National Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.amNational Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.am
HOME | MAIL | SITEMAP
ArmenianRussianEnglishFrench
Արխիվ
07.05.2019

Երկ Երք Չրք Հնգ Ուր Շբթ Կիր
01 02 03 04 05
06 07 08 09 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31
 
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎ
ՅՈԹԵՐՈՐԴ ԳՈՒՄԱՐՄԱՆ ԵՐԿՐՈՐԴ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆ

ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ N 18

07 մայիսի 2019

Ժամը 10:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԱԼԵՆ ՍԻՄՈՆՅԱՆԸ
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի գործընկերներ, խնդրում եմ տեղադրել քարտերը, նախապատրաստվել գրանցման։ Գրանցում։

Գրանցվել է 84 պատգամավոր, քվորում կա, կարող ենք սկսել նիստը։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-«ԱԺ յոթերորդ գումարման երկրորդ նստաշրջանի օրակարգում լրացումներ կատարելու մասին» ԱԺ որոշման նախագիծը ներկայացնելու համար ձայնը տրվում է ԱԺ նախագահ Արարատ Միրզոյանին։ Խնդրեմ, պրն Միրզոյան։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, «ԱԺ յոթերորդ գումարման երկրորդ նստաշրջանի օրակարգում լրացումներ կատարելու մասին» ԱԺ որոշման նախագծի առաջին բաժնում պարտադիր քննարկման մեկ հարց է՝ Կենտրոնական բանկի գործունեությանը վերաբերող տարեկան հաղորդումը՝ գնաճի հաղորդումը, այն ընդգրկվում է նստաշրջանի օրակարգ առանց քվեարկության, պարտադիր քննարկման հարց է։

Երկրորդ բաժնում հարցեր են, որոնց վերաբերյալ գլխադասային հանձնաժողովը տվել է դրական եզրակացություն, դրանք 14-ն են եւ կրկին ընդգրկվում են նստաշրջանի օրակարգ առանց քվեարկության։

Երրորդ բաժնում կա 2 նախագիծ, որոնց վերաբերյալ գլխադասային հանձնաժողովը տվել է բացասական եզրակացություն։ Դրանք են՝ պատգամավոր Տիգրան Ուրիխանյանի կողմից ներկայացված «Կենդանական աշխարհի մասին» ՀՀ օրենքում լրացումներ կատարելու մասին» եւ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության ներկայացրած «ՀՀ հարկային օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքների նախագծերը։ Այս 2 նախագծերն օրակարգ մտցնելու համար պետք է քննարկենք եւ քվեարկենք հիմա առանձին-առանձին։

Հիշեցնեմ, որ բացասական եզրակացություն ստացած նախագիծը քննարկելիս 3-ական րոպե տեւողությամբ ելույթի իրավունք ունեն հեղինակը եւ գլխադասային հանձնաժողովի ներկայացուցիչը, որից անմիջապես հետո տեղի է ունենալու քվեարկություն՝ հարցն օրակարգ ընդգրկելու վերաբերյալ։ Այսքանը նստաշրջանի օրակարգի մասին։ Կարող են հարցեր տալ պատգամավորները։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցեր կա՞ն, խնդրում եմ գրանցվել։

Շնորհակալություն, հարցեր չկան, պրն Միրզոյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Այժմ երրորդ բաժնում ընդգրկված 2 հարցերն ենք քննարկում։ Ձայնը տրվում է «Կենդանական աշխարհի մասին» ՀՀ օրենքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի հեղինակ Տիգրան Ուրիխանյանին։ Մինչեւ 3 րոպե ժամանակ ունեք, համեցեք, պրն Ուրիխանյան։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ հարգարժան գործընկերներ, նիստին հետեւող մեծարգո հայրենակիցներ, ինչո՞ւմ էր անհրաժեշտությունը հնարավորինս հրատապ, այսինքն՝ օրենքում փոփոխության ձեւով այս նախաձեռնությամբ հանդես գալ՝ կարճ ներկայացնեմ, որպեսզի կարողանամ նաեւ հիմնավորել քննարկելու համար անհրաժեշտություն հանդիսացող առաջարկս այս պահին։

Երկար տարիներ, երեւի, իմ՝ խորհրդարանում լինելու բոլոր 8-9 արդեն տարվա, 9 տարվա, կարելի է ասել, ընթացքում մենք միշտ քննարկել ենք, մասնավորապես, թափառող շների պրոբլեմը, ինչն, անշուշտ, առկա է, անշուշտ, խնդիր է բնակավայրերի համար, մարդկանց համար, հատկապես չլուսավորված տարածքներում, հատկապես մանկահասակ երեխաների զբոսանքի վայրերում եւ այլն, եւ այլն։ Այո, դա խնդիր է, որն ունի կարգավորման անհրաժեշտություն, բայց ի՞նչ է տեղի ունեցել երկար տարիների ընթացքում. տրամադրվել են գումարներ, մեծ գումարներ, մի քանի 100 մլն դրամի Երեւան քաղաքի մասշտաբով, մասնավորապես, հասնող գումարներ, բայց փոխարենը տեղի ունենա ստերջացում, տեղահանում, համապատասխան վայրերի կառուցում եւ հատկացում, որտեղ կենդանիները կպահվեն եւ այլն, այլ ժամանակակից հումանիտար, հումանիստական, ավելի ճիշտ, մոտեցումներ, դրանք ուղղակի գնդակահարվել են, որից հետո կենդանիների դիակները, լեշերը նետվել են շատ ժամանակ բնակավայրերում, նույն երեխաների խաղալու վայրերում, աղբանոցների մոտ եւ այլն։

Վերջին շրջանում մենք ականատես ենք եղել եւ, հատկապես, ցնցեց համացանցն ու սոցիալական ցանցերն ոչ թե այդ լուրը, այլ անընդունելի եւ քաղաքակիրթ մարդկության ու քաղաքակիրթ հասարակության համար անտանելի այդ իրավիճակը, երբ ասենք, կոկորդից գնդակահարված, բայց չսատկած կենդանին փողոցում, հասարակական վայրում, մայթին նստած արյունահոսում էր, եւ մարդիկ նկարահանում էին, այդ թվում՝ անչափահաս երեխաները նկարահանում էին, հետո համացանցում շրջանառվում էր։ Կամ, երբ գնդակահարում էին շանը թաթերից, անխղճությամբ, դաժան անխղճությամբ, չթողնելով, որպեսզի սատկի ու  նայելով, թե ոնց է տառապում, ու հետո էդ նույն պատկերները տարածում լրատվամիջոցներով։

