաթյուրել հանձնաժողովներում քննարկումների բովանդակությունը եւ փորձել զսպել էմոցիաները, որովհետեւ եթե մենք հիմա այստեղ փորձենք էմոցիաների պայքար տանել, ես ձեզ վստահեցնում եմ, որ ինձանից ավելի էմոցիոնալ պատգամավոր դժվար թե բոլոր նախորդ եւ ապագա հնարավոր խորհրդարաններում գտնվի։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Կասկած, կարծում եմ, որեւիցե մեկի մոտ չկա։

Պրն Մկրտչյան, խնդրեմ։

Ա.ՄԿՐՏՉՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, սույն թվականի փետրվարի 25-ին «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Գեւորգ Պետրոսյանը մարդու իրավունքների եւ հանրային հարցերի հանձնաժողովին ներկայացրեց «Արհեստակցական միությունների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը։

Նախագիծը մանրամասն ուսումնասիրվելուց հետո մենք ներկայացրինք դիրքորոշում առ այն, որ մենք այստեղ ռիսկ ենք գեներացնում նախագծին դրական եզրակացություն տալու պարագայում։ Ի՞նչի մասին էր խոսքը։ Հնարավորություն էր ստեղծվում մեկ առանձին գործարարի, որը բիզնես գործունեություն է ծավալում տարբեր ոլորտներում, տոտալ վերահսկողություն սահմանել իր ենթակայության տակ գտնվող բիզնես ոլորտների հանդեպ:

Ավելի պարզ, թե ինչի մասին է խոսքը: Օրինակ, խաղատունը, կոնյակի գործարանը եւ ցեմենտի գործարանը կարող էին ստեղծել մեկ արհեստակցական միություն, եւ եթե ինչ-որ հրաշքով պարզվեր, որ այդ երեք ձեռնարկությունները տնօրինում է մեկ սեփականատեր, մենք ռիսկ էինք գեներացնում քաղաքացիներին տոտալ վերահսկողության տակ դնել արհեստակցական միության միջոցով։

Դրանից հետո մեր գործընկերը պետաիրավական հանձնաժողովի նիստի ժամանակ 88-հոգանոց ֆրակցիային անվանում է «դակիչ»։

Պարոն Գեւորգ Պետրոսյան, ես ձեզ կոռեկտության կոչ եմ անում, այլապես մենք ստիպված կլինենք ձեզ հետ կոռեկտության սեմինարներ անցկացնել եւ վերջում գրավոր ու բանավոր քննություն ընդունել։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, ժամանակը սպառվեց։

Հարգելի գործընկերներ, մտքերի փոխանակությունն ավարտվեց։

Ձայնը տրվում է ԱԺ նախագահ Արարատ Միրզոյանին։ Խնդրեմ, պրն Միրզոյան։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ես կարծում եմ, որ խորհրդարանում մենք դեռ բազմաթիվ առիթներ կունենանք կրքոտ քննարկումներ անցկացնելու։ Առաջարկում եմ կրքերը դրսեւորել այնտեղ, երբ դրանց կարիքը կա: Թույլ եմ տալիս ինձ հորդորս ուղղել բոլոր պատգամավորներին, բոլոր գործընկերներին բոլոր խմբակցություններից։

Ես հիմա «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի համաձայն՝ պիտի ներկայացնեմ մեր նիստերի օրակարգը։ Ըստ էության՝ այդ մասին ես արդեն խոսեցի, ներկայացրեցի։

Մենք ունենք առաջին բաժնում ընդգրկված մեկ հարց, դա Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի հաղորդումն է՝ դեկտեմբերի 9-ին տեղի ունեցած խորհրդարանական ընտրությունների վերաբերյալ։

Եվ երկրորդ բաժնում ունենք երկու օրենքի նախագիծ, որոնց գլխադասային հանձնաժողովները տվել են դրական եզրակացություն։ Մեկը «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից ներկայացրած «Սահմանված կարգի խախտմամբ պարտադիր զինվորական ծառայություն չանցած քաղաքացիների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» նախագիծն է, եւ երկրորդը պատգամավոր Տիգրան Ուրիխանյանի հեղինակած «Կրթության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին»  օրենքի նախագիծն է:

Արդեն ասացի, 2-ական ժամ տեւողություն է սահմանել ԱԺ խորհուրդը, եւ մի օրենքի նախագծի դեպքում՝ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության ներկայացրած նախագծի դեպքում, նաեւ 2-րդ ընթերցումը սահմանվել է 24 ժամ հետո 1-ին ընթերցմամբ ընդունվելուց հետո։ Սա է ամբողջը։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Միրզոյանին հերթական նիստերի օրակարգի նախագծի վերաբերյալ հարցեր տալու համար խնդրում եմ հերթագրվել։ Հերթագրում։ Հերթագրվել է մեկ պատգամավոր։ Հանո՞ւմ եք: Շնորհակալություն։ Շնորհակալություն, պրն Միրզոյան։ Խնդրում եմ մտքերի փոխանակության համար հերթագրվել։ Հերթագրում։ Շնորհակալություն, ելույթներ չկան։

Հարգելի գործընկերներ, մտքերի փոխանակությունն ավարտվեց։ Այժմ ձայնը տրվում է պրն Միրզոյանին։ Խնդրեմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես առաջարկում եմ քիչ առաջ ներկայացրած 2-րդ բաժնի հարցերը օրակարգում ընդգրկելու վերաբերյալ անցկացնել քվեարկություն, պրն Սիմոնյան։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Քվեարկության է դրվում ԱԺ 2019թ. մարտի 5-ին գումարվող հերթական նիստերի օրակարգի նախագծի 2-րդ բաժինն ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 84
Դեմ՝ չկա
Ձեռնպահ՝ չկա

Որոշումն ընդունվել է։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Նիստերի օրակարգը, ըստ էության, հաստատվեց, եւ մենք կարող ենք սկսել մեր աշխատանքները։ Հարգելի պատգամավորներ, այժմ քննարկում ենք ԱԺ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից ներկայացված «Սահմանված կարգի խախտմամբ զինվորական ծառայություն չանցած քաղաքացիների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող՝ ԱԺ պատգամավոր Գեւորգ Գորգիսյան։ Համեցեք։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, ձեզ եմ ներկայացնում «Սահմանված կարգի խախտմամբ պարտադիր զինվորական ծառայություն չանցած քաղաքացիների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը։ Ի՞նչ է նախատեսվում նախագծով։ Նախագիծը միտված է հնարավորություն տալ այն քաղաքացիներին, ում 27 տարին լրացել է, եւ նրանք, փաստորեն, այլեւս զինապարտ չեն, վերադառնալ հայրենիք ազատվելով քրեական հետապնդումից՝ դրա համար վճարելով համապատասխան օրենքով սահմանված գումարները՝ ամեն բաց թողած զորակոչի համար 200-ապատիկը նվազագույն աշխատավարձի։

Նախկին կարգավորմամբ այս ժամանակահատվածը սահմանված էր մինչեւ 2017թ. դեկտեմբերի 1-ը 27 տարին լրացած քաղաքացիների համար։ Նախագծով առաջարկվում է փոփոխություն կատարել մինչեւ այս թվականի մարտի 1-ը։ Հանձնաժողովում քննարկումների ժամանակ առաջարկ եղավ նաեւ ավելի երկարաձգել այս ժամկետը։ Բայց քանի որ օրենքն ավանդաբար ունեցել է միշտ համաներման տրամաբանություն եւ ոչ թե ինդուլգենցիայի, այսինքն՝ չենք ներում դեռեւս չգործած մեղքերը, կամ նախօրոք թույլ չենք տալիս արխային ընկնել եւ գործել այդ հանցանքները, հետեւաբար, պայմանավորվեցինք փոխել մարտի 1-ով եւ հանձնաժողովն այս տեսքով եւ այս դրույթներով իր դրական եզրակացությունը տվեց նախագծին։ Կոչ եմ անում ձեզ պատեհ պահին դրական քվեարկել եւ ընդունել այս նախագիծը՝ թույլ տալով բոլոր մեր քաղաքացիներին, ովքեր անհամբեր սպասում են այս նախագծին, վերադառնալ հայրենիք։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Գորգիսյան։ Հարգելի գործընկերներ, կարող եք հարցեր ուղղել հիմնական զեկուցողին։ Հարցեր տալու համար խնդրում եմ հերթագրվել։ Հերթագրում։ Հերթագրվել է չորս պատգամավոր։ Վահագն Թեւոսյան, համեցեք։

Վ.ԹԵՎՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Գորգիսյան, քանի որ դեկտեմբերի 31-ից մարտի 1-ը հետաձգվել է եւ առաջարկ է եղել ավելի երկարացնել այդ ժամկետը, սա կարո՞ղ է նշանակել, ուղղակի զուտ հետաքրքրվում եմ, որ հնարավոր է՝ նորից այսպիսի նախագիծ մտնի՝ էլի հետաձգելու համար, թե՞ կա այս խնդրի լուծման համար համապարփակ որոշում կամ հեռանկար։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Խնդիրը միանշանակ պահանջում է համապարփակ լուծում, որովհետեւ 2002-2003թթ. սկսած՝ անընդհատ, ամեն տարի այս ժամկետը հետաձգվում է՝ հնարավորություն տալով քաղաքացիներին վերադառնալ։ Նախորդ կառավարությունը տվեց համապարփակ լուծում, եւ դա էր՝ օրենքի գործունեությունը սահմանափակել 2019թ. դեկտեմբերի 31-ով, որից հետո այլեւս հնարավորություն չէր տրվելու վերադառնալ։ Հիմա կառավարությունը, կարծում եմ՝ նոր մոտեցում պետք է բերի։ Նախագիծը եղած մոտեցման շրջանակներում էր, քանի որ կառավարությունը նոր մոտեցում չի հրապարակել, որպեսզի այն նաեւ ընդունվելու հնարավորություն ունենար։ Եվ ես ինքս ունեմ տարբեր մոտեցումներ այս հարցի շուրջ, որոնք առաջիկայում պատրաստվում եմ դնել շրջանառության մեջ՝ քննարկելով, բնականաբար, համապատասխան նախարարության հետ։ Բայց հիմա քննարկում ենք այս ժամանակավոր լուծումը եւ սրանով գոնե լուծում ենք այն խնդիրը, որը հիմա արդեն իսկ ծառացել է, եւ քաղաքացիները սպասում են։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք կա՞։ Ո՞չ։ Հովիկ Աղազարյան, համեցեք։

Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Իմ հարցն արդեն հնչեց։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Համազասպ Դանիելյան։

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Իմ հարցը հետեւյալն է։ Դուք ձեր խոսքում նշեցիք, որ սա ժամանակավոր լուծում է եւ խնդրից ելնելով՝ հարկ կա այստեղ այս որոշումը կայացնել։ Սակայն կուզեի իմանալ ձեր տեսակետը, թե այս որոշումն ընդունելով՝ ի՞նչ ռիսկեր մենք կարող ենք ունենալ՝ ներառյալ ապագայի հետ կապված, երբ մարդկանց մոտ կարող է այդ ընկալումը շարունակվել եւ խորանալ, որ այսպես, թե այնպես շարունակաբար տեղի է ունենալու հետաձգում եւ վճարի դիմաց այդ պարտավորությունից ազատվելու հնարավորություն։ Կա՞ն ռիսկեր։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Բացարձակ որեւէ ռիսկ ես այստեղ չեմ տեսնում, որովհետեւ, ասում եմ, որ օրենքի գործունեությունը սահմանափակված է մինչեւ 2019թ. դեկտեմբերի 31-ով։ Այսինքն՝ դրանից հետո չի այլեւս գործելու, բայց այդտեղ եմ ես ռիսկեր տեսնում, որ այլեւս չի գործելու։ Հետեւաբար, այն քաղաքացիները, որոնք... Գիտեք, մենք կանխավ ենթադրում ենք, որ քաղաքացիները փախել են բանակից։ Այնինչ տարբեր դրդապատճառներով եւ տարբեր ճակատագրերի բերումով մարդիկ հայտնվել են արտերկրում։ Հինգ տարեկանից են գնացել եւ այլն։ Եվ հիմա ուղղակի ասել, որ եթե գնացել եք՝ ուրեմն, վերջ, դուք դասալիք եք եւ հայրենիքը ձեզ չի ներում, եւ դուք չպետք է վերադառնաք, դա շատ սխալ մոտեցում է։ Հետեւաբար, պետք է ավելի լիբերալ, ավելի հումանիստական մոտեցում մենք դնենք շրջանառության մեջ։ Բայց այս պահին մենք ունենք նախագծին սպասող բազմաթիվ քաղաքացիներ, եւ կարծում եմ, որ հիմա հրատապ է սա ընդունել, եւ դրա համար առաջարկել ենք 24 ժամյա ռեժիմով նախագիծը քննարկել եւ ընդունել։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքի կարիք կա՞: Ո՞չ։ Վերջին հարցը՝ Վահագն Հովակիմյան։

Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-Պրն Գորգիսյան, Քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածով քանի՞ հետախուզվող կա, այլ կերպ ասած՝ այս օրենքի փոփոխության շահառուները քանի՞սն են։ Մասնավորապես, մեկ տարում ի՞նչ աճ է տեղի ունեցել։ Այսինքն՝ վերջին մեկ տարում է 27 տարին լրանում, նոր պետք է օգտվեն, որովհետեւ նախորդները, ենթադրվում է, որ չեն օգտվելու։ Այսինքն՝ 27 տարին լրացած է եղել, բայց օրենքից չեն օգտվել։ Այսինքն՝ նորերը որքա՞ն են, կարո՞ղ եք այդ տվյալը ներկայացնել։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Իհարկե, այս նախագծի շահառու մոտ երկու հազար քաղաքացու մասին է խոսքը գնում։ Իսկ ընդհանուր հետախուզվողները կարծեմ 10 հազարին մոտ էին, հիմա ձեռքիս տակ ուղղակի թվերը չկան։ Ինձ սփյուռքի նախկին նախարարը հուշում է՝ 11 հազար։ Այսինքն՝ շահառուները բավականին շատ են։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագա՞նք: Չկա՞։ Շնորհակալություն, պրն Գորգիսյան։ Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Այժմ ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում հարակից զեկուցողին՝ պաշտպանության եւ անվտանգության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Արմեն Խաչատրյանին։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի գործընկերներ։ Ներկայացնեմ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից ներկայացված նախագծի վերաբերյալ մեր դիրքորոշումը։ «Սահմանված կարգի խախտմամբ պարտադիր զինվորական ծառայություն չանցած քաղաքացիների մասին»      ներկայացված նախագիծը համարում ենք նպատակահարմար եւ հիմնավոր, քանի որ այն հնարավորություն կտա համապատասխան վճար կատարելով՝ բազմաթիվ մեր հայրենակիցների ազատվել քրեական պատասխանատվությունից եւ վերադառնալ ՀՀ։ Այս նախագիծը թեեւ կարելի է համարել ժամանակավոր կարգավորում, այդուհանդերձ, ավելի կամրապնդի Հայաստան-սփյուռք կապը եւ կնպաստի հայրենադարձությանը, ինչն այսօր մենք շատ ենք կարեւորում։

Այս պահի դրությամբ մենք ունենք 10 հազարից ավելի հետախուզման մեջ գտնվող հայեր՝ պարտադիր զինվորական ծառայությունից խուսափելու փաստով եւ նրանցից 3200-ը 27-ից 35 տարեկան հասակում են։ Այսինքն՝ ակնկալվում է, որ հիմնականում շահառուները կլինեն այս տարիքի մեջ գտնվողները։ Կարող եմ ասել, որ նախագիծը թեեւ ժամանակավոր կարգավորում է տալիս, այն հրատապ ընդունվելու կարիք ունի եւ հորդորում եմ, կոչ եմ անում քննարկել կողմ այս նախագծի ընդունմանը։ Սակայն կուզեի անդրադառնալ նաեւ նախագծի այս խնդրի հետագա կարգավորման հեռանկարներին։ Մենք ունենք 2016-2017թթ. կարճ վիճակագրություն, համաձայն որի՝ մոտ 625 անձ է վերադարձել Հայաստան՝ կատարելով համապատասխան վճարումները ընդհանուր 795 մլն դրամի չափով։ Այսինքն՝ այս կարգավորումը ամբողջապես խնդիրը չի լուծելու, եւ օրենքի գործողության ժամկետն ավարտվելուց հետո 2019թ. դեկտեմբերի 31-ին մենք բախվելու ենք այս խնդրին, եւ պետք է ավելի համապարփակ լուծումներ տալ։ Այդ լուծումները պետք է ուղղված լինեն նախ այսպիսի հանցագործությունների կանխարգելմանը եւ այդ լուծումները պետք է էապես նպաստեն հայրենադարձությանը։ Թեեւ այս երկու գաղափարները քիչ հակասում են միմյանց, սակայն լուծումը պետք է գտնել այդպիսին։

Մեր դիտարկումները ցույց են տվել, որ բազմաթիվ քաղաքացիներ, որոնք հետախուզման մեջ են գտնվում 327-րդ հոդվածի 1-ին մասով, չեն վերադառնում Հայաստան եւ չեն օգտվում օրենքի այս կարգավորումից այն պատճառով, որ չունեն դրամական համապատասխան միջոցներ՝ սահմանված վճարները վճարելու համար։ Այսինքն՝ այս բոլոր հանգամանքները հաշվի առնելով՝ պետք է ապագայում ավելի համապարփակ եւ արդյունավետ լուծում տալ այս խնդրին։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, կարող եք հարցեր ուղղել հարակից զեկուցողին։ Հարցերի համար՝ հերթագրում։ Հերթագրվել է երկու պատգամավոր։ Սերգեյ Ատոմյան, խնդրեմ։

Ս.ԱՏՈՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն զեկուցման համար։ Ես ցանկանում էի, որ ուղղակի մենք անդրադառնանք այն հարցին, որ բավականին բարդ է այդ ընթացակարգը։ Ժամկետային զինվորական ծառայությունից խուսափած անձանց համար հնարավո՞ր չի ավելի պարզեցնել մեխանիզմները, որ մարդիկ կարողանան ապագայում, այսինքն՝ գումար վճարելու հետ կապված՝ խնդիր է առաջանում՝ պետք է այնտեղ նոտարով ապոստիլը հաստատվի, փոխանցվի, իրենց կողմից երաշխավորվի, ահագին բարդ մեխանիզմ է տեղի ունենում, մի քիչ պարզեցնենք տվյալ մեխանիզմը։ Տվյալ օրենքի նախագծում, ոնց հասկանում եմ, դրա վերաբերյալ որեւէ մոտեցում չկա։ Կուզեի դրա մասին լսել, եթե կա մոտեցում։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Քանի որ խոսքը գնում է քրեական պատասխանատվությունից ազատելու գործընթացի մասին, իհարկե, այստեղ պարզեցված համակարգերն այնքան էլ կիրառելի չեն կարծում եմ, որովհետեւ այստեղ կան քննվող քրեական գործեր եւ, գուցե, քննարկենք, հասկանանք՝ ի՞նչ է հնարավոր  անել,  որպեսզի ավելի պարզ ընթացակարգով լինի, գոնե մինչեւ 2019թ. դեկտեմբերի 31-ը։ Բայց այս կարգավորումները տրամաբանական են, որովհետեւ քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հետ կապված խնդիր է սա, եւ քրեական գործերը կարճվում են օրենքով սահմանված ընթացակարգերով։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքի կարիք կա՞։ Չկա։ Երկրորդ հարցը՝ Արման Աբովյան։

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Պրն Խաչատրյան, երեկ ստացա մի քանի նամակ մեր սփյուռքի հայրենակիցներից, երիտասարդներ են՝ մինչեւ 27 տարեկան, ովքեր գնացել են ՀՀ-ից՝ 3, 4, 5. 6, 7 տարեկան հասակում՝ պուճուր հասակում։ Հարցը հետեւյալն է. ինձ հարցնում են, ասում են՝ դե, ես չեմ ուզում սպասել մինչեւ 27 տարեկան, ուզում եմ վերադառնալ, սակայն ես հետախուզման մեջ եմ։

Այո, ասվել է, որ հետախուզման մեջ մարդիկ կարող են գալ, մենք քրեական հետապնդումը կկարճենք, սակայն նայվո՞ւմ է, ինչ-որ աշխատանքներ վարո՞ւմ են, որ դա որոշակի, չգիտեմ, օրենքի ձեւով ձեւակերպված լինի։ Այ, սենց խնդիր. ինքը կարող է, ընդհանրապես, 27 տարեկանին առայժմ չի առնչվում, բայց հարցերը գալիս են։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Ներկայացված նախագիծը կարգավորում է 27 տարին լրացած անձանց, սուբյեկտ հանդիսանում են 27 տարեկանը լրացած անձինք, առանձին դեպքերում՝ նաեւ 35 տարեկան լրացածը։ Եթե կվերադառնան մինչեւ 27 տարեկանը եւ նրանց նկատմամբ կա քրեական հետապնդում, քրեական հետապնդումը կդադարեցվի, սակայն նրանք պարտավոր կլինեն արդեն անցնել պարտադիր զինվորական ծառայության։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, պրն Խաչատրյան։

Մենք ունենք հարակից զեկուցող նաեւ կառավարությունից։ Ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում սփյուռքի նախարարի պարտականությունները կատարող Բաբկեն Տեր-Գրիգորյանին։ Համեցեք։

Բ.ՏԵՐ-ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, պատիվ ունեմ ներկայացնել կառավարության կարծիքը հետեւյալ օրենքի նախագծի վերաբերյալ։

Հիմնականում կառավարությունը դրական է համարում՝ մի պարզաբանումով, որ սա դիտարկվի, ինչպես մեր գործընկերները նշեցին, որպես ժամանակավոր լուծում, եւ պետք է ավելի համապարփակ եւ ինստիտուցիոնալ լուծում մտածվի։ Բոլոր այն հարցերը, որ հիմա բարձրացվում են, խոսում են նրա մասին, որ այստեղ մենք ունենք լուրջ խնդիր՝ ինստիտուցիոնալ լուծում գտնելու համար։

Հետեւաբար, առաջարկում ենք կողմ քվեարկել այս ժամանակավոր լուծման նախագծի համար եւ արդեն աշխատել ավելի ինստիտուցիոնալ եւ համապարփակ լուծում գտնելու համար։ Շնորհակալություն, եթե հարցեր կան, խնդրեմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Տեր-Գրիգորյանին հարցեր տալու համար կարող եք հերթագրվել։ Հերթագրում։

Հերթագրվել է երկու պատգամավոր։ Վահագն Հովակիմյան՝ «Իմ քայլը»։ Խնդրեմ։

Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-Պրն Տեր-Գրիգորյան, որեւէ տվյալ ունի՞ կառավարությունը, թե նախկինում կիրառված, այսինքն՝ օրենքից օգտվածների մեջ քանի՞սն են եղել, ովքեր գտնվել են հետախուզման մեջ, բայց ոչ թե արտերկրում են եղել, այլ Հայաստանում գտնվելով են խուսափել զինվորական ծառայությունից եւ 27 տարին լրանալուց հետո օգտվել են այդ օրենքից։ Այսինքն՝ նման քանի՞ դեպք ունենք։

Բ.ՏԵՐ-ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Գիտե՞ք, այդպիսի տվյալներ կատեգորված չեն ինձ մոտ, կարող եմ ասել՝ միջին թվով ամեն տարի մոտ 600-700 մարդ է օգտվել այս օրենքից, բայց այդ կատեգորիաներով ինձ մոտ այս պահին չկա։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Սփյուռքի նախարարի պաշտոնակատարը Հայաստանի ներսում գտնվող հետախուզման մեջ գտնվող անձանց վերաբերյալ վիճակագրությանը դժվար թե անգիր տիրապետեր, պրն Հովակիմյան։

Այժմ հարցի համար ձայնը տալիս եմ Սերգեյ Բագրատյանին՝ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությունից։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն նախարարի պաշտոնակատար, հարցս հենց ուղղված է հիմնականում սփյուռքահայերի հետ կապված խնդիրներին։ Կոնկրետ Լոս Անջելեսի մեր հայության ներկայացուցիչները դիմել են մի կարեւորագույն խնդրով, որ ցանկություն ունեն ընտանիքներով տեղափոխվել Հայաստան, բայց մտավախություն ունեն՝ Հայաստանում բանակի հետ կապված որոշակի խնդիրների մասին դրական կարծիք չունենալու իմաստով։ Այսինքն՝ տպավորություն ունեն, որ հայկական բանակում բազմաթիվ խնդիրներ կան, եւ տեղափոխվելու դեպքում վախ ունեն՝ կապված իրենց զավակների հետ եւ ապագայի հետ կապված, նաեւ մտավախություններ ունեն՝ բանակում տեղի ունեցող ոչ կանոնադրական հարաբերությունների հետ կապված։ Դուք ի՞նչ եք ձեռնարկում, որպեսզի մեր հայրենակիցների մոտ փարատվի այդ կարծիքը եւ ի՞նչ լրացուցիչ ռեժիմ կարող եք առաջարկել, որպեսզի մեր հայրենակիցներին, եթե այդ մտավախությունը փարատելու խնդիր ունեն, կարողանանք լրացուցիչ ծառայության միջոց առաջարկել, որի ընթացքում իրենք կհամոզվեն, որ հայկական բանակում ամեն ինչ կարգին է։ Ձեր մոտեցումներն այս հարցի վերաբերյալ, եւ արդյո՞ք պետք է դա չընդգրկել այս փոփոխությունների մեջ ինչ-որ կետով, որը հնարավորություն տա այն քաղաքացիներին, ովքեր ցանկանում են ընտանիքով վերադառնալ, ունենան այդ հնարավորությունը՝ առանց մտավախության։ Շնորհակալություն։

Բ.ՏԵՐ-ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Գիտե՞ք, այս օրենքի նախագիծը շատ սպեցիֆիկ է։ Ես չէի առաջարկի, որ այդ խնդիրը խառնենք այս խնդրի հետ։ Բայց, տեսեք, մենք ապրում ենք նոր Հայաստանում, որտեղ նույնիսկ վարչապետի որդին ծառայում է, հետեւաբար, դա օրինակ պիտի հանդիսանա սփյուռքի մեր բոլոր հայրենակիցներին, որ իրենք եւս ազատ զգան, հանգիստ զգան, որ իրենց զավակներին ուղարկեն բանակ։

Ինչ վերաբերում է լրացուցիչ ինչ-որ մեխանիզմի, սփյուռքի նախարարությունը եւ իր իրավահաջորդը պատրաստ են ցույց տալ անհատական մոտեցում բոլոր այն հայրենակիցներին, ովքեր ինչ-որ մտավախություններ ունեն, որ այդ հարցին անդրադառնանք։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքի կարիք կա՞, պրն Բագրատյան։ Համեցեք։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Դուք, հավանաբար, ճիշտ չհասկացաք ինձ։ Վարչապետի որդին ծառայում է, բոլորս գիտենք, ողջունելի է, բայց դա այն հիմքը չի, որ պետք է մեր հայրենակիցները հենվեն այդ փաստի վրա։ Այլ մեխանիզմ ասելով՝ ի նկատի ունեմ՝ միգուցե նաեւ, ինչո՞ւ չէ, պայմանագրային ծառայության հետ կապված որոշակի գումարների խնդիր լուծվի հենց այս ճանապարհով։ Այսինքն՝ մարդիկ բավականին բարձր գումար վճարեն՝ դրանով իսկ նպաստելով, որ իրենց փոխարեն, պայմանական ասած, 10 պայմանագրային զինծառայող կարողանա ծառայություն անցկացնել։ Միգուցե այս տարբերակները եւս քննարկվեն, եւ դա կարեւոր գործոն կլինի, որովհետեւ մենք հաճախ ասում ենք՝ առաջնագծում գոնե պայմանագրային ծառայողներ ունենանք, բայց այս խնդիրը դժվարանում ենք լուծել՝ հատկապես գումարի հետ կապված։ Միգուցե հատուկ ֆոնդով մենք կարողանանք նաեւ նման խնդիր լուծել, հատկապես այն կայացած սփյուռքահայերի դեպքում, ովքեր իսկապես ցանկություն ունեն նաեւ վճարելու՝ այս խնդիրը լուծելու համար։ Այս ուղղությամբ է իմ հարցը։

Բ.ՏԵՐ-ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Հասկացա, պրն Բագրատյան։ Նորից եմ կրկնում, այս օրենքը շատ սպեցիֆիկ է, բայց այն խնդիրը, որ դուք բարձրաձայնում եք, համաձայն եմ, որ դա պետք է ընդգրկվի այն քննարկումների շարքում, որը պիտի տեղի ունենա ավելի համապարփակ եւ ինստիտուցիոնալ լուծում գտնելու համար։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շատ լավ, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Շնորհակալություն, պրն Տեր-Գրիգորյան։

Այժմ կարող ենք անցնել մտքերի փոխանակությանը։ Ելույթների համար խնդրում եմ գրանցվել։ Գրանցում։

Հա, պրն Հայրապետյան, դուք է՞լ եք հերթագրվում։

Հերթագրվել է երկու պատգամավոր: Պրն Բաղդասարյան, համեցեք։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ուղղակի կարճ ուզում եմ անդրադառնալ պրն Ատոմյանի բարձրացրած հարցին։

Այս ամբիոնից հնչեցնեմ, որ եթե կլինեն խնդիրներ, պատրաստ եմ նաեւ այդ խնդիրներով զբաղվել, որովհետեւ օրենքով ամրագրված ընթացակարգը պարզագույն է, որեւէ նոտարական վավերացում (ապոստիլ) լիազորագիրն ըստ օրենքի չի պահանջում։ Ես այդ հարցն արդեն իսկ քննարկել եմ ՀՀ պաշտպանության նախարարության զինվորական կոմիսարի հետ եւ իրավաբանական վարչության պետի հետ։

Գործող օրենքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ լիազորված անձը կարող է դիմում ներկայացնել, նոտարական վավերացում չի պահանջում, դա էլ իր ամրագրումն ունի՝ Քաղաքացիական օրենսգրքի 321-րդ հոդվածի 1-ին մասի։ Հետեւաբար, ընդամենը տրվում է լիազորագիր, օրենքով սահմանված կարգով, ներկայացվում է դիմում զինկոմիսարիատ, այնուհետեւ գործընթացն ինքնուրույն գնում է, հանձնաժողովը որոշում է կայացնում, մուծումը նույնպես կատարվում է առանց որեւէ խնդրի, այդ անդորրագիրը նույնպես, լիազորագրի հիման վրա, ներկայացվում է զինկոմիսարիատ եւ հարցը լուծվում է։ Հետեւաբար, որեւէ բարդ ընթացակարգ այդ օրենքի հետ գոյություն չունի։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Հայրապետյան։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, նշեմ, որ իմ պաշտոնավարման առաջին իսկ օրվանից, ինչպես «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության իմ գործընկերները նշեցին, ես ինքս էլ բախվել եմ խնդրին։ Բոլոր համայնքներ իմ այցելությունների ժամանակ, բացառությամբ հիմնականում Մերձավոր Արեւելք, իհարկե, նման հարցադրում եղել է մեր հայրենակիցների կողմից, եւ նշված թիվը՝ 11 հազարը, իսկապես չափազանց մեծ թիվ է։ Փաստորեն, այս երիտասարդները, ովքեր, չեմ զլանա ասել, որ պետության համար չափազանց մեծ ռեսուրս է եւ, ըստ էության, գործող օրենսդրությունը միայն երկու տարբերակ է տալիս՝ կա՛մ ծառայել 27 տարին լրացած, կա՛մ մաքսիմում մինչեւ 3,6 մլն դրամ վճարելու դեպքում ազատվել քրեական հետապնդումից։ Իսկ արդեն մինչեւ 27 տարեկան լրացածների համար եւս երկու ճանապարհ ենք մենք սահմանել՝ կա՛մ կրկին զորակոչվել, կա՛մ դատվել։ Եվ ես պրն Աբովյանի հետ առավել քան համաձայն եմ, որ նաեւ մենք պիտի հստակեցնենք մեր դիրքորոշումը որպես պետություն, թե արդյո՞ք մենք դիտում ենք այս 11 հազարին որպես իսկապես մեր հայրենակիցներ, ովքեր, ընդ որում, պիտի կրկին շեշտեմ, որ միայն այն երիտասարդները չեն, ովքեր խուսափել են ծառայությունից, սրանք մարդիկ են, ովքեր 2-3 տարեկանում իրենց ընտանիքի կայացրած որոշման հետեւանքով կամ արդյունքում հայտնվել են օտարության մեջ։ Եվ այսօր, փաստորեն, նրանք գտնվում են քրեական հետապնդման մեջ։

Հետեւաբար, որպես պետություն, մենք պետք է հստակեցնենք, թե ինչպիսի դիրքորոշում եւ քաղաքական ինչպիսի տեսակետ ունենք։ Եվ ես առավել քան վստահ եմ, որ ԱԺ յոթերորդ գումարումը պետք է տա այս հարցերի պատասխանները։

Առաջ անցնելով՝ ասեմ, որ 8 ամիս շարունակ ես ինքս հետազոտել եմ, ուսումնասիրել եմ խնդիրը եւ մտադիր եմ, որ արդեն օրենսդիր գործունեության արդյունքում որոշակիորեն արդեն իսկ սկսել ենք աշխատանքները, մասնավորապես՝ պաշտպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի հետ, Անդրանիկ Քոչարյանի հետ եւ Հովհաննես Իգիթյանի հետ մենք ունեցել ենք քննարկումներ, առաջիկայում նաեւ հանդիպելու եմ Դավիթ Տոնոյանի հետ, որպեսզի մենք մտքերով փոխանակվենք։

Ասեմ, որ մի քանի լուծումներ կան։ Չեմ ցանկանա շատ փակագծերը բացել, կասեմ, որ ես ինքս այլընտրանքային ծառայության կողմնակից եմ եւ գտնում եմ, որ պետությունը պետք է մի քանի ճանապարհներ ցույց տա մեր սփյուռքահայերին, այն երիտասարդներին, ովքեր նույնիսկ, անգամ չեն կարող տեղափոխվել Հայաստան, բայց պատրաստակամ են ծառայել պետությանը։ Այսինքն՝ այստեղ մենք իմ կարծիքով ոչ միայն պիտի առաջարկենք անվտանգության, այսինքն՝ իրենց ֆիզիկական ներկայացվածության պետության ծառայությունը, այլ այլընտրանքային այլ ճանապարհների, այլ տեսակների, ուրեմն, լուծման ուղղությամբ գնալ։

Այս առումով նաեւ պետք է իմ գոհունակությունը, իմ շնորհակալությունը հայտնեմ պրն Գորգիսյանին, որ սույն խնդիրը բերեց օրակարգ, որովհետեւ եթե դուք դա չանեիք, այնուամենայնիվ, ինքս պիտի անեի։ Բայց նաեւ ասեմ, որ կատեգորիկ դեմ եմ, որպեսզի նաեւ հաջորդ տարվա համար, եթե անգամ օրենքը թույլ տար, որը թույլ չի տալիս, դեմ էի լինելու եւ դեմ էի քվեարկելու։ Սա որոշակիորեն ժամանակ շահելու մի ճանապարհ է, որը մեզ թույլ է տալու, ինչպես նշեց պրն Տեր-Գրիգորյանը, ինստիտուցիոնալ լուծում առաջարկել, որովհետեւ նախկինում հանրային հնչեղություն ունեցող շատ ծանր, բարդ թվացող խնդիրները մենք տարիներ շարունակ հետաձգել ենք, բայց գտնում եմ, որ այսօր մենք ունենք թե՛ խորհրդարան, թե՛ կառավարություն, որը պետք է ստանձնի պատասխանատվություն՝ բարդ որոշումներ կայացնելու, բայց իր հստակ դիրքորոշումը հայտնելու։ Եթե անգամ այն պիտի լինի ցավոտ, բայց պետք է լինի հստակ դիրքորոշում մեր կողմից։

Այս համատեքստում ես մեծ սիրով կաշխատեի նաեւ ընդդիմադիր այն գործընկերների հետ, ովքեր հետաքրքրված են թեմայով, եւ նաեւ ձեզ, պրն Գորգիսյան, նաեւ մյուս գործընկերներին՝ երրորդ խմբակցությունից, սիրով կառաջարկեմ խումբ ձեւավորել եւ աշխատանքներ տանել սույն խնդիրն իսկապես լուծելու ուղղությամբ։ Շնորհակալություն ուշադրության համար։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Հայրապետյան։

Ես հերթական անգամ հորդորում եմ պատգամավորներին՝ տեղավորվել սահմանված ժամանակի մեջ։

Այժմ մենք պետք է ընդմիջենք մեր աշխատանքները, բայց ուզում եմ զգուշացնել եւ կոչ անել պատգամավորներին՝ ճշգրիտ պահել ժամանակը եւ դահլիճ վերադառնալ ուղիղ 30 րոպե հետո, որովհետեւ մենք ունենք եզրափակիչ ելույթներ եւ քվեարկություն։ Շնորհակալություն։ Ընդմիջում։


Ժամը 12:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Խնդրում եմ զբաղեցնել տեղերը: Հարգելի գործընկերներ, սկսում ենք նիստը, եւ այժմ հիմնական եւ հարակից զեկուցողները կարող են հանդես գալ եզրափակիչ ելույթներով: Համեցեք, պրն Գորգիսյան:

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Հատուկ պրն Հովակիմյանի համար որոշակի թվեր ներկայացնենք: 19 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ ունենք... չէ, ոստիկանություն չէ, դեռ չէ, 10940 հետախուզվող, ըստ Քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածի առաջին կետի, ընթացքում 13 թվականից բոլոր թվերը մոտս կան, եթե ձեզ հետաքրքիր են, կարող եմ տրամադրել, բայց, ընդհանուր առմամբ, ողջունելի է պրն Հայրապետյանի առաջարկը: Ես ինքս ուզում էի նման առաջարկով հադես գալ, որ ստեղծենք ինչ-որ խումբ, համատեղ քննարկենք: Կարծում եմ՝ մեր եւ ձեր հանձնաժողովներն առնվազն ինչ-որ ենթահանձնաժողովի ֆորմատով կամ ինչ-որ խմբով կարող ենք այդ ամեն ինչը կազմակերպել: Մենք որոշակի մոտեցումներ ունենք, պատրաստ ենք այդ ամեն ինչը ներկայացնել:

Եվ հիմա ուղղակի կոչ եմ անում բոլորին քվեարկել եւ օր առաջ մեր քաղաքացիներին հնարավորություն տալ վերադառնալ Հայաստան: Սա հայրենադարձության մի նոր ալիք կարող է հանդիսանալ, որովհետեւ շատերը՝ նաեւ հեղափոխությունից ոգեւորված, ցանկանում են վերադառնալ եւ սա նաեւ դեմոգրաֆիական լուրջ խնդիր է լուծում այս պահի դրությամբ: Շնորհակալ եմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարակից զեկուցողներից եզրափակիչ ելույթի... Համեցեք, պրն Խաչատրյան:

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Ինչպես նկատեցինք, բոլորիս կողմից ընդունվեց այն հանգամանքը, որ օրենքի այս կարգավորումը, այս նախագծի ընդունումը  հարցին ժամանակավոր լուծում տալու մի տարբերակ է, սակայն այն թեեւ ժամանակավոր է, կարելի է ասել՝ հրատապ է եւ մեղմ ասած նպատակահարմար: Կոչ եմ անում քվեարկել կողմ օրենքի փոփոխության նախագծին, եւ, իհարկե, ինչպես ասվեց, անմիջապես պետք է հետեւի համապատասխան աշխատանքային խմբի ստեղծումը՝ այս խնդիրն ավելի համապարփակ եւ ավելի արդյունավետ լուծելու համար: Այսքանը, շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Խաչատրյան: Պրն Տեր-Գրիգորյան անհրաժեշտություն չե՞ք տեսնում:

Հարգելի գործընկերներ, ես էլ իսկապես ուզում եմ ասել, որ մենք տարեցտարի կամ 2 տարին մեկ ստիպված ենք ժամանակավոր լուծում տալ, բայց իմ աջակցությունն եմ հայտնում պրն Խաչատրյանի նախաձեռնությանը՝ քննարկել եւ, եթե հնարավոր է, հիմնավոր լուծում գտնել այս հարցի վերաբերյալ:

Այժմ քվեարկության ենք դնում ԱԺ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից ներկայացված «Սահմանված կարգի խախտմամբ պարտադիր զինվորական ծառայություն չանցած քաղաքացիներին մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին» հարցը:

Քվեարկություն:

Կողմ՝ 96
Դեմ՝ 0
Ձեռնպահ՝ 0

Եթե կան պատգամավորներ, ում կոճակը չի աշխատել, խնդրում եմ քարտուղարությանը գրանցել այդ ձայները եւս:

Որոշումն ընդունված է:

Հարգելի գործընկերներ, պաշտպանության եւ անվտանգության հարցերի մշտական հանձնաժողովն առաջարկել է՝ «Սահմանված կարգի խախտման պարտադիր զինվորական ծառայություն չանցած օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը քննարկել հատուկ ընթացակարգով, այսինքն՝ նախագծի 2-րդ ընթերցմամբ քննարկումը կազմակերպել առաջին ընթերցմամբ ընդունելուց հետո 24 ժամվա ընթացքում: Այս որոշումը հիմա դնում ենք քվեարկության:

Քվեարկություն:

Կողմ՝ 101

Եվ ըստ այդմ՝ որոշումն ընդունված է: Մենք վաղը կունենանք այս օրենքի նախագծի 2-րդ ընթերցումը:

Հարգելի պատգամավորներ, այժմ քննարկում են ԱԺ պատգամավոր Տիգրան Ուրիխանյանի կողմից ներկայացված «Կրթության մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին» հարցը: Հիմնական զեկուցող՝ ԱԺ պատգամավոր Տիգրան Ուրիխանյան: Համեցեք, պրն Ուրիխանյան:

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: Նիստին հետեւող մեծարգո հայրենակիցներ, հարգարժան գործընկերներ, սկսեմ հայտնի աֆորիզմից. ասվում է՝ կրթությունը ներկայիս սերնդի պարտքն է հաջորդ սերնդի նկատմամբ: Եվ դա, հիրավի, ճշմարտություն է, հատկապես՝ զարգացման ճանապարհը բռնող պետությունների համար եւ ՀՀ-ի համար եւս: Ես միշտ՝ բոլոր առիթներով խոսում եմ, որ պետք է հնարավորինս ստեղծել բոլոր այն առկա իրականության մեջ տեղավորվող՝ դժվար իրականության մեջ տեղավորվող, պայմանները, որպեսզի կրթությունը մեր երկրում լինի մատչելի, դա կարեւորագույն բան է: Եթե մենք չունեցանք կիրթ, որակավորում ունեցող, պատրաստված եւ, հետեւաբար, կայուն քաղաքացի, մենք չենք ունենալու ապագա՝ որպես պետություն եւ ազգ: Սա պարզ ճշմարտություն է:

Ի՞նչ անել այսօրվա, կրկնում եմ, բարդ իրականության մեջ՝ հաշվի առնելով սոցիալ-տնտեսական պայմանները, պետության կողմից ուսանողների համար լիարժեք անվճար կրթական համակարգ ստեղծելու հնարավորության բացակայությունը եւ այլն: Հաշվի առնելով այդ ամենը՝ կա տարրական հնարավորությունների տեղաբաշխման տարբերակ, որի հետեւանքով կարող է բեռը, որն ընկնում է ընտանիքների վրա, ուսանողների վրա, համեմատաբար թեթեւանալ: Եվ այս թեմաների քննարկումների ժամանակ ես ստացա շատ՝ մեղմ ասած, բազմաթիվ (հարյուրներ) դիմումներ, նամակներ՝ գրավոր, էլեկտրոնային փոստով, հանդիպումների ժամանակ, ուսանողների կողմից, որոնք եւ պատվիրակեցին այս նախաձեռնության իրականացումը: Ըստ էության, խոսքը գնում է չարաբաստիկ ուսանողական վարձերի տարաժամկետման մասին: Ինչո՞ւ չարաբաստիկ. որովհետեւ անցած գումարման ԱԺ-ում մենք այն դրական եզրակացությամբ հանձնաժողովի կողմից բերեցինք լիագումար նիստի, բայց մի քանի պատգամավորների՝ դահլիճը լքելու պատճառով, ինչպես հիշում եք, այդ կարեւոր փոքրիկ, բայց շատ կարեւոր փոփոխությունը չամրագրվեց եւ օրենքի ուժ չունեցավ: Հիմա դա տեղի է ունենում, կարծես թե ունենք լիարժեք համաձայնություն, բոլորը կողմ են հետեւյալին. որպեսզի վճարովի հիմունքներով բուհերում սովորող ուսանողներն ունենան հնարավորություն եւ իրենց ընտանիքներն ունենան հնարավորություն ոչ թե միանվագ կամ, ինչպես մինչ օրս գործում էր կարգը, 2 անգամով, ըստ կիսամյակի վճարել բավականին լուրջ գումարներ՝ որպես ուսանողական վարձ, այլ կարողանան օրենքի իմպերատիվ պահանջով, օրենքի ուժով ամսական տարաժամկետմամբ վճարել այդ գումարները: Կարող է թվալ, որ, կրկնում եմ, փոփոխությունը մեխանիկական է եւ որեւէ էական ազդեցություն չունի, բայց հենց այս դահլիճում կան նախկին ուսանողներ, որոնք հենց այդ պատճառով դադարեցրել են, ավելի ճիշտ՝ բուհերը դադարեցրել են նրանց հետ պայմանագիրը, հետեւաբար՝ մարդիկ չեն կարողացել շարունակել եւ ավարտել բուհը ու ձեռք բերել բարձրագույն կրթություն: Հենց հիմա, հենց այս պահին՝ նախորդ գումարման ԱԺ-ից մինչ օրս տեղի ունեցած, կարճ ժամանակահատվածում 400-ից ավելի դիմումներ եմ ստացել՝ էլի այդ թեմայով: Դա լրջագույն խնդիր է, լրջագույն հարց է: Եվ, կարծես թե, սա պիտի կարգավորվեր որեւէ ենթաօրենսդրական ակտով, ասենք՝ առնվազն գոնե Կառավարության որոշման մակարդակով, բայց արի ու տես, որ կա «Կրթության մասին» օրենք, որը շատ երկար տարիներ առաջ ընդունվել է եւ ընդունվել է հետեւյալ սահմանումով. որ, այո, կարող է տարաժամկետվել ուսման վարձը, բայց այն դեպքում, երբ ուսանողը գրավոր դիմումով կդիմի բուհի ղեկավարությանը, եւ բուհի հայեցողությամբ դա տեղի կունենա կամ տեղի չի ունենա:

Կառավարության այս անգամ նիստի ժամանակ քննարկումների ընթացքում ես լսեցի, որ զեկուցվում էր, թե իբրեւ այդպիսի պրակտիկա չկա, բայց քանի որ դրական տարբերակ է, եկեք օրենքի ուժ տանք: Ես պնդում եմ, որ, ո՛չ, այդպիսի պրակտիկա կա, եւ բուհեր կան ու ռեկտորներ կան եւ եղել են, որոնք չեն համաձայնվել եւ չեն տվել այդ հնարավորությունը: Եթե որեւէ մեկը կասկածում է, կարող եմ մեկ այլ առիթով, հենց այս ամբիոնից այդպիսով լուծված պայմանագրեր ցույց տալ եւ հեռացված ուսանողներ ցույց տալ: Հատկապես, երբ, օրինակ՝ քաղաքական աննպատակահարմարություն է լինում՝ չակերտների մեջ աննպատակահարմարություն, կամ անձնական անտիպատիա, կամ, չգիտեմ, այլ ինչ պատճառ, եւ այդպիսի դեպքեր եղել են:

Մի խոսքով, ես ուզում եմ հազարավոր վճարովի հիմունքներով սովորող ուսանողների անունից շնորհակալություն հայտնել քաղաքական կամ ուղղակի տրամաբանական համաձայնության համար, որ այս նախագիծն ընդունվում է վերջապես: Վստահ եմ, որ այն կքվեարկվի, խնդրում եմ բոլորին քվեարկել, իհարկե, հօգուտ այս նախաձեռնության: Խնդրում եմ տարածել այս տեղեկությունը, որպեսզի ուսանողներն իմանան, եւ, իհարկե, որպես շարունակություն սկսած գործընթացի, այսպես ասած, բարեփոխումների շարանում նախատեսում ենք նաեւ ուսման վարձերի, եթե կուզեք, իջեցման կամ չեզոքացման, պետական մասնակցության կարգավորմամբ, կանոնակարգմամբ, որոշակի ձեւերով, նոր օրենսդրական նախաձեռնություններ կլինեն, որպեսզի կարողանանք նաեւ չափի, թվի փոքրացմամբ լրացուցիչ հնարավորություններ ստեղծել ուսանողների համար որակյալ կրթություն ստանալու: Շնորհակալ եմ, ուշադրության համար:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Գործընկերներ, հիմնական զեկուցողին հարցեր ուղղելու համար խնդրում եմ հերթագրվել: Հերթագրում: Հերթագրվել է 7 պատգամավոր: Արման Աբովյան՝ «Բարգավաճ Հայաստան»:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Պրն Ուրիխանյան, շատ կարեւոր օրինագիծ է, ես էլ եմ համոզված, որ կընդունվի, սակայն մի քիչ սենց ընդլայնեմ. ավարտելուց հետո մենք գիտենք, որ ուսանողները, ավելի ճիշտ՝ նախկին ուսանողները, բախվում են խնդիրների՝ աշխատանք չկա: Նախկինում, եթե հիշում ենք, գոյություն ուներ պրակտիկա, որ բուհերը գործուղում էին արդեն իսկ ավարտելուց հետո որոշակի հիմնարկներ՝ ըստ իրենց մասնագիտական ուղղվածության ուսանողների: Գիտեմ, որ շուկայական պայմաններում, պարզ է եւ տրամաբանական է, դա մի քիչ դժվար է իրականացնել, սակայն ի՞նչ եք կարծում, ավելի ճիշտ՝ համոզված եմ, որ կհամաձայնվեք ինձ հետ՝ մի մեխանիզմ մշակվեր, որը կխրախուսեր գործատուներին արդեն իսկ թե՛ սովորելու ընթացքում, թե՛ ավարտելուց հետո էդ բուհը ավարտած երիտասարդներին աշխատանքի ընդունեին: Այ, ձեր կարծիքն է հետաքրքիր: Շնորհակալություն:

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ շատ, չափազանց կարեւոր հարց եք բարձրացնում, չափազանց կարեւոր: Այո, խորհրդային ժամանակաշրջանում գոյություն ուներ արդեն, ըստ էության, կայացած մի պրոցես, երբ 4 տարի սովորելուց հետո 5-րդ տարին, ըստ էության, մեծամասամբ ուսանողներն անցկացնում էին արդեն գործնական, կիրառական դասընթացների մեջ, եւ տարբեր մասնագիտությունների համար պատրաստվող մարդիկ անմիջականորեն արտադրություն լինի, սպասարկում լինի, առեւտուր լինի, կրթություն լինի, չգիտեմ, ցանկացած ոլորտում, անմիջականորեն մասնակցում էին արդեն կենդանի պրոցեսին, ձեռք էին բերում հմտություններ: Չափազանց կարեւոր են հմտությունները, իհարկե, տեսական գիտելիքները բոլորս էլ լավ հասկանում ենք, որ բավարար չեն, եթե չկան գործնական հմտություններ: Ես ձեր հարցադրումը փորձեմ դարձնել որպես առաջարկ, մենք խմբակցությունում քննարկենք, մյուս գործընկերների հետ էլ քննարկենք, օրենսդրական նախաձեռնություն բերենք՝ ինչ-որ կերպով այդ գործնական դասընթացների պրոցեսն ավելի արդիական, ժամանակակից, պարտադիր, ավելի ռեալ, էսպես ասեմ, դարձնելու համար, որովհետեւ հիմա կա այդ գործընթացն էլ կա, ասենք՝ տնտեսագիտական կրթություն ստացող մարդիկ հետո գնում են բանկերում, կարծես թե, նստում են, ասենք՝ աշխատակիցների կողքին, նայում են, ստանում են որոշակիորեն գործնական գիտելիքներ եւ այլն, բայց որքանո՞վ է այն արդարացված, որքանո՞վ է այն ճիշտ, որքանո՞վ է այն հսկվում, որքանո՞վ է այն հատկապես մասնավոր բուհերի տիրույթում, իրականացվում: Սրանք բոլորը հարցեր են, էստեղ, իհարկե, անելիք ունի կրթության, գիտության նախարարությունը որպես, կարծում եմ՝ մարմին, որը պիտի կոչված լինի կազմակերպել այդ գործընթացը, բայց մենք օրենսդրական թերի կարգավորած դաշտ ունենք էդտեղ: Ես ընդունում եմ ձեր հարցադրումը՝ որպես էսպես փոխադարձաբար օրենսդրական կարգավորումների նախաձեռնություն հրահրող առաջարկ, անպայման դրան կանդրադառնանք:

Շատ շնորհակալ եմ, դա չափազանց կարեւոր բան է, կրկնում եմ, եթե մարդը չունի գործնական հմտություններ, նրա տեսական գիտելիքները հօդս են ցնդում, եւ մենք հաճախակի հանդիպում ենք էսպիսի իրավիճակի: Շատ են նաեւ բողոքել, իրավացիորեն բողոքել... Ներողություն, ավարտում եմ, այն ուսանողները, որոնք ասում են՝ այ, նոր ավարտել ենք, ուր գնում ենք՝ մեզ ասում են՝ փորձ չունեք, չենք ընդունում աշխատանքի: Բա մենք որտեղի՞ց փորձ ունենաք, եթե մի տեղ պիտի սկսենք աշխատել, որ էդ փորձն ունենանք, եթե դա չունենք: Շնորհակալ եմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Համազասպ Դանիելյան՝ «Մի քայլը»:
.
Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Պրն Ուրիխանյան, նախագիծը կարեւոր է, սակայն ես կուզեի իմանալ, թե արդյո՞ք այս նախագիծը կազմելիս դուք փորձել եք քննարկել եւ տեղեկանալ նաեւ բուհերի տեսակետներին, որովհետեւ իրենց ֆինանսական գործունեության կարգավորման էական սկզբունք է փոխվում՝ սրանով նախատեսված: Սա՝ առաջին հարց. արդյո՞ք ունեք նաեւ իրենց տեսակետը:

Եվ երկրորդը. էստեղ ձեր նախագծի 2-րդ հոդվածով նշվում է, որ նախատեսվում է, որ պաշտոնական հրապարակման օրվան հաջորդող 10-րդ օրն է ուժի մեջ մտնելու, միգուցե, նաեւ, եթե բուհերի կողմից կան մտավախություններ, նախատեսենք սեպտեմբերի 1-ից դա, որպեսզի նրանք կարողանան հասցնել կազմակերպել իրենց աշխատանքները եւ համապատասխանեցնեն համակարգը: Շնորհակալություն:

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: Իրապես հարցը քննարկվել է մի շարք բուհերի ղեկավարների, բազմաթիվ բուհերի ղեկավարների հետ, քննարկել է նաեւ, տեղյակ եմ, կրթության, գիտության նախարարությունը, երբ մենք իմ հարգարժան գործընկեր ներկայիս պատգամավոր, նախկինում փոխնախարար Հովհաննիսյանի հետ քննարկում էինք այդ հարցը, գիտեմ, որ նախարարությունն ինքը տարել է աշխատանք:

Այո, որոշ բուհերի ղեկավարներ մի փոքր սրտնեղում էին, որ հաշվապահական խնդիրներ դա կառաջացնի, բյուրոկրատական, բայց գիտեք, ինչպես ասում էր հրաշալի գրող Մարիո Պյուզոն իր հանճարեղ «Կնքահայրը» գրքում. «Երբ խոսքը գնում է ընտանիքի պատվի մասին, փողի մասին խոսակցությունները տեղին չեն», եւ ես կարծում եմ, որ սա, իսկապես, պատվի եւ արժանապատվության հարց է, թող մի փոքր էլ՝ հաշվապահական, էսպես ասեմ, ժամանակային կամ թղթաբանական ոչ թե դժվարություններ, այլ փոքր ծավալներ ունենան լրացուցիչ, բայց փոխարենն ուսանողների համար դա կարեւոր հարց  է եւ հրատապ հարց է, եւ դրա համար ժամկետը սահմանեցինք այդպես: Դա էլ է լայնորեն քննարկել, իսկապես հրատապ հարց է: Ես ձեզ պատրաստ եմ ցույց տալ այն ծավալը դիմումների կամ, օրինակ՝ էլեկտրոնային լինք փոխանցել, դուք տեսնեք, ինչ անհամբերությամբ են մարդիկ խնդրում, որպեսզի սա օր առաջ ընդունվի: Շնորհակալ եմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, պրն Դանիելյան: Արձագանք չկա: Միքայել Մելքումյան՝ «Բարգավաճ Հայաստան»:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Ուրիխանյան, ես նույնպես ողջունում եմ, միանշանակ, քանի որ վաղուց մենք ծանոթ ենք, որ դուք ջանքեր եք գործադրել, որ անպայման այս օրենքն ընդունվի, բայց տեսեք, օրենքի հիմնական առարկան՝ կարգավորման առարկան վարձավճարի տարաժամկետությունն է: Բայց ես կառաջարկեի, որ մենք խորամուխ լինեինք, որ այն արժեքը կամ վարձավճարը, որ կա, ինչպե՞ս է սահմանվում, այսինքն՝ էստեղ պետք է լինեն կրթության վրա կատարված ծախսերը եւ որակը: Հիմա, էն կրթական ծրագրերով ,կրթությունը, որ մատուցվում է մեր ուսանողներին, այդ գինը, էսպես ասեմ, համաչափ չասեմ, բայց դա միջազգային ստանդարտներով, ասենք՝ չգիտեմ վերցնեմ մենեջմենթ կամ մարքետինգ կամ այլ առարկաներ, էդ գինը համապատասխանում է , մենք նայե՞լ ենք, թե որեւէ միջազգային բուհում ինչպիսի՞ գին է: Դա՝ մեկ: Չէ՞ որ էդ կրթության որակից կախված է նաեւ ապագան, ով ստանում է. էդ ուսանողը ստացավ մասնագիտությունը եւ դուրս է գալու աշխատելու՝ պրն Աբովյանի հարցը: Հիմա, նայած թե ինչ որակի կրթություն է ստանում՝ ինքն աշխատանք կամ կունենա կամ չի ունենա, թողնում ենք ինդիվիդուալ մարդու անհատական ջանքերը,  որ գործադրում է: Ես կուզենայի, որպեսզի մենք միտումները նախատեսեինք՝ մոտ ապագայում մեր բուհերում մենք համարժեք միջազգային կրթական ստանդարտներին համապատասխան կրթական ծառայություններ մատուցելո՞ւ ենք, թե՞ չէ եւ դրանից կախված՝ այդ բեռը, որ մենք սպասում ենք, իսկ ես հավատացած եմ, որ մենք պետք է մատուցենք, այն բեռը, որ վարձավճարի հետ կապված պետք է առաջանա, ո՞նց թեթեւացնենք, ի՞նչ գործիքներ եք դուք նախատեսում, բայց՝ հիմքում դնելով կրթական ծառայության որակը, որովհետեւ մենք չգիտենք, թե էդ ինչ գին է: Որեւէ մեկը Հայաստանում չի ասում՝ էդ գինը, որ սահմանված է, ազատ շուկայական գին չէ դա եւ այլն, եւ այլն, ես կխնդրեի ձեր մեկնաբանությունը:

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ շատ, հարգարժան պրն Մելքումյան, դուք մեծ փորձով կրթության համակարգի գործիչ եք եւ ինձանից ու բոլորից լավ գիտեք, որ կրթությունը, հատկապես զարգացած երկրներում, բավականաչափ թանկ արժե, եւ զորօրինակ, եթե վերցնենք, ասենք՝ Օքսֆորդի, Քեմբրիջի, Հարվարդի, Ֆլեթչերի եւ այլ, կամ Լոմոնոսովի, եթե կուզեք, կամ Պլեխանովի անվան համալսարանները, ապա այդպիսի եւ բազմաթիվ այլ բուհերում, օրինակ՝ եթե բարձրագույն կրթության մասին է խոսքը, այդ թվում նաեւ՝ բազմաթիվ դպրոցներում, օրինակ՝ եվրոպական կրթությունը բավականին թանկ արժե, բայց, իհարկե, համապատասխան ծառայություն է, այսպես ասած, մատուցվում եւ որակ է տրամադրվում: Դե գիտեք, եթե մենք հիմա խոսենք ժամանակակից կրթական համակարգի համաշխարհային տենդենցներին հասնելու մասին, ես մի առիթով էստեղ ասացի, որ աշխարհում արդեն վաղուց ու զարգացած կրթական համակարգերով երկրներում չկան փայտե գրատախտակներ, կավիճ կամ նույնիսկ գիտեք պլաստիկից գրատախտակներ ու մարկերներ, մարդիկ նույնիսկ մոնիթորներով չեն աշխատում, ես տեսել եմ՝ մարդիկ աշխատում են կիբերտախտակներով, հեռահար ուսուցմամբ, երբ 70-80 հոգանոց լսարանից ֆիզիկապես ներկա է 4-5 հոգի, իսկ մյուսները՝ կատարյալ մոդիֆիկացիայով հագեցած, աշխատում են տվյալ երկրի բացարձակապես տարբեր հատվածներում ֆիզիկապես ներկա գտնվելով, էլ չեմ ասում՝ մեթոդաբանության, ծրագրերի արդիականության ու ժամանակակից լինելու մասին եւ այլն: Այո, մենք ունենք էդպիսի խնդիր. մեր կրթական համակարգը հետադեմ է, չափազանց հետադեմ է եւ դրան պետք է ձգտել ու հասնել օր առաջ, Ինչպե՞ս… Դե, հարցը հռետորական է, բնականաբար, անհրաժեշտ են ներդրումներ՝ մեթոդական, ծրագրային, ֆինանսական, նյութական ռեսուրսներով, մարդկային վերաորակավորված կադրերով, մասնագետներով, ուսուցիչներով, մանկավարժներով, դասախոսներով եւ այլն: Սրան պետք է ձգտել, ինչպես ասում էր Լեւ Լանդաուն՝. ամեն ինչ չի հնարավոր, մի փոքր փոխակերպում եմ անել, բայց...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Ուրիխանյան, ես խնդրում եմ մի քիչ ավելի ուշադիր լինել լուսատախտակին:

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Եթե արձագանքեք... 2-րդ մասը շատ կարեւոր է, պատասխանեմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, պրն Մելքումյան:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Սիրով արձագանքեմ, ուղղակի ես նաեւ ելույթում կանդրադառնամ մի շարք առանձնահատկությունների: Պրն Ուրիխանյան, հիմնական խնդիրը հետեւյալն է. ինչքա՞ն ժամանակում մեզ կհաջողվի կրթական համակարգում բեկում իրականացնել, կա՞ն նվազագույն շեմեր, ասենք, օրինակ՝ պետք է մենք հասկանանք, որ բուհում այլեւս կիսագրագետ կամ չսովորող ուսանող պետք է չլինի, եւ հաջորդը՝ պետք է դա քաղաքական որոշում լինի՝ չի լինելու դա եւ վերջ:

Եվ 2-րդը. էն մինիմալ ստանդարտները, ունակությունները, հմտությունները, որ մենք պետք է կարողանանք մատուցել, բայց պետք է նաեւ նայենք՝ արդյո՞ք դասախոսներն էն ամբողջ վաստակաշատ, նաեւ գնահատելով, արդյո՞ք նրանք համարժեք՝ էս պահին համարժեք, գիտելիքներ փոխանցո՞ւմ են, թե՞ ոչ: Այսինքն՝ 2 կողմն էլ նայենք:

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Այդ մասով շատ կարճ՝ այ, ճիշտ այնքան ժամանակ անց կունենք, որքան ժամանակ կպահանջվի կառավարությանը, այսինքն՝ գործադիր մարմնին, որպեսզի այդ ռեֆորմներն իրականացնեն, ներդրումներ բերեն, չափազանց արագ տեմպերով զարգացնեն կրթական համակարգը: Մենք՝ որպես օրենսդիրներ, փորձենք լրացնել, հուշել, աջակցել եւ այլն: Շատ ճիշտ բան եք ասում, այսօր կան դպրոցներ, որտեղ ինֆորմատիկա առարկան մատուցվում է տետրով, գրիչով, գրատախտակով, հասկանում եք, այ, էսպիսի վիճակ է, այո, դա պետք է փոխել, որքան էլ վաստակաշատ լինի ինֆորմատիկայի մասնագետը, նա պետի տիրապետի համակարգչային տեխնոլոգիաների:

Ինչ վերաբերում է ուսման վարձերի իջեցման հնարավորությանը: Մենք ձեզ հետ ներկայացրել ենք մեր ընտրողներին մի հրաշալի նախընտրական ծրագիր, որում խոսում էինք ուսանողական՝ վճարովի հիմունքով սովորող ուսանողների համար վարձերի իջեցման կամ չեզոքացման հնարավորությունը, այնուհետեւ աշխատանքի արդյունքում աշխատավարձից վճարելու տարբերակով. այ, էս ճանապարհն է, որով պետք է ընթանալ: Ժամանակը չի ների, որպեսզի մանրամասնեմ, մեկ այլ առիթով...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Մեկ այլ առիթով, պրն Ուրիխանյան, շնորհակալություն: Այժմ, Արտակ Մանուկյան՝ «Իմ քայլը»:

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ճիշտն ասած, ըստ էության, կարեւորում եմ էս օրենքի նախագիծը, բայց մի շարք մտահոգություններ ունեմ, մասնավորապես, կարծում եմ՝ սա նպաստելու է, որ ուսման վարձերը բարձրանան ու հիմա հիմնավորեմ՝ ինչու, որովհետեւ դուք, ճիշտ է, ներկայացնում եք հաշվապահական եւ այլն, բայց սա չափազանց կարեւոր ազդեցություն ունի դրամական հոսքերի վրա, այսինքն՝ երբ դու տարեկան ես գումարը վճարում, ազատ դրամական միջոցների կառավարումից, օրինակ՝ բուհերը կարող են գեներացնել նոր եկամուտներ: Հիմա, երբ մենք սա ամսական ենք տանում, ըստ էության, էդ հնարավորությունից զրկում ենք, եւ, ըստ էության, բոլոր ուսանողների ռացիոնալ վարքագիծը լինում է այդ ամսական վճարումների իրականացումը, ինչի արդյունքում այլ հավասար պայմաններում վատթարանում է տվյալ բուհի ֆինանսական կառավարումը, այսինքն՝ էդ ռիսկերը դուք գնահատե՞լ եք, որ ասում եք՝ խոսել ենք բուհերի հետ:

Ի դեպ՝ էստեղ էլ խնդիր կա՝ պետական միջոցներով բուհերի, մասնավոր միջոցներով բուհերի, որովհետեւ էլի դրամական հոսքերի վրա կարող է էական ազդեցություն ունենալ: Ո՞նց եք պատրաստվում էս կոմպենսացնել ու, ճիշտն ասած՝ առիթ կլինի, կխոսենք էդ գներ-գին-որակ հասկացողությունը, բայց կոնկրետ էս նախագիծը, կարծես թե, միտված է հենց դրան: Չմոռանանք, որ գոյություն ունի գնաճ եւ այլն, այսինքն՝ եթե մի պահ ենթադրենք, որ գնագոյացումը շուկայական է, այլ հավասար պայմաններում ինքը պետք է բերի ծառայությունների արժեքի թանկացման: Ինչո՞ւ. որովհետեւ ես ասացի՝ արդեն դու զրկվում ես մի կողմից՝ ազատ դրամական միջոցները տեղաբաշխելով, օրինակ՝ նույն բանկերում միջոցներ գեներացնելուց եւ երկրորդ կողմից՝ ըստ էության, քո մոտ կանխատեսելիությունը ընթացիկ ծախսերի իրականացման, օրինակ՝ բուհի դասախոսի աշխատավարձ եւ այլն, ճնշումը սրա վրա մեծանում է: Շնորհակալություն:

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: Այո, քննարկել եմ եւ տվել եմ հետեւյալ հարցը. ի՞նչ խնդիր է առաջանում ձեզ մոտ, հարգելի բուհեր, ում հետ, որ անձամբ ես եմ, ոչ բոլորի հետ եմ քննարկել, ի՞նչ խնդիր է ձեզ մոտ առաջանում, չէ ՞ որ դուք ձեր կոմունալ վարձավճարները, աշխատավարձերը, բազմաթիվ այլ ծախսեր, այդ թվում՝ ձեռքբերումների մասով, իրականացնում եք ամսական կտրվածքով: Ինձ պատասխանում էին, որ ոչ մի հաշվապահություն, թերեւս այլ պատասխան, ես անձամբ, չեմ ստացել, եթե նախարարությունը տիրապետում է այլ ինֆորմացիայի, ուրեմն կտրամադրի: Սա՝ մեկ: 2-րդ. վերջապես կա պարզ տրամաբանություն, ասենք՝ պիտի ինչ-որ մի բուհ ստանա 800000 դրամ մեկ տարվա համար գումար, էդ 800000 դրամը նա ստանում է: Էդ 800000 դրամն, այդուհանդերձ, ուսանողը վճարում է, կամ 600000 կամ 500000 դրամ, բավականին մեծ գումարներ են: Է, հնարավորություն տանք, օրինակ՝ այն երեխային, այն ուսանողին, այն երիտասարդին, որը ցերեկը, ընդ որում՝ ստացիոնար սովորում է, երեկոյան գնում է, ասենք՝ սպասարկման ոլորտում, օրինակ՝ մատուցող է աշխատում, ես ճանաչում եմ էդպիսի մարդկանց եւ ոչ մեկ, այլ բազմաթիվ, որպեսզի կարողանա իր էդ վարձը հասցնել ամսական վճարել: Սա պարզ տրամաբանություն է: Այսքանը, շնորհակալ եմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքեք, պրն Մանուկյան:

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

- Ճիշտն ասած, երբ ես ասում էի էս հարցի մասին՝ թերի է, փորձեմ բացատրել, օրինակ՝ առնվազն, երբ մենք ռացիոնալ վարքագիծը տեղափոխում ենք էն դաշտ, որ բոլորը, կապ չունի՝ նրանք կարող են միանգամի՞ց վճարել, թե՞ աստիճանական, տվյալ դեպքում՝ ձեր նախագծով՝ ամսակա՞ն, թե՞ կիսամյակային, ըստ էության, բոլորի ռացիոնալ վարքագիծը լինում է ամսական: Էս առումով գոնե նպատակահարմար է, որ էն մարդը, որը միանվագ է վճարում, զեղչ ստանա, այսինքն՝ նրան հավելյալ մոտիվացիա առաջանա, որ ինքն իր վարքագիծը փոխի, որովհետեւ եթե դուք մի կողմն եք մենակ նայում՝ առանց հավելյալ, այսպես ասած, մոտիվացիոն մեխանիզմներ դնելու, կներեք, կարող է բերել նրան, որ աչքը շինելու տեղը ունքը հանենք:

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Այ դուք՝ որպես պատգամավոր, կարող եք էդ մի փոփոխությունն էլ դուք բերել, ինչ կլինի՞ որ, բա ամենքս էլ մի գործ ենք անում, ես արեցի էդ գործը, դուք արեք մյուսը, ինչո՞ւ չէ: Շնորհակալ եմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, մենք ոնց որ թե ունենք մի առաջարկ՝ առաջին ընթերցումից երկրորդն ընկած ժամանակահատվածում: Եվ այժմ, հաջորդ հարցը՝ Կարեն Համբարձումյան՝ «Իմ Քայլը»:

Կ.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Ուրիխանյան, ըստ էության, պրն Մանուկյանի հարցի հետ գրեթե նույն ձեւաչափով է, բայց հաջորդ հարցը ես հնչեցնեմ: Իրականում գովելի է այս օրենքի նախագիծը, որովհետեւ ինքը նաեւ հոգեբանական եւ սոցիալական խնդիր է լուծում, քանի որ բոլորս ուսանող եղել ենք եւ տեսել ենք, թե ինչպես է դեկանատի աշխատողը մտնում եւ քննությունից՝ միջանկյալ քննություններից առաջ, ոտքի կանգնեցնելով ուսանողին ասում, որ վարձը չմուծելու պատճառով չեք մասնակցելու քննությանը: Գովելի է էս օրենքի փոփոխությունը: Ուրեմն, հարցս էսպիսին է, պրն Ուրիխանյան. նախ՝ վճարումն ինչ համամասնությամբ է կատարվելու: Ենթադրենք՝ եթե վարձավճարը տարեկան 1 մլն դրամ է, ամեն կիսամյակ նախկինում մուծում էր 500000-ական դրամ, էդ համամասնությունը կուզենայի իմանալ: Ամսական, ենթադրենք, 100000-ո՞վ են մուծելու ուսանողները:

Եվ 2-րդ հարցս. սենց ասեմ, ենթադրենք՝ համալսարանները եւ ՊՈԱԿ-ները, մենք բոլորս գիտենք, որ բյուջեն գոյանում է վարձավճարներով, արդյո՞ք համալսարանները, ՊՈԱԿ-ները խնդիր չեն ունենալու՝ աշխատավարձերի կամ միջազգային գիտաժողովներ կամ ժողովներ անցկացնելու հետ կապված:

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հիրավի, ճիշտ եք նկատել բարոյական կողմը, ես ուղղակի կոռեկտ չհամարեցի դրա մասին խոսել, բայց ցանկացած հետաքրքրվողի կարող եմ տրամադրել այն դիմումները, որտեղ մարդիկ հենց դրա մասին են խոսում, եւ, այո, էդ նեղվածությունը շատ երիտասարդների մոտ կա՝ առաջին հերթին այդ ոչ կոռեկտ ձեւակերպվող պահանջներից:

Ինչ վերաբերում է աշխատավարձերին: Քննարկվել է, չեն նշել, բացի հաշվապահական հաշվառման հետ որոշակի, էն էլ չասենք ինչ-որ բարդություններ, որոշակի, ասենք, բարդացումից որեւէ այլ բան չեն ասել, որովհետեւ, կրկնում եմ, նույն աշխատավարձերը վճարվում են ամսական կտրվածքով, եւ, վերջապես, կառույցներ են, որոնք եւ՛ հաշվառում են իրականացնում, եւ՛ տնտեսավարում, եւ՛ պլանավորում, կարող են դա իրականացնել: Որեւէ լումա այս միջոցով բուհից չի խլում ուսանողը: Խոշոր հաշվով բոլոր այդ գումարները հասնում են ճիշտ այնտեղ, որտեղ որ պիտի գնան հասնեն, պարզապես հնարավորություն է տրվում, որպեսզի ավելի քիչ-քիչ... Հա, ինչ վերաբերում է չափին՝ պարզ տրամաբանությամբ՝ 12-ական, էսպես ասած, վճարումներով, այսինքն՝ առնվազն նվազագույն կտրվածքը՝ բաժանած գումարը 12-ի, եթե այլ գումար լինի, ապա այնուհետեւ լրացնելու անհրաժեշտություն կլինի: Ինչպես դուք ասացիք՝ եթե մի ամիս 5000 վճարեն, օրինակ՝ մյուս ամիս պիտի 55000 վճարեն: Բացի էդ 12-ական անջատումից, բաժանումից, մնացած ամենը կարելի է թողնել բուհի եւ ուսանողի հայեցողությանը. կուզեն՝ ավելի թող վճարեն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքի կարիք կա՞: Միացրեք խնդրեմ:

Կ.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ

-Պրն Ուրիխանյան, իսկ չի կարելի՞, որ բուհերից, ՊՈԱԿ-ներից գրավոր վերցնենք, ենթադրենք, իրենց տարեկան պլանավորած ծախսերը, որպեսզի հետագայում խնդրի առաջ չկանգնել: Եթե իրենք հիմնավորում են, ասում են՝ մենք էդ խնդիրը չունենք, ամսականով էլ ենք համաձայն, կարծում եմ՝ ճիշտ կլիներ իրենք գրավոր տային տարվա կտրվածքով իրենց գրաֆիկը, որպեսզի նաեւ համալսարանը հետագայում խուսափեր նման ֆինանսական խնդիրներից: Շնորհակալություն:

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ շատ: Անշուշտ, ճիշտ բան եք ասում, վստահ եմ, որ նախարարության ներկայացուցիչը՝ հարգարժան փոխնախարարը, կտրամադրի ձեզ մանրամասն այդ տեղեկությունը, վերջին հաշվով դա ավելի շատ գործադիր մարմնի, էսպես ասած, օպերատիվ ինֆորմացիայի տիրապետելու հարց է: Ինձ էլ ճիշտ հասկացեք, մենք բոլորս ընտրվում ենք ոչ թե բուհերի կողմից, այլ քաղաքացիների կողմից, եւ մեզ համար առաջնային է քաղաքացու շահի սպասարկումը, իհարկե, հաշվի առնելով նաեւ բուհի կայունությունը, որից եւս օգտվում են քաղաքացիները:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արուսյակ Ջուլհակյան՝ «Իմ Քայլը»:

Ա.ՋՈՒԼՀԱԿՅԱՆ

-Հարցս արդեն հնչել է, հանում եմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հերիքնազ Տիգրանյան՝ «Իմ քայլը»:

Հ.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ես կուզեի հարցին, թեեւ մեր պատգամավորները իրենց բարձրաձայնած հարցերով անդրադարձան նորից՝ էդ տարաժամկետ վճարման հետ կապված, բայց շատ խրախուսելի է, իհարկե, ուսանողների շահից այսպիսի նախագիծ բերել, ինչը ողջունելի է: Կուզեի ուղղակի հավաստիացում ստանալ այն բանի, որ սրանով մենք չենք խախտում բուհերի ինքնավարությունը եւ տալով ինչպես կիսամյակային, այնպես էլ ամսական կտրվածքով վճարման հնարավորություն՝ մենք չենք մտնում բուհերի ինքնավարման, ինքնակառավարման դաշտ:

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: «Կրթության մասին» օրենքը նայե՞լ եք, բազմաչարչար օրենքը, ծավալուն փաթեթը, որը պիտի  բերվի, բերվի, գալիս է, հետ է գնում, բա էդ բոլոր կարգավորումներով, որոնց նակատմամբ սա փոքրիկ, փոքրիկ շատ աննշան կարգավորում է, էդ ինքնավարությունը չի սահմանափակվում: Էդ որ էդպես լինի, պիտի որեւէ օրենք չընդունենք, բա մենք օրենսդիր մարմին ենք հենց նրա համար, որպեսզի գրենք, կյանքի կոչենք այն կանոնները, ըստ որոնց՝ պիտի ֆիզիկական, իրավաբանական անձինք աշխատեն այնպես, որպեսզի դրանից շահի թվով ավելի շատ մարդ: Այս տեսանկյունից եմ նայում այդ հարցին:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք: Համեցեք:

Հ.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ

-Դրական եմ համարում նախագծի այն կարգավորումը, որը միտված է բացառել բուհերի կողմից հայեցողական մոտեցումը, որովհետեւ ամսական կտրվածի դեպքում նա ունի լայն հայեցողություն: Ընդամենը մեկ մտավախություն ունեմ, որ չլինի թե օրենսդիրը շատ է միջամտում նրա՝ ինքնուրույն որոշումների կայացնելու իրավունքին:

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Դե, ասում եմ՝ սա, համեմատ այդ ամբողջ փաթեթում առկա բոլոր իմպերատիվ այլ պահանջների՝ փոքր կարգավորում է, որը, այդուհանդերձ, ի նպաստ է եւ մեծ հաշվով, կրկնում եմ, բուհերին որեւէ բանից չի զրկում: Շնորհակալ եմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Ուրիխանյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Կենտրոնական ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում հարակից զեկուցման համար ԱԺ գիտության, կրթության, մշակույթի, սփյուռքի, երիտասարդության եւ սպորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Մխիթար Հայրապետյանին:

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հաշվի առնելով այսօրվա մեր աշխատանքային օրվա մեկնարկի քննարկումների տրամաբանությունը, եւս մեկ անգամ ուզում եմ այս ամբիոնից արձանագրել, որ քաղաքական մեծամասնությունը խրախուսում եւ ողջունելու է նաեւ հետագայում ընդդիմադիր գործընկերների բոլոր այն օրենսդրական փոփոխությունները, օրենսդրական նախագծերը, որի առանցքում ՀՀ քաղաքացու շահն է: Եվ ահա սույն օրենսդրական նախաձեռնությունը եւս իմ բնորոշմամբ ուսանողակենտրոն նախաձեռնություն է, որովհետեւ սույն օրենքի նախագծի հիմքում դրված են բացառապես բուհերում սովորող մեր ուսանողների շահերը: Սրանով լուծվում է նաեւ կոնկրետ սոցիալական հարց, եւ սրանով օրենսդիր մարմինն իր հստակ աջակցությունն է հայտնում մեր ուսանողությանը, բայց նաեւ մյուս կողմից՝ մենք չենք ասում, որ ինքնանպատակ կերպով միակողմանի մոտեցում ենք ցուցաբերում եւ հաշվի չենք առնում նաեւ բուհերին, բուհերի իրավունքները եւ ինքնավարությունը:

Այո, տիկին Տիգրանյան, եղել են հիմնականում 2 մտահոգություններ՝ առաջինն՝ ինքնավարության մասով եւ երկրորդը, ինչպես արդեն նշվեց, ֆինանսական որոշակի դժվարությունների վերաբերյալ: Մասնավորապես՝ առաջին դեպքում՝ թե արդյո՞ք մենք չենք միջամտում բուհերի ներքին գործերին եւ նմանօրինակ կերպով սահմանափակում նրանց իրավունքները եւ երկրորդ պարագայում՝ արդյո՞ք այդ կարգավորումը՝ սույն կարգավորումը ֆինանսների կառավարման, պլանավորման տեսանկյունից, դժվարություններ չի առաջացնելու: Բայց նաեւ այս համատեքստում պետք է ասեմ, որ, ինչպես արդեն նշվեց, թե՛ օրենսդիրը, եւ թե՛, իհարկե, մյուս հարակից զեկուցողը՝ կառավարությունից, կներկայացնի, որ, այնուամենայնիվ, սույն մտահոգությունները փարատվել են, եւ այստեղ բուհերի ինքնավարության մասով, առնվազն, ունեցած մեր մտահոգությունները փարատված են:

Իսկ ինչ վերաբերում է ֆինանսների տնօրինմանը, կառավարմանը, էստեղ ընդամենը հարկավոր է ճիշտ աշխատանք բուհերի կողմից: Սրանք տեխնիկական աշխատանքներ են, որը ես ինքս վստահ եմ, որ դրանք լավագույնն իրականացվելու են: Առնվազն, պրն Մանուկյան, հնարավոր ուսման վարձերի, վճարների մասով բուհերի կողմից նման հայտարարություններ չեն եղել, եւ հետագայում արդեն ինքներս պիտի հարցադրում անենք, որ եթե նման նախաձեռնություն կա բուհերի կողմից, ինչու նախապես այդ մասին չի խոսվել: Հետեւաբար, այս իմաստով, ուզում եմ ասել, ընդ որում, պրն Մանուկյան, պետք է նաեւ ասեմ, որ նման պրակտիկա արդեն կա, սա նոր բան չէ, արդեն իսկ գործող օրենսդրության համաձայն՝ ուսանողները կարողանում են վճարել ամսական կտրվածքով, պարզապես մենք մի փոքրիկ նոր բան ենք ավելացնում, իմպերատիվ ուժ ենք տալիս գործող նորմին, որպեսզի հայեցողական մոտեցումները եւ դրանից բխող հնարավոր բոլոր սուբյեկտիվ որոշումները մենք կանխենք: Սա ընդամենը սույն փոփոխության մասին է խոսում:

Եվ եւս մեկ անգամ ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել պրն Ուրիխանյանին, որը դեռեւս նախորդ՝ 6-րդ գումարման ժամանակ սույն նախաձեռնությամբ հանդես եկավ, եւ ես պիտի ցավով արձանագրեմ, որ որոշ պատգամավորների, թույլ տվեք ասել, անպատասխանատու մոտեցման հետեւանքով հարցը ձգձգվեց եւ հասավ այսօրվան, բայց լավ է ուշ, քան երբեք: Ինչո՞ւ եմ ասում. ցավում եմ սրա համար, որովհետեւ եթե դեռեւս նախորդ տարի օրենքն ընդունվեր, ապա արդեն իսկ կլինեին շատ թվով ուսանողներ, որ կօգտվեին սույն կարգավորումից: Շնորհակալ եմ, ուշադրության համար:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, եթե հիշում եք, վստահաբար հիշում եք, հարգելի գործընկերներ, մենք 2-ժամյա ռեժիմ սահմանեցինք հարցի քննարկման համար, հետեւաբար՝ մենք հիմա սահմանափակում ենք ժամանակային, եւ 2 հարցի հնարավորություն կունենան պատգամավորները: Ես առաջարկում եմ մի հարցը հնչեցնել պրն Մխիթար Հայրապետյանին եւ մեկ հարցն էլ պահել գործադիրի ներկայացուցչին՝ հաջորդ հարակից զեկուցողին հարց տալու համար: Եվ, ըստ էության, առաջին հերթագրվածը կունենա այդ հնարավորությունը: Այժմ, կարող եք հերթագրվել հարցերի համար: Հերթագրում: Միքայել Զոլյան՝ «Իմ քայլը»: Համեցեք:

Մ.ԶՈԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Գուցե ինչ-որ չափով էդ հարցը արծարծվել է, բայց, այնուամենայնիվ, մենք ուշադրությունը դրա վրա կենտրոնացնենք: Պրն Հայրապետյան, շատ ճիշտ նշեցիք, որ քաղաքացիների շահերից է բխում, բայց քաղաքացի են ոչ միայն ուսանողները, այլեւ դասախոսները: Արդյո՞ք մենք չենք ունենա խնդիր, որ հետագայում, երբ համալսարանն ինչ-ինչ պատճառներով դժվարություն ունենա՝ դասախոսների աշխատավարձը ժամանակին վճարել, արդյո՞ք դա չի բացատրվի նրանով, որ, այ, դուք էսպիսի օրենք եք ընդունել, եւ դրա հետեւանքով ուսանողները ուշացնում են, մենք գումար չունենք եւ այլն, եւ այլն:

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Զոլյան, մասամբ արդեն իսկ անդրադարձա դրան, որովհետեւ մենք ունեցել ենք, եւ՛ օրենսդիրը, ընդ որում, եւ գործադիրը, այդ երկխոսությունը եւ հնարավոր բոլոր ռիսկերն այս հարցի՝ կոնկրետ սույն հարցի, համատեքստում մենք քննարկել ենք, եւ եթե նմանատիպ խնդիր եւ ռիսկ տեսնում էր բուհերի ղեկավարությունը, ապա առնվազն ազնիվ կլիներ այս փուլում նման ռիսկերի մասին բարձրաձայնվեր: Եվ հետագայում ես հույս ունեմ, որ նմանատիպ շահարկումների հետեւանք սա չի դառնա եւ այդ ժամանակ նաեւ տրամաբանական հարցադրում պիտի հնչի հենց նույն օրենսդրի կողմից, նաեւ մեր հանձնաժողովի կողմից, թե ինչո՞ւ այս փուլում, երբ եղել է այդ դիալոգը 2 կողմերի միջեւ, ռիսկերի մասին չի նշվել: Եվ նաեւ կրկնում եմ, որ տիկին Անափիոսյանը եւս իր հարակից զեկույցում, վստահ եմ, որ կանդրադառնա բուհեր հետ տարվող սույն աշխատանքների բովանդակությանը եւ ինքը եւս կհաստատի, որ առնվազն նման մտահոգություն բուհերի կողմից չի եղել: Եվ ես հույս ունեմ, կրկնում եմ, որ առաջիկայում կամ հետագայում սույն օրենսդրական փոփոխությունը էսպես պատճառ կամ հետեւանք դարձնելով՝ բուհերը նման նախաձեռնությամբ հանդես չեն գա, իսկ եթե նույնիսկ լինի, ապա որեւէ խնդիր չեմ տեսնում, ինչպես արդեն պրն Ուրիխանյանը նշեց, որ մենք այլ տեսակի կարգավորումներ եւս նախատեսենք: Ի վերջո՝ սա առաջին եւ վերջին կարգավորումը չէ եւ օրենսդրական նախաձեռնությունը չէ սույն հարցի համատեքստում:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, պրն Զոլյան:

Մ.ԶՈԼՅԱՆ

-Ինձ համար ուղղակի կարեւոր էր, որ, իրոք, հնչի այստեղ այդ միտքը, որ բուհերի ղեկավարության հետ դա քննարկվել է եւ նրանց կողմից որեւէ նման մտավախություն չի հայտնվել, եւ, այո, կարծում եմ՝ եթե հետագայում էդպիսի խնդիր հանկարծ առաջանա, կարելի է նաեւ էդ օրենքը լրացնել եւ...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, պրն Հայրապետյան: Այժմ, հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում կրթության եւ գիտության նախարարի տեղակալ տիկին Արեւիկ Անափիոսյանին: Համեցեք:

Ա.ԱՆԱՓԻՈՍՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, ներկայացնում եմ Կառավարության դիրքորոշումը ներկայացվող օրենքի նախագծի նկատմամբ: Ինչպես արդեն նշվեց եւ՛ ելույթների ժամանակ, եւ՛ հարցերի պատասխանների տեսքով. նախարարության կողմից հատկապես 2 հարց է մտահոգություն առաջացրել: Հաշվի առնելով, որ օրենքի փոփոխությունը նախատեսվում է բուհերի ինքնավարությունը եւ ակադեմիական ազատությունները սահմանող հոդվածի մասում, ապա, բնականաբար, առաջին հարցը վերաբերում էր նրան, թե արդյո՞ք որեւէ ձեւով բուհի ինքնավարությունը՝ այս օրենքի փոփոխությունով կարող է խաթարվել: Ուղիղ պատասխանը եւ արագ պատասխանն է՝ ո՛չ: Բացատրեմ՝ ինչո՞ւ. որովհետեւ կան հարցեր, որոնք պետք է կարգավորվեն նորմատիվ իրավական դաշտում՝ օրենքի մակարդակով եւ կան հարցեր, որոնք կարող են կարգավորվել ենթաօրենսդրական հարցերով եւ կան հարցեր, որոնք կարող են թողնվել կարգավորման՝ բուհի մակարդակում:

Ուսանողների վարձավճարների հարցն օրենքի կարգավորման ենթակա հարց է, հետեւաբար՝ այս խնդիրը բուհերի ինքնավարության հետ որեւէ աղերս ունենալ չի կարող:

Երկրորդ հարցը. ինչպես արդեն բազմիցս նշվեց եւ՛ հարցերի տեսքով եւ՛ պատասխանների տեսքով, վերաբերում էր ֆինանսներին: Այստեղ խնդիրը ֆինանսական պլանավորման մասին է: Բնականաբար. նախարարությունում քննարկումներ են եղել տարբեր բուհերի ներկայացուցիչների հետ, եւ անհանգստությունը բարձրաձայնվել է՝ բացառապես ֆինանսական պլանավորման հետ կապված:

Էստեղ հարցեր հնչեցին կոնֆերանսների մասով կամ գիտական այլ հետազոտությունների եւ միջոցառումների մասնակցության մասով, ապա նշենք, որ, այո, վարձավճարները կազմում են միջինում բուհերի բյուջեի 80 տոկոսը: Մի մասը տրվում է բուհերին պետական բյուջեից՝ նպաստների եւ կրթաթոշակների տեսքով եւ մյուսը ձեւավորվում է բուհերի բյուջեն իրենց կողմից իրականացվող տարբեր հետազոտական աշխատանքների համար գումարներ ներգրավելու եւ բերելու հաշվին: Հիմնականում կոնֆերանսներին մասնակցությունը պայմանավորված է լինում կամ պետության կողմից կրկին գիտության կոմիտեի կողմից տրամադրվող ֆինանսների շրջանակներում կամ տարբեր հետազոտական աշխատանքների շրջանակներում, որոնք բուհերն իրականացնում են: Այսպիսով՝ ֆինանսական պլանավորման հետ կապված՝ նման խնդիր, եթե կարողանում են բուհերը ճիշտ պլանավորում իրականացնել, ապա նման խնդիր չի լինի: Սակայն շտապեմ ասել, որ երեւի թե ծանոթ եք, որ կրթության, գիտության նախարարության նախաձեռնությամբ այժմ մշակվում է «Բարձրագույն կրթության մասին» օրենքի նոր նախագիծ, եւ այդ օրենքի նոր նախագծում անդրադարձ է կատարվում նաեւ փոփոխության համար հիմք հանդիսացած սոցիալական խնդիր լուծմանը, որովհետեւ այս փոփոխությունը բացառապես միտված է ուսանողների սոցիալական խնդիրը լուծելուն, ովքեր չունենալով համապատասխան միջոցներ՝ դիմում են ինչպես նախարարություն, այնպես էլ պատգամավորների: Օրական կտրվածքով՝ միջինում կախված է, իհարկե, տարեսկիզբ է, քննական շրջան է, թե կիսամյակի մեջտեղ է, օրական կտրվածքով 20-30 դիմում է ունենում նախարարությունը՝ վարձավճարների հետ կապված, այսինքն՝ սա իրապես հանդիսանում է խնդիր, բայց նոր մշակվող «Բարձրագույն կրթության մասին» օրենքի նախագծում ֆինանսավորման 3 հիմնական սխեմա է առաջադրվելու:

Մեկը լինելու է բազային ֆինանսավորման մասով, երկրորդը լինելու է կրթաթոշակների մասով, եւ այդ կրթաթոշակները, իհարկե, ունենալու են ենթամեխանիզմներ, որն ուղղված է լինելու եւ սոցիալական խնդիրներ ունեցող սովորողների վարձավճարի փոխհատուցմանը, եւ բարձր առաջադիմություն ունեցող ուսանողների վարձավճարների փոխհատուցմանը եւ երրորդ մեխանիզմը, որը ներդրված կլինի բարձրագույն կրթության օրենքի շրջանակներում, նորարարական նախաձեռնությունների ֆինանսավորումն է լինելու: Այսինքն՝ այս փոփոխությունը, որը նախաձեռնվել է պրն Ուրիխանյանի կողմից, եւ կառավարությունը տվել է իր դրական եզրակացությունը, կարծում ենք, որ կտա ժամանակավոր լուծում, որովհետեւ «Բարձրագույն կրթության մասին» օրենքի փոփոխությունն ինքնին նախատեսում է, որ պետք է այն խնդիրներին, որոնք հիմք են հանդիսացել օրենքի փոփոխության համար, լուծումներ տրվեն արդեն նոր օրենքի շրջանակներում:

Եվ ես, քանի որ ելույթի ժամանակս դեռ չեմ սպառել. ուզում եմ անդրադառնալ պրն Աբովյանի կողմից բարձրացված հարցին՝ տրամադրվող որակի եւ աշխատաշուկա մտնելու համար: Էստեղ կա մի համակարգ, որը հիմա կառավարության կողմից նախաձեռնվում է, որ վերաբերում է դուալ կրթության համակարգին: Աշխատաշուկայում տեղ չգտնելը խնդիր է, եւ դա ունի տարբեր հենքեր՝ սկսած մասնագիտական կողմնորոշումից մինչեւ համապատասխան պրակտիկ հմտությունների ձեռք բերումը: Նախնական եւ միջինմասնագիտական կրթական համակարգում գոյություն ունի դուալ կրթություն, ինչը ենթադրում է, որ  ակադեմիական կրթությունից բացի նաեւ հնարավոր է գործատուի մոտ սովորել, եւ այժմ նախաձեռնում ենք, եւ կարծում եմ՝ սա իր արտացոլումը կգտնի նոր օրենքի նախագծում: Նախատեսում ենք, որ մենք դուալ կրթական համակարգ կունենանք նաեւ բարձրագույն կրթությունում, ինչը կնպաստի նրան, որ ակադեմիական գիտելիքից բացի սովորողները կարողանան ունենալ նաեւ համապատասխան հմտություններ եւ կարողություններ՝ արդեն ըստ գործատու պահանջների: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարցերի համար հերթագրվում ենք, հիշում ենք, որ առաջին հերթագրվածն է հարցը հնչեցնում: Հերթագրում: Արտակ Մանուկյան՝ «Իմ քայլը»:

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ճիշտն ասած, որպեսզի առաջարկն ավելի որակյալ լինի ճշտող մի հարց եմ ուզում տալ: Օրինակ, որ ասում եք՝ պետբյուջեից, այսպես ասած, վճարվող վարձավճարները փոխհատուցվում են, իրենք միանգամի՞ց են փոխհատուցվում, հենց ուսումնական տարվա սկզբին, թե աստիճանական սկզբունքով՝ ամսական կտրվածքով:

Ա.ԱՆԱՓԻՈՍՅԱՆ

-Կարծում եմ՝ ծանոթ եք, թե բյուջեն ինչպես է իրականացվում: Բյուջեի պլանավորումն իրականացվում է, եւ գումարները հատկացվում են համապատասխան նախարարությանը՝ եռամսյակային կտրվածքով, եւ եռամսյակային կտրվածքով համապատասխան հատկացումներն արվում են: Բյուջեում 2 տող կա բարձագույն կրթության ֆինանսավորման. մի տողը նպաստներն են, 2-րդ տողը կրթաթոշակներն են: Նպաստները՝ դրանք մեր կողմից ընկալվող պետական պատվեր ասվածն է:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք:

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Բա ինչո՞ւ ամսական չենք անում, հավասարեցնենք իրար հետ: Էն բուհերը, որոնց պետական բյուջեից մենք փոխհատուցում ենք, եթե մի ծայրից հանում եք ամսականը, կամ հնարավորություն ենք ընձեռում, էն մյուս տեղից էլ արեք:

Ա.ԱՆԱՓԻՈՍՅԱՆ

-Հարցնում եք, թե ինչո՞ւ պետությունն ամսական կտրվածքով չի վճարում: Ես կարծում եմ՝ ճիշտ կլինի՝ մենք մտածենք, թե մենք՝ որպես կառավարություն ինչ սկզբունքներ ենք դնում մեր քաղաքականության հիմքում: Մեր կառավարությունն իր ծրագրում հստակ դրել է, որ սոցիալական արդարությունը հանդիսանում է կարեւորագույն սկզբունքներից մեկն իր քաղաքականության մշակման, պլանավորման, եւ իրականացման համար, եւ կարծում ենք, որ այս ձեւով հնարավոր է լինում ճիշտ բալանսի բերել բուհերի ֆինանսավորման հետ կապված խնդիրները: Մի կողմից բալանսավորելով այն հարցը, որ սոցիալական խնդիրներ ունեցող երեխաները կկարողանան ամսական կտրվածքով իրենց վարձավճարներն անել, մյուս կողմից պետությունը կարողանում է եռամսյակային կտրվածքով ապահովել այն փոքր մասնաբաժինը, որը տրամադրում է բուհերին՝ իրենց ֆինանսական պլանավորումն իրականացնելու համար: Իրականում, կարծում եմ, որ սա բավականին կարեւոր նախաձեռնություն է, որովհետեւ եթե տեսնենք, թե ինչ մասնաբաժին են կազմում դուրս մնացածների մեջ այն ուսանողները, ովքեր վարձավճարի պատճառով են դուրս մնում, ապա էդ դեպքում կտեսնենք, որ սա, իսկապես, կարեւորագույն օրենսդրական փոփոխություններից մեկն է:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Անափիոսյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը:

Հարգելի գործընկերներ, այժմ սկսում ենք մտքերի փոխանակությունը, եւ այն պատգամավորները, ովքեր հարցեր ունեին եւ չկարողացան հնչեցնել՝ կարող են դա ելույթների տեսքով անել, իհարկե, այս անգամ հարցերը, գուցե, հիմնականում լինեն հռետորական, բայց եզրափակիչ ելույթների ընթացքում զեկուցողները կարող են նաեւ անդրադառնալ դրանց: Եվ այսպես, հերթագրում՝ մտքերի փոխանակության համար: Հերթագրում: Հերթագրվել է 8 պատգամավոր: Ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Էդգար Առաքելյանին: Համեցեք:

Է.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Իսկապես շատ կարճ, ուղղակի, հնչեցնելու համար էն հարցը, որը չկարողացա նախորդ 2 զեկուցողներին տալ: Ուզում եմ շարունակել գործընկերոջս՝ պրն Կարեն Համբարձումյանի, բարձրացրած հարցը.՝ սկսեմ նրանից, որ, ըստ էության, ցանկացած օրենք պետք է էն ինչ-որ կարգավորում է կարգավորի առավելագույնս հստակ: Մենք էստեղ՝ օրենքի փոփոխության նախագծում, գրել ենք, որ կարող են վճարումներն իրականացվել ըստ՝ կիսամյակների եւ ըստ՝ ամիսների, պրն Ուրիխանյան, սակայն ըստ ամիսների ձեւակերպումն ըստ իս թույլ է տալիս նորից հայեցողական մոտեցումն ունենալ թե՛ բուհերի կողմից, թե՛ ուսանողների: Մասնավորապես՝ տեսականորեն նոր մենք ձեր մեկնաբանությունը լսեցինք, որ դա պետք է բաժանվի հավասար 12 մասերի, բայց չեք բացառում չէ՞, որ որեւէ բուհ վերցնի եւ յուրովի մեկնաբանի օրենքի էս դրույթը եւ ասի՝ օրինակի համար, սեպտեմբեր ամսին դուք պետք է բերք 20 տոկոսը վարձավճարի եւ հետո՝ մնացածը, կամ որեւէ ուսանող ասի՝ ըստ ամիսների՝ ուրեմն, ես կարող եմ 10-10 դրամով բերել 11 ամիս եւ 12-րդ ամիսը նոր պապան Ռուսաստանից, ասենք՝ գումարը փոխանցի, ես էլ բերեմ, ձեզ տամ: Ուստի՝ առաջարկում եմ սա դիտարկել լրացուցիչ ճշգրտում, որպեսզի մենք ունենաք հայեցողական մոտեցման բացառում: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Առաքելյան: Հաջորդ ելույթը՝ Գեւորգ Պապոյան՝ «Իմ քայլը»:

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, այստեղ մենք քննարկեցինք հարցի ավելի շատ ֆինանսատնտեսական եւ բարոյական կողմերը, եւ կուզեի հարցի մեկ կարեւոր կողմին՝ զուտ կրթական կողմին, անդրադառնալ: Ընդհանրապես՝ ցանկացած հարց քննարկելիս պետք է դիտարկել՝ դա լուծո՞ւմ է խնդիր, թե՞ ոչ: Հիմա, տեսեք, ընդհանրապես կրթության վերաբերող հարցերը քննարկելիս ես նայում եմ այդ հարցին՝ կրթության որակի բարձրացմանը այս նախաձեռնությունը որեւէ կերպ նպաստո՞ւմ է, թե՞ ոչ: Եվ որպես դասախոս՝ կարծում եմ՝ պատասխանեմ միանշանակ՝ նպաստում է: Նպաստում է, որովհետեւ էստեղ հնչեց մոտավորապես էդպիսի կարծիք, բայց ես մի իրավիճակ ներկայացնեմ. 17 կամ 18 տարեկան ուսանող, որը մտնում է բուհ, 70-80-հոգանոց լսարան, եւ այդ լսարան, ասենք, մտնում են դեկանատից աշխատողներ եւ խնդրում են ոտքի կանգնել այդ երեխային, որպեսզի այդ երեխան, երեխաները՝ 4 հոգի, 8 հոգի պետք է ոտքի կանգնեն, եւ նրանց հրավիրում են դեկանատ, կամ, չգիտեմ, վերջում քննության ժամանակ գրած է «չք», այսինքն՝ չքննել այդ ուսանողին, չնայած երեխան պարապել է, պատրաստվել է: Ինչո՞ւ. որովհետեւ նա չի կարողացել վճարել այդ վճարը: Եվ, ըստ էության, սա ոչ միայն մարդուն հոգեբանական, բարոյական ծանր հարված է հասցնում նաեւ կարող է, ըստ էության, ձեւավորել մարդուն եւ կրթության հանդեպ հակակրանք առաջացնել ի սկզբանե: Եվ այստեղից՝ հենց առաջին կուրսից, երկրորդ կուրսից մենք արդեն կարող ենք հարվածել այդ ուսանողին եւ կրթության նկատմամբ սեր չարթնացնելով՝ ընդհանրապես ամբողջ պրոցեսի հանդեպ նրա վերաբերմունքը փոխել:

Հիմա՝ մի փոքր ֆինանսական կողմին: Տեսեք, պրն Մանուկյանն ինչ հնչեցնում է՝ ապրիորի ճշմարտություն է, ես 100 տոկոս համաձայն եմ, բայց իրականությունը մի փոքր այլ է: Այնպես չէ, որ սեպտեմբերին բոլոր ուսանողները բերում են գումարը վճարում են ու տենց էդ գումարը հավաքվում է, բուհը տանում է. էդ գումարը դնում է ավանդ, հետո ստանում է տոկոսներ: Որպես կանուն՝ հիմնականում բոլորս էլ գիտենք՝ ովքեր բուհում աշխատում են, ուսանողների մեծ մասն ուսման վարձավճարը վճարում է մայիս-հունիս ամիսներին՝ քննությունից առաջ: Այսինքն՝ էս համակարգով՝ այս մաս-մաս վճարելով, նույնիսկ կարող է ավելի շատ եկամուտ գեներացվել, եթե մենք ինչ-որ տեղ պարտադրանքի սկզբունք դնենք, որ պետք է ամսական վճարվի, եթե այդպիսի սկզբունք դրվի:

Եվ մի հարցի մասին էլ: Էստեղ համաձայն եմ, որ պետք է, եթե օրենքը կա, նաեւ մինչեւ երկրորդ ընթերցում կամ որոշակի կերպով կանոնակարգվի նաեւ վճարման մեխանիզմը: 12-ամսյային կարծում եմ՝ դեմ եմ, երեւի 9 ամսում կամ 10 ամսում, այսինքն՝ մինչեւ քննությունների սկսվելը՝ քննաշրջանը սկսվելու գործընթացը, այդ պրոցեսը պետք է ավարտված լինի: Սա բուհերի համար կարեւոր խնդիր է լուծում: Մնացած հարցերին ես նշել էի, որ անդրադառնայի, օրինակ՝ բուհ-մասնավոր սեկտոր համագործակցություն եւ այլն, դրանց արդեն անդրադարձանք: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Էնֆիաջյան, համեցեք, հաջորդ ելույթը ձերն է:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, իրոք, մեր ազգի համար չափազանց կարեւոր դրսեւորում ունի կրթությունը եւ գիտությունը եւ պատահական չէ, որ նման շահագրգիռ քննարկման ենք մենք ներկա գտնվում, եւ մեր գործընկերների կողմից, իրոք, շատ հետաքրքիր, տարաբնույթ մտքեր հնչեցին՝ այս կարեւոր հարցի հետ կապված, որ միգուցե եւ այնքան էլ չէր առնչվում օրենսդրական նախաձեռնության հետ, բայց կրթության մասով բավականին հետաքրքիր մոտեցումներ եւ առաջարկություններ կային, եւ իմ՝ ելույթ ունենալու ցանկությունը միեւնույն ժամանակ առաջացավ կրթության ոլորտի ներկայացուցչի ելույթից հետո: Որպես այդպիսին հիմա, ըստ էության, օրենքի մասով, որ նախաձեռնությունը չափազանց կարեւոր է, քանի որ ՀՀ-ում մենք շատ լավ գիտենք՝ ինչպիսի տնտեսական եւ սոցիալական վիճակ է, եւ աշխարհահռչակ տարբեր բուհերի մասին խոսվեց եւ մատնանշելով նույն Անգլիայում գործող կամ ՌԴ-ում նույն Լոմոնոսովի անվան համալսարանի կամ այլ աշխարհահռչակ բուհերում հիմնականում կրթության համար ուսման վճարը տալիս են ըստ կիսամյակների, բայց այդ երկրներում սոցիալական վիճակն այլ է, եւ ՀՀ-ում սա չափազանց կարեւոր նախաձեռնություն է եւ պատահական չէ, որ Բարգավաճ Հայաստան կուսակցության ներկայացուցիչներով եւ կուսակցության նախագահի կողմից էլ բազմաթիվ առիթների ժամանակ հնչեցվել է, որ ՀՀ-ում ուսանողն անընդհատ ուսանելու հնարավորություն պետք է ունենա, եւ ուսման առաջադիմության դեպքում կամ սոցիալական խնդիրներ ունենալու պարագայում նրա ուսումը չպետք է ընդհատվի: Եվ այս հարցի շուրջ սա չափազանց կարեւոր նախաձեռնություն է:

Ուսման մասով. Պրն Մանուկյանն, ի միջի այլոց, դասական առումով, շատ կարեւոր՝ որպես տնտեսագետ, մոտեցումներ, լուծումներ եւ հարցեր է առաջադրում, որովհետեւ մուտքերը, ելքերը եւ ծախսերը պետք է իրենց մեջ տրամաբանություն ունենան, եւ կարծում եմ՝ իր մտահոգություններն ու հարցի բովանդակությունն ավելի շատ մասնագիտացված են եւ տեղին են: Ի միջի այլոց, խոսելով նաեւ տնտեսագիտության մասին, առիթ համարելով նաեւ կրթության ոլորտի ներկայացուցիչներն էլ, որ էստեղ ներկա են, հայտնի մի իմաստություն կա, ասում են՝ այն երկրում, որտեղ շատ են իրավաբանները, փաստաբանները, այդտեղ՝ որպես կանոն, մարդու իրավունքներն են խախտված: Եվ այդպես՝ հակառակ, տարբեր զուգահեռներ կարելի անցկացնել: ՀՀ-ում ամենաշատ պատրաստվող տնտեսագետներ մենք ունենք, ընդ որում՝ ամենատարբեր բուհերում՝ Երեւանի պետական համալսարանում, Տնտեսագիտական համալսարանում, Ագրարային համալսարանում, Մանկավարժականում, պետական եւ մասնավոր բուհերում: Ըստ՝ շուկայական փոխհարաբերությունների՝ ամենաշատ եւ պահանջված մասնագիտությունը տնտեսագիտությունն է, ամենաշատ գիտության թեկնածուները տնտեսագիտության ոլորտում են, բայց չգիտես ինչու երկրում տնտեսությունն այնքան էլ լավ մակարդակի վրա չի ամփոփված: Այնուամենայնիվ, կրթության հնարավորությունն անընդհատ ապահովելու նախաձեռնությունը շատ կարեւորում ենք:

Օգտվելով այս հնարավորությունից եւ առիթից՝ նաեւ պետք է մատնանշեմ, որ տարիներ շարունակ նաեւ ուսման վարձի եւ կրթաթոշակի անհամաչափության մասին ենք խոսել, ինչի հետ կապված իմ գործընկերուհին նաեւ կառավարության ծրագրի քննարկման ժամանակահատվածում մեր քաղաքական ուժի դիրքորոշումը եւ մտահոգությունները հայտնեց, եւ քանի որ կրթության եւ գիտության նախարարության ներկայացուցիչն էլ դահլիճում է գտնվում, հարկ եմ համարում նաեւ խոսել եւ մատնանշել այս կարեւորագույն եւ առանցքային հարցը: Չի կարող ուսման վարձը լինել մի քանի հարյուր հազար դրամ, որոշ դեպքերում էլ՝ 1 միլիոն դրամից ավելի, բայց որպես գիտելիք խրախուսումը լինի 5000-6000 դրամ, սա անհամաչափ մոտեցում է: Մենք պետք է, իրոք, կրթությանը, գիտությանը գործիքակազմով օժտենք եւ խրախուսման միջոցները պետք է լինեն իրոք համարժեք: Շնորհակալություն, ուշադրության համար:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հաջորդ ելույթի համար ամբիոնի մոտ է հրավիրվում Միքայել Մելքումյանը՝ Բարգավաճ Հայաստանից: Համեցեք, պրն Մելքումյան:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, բնականաբար, շատ պարզ սխեմա է առաջարկված, պետք չէ էստեղ շատ-շատ նրբություններ, առանձնահատկություններ փնտրել, շատ խորանալ բուհերի ինքնավարության մեջ եւ այլն: Տիկին փոխնախարար, ձեզ եմ ասում, էդ որ ինքնավարության մասին շատ խոսում են նաեւ էստեղ, ընդհանրապես պետք է վերջ տալ, որ դիմումներ գրեն նախարարություն, որ էնտեղ թույլ տան, որ եւս մեկ անգամ հանձնեն քննություն եւ այլն: Այդ բաներին պետք է վերջ տալ, բայց դա դուք պետք է նախաձեռնեք, ինքներդ նախաձեռնեք, ոչ թե ներքեւից, որ ասեք՝ այլեւս մեզ դիմումներ չգրեք, որ 6-րդ, 7-րդ կամ 9-րդ անգամ թույլ տան, որ հանձնեն քննություն: Սա՝ մեկ:

Երկրորդը. այնուամենայնիվ, բոլորիս պետք է հետաքրքրի հետեւյալ հարցը. մենք տարաժամկետման մասին ենք, չէ՞, խոսում, բայց ի՞նչ ենք տարաժամկետում, էդ գինը որտեղի՞ց է առաջանում, նորից հարց նախարարությանը՝ պետական լիազոր կառավարման մարմնին. էդ գինը պետությո՞ւնն է սահմանում, թե՞ օլիգոպոլ շուկա է, կրթական ծառայություններ են մատուցում, ինչ-ինչ բաներ են կատարվում: Ո՞վ է սահմանում էդ գինը, եւ էդ գինը եւ որակը նախարարությունը կամ չգիտեմ ով վերահսկո՞ւմ է: Էսօր ՀՀ-ում բուհ ավարտած շրջանավարտների ո՞ր տոկոսն է, որ բավարարում է պահանջին եւ ինչ չափանիշով է բավարարում, ո՞նց մենք գնահատենք: Օրինակ՝ ինքն աշխատանք պիտի ունենա՞, թե՞ չէ, թե՞ որակյալ մասնագետ են բուհերը թողարկում, բայց աշխատանք չկա, այսինքն՝ էստեղից էլ մի խնդիր՝ բուհական համակարգի մենեջմենթի՝ կառավարման, մասին, կրթական ծրագրերը կամ մասնագիտությունները, որ կան, դրանք ժամանակի պահանջին բավարարո՞ւմ են, աշխատաշուկայում կա՞ն թե՞ չկան, թե պետք է կառավարություններ փոխվեն, ամեն կառավարություն գա, ասի՝ ես 1-2 տարի աշխատում եմ, 3 տարի աշխատում եմ, էդ ժամանակն ինձ 5, 6, 7 տարի է պետք: Մենք գործիքակազմ ունե՞նք, որ, օրինակ՝ հենց վերցնենք եւ ասենք, որ էսօր նախ՝ վերահսկում ենք որակը, օրինակ՝ բոլորը պետք է 2-3 օտար լեզու իմանան, 2-րդ՝ անգրագետ կամ կիսագրագետ շրջանավարտ պետք չլինի, եւ 3-րդ՝ պետական հանձնաժողովները, որ կան, որ թողարկում են, պատասխանատվության ռեժիմ կա՞, թե՞ չկա, թե՞ ասենք՝ ամեն մի 100 ավարտածից, ասենք՝ չգիտեմ 10-ը, 15-ը կամ 8-ը կամ 10-ը չեն բավարարում էսօրվա ստանդարտներին:

Եվ հարց, որ պրն Էնֆիաջյանը հնչեցնում է, որ տնտեսագետներ շատ կան, ուրեմն, տնտեսությունը չի զարգանում, դե քաղաքագետներ էլ քիչ կան, բայց քաղաքական համակարգը չի զարգանում: Այսինքն՝ էստեղ որակի մեջ է, ոչ թե թվաքանակի մեջ է: Ես՝ որպես տնտեսագետ, պետք է, որ պահեի տնտեսագետների պատիվն անպայման եւ շեշտադրում անեի, որ որակի մեջ է խնդիրը, մենք չենք կարողանում համարժեք որակի մասնագետներ պատրաստել:

Պատահական չէ, որ դեռեւս խորհրդային տարիներից ավագ սերնդի նաեւ դասախոսները եւ գիտնականները շեշտադրում են անում, որ խորհրդային տարիների ֆիզիկա, քիմիա, ավելի շուտ միկրոէլեկտրոնիկա եւ այլն, էդ բնագավառներում նաեւ հիմնարար գիտությունների մասով Ակադեմիայում մենք ունեցել ենք հանրահռչակ գիտնականներ, վաստակաշատ գիտնականներ եւ միջազգային մեծ ներդրում ենք ունեցել այս ոլորտի, գիտության մեջ, որովհետեւ եղել են առանձնահատկություններ: Խորհրդային տարիներին իրավաբանությունը կան տնտեսագիտությունը պարփակված է եղել ընդամենը տվյալ ձեռնարկության կամ հիմնարկի գրագրությունն ապահովելու հարցում, չի եղել ազատ շուկայական հարաբերություններ եւ այլն, բայց ընդհանրապես համաշխարհային մակարդակով, օրինակ՝ միշտ ինձ մոտ հարց է առաջացել՝ ՀՀ-ից տնտեսագիտության կամ իրավաբանության բնագավառում Նոբելյան մրցանակի թեկուզ մոտ հավակնորդ կարո՞ղ է լինի, թե՞ չի կարող: Պարզվում է, որ մենք հեռու ենք, որովհետեւ մեծ ծախսեր պետք է անել, էս միջավայրում չի ձեւավորվում, սա ֆիզիկա չի, որ հայտնագործություն անես կամ չգիտեմ այլ բան: Դու պետք է լինես էն միջավայրում, որտեղ այդ ներդրումների ծավալը կա, բեւեռացումը, կոնցենտրացիան կա: Փոքր, նոսր միջավայրում անհնար է, որ դու հասնես էն մասշտաբներին, որ կա, բայց անհատական տաղանդներ, իհարկե, կարող են լինել, որեւէ մեկը չի ժխտում, բայց որպեսզի դու կարողանաս լինել համաշխարհային մակարդակով ամենամեծ հղումներ ունեցող գիտնականը, որին հղումներ են անում, ասենք՝ առաջին 10-տասնյակի կամ քսանյակի մեջ ես, անպայման պետք է լինես էն միջավայրում, որովհետեւ դու հասանելի չես առայժմ, առայժմ մեր միջավայրը թույլ չի տալիս:

Եվ, իհարկե, ես ուղղակի խոսեցի ընդհանուր պրոբլեմների մասին: Ասածս այն է, որ պետք է մենք խնդիր դնենք՝ կարճ ժամկետում իսկապես դիրքեր գրավել եւ էստեղ պետք է չափելի բաներ լինեն: Էլի եմ կրկնում՝ մի քանի օտար լեզու, ընդունենք, չգիտեմ, այլ հմտություններ, այլապես աշխատատեղեր մենք... Չգիտեմ հիմա հարցս պարզ է, ես կուզենայի, որ փոխնախարարն իր ամփոփիչ ելույթում ասեր՝ մենք որակյալ մասնագետներ ենք թողարկում, աշխատատեղ չկա՞, թե՞ աշխատատեղ կա, մյուսը չկա, այսինքն՝ որն է: Կխնդրեի, որ չափելի պատասխանեիք:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Մելքումյան: Հաջորդ ելույթի համար հրավիրում եմ Գեւորգ Գորգիսյանին, համեցեք:

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: 2 հարցի եմ ուզում անդրադառնալ: Առաջինը կրկին պրն Հայրապետյանի ելույթն է: Այսպիսի մի ձեւակերպում եղավ, որ մեծամասնությունն ողջունում է ընդդիմության նախագծերը, որոնք բխում են քաղաքացու շահերից: Ես չեմ կարծում՝ դուք մտածում եք կամ մեծամասնությունն իր ողջ կազմով կարող է պնդել, որ ընդդիմությունը կարող է բերել նախագծեր, որոնք չեն բխում քաղաքացիների շահերից:

Քիչ առաջ, երբ քննարկվում էր Քրեական օրենսգիրքը մենք վստահաբար այն չէինք բերել, որ բխում էր մեր որեւէ մեկի անձնական շահերից, այլ բխում էր հենց քաղաքացիների շահից: Խնդրում եմ, պրն Հայրապետյան, ավելի կոռեկտ մոտենալ ձեր ելույթներին եւ ձեւակերպումներին, որովհետեւ, այո, դուք մեծամասնություն եք ու դուք եք, ի վերջո, ընդունելու կամ չընդունելու որոշումը, բայց մեղադրել ընդդիմությանը, որ մենք բերում ենք նախագծեր՝ մեր անձնական շահերով ուղղորդվելով եւ ոչ թե առաջնորդվելով քաղաքացիների շահերից, կարծում եմ՝ անարդար է, անազնիվ է եւ անթույլատրելի է էս բարձր ամբիոնից:

Մյուս հարցը, որին կուզեի անդրադառնալ. հիմա, մենք տեսնում ենք պարզ օրինակ, թե ինչպես «Իմ քայլ»-ի պատգամավորները, ովքեր հանձնաժողովում կողմ են արտահայտվել եւ քվեարկել այս օրենքին, ստիպված են պատասխանել կամ ընդդիմության արժանանալ սեփական խմբակցության այն պատգամավորների կողմից, ովքեր ներգրաված են տնտեսական բլոկում, եթե կարելի է էդպես անվանել, եւ այստեղ է տեղի ունենում հենց էդ մտքերի բախումը, որի մասին մենք խոսում ենք եւ որի համար նաեւ առաջարկում էինք Քրեական օրենսգիրքը մտցնել օրակարգ՝ քննարկելու համար, որպեսզի էն պատգամավորները, ովքեր հնարավորություն չեն ունեցել ծանոթանալ խնդրին եւ կարծիք հայտնել հանձնաժողովում, եւ միգուցե հիմա մարդու իրավունքների հանձնաժողովում ներգրաված ձեր պատգամավորները, եվրաինտեգրման կամ այլ հանձնաժողովում ներգրաված ձեր պատգամավորները ունենային այլ դիրքորոշում, քան տվյալ հանձնաժողովում՝ պետաիրավական հանձնաժողովում, եղած ձեր պատգամավորները: Եվ խնդրում եմ սա ունենալ ի գիտություն՝ նկատի ունենալով նաեւ էսօրվա քննարկման ամբողջ ընթացքը, հետագայում չկրկնել այս սխալը եւ թույլ տալ, որպեսզի ԱԺ ամբիոնում հնչեն կարծիքներ, ունենանք հնարավորություն քննարկել այն օրենքների նախագծերը, որոնք թեկուզ եւ արժանացել են բացասական եզրակացության համապատասխան հանձնաժողովի կողմից: Շնորհակալ եմ, ուշադրության համար:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հաջորդը՝ Լիլիթ Ստեփանյան, մինչ տիկին Ստեփանյանը մոտենա, հիշեցնեմ, որ առաջին օրենքը, որ 7-րդ գումարման ԱԺ-ն ընդունեց՝ առայժմ առաջին ընթերցմամբ, ընդդիմության քաղաքական հալածանքների ֆոնին հենց ընդդիմության ներկայացրած օրենքի նախագիծն էր, եւ երկրորդն էլ կարծեմ թե նույնն էր: Շնորհակալություն: Համեցեք:

Լ.ՍՏԵՓԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, չնայած երեկ հանձնաժողովի նիստում առիթ ունեցել եմ դրական գնահատական տալ բերված նախագծին, բայց, այնուամենայնիվ, կցանկանամ վերլուծությունս տվյալ նախագծի վերաբերյալ ներկայացնել 3 տարբեր ասպեկտներով եւ դրանից առաջինը անդրադարձել եմ հենց հոգեբանական ասպեկտին, որովհետեւ պետք է հաշվի առնել, որ նախագիծն ընդունելուց առաջ կամ որեւէ նախագիծ քննարկելուց առաջ շատ կարեւոր է, որպեսզի հասկանանք, թե ի՞նչ թիրախ խումբ ենք ընդգրկում եւ շատ կարեւոր է հաշվի առնել, թե ուսանողներն ի՞նչ տարիքային եւ ի՞նչ հոգեբանական առանձնահատկություններ ունեն, եւ ինչպես էստեղ իմ գործընկերները նշեցին՝ այո, եղել են դեպքեր, եւ մենք էլ ականատես ենք եղել բազմաթիվ դեպքերի, երբ միջանկյալ քննությունների հետ կապված կամ սեսիոն քննություններից առաջ դեկանատից եկել են ինչ-որ ներկայացուցիչներ եւ վարձավճարները չմուծելու համար ուսանողներին դուրս են հրավիրել լսարանից: Եկեք բոլորս արձանագրենք, որ սա իսկապես հոգեբանական լուրջ խնդիր կարող է առաջացնել ուսանողների մեջ, որոնց այնուհետեւ հաջորդում էին դիմումները, խնդրանքները դեկանատում, այնուհետեւ՝ ռեկտորի մոտ, եւ էս դեպքում արդեն, ինչպես դարձյալ նշեցին իմ գործընկերները, շատ հաճախ կարող է կիրառվել նաեւ հայեցողական մոտեցում: Այս բոլոր խնդիրները լուծելու համար, այո, նախագիծը բավականին տեղին է, բավականին համապարփակ լուծում կարող է տալ:

Մյուս ասպեկտը, որ կուզեի ձեր ուշադրությունը հրավիրել, սոցիալտնտեսական ոլորտն է, որովհետեւ վարձավճարները տալու համար շատ հաճախ եւ՛ ուսանողները, եւ՛ ուսանողների ընտանիքները ստիպված են լինում վերցնել վարկեր, եւ եկեք համաձայնենք, որ վարկից վարկ՝ «վարկ՝ ապրելու համար, վարկ՝ վարկը փակելու համար» մեխանիզմն ավելի բարդացնում է երեխաների ուսման վարձերը տալու համար, եւ այս տեսանկյունից նույնպես նախագիծը բավականին դրական ֆոն է ստեղծում:

Եվ երրորդը, ինչպես ես երեկ նշեցի նաեւ հանձնաժողովի նիստում, հնարավորություն է տալիս, որպեսզի ուսանողները կարողանան աշխատել եւ այս առումով դառնալ իրենց ծնողների գործընկերները՝ ուսման վարձն ամսական կտրվածքով մարելու կապակցությամբ: Նախագիծը հատկապես մեծ առավելություն է առաջին կուրսի ուսանողների համար, քանի որ բոլորս գիտենք՝ առաջին կուրսում ուսանողներից ուսման վարձավճարները գանձում են ժամանակային առումով ավելի շուտ, քան մյուս ֆակուլտետների ուսանողների համար, եւ հենց էս պարագայում է, որ բարձրագույն կրթությունից անմիջապես դուրս են մնում առավել մեծ թվով ուսանողներ, քան հետո ուսումնառության ընթացքում: Սա մեծ օգնություն է նաեւ մարզերից եկող ուսանողների համար, որոնք իրենց կրթական իրավունքն իրացնելու համար ֆինանսական կրկնակի ավելի մեծ հոսքերի կարիք ունեն, ֆինանսական միջոցների կարիք ունեն, քան երեւանաբնակները, որովհետեւ էստեղ ճանապարհային հարցն է, սենյակների կամ տների վարձակալության հարցն է եւ այլն:

Կարծում եմ՝ նորություն ասած չեմ լինի, որ հասարակության համակարգի գրեթե բոլոր ոլորտների առաջընթացի համար շատ կարեւոր է կրթությունը, եւ սա այս առաջընթացը խրախուսելու համար եւս մեկ քայլ է: Այո, այն բովանդակային հարցեր չի լուծում, չի լուծում հատկապես այն վարձավճարների հարցը, որոնք երբեմն հասնում են միլիոնների կամ միլիոններն անցնում են, սակայն այն տեխնիկական հարց է լուծում ծնողների համար, որոնք կարող են այս միլիոնների հասնող վարձավճարներն իրականում մարել ամիս առ ամիս:

Քիչ ավելի համարձակ կգտնվեմ եւ կանխատեսում կանեմ, որ տվյալ մեխանիզմով ուսման վարձավճարների գանձման մեխանիզմն առավել քիչ թվով ուսանողների դուրս կթողնի բարձրագույն կրթության համակարգից: Հատկանշական է, որ այս առումով կրթության պետական լիազոր մարմնի ներկայացուցչի կարծիքը եւ դրական եզրակացությունը մեզ լավատես լինելու հիմքեր է տալիս:

Վերջում նշեմ, որ կրթությունն ամենամեծ կապիտալն է: Այս մեխանիզմով ուսումնական վարձերը գանձելու տարբերակով մենք հնարավորություն կտանք առավել մեծ թվով ուսանողների արդեն այսօր ձեւավորել իրենց կապիտալը, եւ սա կարելի է նույնիսկ որոշակի ուղերձ կամ մեսիջ համարել դեպի ուսանողները, որպեսզի նրանք առավել լուրջ մոտենան իրենց կողմից ֆինանսավորվող կրթությանը:

Վերջում մի դիտարկում, պրն Ուրիխանյան, եթե դեմ չեք: Ես կարծում եմ՝ էստեղ քիչ հակասություն առաջացավ մեր մյուս գործընկերների հետ 12 ամսվա մասին՝ էս ժամանակահատվածի մասին ձեր դիտարկումը: Կարծում եմ ՝ ուսումնական տարի հասկացությունը, երբ ընթերցմամբ ներդնենք նախագծի ներսում, ամեն ինչ կլինի, կամ գուցե 4+4 ուսումնական տարվա կտրվածքով էս մեխանիզմը բոլոր հարցերի պատասխանը կտա: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վերջին ելույթի համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Նարեկ Զեյնալյանին՝ «Իմ քայլը», համեցեք: Օյ, ներողություն, Սոֆիա Հովսեփյան եւ հետո նոր՝ Նարեկ Զեյնալյան:

Ս.ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

-Ողջույն, սիրելի գործընկերներ։ Շատ կարեւոր եմ համարում այս մասին խոսել, թեեւ գործընկերներս երեկ հնչեցրած իմ փաստերի մասին արդեն բարձրաձայնեցին։ Բայց ուղղակիորեն տեսնելով հարցադրումները, կուզեմ կոչ անել, որպեսզի նախագծին դրական մոտեցում ցուցաբերվի։ Ինչո՞ւ է սա կարեւոր։ Լինելով կրթության ոլորտում երկար տարիներ գործող մարդ, կարող եմ փաստել, որ որքան էլ օրենք մասնակիորեն եղել է, այնուամենայնիվ, կամայականությունները համալսարաններում եղել են եւ բավականին մեծ թվով։ Եվ միշտ այս օրենքը գործադրվել է այն ժամանակ, երբ միջնորդություններ են եղել, կամ ինչ-որ տեղից ինչ-որ մեկը զանգահարել է համալսարաններ, որպեսզի ուսանողն օգտվի այն փոքրիկ իրավունքից, որն իրեն տրված է։ Սակայն, եթե այս նախագիծն ընդունվի, ապա յուրաքանչյուր ուսանող կկարողանա իրացնել իր իրավունքը եւ սա կտա հնարավորություն՝ նաեւ թոթափել այն վակային բեռը, որը ուսանողները հիմա մշտական վերցնում են իրենց վրա՝ ուսանողական վարկ հասկացողությունով։ Սա մի քանի խնդիր է լուծում։ Ուսանողներին տալիս են վարկ, եւ պետությունն այսօր, կառավարությունը փորձում է մի այլ ծրագիր մշակել, որով պետք է սուբսիդավորվի այս վարկը։ Երկրորդ բեռն է արդեն դառնում պետության վրա։ Իսկ այս պարագայում առավելագույնը թեթեւացնելու է ուսանողի վարկ վերցնելու տարբերակը, տոկոսներ վճարելու տարբերակը, այդ թվում՝ պետությանն է զերծ պահելու սուբսիդավորումից, որը կրկին կարող ենք համարել ուսանողի գրպանի գումարը։

Եվ մի շատ կարեւոր հարցի մասին կարող եմ խոսել, որ երեկ արդեն քննարկումներից հետո ես եկա այս եզրակացությանը, որ այս հարցը կարող է կարգավորել նաեւ հեռակա ուսուցման քանակի մեծացումը։ Ինչո՞ւ. որովհետեւ շատ ուսանողներ զերծ են մնում ուսուցանվելուց այն պատճառով, որ միանգամից չեն կարող վճարել։ Սակայն այս պարագայում նրանք կարող են եւ ուսուցանվել, եւ աշխատել, եւ մաս-մաս վճարել։ Սա մեծ աջակցություն է համալսարաններին։ Այնպես որ, եթե մասնակի վճարումների դեպքում կարող է մի փոքր զլանան համալսարանները, սակայն ուսանողների թիվը վստահաբար կմեծանա, եւ այս հարցում նույնպես կաջակցենք՝ առավել շատ կրթություն ստանալու հնարավորություն տալով։ Ուրախ կլինեմ, եթե այս նախագիծն անցնի միաձայն։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վերջին ելույթի համար՝ Նարեկ Զեյնալյան։ Համեցեք։

Ն.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի գործընկերներ։ Նախագծի դրական կողմերի մասին չեմ խոսի՝ խնայելով ձեր ժամանակը։ Բոլորի հետ համաձայն եմ։ Մեկ մտահոգություն. եթե ուսանողները որոշեն վճարել ամսական, այս դեպքում, բնականաբար, բուհը կարող է իր ֆինանսական հոսքերը կանխատեսել եւ ճիշտ պլանավորել։ Եթե բոլորը որոշեն վճարել կիսամյակային, նույնպես հնարավոր է կանխատեսել եւ պլանավորել։ Իսկ, եթե ուսանողը մի կիսամյակ որոշի վճարել կիսամյակային, հաջորդ կիսամյակ երկու ամսվա վճար մուծի, հաջորդ կիսամյակ ամսական մուծի, այս դեպքում, կարծում եմ՝ բուհի ֆինանսական հոսքերի կանխատեսելիությունը որոշակի կխաթարվի, եւ ֆինանսական պլանավորումը որոշակի անորոշության դաշտ կգնա։

Մեկ առաջարկություն, պրն Ուրիխանյան։ Կարծում եմ՝ պետք է բուհերին հնարավորություն տալ ուսանողի հետ համատեղ, ուսանողի որոշմամբ տարեսկզբին գոնե ֆիքսել վճարման մեխանիզմը ուսումնական տարվա համար, որպեսզի բուհը կարողանա կանխատեսել իր ֆինանսական հոսքերը։ Կարծում եմ՝ կարող եք քննարկել եւ, պրն Հայրապետյան, հանձնաժողովում քննարկել։ Կարծում եմ՝ այս հնարավորությունը պետք է բուհերին տալ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այժմ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության անունից ելույթ կունենա պատգամավոր Գեւորգ Պետրոսյանը։ Համեցեք։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, իսկապես, կարեւոր նախագիծ է քննարկվում, եւ ընդհանրապես կրթության որակի բարելավման հարցերը կարեւոր եւ առանցքային տեղ են ունեցել «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության նախընտրական եւ՛ ծրագրում, եւ՛ խոստումներում եւ՛ մեր ապագա անելիքներում։ Կոչ եմ անում մեր գործընկերներին հավանության արժանացնել նախագիծը  եւ կրթության հարցերին մոտենալ շատ ավելի բարձր դիրքերից, քան կարելի է։ Ճիշտն ասած, ես մտածում էի, որ իմ վերջնական կրթությունը ստացել եմ, բայց այսօր իմ բացակայությամբ պրն Մկրտչյանն ինչ-որ ասել է, որ ինձ դասեր պետք է տա։ Պրն Մկրտչյան, ձեր՝ ինձ դասավանդելու հնարավորությունը այնքան խելամիտ է, որքան ես հիմա շուռ գամ եւ այս տախտակի վրա Այվազովսկու 9-րդ ալիքը նկարեմ։ Սա՝ մեկ։

Երկրորդը. ի՞նչ է նշանակում՝ իմ բացակայությամբ հեգնում եք ինձ։ Դա սազական չի ընդհանրապես տղամարդուն, առավել եւս՝ պատգամավորին։ Ու իմացեք, մի արտահայտություն էլ ասեմ, սա արդեն՝ մասնագիտական։ Խնդրում եմ գնացեք, կարդացեք օրենքը։ Դուք ասում եք գործարանները, որ արհմիություն հիմնեն, դրանով կճնշեն աշխատողներին։ Պրն Մկրտչյան, կասեք՝ որտեղ գամ ձեր մոտ դասի, բայց մինչ այդ իմացեք՝ գործարանները արհմիություն չեն հիմնում։ Արհեստակցական միություններ հիմնում են քաղաքացիները։ Եղա՞վ։ Եվ խնդրում եմ կոռեկտությունը պահել ու հանկարծ, որ դուք որոշեք դասեր ստանալ, եթե հարմար կգտնեք, չեք զլանա, կարող եք թակել «Բարգավաճ Հայաստան»-ի դռները։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Պետրոսյան։ Ես կարծում եմ՝ բոլորն ամբողջ կյանքի ընթացքում պետք է չդադարեն սովորել, իհարկե, կամավորության սկզբունքներով եւ ոչ թե իրար պարտադրելով։

Այժմ անցնում ենք եզրափակիչ ելույթների փուլին։ Հարակից զեկուցողներից, պրն Հայրապետյան, եզրափակիչ ելույթի կարիք տեսնո՞ւմ եք։ Համեցեք։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հիմնականում երկու բան եմ ուզում ասել։ Պրն Առաքելյան, շնորհակալություն։ Իրականում այն հարցադրումը, որ դուք բարձրացրեցիք, չափազանց կարեւոր էր։ Այսինքն՝ խոսքը նրա մասին է, որ եթե մենք օրենքով որոշակիություն չենք տալիս, ապա բուհերը գուցեեւ մի օր ասեն, որ եթե իմ հայեցողությամբ է միայն, ապա կարող ես 7 ամիս շարունակ... Ի դեպ, ես էլ նշեցի, պրն Ուրիխանյանին հայտնեցի, որ 12-ամսյա այս ձեւաչափը եւս որոշակիորեն ընդունելի չի։ Առաջարկեցի 8-ը սահմանել, եւ պրն Ուրիխանյանը իր եզրափակիչ խոսքում կանդրադառնա դրան, եւ մենք դեռեւս հնարավորություն ունենք այս կարգավորումները իրականացնել, դուք ավելի մանրամասն կանդրադառնաք սրան, եւ սահմանել, որ այդ 8 ամիսների համար հավասարաչափ վարձը վճարվի։ Ես շնորհակալ եմ ձեզ սրա համար, պրն Ուրիխանյան, կսպասեմ ձեր եզրափակիչ ելույթին։

Պրն Պետրոսյանի խորհուրդը լավն էր, բայց ես որեւէ կերպ չեմ կարող չանդրադառնալ պրն Գորգիսյանի հորդորներին։ Ես ուրախ կլինեի, որ ես ընդհանրապես կարծում եմ, որ նաեւ լավ կլիներ, որ դուք էլ մնայիք ներկա, եւ նման անախորժություն չառաջանար։ Բայց ամեն դեպքում կարելի էր սպասել եւ պրն Գորգիսյանը, ցավում եմ, որ այստեղ չի։ Ես, անկեղծ ասած՝ մեկն եմ, ով առաջին իսկ ելույթից, պրն Պետրոսյան, խնդրում եմ լսեք, ես առաջինն եմ, ով խոսել է մշտապես կառուցողական լինել։ Ես ասել եմ, որ եկեք այս աստիճաները չդարձնենք ինչ-որ սահման մեր եւ ձեր միջեւ։ Բայց ես ցավում եմ, որ հիմա չեմ կարողանում նայել պրն Գորգիսյանի աչքերի մեջ ու ասել, որ գոնե այս տեսախցիկները պիտի սթափեցնեն պատգամավորին ելույթ ունենալիս, որովհետեւ ասել, որ ես մեղադրեցի «Լուսավոր Հայաստան»-ին կամ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությանը քաղաքացու շահերից չառաջնորդելու մեջ, ես ընդամենը ասում էի, որ քաղաքական մեծամասնությունը ողջունում է այն բոլոր օրենսդրական նախաձեռնություններն ընդդիմության, որոնք բխում են քաղաքացու շահերից։ Ես որեւէ մեղադրական կոչ ընդհանրապես… Մի հատ էլ ինձ կոչ են անում կոռեկտ լինելու կամ չլինելու մեջ։ Պրն Գորգիսյանին, ցավում եմ, որ չեմ կարող ուղղակի ասել, որ ես իր նկատմամբ գնահատականներ արտահայտելու եւ ոչ կոռեկտ լինելու հիմնարար պատճառներ ունեմ, բայց ես մշտապես զերծ եմ մնացել եւ կոչ եմ արել, որ փաստարկների ու կառուցողական դաշտում լինենք։ Ես առաջարկում եմ ընդհանրապես մանիպուլյացիաները, այդ ոճը, ես գիտեմ, որ քաղաքական գործչի իրավունքն է, որ կարելի է առաջնորդվել դեմագոգիկ հայտարարություններով, բայց առնվազն՝ ոչ ինձ հետ հարաբերվելիս։ Սա հստակ արձանագրեք։ Ես մարդ եմ, որ անընդհատ փնտրում է եւ ելքեր է առաջարկում։ Դուք ինձ մոտեցաք, պրն Աբովյան, ու մենք անմիջապես, ես ինքս մեծ ուրախությամբ ողջունեցի ձեր քայլը՝ բանակի հետ կապված եւ ինքս առաջարկեցի պրն Գորգիսյանին, որ միասին գրենք այդ օրենքը։ Իսկ ինչ է, մտածում եք, որ քաղաքական մեծամասնությունը չի կարո՞ղ այդ օրենքը գրել եւ ընդունել։ Ես ասում եմ՝ եկեք քաղաքական նոր մշակույթ բերենք, հանրությանը ցույց տանք միասնական, որ տարատեսակ օրենքներ միասնական կարող ենք գրել, կանգնում, ասում են, որ ես կոռեկտ չեմ եղել ու մեղադրում են։ Խնդրում եմ սթափվեք տեսախցիկներից, ամեն ինչ ձայնագրված է։ Սա ի՞նչ բան է։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, ինչպես տեսնում եք, հարաբերությունների ճշտման արվեստը 7-րդ գումարման Ազգային Ժողովում շատ բարձր մակարդակի վրա է դրված։ Այժմ կարող ենք մասնագիտական քննարկմանը վերադառնալ եւ եզրափակիչ ելույթի համար՝ կրթության, գիտության փոխնախարարին եմ հրավիրում։ Համեցեք, տիկին Անափիոսյան։

 Ա.ԱՆԱՓԻՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, ելույթների ընթացքում բավականին շատ հարցեր հնչեցին։ Փորձեմ ընդհանուր կերպով եզրափակել եւ ընդհանրացնել բոլոր այն հարցերի պատասխանները, որոնք հնարավոր է, որ ակնկալվեն։

Առաջինն ուզում եմ ասել, որ բուհերի ինքնավարությունն այսօր բացարձակ արժեք է, եւ ես ուրախ կլինեմ, որպեսզի ԱԺ-ի հարգարժան պատգամավորներ, եթե կարիք լինի, մենք դրա մասին ավելի մանրամասն խոսենք, ներկայացնենք, որովհետեւ, իսկապես, բուհի ինքնավարությունը բարձրագույն կրթության զարգացման որակի բարելավման կարեւորագույն նախապայմաններից է։ Այստեղ կա մի այլ խնդիր, որ հաճախ բուհերը մոռանում են ինքնավարության մասին եւ հիշում են դրա մասին միայն, երբ պետք է իրենք որեւէ գործողություն իրականացնեն եւ որեւէ որակի բարելավման ուղղությամբ որեւէ գործողություն իրականացնեն։ Եվ դա խնդիր է, որի ուղղությամբ մենք աշխատանքներ իրականացնում ենք։

Ինչ վերաբերում է գնագոյացմանը, ես ուզում եմ անմիջապես սա քննարկել այն գործիքակազմի տրամաբանության ներքո, որը կրթության, գիտության նախարարությունը որպես լիազոր մարմին ունի՝ ոլորտը համակարգելու առումով։ Դրանք են լիցենզավորումը եւ հավատարմագրումը։ Լիցենզավորումը վերաբերում է որեւէ բովանդակային պայմաններ եւ պահանջներ չի կարող ներկայացնել բուհին կամ լիցենզավորող մասնագիտությանը, բայց գոյություն ունի հավատարմագրման գործընթաց։ 2008թ.-ից ՀՀ-ում գործում է մասնագիտական կրթության որակի ապահովման ազգային կենտրոնը, որը հանդիսանում է համանուն  որակի կենտրոնների եվրոպական ցանցի անդամ եւ իրականացնում է ՀՀ բուհերի հավատարմագրում։ Մինչ այժմ իրականացվել է միայն հաստատությունների հավատարմագրում, ընդհանրապես գոյություն ունի նաեւ ծրագրերի հավատարմագրում, կրթական ծրագրերի հավատարմագրում, որը մեր կենտրոնի կողմից պիլոտային է իրականացվել ՀՀ կենտրոնի կողմից եւ դեռեւս ոչ ֆորմալ բնույթ կրող։ Բայց հավատարմագրումն իրականացվում է հիմնական երկու չափանիշների հիման վրա։ Գոյություն ունեն հավատարմագրման ներքին չափանիշներ, որոնք 9 կետից են բաղկացած, եւ արտաքին չափանիշներ։ Արտաքին չափանիշների առաջին չափանիշը վերաբերում է նրան, թե որքանով է բարձրագույն կրթական հաստատությունը հետեւում այդ 9 չափանիշներին։ 9 չափանիշների մեջ կա մի կետ, որը շատ կարեւոր է եւ ձեզ հուզող հարցերին կարող է պատասխան տալ. երկու կետ։ Մի կետը վերաբերում է կրթական ծրագրերի մշակմանը եւ հաստատմանը։ Երկրորդ կետը վերաբերում  է կրթական ծրագրերի մոնիթորինգին եւ վերանայմանը։ Այս այն երկու գործընթացներն են, որի ընթացքում բուհն ունի պարտավորություն՝ ներգրավել նաեւ շահակիցներ եւ մասնագետներ գործատուների կողմից, եւ հավատարմագրումը որպես գործիք կարող է ծառայել եւ պետք է ծառայի կրթության, գիտության նախարարության համար: Ի դեպ,  հավատարմագրումն իրականացում է մասնագիտական անկախ խմբերի կողմից եւ գիտության, կրթության նախարարությունը որեւէ լծակ չունի՝ դրանց վրա ազդելու։ Եթե այդ գործընթացում տեղավորվեն եւ ընդգրկվեն գործատուները, ապա այն խնդիրը, որ մենք տեսնում ենք աշխատաշուկա եւ կրթություն ճեղքվածքի պատճառով, կարող է ինչ-որ չափով լուծվել։ Վերջին կետին անդրադառնալով՝ ասեմ, որ աշխատաշուկա եւ կրթություն կապ կա, այո։ Տարիներ շարունակ հանրապետությունում մշակվել են բազմաթիվ գեղեցիկ փաստաթղթեր, որոնց իրականացումն ապահովող մեխանիզմները մշակված չեն եւ այս 9-9,5 ամիսների ընթացքում մենք աշխատանքներ ենք տանում այդ մշակման ուղղությամբ, այդ թվում՝ իրականացնելով աշխատաշուկա եւ կրթություն ճեղքվածքի ուսումնասիրություն եւ գործատուների կողմից իրենց կարիքների գնահատում։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այժմ երկար սպասված ընդմիջում։ Համեցեք, պրն Ուրիխայնան։ Բայց 30 վայրկյանը հենց լրացավ ազդանշանը կհնչի։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն բոլոր ուսանողների անունից։ Այսօր մենք գործ արեցինք։ Իսկապես քննարկումները շատ լավն էին։ Շնորհակալ եմ բոլոր նրանց, ովքեր առաջարկներ բերեցին, մտքեր բերեցին, եւ ընդունում եմ, անշուշտ, մինչեւ 2-րդ ընթերցում այդ կարգավորումն իրականացնել՝ գումարի չափ-ամիսներ հարաբերակցությունը։ Եթե կուզեք, պրն Հայրապետյան, ձեր նախաձեռնությամբ, եթե կուզեն էլի քննարկել, պատրաստ եմ միշտ գալ հանձնաժողով լրացուցիչ, որովհետեւ տարբեր տեսակետներ հայտնեցին։ Վերջապես, Թումանյանի 150-ամյակն է, գործն է անմահ, լավ իմացեք։ Գործ արեցինք այսօր։ Շնորհակալ եմ, ցտեսություն։


Ժամը 14:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, խնդրում եմ զբաղեցնել տեղերը: Այժմ քննարկում ենք ՀՀ ԱԺ 2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ի արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների մասին» ԿԸՀ-ի գործունեության վերաբերյալ հաղորդումը: Հիմնական զեկուցող` ԿԸՀ նախագահ Տիգրան Մուկուչյան: Համեցեք, պրն Մուկուչյան, ունեք մինչեւ 30 րոպե ժամանակ:

Քվեարկությունը` վաղը առավոտյան:

Տ.ՄՈՒԿՈՒՉՅԱՆ

-ՀՀ Ազգային ժողովի մեծարգո նախագահ, հարգելի փոխնախագահ, հարգելի պատգամավորներ, արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններն անցկացվեցին 2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ին Ընտրական օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 1-ին մասում նախատեuված ժամկետում:

Մինչեւ ընտրությունների նշանակումը մշակվեց Ընտրական օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու վերաբերյալ օրենքի նախագիծ, սակայն այն չընդունվեց խորհրդարանի կողմից, որով պայմանավորված՝ Ազգային ժողովի 2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ի արտահերթ ընտրություններն անցկացվեցին գործող ընտրական օրենսգրքի կանոնակարգումներին համապատասխան:

Նկատենք, որ գործող Ընտրական օրենսգիրքը, այդուհանդերձ, ամրագրում է այնպիսի իրավակարգավորումներ, որոնք ապահովում են լիակատար թափանցիկություն ընտրական գործընթացների բոլոր փուլերի նկատմամբ` ընտրական գործընթացի բոլոր մասնակիցներին ընձեռելով վերահսկողության եւ ըստ անհրաժեշտության՝ խախտված իրավունքների պաշտպանության լիակատար հնարավորություն:

Արտահերթ ընտրությունների քվեարկությունը կազմակերպելու եւ քվեարկության արդյունքներն ամփոփելու նպատակով հանրապետության տարածքում կազմավորվել էր թվով 2010 ընտրական տեղամաu, որից 12-ը` քրեակատարողական հիմնարկներում, իսկ հանրապետության տարածքում կազմավորվել էր 13 ընտրական տարածք:

Հավատարմագրվել եւ Ազգային ժողովի ընտրությունների նախապատրաստման, անցկացման, արդյունքների ամփոփման ընթացքում դիտորդական առաքելություն են իրականացրել թվով 8 միջազգային եւ օտարերկրյա կազմակերպությունների ընդհանուր թվով 505 միջազգային դիտորդներ, 22 տեղական հասարակական կազմակերպությունների 17.813 դիտորդներ, տեղական 70 զանգվածային լրատվության միջոցի 1200 ներկայացուցիչ եւ 31 օտարերկրյա զանգվածային լրատվության միջոցի 80 ներկայացուցիչ: Այցելուի կարգավիճակով տեղամասային ընտրական հանձնաժողովներ են այցելել եւ հետեւել քվեարկության եւ քվեարկության արդյունքների ամփոփման գործընթացին Հայաստանի Հանրապետությունում հավատարմագրված դիվանագիտական եւ հյուպատոսական ներկայացուցչությունների 77 եւ այլ պետությունների Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովների 26 ներկայացուցիչներ:

Տեղամասային ընտրական հանձնաժողովների կազմերում ընդգրկված են եղել ընդհանուր թվով 20012 քաղաքացիներ: Ի սկզբանե, նշանակումների պահին չեն նշանակվել 88 քաղաքացիներ, սակայն այն տեղամասերը, որտեղ առանձին նշանակումներ քաղաքական ուժերի կողմից չեն կատարվել, ընտրողների թվի առումով 50-ը չէր գերազանցում:

Ընդհանուր թվով 4132 քաղաքացիներ մասնագետի կարգավիճակով իրականացրել են ընտրողների գրանցումն իրականացնող տեխնիկական սարքավորումների աշխատանքի կազմակերպումը:

Ազգային ժողովի արտահերթ ընտրության քվեարկությունը տեղի ունեցավ 2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ին, իսկ էլեկտրոնային եղանակով արտերկրից իրականացվող քվեարկությունը կազմակերպվեց 2018 թվականի նոյեմբերի 30-ից մինչեւ դեկտեմբերի 2-ը, եւ 729 քաղաքացիներից, որոնք ունեին էլեկտրոնային եղանակով քվեարկելու իրավունք, քվեարկությանը մասնակցեցին 504-ը:

Ազգային ժողովի արտահերթ ընտրության քվեարկության նախնական արդյունքները հրապարակվեցին 2018 թվականի դեկտեմբերի 10-ին, իսկ վերջնական արդյունքները` 2018 թվականի դեկտեմբերի 16-ին:

Հարկ է նկատել, որ Ազգային ժողովի արտահերթ ընտրությունների նախապատրաստական աշխատանքների իրականացման համար օրենսդրությունը սահմանել է ըստ էության երկու անգամ կրճատված ժամկետներ` չնվազեցնելով նախապատրաստական աշխատանքների ծավալը: Եվ չնայած հսկայածավալ աշխատանքին, քանի որ 2018 թվականի սեպտեմբերի 23-ին տեղի ունեցան Երեւանի ավագանու արտահերթ ընտրություններ, հոկտեմբերի 21-ին` տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններ թվով 49 համայնքներում, Ազգային ժողովի արտահերթ ընտրությունները կազմակերպվեցին եւ անցկացվեցին Ընտրական օրենսգրքով սահմանված բոլոր ժամկետների լիակատար պահպանմամբ:

Ընտրական օրենսգրքի համաձայն՝ մի շարք ընտրական իրավահարաբերություններ առավել մանրակրկիտ կանոնակարգելու համար անհրաժեշտություն էր հանձնաժողովի կողմից նորմատիվ որոշումների ընդունում: Բոլոր որոշումներն ընդունված էին, զետեղված հանձնաժողովի պաշտոնական կայքում, իսկ դրանց պահանջները հաշվի էին առնվել ընտրական գործընթացի մասնակիցների համար ուղեցույցներ պատրաստելիս:

Ընտրական օրենսգրքի 41-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ տեղամասային ընտրական հանձնաժողովի կազմում կարող են ընդգրկվել ընտրական իրավունք ունեցող եւ ընտրական հանձնաժողովում ընդգրկվելու որակավորման վկայական ունեցող անձինք:

2018 թվականի ընթացքում ընտրական հանձնաժողովների անդամության թեկնածուների համար ընտրությունների անցկացման մասնագիտական դասընթացների պլանավորումը խիստ դժվար էր, քանզի ընտրական օրենսգիրքը բարեփոխելու նպատակով ընթանում էին ակտիվ աշխատանքներ, եւ միանշանակ է, որ դասընթացները պետք է կազմակերպվեին նոր իրավակարգավորումների առկայության պայմաններում: Նշվածով պայմանավորված՝ հանձնաժողովը սպասում էր ընտրական օրենսգրքի փոփոխությունների շուրջ վերջնական, ըստ էության, իրավական դիրքորոշումների՝ կընդունվեն դրանք, թե ոչ, որպեսզի կազմակերպվեին 2018 թվականի համար նախատեսված դասընթացները: Ով միայն 2018 թվականի հոկտեմբերի 30-ին պարզ դարձավ, որ փոփոխությունները չեն ընդունվելու եւ արտահերթ ընտրությունները կազմակերպվելու են գործող օրենսգրքի կանոնակարգումներին համապատասխան:

Հիմք ընդունելով օրենսդրության պահանջները, Ազգային ժողովում խմբակցություն ունեցող կուսակցությունները տեղամասային ընտրական հանձնաժողովի անդամներ կարող էին առաջադրել միայն որակավորման վկայական ունեցող քաղաքացիներին, եւ այդ կապակցությամբ հանձնաժողովը 2018 թվականի նոյեմբերի 1-ից մինչեւ նոյեմբերի 11-ը կազմակերպել եւ անցկացրել է մասնագիտական դասընթացներ:

Նշված դասընթացներին մասնակցելու համար ներկայացվեց 8519 հայտ, իսկ դասընթացներին մասնակցեցին 6620 քաղաքացիներ, որոնցից 6007-ը ստուգարքի արդյունքում ստացան որակավորման վկայականներ: Չնայած աշխատանքի մեծ ծավալներին, այդուհանդերձ, ստուգարքների արդյունքներն ամփոփվեցին եւ որակավորման վկայական ստացած քաղաքացիները չունեցան որեւէ խոչընդոտ` հանձնաժողովներում նշանակվելու առումով: Ավելին, Ազգային ժողովում խմբակցություն ունեցող կուսակցություններն ունեցան անհրաժեշտ քանակի կադրային բազա` տեղամասային ընտրական հանձնաժողովների կազմերը լիակատար համալրելու համար:

Տեղամասային ընտրական հանձնաժողովների կազմավորումից հետո իրականացվեց նաեւ նշված հանձնաժողովների անդամների ուսուցում: Նշված ուսուցման կազմակերպման համար ժամանակահատվածը եւս սահմանափակ էր, քանզի տեղամասային ընտրական հանձնաժողովներն արտահերթ ընտրությունների դեպքում կազմավորվում են քվեարկության օրվանից 18 օր առաջ: Կազմակերպված ուսուցման ընդհանուր տեւողությունը կազմեց 12 օր, իսկ ուսուցմանը մասնակցեցին տեղամասային ընտրական հանձնաժողովների շուրջ 16500 անդամներ: Կազմակերպված դասընթացներին ապահովվեց շուրջ 83 տոկոս մասնակցություն, ինչն իրառմամբ աննախադեպ ակտիվություն էր, որը պայմանավորված էր նաեւ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի եւ Ազգային ժողովում խմբակցություն ունեցող կուսակցությունների արդյունավետ համագործակցությամբ:

Ազգային ժողովի 2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ի արտահերթ ընտրությունների ժամանակ 1998 տեղամասերում գործարկվեցին 4000 տեխնիկական սարքավորումներ:

2018 թվականի նոյեմբերի 23-ից սկսվեցին տեխնիկական սարքավորումների անհրաժեշտ քանակի ստուգման եւ կոմպլեկտավորման աշխատանքները: Ստուգվեց շուրջ 4500 տեխնիկական սարքավորում, վերացվեցին առանձին տեխնիկական եւ ծրագրային թերություններ, մի շարք սարքավորումների պարագայում փոխարինվեցին շարքից դուրս եկած փոքր մարտկոցները, ստուգվեցին 1551 անխափան սնուցման սարքեր եւ 1500 երթուղիչներ:

2018 թվականի դեկտեմբերի 15-ից մինչեւ 30-ը Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովն իրականացրեց ընտրողների գրանցումն իրականացնող տեխնիկական սարքավորումները սպասարկող մասնագետների եւ ընտրությունների ժամանակ տեխնիկական սարքավորումների սպասարկման եւ մասնագետների աջակցման կենտրոնի թվով 132 քաղաքացիների ուսուցում: 12 օրվա ընթացքում կազմակերպվեց եւ անցկացվեց սարքավորումները սպասարկող շուրջ 4550 մասնագետների ուսուցում եւ ստուգարք:

Թվով 1426 տեղամասային ընտրական հանձնաժողովներում օգտագործվել են մեկից ավելի տեխնիկական սարքավորումներ, որոնց աշխատանքը եղել է սինքրոնիզացված, ինչը հնարավորություն է տվել ընտրողին գրանցվել տեղամասային ընտրական հանձնաժողովում օգտագործվող սարքավորումներից յուրաքանչյուրով` բացառելով նաեւ նույն ընտրողի կրկնակի գրանցման հնարավորությունը մյուս սարքավորումների միջոցով:

 Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովն Ազգային ժողովի ընտրության նախնական արդյունքները հրապարակելուց ոչ ուշ, քան 72 ժամ հետո հատուկ համակարգչային ծրագրի միջոցով ամփոփել է տեխնիկական սարքավորումներից դուրս բերված տվյալները եւ հրապարակել հանձնաժողովի համացանցային կայքում:

Ընտրողների գրանցումն իրականացնող տեխնիկական սարքավորումը սպասարկող մասնագետների համար հանձնաժողովի կողմից պատրաստվել եւ հրապարակվել են առանձին ձեռնարկներ, հուշաթերթեր:

Ազգային ժողովի 2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ի ընտրություններին 1998 տեղամասային ընտրական հանձնաժողովներում օգտագործված թվով 4000 տեխնիկական սարքավորումներից խնդիրներ են ծագել ընդամենը 39 տեխնիկական սարքավորման գործարկման հետ: Մասնավորապես, տարբեր տեխնիկական պատճառներով խափանվել եւ նորերով է փոխարինվել ընդամենը 33 տեխնիկական սարքավորում, որոնցից 17-ը` քվեարկության նախորդ օրը, իսկ 16-ը` քվեարկության օրը:

Թվով 3425 տեխնիկական սարքավորում աշխատել են սինքրոնացված եւ ընդամենը 21 տեխնիկական սարքավորման պարագայում են խնդիրներ ծագել, որոնք անհապաղ լուծում են ստացել: Առկա չի եղել որեւէ դեպք, երբ դադարեցվի տեխնիկական սարքավորման աշխատանքը:

Արդյունքում քվեարկության օրը բոլոր 1998 տեղամասային ընտրական հանձնաժողովներում ընտրողների գրանցումն իրականացվեց սարքավորումների միջոցով, եւ քվեարկության ավարտից հետո բոլոր հանձնաժողովներում տպվել են տեխնիկական սարքավորման միջոցով գրանցված ընտրողների վերաբերյալ տեղեկանքները:

Ընտրական օրենսգրքի 51-րդ հոդվածի 14-րդ մասի համաձայն՝ հանձնաժողովը մշակում եւ հրապարակում է ուսումնական նյութեր` ընտրական հանձնաժողովների անդամների, մասնագետների, թեկնածուների, վստահված անձանց, դիտորդների եւ ընտրողների համար: Հանձնաժողովի կողմից հրապարակվել է 13 ուղեցույց: Նշված ուղեցույցներից 1-ը հրապարակվել է նաեւ օտարալեզու: Հրատարակվել է 6 տեղեկատվական բնույթի պաստառ, 5 հանրային իրազեկման հոլովակ:

Հաշվի առնելով քվեակարգի առանձնահատկությունները, հանձնաժողովը մշակեց քվեարկության կարգի երկու ուղեցույց, որոնք տպագրվեցին 300000 տպաքանակով եւ նախապես բաժանվեցին ընտրողներին: Հարկ է նկատել, որ բոլոր ուսումնադիդակտիկ նյութերը հրապարակվելուց հետո տեղադրվել են նաեւ հանձնաժողովի կայքում եւ դրանց մասին տրվում է մամուլի հաղորդագրություն: Եվ պետք է նկատել, որ իրականում այս կատարված աշխատանքը քանակական տեսանկյունից նաեւ չափելի էր, որովհետեւ ընտրության արդյունքներում, չնայած ընտրակարգի բավականին խրթին լինելուն, ինչի կապակցությամբ տարբեր առիթներով ներկայացվել են տեսակետներ, առկա էր ամբողջ հանրապետությունում ընդամենը 4706 անվավեր քվեաթերթիկ, այսինքն` 915 տեղամասերում անվավեր քվեաթերթիկների թիվը եղել է 0: 1908 ընդհանուր քանակով տեղամասերում անվավեր քվեաթերթիկների թիվը չի գերազանցել 10-ը: Սրանք արդեն ինքնին բավական խոսուն թվեր են, կարծում եմ:

Հանձնաժողովն անցկացրել է պարբերական հանդիպումներ, քննարկումներ ընտրություններին մասնակցող կուսակցությունների, կուսակցությունների դաշինքների եւ հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչների հետ: Առկա չէ հանձնաժողովի կողմից ընդունված որեւէ պարզաբանում կամ որոշում, որը նախապես մանրամասն քննարկված չլինի նշված սուբյեկտների հետ, լսված չլինեն նրանց կարծիքներն ու առաջարկությունները:

Առանձին ուշադրության առարկա էր դարձել քվեարկության մասնակցության խթանման հարցն ու ընտրակաշառքի անթույլատրելիությանն ու մերժումը: Նշվածով պայմանավորված՝ նախապատրաստվեց հոլովակ քվեարկության մասնակցության խթանման վերաբերյալ, որում առաջին անգամ կիրառվեց նաեւ ներառական էլեմենտ: Ընտրակաշառքի անթույլատրելիության վերաբերյալ մշակվեց պաստառ, որը տեղադրվեց նաեւ հանձնաժողովի կայքում: Մշակված պաստառները փակցված էին բոլոր ընտրական տեղամասերում, հանրապետության ամբողջ տարածքում առկա էր նշված պաստառով 84 արտաքին գովազդային վահանակ, իսկ Երեւան քաղաքի լուսադիոդային էկրաններին ցուցադրվում էր պաստառի էլեկտրոնային տարբերակը: Ընտրակաշառքի անթույլատրելիության հետ կապված՝ հրապարակվեց երկու ռադիոուղերձ, որոնք պարբերաբար ներկայացվում էին ռադիոեթերում:

Մշակվեց եւ տեղամասային ընտրական հանձնաժողովներին տրամադրվեց 80000 կրծքանշան` առաջին անգամ քվեարկության մասնակիցներին տրամադրելու համար, ինչպես նաեւ հատուկ ուղեցույց՝ այդ նպատակով: Ընտրական գործընթացի մասնակիցների համար մշակվեց նաեւ 3000 կպչուն ժապավեն` քվեի կարեւորության կարգախոսներով:

Քվեարկության օրը հանձնաժողովում կազմակերպվել է ընտրական ամբողջ գործընթացը լուսաբանող շուրջօրյա բրիֆինգ:

Ընտրական հանձնաժողովների նիստերը հրավիրվել եւ անցկացվել են Ընտրական օրենսգրքի հիմնարար սկզբունքներին (հրապարակայնություն, թափանցիկություն) լիակատար համապատասխան: Բոլոր նիստերի վերաբերյալ առկա են եղել հրապարակային ծանուցումներ, նիստերն անցկացվել են բաց, առկա չէ գեթ մեկ դեպք, երբ որեւէ իրավասու անձի թույլ չի տրվել մասնակցել հանձնաժողովների նիստերին: Հանձնաժողովի անգամ էլեկտրոնային քվեարկության արդյունքների ամփոփման նիստն ուղիղ եթերով հեռարձակվեց գրեթե բոլոր հեռուստաընկերությունների կողմից:

Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի կայքից հնարավոր դարձավ հետեւել տեղամասային կենտրոններում տեղադրված տեսախցիկների առցանց հեռարձակմանն ավելի քան 1501 տեղամասերից:

Ազգային ժողովի 2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ի արտահերթ ընտրություններին առաջադրվել էր 9 կուսակցություն եւ կուսակցությունների 2 դաշինք: Ընտրություններին առաջադրված կուսակցությունները եւ դաշինքները գրանցվել են Ընտրական օրենսգրքով սահմանված կարգով եւ ժամկետներում:

Ընտրություններին մասնակցող կուսակցությունների եւ դաշինքների ընտրական ցուցակներում ընդգրկված ընդհանուր թվով 1484 թեկնածուներից մերժվել է միայն մեկ թեկնածուի գրանցում՝ բացառապես գրանցման համար անհրաժեշտ փաստաթղթերը չներկայացնելու պատճառաբանությամբ:

2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ի արտահերթ ընտրություններին մասնակցող երեք կուսակցության եւ կուսակցությունների մեկ դաշինքի ընտրական ցուցակներն են ունեցել երկրորդ մասեր, որոնցում ընդգրկված էին 12 թեկնածուներ:

Ընտրություններին մասնակցող կուսակցությունների համապետական ընտրական ցուցակներում ընդգրկված 1484 թեկնածուներից 1287-ը ընդգրկված են եղել նաեւ տարածքային ցուցակներում:

Հանձնաժողովի համացանցային կայքում սահմանված կարգով եւ ժամկետներում հրապարակվել են նախընտրական միջոցառումների համար անվճար տրամադրվող դահլիճների եւ այլ շինությունների ցանկը, քարոզչական պաստառներ փակցնելու համար առանձնացված անվճար տեղերի ցանկը, հեռուստառադիոընկերությունների կողմից տրամադրվող վճարովի եթերաժամի մեկ րոպեի գինը:

Ըստ նախապես ներկայացված հայտերի հանձնաժողովն իրականացրել է հինգ քառակուսի մետրը գերազանցող մակերեսով արտաքին գովազդային վահանակների բաշխում ընտրություններին մասնակցող կուսակցությունների եւ կուսակցությունների դաշինքների միջեւ: Սահմանվել է հանրային ռադիոյից եւ հանրային հեռուստատեսությունից ընտրություններին մասնակցող կուսակցություններին եւ կուսակցությունների դաշինքներին անվճար եւ վճարովի եթերաժամ տրամադրելու կարգը եւ ժամանակացույցը:

Նախընտրական քարոզչության համար Ընտրական օրենսգրքով սահմանված բոլոր միջոցառումների կազմակերպման նախապատրաստական աշխատանքները կազմակերպված են եղել մինչեւ նախընտրական քարոզչության մեկնարկը, ինչն ապահովել է բոլոր թեկնածուների համար հավասար պայմաններ եւ հնարավորություններ հենց նախընտրական քարոզչության մեկնարկի առաջին իսկ օրվանից:

Քարոզչությունն ընթացել է ակտիվ եւ մրցակցային: Նախընտրական հավաքների, խոսքի, տեղաշարժվելու ազատության որեւէ սահմանափակում չի արձանագրվել: Առաջին անգամ ուղիղ եթերով կազմակերպվել է հեռուստաբանավեճ` կուսակցությունների ընտրական ցուցակների առաջին համարի թեկնածուների մասնակցությամբ:

Հանրային հեռուստատեսության եւ հանրային ռադիոընկերության եթերից օգտվելու հնարավորությունն ավելի մատչելի դարձնելու նպատակով հանրային հեռուստատեսության վճարովի եթերաժամանակի մեկ րոպեի գինը սահմանվեց 48000 դրամ` նախկին 60.000 դրամի փոխարեն: Հանրային հեռուստատեսությամբ եթերաժամ տրամադրվեց ժամը 19:30-ին՝ նախկին ժամը 19.00-ի փոխարեն, հանրային ռադիոյով երեկոյան եթերաժամը տրամադրվեց ժամը 19:45-ին՝ նախկին 21:40-ի փոխարեն:

Ազգային ժողովի արտահերթ ընտրություններում գրանցված թեկնածու կուսակցությունները եւ դաշինքները սահմանված կարգով բացել են նախընտրական հիմնադրամներ:

Նախընտրական քարոզչության ընթացքում արձանագրված առանձին խախտումները վերաբերել են արգելված վայրերում քարոզչական պաստառներ փակցնելուն կամ այլ մասնավոր դեպքերի, որոնք որեւէ ազդեցություն չեն ունեցել ընտրության արդյունքի վրա: Նշված դեպքերի վերաբերյալ ներկայացված դիմումները, ինչպես նաեւ զանգվածային լրատվության միջոցներով ներկայացվող հաղորդումները կամ տեղեկությունները հանդիսացել են Կենտրոնական եւ տարածքային ընտրական հանձնաժողովների ուսումնասիրման եւ քննարկման առարկա:

Քվեարկությունն անցել է խաղաղ եւ հանգիստ: Քվեարկության օրը բոլոր ընտրական տեղամասերում միասին վերցրած ընտրական գործընթացին հետեւել է կուսակցությունների, կուսակցությունների դաշինքների ընդհանուր թվով 27311 վստահված անձ, ընտրական տեղամասեր են այցելել ընդհանուր թվով 13117 միջազգային եւ տեղական դիտորդներ, այցելուներ, զանգվածային լրատվության միջոցի 1117 ներկայացուցիչներ: 2010 ընտրական տեղամասերից 1982 տեղամասերում արդյունքների ամփոփմանը հետեւել են ընդհանուր թվով 24714 վստահված անձինք, դիտորդներ, այցելուներ ու զանգվածային լրատվության միջոցի ներկայացուցիչներ: Քվեարկության օրը ժամը 20:00-ին փակվել են բոլոր ընտրական տեղամասերը եւ տեղամասային ընտրական հանձնաժողովները սկսել են քվեարկության արդյունքների ամփոփման նիստերը:

Ընտրական օրենսգրքով սահմանված կարգով՝ քվեարկության ավարտից հետո 12 ժամվա ընթացքում, ավարտել է քվեարկության արդյունքների ամփոփումը:

Հանձնաժողովի պաշտոնական կայքով ռեալ ժամանակի մեջ հնարավոր էր հետեւել ընտրության արդյունքների ամփոփմանը` ստանալով յուրաքանչյուր ընտրական տեղամասի տվյալները: Ընտրության արդյունքների ամփոփման ամբողջ գործընթացն իրականացվել է բաց եւ թափանցիկ:

Ընտրական տեղամասերի շուրջ 97 տոկոսից ավելիում վստահված անձինք, դիտորդները, զանգվածային լրատվության միջոցների ներկայացուցիչները ներկա են գտնվել քվեարկության արդյունքների ամփոփման ողջ գործընթացին: 2010 ընտրական տեղամասերից 1501-ում քվեարկության արդյունքների ամփոփման ամբողջ գործընթացին հնարավոր էր հետեւել առցանց` տեղամասային կենտրոններում տեղադրված տեսախցիկների միջոցով: Առկա չէ որեւէ բողոք կամ նույնիսկ ահազանգ, որ տեղամասային ընտրական հանձնաժողովում ներկա լինելու իրավունք ունեցող անձանց պահանջով նրանց չի տրվել ընտրական տեղամասում քվեարկության արդյունքների արձանագրությունից քաղվածք` վավերացված հանձնաժողովի նախագահի եւ քարտուղարի ստորագրություններով եւ հանձնաժողովի կնիքով:

Ընտրողների ստորագրված ցուցակները սահմանված կարգով եւ վերջնաժամկետից ավելի քան երկու ժամ առաջ տեղադրվել էին հանձնաժողովի համացանցային կայքում: Նշվածի մասին հրապարակայնորեն իրազեկվել է հանրությունը` մամլո հաղորդագրություններ տարածելու միջոցով:

Հանձնաժողովներում չի ստացվել որեւէ դիմում այլ անձի փոխարեն քվեարկելու մասին, այդ կապակցությամբ զանգվածային լրատվության միջոցներում եւս առկա չի եղել որեւէ հրապարակում կամ հիշատակում:

Թվով 8 տարածքային ընտրական հանձնաժողովներում ներկայացվել է ընտրական տեղամասում քվեարկության արդյունքների վերաբերյալ վերահաշվարկի վերաբերյալ 13 դիմում:

Ընտրություններին մասնակցող երեք կուսակցությունների ընտրական ցուցակներում ընդգրկված թեկնածուների կողմից ներկայացված 12 դիմումներով վերահաշվարկի մասին դիմում ներկայացրած պատգամավորի թեկնածուներից 11-ը ներկա չեն եղել ընտրական տեղամասում քվեարկության արդյունքների ամփոփմանը, մեկ դիմում ներկայացվել է նաեւ օրենքով սահմանված վերջնաժամկետի ավարտից հետո:

Ներկայացված թվով 11 դիմումներով պահանջները մերժվել էին, սակայն տարածքային ընտրական հանձնաժողովները սեփական նախաձեռնությամբ իրականացրել են վերահաշվարկ՝ հաշվի առնելով նաեւ դիմումներում դիմումատուների մատնանշած ընտրական տեղամասերը: Ընդհանուր առմամբ վերահաշվարկվել են 57 ընտրական տեղամասերի արդյունքներ, որոնց արդյունքում թվով 35 տեղամասերում նախապես արձանագրված քվեարկության արդյունքները որեւէ փոփոխության չեն ենթարկվել, թվով 22 տեղամասերում արձանագրվել են ոչ էական բնույթի աննշան փոփոխություններ` պայմանավորված վավեր կամ անվավեր քվեաթերթիկների ճանաչման հետ:

Ընտրական տեղամասում քվեարկության արդյունքներն անվավեր ճանաչելու վերաբերյալ որեւէ դիմում չի ներկայացվել:

371 տեղամասային ընտրական հանձնաժողովների գրանցամատյաններում կամ հանձնաժողովների ընդհանուր թվի 18.4 տոկոսում կատարվել են թվով 669 գրառումներ: 1639 տեղամասային ընտրական հանձնաժողովների գրանցամատյաններում որեւէ գրառում առկա չի եղել խախտումների վերաբերյալ:

Թվով 2010 տեղամասերից միայն 1 տեղամասի քվեարկության արդյունքների արձանագրությունում է առկա եղել նշում հատուկ կարծիք ունենալու մասին` հանձնաժողովի մեկ անդամի կողմից: Ուշագրավ է, որ տեղամասային ընտրական հանձնաժողովների ընդհանուր թվով 20012 անդամներից միայն մեկն է կատարել գրառում հատուկ կարծիքի մասին՝ չներկայացնելով գրավոր հատուկ կարծիք:

Ազգային ժողովի արտահերթ ընտրությունների կազմակերպման եւ անցկացման ընթացքում մինչեւ քվեարկության օրը Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովին է ներկայացվել 25 դիմում, որոնցից 5-ը դիմում էր, 1-ը` պարզաբանման պահանջով դիմում, 17-ը` տեղեկատվության հարցման դիմումներ, 2-ը` առաջարկություն:

Ներկայացված բոլոր դիմումները Հայաստանի Հանրապետության ընտրական օրենսգրքի պահանջներին համապատասխան քննարկվել են, եւ կայացվել են համապատասխան որոշումներ:

Քվեարկության օրը հանձնաժողովում գործող թեժ գծով ստացվող, ինչպես նաեւ զանգվածային լրատվության միջոցներում տեղ գտած ընտրախախտումների վերաբերյալ տեղեկություններն օպերատիվ կարգով ուսումնասիրվել են իրավիճակային վերլուծության կենտրոնի կողմից, դրանցում ներկայացվող տեղեկությունների իսկությունը եւ փաստական հանգամանքները պարզվել են համապատասխան ընտրական հանձնաժողովների, պետական այլ մարմինների հետ, եւ տեղեկությունների հաստատման պարագայում տրվել են համապատասխան ցուցումներ կամ հանձնարարություններ: Քվեարկության օրը հանձնաժողովն ու իրավիճակային վերլուծության կենտրոնն օպերատիվ կարգով արձագանքել են չորս տասնյակից ավելի կայքերում տեղ գտած ավելի քան 120 հաղորդումներին, ստուգվել են հրապարակվող հանգամանքները, տրվել մեկնաբանություններ: Մեկնաբանությունների եւ պարզաբանումների վերաբերյալ տեղեկատվությունը հենց քվեարկության օրը զետեղվել է հանձնաժողովի կայքում:

Արտահերթ ընտրությունների քվեարկության օրը թվով 1 տարածքային ընտրական հանձնաժողովում սահմանված կարգով ներկայացված է եղել 1 դիմում` ընտրողի կողմից:

Քվեարկության օրվանից հետո թվով 38 տարածքային ընտրական հանձնաժողովներից 26-ում ստացվել է, ընդհանուր առմամբ, թվով 26 դիմում-բողոք բացառապես դիտորդական առաքելություն իրականացրած թվով երկու հասարակական կազմակերպությունների կողմից, որոնց ուսումնասիրությամբ տարածքային ընտրական հանձնաժողովները կայացրել են թվով 26 որոշումներ:

Քվեարկության օրվանից հետո Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովում ստացվել են թվով 7 դիմումներ, որոնցից 1-ը դիմում-առաջարկություն է եւ վերաբերվել է նախընտրական քարոզչությանը, 2-ը տեղեկատվության հարցում են իրենցից ներկայացրել եւ 4-ը եղել են դիմում-բողոքներ: Բոլոր դիմում-բողոքները սահմանված կարգով եւ ժամկետներում քննարկվել են:

Ընտրություններն առանձնացան ընտրական գործընթացը կազմակերպող եւ այդ գործընթացի ժամանակ առանձին գործառույթներ իրականացնող բոլոր մարմինների լիակատար համագործակցությամբ:

Կարող ենք փաստել, որ նորանկախ Հայաստանի պատմության ընթացքում առաջին անգամ ընտրության արդյունքները, ի դեպ, նաեւ Երեւանի ավագանու եւ տեղական ինքնակառավարման մարմինների, ոչ արտադատական եւ ոչ էլ դատական կարգով որեւէ մեկի կողմից չվիճարկվեցին, դրանց նկատմամբ որեւէ անվստահություն չներկայացվեց: Ընտրության արդյունքներն ընդունվեցին թե՛ ընտրողների, թե՛ ընտրություններին մասնակցող քաղաքական ուժերի, եւ թե՛ քաղաքացիական հասարակության կողմից:

Եզրակացությունը միանշանակ է. Ազգային ժողովի 2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ի արտահերթ ընտրությունները կազմակերպվել եւ անցկացվել են գործող Ընտրական օրենսգրքի եւ միջազգային իրավունքի հանրաճանաչ սկզբունքներին ու նորմերին համապատասխան, ինչը նաեւ փաստվել է միջազգային հեղինակավոր կազմակերպությունների եւ տեղական կազմակերպությունների դիտորդական առաքելությունների կողմից:

Այսքանը, շնորհակալություն ուշադրության համար: Եթե կլինեն հարցեր, սիրով կպատասխանեմ հարցերին:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Զեկուցողին հարցեր ուղղելու համար` հերթագրում: Հերթագրվել է 12 պատգամավոր: Առաջին հարցը` Սարգիս Խանդանյան` «Իմ քայլը» խմբակցություն:

Ս.ԽԱՆԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Մուկուչյան, զեկույցի համար: Հայտնի է, որ Հայաստանում մինչեւ 2018 թվականի դեկտեմբերի արտահերթ ընտրությունները նախորդող գրեթե բոլոր ընտրություններն ուղեկցվել են կեղծիքներով, Ընտրական օրենսգրքի եւ Սահմանադրության լուրջ խախտումներով: Դուք, պրն Մուկուչյան, 2011 թվականից զբաղեցնում եք ԿԸՀ նախագահի պաշտոնը, եւ ըստ էության, զբաղվել եք ընտրությունների կազմակերպման գործընթացով: Ինձ հետաքրքրում է, թե տեխնիկապես ավելի բա՞րդ է կազմակերպել ընտրություններ, որոնց, կարելի է ասել, արդյունքները նախապես հայտնի են եւ ուղեկցվում են Ընտրական օրենսգրքի եւ Սահմանադրության խախտումներով, թե՞ ավելի բարդ էր կազմակերպել վերջին արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունները, որոնց, ինչպես դուք ասացիք, արդյունքները չվիճարկվեցին, եւ որ, բոլորիս է հայտնի, չեղան խախտումներ: Շնորհակալություն:

Տ.ՄՈՒԿՈՒՉՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Նախ` նշեմ հետեւյալը. երբեւէ ընտրությունների կազմակերպման ընթացքում, կլինի դա ՏԻՄ, թե՛ համապետական ընտրություններ, թե՛ Երեւանի ավագանու, երբեւէ ընտրության արդյունքները նախապես հայտնի չեն լինում եւ ընտրության արդյունքները նյութականացվում են ընտրողների քվեների միջոցով` քվեարկությունից հետո:

Ինչ վերաբերում է ընտրությունների ընդհանուր կազմակերպմանը, այստեղ պետք է նկատել, որ ընտրական գործընթացի մասին եթե մենք խոսում ենք, ապա ընտրական գործընթացում անելիք ունեն թե՛ ընտրական հանձնաժողովները` կենտրոնական հանձնաժողով, տարածքային, տեղամասային ընտրական հանձնաժողով եւ պետական այլ մարմիններ, որոնք ունեն տարբեր գործառույթներ, ընտրական գործընթացի իրականացման ժամանակահատվածում: Միանշանակ է, եթե իրառմամբ ավելի ակտիվ է ստացվում համագործակցությունը այս բոլոր մարմինների միջեւ, դա իր ուղղակի ազդեցությունն է ունենում ընտրական գործընթացի վերաբերյալ:

Իսկ բուն ԿԸՀ-ի հետ կապված գործառույթների առումով ես նշեմ, որ 2012 թվականից կազմակերպել եմ մի շարք ընտրություններ` համապետական ընտրություններ ես նկատի ունեմ, եւ այդ բոլոր ընտրությունների ժամանակ էլ ԿԸՀ-ն, ըստ էության, իր գործունեությամբ փորձել է հետամուտ լինել, պահպանել Ընտրական օրենսգրքի պահանջները, թույլ չտալ որեւէ ժամկետային խախտում, եւ այն ամենը, ինչը հանդիսանում է ընտրական հանձնաժողովի գործառույթի առարկա, դրանք իրականացնել առավելագույնս Ընտրական օրենսգրքի պահանջներին համապատասխան: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքի համար` Սարգիս Խանդանյան:

Ս.ԽԱՆԴԱՆՅԱՆ

-Պրն Մուկուչյան, դուք խոսքի սկզբում նշեցիք, որ ընտրությունների արդյունքները միշտ նյութականացվել են ընտրողների՝ ընտրությունների օրը քվեարկությամբ: Դուք արդյո՞ք պնդում եք, որ մինչեւ 2017 թվականը տեղի ունեցած բոլոր ընտրությունների արդյունքներն իսկապես արտահայտել են ՀՀ քաղաքացիների կամքը` ընտրությունների միջոցով: Շնորհակալություն:

Տ.ՄՈՒԿՈՒՉՅԱՆ

-Ամբողջ խնդիրը հետեւյալն է. ընտրողները գալով ընտրատեղամաս եւ կատարելով իրենց քվեարկությունը, եւ երբ այդ քվեատուփից դուրս են գալիս քվեաթերթիկներն, ու իրականացվում է քվեարկության արդյունքների ամփոփում` հիմք ընդունելով քվեաթերթիկները: Ըստ էության, արձանագրության թվերը հենց այն թվերն են, որոնք այդ քվեաթերթիկներով տրված քվեներն էին եւ գտնվում էին քվեատուփերում: Այդ գործընթացը եղել է, մեր օրենսգրքի սկզբունքներն այնպիսին են, որ դա եղել է թափանցիկ, մասնակցել են ընտրական գործընթացին եւ հետեւել այդ ամբողջ պրոցեսին թե՛ վստահված անձինք, թե՛ դիտորդներ, թե՛ ԶԼՄ-ներ, այսինքն` այնպես չի եղել, գոնե 12 թվից այս կողմ, որ քվեատուփից հանվեն քվեաթերթիկներ, եւ դրանք արտացոլեն այլ պատկեր եւ դրանք այլ կերպ արձանագրվեն արձանագրություններում:

Մինչ այդ` ներգործություն՝ ընտրողի կամքի հետ կապված, հնարավոր են դեպքեր, որ տեղի ունեցած լինեն: Իհարկե, հնարավոր է, որ տեղի ունեցած լինեն, բայց այն, որ քվեարկության արդյունքը, որը հաշվարկվում է տեղամասում եւ արձանագրվում արձանագրության մեջ, այդ թվերն արտացոլել են քվեատուփից դուրս եկած քվեաթերթիկներով տրված քվեները, դա այդպես է: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար` Էդգար Առաքելյան«Իմ քայլը» խմբակցությունից: Հարցը հանում է:

Հերիքնազ Տիգրանյան` «Իմ քայլը» խմբակցությունից:

Հ.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Շնորհակալություն, պրն Մուկուչյան, հաղորդման համար: Շատ ինֆորմատիվ էր, եւ ամենակարեւորը` պարզ, մատչելի լեզվով, որովհետեւ, ընդհանրապես իրավաբանական խոսքը միշտ ավելի դժվար է ընկալելի լինում, բայց քանի որ սա լայն հանրության համար է, շատ գովելի է զեկույցների կազմման առումով: Արձանագրենք մի փաստ, որ 2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ի ընտրությունները տեղի ունեցան 2016 թվականի Ընտրական օրենսգրքի հիման վրա, եւ 2017 թվականի ապրիլի 2-ի ընտրություններն էլ նույն օրենսգրքով էին, բայց դրանց արդյունքները մի դեպքում շատ անարժանահավատ էին, երկրորդ դեպքում որեւէ մեկը դրանց արժանահավատությունը կասկածի տակ չդրեց, եւ տեղական եւ միջազգային որեւէ դիտորդական կազմակերպություն իր զեկույցներում, չնայած զեկույցի պարտադիր պահանջ չկա, դրա վերաբերյալ կասկած չհայտնեց, ինչը շատ կարեւոր է:

Կուզեի ձեր կարծիքն իմանալ, ավելի շատ ոչ թե հարցեր են, այլ դիտարկումներ` ձեր տեսակետները հասկանալու համար՝ մի քանի կարգավորումների` ինստիտուտների հետ կապված: Նախ` խոսքը վերաբերում է «նախընտրական քարոզչություն» եզրույթին, որն Ընտրական օրենսգրքով սահմանված չէ, եւ իրավակիրառ պրակտիկայում մեծ խնդիրներ է առաջացնում՝ ձեւակերպման եւ դրա ժամկետների հստակեցման հետ կապված:

Երկրորդ հարցս վերաբերում է տարածքային ընտրական հանձնաժողովների գործունեության թափանցիկությանը, որն այնքան ավելի լավը չէ կամ ձգտում է հասնել նրան, ինչ ունի ԿԸՀ գործելաոճը թափանցիկության առումով՝ գոնե նիստերի ժամանակացույցի վերահաշվարկի ժամերի, օրերի հետ կապված:

Մեկ հարց էլ, որը վերաբերում է, նորից տեսակետի ճշտման համար, տեղամասային ընտրական հանձնաժողովների գործունեության կազմավորման կարգին. կարծում եմ, որ արմատական վերանայման կարիք ունի: Կարող է՝ շատ սուբյեկտիվ տեսակետ եմ հայտնում, բայց գտնում եմ, որ այդ մարմիններն անկախ գործելու համար պետք է ոչ թե ունենան կուսակցական, այլ` մասնագիտական ձեւավորման սկզբունք:

Արձագանքից հետո կշարունակեմ:

Տ.ՄՈՒԿՈՒՉՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Նախընտրական քարոզչության եզրույթի հետ կապված՝ միանշանակ, համակարծիք եմ, որ եզրույթը պետք է ունենա օրենսդրական ձեւակերպում, եւ սա շատ ավելի կարեւոր է դառնում, որովհետեւ մենք ունենք մի շարք նորմեր, որոնք զետեղված են Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքում կամ Քրեական օրենսգրքում, եւ ուղղակի այդ օրենսգրքերով, որոնք նախատեսում են պատիժ, սահմանվում է հետեւյալ ձեւակերպումը. «քարոզչության սահմանված կարգը խախտելը», եւ իրավական որոշակիության սկզբունքի համատեքստում գոնե քաղաքացու համար պետք է շատ հստակ լինի, թե ո՞րն է քարոզչությունը, ի՞նչն է դրա կարգը եւ ի՞նչը խախտելու համար ինքը հնարավոր պատասխանատվության կարող է ենթարկվել: Եվ այս առումով, այո, կարծում եմ` պետք է լինի հստակ սահմանում, առավել եւս, երբ տարբեր երկրների փորձի ուսումնասիրության ժամանակ պարզ է դառնում, որ տարբեր երկրներում տարբեր կերպ է անգամ սահմանված նախընտրական քարոզչությունը:

Օրինակ` կան երկրներ, որոնք անգամ մասնակցության խթանմանն ուղղված կոչերն են համարում քարոզչություն, կան երկրներ, որոնք չեն համարում, ինչն ինքնին նշանակում է, որ եզրույթը կարող է ունենալ որոշակի սահմաններ, եւ միանշանակ ճիշտ է դրա ամրագրումն Ընտրական օրենսգրքում:

Տարածքային ընտրական հանձնաժողովների աշխատելու կազմակերպման առումով, իհարկե, այստեղ կա անելիք: Մենք այդ մասին միշտ էլ բարձրաձայնել ենք: Գուցե, հնարավոր է նաեւ հետագայում, երբ արդեն աշխատանքներ կտարվեն՝ Ընտրական օրենսգրքի բարեփոխումների հետ կապված, գուցե այդտեղ չափանիշները նաեւ բարձրացվեն, որովհետեւ իրոք, այս հանձնաժողովների համար բավականին բարձր պահանջներ են: Վերջիններս պետք է իրականացնեն վարչական վարույթներ, իսկ վարչական վարույթների իրականացումն ինքնին պահանջում է բավականին բարձր պրոֆեսիոնալիզմ ապահովել նաեւ տարածքային հանձնաժողովների համար:

Տեղամասային ընտրական հանձնաժողովների կազմավորման կարգի հետ կապված՝ իհարկե, կարող են լինել տարբեր մոտեցումներ: Այսօրվա ընտրված մոտեցումն այնպիսին է, որ նշանակումը հիմնականում արվում է ԱԺ խմբակցություն ունեցող կուսակցությունների կողմից: Սա եւս գուցե ընտրվել է որպես մի հնարավորություն, լծակ` վերահսկողական գործառույթ իրականացնելու առումով, խորհրդարանում խմբակցություն ունեցող կուսակցություններին, սակայն, իհարկե, կան տարբեր մոտեցումներ, կա անգամ մոտեցում, որի հիմքում դրված է պրոֆեսիոնալիզմը եւ այլն, բայց այստեղ էլ, եթե մենք որոշում ենք ինչ-որ փոփոխության գնալ, ապա պետք է, բնական է, քննարկվեն բոլոր հարցերը` կադրային անհրաժեշտ բազա, նշանակման հնարավոր մեխանիզմներ, որովհետեւ, իրոք, մեխանիզմները պետք է լինեն այնքան ճկուն, որ հետագայում հանձնաժողովներ ձեւավորելու առումով չառաջանան ինչ-ինչ խոչընդոտներ, եւ հնարավոր լինի այդ հանձնաժողովները լիարժեք ձեւավորել:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքի համար` խնդրեմ:

Հ.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն տեսակետների համար: Դրանք կարեւոր են նաեւ, որպեսզի մենք հստակեցնենք՝ Ընտրական օրենսգրքի փոփոխությունների շրջանակում ինչպե՞ս ենք ինստիտուտների կարգավորմանն անդրադառնում, եւ նաեւ՝ տեղամասային ընտրական հանձնաժողովի կազմավորման սկզբունքին:

Մի դիտարկում կուզեի անել: 2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ի ընտրություններին շատ խոսվեց այլ դիտորդական կազմակերպությունների կողմից կեղծ դիտորդական առաքելությունների մասին, եւ դրա վերաբերյալ եղան հայտարարություններ: Ես կխնդրեի, որ ԿԸՀ-ն իր գործառույթների շրջանակում` հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ դիտորդական առաքելությունների համար նախատեսված է չեզոքություն, բայց այդ ընտրություններին մենք տեսանք ընտրություններին մասնակցող կուսակցությունով շահագրգիռ ՀԿ-ների առկայություն, որոնք ակնհայտ մասնակցում էին նաեւ այդ կուսակցության քարոզարշավին, դա հիմք հանդիսանա ԿԸՀ-ի կողմից դրանց հավատարմագրումը չեղյալ ճանաչելու համար: Խոսքը վերաբերում է այն դիտորդական կազմակերպություններին, որոնք գրանցել էին 5000 կամ 10000 հազար ավելի դիտորդներ, ասենք` «Միացյալ առաջնորդների պալատ» ՀԿ-ն, «Աբովյանի ուսանողական խորհուրդ» ՀԿ-ն, եւ եւս Համահայկական երիտասարդական ասոցիացիան, որոնք այս կամ այլ կերպ շահագրգռված են եղել ընտրությունների ելքով: Շնորհակալություն:

Տ.ՄՈՒԿՈՒՉՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ընդհանուր առմամբ, պետք է նկատել, որ այստեղ մեր օրենսդրության կանոնակարգումները բավականին լիբերալ են, այսինքն` ԿԸՀ-ը շատ գործունեության ո՛չ հայեցողություն, ո՛չ ազատություն այդ առումով չունի, որովհետեւ, ընդամենը սահմանված են որոշակի չափանիշներ, եւ այդ չափանիշներին համապատասխան, եթե համապատասխանում է կազմակերպության կանոնադրությունը, նա հավատարմագրվում է:

Ձեր նշած խնդիրը, ես կարծում եմ, ինքը խորքում վերցրած ավելի գլոբալ խնդիր է, եւ գուցե նաեւ առնչվում է ընտրակարգին, որովհետեւ տարածքային ընտրական ցուցակներ կան, տարածքային ընտրական ցուցակներով թեկնածուներ են մասնակցում, եւ, օրինակ` ասենք, մեկ տարածքում բոլոր կուսակցություններից միասին վերցրած մոտ 100 թեկնածու է մասնակցում ընտրապայքարին, եւ այդ աշխատանքների ժամանակ սա, նկատի ունենալով այն, որ վստահված անձ կարող է ունենալ միայն կուսակցությունը, այս գործիքը շատ հաճախ օգտագործվում էր որպես գործիք, ըստ էության, որպեսզի վերահսկողական գործոն իրականացվեր, եւ կարծում եմ` սրանք եւս փոխկապակցված են:

Ինչ վերաբերում է ընդհանուր առմամբ գրանցման, գրանցումը մերժելու, ուժը կորցրած ճանաչելու հարցերին, ես կարծում եմ` օրենսդրական առումով դրանք կարելի է իրականում դարձնել քննարկման առարկա: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար` Սոնա Ղազարյան` «Իմ քայլը» խմբակցությունից:

Ս.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-2591276 մարդ: Նրանք ընտրողների ցուցակում ընդգրկված ընտրողների ընդհանուր թիվն են ներկայացնում: Հարգելի գործընկերներ, պրն Մուկուչյան, այս թիվը բազմիցս վիճարկվել է մի շարք թե՛ քաղաքական, թե՛ հասարակական գործիչների կողմից: Այս թիվը, ըստ իս, չի արտացոլում իրական իրավիճակը, եւ այս թվի պատճառով է, որ այս ընտրությունների արդյունքում` արտահերթ ընտրությունների արդյունքում մասնակցության թիվը որոշ քաղաքական ուժերի կողմից վիճարկվեց:

Ի՞նչ քայլեր են ուղղված այս ուռճացված ցուցակի մաքրման համար: Շնորհակալություն:

Տ.ՄՈՒԿՈՒՉՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Նախ` այստեղ շատ կարեւոր է նկատել, թե ի՞նչ մեխանիզմով է կազմվում ընտրողների ցուցակը, որովհետեւ ընտրողների ցուցակում գործող Ընտրական օրենսգրքի պահանջների համաձայն՝ ընդգրկվում են բոլոր այն քաղաքացիները, ովքեր ունեն հաշվառում ՀՀ-ում, ՀՀ քաղաքացիներ են եւ անկախ այն հանգամանքից` նրանք գտնվո՞ւմ են արտերկրում, թե՞ ոչ, եթե չեն հանվել հաշվառումից, ապա նրանց տվյալները լինում են ընտրողների ռեգիստրում, բնակչության ռեգիստրում եւ բնակչության ռեգիստրից էլ չափանիշների պահանջների պայմաններում տեղափոխվում է ընտրողների ցուցակ:

Ընտրողների ցուցակի հետ կապված՝ իրառմամբ բավականին լայն հրապարակայնություն կա` դրանում թերությունների վերացման հետ կապված: Ավելին, մենք երեւի թե եզակի երկրներից ենք կամ գուցե` եզակին, որը հրապարակում է քվեարկությունից հետո ընտրողների ստորագրած ցուցակներ, որը հրապարակվում է համացանցում եւ նպատակ է հետապնդում, որպեսզի յուրաքանչյուրն ուսումնասիրի, ստուգի, պարզի, եթե կան կրկնաքվեարկության եւ այլնի խնդիրներ, դրանով պայմանավորված՝ ճշգրտումներ եւ այլն իրականացնի:

Ցուցակի հետ կապված` ամենօրյա աշխատանք լիազոր մարմինը, իհարկե, տանում է: Ցուցակները, գիտեք, հանձնաժողովները չեն կազմում, լիազոր մարմինն է կազմում, սակայն այն մշտապես հրապարակված է ԿԸՀ կայքում եւ նպատակը մեկն է, որպեսզի թերություններ հայտնաբերվելու դեպքում դրանք հանվեն ցուցակից: Իհարկե, այս պայմաններում այն հարցադրումը, որը դուք եք բարձրացնում, ըստ էության, վերաբերում է ցուցակի կազմման մեթոդին, թե ի՞նչ մեթոդով պետք է կազմվի ցուցակը, որովհետեւ այսօրվա ցուցակում, համենայն դեպս, ոստիկանության ստորաբաժանումը, որն իրականացնում է այդ ցուցակների անընդհատ մշտադիտարկում, ծանոթ չի որեւէ դեպքի, երբ ինչ-որ մեկը դիմել է՝ անճշտության հետ կապված, եւ այդ անճշտությամբ պայմանավորված՝ ուսումնասիրություն չի արվել կամ չի հանվել: Այսինքն` այն երեւույթները, որ ցուցակում, չգիտեմ, կարող են լինել մարդիկ, որոնք վաղուց մահացած են տարիներ ի վեր, բայց նրանց անվանումը շարունակում է մնալ ցուցակում, այսօր նման երեւույթներ ցուցակների հետ չկան, եւ այդ աննախադեպ հրապարակայնությունը` ցուցակների, հենց դա է վկայում, եւ հարցադրումը, որը բարձրացվում է, ըստ էության, այսինքն` այլ մեթոդով ցուցակի կազմման խնդրին է, ըստ էության, վերաբերում, որը, բնական է, օրենսդրական լուծման նպատակ է: Այսպես ասենք` օրենսդրական լուծմամբ է, որ պետք է իրականացվի:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքի կարիք կա՞: Ո՞չ: Շնորհակալություն: Հաջորդ հարցի համար` Արուսյակ Ջուլհակյան` «Իմ քայլը» խմբակցությունից:

Ա.ՋՈՒԼՀԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Մուկուչյան, շնորհակալություն հանգամանալից ներկայացման համար: Հարկ եմ համարում փաստել, որ, ինչպես եւ մենք տարիներ շարունակ պնդում էինք, նույնիսկ ամենալավ Ընտրական օրենսգրքով հնարավոր չի ունենալ լավ ընտրություններ, եթե առկա չէ դրան ուղղված քաղաքական կամք, եւ հակառակը` նույնիսկ վատ Ընտրական օրենսգրքով, ինչպիսին ՀՀ-ում գործող Ընտրական օրենսգիրքն է, հնարավոր է ունենալ ազատ եւ թափանցիկ ընտրություններ, եթե առկա է քաղաքական կամք: Դրա վառ օրինակներն են արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունները, Երեւանի ավագանու, ինչպես նաեւ մի շարք համայնքներում անցկացված ընտրությունները:

Այդուհանդերձ, հարկ եմ համարում արձանագրել, որ նշված ընտրությունները չեն անցել առանց խախտումների, եւ այդ խախտումները, չնայած քվեարկության արդյունքների վրա ազդեցություն չեն ունեցել, մտահոգիչ են այն առումով, որ կարծես, թե դրանց համար պատճառ է հանդիսացել տեղամասային ընտրական հանձնաժողովների անդամների ոչ կոմպետենտությունը կամ ընտրական գործընթացների վերաբերյալ գիտելիքների պակասը կամ ոչ բավարար լինելը:

Ծանոթանալով ձեր հաղորդմանը, ինչպես նաեւ լսելով ձեր ելույթը, ես արձանագրեցի, որ փաստորեն, տեղամասային ընտրական հանձնաժողովների ընդհանուր առմամբ 20100 անդամներից վերապատրաստում են անցել 16200-ը` անդամների 83 տոկոսը, եւ այդ ցուցանիշը դուք գնահատել եք աննախադեպ բարձր: Հարցս հետեւյալն է. արդյո՞ք արվել է ուսումնասիրություն՝ պարզելու համար, թե արձանագրված խախտումների համար, որոնցում առկա է եղել տեղամասային ընտրական հանձնաժողովների անդամների «մեղավորությունը», այդ չվերապատրաստված անդամներից են եղե՞լ, թե՞ ոչ: Մնացածը կշարունակեմ արձագանքի տեսքով:

Տ.ՄՈՒԿՈՒՉՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ըստ էության, նման դասակարգում, թե արդյո՞ք նրանք եղել են վերապատրաստված. թե՞ ոչ, անկեղծ ասած` չենք իրականացրել, բայց, համենայնդեպս, այն հանգամանքը, որ իրականում վերապատրաստումներն ունենում են բավականին մեծ նշանակություն` հանձնաժողովների կարողությունները բարձրացնելու համար, կարծում եմ` դա անվիճելի է:

Ինչո՞ւ է ստացվել ասենք` ոչ 100 տոկոսանոց պատկեր, այլ` 84 տոկոս, եւ ես դա համարեցի լավ պատկեր. որովհետեւ տեղամասային ընտրական հանձնաժողովների կազմերում նշանակումներ իրականացվում են խորհրդարանում խմբակցություններ ունեցող կուսակցությունների կողմից: Բազմաթիվ դեպքերում նշանակվում են քաղաքացիներ, որոնք, օրինակ` տվյալ բնակավայրից չեն, ենթադրենք` Երեւան քաղաքից նշանակում է կատարվում օրինակ` Շիրակի մարզում եւ այլն: Դա իրավունք է, կարող է լիարժեք ծավալով իրացվել: Բայց, նկատի ունենալով, որ ընտրությունների այդ դասընթացների կազմակերպման հետ կապված՝ եւ այլն, իհարկե, անհրաժեշտություն է առաջանալու, որ այդ քաղաքացին գնա, մասնակցի կամ չգիտեմ` Շիրակի մարզում, կամ Երեւանում, որպես կանոն, եւ նաեւ հաշվի առնելով ժամկետները՝ կազմակերպական առումով մենք դրանք իրականացնում ենք տեղամաս առ տեղամաս, եւ ամբողջ հանրապետության տարածքում միաժամանակ, հակառակ դեպքում` 12 օրում այդ ամբողջ վերապատրաստումն անհնար կլիներ իրականացնել:

Իհարկե, մեր գերխնդիրն է, որպեսզի 100 տոկոսանոց մասնակցություն ունենանք, եւ այդ առումով է, որ հատկապես այդ շրջանում կուսակցությունների լիազոր ներկայացուցիչների հետ գրեթե ամենժամյա ռեժիմով է աշխատանքն իրականացվում: Ցուցակները նախապես են կազմվում, տեղերը նախապես են ասվում, բայց շատ հաճախ նաեւ, չէ՞ որ այդ քաղաքացիները, մեծ հաշվով, զբաղված քաղաքացիներ են նաեւ նրանց մի մասը, ասենք` աշխատում են այլ կազմակերպություններում, այդ օրը ինչ-ինչ պատճառներով չեն կարողանում գալ, դասերի մասնակցել եւ այլն:

Վստահեցնում եմ` մոտ 2 հազար քաղաքացիներ, որոնք անգամ այդ օրը չէին եկել դասընթացի, 1 օր, 2 օր, 5 օր հետո եկել են, որեւէ խոչընդոտ չի հարուցվել նրանց, որպեսզի նրանք գան, մասնակցեն, նստեն, դասընթացին մասնակցեն եւ այլն: Այստեղ, համենայն դեպս, հանձնաժողովների կազմավորման այն մոդելը, որը կա, այստեղ 100 տոկոսանոց արդյունք ունենալու համար, որպեսզի 100 տոկոս մասնակցություն ապահովենք եւ այլն, այստեղ եւ՛ հանձնաժողովների, եւ՛ նրանց նշանակող կուսակցությունների ակտիվ համագործակցությունը միանշանակ է, եւ միայն դա կարող է նման արդյունք տալ:

Ես ինչո՞ւ նշեցի աննախադեպ. որովհետեւ նախկինում եւս նման դասընթացներ լինում էին, մասնակցությունը` 60-62 տոկոս: Այս անգամ մենք ունեցանք 84 տոկոս, ինչը, կարծում եմ՝ բավականին լավ ցուցանիշ է, եւ սա ենթադրում է, որ գոնե հանձնաժողովը, որը այն ժամանակ ուներ 10 անդամ, գոնե եթե 8-ը մասնակցում են այդ դասընթացներին, իհարկե, դա բավականին լավ ցուցանիշ է: Բայց մեր նպատակը ոչ թե բավարարվելն է կամ ինչ-որ մի մասի համար դա անելը, իհարկե, մեր գերնպատակն է, որպեսզի, 100 տոկոս գան, մասնակցեն, եւ եթե 100 տոկոսն էլ իրազեկ լինի իր իրավունքներին, միանշանակ է` շատ ավելի արդյունավետ կլինի:

Ինչ վերաբերում է ընտրական խախտումներին ընդհանրապես, ապա ընտրական գործընթացը, երբ հաշված ժամերի ընթացքում միանգամից իրավահարաբերությունների մեջ են մտնում 100 հազարավոր քաղաքացիներ, իհարկե, կարող են լինել նաեւ ընտրախախտումներ, եւ այստեղ կարեւորն է, որպեսզի հանձնաժողովները պատշաճ կերպով արձագանքեն այդ ամենին:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքի կարիք կա՞: Խնդրեմ:

Ա.ՋՈՒԼՀԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Արձագանքս հետեւյալն է. ինչպե՞ս եք գնահատում անհրաժեշտությունն այն բանի, որ պետք է պարտադիր ձեւով սահմանենք բնույթ, որ հանձնաժողովի անդամներն առանց վերապատրաստման պարզապես իրավունք չունենան ընդգրկվել տեղամասային ընտրական հանձնաժողովների կազմում, որովհետեւ, այդուհանդերձ, մենք ունենում ենք դեպքեր, օրինակ` Երեւանի ավագանու ընտրությունների ժամանակ, եթե չեմ սխալվում, ունեցել ենք մեկ կամ երկու տեղամաս, որտեղ ժամեր շարունակ տեղամասային ընտրական հանձնաժողովի անդամներն ինքնասոսնձվող դրոշմանիշեր չեն փակցրել քվեաթերթիկների վրա, ինչը, ըստ էության, պետք է, որ հանգեցնի քվեաթերթիկի ոչ սահմանված նմուշ լինելուն: Չգիտեմ իրականում դա ինչ ընթացք է ստացել, բայց, փաստորեն, բավականին մեծ թվով քվեաթերթիկների ճակատագիր կասկածի տակ է դրվել դրանով: Լավ, ժամանակս ավարտվեց:

Տ.ՄՈՒԿՈՒՉՅԱՆ

-Այդ դեպքի հետ կապված՝ ուղիղ նշեմ, որ ցանկացած նման դեպք, որ արձանագրվել է, դրանք տարածքային հանձնաժողովների կողմից իրավապահ մարմիններին ուղարկվել են՝ ցանկացած գրառման, ցանկացած խախտման հետ կապված, եւ բնական է, դրանցով բոլորով էլ քննություններ ընթանում են:

Ինչ վերաբերում է ընդհանուր իմացական մակարդակը գիտելիքի առումով բարձրացնելուն, միանշանակ կողմ ենք ցանկացած առաջարկության, եւ նաեւ նշեմ, որ մենք հետընտրական շրջանում նաեւ, ընտրությունների ավարտից հետո, նախաձեռնել եւ անցկացրել ենք հանդիպումներ քաղաքական կուսակցությունների ներկայացուցիչների, ՀԿ-ների, ԶԼՄ ներկայացուցիչների հետ եւ փորձել ենք ամփոփել, այսինքն` հետընտրական դասեր. ի՞նչ առաջարկներ ունեն, ի՞նչն էին նկատված թերությունները, ի՞նչ կարելի է անել զարգացնելու առումով: Պատրաստ ենք լսել ցանկացած առաջարկություն, ցանկացած քննադատություն, միասին փորձել որոնել լուծումներ նույն քաղաքական ուժերի հետ, որովհետեւ նշանակումները, մեծ հաշվով, վերջիններիս կողմից են նաեւ, որպեսզի, իրոք, ունենանք շատ ավելի բարձր պատրաստված հանձնաժողովներ: Միանշանակ, ցանկացած առաջարկություն այս պարագայում ընդունելի է` առանց որեւէ վերապահման:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հաջորդ հարցի համար` Վահագն Հովակիմյան` «Իմ քայլը» խմբակցությունից:

Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-Սահմանադրությունը, ըստ այդմ` նաեւ Ընտրական օրենսգիրքը ԿԸՀ-ին հնարավորություն է տալիս օրենսդրության բարելավման նպատակով առաջարկությամբ դիմել կառավարությանը կամ ԱԺ-ին: Ըստ էության, այս առաջարկից ԿԸՀ-ն, այսինքն` նկատի ունեմ հենց ԿԸՀ-ն իր նախաձեռնությամբ երբեք չի օգտվել: Արդյո՞ք առաջիկայում հնարավոր է, որ ԿԸՀ-ն կոնկրետ, անցած իր փորձի հիման վրա, որոշակի առաջարկություններ ներկայացնի, եւ եթե ես չեմ սխալվում, ներկայիս 2016-ի Ընտրական օրենսգրքի քննարկման ժամանակ մշակվել է նաեւ ընտրական ցուցակների կազմավորման այլ համակարգ, որը, այսպես ասենք, հնարավորություն կտար ընտրացուցակները մաքրել վաղուց Հայաստանից բացակայող ընտրողների տվյալներից, բայց քանի որ այնտեղ ֆինանսական որոշակի ծախսերի խնդիր է եղել, դա չի ներդրվել: Արդյո՞ք այդ առաջարկը, այսինքն` համակարգը, որ մշակվել է, ԿԸՀ-ն տիրապետո՞ւմ է, ի նկատի ունեմ` որ ժամանակին մշակվել է, այդ փաթեթին ԿԸՀ-ն տիրապետո՞ւմ է եւ կարո՞ղ է ներկայացնել ներկայիս խորհրդարանին: Շնորհակալություն:

Տ.ՄՈՒԿՈՒՉՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Առաջարկությունների հետ կապված՝ պրն Հովակիմյան, նշեմ, որ, ինչպես արդեն նշեցի, այդ հետընտրական շրջանում կազմակերպված միջոցառումները, որոնք կազմակերպվել են, հենց նպատակ ենք ունեցել նաեւ վերհանել այդ խնդիրները, կան առանձին հարցադրումներ, որոնք, իհարկե, մենք եւս կարծում ենք, որ դրանցում բարեփոխման անհրաժեշտություն այսօր զգում են առանձին ինստիտուտներ:

Իհարկե, սահմանադրական իր դերին հավատարիմ՝ բնական է, հանձնաժողովը քաղաքական ուղղվածություն ունենալ չի կարող, եւ բնական է` օրենսդրության մեջ այն հարցերը, որոնք վերաբերում են գլոբալ առումով ընտրակարգին, իհարկե, հասկանալի է, որ այս հարցերը բացառապես քաղաքական ուժերի գնահատանքով պետք է ինչ-որ փոփոխության ենթարկվեն եւ այլն:

Բայց կան տեխնիկական բազմաթիվ խնդիրներ, որոնց վերաբերյալ առաջարկություններ ձեւակերպվել են: Դա վերաբերում է եւ՛ դիտորդների ինստիտուտին, որի մասին քիչ առաջ խոսվեց, դա վերաբերում է նախընտրական քարոզչության սահմանմանը, օրինակ` խնդիր է քվեարկության օրը եւ դրա նախորդող օրը քարոզչության հետ կապված այդ արգելքի սահմանափակման վերաբերյալ քննարկումը, արդյո՞ք դրա պահե՞լն է նպատակահարմար, թե՞ հանելը, որովհետեւ այսօր, երբ ՏՏ-ն բավականին զարգանում են եւ ավելի մեծ ազդեցություն  է ունենում ընտրողի քվեի ձեւավորման վրա էլեկտրոնային լրատվության միջոցը, որտեղ կիրառվում է էլեկտրոնային արխիվի մոդել եւ այլն, արդյոք հնարավո՞ր է լիարժեք պահպանել այդ նախորդ օրվա, քվեարկության օրվա գաղտնիության մեխանիզմները, ինչո՞ւ չէ, նաեւ սանկցիաները, որոնք կան Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքում եւ Քրեական օրենսգրքում: Այստեղ եւս կան, մեր կարծիքով, որոշակի անհամաչափության մոդելներ:

Ինչեւէ, այս ամենը, ըստ էության, փորձում ենք ամփոփել: Դա կամփոփենք արդեն առաջարկությունների տեքստով, իսկ երբ պատրաստ լինի, իսկ դա, կարծում եմ՝ բավականին կարճ ժամկետներում, մենք այդ ամենը կփորձենք իրացնել այդ իրավունքի միջոցով` ներկայացնելու այդ առաջարկությունները, հուշելու, եթե կունենանք նաեւ ինչ-որ տեղ առաջարկներ, ինչո՞ւ չէ, նաեւ այդ վերջնական առաջարկները ձեւավորելու, եւ կարծում եմ` դա կլինի լավ հնարավորություն՝ Ընտրական օրենսգրքի առանձին ինստիտուտների հետ իրառմամբ կատարելագործում անելու, հատկապես այն ամենի, ինչը պրակտիկայում ցույց է տվել առանձին խնդիրներ, առանձին պրոցեսներ:

Ինչ վերաբերում է այդ նախագծի մշակմանը, այդ նախագծի մշակման աշխատանքներին նաեւ ԿԸՀ-ն ունեցել է ներկայացուցիչ, ես ինքս ընդգրկված եմ եղել հանձնաժողովի կազմում, մասնակցել եմ բոլոր նիստերին, քննարկվել են այդ նախագծում ամրագրված մոտեցումները, սկզբունքները եւ այլն: Այդ ամբողջը քննարկման առարկա դարձել է, եւ այդ քննարկումների ժամանակ նաեւ այն առաջարկությունները, որոնք մենք ունեինք` առանձին խնդիրների հետ կապված, մենք ներկայացրել ենք, եւ դրանց մեջ նաեւ ներառված էին նմանատիպ առաջարկություններ: Կարծում եմ` առաջիկայում դրան անդրադառնալու հնարավորություն կլինի:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքի համար` խնդրեմ:

Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-Ընտրական օրենսգիրքը, ըստ էության, երեւի ամենաքաղաքականացված փաստաթուղթն է, եւ նրա վերաբերյալ, իհարկե, շատ դժվար է առանց քաղաքական ենթատեքստի արտահայտվել, բայց կարծում եմ, որ գոնե ընտրությունների կազմակերպման տեխնիկական մասին վերաբերող բարելավումները, պետք է, որ դուք, ձեր հանձնաժողովը առավել տիրապետի:

Ինչ վերաբերում է լռության օրը հանելուն, ասեմ` ես Մոլդովայում տեսել եմ առանց լռության օրի ընտրություններ, եւ հաստատ պետք չի: Կարող եմ ասել` արդեն այնտեղ այդ փորձը արդեն արել էին, առաջին անգամ լռության օրը հանել էին, եւ, հաստատ, դա պետք չի: Այն, ինչ այնտեղ էր կատարվում, դա, հաստատ, մեզ պետք չի:

Տ.ՄՈՒԿՈՒՉՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Հովակիմյան: Ես առաջարկություն չարեցի, ես սոսկ փաստեցի այն հարցերը, որոնք իրառմամբ գոյություն ունեն: Իհարկե, կան տեխնիկական խնդիրներ, որոնց հետ կապված՝ կարծում եմ` այսօր ունենք փոփոխության անհրաժեշտություն: Ամենապարզ խնդիրը. մենք ընտրողների ստորագրած ցուցակը հրապարակում ենք կայքում, եւ ընտրությունների ժամանակ նաեւ միջազգային դիտորդական առաքելությունները խնդիր էին բարձրացնում` անհատական տվյալների հետ կապված, բայց օրենսդրորեն մենք, օրինակ՝ կանոնակարգում չունենք: Ենթադրենք` ավարտվեցին ընտրությունները, ավարտվեցին բողոքարկման ժամկետը, լավ, այդ ցուցակները ինչքա՞ն պետք է կայքում հրապարակված շարունակեն մնալ, առավել եւս, երբ դրանցում առկա են նաեւ անհատական տվյալներ: Այսինքն` կան դետալներ, որոնց առումով կարծում ենք` իրոք, Ընտրական օրենսգրքի առանձին ինստիտուտներ հղկվելու անհրաժեշտություն զգում են:

Կան բաներ ժամկետների առումով: Բացի դրանից, արտահերթ ընտրությունները ցույց տվեցին, որ առանձին դեպքերում մենք անգամ ժամկետների առումով էինք ունենում խնդիրներ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հաջորդ հարցի համար` Գայանե Աբրահամյան` «Իմ քայլը» խմբակցությունից:

Գ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Մուկուչյան, հետաքրքիր ներկայացման համար, բայց ես շատ լավ հիշում եմ անցած տարվա այս նույն քննարկումը, օնլայն հետեւում էի, որովհետեւ ինձ համար միշտ շատ կարեւոր է եղել ընտրությունների հետագա ընթացքը, եւ, մեծ հաշվով, այստեղ շատ տարբերություն չեմ տեսնում, եթե չասեմ միայն դիտորդների թվաքանակը, որ անցած տարի 28921 էին, այս տարի` 17 հազար, ինչը նաեւ հավաստում է, որ բավական ուռճացված էին անցած տարվա թվերը:

Գուցե հարցս փոքր ինչ հռետորական է, բայց ինձ համար շատ կարեւոր է նաեւ ձեր դիտարկումն այս հարցի վերաբերյալ. ի՞նչն է փոխվել եւ ի՞նչն է տարբերությունը, որ անցած տարի մենք ունեինք նույն օրենսգիրքը, ըստ էության` նույն հիմնական ընտրություններ կազմակերպող ինստիտուտը՝ նույն մարդկանցով, հանձնաժողովի գրեթե նույն` հիմնականում չփոխված հանձնաժողովականներով, ո՞րն է տարբերությունը, որ մենք ունեցանք բացարձակ տրամագծորեն տարբեր ընտրություններ` մի դեպքում բավական լուրջ վիճարկվող եւ բազմաթիվ խախտումներով, մյուս դեպքում` բոլորովին այլ: Արդյո՞ք միայն քաղաքական կամքն էր այստեղ դերակատարում ունեցել, թե՞ ձեր գործունեության մեջ որոշակի տարբերություն էր առկա: Շնորհակալություն:

Տ.ՄՈՒԿՈՒՉՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ես կարծում եմ, որ քանի որ խոսքը վերաբերում էր ընդհանուր ընտրական գործընթացի կազմակերպմանը, ես իմ խոսքում նշեցի, որ ընտրական գործընթացի կազմակերպման առումով ոչ միայն ընտրական հանձնաժողովներն ունեն գործառույթներ, որոնք տեղամասերի առումով կազմակերպում են քվեարկություն, ԿԸՀ-ն հետեւում է ամբողջ նախընտրական շրջանին, բայց եւ միաժամանակ, շատ կարեւոր գործառույթներ են իրականացնում պետական տարբեր այլ մարմիններ, եւ ես կարծում եմ, որ այս ընտրությունների ժամանակ, նաեւ իմ խոսքում այդ մասին նշեցի, որ պետական տարբեր մարմինների միջեւ, այդ թվում` ընտրական հանձնաժողովների, ձեւավորվել էր իրառմամբ լրջագույն ակտիվ համագործակցություն, ինչը, իհարկե, մեծապես նպաստում է ընտրական գործընթացների ավելի ճիշտ, ավելի պատշաճ կազմակերպմանը, եւ այս առումով, ես կցանկանայի հենց դա առանձնացնել, որ այստեղ շատ կարեւոր է, որպեսզի յուրաքանչյուր ընտրական գործընթացում գործառույթ ունեցող օղակ կարողանում է ամբողջ ծավալով իրացնել իր գործառույթները, եւ բնական է` ձեւավորել ակտիվ համագործակցություն բոլոր մարմինների միջեւ:

Ես կարծում եմ, որ հիմնական գործընթացում սա, իհարկե, ունեցավ շատ էական նշանակություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքի համար խնդրեմ` տիկին Աբրահամյան:

Գ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Գուցե, այո, ոստիկանության դերը այս անգամ շատ մեծ է եղել՝ կանխելու շատ խնդիրներ, բայց ես կարող եմ փաստել, որ նախորդ տարի եւս բազմաթիվ, տարբեր դիմումներ, հատկապես վարչական ռեսուրսի խախտման, անհավասար պայմանների ստեղծման առումով բազմաթիվ դիմումներ գալիս էին, եւ ուղղակի կամ չէին քննվում պատշաճորեն, կամ դրանք որեւէ արդյունք, այնուամենայնիվ, չէին տալիս, եւ որոշակիորեն նաեւ տեսել եմ կամ արձանագրել եմ ձեր կողմից ղեկավարված մարմնի տարբեր աշխատանքը: Ուղղակի նաեւ փաստեմ, որ այնուամենայնիվ, քաղաքական կամքը, ինչպես նաեւ իմ գործընկերները ասացին, թերեւս, ամենակարեւորն է, բայց մենք հստակեցնենք եւ ձեզ հետ համագործակցված գուցե հետագայում էլ աշխատենք, որպեսզի որեւէ կերպ հետագայում չմնանք քաղաքական կամքի միայն առկայության հույսին, այլ հստակ սահմանենք բազմաթիվ օրենսդրական հիմքեր, որպեսզի անշրջելի լինի նման ընտրություն անցկացնելու նախադեպը: Շնորհակալություն:

Տ.ՄՈՒԿՈՒՉՅԱՆ

-Միանշանակ, կարծում եմ` այն ամենը, ինչ ձեռք է բերվում ընտրություններով, դա պետք է լինի արդեն, միանշանակ, ձեռք բերված արժեք եւ միանշանակ պետք է պահպանվի, եւ հետագայում բացառապես պետք է խոսվի ձեռք բերվածը պահպանելու եւ այն ընդամենը կատարելագործելու եւ զարգացնելու մասին, այսինքն` ընտրական գործընթացում, երբ որոշակի նիշ սահմանվում է, հերթական հաջորդը պետք է լինի հաստատ այդ նիշից եթե ոչ ավելի լավը, գոնե դրանից ոչ երբեք պակաս: Դա միանշանակ է, կարծում եմ:

Ինչ վերաբերում է դիմում-բողոքների հետ կապված, որովհետեւ ակնարկ կար նաեւ հանձնաժողովին, ես ցանկանում եմ նշել, որ համենայն դեպս, 12 թվականից լինելով ԿԸՀ-ում, հանձնաժողով ստացվող բոլոր դիմումները կարող է բովանդակային առումով դա չբավարարել, որովհետեւ ընտրական հանձնաժողովներում, նաեւ լինենք անկեղծ, վարչական վարույթը, ըստ էության, նոր-նոր սկսեց ներդրվել: Գուցե կարող են առանձին գնահատման առումով լինել խնդիրներ, լինել անհամաձայնություններ, բայց որ որեւէ դիմում-բողոք չի անտեսվում, որեւէ դիմում-բողոք, այսպես ասենք` չի ներկայացվում, նիստում չի քննարկվում, ես նորից եմ կրկնում` գուցե դիմումատուների կարծիքով քննարկումը լինի ոչ արդյունավետ, որոշումը լինի ոչ, ըստ իրենց, օրենքին համապատասխանող` հնարավոր է, բայց այն, որ քննարկումները տեղի են ունենում եւ մենք էլ ենք խիստ կարեւորում վարչական վարույթների արդյունավետության բարձրացումը, դա, միանշանակ, փաստ է:

Օրենսդրական առումով, միանշանակ ձեզ հետ համաձայն եմ, որ այո, կատարելագործումը պետք է իրականացվի, որպեսզի այն ամբողջը, ինչը կա, կամ կատարելագործվի, կամ ամրագրվի: Շնորհակալ եմ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար` Համազասպ Դանիելյան` «իմ քայլը» խմբակցությունից:

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Պրն Մուկուչյան` շնորհակալություն հաղորդում ներկայացնելու համար: Ես ուզում եմ այս առիթը օգտագործել եւ խոսել մեկ թեմայի մասին, դա ԿԸՀ վերահսկիչ, վերստուգիչ ծառայության լիազորությունների եւ աշխատանքի մասին է: Իմ կարծիքով, քաղաքականության, կուսակցությունների եւ ընտրությունների վրա փողի ազդեցությունը նվազեցնելու տեսակետից շատ կարեւոր է, որ մենք փորձենք ընդլայնել այս ծառայության լիազորությունները, որովհետեւ այն, ինչ կա այսօր, խիստ սահմանափակ է: Ես կուզեմ իմանալ ձեր տեսակետը, եւ հատկապես այն բանի առումով, թե որքանո՞վ այսօր գոյություն ունեցող ծառայությունն իր կարողություններով` ինստիտուցիոնալ, մարդկային, պատրաստ կլինի նման փոփոխությունների, որ էլ ավելի կամ ավելի ճիշտ` պատշաճ ձեւով կարողանա այս վերահսկողական գործառույթն իրականացնել: Շնորհակալություն:

Տ.ՄՈՒԿՈՒՉՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պրն Դանիելյան: Այստեղ, պրն Դանիելյան, ես կարծում եմ, իրոք ավելի խորքային խնդրի հետ գործ ունենք: Ինչո՞ւ. որովհետեւ, ընդհանրապես, ֆինանսական հոսքերի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնելը նախընտրական քարոզչության ժամանակահատվածում կարծում եմ, որ ամբողջի մի մասն է, որովհետեւ. ինչպես ցույց է տալիս նաեւ միջազգային փորձը, որպես կանոն, կուսակցությունների հետ կապված՝ ստեղծվում են առանձին մարմիններ, որտեղ հաշվետվությունները ներկայացվում են հենց այդ մարմիններին, եւ այդ մարմիններն ունեն գործառույթներ` ակտիվ գործառույթներ, նաեւ ընտրությունների միջեւ ընկած ժամանակահատվածում ուսումնասիրելու այդ հաշվետվությունները: Երկրներ կան, որտեղ անգամ ստուգողական գործառույթներ են վերջիններիս տրված եւ այլն:

Իհարկե, դրանք մոտեցումներ են, բայց ես կարծում եմ, որ դաշտի ամբողջական կարգավորման համար, հավանաբար, պետք է նաեւ այս առումով իրականում արվեն դիտարկումներ, որովհետեւ ԿԸՀ վերստուգիչ, վերահսկիչ ծառայությունը իրառմամբ ունի բավականին սահմանափակ ռեսուրսներ, գիտեք, ընդամենը 2 աշխատակից: Ընտրությունների ժամանակ պրոցեսը վերահսկելու առումով խմբակցությունների կողմից նշանակվում են եւս մեկական աուդիտորներ, եւ քանի դեռ Ընտրական օրենսգրքում չսահմանվեց, որ այդ աուդիտորների աշխատանքը վճարովի է նաեւ այդ 1-2 ամսվա համար, նույնիսկ կուսակցությունները նշանակումներ էլ, ըստ էության, չէին կատարում, որովհետեւ բարձր որակավորում ունեցող աուդիտոր գտնելը, ով բավականին բարձր է վարձատրվում, այդ 2 ամսվա համար չէր կարող հիմնական աշխատատեղը թողնել, գալ, զբաղվել այլ աշխատանքով եւ այլն:

Ինչ վերաբերում է կուսակցությունների տարեկան հաշվետվություններին, տարեկան հաշվետվությունների առումով` այսօր այդ հաշվետվությունները հրապարակվում են եւ ընդամենը ունեն պարտավորություն` ներկայացնելու ԿԸՀ, եւ այստեղ իրականում, եթե մենք ցանկանում ենք խոսել արդեն վերահսկողական գործառույթների մասին եւ այլն, այստեղ արդեն անհրաժեշտ է ինստիտուցիոնալ նոր մոտեցումների ներդրում, որը հնարավորություն կտա եւ միաժամանակ, դա իրենով իսկ արդեն ենթադրելու է արդեն լրացուցիչ ռեսուրսների ներգրավում, որովհետեւ այն ռեսուրսը, որը առկա է, նման մասշտաբային աշխատանք չի կարող իրականացնել:

Եվ իմ անձնական կարծիքը` մենք այսօր օրենքում ունենք ամրագրված, որ ԿԸՀ վերստուգիչ, վերահսկիչ, չնայած օրենսգիրքը այնպիսի կանոնակարգումներ է տվել, որ վերջինս լինի անկախ, նույնիսկ այստեղ կարելի է քննարկման առարկա դարձնել, որպեսզի վերջինս ոչ թե լինի ԿԸՀ վերահսկիչ կամ վերստուգիչ, այլ միգուցե ինքնուրույն նման գործառույթներով օժտված մարմին, ինչը, միանշանակ, կբարձրացնի նաեւ վերջինիս անկախությունը, նա երբեւէ չի դիտարկվի որպես հանձնաժողովի մարմին, եւ կունենա ավելի լայն գործառույթներ: Բայց սա ինստիտուցիոնալ խնդիր է, եւ այդ առումով, եթե քննարկումներ կլինեն, մենք, համենայն դեպս, մեր գիտելիքը, մեր փորձը, մեր այսօրվա տեղեկությունը, որ ունենք, ամբողջ ծավալով կտրամադրենք: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքի կարիք չկա՞: Հաջորդ հարցի համար` Վահե Էնֆիաջյան` «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությունից:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Մուկուչյան, ըստ էության, ընտրական գործընթացների մասով բազմաթիվ քննարկումներ նախկինում, ներկայում, դեկտեմբերի 9-ից հետո, տարբեր որակումներ եւ գնահատականներ հնչել են, եւ այս հաղորդման գործընթացը շատ կարեւոր է: Ես երկու խնդրի վրա եմ ուզում ձեր ուշադրությունը հրավիրել, եւ այն գործընթացները, որոնք ընտրությունների հետ են կապված, դրանք հրապարակային են, տեղի են ունենում եւ՛ քաղաքական գործիչների, եւ՛ մեր հասարակության առջեւ: Մասնավորապես, ուզում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել՝ ընտրությունների լռության օրվա հետ կապված: Գործուն մասնակցություն ինչո՞ւ չի ունենում ԿԸՀ-ը, երբ այդ օրվա ամբողջությամբ սահմանված գործառույթները, ըստ էության, խախտվում են, եւ համարժեք գործիքակազմով վերահսկողական մոտեցումներ չեն ձեռնարկվում, որովհետեւ գիտեք, թե ինչպիսի առանցքային հարց է: Մի կողմից՝ այլեւս ժամանակ չկա` կարծիք ձեւավորելու առումով, որովհետեւ հաջորդ օրը ընտրություններն են, եւ մյուս կողմից էլ արդարությունը վերականգնելու հարց կա, եւ այստեղ տեղին եմ համարում, որ անպայմանորեն ԿԸՀ-ն պետք է շատ օպերատիվ արձագանքի նման իրավիճակներում, որպեսզի որեւիցե կերպ որեւիցե քաղաքական ուժի կամ անհատի շահերը չոտնահարվեն, եւ, ի վերջո, պարզություն մտնի՝ տեղի ունեցող գործընթացների հետ կապված:

Երկրորդ հանգամանքի մասին էլ եմ ուզում խոսել: Կարծում եմ` այստեղ դահլիճում ներկա գտնվող, նաեւ չընտրված մեր գործընկերները, քաղաքական թիմերի ներկայացուցիչներն իրենց մաշկի վրա զգացել են այն գործընթացը, որ համահավասարության սկզբունքն առանցքային է` ընտրական գործընթացի մասով: Բայց տեսեք, 11 քաղաքական ուժ է մասնակցում, 13 ընտրատարածք, գրեթե յուրաքանչյուր ընտրատարածքում 100-ից ավելի թեկնածու կա: Օրենքով սահմանված պաստառների տեղ է հատկացված: Եթե «A4» ֆորմատի թղթով քարոզչական նյութ փակցնես, 5-6 հատից ավելի չես կարող փակցնել: Այսինքն` ո՞նց է ստացվում. օրենքով սահմանված տեղը, իրավունքը խախտում են: Ի՞նչ միջոցառումներ, ի՞նչ ձեւով եք մեկնաբանում այս կոնկրետ իրավիճակը: Շնորհակալություն:

Տ.ՄՈՒԿՈՒՉՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ինչ վերաբերում է լռության օրվա հետ կապված, ես արդեն որոշակի անդրադարձ կատարեցի, եւ այստեղ իրականում, համենայն դեպս ուզում եմ փաստել մի շատ կարեւորագույն բան, որ մենք, առաջինը` ունենք օրենսդրական կարեւոր խնդիր` փաստելու համար, թե ի՞նչ է նախընտրական քարոզչությունը, որովհետեւ այս խնդիրն իրականում շատ կարեւոր նշանակություն է ձեռք բերում՝ նույն քվեարկության օրվա հետ կապված: Օրինակ` շատ հաճախ լինում են հարցադրումներ, որ քվեարկության օրվա հետ կապված՝ նկատված խախտման վերաբերյալ տեղեկատվության տրամադրումը, որում պետք է հնչի այս կամ այն թեկնածուի անունը, կարո՞ղ է որակվել հակաքարոզ, թե՞ չի կարող որակվել հակաքարոզ: Սրանք բավականին նուրբ խնդիրներ են, եւ կարծում եմ, որ այստեղ առաջինը պետք է նախ` ունենանք նախընտրական քարոզչության հետ կապված սահմանումը:

Ինչ վերաբերում է օպերատիվ միջամտությանը, այստեղ իրականում համաձայն եմ, որ պետք է երեւի թե լինեն ավելի արդյունավետ ներգործության միջոցներ, որովհետեւ դասական վարույթի շրջանակներում, մինչեւ հրավիրվի վարույթ, ծանուցվեն կողմերը, արդեն, ըստ էության, նույնիսկ քվեարկությունն ավարտված կլինի: Բայց միաժամանակ կարծում եմ, որ այդ կանոնակարգումները պետք է լինեն այնպիսին, որպեսզի դրանք հետագայում ի չարս երբեւէ օգտագործելու հնարավորություն որեւէ հանձնաժողով չունենա: Բայց այն, որ, իրոք, լռության օրվա հետ կապված պետք է լինեն, կարծում եմ` արագ արձագանքման մեխանիզմներ, դա կարեւոր է, առավել եւս, երբ իրականում ունեցել ենք: Մենք ունեցել ենք դեպքեր, երբ նախընտրական քարոզչության, լռության օրն է տեղի ունեցել Ընտրական օրենսգրքի պահանջի խախտում, ցավոք, եղել է դեպք, երբ հենց քվեարկության օրն է տեղի ունեցել քարոզչություն հեռուստատեսությամբ, դա էլ ենք ունեցել, եւ այստեղ այս առումով, կարծում եմ, որ համենայն դեպս, առաջին հերթին, երբ մենք խոսում ենք վարչական վարույթների արդյունավետության մասին, գուցե պետք է նաեւ ուսումնասիրության առարկա դառնա այդ վարույթների առանձնահատկության ամրագրումն օրենսդրորեն:

Քարոզչական պաստառների փակցման հետ կապված՝ ըստ էության, այդ տեղերը առանձնացվում են ՏԻՄ-երի կողմից, եւ այստեղ հանձնաժողովների, որպես այդպիսին, լիազորությունը մեկն է` ստանալ այդ ցուցակները, դրանք հրապարակել կայքում համակարգված, որպեսզի տեղյակ լինեն, բայց օրենսդրորեն կարելի է նաեւ հաշվի առնելով ստեղծված այս պրակտիկ պրոբլեմները, ուղղակիորեն ամրագրել որոշակի չափանիշներ, որոնք կլինեն, ըստ էության, կամ կուրվագծվեն ՏԻՄ ղեկավարի կողմից իր հայեցողական լիազորությունն իրականացնելու համար ինչ-որ չափանիշ, որով ինքը կարողանա, ենթադրենք` այսքան թեկնածուի պարագայում ոչ պակաս` այսքան, այսքանի պարագայում` ոչ պակաս այսքան: Կարելի է լուծումը տալ երկու դեպքով՝ կամ ուղղակի  Ընտրական օրենսգրքում, կամ, ավելի մոբիլ լինելու համար, գուցե հնարավորություն ընտրական հանձնաժողովին` նշվածով պայմանավորված ինչ-որ նոր կարգերի ընդունում եւ այլն: Բայց, փաստը փաստ է, որ, այո, հատկապես տարածքային ընտրական ցուցակների պայմաններում, իրականում այդ տեղերը, պրակտիկան ցույց տվեց, որ բավականին քիչ էին, որովհետեւ տարածքային թեկնածուները եւս ակտիվորեն ներգրավվում են քարոզարշավին:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք: Խնդրեմ:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Մուկուչյան, ըստ էության, կարեւորում եմ, որ դուք էլ եք արձանագրում, որ նմանատիպ խնդիր կա, եւ քարոզչության կամ հակաքարոզչության մասով օպերատիվ արձագանքելը չափազանց կարեւոր է:

Պաստառների մասով էլ դրսեւորումը գիտեք, որ տեղափոխվում է այլ դաշտ` ծառերի, չգիտեմ` բոլոր հնարավոր տեղերում սկսում են աղտոտել, մեծ հաշվով, եւ քանի՞ ամիս է անցել ընտրություններից հետո, առ այսօր մենք կարող ենք պաստառներ տեսնել ամենատաբեր տեղերում, եւ պետք է, իրոք, գործնական միջամտություն ունենալ, որպեսզի հետագայում այդ խնդիրներն ամբողջությամբ թե՛ նախընտրական ժամանակահատվածում, թե՛ նախընտրական ժամանակահատվածից հետո վերացվեն, եւ բնականոն ճիշտ գործընթացներ տեղի ունենան: Շնորհակալություն:

Տ.ՄՈՒԿՈՒՉՅԱՆ

-Համաձայն եմ, Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար` Գուրգեն Բաղդասարյան` «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցությունից:

Գ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Պրն Մուկուչյան, տեսանելի ապագայում ԿԸՀ-ը դիտարկո՞ւմ է արդյոք քվեաթերթիկների վերջնական հաշվարկին նոր տեխնոլոգիական լուծում տալ, մասնավորապես, խոսքս վերաբերում է քվեատուփերի վրա էլեկտրոնային հաշվիչների տեղադրմանը, որը, կարծում եմ` կարող է ապահովել լրացուցիչ վերահսկողություն տեղամասային ընտրական հանձնաժողովների նկատմամբ: Գիշերային հաշվարկի մասին է խոսքս:

Տ.ՄՈՒԿՈՒՉՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: Անկեղծ ասած, եթե նկատի ունենք այն քվեախցերը, որոնք վերեւի հատվածում ունեն սկաներ, որոնց միջով անցկացվում է, ես ինքս նման պրակտիկայում տեսել եմ, անկեղծ ասած, չեմ կարծում, որ ինքը հաջողված լուծում է, ի՞նչ առումով. որովհետեւ քվեաթերթիկը նախ` մոտեցվում է առանց ծրարի, բաց վիճակում, տեղադրվում այդ սկաների շերտի վրա եւ այդտեղ կա բավականին մեծ ռիսկ՝ ուղղակի վերահսկել ընտրողի տված քվեն, որովհետեւ երեւում է այդ երեւույթը: Բայց, ընդհանուր առմամբ, էլեկտրոնային տեխնոլոգիաների առումով, ես կարծում եմ, այո, այստեղ մենք պետք է առաջ գնանք, որովհետեւ ընտրողների գրանցման համակարգում մենք բավականին լուրջ քայլ կատարեցինք` տեղադրելով ընտրողների գրանցման համակարգը: Սակայն կարելի է արդեն մտածել էլեկտրոնային քվեարկության մեքենաներ կիրառելու մասին, որոնք կարելի է նախ` պիլոտային ծրագրերով, հետագայում` ամբողջությամբ, ինչը արդեն հնարավորություն կտա ընտրողներին հատուկ սարքերի միջոցով կազմակերպել քվեարկությունը:

Քվեարկության արդյունքներն անմիջապես քվեարկությունից հետո մենք կունենանք, այսինքն` հետագա հաշվարկի պրոցեսում դա չի բացառի, կարծում եմ` այդ մեխանիզմը պետք է լինի, այնպիսին, ոչ չբացառի հետագա ձեռքով հաշվելու հնարավորությունը, այսինքն` ալտերնատիվ թղթային կրիչը պետք է, միանշանակ, լինի, բայց եւ քվեարկությունից հետո, եթե դա լինի սարքերի օգտագործմամբ, ապա շատ ավելի արագ կլինի ամփոփման գործընթացը:

Այս առումով, անկեղծ ասած, մենք եւս մտածում ենք, նույնիսկ նախատեսում ենք, որպեսզի առաջիկայում` այս տարվա ընթացքում, ՀՀ-ում կազմակերպենք գիտաժողով, հենց հիմնական նպատակն այդ ՏՏ կիրառումն է ընտրական գործընթացներում, որովհետեւ մենք կարծում ենք, որ մեր փորձը, որը մենք ունենք` գրանցման սարքավորումների տեղադրման հետ կապված, ինքը բավականին մեծ է, ինչը կարող ենք իրականում ներկայացնել եւ նաեւ ընտրություններին հետեւող առանձին դիտորդական առաքելություններ, որոնք եկել էին տարբեր երկրներից, բավականին մեծ հետաքրքրություն ունեին նաեւ մեր փորձի նկատմամբ, եւ ինչո՞ւ ոչ, նաեւ ծանոթանալ նմանատիպ այլ փորձի, իսկ նպատակը մեկն է` որպեսզի իրառմամբ այն, ինչ մենք ունենք` ՏՏ կիրառում, հետագայում մտածենք դրանց կատարելագործման եւ ընտրական գործընթացի նաեւ այլ փուլերում նորանոր մեխանիզմներ կիրառելու հետ: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք: Խնդրեմ, արձագանքի համար:

Գ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Ես էլ եմ ձեր կարծիքին, որ ձեռքով հաշվարկը պետք է, միանշանակ, լինի: Ես սա առաջարկում եմ որպես վերահսկողական մեխանիզմ, քանի որ գործող Ընտրական օրենսգրքով նույն կուսակցությունում լինում են դեպքեր, որ ինչ-որ մի թեկնածուի քվեաթերթիկները, այսինքն` ռիսկ կա, որ հայտնվում են մյուսի անվան տակ: Ես ի նկատի ունեմ զուտ այդպիսի ռիսկերից խուսափելու համար, համ-համ էլի, այսպես ասած:

Տ.ՄՈՒԿՈՒՉՅԱՆ

-Ես կարծում եմ, որ դրանց տեղադրմամբ մենք շատ ավելի շատ ռիսկեր կչեզոքացնենք, եւ ամենակարեւորը, մենք կունենանք, կարծում եմ` ընտրություններից հետո մեծ օպերատիվությամբ արդյունքների հաղորդման հնարավորություն, ինչը, կարծում եմ` շատ-շատ կարեւոր է: Ընտրության ավարտից հետո առավելագույն կարճ ժամկետում ունենալ ամբողջական պատկեր:

Նորից եմ կրկնում, ցանկացած նման տեխնոլոգիայի կիրառում, ինքը պետք է բավականին ծանրութեթեւ արվի, որովհետեւ ընտրական գործընթացներն իրենց ժամկետային առանձնահատկությամբ պայմանավորված՝ ցանկացած նորի, այսպես ասենք, ներմուծման առումով պետք է լինեն այնպես անթերի, որովհետեւ դրանց ձախողումը որեւէ կերպ չի ընկալվում, իսկ այստեղ, իհարկե, կարելի է մտածել, այսօր կան տարբեր տեխնոլոգիաներ, դրանք հետագայում ունենալու, կիրառելու առումով: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հաջորդ հարցի համար` Սերգեյ Բագրատյան` «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությունից:

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Մուկուչյան, իմ գործընկերը նշեց «Իմ քայլը» դաշինքից, որ ընտրությունների ընթացքում, քարոզարշավի ընթացքում կիրառվել են նաեւ տեխնոլոգիաներ, որոնք վերաբերում են դիտորդական առաքելություններին։ Բավականին թափանցիկ անկարկ էր։ Փորձեմ մեկ այլ մտահոգություն եւս փոխանցել ձեզ, որը պակաս կարեւոր չի։ Նախկինում, եթե հիշում եք, իշխանությունները տոտալ ներգործության միջոցներ էին կիրառում՝ վարչական ռեսուրսը հասցնելով 100 տոկոսանոց ազդեցության։ Այս ընտրությունների ժամանակ դեկտեմբերի 9-ին վարչական ռեսուրսի կիրառում չնկատվեց, բայց վարչական ռեսուրսի ազդեցությունը խիստ նկատելի էր։ Սրա տարբերությունն ասեմ։ Այսինքն՝ եթե կան պասիվ ներգործության մեթոդներ եւ ակտիվ ներգործության մեթոդներ։ Եթե նախկին իշխանությունները ակտիվ ներգործության պայմանն էին կիրառում, ներկա իշխանությունների դեպքում կիրառվեց պասիվ ազդեցությունը։ Այսինքն՝ եթե մարզպետը կամ ոլորտի նախարարը մասնակցում է ընտրություններին որպես թեկնածու, մենք չենք կարողացել դեռեւս հանրային այնպիսի իրավիճակ ստեղծել, որ իրավագիտակցությունն այնքան բարձր լինի, որ իրենք կախվածություն չզգան տվյալ պաշտոնյաներից, եւ ցավոք սրտի արձանագրել եմ ինքս տարբեր տեղամասերում, որ, օրինակ, բանակը, որը 100 տոկոսով քվեարկում էր Հանրապետական կուսակցությանը, հիմա քվեարկում է ներկա իշխանությանը։ Մտահոգությունն այն է, որ հաջորդ անգամ քվեարկելու է հաջորդ իշխանությանը։ Այսինքն՝ ոստիկանությունը չգիտես ինչ հրամանով որոշել էր, որ պետք է քվեարկի ներկա իշխանությանը, նախկինում նախորդ իշխանությանն էր քվեարկում։ Այստեղ դա ինձ մտահոգում է այն պարզ պատճառով, որ մենք կարող ենք ստանալ վերջապես մի վիճակ, որտեղ այս կառույցները չկարողանան ազդել ընդհանուր ընտրական գործընթացների վրա՝ հաշվելու իմաստով։ Այսինքն՝ այն գաղափարները, որոնք ձեւավորված են հանրության մեջ, նվազեցին։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, թույլ տվեք պատասխանել։

Տ.ՄՈՒԿՈՒՉՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բագրատյան, հկ-ների հետ կապված՝ ես ասացի, դուք էլ ակնարկում էիք։ Այժմ խոսեմ՝ վարչական ռեսուրսի հետ կապված։ Ընդհանուր առմամբ ցանկացած նման փորձի ուսումնասիրում այստեղ առաջնային խնդիր է դրվում հենց, ինչպես դուք դասակարգումը տվեցիք, ակտիվորեն վարչական ռեսուրսի ինստիտուտը, որովհետեւ պասիվ վարչական ռեսուրսի ինստիտուտն իրավական առումով կիրառմամբ շատ դժվար է պատկերացնել, որովհետեւ մի պահ ես կդժվարանամ հիշել որեւէ փորձ, որտեղ արգելվում է գործող պաշտոնյային, ես նկատի չունեմ երկու անգամից ավելի եւ այլն, բայց գործող պաշտոնատար անձին, քաղաքական պաշտոն զբաղեցնող անձին կրկին առաջադրվել եւ ընտրվել։ Եվ այստեղ նախընտրական քարոզչության ժամանակահատվածում հենց գործում են այն սահմանափակումները, որպեսզի բոլոր թեկնածուները օգտվեն հավասար հնարավորություններից։ Բայց նաեւ միանշանակ է, որ այստեղ եթե մենք խոսում ենք անձի պաշտոնատար անձ լինելու մասին, մենք չենք կարող ուղղակիորեն ունենալ այնպիսի կանոնակարգում, որ բացառվի, որ եթե մարդն ունի քաղաքական պաշտոն, այլեւս չկարողանա առաջադրվել կամ չկարողանա ընտրվել։

Ինչ վերաբերում է վկայակոչումներին, որ դուք նշեցիք այս կամ այն մարմնի կոնկրետ կերպ քվեարկելու մասին, անկեղծ ասած, ես ձեռնպահ կմնամ որեւէ դատողություն ներկայացնել, որովհետեւ նախ նման որեւէ փաստական հանգամանք հանձնաժողովներին՝ թե կենտրոնական, թե որեւէ այլ հանձնաժողովի հայտնի չի։ Երկրորդ, ընտրական գործընթացի ընթացքում ես հետեւել եմ առավելագույնը լրատվամիջոցներով հաղորդումներին, սոցիալական ցանցերում առանձին տեղեկատվությանը, բայց այսպիսի փաստարկված մոտեցումներ, որ այս կամ այն մարմինը քվեարկել է հրահանգավորված այս կերպ կամ այն կերպ, անկեղծ ասած, նման բանի չենք հանդիպել, պրն Բագրատյան։ Եթե նման բան լիներ, հաստատ հավատացնում եմ, արձագանք կլիներ հանձնաժողովների կողմից։ Բայց, համենայն դեպս, որեւէ փաստ այդ առումով, անկեղծ ասած, առկա չէ, որ այս կամ այն մարմինը հրահանգավորված քվեարկել է այս կամ այն կերպ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք: Խնդրեմ, պրն Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Պրն Մուկուչյան, դրա համար ես ամենեւին ձեզ չեմ մեղադրում այդ երեւույթի հետ կապված, ես ավելի շատ լուծում եմ ակնկալում բոլորիս կողմից, այդ թվում՝ ձեր կողմից։ Մենք չենք հասել այն իրավագիտակցությանը, որ կարողանանք դրա դեմը տենց հեշտ առնել։ Մի պարզ բան ասեմ։ Ես կոնկրետ զինվորի կանչել եւ հարցրել եմ, զինվոր, որին կարողացել ենք հաճախակի օգնել, թե ո՞ւմ եք քվեարկելու, ասել է՝ պրն Բագրատյան, մեզ ասել են, որ պետք է «Իմ քայլին» քվեարկենք։ Բնականաբար, ինձ մտահոգել է այդ հանգամանքը, դրա համար եմ հնչեցնում։ Ասեմ, որ դա «Իմ քայլ»-ի հարցն էլ չի, այլ մի այլ երեւույթ կա, որ մենք պետք է պարզաբանենք։ Այսինքն՝ մարզպետը գնում  է հանդիպման, գյուղապետերը հավաքվում են, հանդիպում են եւ այլեւս գյուղապետին հասկանալի է դառնում, որ ինքը պետք է քվեարկի մարզպետի կուսակցության օգտին։

Մյուս կողմից, եթե ժողովրդի ոգեւորվածությունը համարում ենք ճիշտ եւ հեղափոխական, ես խիստ կասկածում եմ, որ ոստիկանները հեղափոխությամբ ոգեւորված էին կամ զինվորը հեղափոխությամբ ոգեւորված էր։ Այսինքն՝ այստեղ այլ գործոն կա եւ պետք է ուսումնասիրել։ Իսկ, որ դուք ասում եք չկա նման մեխանիզմ, մենք կգտնենք նման մեխանիզմ, մենք համատեղ գտնենք այդ մեխանիզմը, որ այլեւս ազատենք այդ մարդկանց նման պարտավորությունից։ Որեւէ գյուղապետ, մանավանդ ընտրված համայնքապետը նշանակված մարզպետի նկատմամբ պատասխանատվության զգացողության բարձր մակարդակը, որ պետք է անպայման 90 տոկոս տա մի մարզպետի, որին երեկ է ճանաչել, մի քիչ անլուրջ եմ համարում։ Այստեղ մենք լուրջ անելիքներ ունենք։ Խնդրում եմ ձեր մոտեցումը ասեք։ Դա ձեզ մեղադրանք չի, ոչ էլ մեծամասնությանն է մեղադրանք։ Երեւույթն անհասկանալի է, փորձում ենք լուծումներ գտնել բոլորս միասին։ Շնորհակալություն։

Տ.ՄՈՒԿՈՒՉՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, քավ լիցի, ես ոչ թե մեղադրանք, այլ որպես տեսակետ եմ դա ընկալում։ Դրա վերաբերյալ եմ փորձում տեսակետ ներկայացնել։ Դուք կոնկրետ օրինակ վկայակոչեցիք, կներեք, բայց ես փորձեմ նույն օրինակով հակադարձել։ Իմ հարազատ եղբոր որդին նույնպես ծառայում է զինված ուժերում եւ վերջինից, երբ հետաքրքրվել եմ, շատ հստակ ասել է, որ քվեարկել են բոլորովին ազատ։ Այսինքն՝ յուրաքանչյուրը, ով ինչպես ցանկացել է, այնպես էլ քվեարկել է։ Հիմա չգիտեմ, ինֆորմացիան, համենայն դեպս, ես որեւէ հիմք չունեմ չհավատալու զինվորի տված ինֆորմացիային։

Ինչ վերաբերում է ընդհանուր առմամբ վարչական ռեսուրսի ինստիտուտի հետ կապված, ապա իհարկե, պետք է նկատենք, որ սա մեր օրենսդրության մեջ նոր ինստիտուտ է եւ բավական է նկատել, որ եթե մենք վերցնենք 2012-2018թթ. Ընտրական օրենսգրքի փոփոխությունները, միշտ այս խնդիրը եղել է խիստ առանցքային խնդիր եւ միշտ էլ այս հարցի հետ կապված նորովի մոտեցումներ, նորովի լուծումներ եւ այլն, այս ամեն ինչը ամրագրվել է օրենսգրքում։ Այսինքն՝ այս առումով էլ նորմերը որոշակի կատարելագործում ունեցել են։ Իհարկե, կատարյալ չեն, իհարկե, այստեղ կա գուցե նորն ուսումնասիրելու, ամրագրելու, նոր մոտեցումներ ներդնելու խնդիր։ Այդ առումով ցանկացած օրենսգիրք էլ կարող է կատարելագործվել։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար՝ Սիփան Փաշինյան։

Ս.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Նախ, մինչեւ հարցիս անցնելը կխնդրեի պրն Բագրատյանին, որ եթե ունի տվյալներ, փաստեր, տեղեկատվություններ, իրավապահ մարմիններին անպայման տեղյակ պահի, որովհետեւ շատ ծանր մեղադրանք է հնչում։ Դրա հետ կապված՝ այսքանը։

Պրն Մուկուչյան, շրջաններում, մարզերում հանձնաժողովի անդամները հիմնականում լինում են մարդիկ, հանձնաժողովների նախագահները, որոնք շատ քիչ են տեղյակ պրոցեսներից։ Այսինքն՝ կրթության կամ տեղեկացվածության, օրենսդրության իրավագիտակցությունը բավականին ցածր է այդ առումով։ Եվ միշտ լինում է այնպես, որ հանձնաժողովի անդամների միջից մարդ են ընտրում, չնայած որ հանձնաժողովի նախագահը կա եւ այդ մարդը, որը օրինակի համար տեղյակ է օրենքներից եւ ընթացակարգերից, ինքն է զբաղվում ամբողջ պրոցեսով։ Եվ հանձնաժողովի նախագահը ուղղակի նստում է, ես հանդիպել եմ տարբեր դեպքերի ու ինչ-որ, կոպիտ ասած, ճարպիկ հանձնաժողովական ամբողջ պրոցեսը կազմակերպում է։ Ի՞նչ եք կարծում, ո՞նց կարելի է ազատվել նման հանձնաժողովականներից եւ արժե արդյոք նոր չափանիշներ դնել հանձնաժողովականներին լիցենզիա տրամադրելու գործում։ Շնորհակալություն։

Տ.ՄՈՒԿՈՒՉՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պրն Փաշինյան, միանշանակ համակարծիք եմ, որ մենք, ցավոք, ունենում ենք նման դեպքեր։ Այստեղ կա երկու կարեւոր խնդիր։ Նույնիսկ պրակտիկայում ունեցել ենք դեպքեր, երբ տեղամասային ընտրական հանձնաժողովի նախագահը գիտելիքների առումով որեւէ խնդիր չուներ, լիարժեք պատկերացնում էր, բայց աշխատանքի կազմակերպական  առումով բավականին լուրջ խնդիրներ ուներ։ Դուք ձեր նշած օրինակում բերեցիք հանձնաժողովի որեւէ անդամի կողմից գործառույթի իրականացումը։ Շատ հաճախ նույնիսկ ասենք նման վարքագիծը հանգեցնում է անգամ վստահված անձանց կողմից ինչ-որ դերակատարումների ստանձնման, որը նրանք օրենքով չունեն։ Այս առումով, իհարկե, ուսուցում կարելի է կազմակերպել, կարելի է բարձրացնել չափանիշները, բայց կարծում եմ՝ քանի դեռ մենք ունենք հանձնաժողովների ձեւավորման այս ընթացակարգերը, ապա այստեղ երեւի թե ուշադրության առարկա այս հանգամանքը պետք է դառնա նաեւ նշանակումներ իրականացնող սուբյեկտների կողմից, որպեսզի այդ նշանակումները կատարելու ժամանակ իրառմամբ նշանակվեն մարդիկ, որոնք իմացական գիտելիքից զատ տիրապետում են նաեւ կազմակերպական հատկանիշների, որովհետեւ այս երկուսի զուգակցումն է, որ իրականում հնարավոր է հանձնաժողովներում լիարժեք կազմակերպել աշխատանքը։

Միանշանակ համակարծիք եմ։ Այստեղ կարելի է մտածել, գտնել նույնիսկ օրենսդրական լուծումներ, գուցե չափանիշներ։ Բայց այն, որ տեղամասային ընտրական հանձնաժողովների բոլոր առումներով աշխատանքի կազմակերպման արդյունավետության բարձրացումն այստեղ երկընտրանք չունի, դա փաստ է։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքի համար՝ խնդրեմ։

Ս.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Մուկուչյան, կարծում եմ՝ նաեւ պետք է ուշադրություն դարձնել։ Մենք ունեցանք փաստացի արդար, ազատ եւ թափանցիկ ընտրություններ, որտեղ կաշառքներ չկային ակտիվ, բայց նաեւ կային պասիվ կաշառքի դրսեւորումներ հավանաբար, որոնց դեմ պետք է օրենսդրական փոփոխություններով պայքարենք եւ հասցնենք լիարժեքության։ Շնորհակալություն։

Տ.ՄՈՒԿՈՒՉՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Միանշանակ համակարծիք եմ այն տեսակետին, ինչը ներկայացվեց։ Այդտեղ երկրորդ կարծիք չկա։ Կարծում եմ, որ իրականում այն, ինչպես քիչ առաջ մեկ այլ հարցի պատասխանելիս նշեցի, ձեռքբերումները, որ առկա են, միանշանակ դրանք պետք է պահպանվեն, միանշանակ դրանք պետք է զարգանան։ Այս առումով լիարժեք համակարծիք եմ, որ այն, ինչը մենք ձեռք բերեցինք, դա պետք է համարել որպես անշրջելի եւ եթե կա քողարկված տարաբնույթ եղանակներով ընտրակաշառքը փոխարինող կամ ընտրողի կամքի ներազդեցության էլեմենտներ պարունակող գործունեություն եւ այլն, այս ամենի հետ կապված՝ պետք է լինեն իրականում նոր մոտեցումներ, նոր ընթացակարգեր, օրենսդրական նոր լուծումներ, որոնք ավելի կակտիվացնեն կամ ավելի կուժեղացնեն պայքարը ոչ միայն արատավոր երեւույթի, այլեւ քրեորեն պատժելի արարքի դեմ։ Իսկ այստեղ հանձնաժողովի տեսակետը միանշանակ է, որ դա քրեորեն պատժելի արարք է, հանցագործություն, որը ճիշտ նույնքան պախարակելի է, ինչպես ցանկացած այլ հանցագործություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Մուկուչյան, զեկույցի համար եւ հարցերին պատասխանելու համար։ Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Այժմ մտքերի փոխանակության համար պատգամավորներին հրավիրում եմ հերթագրում իրականացնել։ Հերթագրում։ Հերթագրվել է երկու պատգամավոր։ Սակայն այժմ մեր ընդմիջման ժամն է։ Մտքերի փոխանակությունը մենք կշարունակենք վաղվա նիստին, իսկ կհանդիպենք այսօր 16։30-ին։ Այդ նիստի ընթացքում պատգամավորները կարող են հանդես գալ հայտարարություններով։ Այժմ ընդմիջում 30 րոպե։ Շնորհակալություն։


Ժամը 16:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԺ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ
 
 

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 124-րդ հոդվածի համաձայն՝ յուրաքանչյուր հերթական նիստերի երեքշաբթի օրվա վերջին հիմնական նիստում պատգամավորները կարող են հանդես գալ մինչեւ 3-ական րոպե հայտարարությամբ։ Հերթագրված, սակայն դահլիճից բացակայող պատգամավորը զրկվում է տվյալ նիստում հայտարարությամբ հանդես գալու իրավունքից։ Նիստն ավարտվում է հերթագրված վերջին պատգամավորի հայտարարությունից հետո։ Պատգամավորները հայտարարությամբ հանդես են գալիս ըստ հերթագրման հաջորդականության։

Այժմ խնդրում եմ նախապատրաստվել հերթագրման: Հերթագրում։

Հերթագրվել է 10 պատգամավոր։

Առաջին պատգամավորն Աննա Կոստանյանն է՝ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունից։ Համեցեք, տիկին Կոստանյան։
 

Ա.ԿՈՍՏԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի տիկին փոխխոսնակ, սիրելի գործընկերներ, «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունը վերջին օրերին մամուլում շրջանառվող պետական ոչ առեւտրային կազմակերպությունների լուծարման, հնարավոր միացումների շուրջ լուրերի վերաբերյալ հրավիրում է մշակութային գործիչների եւ մասնավորապես՝ թատերագետների, կինոգործիչների, երաժշտագետների եւ արվեստի այլ ճյուղերի ներկայացուցիչների ուշադրությունը՝ հանրային քննարկումներ, ինչպես նաեւ մասնագիտական կոնսուլտացիաներ եւ հանդիպումներ իրականացնելու, իսկ այս ոլորտներում առկա խնդիրների եւ դրանց շուրջ օրենսդրական լուծումներ գտնելու համար։

Կարեւորելով մշակույթի նախարարի ժամանակավոր պատասխանատու Նազենի Ղարիբյանի՝ սույն խնդրի վերաբերյալ տրված մեկնաբանությունների շուրջ ծագած հանրային մտահոգությունները եւ հնարավոր խնդիրներից խուսափելու, հետագայում առավել արդյունավետ լուծումներ գտնելու համար հրավիրում ենք ոլորտային բոլոր ներկայացուցիչներին փոքր, ֆոկուս խմբերով հանդիպումներ կազմակերպել եւ այդ խնդիրները բարձրաձայնել՝ հետագայում դրանք օրենսդրական նախաձեռնության վերածելու համար։ Ոլորտային ներկայացուցիչների հետ քննարկումներ կիրականացվեն առանձին փոքրաթիվ մասնագիտական խմբերով՝ տալով հնարավորություն քննարկել, վեր հանել եւ առաջարկել սեփական տեսլականը, որը կվերաբերվի կառույցների վերակազմավորմանը։