Ահա, այ սրա հետեւանքով առաջացավ այդ փոքր փոփոխությունը բերելու անհրաժեշտություն, որպեսզի արգելվի դաժան մեթոդների շարքում նաեւ զենքի մեթոդով ոչնչացման հնարավորությունը։ Ինչո՞ւ «Կենդանական աշխարհի մասին» օրենքում. որովհետեւ ես գտնում էի, որ մենք մայր օրենքում, որպես առաջավոր հասարակություն, որպես զարգացած հասարակություն, որպես աշխարհին օրինակ ծառայելու ունակ հասարակություն, պիտի ունենանք այդ կարեւորագույն դրույթը։

Այո, ընդունում եմ հանձնաժողովում քննարկումների ժամանակ փաստարկները, որ անհրաժեշտ է մեծ, մայր օրենքի նախագիծ եւ այդ նույնանուն նախագիծը, նույն անվամբ ինքս պատրաստել էի դեռեւս նախանցած խորհրդարանում, կենդանիների պաշտպանությամբ զբաղվող մեր հարգարժան գործընկերների կազմակերպությունների աշխատանքի արդյունքում, իրենց հետ համագործակցության արդյունքում եւ «Կենդանական աշխարհի նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունքի մասին» օրենքի նախագիծ հանդիսացող այդ ամբողջ փաթեթը բերեցինք խորհրդարան։ Բայց, ինչպես հիշում եք, նախկին քաղաքական մեծամասնությունը նույնիսկ քննարկման առարկա չդարձրեց։

Ընդունելով դա, այդուհանդերձ, ես առաջարկում եմ հիմա հանդես գալ, նախ եւ առաջ, բարոյական քայլով եւ դա չափազանց կարեւոր է այդ իսկ տեսակետից, իսկ հետո անցնենք, խնդրեմ, մայր օրենքի քննարկմանը։ Շնորհակալ եմ, խնդրում եմ դնել քննարկման։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ձայնը տրվում է տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության եւ բնապահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Վարազդատ Կարապետյանին։ Համեցեք։

Վ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մենք հանձնաժողովում քննարկեցինք պրն Ուրիխանյանի առաջարկած նախագիծը։ Դեռեւս 1 ամիս առաջ ոլորտի հասարակական կազմակերպությունների պահանջով ստեղծել ենք աշխատանքային խումբ, որն աշխատում է օրենքի նախագծի վրա, որը կկարգավորի բոլոր հարաբերությունները՝ կապված կենդանիների նկատմամբ դաժան վերաբերմունքի հետ։

Այս պահին մենք դեմ ենք քվեարկել նախագծին, քանի որ նախ՝ «Վայրի բնության մասին, կենդանիների մասին» օրենքն ավելի շատ կարգավորում է վայրի կենդանիների հետ ծագած հարաբերությունները, դրա համար փողոցային շների կամ ընտանի կենդանիների հետ կապված հարաբերություններն այդտեղ չեն կարող ներառվել։ Այսինքն՝ կիսում ենք ձեր մտահոգությունը, ձեր նկարագրածը, բայց այդ օրենքի մեջ տրամաբանական չէ այդ կետն ավելացնել, որովհետեւ օրենքն այլ իրավահարաբերություններ է կարգավորում։

Մենք դրա համար առաջարկեցինք ձեզ, որ այս քննարկումների մեջ դուք նույնպես մասնակցեք, ես հուսով եմ, որ 1 ամսվա ընթացքում աշխատանքային խումբն օրենքի նախագիծը կկարողանա ներկայացնել։ Շնորհակալ կլինենք, եթե դուք նույնպես մասնակցեք, ձեր համաձայնությունը տվեցիք էլ հանձնաժողովի նիստում այդ աշխատանքներին։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այժմ քվեարկելու ենք։

Քվեարկության է դրվում «Կենդանական աշխարհի մասին» ՀՀ օրենքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը յոթերորդ գումարման երկրորդ նստաշրջանի օրակարգում ընդգրկելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 38
Դեմ՝ 65
Ձեռնպահ՝ 4

Որոշումը չի ընդունվել։

Այժմ քննարկում ենք բացասական եզրակացություն ստացած երկրորդ նախագիծը։ Ձայնը տրվում է ԱԺ պատգամավոր Վահե Էնֆիաջյանին՝ «ՀՀ հարկային օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը ներկայացնելու համար։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, ձեզ եմ ներկայացնում «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության կողմից ներկայացված Հարկային օրենսգրքում փոփոխություն կատարելու հարցը։

ՀՀ 2016 թվականի հոկտեմբերի 4-ի Հարկային օրենսգրքի 230-րդ հոդվածի 1-ին մասը լրացնել նոր՝ 17-րդ մասով։ Մեջբերում եմ. «Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը, տնամերձ եւ այգեգործական հողամասերը բնակլիմայական աղետների հետեւանքով՝ կարկուտ, երաշտ, ցրտահարություն եւ այլն, մշակաբույսերի, պտղատու այգիների առնվազն 50% վնասվելու դեպքում տվյալ տարվա համար ազատելու մասին». մեջբերման ավարտ։

Հարգելի գործընկերներ, այս նախաձեռնությունը բավականին լայնածավալ քննարկման առարկա դարձավ հանձնաժողովում եւ շատ կարճ ժամանակահատվածում, այնուամենայնիվ, ես կխոսեմ փաստերով, որպեսզի հասկանալի լինի, թե ինչի՞ համար է այս օրենսդրական նախաձեռնությունը «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության կողմից չափազանց կարեւորված, եւ  ներկայացրել ենք խորհրդարանի քննարկման։ Նախ՝ ՀՀ-ի մշակհողերի շուրջ 60%-ը չի մշակվում, որոնք մի քանի հիմնական հանգամանքներ ունեն՝ նաեւ հողի հարկի հետ կապված։ Մեր երկրի բնակչության 36,1%-ը գյուղաբնակ է, նախագիծը չի հակասում՝ որեւիցե այլ ծրագրի եւ գործառույթների հետ կապված։ Մենք գիտենք, որ ՀՀ-ն սահմանափակ ռեսուրսներ ունի եւ ՀՀ 80%-ից ավելի սահմանները փակ են, եւ մենք մեր երկրի ներքին ռեսուրսները չափազանց արդյունավետ պետք է կառավարենք եւ գործունեություն ծավալենք, որպեսզի ունենանք դրական արդյունքներ։

Այս խնդիրների հետ կապված՝ բազմաթիվ առիթներ ունեցել ենք մեր խմբակցության ներկայացուցիչներով խոսել, ընդ որում, նաեւ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության նախագահն էլ բազմիցս կարեւորել է գյուղատնտեսության ոլորտը, մասնավորապես՝ նշելով, որ առաջնահերթ պետք է պայմաններ եւ հնարավորություններ մենք կարողանանք ստեղծել, նոր հետագայում կարողանանք հարկային քաղաքականություն վարել։

Ուզում եմ տեղեկացնել, որ ուսումնասիրել եմ միջազգային փորձը, տարածաշրջանի փորձը՝ առանձնահատուկ։ Տարածաշրջանում առանձնացված ուզում եմ բերել Վրաստանի փորձը, որ Վրաստանի հարկային օրենսգրքի 206-րդ հոդվածի 29-րդ կետով սահմանվել է այս նորմը, եւ այս նորմը սահմանելուց հետո Վրաստանի Հանրապետությունում գյուղատնտեսությունն էական աճ է արձանագրել վերջին 8 տարիների ընթացքում։ Նիդեռլանդների փորձն ենք ուսումնասիրել, Չինաստանի փորձն ենք ուսումնասիրել, ամբողջությամբ փաթեթը հնարավորություն չունեմ այս կարճ ժամանակահատվածում ներկայացնել։

Եվ, ի վերջո, եկեք մի կարեւորագույն հանգամանք հասկանանք. եթե գյուղացին տուժել է, հասկանում ենք, որ հիմնականում վարկեր են վերցնում, պետք է մայր գումարը փակի, տոկոսը փակի, մի հատ էլ պետության կողմից վերաբերմունքը լինում է նրան հարկելը։ Եթե մարդը եկամուտ չունի, նրա ի՞նչն ենք հարկում։ Հնարավորություն ընձեռեք կողմ քվեարկելով՝ այս նախագիծն ավելի լայնածավալ քննարկել խորհրդարանում։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, հարգելի պրն Էնֆիաջյան։ Այժմ ձայնը տրվում է գլխադասային տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Բաբկեն Թունյանին։ Համեցեք։

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի գործընկերներ, պրն Էնֆիաջյանն արդեն համառոտ ներկայացրեց օրենքի նախագիծը։ Կարճ՝ ես էլ ասեմ՝ ինչի մասին է խոսքը, ովքեր չեն հասցրել լսել։ Խոսքը նրա մասին է, որ եթե գյուղատնտեսական հողերը, այգիները 50%-ից ավելի վնասվում են կարկուտից, ցրտահարությունից եւ այլ բնական աղետներից, ապա ազատվում են հողի հարկից։

Ընդհանուր առմամբ, օրենքի հեղինակի մտահոգությունները կիսում ենք ու դրված նպատակն էլ հասկանում ենք, ուղղակի, հանձնաժողովը բացասական եզրակացություն է տվել, քանի որ նախագիծը ոչ միայն չի լուծում էդ խնդիրները, որոնք թվարկվեցին պրն Էնֆիաջյանի կողմից, այլեւ բազմաթիվ ռիսկեր է առաջացնում, իրականացման հնարավորությունների հետ կապված բազմաթիվ խնդիրներ ունի, հարցեր է առաջացնում եւ կարող է հանգեցնել բյուջեի առանց այդ էլ սահմանափակ միջոցների անարդյունավետ ծախսմանը։

Բացի այդ, այս տարի մեկնարկում է գյուղատնտեսական ոլորտում ապահովագրական համակարգի ներդրման փորձնական ծրագիրը, որը շատ ավելի արդյունավետ կերպով կարող է այս խնդիրը լուծել, այսինքն՝ գյուղացիական տնտեսությունների, բնակլիմայական աղետների ռիսկերի հետ կապված խնդիրները։ Բայց այս ամենը հաշվի առնելով, պրն Էնֆիաջյան, ինչպես ես հանձնաժողովի նիստում էլ ասացի, որպեսզի մարդկանց մոտ թյուր կարծիքներ չմնան, հարցեր չմնան, էնպիսի տպավորություն չստեղծվի, որ մենք գյուղատնտեսության մասին չենք մտածում ու ուզում ենք էդ մարդկանց իրենց վարկերի ու խնդիրների հետ միայնակ թողնել, ես առաջարկում եմ իմ գործընկերներին կողմ քվեարկել եւ էս հարցը մտցնել լիագումար նիստերի օրակարգ, որպեսզի թե՛ դուք, պրն Էնֆիաջյան, կարողանաք ձեր դիրքորոշումը ու հիմնավորումները հստակ ներկայացնել, թե՛ մենք կարողանանք հարցերի ու մեր միջոցով նաեւ մեր հիմնավորումները ներկայացնել։

Էնպես որ, առաջարկում եմ գործընկերներիս իրենց քվեարկությամբ էս հարցը մտցնել լիագումար նիստերի օրակարգ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Թունյան։ Ինձ թվում է, որ դուք բոլոր հնարավորություններն ունեիք դա անել հանձնաժողովում, բայց ոնց ասեք։ Եվ այժմ քվեարկության է դրվում «ՀՀ հարկային օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը յոթերորդ գումարման երկրորդ նստաշրջանի օրակարգում ընդգրկելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 107
Դեմ՝ 1
Ձեռնպահ՝ 4

Որոշումն ընդունվել է։

Այժմ պետք է ներկայացնել ԱԺ 2019 թվականի մայիսի 7-ին գումարվող նիստերի օրակարգը եւ, ըստ այդմ, ձայնը տրվում է ինձ, բայց մինչ այդ, կանենք մտքերի փոխանակություն նստաշրջանի օրակարգի վերաբերյալ։ Ելույթների համար խնդրում եմ գրանցվել։ Գրանցում։