Այս կապակցությամբ խնդրում եմ կապ հաստատել Լուսավոր Հայաստան խմբակցության եւ, մասնավորապես, ինձ հետ՝ որպես նախաձեռնության հիմնական պատասխանատու, խմբային քննարկումների մասին նախապես տեղեկություններ տալու, մասնագետներ հրավիրելու եւ առանձին օրեր նշանակելու եւ նրանց հետ խոսելու վերաբերյալ։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հաջորդ ելույթ ունեցողը՝ Գեւորգ Գորգիսյան։ Համեցեք, պրն Գորգիսյան։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Նշեմ մի քանի պետություններ՝ Դուվալու, Միկրոնեզիա, Լիբերիա, Գվինեա, Բիսուա, Բարբադոս եւ ՀՀ։ ՀՀ-ն հայտնվել է այս պետությունների շարքում մի պատճառով. ըստ վիկիպեդիայի՝ այս պետություններն են, որ չունեն տեղական ավիափոխադրող, նաեւ 4 եվրոպական գաճաճ պետություններ՝ Անդորա, Լիխտեյնշեն, Վատիկան, Սան Մարինո, որոնց գործնականում պետք չէ ունենալ տեղական ավիափոխադրող։

Հայաստանում ձեւավորվել է ավիաոլորտի մասնագետների խումբ, ովքեր ունեն բիզնես ծրագիր, ունեն ներդրողներ՝ սկսելու գործունեություն ավիափոխադրման ոլորտում, եւ նրանց պետք են ընդամենը կառավարության որոշակի երաշխիքներ, եւ նախնական շրջանում՝ մի քիչ աջակցություն։ Գործարարները նամակ են գրել փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանին, նրա գրասենյակի ղեկավար Վարագ Սիսեռյանին, մի քանի հանդիպում են ունեցել քաղավիացիայի կոմիտեի նախագահ Տաթեւիկ Ռեւազյանի հետ, բայց հիմնական հարցի պատասխանը՝ արդյո՞ք մեր պետությանը պետք է տեղական ավիափոխադրող, թե՞ ոչ, նրանք այդպես էլ չեն ստացել, որովհետեւ նրանց բարձրացրած հարցերին անընդհատ հնչում են խուսափողական՝  հետո կհանդիպենք, կքննարկենք, մոտավորապես այս ոճի պատասխաններ։

Իսկ ի՞նչ երաշխիքների մասին է խոսքը, ի՞նչ են ուզում գործարարները պետությունից։ Իրականում այնքան էլ շատ բան չեն ուզում. ուզում են որոշակի հարկային արտոնություններ՝ գործունեության առաջիկա 3 տարիների համար։ Ուզում են պաշտպանություն համաշխարհային խոշոր խաղացողներից՝ դեմփինգային քաղաքականություն վարելու պարագայում։ Եվ հաշվի առնելով, որ «Զվարթնոց» օդանավակայանը նաեւ ունի մենաշնորհ, խնդրում են կառավարությանը՝ բանակցել «Զվարթնոց» օդանավակայանի կոնցեսիոն կառավարչի հետ՝ որոշակի զեղչեր տեղական ավիափոխադրողին տրամադրելու համար։ Ընդամենն այս խնդիրների լուծման համար պետք է քաղաքական կամք։

Եվ հաշվի առնելով, որ պրն Փաշինյանն ընդդիմադիր իր գործունեության տարիներին բազմիցս բարձրաձայնել է այս հարցը՝ ազգային ավիափոխադրող, տեղական ավիափոխադրող ունենալու գաղափարը, ու նաեւ կառավարության ծրագիրը քննարկելիս, երբ ես հարց տվեցի, որ ծրագրում ոչ մի բառ չկա այս մասին, պրն վարչապետը պատասխանեց, որ պետությունը չի կարող լինել ընկերության կառավարիչ, եւ եթե լինեն այդպիսի մարդիկ, ովքեր կցանկանան նախաձեռնել, պետությունը պատրաստ կլինի լսել նրանց։

Եվ հիմա կան փաստացի այդպիսի մարդիկ, բայց չեն կարողանում գալ որեւէ պայմանավորվածության պետության հետ, ստանալ որոշակի, ոչ այնքան մեծ երաշխիքներ՝ ունենալու կարեւոր ավիափոխադրող Հայաստանի համար։ Սա, կարծում եմ՝ մենք բոլորս գիտակցում ենք՝ ռազմավարական անվտանգային նշանակությունը՝ ունենալ տեղական ավիափոխադրող՝ հաշվի առնելով, որ մեր երկու սահմանները փակ են, մենք կիսապատերազմական վիճակում ենք, կարծում եմ, ուղղակի պարզ ճշմարտություն է, որ մեզ պետք է ունենալ տեղական ավիափոխադրող։

Գործարարները պատրաստ են նույնիսկ քննարկել ինչ-որ բաժնեմաս պետությանը տրամադրել...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Գորգիսյան, ձեր ժամանակը սպառվեց, կներեք։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Ավարտում եմ։ Գործարարները պատրաստ են նույնիսկ քննարկել՝ պետությանը որոշակի բաժնեմաս տրամադրել ընկերության բաժնետոմսերից, բայց դեռեւս հստակ համաձայնության չեն կարողանում գալ։

Կոչ եմ անում կառավարությանը եւ պրն վարչապետին՝ լսել գործարարներին եւ գտնել որեւէ լուծում՝ ունենալու տեղական ավիափոխադրող։ Շնորհակալ եմ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հաջորդ ելույթի համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Միքայել Մելքումյանին՝ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությունից։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, մի շատ տարօրինակ բան է կատարվում, արդեն մոտ 6 ամիս է՝ բիզնեսի համար երկար սպասված Հարկային օրենսգիրքը բավականին մեծ դժվարություններ է, ըստ երեւույթին, ապրում, որովհետեւ մի քանի ամիս առաջ հրապարակված այն 6 փոփոխությունները, որոնք ենթադրում էին, ըստ էության, դրանցից 2-ն արդեն հերքվել են, այսինքն, ինչ փոփոխություն առաջարկում են՝ մի տեղ ինչ-որ հակազդեցություն է լինում եւ չի ստացվում, միգուցեեւ՝ օբյեկտիվ։

Սա նշանակում է, որ այս փուլում, ըստ երեւույթին, չեն կարողանում կողմնորոշվել այդ Հարկային օրենսգրքի բովանդակային ռեալ փոփոխությունները կատարել, եւ ես ասում եմ՝ կողմնորոշվեք, կամ բերեք, կամ մի բերեք։ Տեսեք էստեղ որն է տարօրինակը եւ պրոբլեմայինը։ Եթե մենք ասում ենք, որ խորհրդարանական ընտրություններ են տեղի ունեցել եւ մենք սպասում ենք ներդրումների, որպեսզի կատարվի տնտեսական հեղափոխություն, ապա մարդիկ սպասում են էդ Հարկային օրենսգրքի փոփոխություններին։ Եթե դրանք շատ կոսմետիկ են լինելու, ասեք, որ մարդիկ իմանան, չսպասեն էդ Հարկային օրենսգրքի փոփոխություններին, իսկ եթե արմատապես, իսկ ես համոզված եմ, որ արմատական, լրջագույն փոփոխություններ պետք է անենք, եթե պետք է անենք, էդպես չի կարելի, որովհետեւ մարդիկ ներդրում չեն անի, մինչեւ չիմանան, թե էդ փոփոխություններն ինչպիսին են լինելու։

Այսինքն, էստեղ ես առաջարկում եմ կառավարությանը՝ իսկապես հետամուտ լինել, արագ կողմնորոշվել եւ բերել։ Դրանցից մենակ մեկն ասեմ. նախորդ տարի ես 2 օրենքի փոփոխություն առաջարկեցի, որ շրջանառության հարկի շեմը 115 միլիոնից չիջնի մինչեւ 58.35 մլն, որովհետեւ հունվարի 1-ից հետո դա մեխանիկորեն պետք է իջներ։ Հիշեցնեմ, որ 4 տարի դա, 15 թվականից հետո 4 տարի գործում էր բարձրացված շեմը, չեմ ուզում մանրամասների մեջ մտնել։ Հիմա հունվարի 1-ից իջել է 58.35 միլիոնի, բայց ի՞նչ է կատարվում. զավեշտ է, որ հիմա Հարկային նոր օրենսգրքում հիմա էդ 115 միլիոնը փորձում են, որ մնա նույնը։ Այսինքն, մեր գրածն ինչ է, ընկալելի չէ՞ր: Ես վաղը եւեթ կդնեմ շրջանառության մեջ, եթե Հարկային օրենսգիրքն ուշանում է, որպեսզի էդ 115 միլիոնը մնա, որովհետեւ էսպիսի մի հետաքրքիր բան է կատարվել. ովքեր, որ հիմա 60 մլն կամ 59 մլն կամ 70 մլն շրջանառություն ունեն, այլեւս հետ չեն գնալու դեպի շրջանառության հարկի շեմ, եւ մենք պրոբլեմ ենք ունենալու, բայց խնդիրը դրա մեջ չի, էլի եմ կրկնում, վաղը ես իսկույն եւեթ կդնեմ շրջանառության մեջ։

Եվ ուզում եմ նաեւ ասել, որ տարբեր փոքր, միջին ձեռնարկատերերից ստանում եմ էն նոր սերնդի ՀԴՄ-ները շրջանառության մեջ դնելուց հետո տարբեր մեսիջներ, որ կապը խափանվում է, եւ երբ համապատասխան կառույցի հետ խոսում են, ասում են՝ անջատեք, մենք կասենք, եւ դա ժամեր է տեւում, իսկ տվյալ առեւտրի օբյեկտը չի կարող սպասել եւ մի քանի ժամ չգործել։ Նորից եմ ասում՝ կողմնորոշվեք, կամ բերեք Հարկային օրենսգիրքը կամ ներդրողներին ասենք՝ կոսմետիկ փոփոխություններ են լինելու, չենք բերելու։ Այսքանը, շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հաջորդ ելույթի համար հրավիրում եմ Արման Բաբաջանյանին՝ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունից։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Հարգելի հայրենակիցներ,Հայաստանն ապրում է բավական բուռն ժամանակաշրջանում, հագեցած ինչպես ներքին, այնպես էլ արտաքին քաղաքական հարուստ օրակարգերով։ Այդ օրակարգերը բաղկացած են ամենօրյա ջանք ու աշխատանք պահանջող հարցերից ու հիմնախնդիրներից, որոնց լուծումը կենսական նշանակություն ունի մեր երկրի համար։ Սակայն այդ կարեւոր օրակարգերը ժամանակ առ ժամանակ երկրորդական պլան են մղվում կեղծ տեղեկատվական առիթներով, որոնք կլանում, մսխում են հանրային քաղաքական էներգիայի մեծ մասը։

Այդպիսի կեղծ եւ միաժամանակ վտանգավոր օրակարգ է Հայաստանի եւ Արցախի ժողովուրդների միջեւ տարանջատումը, հայաստանցի-ղարաբաղցի կեղծ հակադրությունը հրապարակ բերելու վերջին փորձը։ Նման փորձերն ուղղակի սադրանք են՝ ուղղված Հայաստանի եւ Արցախի ժողովուրդներին, դրանք սադրանք են ընդդեմ հաղթանակների ու ձեռքբերումների հիմք դարձած մեր միասնականության։ Ցավով պետք է արձանագրել, սակայն, որ նման սադրիչ հայտարարություններն ունակ են ալեկոծելու մեր հանրային քաղաքական դիսկուրսը՝ մեր ուշադրությունն իրական խնդիրներից շեղելով կեղծ, արհեստական օրակարգերի վրա։ Նման սադրանքները պարունակում են այլ, ավելի մեծ վտանգներ, դրանք հեշտորեն կարող են օգտագործվել այն գործիչների ու ուժերի կողմից, ովքեր քաղաքականության մեջ առաջնորդվում են պղտոր ջրում ձուկ որսալու մարտավարությամբ։ Այդ գործիչների մի մասն ազատության մեջ է, մյուս մասը, հուրախություն բոլորիս՝ բանտում։ Եվ մենք, տուրք տալով մեր ժողովուրդների միասնականությանն ուղղված այդ սադրանքներին, ակամայից նպաստում ենք ռեվանշիզմով առաջնորդվող այդ ուժերի ու գործիչների ծրագրերի իրականացմանն այն դեպքում, երբ մենք ունենք բազում հարցերով հագեցած իրական աշխատանք պահանջող օրակարգեր։

Հայրենակիցներ, անցած օրերի ու շաբաթների ընթացքում տեղի ունեցան մի քանի արտաքին քաղաքական իրադարձություններ, որոնք առնվազն մտահոգվելու տեղիք են տալիս։ Սումգայիթյան ոճիրի օրն ադրբեջանական դատարանը 20 տարվա ազատազրկման դատապարտեց մեր քաղաքացուն՝ Կարեն Ղազարյանին։ Մենք  չկարողացանք պաշտպանել մեր քաղաքացուն, ում ճակատագիրն այլեւս կախված է նրանից, թե ինչ կկարողանան անել միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպությունները։ Մենք չկարողացանք պաշտպանել նաեւ Ռուսաստանում ազատազրկված Ադրբեջանի թալիշական ազգային շարժման ղեկավար Ֆահրադին Աբասովին, ով, ինչպես հայտնի է, տարբեր խողովակներով քաղաքական ապաստան էր խնդրում մեր երկրից, եւ եթե առաջին դեպքում մենք թերացել ենք մեր քաղաքացու կյանքի ու անվտանգության իրավունքի պաշտպանության հարցում, ապա Աբասովի պարագայում մենք բաց ենք թողել զգալի քաղաքական դիվիդենտներ շահելու մեր հնարավորությունը։

Ցավոք, սրանցով արտաքին քաղաքական դաշտում մեզ համար բացասական զարգացումները չեն սահմանափակվում՝ չնայած մեր խորհրդարանական պատվիրակության՝ մոսկովյան հաջողված այցին, դրա ընթացքում հնչած համարժեք ելույթներին: Ռուսական լրատվամիջոցներում Հայաստանի եւ Հայաստանի գործող իշխանության նկատմամբ սանձազերծված քարոզչությունը շարունակվում է այն դեպքում, երբ Հայաստանը Ռուսաստանի հետ հարաբերություններում երբեմն ստանձնում է հանձնառություններ, որոնք շատ ավելին են, քան սովորական դաշնակցային հարաբերությունները։

Եվ վերջում՝ օրվա ամենակարեւոր խորհրդի մասին. այսօր՝ մարտի 5-ին լրանում է սպարապետ Վազգեն Սարգսյանի ծննդյան 60-ամյակը։ Այս տոնի եւ օրվա ամենամեծ խորհուրդն այն է, որ բոլորս մեր աշխատանքով, ջանքով կարողանանք կառուցել այնպիսի Հայաստան, ինչպիսին երազում էր Վազգեն Սարգսյանը։ Շնորհավոր ծնունդդ, սպարապետ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հաջորդ ելույթի համար Արման Աբովյան՝ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությունից։

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Ըստ էության, նախորդ բանախոսն ընդգծեց այն թեմաներից մեկը, որի մասին ուզում էի խոսել, ճիշտն ասած, կարճ կասեմ. մի քանի օր առաջ, ինչպես ընդգծվեց, Գյանջայում, նախկին հայկական քաղաք Գանձակ, դատապարտվել է 20 տարով Կարեն Ղազարյանը՝ Բերդավան գյուղի բնակիչը, ում առեւանգել էին ադրբեջանական զինված ուժերը, զինվորները, սենց ասեմ՝ հատուկ ծառայությունները, եւ առեւանգելով՝ դատապարտել են 20 տարով։

Պարզ է, որ սա առաջին դեպքը չէ, եւ ադրբեջանական կողմը բազմաթիվ անգամ, ցավոք, բազմաթիվ անգամ օգտագործել է այդ մեթոդը, երբ առեւանգվում են Հայաստանի Հանրապետությունից կամ Արցախի Հանրապետությունից հայեր, եւ այս կամ այն քաղաքական, ներքաղաքական, արտաքաղաքական որոշակի խաղերի մեջ են ներգրավում։ Ցավոք, ստիպված եմ հիշեցնել երիտասարդ Մանվել Սարիբեկյանի պատմությունը։ Ես նույնիսկ իմ լեզուն չի պտտվում ասել բախտը, որը սպանվել էր Ադրբեջանում, առեւանգվել էր, ենթարկվել էր շատ ծանր կտտանքների, ենթարկվել էր տարբեր ֆիզիկական ազդեցությունների եւ վերջում սպանվել էր։ Միակ տարբերակը, միակ ձեւը, եթե կցանկանաք փրկել Կարեն Ղազարյանին եւ այն հայերին, որոնք գտնվում են, որոնք գերեվարված են Ադրբեջանում, դա ամեն վայրկյան բարձրաձայնել այս հարցը բոլոր հնարավոր հարթակներում։

Ենթադրելի է, որ ադրբեջանական կողմն օգտագործելով հայ պատանդներին՝ փորձելու է հետ բերել դիվերսանտներին, որոնք այսօր պատիժ են կրում Արցախում, խոսքը Շահբազ Գուլիեւի եւ Դիլգամ Ասկերովի մասին է։ Հիշեցնեմ՝ այդ մարդիկ երեքն էին, հետները նաեւ ոմն Հասան Հասանովն էր, իրենք 2014 թվականին հատել էին Արցախի պետական սահմանը, սպանել էին 2 հոգու, մեկն՝ անչափահաս, մի կնոջ էին վիրավորել եւ դատապարտվել էին Արցախի Հանրապետության իշխանությունների կողմից՝ մեկը՝ ցմահ, մեկը՝ 22 տարվա։ Պարզ է, որ Ադրբեջանը փորձելու է անել ամեն ինչ, որ քաղաքական ծննդաբերություն ունենա եւ ծննդաբերի եւս մեկ Ռամիլ Սաֆարով կամ երկու Ռամիլ Սաֆարով։ Դա թույլ տալ չի կարելի, եւ իշխանությունները ժամանակին արդեն հայտարերել էին, որ մենք թույլ չենք տա, որ ծնվեն նոր ռամիլսաֆարովներ, նկատի ունեմ հանրային ընկալման մեջ։

Սակայն, եւս մեկ անգամ կրկնեմ, եթե մենք ուզում ենք, որ Կարեն Ղազարյանը վերադառնա, ապա կոչ եմ անում բոլորին՝ պատգամավորներին, դիվանագիտական կորպուսին, իշխանություններին, Հայաստանի Հանրապետության եւ, առհասարակ, ափյուռքի հայերին՝ որքան հնարավոր է շատ, որքան հնարավոր է ակտիվ եւ որքան հնարավոր է ողողել ընդհանրապես այդ դաշտը մեր հայ պատանդների մասին տեղեկությունով։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հաջորդ ելույթի համար՝ Սերգեյ Բագրատյան՝ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությունից։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ԲՀԿ-ին եւ անձամբ ինձ դիմել են Եղեգնաձոր քաղաքի Նորավան թաղամասի 270 քաղաքացիներ՝ մի պարզ խնդրի լուծման ակնկալիքով։ Թաղամասը 20 տարի է, որ կոյուղագիծ չունի, եւ պատկերացնո՞ւմ եք, թե ինչ պայմաններ կան քաղաքացիների համար, որտեղ երեխաներ են մեծանում, որտեղ հիգիենայի հետ կապված բազմաթիվ խնդիրներ կան, եւ նախորդ իշխանությունները չկարողացան այս խնդիրը լուծել, երեւի, ի զորու չէին։

Մեր քաղաքացիները վստահ են, որ նոր Հայաստանում նման խնդիրները լուծվելու են, եւ մենք պատրաստ ենք օգնել մեր քաղաքացիներին ամեն ինչով, նաեւ դրամահավաք ենք կազմակերպելու, փորձելու ենք տարբեր հնարավորություններ օգտագործել։ Քաղաքացիներն իրենք պատրաստ են նաեւ ֆիզիկապես աշխատել այդ ծրագրի մեջ, մենք քաղաքի սուղ միջոցներից կարողացել ենք նախագծային աշխատանքների համար 5 մլն դրամ հատկացնել, եւ նախագիծը շուտով պատրաստ կլինի։

Մենք դիմում ենք մեր հարգարժան կառավարությանը՝ ակնկալելով, որ կառավարությունն իր հնարավորության սահմաններում զորավիգ կլինի այս ծրագրի իրականացմանը, որովհետեւ այստեղ երիտասարդ ընտանիքներ կան, որոնք ցանկանում են նոր տուն կառուցել, բայց, ցավոք սրտի, կոյուղագիծ չունենալու պատճառով, կարծես, երկմտում են։ Մենք պետք է օգնենք, որպեսզի մեր քաղաքացիներն ավելի բարվոք պայմաններում, ավելի բարեկեցիկ հնարավորություններում ապրեն, հատկապես, որ խնդիրն ընդամենը կոյուղագծին է վերաբերում, դա մեծ հաճույք չի, մեծ ճոխություն չի, դա անհրաժեշտություն է, եւ հիգիենա ունեցող ընտանիքում այլ արժեքներ են գոյատեւում, եւ այլ ընթացք է ստանում մարդու մտածողությունը։ Մենք չպիտի թույլ տանք, որ մեր քաղաքացիները կենսական խնդիրներով խեղդվեն եւ մեր վարչապետի խոսքերով ասած՝ պետք է դարդ ու ցավը ոտատակ տալ։ Ոտատակ տալու ճանապարհը համախմբված, միասին գործելն է, որ կարողանանք մենք բոլոր մեր քաղաքացիների ուժերը ներդնել նման խնդիրների լուծմանը։ Վստահ եմ, որ դա միայն Եղեգնաձորում չէ, ես նաեւ Սպիտակ քաղաքում գիտեմ, որ Գերմանական թաղամասում նման խնդիր կա։

Ուղղակի այս պահին, որ մեր համաքաղաքացիները նոր են դիմել, ես փոխանցում եմ այս դիմումը ԱԺ-ին, փոխանցում եմ կառավարության մեր գործընկերներին։ Հասկանալի է, որ կառավարությունն այս պահին շատ միջոցներ չունի, բայց այդ սուղ միջոցներից փորձենք նաեւ օգնել մեր համաքաղաքացիներին, որովհետեւ, ի վերջո, մեր բոլորիս ցավը մեկի ցավն է եւ մեկի ցավը բոլորիս ցավը պետք է լինի։ Այստեղ մենք չպետք է առանձնացնենք, որ 270 քաղաքացին 10 հազար չեն կամ 20 հազար չեն, այլ հատկապես կարեւորենք այս փոքրիկ թաղամասի փոքրիկ բնակիչների հոգսերը, երեխաներ, որոնք վաղվա մեր քաղաքացիներն են, մեր զինվորներն են, եւ դիմում եմ կառավարությանը՝ ակնկալելով հնարավորինս աջակցություն։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հաջորդ ելույթի համար խոսքը փոխանցում եմ «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավոր Մարիա Կարապետյանին։

Մ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, սիրելի քաղաքացիներ, «ՀՀ-ում մարդը բարձրագույն արժեք է։ Մարդու անօտարելի արժանապատվությունն իր իրավունքների եւ ազատությունների անքակտելի հիմքն է». սա մեր Սահմանադրության անփոփոխ 3 հոդվածներից մեկն է։

 Ի հավելումն սրան, մենք՝ ՀՀ քաղաքացիներս եւ այստեղ բնակվող մարդիկ, հռչակել ենք, որ պետք է բռնությունը բացառենք որպես  ներհասարակական խնդիրներ լուծելու միջոց։ Մեր երկրի կառավարող ուժն այդ ուղղությամբ ջանքեր գործադրելու քաղաքական պատասխանատվություն է ստանձնել։ Խտրական խոսքը, ատելության խոսքը եւ դրա հետեւանքով ֆիզիկական բռնության դեպքերը ՀՀ-ում եւ հայ հասարակության մեջ, ցավոք, պարբերաբար դրսեւորվող երեւույթներ են։ Վերջին մի քանի օրվա ընթացքում ականատես ենք լինում այդ երեւույթի նոր շրջափուլի՝ տարբեր դրսեւորումներով։ Հանրային մեծ ուշադրություն գրավեցին հատկապես երկու դեպք։

Օրեր առաջ մեր արվեստագետներից մեկը հարցազրույցի ժամանակ օգտագործեց մի շարք խտրական ձեւակերպումներ։ Նախ եւ առաջ, խոսքը մասնավոր անձանց հատկանիշները հավաքական ինքնությանը վերագրելու մասին է։ Առանձին անհատի այս կամ այն ինքնության կրող լինելը եւ դրսեւորած բացասական հատկանիշները չեն նշանակում, որ նույն ինքնության մյուս կրողներն անհրաժեշտաբար նույն հատկանիշներն ունեն, կատարում են դրանք եւ պատասխանատվություն են կրում այդ հատկանիշների համար։

Միեւնույն ժամանակ, վերոհիշյալ հարցազրույցում խտրական արտահայտություններ կան նաեւ այլ ազգերի մշակույթների, կրոնների, ինչպես նաեւ կանանց նկատմամբ։ Այս հարցազրույցին հետեւեցին ինչպես դրա մեջ տեղ գտած խտրական արտահայտությունները սրող արձագանքներ, այնպես էլ հակադարձ վիրավորանքներ եւ ատելության խոսք։ Արդարացված եւ մարդու արժանապատվությունը չվիրավորող քննադատություն, իհարկե, նույնպես հնչեց։

Մյուս դեպքը 2 օր առաջ Ամիրյան փողոցում տեղի ունեցած միջադեպն էր եւ դրան նախորդած ու հաջորդած սադրիչ, հրահրող եւ մարդու արժանապատվությունը վիրավորող խոսքը։ Տեղի ունեցած ֆիզիկական բռնության տարեր պարունակող դեպքը գործող օրենսդրությամբ արդեն իսկ պատժելի արարք է, եւ ոստիկանությունն արդեն զբաղվում է այդ միջադեպով։ Այնինչ, հոգեբանական եւ խոսքի միջոցով արտահայտված բռնությունը եւ ֆիզիկական բռնությունը փոխկապակցված են եւ ունեն էսկալացվելու հատկություն։

Այս համատեքստում ավելի ցայտուն է դառնում բռնությանն իր տարբեր դրսեւորումներով առաջին իսկ պարագայում արձագանքելու իրավական մեխանիզմների անհրաժեշտությունը, այն է՝ «Խտրական եւ ատելության խոսքի մասին» օրենսդրությունը՝ որպես բռնության նոր շրջափուլերի առաջացումը կանխող միջոց։ Շնորհակալ եմ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հաջորդ ելույթի համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Սարգիս Ալեքսանյանին՝ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունից։

Ս.ԱԼԵՔՍԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Սիրելի հայրենակիցներ, հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, ձեզ եմ ներկայացնում ցավոտ մի խնդիր, որը պահանջում է հրատապ լուծում։ Հրատապությունը կայանում է նրանում, որ բարձրագույն արժեք հանդիսացող ՀՀ քաղաքացու կյանքն այս պահին լուրջ վտանգի տակ է, եւ պետությունը պարտավորություն ունի տեր կանգնել իր քաղաքացուն։

Խոսքը սահմանապահ Բերդավան գյուղի խաղաղ բնակիչ, գերեվարված իմ համադասարանցի Կարեն Ղազարյանի մասին է։ Դեպքը տեղի է ունեցել 2018 թվականի հուլիսի 15-ին, որից անցել է գրեթե 8 ամիս, բայց խնդիրն էլ ավելի է խորացել։ Այս ընթացքում պետական բարձրաստիճան պաշտոնյաները, ընդհուպ մինչեւ ՀՀ վարչապետը, հավաստիացնում էին, որ աշխատանքներ են տարվում Կարեն Ղազարյանի վերադարձը կազմակերպելու համար։ Սակայն 2019 թվականի փետրվարի 27-ին կայացվեց ահավոր ծանր դատավճիռ, որով Կարեն Ղազարյանը դատապարտվեց 20 տարվա ազատազրկման՝ խիստ ռեժիմի պայմաններում։

Հարկ է նշել, որ 2018 թվականի նոյեմբերի 18-ին, երբ նոյեմբերյանցիները փակել էին միջպետական ճանապարհը եւ խաղաղ ցույց էին անում, հանդիպման եկած արդարադատության նախարարը հավաստիացրեց, որ առեւանգված Կարեն Ղազարյանի՝ հայրենիք վերադարձն ապահովելու համար պատկան մարմինները, այսինքն՝ կառավարությունը, ամեն ինչ անելու է։ Սակայն ծնողների եւ գյուղացիների կարծիքով՝ որեւէ դրական տեղաշարժ չի եղել։ Այս պահին Նոյեմբերյանի ազգաբնակչյությունը, ծնողները, հատկապես բերդավանցիները պահանջում են պատկան մարմինների պատասխանը Կարենին հայրենիք վերադարձնելու մասին, նաեւ՝ թե ինչ աշխատանքներ են տարվում այդ ուղղությամբ եւ միաժամանակ համոզված են, որ ցանկության դեպքում հարցը հնարավոր է շուտափույթ լուծել, մանավանդ որ մեր իշխանավորներն էլ լավ գիտեն, որ Կարենը բացարձակապես անմեղ է եւ ունի լուրջ առողջական խնդիրներ։ Հարցի նրբությունը հասկանալով՝ ես այս ամբիոնը չեմ օգտագործել, բայց այլեւս ժամանակ չկա։

Լրացուցիչ ուզում եմ տեղեկացնել, որ ազգաբնակչությունը ցանկալի պատասխան չստանալու դեպքում պատրաստ է կրկին բողոքի ակցիաների՝ եւ՛ Երեւանում, եւ՛ Նոյեմբերյանում։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հաջորդ ելույթի համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Անի Սամսոնյանին՝ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունից։

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, ՀՀ ոստիկանությունը խուլիգանության հատկանիշներով գործ է հարուցել 2 օր առաջ Երեւանում կատարված մի միջադեպի առթիվ, որը ստացավ շատ մեծ հասարակական հնչեղություն, եւ ես կարծում եմ, որ ձեզ բոլորիդ ծանոթ է այդ միջադեպը։ Ես այստեղ անուններ չեմ հնչեցնելու, որովհետեւ հակված եմ գնահատական տալ միմիայն երեւույթին եւ խուսափելու եմ, զերծ եմ մնալու, որպեսզի խուսափենք եւ զերծ մնանք որեւէ շահարկումներից։

Սա կարող էր համարվել, իհարկե, սովորական մի խուլիգանություն, բայց, արդեն նշեցի, ստացավ այդ մեծ հնչեղությունը եւ դա ունի, իհարկե իր պատճառները։ Վերջիվերջո, մենք գիտենք, չէ՞, որ աղբարկղ նետելն ինչ-որ մեկին մեզ համար նոր բան չէ։ Նախ՝ փոխադարձ անհանդուրժողականության հողի վրա ծնված եւ իրականացված այս գործողությունների տեսագրումը եւ դրա հրապարակումը համարում եմ դատապարտելի։ ՀՀ-ը սահմանադրորեն իրավական պետություն է, որտեղ երաշխավորված են մարդու ֆիզիկական անձեռնմխելիության իրավունքը, անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի չենթարկվելու իրավունքը, ազատ խոսքի եւ արտահայտման իրավունքը, սրանք նաեւ միջազգային պարտավորություններով երաշխավորված իրավունքներ են։

Անկախ գործողությունների նպատակից եւ դերակատարներից՝ այս իրավունքների դեմ ցանկացած ոտնձգություն դատապարտելի է եւ իրենից ենթադրում է ոչ օրինակելի հասարակական վարքագիծ։ Փոխադարձ ատելության եւ անհանդուրժողականության նմանատիպ դրսեւորումները կարող են ունենալ պատճառահետեւանքային այլ զարգացումներ, որոնք հաստատ չեն նպաստելու իրավունքի գերակայությանը, հանրային համերաշխությանը եւ ազատ քաղհասարակության զարգացմանը։

Երկրորդ. սոցիալական ցանցերում եւ մեդիայում, ցավով եմ ասում՝ մեդիայում, եւ կխնդրեի, որ մեդիագործիչները, լրագրողները եւս զերծ մնան նման նյութեր տարածելուց, արդեն տեղ էին գտել հայտարարություններ, ինչ-որ մարդկանց մերկացնելու եւ աղբամանը նետելու համար 15 մլն դրամ սահմանված պարգեւավճար հատկացնելու վերաբերյալ նյութեր, ինչը ենթադրում է իրենից բռնության քարոզ եւ անընդունելի է։

Տիկնայք եւ պարոնայք, ես ուզում եմ ասել, որ իմ կարծիքով մենք բոլորս մեղավոր ենք, մենք լայքում եւ սրտիկում ենք ատելություն քարոզող գրառումները, մենք ստեղծում ենք եւ խրախուսում ենք ատելություն քարոզող ֆեյքեր, մենք ծափ ենք տալիս բռնությունն արդարացնող դուխով տղերքին։ Մենք սոցիալական հարթակներում վիրավորանք եւ հայհոյանք ցփնող պաշտոնյաներին կարգի չենք հրավիրում։ Մենք զվարճանում ենք մարդու արժանապատվությունը նվաստացնող այն ամբողջ աղբով, որը լցված է համացանցում։

Որպես մարդու իրավունքների եւ հանրային հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ, կոչ եմ անում այստեղ նստած եւ դրսում մեզ լսող բոլոր-բոլորին՝ դադարեցնել հանրային տարբեր հարթակներում անհանդուրժողականության ալիքը մեծացնող մանիպուլյացիաները, փոխադարձ սպառնալիքները, սոցցանցային խուլիգանությունը եւ դա անել հենց այսօր, այո, պարոնայք, հենց այսօր, որովհետեւ այս անհանդուրժողականության ալիքը մեզ ոչ մեկիս չի խնայելու, այն մաքրելու է մեզ բոլորիս եւ միանգամից։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն ելույթի համար։ Խոսքը փոխանցվում է Վիկտոր Ենգիբարյանին՝ «Իմ քայլը» խմբակցությունից։

Վ.ԵՆԳԻԲԱՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հարգելի նախագահություն, իմ հայտարարությունը եւս վերաբերվում է անհանդուրժողականության քարոզին, ատելության քարոզին, եւ ես ուրախ եմ, որ մեր գործընկերներից շատերն իրենց հայտարարություններում նույնպես անդրադարձան այս թեմաներին։

Կառավարման թափանցիկությունը, բաց հասարակական հարաբերությունները, ԶԼՄ-ների ազատությունները, ազատ սոցիալական ցանցերը պարարտ հող են չարակամ ուժերի կողմից մանիպուլյատիվ բնույթի սուտ տեղեկություններ տարածելու, հասարակական միասնականությունը խաթարելու համար։ Եթե ուսումնասիրենք հայկական իրականությունը տարբեր մեդիաներում, կբացահայտենք, որ ապատեղեկատվությունների ու մանիպուլյատիվ բնույթի կեղծ տեղեկությունների քանակն արդեն սկսել է պատիկներով գերազանցել ճշմարտության վրա հիմնված տեղեկություններին։ Ակնհայտորեն կազմակերպված ձեւով ստեղծվում են անհայտ ծագումով բազմաթիվ լրատվական կայքեր, սոցիալական ցանցերում ստեղծվում են բազմաթիվ կեղծ, ֆեյք էջեր, որոնք տարածում են աներեւակայելի ապակատեղեկատվություն, ատելություն, անվստահություն, կասկածամտություն ապագայի նկատմամբ։

Տիկնայք եւ պարոնայք, ակնհայտ է, որ ՀՀ-ի դեմ պարբերաբար, կազմակերպված սանձազերծվում են տեղեկատվական հարձակումներ։ Տեղեկատվական հարձակումները, որոնք վերջին շրջանում տեղի են ունենում, ես կրկնում եմ՝ ՀՀ-ի եւ հայ ժողովրդի դեմ, ունեն նույն բովանդակությունը, ինչ միմյանց հանդեպ իրականացնում են թշնամական պետությունները պատերազմների ժամանակ կամ լարված իրավիճակներում։ Այս կազմակերպված արշավը չէր լինի մտահոգիչ, եթե այն չհատեր որոշ կարմիր գծեր ու չանցներ անթույլատրելի սահմանը։ Ապատեղեկատվության կազմակերպիչները որեւէ խտրականություն չեն դնում թեմաների առաջ, մտացածին դավադրությունների, տեսությունների հեղինակները փորձում են հրահրել լարվածություն Արցախի հարցի շուրջ, փորձ է արվում սեպ խրել Հայաստանի եւ Արցախի ժողովուրդների միջեւ։ Մյուս կողմից՝ երեւում է հստակ դիտավորություն առ այն, որ ջանք ու եռանդ չի խնայվում Հայաստանի ու իր բարեկամ երկրների միջեւ հարաբերություններում խառնակչություն հրահրելու համար, իհարկե անհաջող, բայց փաստն ինքնին արդեն մտահոգիչ է։

Մենք կարող ենք  ենթադրություններ անել, թե ովքեր են այդ ուժերը, մենք կարող ենք ենթադրություններ անել, թե ինչ նպատակներ ունեն այդ ուժերը, բայց ես կոչ եմ անում, որ մեր ՀՀ պատկան մարմինները հետեւողական լինեն եւ պատասխանեն հետեւյալ հարցերին։ Անհրաժեշտ է իրականացնել պրոֆեսիոնալ վերլուծություն եւ գնահատական հետեւյալի վերաբերյալ. ովքե՞ր են ֆինանսավորում այդ քարոզչությունը, ի՞նչ նպատակով եւ արդյո՞ք այդ անձինք եւ կառույցները չեն գործակցում ՀՀ-ի համար թշնամական կամ հակառակորդ պետությունների հետ։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի պատգամավորներ, հայտարարությունների նիստն ավարտվեց, աշխատանքը կշարունակենք վաղը, ժամը 10-ին։




ԱԺ Նախագահ  |  Պատգամավորներ|  ԱԺ խորհուրդ  |  Հանձնաժողովներ  |  Խմբակցություններ  |  Աշխատակազմ
Օրենսդրություն  |   Նախագծեր  |  Նիստեր  |   Լուրեր  |  Արտաքին հարաբերություններ   |  Գրադարան  |  Ընտրողների հետ կապեր  |  Հղումներ  |  RSS