Հերթագրվել է 1 պատգամավոր։

Տիկին Զոհրաբյան, համեցեք։

Ն.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, ընդհանրապես, Կառավարությունը շարունակում է ինձ անընդհատ զարմացնել: Ինչո՞ւ եմ անդրադառնում. շարունակելով Տիգրան Ուրիխանյանի նախագիծը, նույնաբովանդակ փիլիսոփայությամբ նախագիծ ներկայացրել էի ես՝ Քրեական օրենսգրքում կատարել փոփոխություն, քննարկել էի «Դինգո թիմ» ՀԿ-ի եւ, ընդհանրապես, կենդանիների պաշտպանության բազմաթիվ հասարակական կազմակերպությունների հետ։

Առաջարկս պարզ էր. վարչական իրավախախտումներից կենդանիների սպանությունը, դաժան վերաբերմունքը, խոշտանգումը, ծանակումը, որը ծիծաղելի տուգանքներ էր նախատեսում, բերել Քրեական օրենսգիրք, տուգանքները բազմապատկել եւ նաեւ ենթադրել քրեական պատասխանատվություն։

Կառավարությունը քննարկում է, Կառավարության որոշ անդամներ քննարկման ժամանակ, չգիտես ինչու, ուրախանում են եւ  այլն, եւ այլն, դե, դա ասենք, իրենց էմոցիաների հարցն է, որից հետո դրական առաջարկով, դրական մեսիջներով անում են, ի դեպ, առաջարկներ, որն ավելի է ոգեւորում ինձ։ Ասում են՝ չէ, դուք քիչ պատիժ եք նախատեսում, մինչեւ 3 տարի ազատազրկում, ես ասում եմ՝ բրավո, համաձայն ենք, եւ էդ դրական, այսպես, մոտիվացիայով գալիս է ԱԺ, երեկ մենք ստանում ենք նույն Կառավարությունից մեկ այլ, լրացուցիչ- կից գրություն՝ երկար-բարակ պատմում են, որ, ընդհանուր առմամբ, մոտեցումները լավն են, լավն են, լավն են, բայց քանի որ ԱԺ-ում մենք ստեղծել ենք, մենք քննարկում ենք, մենք անում ենք, առաջարկում ենք ձեռնպահ մնալ ներկայացված օրենքի նախագծի ընդունումից։

Հիմա, եթե շունն ու կատուն էլ եք քաղաքականացնում եւ ուզում եք, որ, անպայման, դա ներկայացված լինի «Իմ քայլ»-ի կողմից, քավ լիցի, խնդիր չկա, արեք դուք։ Ես նախագիծը չեմ հանելու շրջանառությունից, դրեք մերժեք իմ նախագիծը։ Եթե դուք գտնում եք, որ սա էն հարցն է, որ, անպայման, դուք պիտի անեք, որ շներն ու կատուներն իրենց խորին շնորհակալությունը հայտնեն ձեզ, արեք դուք, բայց արեք հնարավորինս արագ, որովհետեւ վիճակագրությունն իսկապես բավականին ծանր է. կենդանիների խեղում, կենդանիների սպանություն։

Ես զարմանում եմ. էնտեղ տալիս են դրական եզրակացություն, հետո նստում, մտածում են, ասում են՝ բայց լավ, ինչի՞ իրենք անեն, էս լավ բանը մենք կարող ենք անել։ Արեք այդ լավ բանը դուք, ես իմ նախագիծը շրջանառությունից չեմ հանելու։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շատ լավ։ Դե, այժմ ես նիստերի օրակարգը կներկայացնեմ։

Հարգելի պատգամավորներ, ԱԺ 2019 թվականի մայիսի 7-ին գումարվող նիստերի օրակարգի նախագծի առաջին բաժնում պարտադիր քննարկման երեք հարց է ընդգրկված, երկուսը՝ 2-րդ ընթերցմամբ անցնող օրենքների նախագծերն են եւ մեկը՝ գլխավոր դատախազի հաղորդումը։

Երկրորդ բաժնում 11 նախագիծ է։ Տեղեկացնեմ, որ ԱԺ խորհուրդը մայիսի 6-ի նիստում քննարկել է այս բաժնում նախագծերի ընդգրկման, դրանց հաջորդականության եւ տեւողության հետ կապված առաջարկները եւ քվեարկությամբ հաստատել է դրանք։

ԱԺ խորհրդի որոշմամբ «Կառավարության կառուցվածքի եւ գործունեության մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթի 2-րդ ընթերցմամբ քննարկումների տեւողությունը սահմանվել է 2 ժամ։ Այսքանը։ Հարցեր կարող են տալ պատգամավորները։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցերի համար խնդրում եմ գրանցվել։ Հարցեր չկան։

Շնորհակալություն, պրն Միրզոյան, զբաղեցրեք ձեր տեղը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, կարող ենք նիստերի օրակարգի վերաբերյալ մտքերի փոխանակություն ունենալ, եւ առաջարկում եմ հերթագրվել։ Հերթագրում։

Հերթագրվել է 1 պատգամավոր։ Մերի Գալստյան, համեցեք։

Մ.ԳԱԼՍՏՅԱՆ

-ԱԺ հարգարժան նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, սիրելի քաղաքացիներ, ուզում եմ անդրադառնալ տիկին Զոհրաբյանի բարձրացրած հարցերին եւ այն նախագծին, որին մեր հանձնաժողովը բացասական եզրակացություն է տվել։

Մենք լիովին գիտակցում ենք խնդիրը... Չէ, ձեր նախագծի մասին չի խոսքը, այլ պրն Ուրիխանյանի... ես ուզում եմ ուղղակի մի փոքր հեռվից գալ։ Տեսեք, մենք խնդիր ունենք, այո, կենդանիների նկատմամբ դաժան վերաբերմունքի խնդիր ունենք, տիկին Զոհրաբյան, բայց այստեղ կարեւոր է հասկանալ, որ կենդանիների նկատմամբ դաժան վերաբերմունքի սահմանում մեր օրենսդրության մեջ չկա։ Այն նախագիծը, որը մեր հանձնաժողովի շրջանակներում աշխատանքային խմբի հետ փորձում ենք մշակել, անդրադառնալու է կենդանիների նկատմամբ դաժան վերաբերմունքին եւ դաժան վերաբերմունքի հստակ տեսակներին, գործողություններին եւ կատեգորիաներին։

Մենք բաց ենք համագործակցությանը, հրավիրում ենք ձեզ աշխատել եւ համահեղինակել նախագիծը, բացարձակ էստեղ հեղինակային իրավունքի խնդիր չկա։ Մենք պարզապես ուզում ենք համալիր եւ ամբողջական կերպով խնդիրները լուծել, որովհետեւ այսպես փոքր իրավիճակային հարցերով այդ գլոբալ խնդիրները չեն լուծվում, դա իսկապես շատ բարդ է, եւ մենք 10-ից ավելի երկրների միջազգային փորձ ենք ուսումնասիրել եւ փորձում ենք հասկանալ՝ ո՞րն է դաժանության սահմանը, եւ մարդկանց, ի վերջո, ենթարկելու են քրեական պատասխանատվության, սա շատ կարեւոր է։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Մտքերի փոխանակությունն ավարտվեց, եւ այժմ քվեարկում ենք նիստերի օրակարգի նախագծի... Վարման կարգով՝ Գեւորգ Պետրոսյան։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ուզում եմ իմ հարգարժան գործընկերներին ասել, որ «դաժան վերաբերմունք կենդանիների նկատմամբ» հասկացությունը նոր հասկացություն չէ։ Ես խնդրում եմ ժամանակ ունեցեք ընթերցել նախկին՝ ՀՍՍՀ Քրեական օրենսգիրքը, որի 222 պրիմ հոդվածը պատասխանատվություն էր նախատեսում կենդանիների եւ թռչունների նկատմամբ դաժան վերաբերմունքի համար։

Այնպես որ, սա նորություն չէ, դաժանությունը մենք չենք հնարել, սա շինծու կատեգորիա չէ, պարզապես մենք, հաշվի առնելով արարքի տարածվածությունը եւ հանրային վտանգավորությունը, եւս մեկ անգամ ուզում ենք վերակենդանացնել այդ հանցակազմը, որպեսզի, իսկապես, էդ արարքի մեջ մեղավոր անձինք ենթարկվեն օրենքով նախատեսված պատասխանատվության։

Իսկ, հարգելի գործընկերներ, ի՞նչ է նշանակում դաժանություն, Քրեական օրենսգրքում՝ 104-րդ հոդվածում, որը պատասխանատվություն է նախատեսում սպանության համար, առանձին «դաժանություն» հասկացություն կա, «շատերի կյանքի համար վտանգավոր եղանակով» հասկացություն կա, սրանք գնահատողական հասկացություններ են եւ էն, որ դրա բնորոշումը չկա օրենքում եւ չի էլ կարող լինել, դա չի նշանակում, որ մենք իրավունք չունենք էդ արարքները քրեականացնել՝ դրանից բխող իրավական հետեւանքներով։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, քվեարկության է դրվում ԱԺ մայիսի 2019 թվականի մայիսի 7-ին գումարվող հերթական նիստերի օրակարգի նախագծի երկրորդ բաժինն ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 114
Դեմ՝ չկա
Ձեռնպահ՝ չկա

Որոշումն ընդունվել է։

Օրակարգը հաստատվեց, կարող ենք սկսել։ Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք ԱԺ պատգամավոր Հովհաննես Հովհաննիսյանի կողմից ներկայացված «Գովազդի մասին» օրենքում լրացում կատարելու մասին եւ «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցող՝ ԱԺ պատգամավոր Հովհաննես Հովհաննիսյան։

Հ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի պրն նախագահ, փոխնախագահներ, հարգելի պատգամավորներ, առաջին ընթերցման ժամանակ հարցը մանրակրկիտ քննարկվել է, եւ ասեմ ձեզ, որ գիտական եւ ուսանողական հանրույթի կողմից բավականին դրական արձագանքներ են ստացվել, եւ նույնիսկ ինձ ուղարկել են տարբեր նկարներ, որ արդեն նմանատիպ կազմակերպություններ իրենց գովազդային վահանակներն արդեն հանում են՝ չսպասելով երկրորդ ընթերցմանը։ Եվ սա կարելի է որպես դրական առաջընթաց արձանագրել։

Սակայն զուգահեռաբար, ինչպես նախորդ անգամ քննարկեցինք, մենք աշխատում ենք փորձագետների հետ եւ նաեւ շահագրգիռ անձանց հետ, ընդհանրապես, «Առեւտրի ծառայությունների մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու հարցը, որով ընդհանրապես կարգելվեն նմանատիպ ծառայությունները։ Սա, ինչպես նախորդ անգամ նշեցի, եւ իմ գործընկերներն իրավացիորեն արձանագրեցին, որ այս խնդիրը ոչ ամբողջական է լուծում հարցը, ես համաձայնեցի այդ մոտեցման հետ, սակայն սա հնարավորություն տվեց որոշակի ժամանակ նախապատրաստվել, մինչեւ ամբողջությամբ կհասկանանք եւ կծավալենք այն դիսկուրսը։ Այն դիսկուրսը, որ բացվեց թե՛ հանրության մեջ, թե՛ ԱԺ-ում՝ նմանատիպ ծառայությունների հետ կապված, ես գիտեմ արդեն, որ բուհերում էլ քննարկումներ են եղել՝ էլեկտրոնային գործիքների ներդրման հետ կապված, որովհետեւ, ինչպես նախորդ անգամ նշեցի, այս հարցը հիմնականում գտնվում է բուհերի դաշտում, որպեսզի արդյունավետ էլեկտրոնային համակարգերի ներդրման միջոցով նրանք կարողանան, ընդհանրապես, արգելել կամ, էսպես, գրագողության դեմն առնել, հա՞, որովհետեւ սա կրթական որակի վրա ազդող, թերեւս, հիմնական գործոններից մեկն է նաեւ։ Բայց սրանում, նորից եմ կրկնում, պետք է շահագրգիռ լինեն բուհերը, բուհերի ղեկավարությունները, որոնք իրենց տարեկան բյուջեներում պետք է հատկացնեն գումարներ, գումարներ չխնայեն այս ուղղությամբ։

Եվ դրա դրական փորձը Հայաստանում արդեն կա, նոր հեծանիվ հորինել պետք չէ, ընդամենը պետք է աշխատել եւ ընդամենը պետք է այս հարցը պահել օրակարգում։ Շնորհակալություն։ Հա, ես մոռացա ասել, որ «Վարչական իրավախախտումների մասին» օրենքում մի փոքր, ուրեմն, Հերիքնազ Տիգրանյանի հետ քննարկելով՝ մենք մի փոքր փոփոխություն ենք արել, որ նաեւ ֆիզիկական անձինք կարող են դիմել, ավելի շատ տեխնիկական փոփոխություն է։

Հիմնականում օրենքը՝ երկուսն էլ մնացել է նույն փաթեթը։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, պրն Հովհաննիսյան։ Պատգամավորները գրավոր առաջարկներ չեն ներկայացրել, հետեւաբար՝ հարցեր էլ չեն կարող լինել։

Հարակից զեկուցման համար հրավիրում եմ գիտության, կրթության, մշակույթի, սփյուռքի, երիտասարդության, սպորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Սոֆիա Հովսեփյանին։ Համեցեք։

Ս.ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, կարծում եմ՝ այս թեման բավականաչափ քննարկվեց, եւ ասելիքներ այլեւս չեն մնացել, բայց, այնուամենայնիվ, շատ կարեւոր է նախագիծը։ Եվ նաեւ առիթից օգտվեմ եւ կոչ անեմ ուսանողներին: Վերջին օրերին նկատվում է մեծ տենդենց արդեն բուհերում՝ դասախոսական կազմի կողմից՝ ուսանողներին ներգրավել եւ նմանատիպ առաջարկներ՝ ռեֆերատների, կուրսայինների, այսպես ասած, վաճառքով զբաղվել։ Կոչ եմ անում ուսանողներին՝ զերծ մնալ եւ դասախոսներին՝ նույնպես, որովհետեւ օրենքի ընդունումից հետո առավել քան խիստ են վերաբերվելու հենց դասախոսների նկատմամբ, որովհետեւ սա գոնե իրենց կողմից պետք է բացառել եւ ոչ թե թույլ տալ։ Շնորհակալ կլինեմ, եթե միաձայն ընդունվի, որովհետեւ սա, իրապես, կրթության ոլորտում կարեւորագույն քայլ է։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում կրթության եւ գիտության նախարարի տեղակալ տիկին Արեւիկ Անափիոսյանին։

Ա.ԱՆԱՓԻՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահ, հարգարժան նախագահություն, գործընկերներ, առաջին ընթերցումից մինչեւ երկրորդ ընթերցում այլ առաջարկություններ՝ կապված Կառավարության կողմից օրենքների նախագծերի հետ, չեն առաջարկվել, հետեւաբար՝ Կառավարությունը մնում է այն նույն կարծիքին, որ այս երկու օրենքների փոփոխություններն անհրաժեշտ, թերեւս ոչ բավարար միջոցառումներ են, բայց անհրաժեշտ է, որ մենք այսօր դրանք ունենանք։

Միեւնույն ժամանակ ուզում եմ տեղեկացնել, որ նորմատիվ իրավական դաշտի կարգավորման տեսանկյունից մշակվում է «Բարձրագույն կրթության մասին» օրենքի նախագիծ եւ, համապատասխանաբար, նաեւ՝ նորմատիվ իրավական դաշտը կարգավորող այլ ենթաօրենսդրական ակտեր՝ ինչպես կանխարգելիչ բնույթ ունեցող, այնպես էլ գրագողության դեպքերի բացահայտման պարագայում որոշակի սանկցիաներ պարունակող։

Եվ երկրորդելով պրն Հովհաննիսյանին, իրականում այս կարգավորումը բացառապես կանխարգելիչ տեսանկյունից, մասնավորապես, գտնվում է բուհերի տիրույթում, եւ դրա համար կան մշակված բազմաթիվ փաստաթղթեր եւ, հատկապես, բուհերի ղեկավարների, դասախոսական անձնակազմի եւ ուսանողների համար մշակված վարքագծի կանոնակարգեր, որոնք նախատեսում են բարեվարքության հովանոցի ներքո մի քանի սկզբունքների պաշտպանություն, դրանք մեծապես կարող են նպաստել գրագողության դեպքերի եւ, ընդհանրապես, ակադեմիական բարեվարքության ոլորտում համակարգի կարգավորմանը։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այժմ կարող ենք հերթագրվել ելույթների համար։ Հերթագրում։ Հերթագրված պատգամավոր չկա։

Կարող ենք անցնել եզրափակիչ ելույթներին, եթե դրա անհրաժեշտությունը տեսնում են հարակից զեկուցողները, հիմնական զեկուցողը: Չեն տեսնում, եւ հարցի քննարկումն ավարտեցինք։

Հարգելի պատգամավորներ, այժմ քննարկում ենք ԱԺ պատգամավոր Հրաչյա Հակոբյանի կողմից ներկայացված «Գովազդի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» եւ «Շահումով խաղերի, ինտերնետ շահումով խաղերի եւ խաղատների մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցող՝ ԱԺ պատգամավոր Հրաչյա Հակոբյան։

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, ձեզ եմ ներկայացնում «Գովազդի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը։ Օրենքի վրա շատ, բավականին շատ երկար ենք աշխատել, դեռ նախորդ գումարման ԱԺ-ից սկսած աշխատում ենք էս օրենքի վրա, մանրակրկիտ քննարկումներ են տեղի ունեցել թե՛ նախորդ հանձնաժողովի նիստերի ընթացքում եւ թե՛ այս հանձնաժողովի նիստերի ընթացքում։ Համառոտ նկարագրեմ՝ ինչի մասին է օրենքը։

Խոսքը վերաբերվում է տոտալիզատորների, ինտերնետ շահումով խաղերի գովազդին, մեծ հաշվով: Ի՞նչ է առաջարկվում օրենքով։  Օրենքով առաջարկվում է, որպեսզի տոտալիզատորները, ինտերնետ շահումով խաղերը թույլատրվի գովազդել  հեռուստատեսությամբ ժամը 22։00-ից մինչեւ առավոտյան ժամը 7:00։ Քանի որ երկար քննարկում է անցել, նաեւ աշխատանքային քննարկումներ են տեղի ունեցել լրատվամիջոցների ներկայացուցիչների հետ, ապա ռադիոընկերությունների ներկայացուցիչները ներկայացրեցին, թե որքանով է իրենց ոլորտը սպեցիֆիկ ոլորտ եւ խնդրեցին, որպեսզի իրենց լրատվամիջոցով առավոտյան ժամը 8-ից մինչեւ երեկոյան 20։00-ն հնարավոր լինի գովազդել, այլապես անիմաստ է լինում ռադիոընկերությունով ուրիշ ժամի գովազդ տեղադրելը։

Հեռուստաընկերությամբ բացառապես նաեւ կարելի է գովազդել սպորտային իրադարձություններից հետո եւ միայն որպես հովանավոր հիշատակել։ Արտաքին գովազդն ամբողջությամբ վերանում է, որովհետեւ դրա մասին խոսք չկա։ Ինչ վերաբերվում է կայքերին, նույնպես աշխատանքային քննարկում ենք ունեցել կայքերի ներկայացուցիչների հետ, լրատվամիջոցների ներկայացուցիչների հետ եւ գնացել ենք, հա՞, էսպես փոխզիջման նրանց հետ նույնպես. թույլատրելի սահմանը 20%-ն է, որպեսզի գովազդը չգերազանցի կայքէջի 20%-ից ավելին։ Հեռուստատեսությամբ չի կարող գերազանցել 3 րոպեն այդ ընթացքում, այսինքն՝ 22։00-ից մինչեւ 7։00-ն 3 րոպեից ավելի չպետք է լինի գովազդը եւ 1 ժամվա ընթացքում 2 անգամից ոչ ավելի եւ ոչ ավելի, քան 60 վայրկյանը 1 անգամվա ընթացքում։

Եղել են առաջարկներ գործընկերների կողմից, «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության մեր գործընկերն առաջարկել է, որպեսզի պարտադիր տեսանելի գրառում լինի, նախազգուշացում, որտեղ թույլատրվի գովազդել, պետք է լինի նախազգուշացում հետեւյալ բովանդակությամբ. «Նախազգուշացում. խաղին մասնակցությունը նյութական վնասներ կրելու ռիսկ է պարունակում» կամ «Նախազգուշացում. խաղին մասնակցելու արդյունքում դուք կարող եք կրել վնասներ»։ Ինչպես նաեւ պետք է տեսանելի լինեն 21+ գրառումները: Էլ ի՞նչ բաց թողեցի... Թերեւս, այսքանը, կպատասխանեմ ձեր հարցերին արդեն։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, կարող եք ձեր հարցերն ուղղել հիմնական զեկուցողին, հարցերի համար առաջարկում եմ հերթագրվել։ Հերթագրում։ Հերթագրվել է 5 պատգամավոր։

Արկադի Խաչատրյան՝ «Լուսավոր Հայաստան»։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Հակոբյան, նախ՝ ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել, իրոք, արդյունավետ քննարկման համար եւ նաեւ մեր այդ առաջարկը՝ նախազգուշացման մասով, ընդունելու համար, որը շատ կարեւորում ենք։

Ուզում էի եւս մեկ անգամ ճշտել երկրորդ հատվածի հետ կապված փոփոխությունը։ Եթե հիշում եք, նախնական քննարկման ժամանակ հետեւյալի մասին էինք խոսում. էստեղ ունեինք կետ, որի համաձայն՝ գովազդատու, գովազդ արտադրող եւ գովազդակիր ձեռնարկությունների ղեկավարները նախատեսված խախտումների համար կրում են վարչական պատասխանատվություն։ Ես առաջարկեցի տարանջատել եւ հստակեցնել՝ կոնկրետ ո՞ր խախտման դեպքում ո՞վ է պատասխանատվություն կրելու։ Արդյո՞ք էդ կետը փոփոխվեց, թե՞ ոչ, որովհետեւ ձեր խոսքի մեջ չնշեցիք, ձեռքիս տակ չունեմ։

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Կետը փոփոխվել է, միայն թողել ենք գովազդատու եւ գովազդակիր ձեռնարկություններ, այսինքն, գովազդ արտադրողը պատասխանատվությունից դուրս է գալիս, չի ենթարկվում որեւէ պատասխանատվության։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքի համար՝ Արկադի Խաչատրյան։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Բայց արդյո՞ք երկուսն էլ միաժամանակ եւ ցանկացած խախտման դեպքում կրելու են պատասխանատվություն, արդյո՞ք դա ուշադիր վերլուծեցինք եւ եկանք էդ եզրահանգման, որովհետեւ, եթե երկուսի անունն ենք նշում, նշանակում է ցանկացած խախտման դեպքում երկուսն էլ միաժամանակ պատասխանատվություն են կրում, որպեսզի հետո գործնական կիրառման ժամանակ խնդիր չառաջանա։

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Կարծում եմ՝ շատ ավելի ճիշտ կլինի, որպեսզի երկուսն էլ միաժամանակ պատասխանատվություն կրեն, որովհետեւ այլապես հնարավորություն ենք տալիս, ենթադրենք, եթե միայն գովազդատուն է պատասխանատվություն կրում, հա՞, գովազդատուները, այսինքն՝ էն կազմակերպությունը, որն անհայտ ծագմամբ գովազդ է տեղադրում, ենթադրենք, իքս ընկերությունն ինքն անձամբ չի տեղադրում գովազդը, տալիս է մի այլ ընկերության, որը տանում, տեղադրում է գովազդը, եւ գովազդակիր ձեռնարկությունները նույնպես պետք է պատժվեն, որպեսզի ընդամենը որեւէ, էսպես ասած, տեղ չթողնենք, որպեսզի շրջանցեն օրենքը եւ գովազդ տեղադրեն։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հաջորդ հարցը՝ Քրիստինե Պողոսյան։

Ք.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Հակոբյան, եթե ճիշտ հասկացանք՝ արտաքին գովազդն ամբողջությամբ արգելված է, բայց էնտեղ դուք ասացիք նախազգուշացում, շատ լավ բան է, որ ավելացրել եք, բայց էդ նախազգուշացումն էդ դեպքում որտեղ է փակցվում:

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Ենթադրենք, եթե հեռուստատեսությամբ գովազդվում է, պետք է այդ ընկերության անվան տակ պարտադիր էդ նախազգուշացումը երեւա, եթե ռադիոյով է գովազդվում, պետք է դա կարդալ, այսինքն՝ որտեղ որ հնարավոր է գովազդել, էդտեղ կայքում, չէ՞, կայքում դրված է էդ banner-ը, պետք է այդ նախազգուշացումը լինի։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք կա՞, տիկին Պողոսյան: Շատ լավ։ Էդգար Առաքելյան։

Է.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Հակոբյան, ուզում եմ հարցնել՝ արդյո՞ք քննարկել եք հարցն արտաքին գովազդի օպերատորների հետ։ Ես արձագանքներ եմ ստացել էդ ոլորտի ներկայացուցիչներից, որ իրենք մեծ վնասներ են կրելու, քանի որ ներկայումս զբաղեցրած ծավալների մոտավորապես կամ շրջանառության մինչեւ 20-30%-ը շահումով խաղերի գովազդներն են, եւ ես էլ նախկինում իմ գործունեությունից գիտեմ, որ միշտ չի, որ էդ արտաքին գովազդը մեծ ազդեցություն է ունենում, եւ շատ հաճախ էդ գումարները պարզապես կարող են արտերկրից գալ եւ ներդրվել էդ ոլորտի մեջ՝ այդպիսով հնարավորություն տալով էդ ընկերություններին գոյատեւել կամ զարգանալ։

Ի՞նչ եմ ուզում առաջարկել, որ առաջինից...

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Ինչպե՞ս։

Է.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Դուք պատասխանեք։

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Անջատվեց խոսափողը։

Է.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Ուզում եմ առաջարկել, որ մենք քննարկենք՝ արդյո՞ք հնարավոր է, թեկուզ փոքր ֆորմատների վրա, գովազդը որոշակիորեն պահել, որպեսզի էս ընկերությունները բյուջեներից չզրկվեն, միեւնույն ժամանակ մենք լուծենք էն գլոբալ խնդիրը, ինչին միտված է ձեր նախագիծը։ Շնորհակալ եմ։

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Միանգամից ասեմ, որ երեւի, միակ կողմը, որի հետ հարցը չի քննարկվել, դա արտաքին գովազդի ներկայացուցիչներն են եղել, ասեմ՝ ինչո՞ւ. որովհետեւ մնացած բոլոր դեպքերում, այսինքն՝ մենք տվյալ դեպքում գործ ունենք լրատվամիջոցների հետ, մեծ հաշվով, հա՞, արտաքին գովազդն այլ գովազդ է, լրատվամիջոցներն այլ գովազդ են։ Եվ ես լրատվամիջոցների հետ հանդիպման ժամանակ պարզապես հասկացա, որ այսօր լրատվամիջոցները մեծ կախում ունեն այդ ընկերություններից, որը չէի ասի արտաքին գովազդի պարագայում, որովհետեւ արտաքին գովազդով հնարավոր է ամեն ինչ գովազդել, բայց ենթադրենք, կայքերում այս ընկերություններին ձեռնտու է գովազդել, որովհետեւ նրանց գործունեությունը հենց ինտերնետ դաշտում է։ Հետեւաբար, այլ ընկերություններ, որոնք ինտերնետ դաշտում չեն գործում, կարող են արտաքին գովազդում տեղադրել իրենց գովազդը։

Արձագանքեք, հետո կպատասխանեմ, լա՞վ։

Է.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Ես կխնդրեմ, ամեն դեպքում, առաջինից երկրորդ ընթերցում էդ ընկերություններին էլ հանդիպեք: Ինչո՞ւ, որովհետեւ նույն կոմերցիոն ռադիոկայաններն էլ են շահույթ հետապնդող կազմակերպություններ եւ ՀՀ նույն տնտեսվարող սուբյեկտներն են, ինչպիսիք արտաքին գովազդի օպերատորներն են եւ պետք չի, երեւի, խտրականություն մտցնել եւ մեկի շահերի մասին մտածել, իսկ մյուսներին անտեսել։

Եվ էդ տոկոսներն էլ նրանցից, կարծում եմ՝ հանդիպումների ժամանակ կարող եք ճշտել եւ տեսնել, որ իսկապես մեծ վնասներ են կրելու, ու գուցե, ինչ-որ կոմպրոմիսային տարբերակներ հնարավոր լինի գտնել։ Շնորհակալ եմ։

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Կարելի է քննարկել միանշանակ, որպեսզի նրանց հետ հանդիպենք, հարցը քննարկենք, բայց, նորից եմ կրկնում, արտաքին գովազդը, ես ասեմ պարզ, անկեղծ, էս օրենքի նախագիծն իմ մտքում ծագեց՝ հենց արտաքին գովազդից ճնշվելով, երբ էդ վերգետնյա անցումների էդ գովազդն էնքան է ճնշում, էդտեղից է եկել։

Եվ ես ուղղակի, նորից եմ ասում, կարող է 3 ամիս, 4 ամիս, չնայած, հունվարից է, հա՞, օրենքն ուժի մեջ մտնում, նրանք վստահաբար, լավ աշխատելու դեպքում կարող են այլ գովազդատուներ գտնել, բայց առաջարկն ընդունում եմ, որ կարելի է հանդիպել, քննարկել։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վաղարշակ Հակոբյան։

Վ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Հակոբյան, հարցս վերաբերվում է հետեւյալին. գովազդի սահմանափակում, գովազդը սահմանափակել տրամաբանության շրջանակներում: Ուզում եմ հարցնել, թե արդյո՞ք տեսնում եք հնարավորություն այն տարածքներում եւ շենքերում, որտեղ տվյալ օբյեկտները գործում են, բավականին կանչող եւ գեղեցիկ արտաքին գովազդներով են պատված, որոնք հաճախորդներին եւ պոտենցիալ հաճախորդներին գրավում են, այդ կտրվածքով տեսնում ենք մենք արդյո՞ք հնարավորություն՝ օրենքով սահմանափակել նաեւ այսպիսի գովազդային պաստառների փակցնումն այն կառույցներում, որտեղ գործում են տվյալ կազմակերպությունները, ուղղակի, լինի, չգիտեմ, ինչ-որ պուճուր անուն եւ այդ շատ ճչացող գովազդները վերանան այդտեղից։

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Խոսքը վերաբերվում է բուքմեյքերական կետերին, ճիշտ եմ, չէ՞, հասկանում, որովհետեւ այլ ոլորտ չկա։ Եթե ներկայացնեք գրավոր առաջարկ, միգուցե առաջինից երկրորդ ընթերցման ընթացքում ներառենք օրենքում չափի մասին։

Բայց նաեւ նշեմ, որ պրն Սիմոնյանն օրենք է ներկայացրել, եւ եթե այդ օրենքն ընդունվի, ապա բուքմեյքերական ընկերությունների վաճառքի կետերը զգալիորեն պակասելու են ըստ այդ օրենքի եւ, թերեւս, եթե ամեն վարչական շրջանում լինի 3 հատ այդպիսի շինություն, որի վրա կլինի այդ գովազդը, չեմ կարծում, որ խնդիր կառաջացնի։ Բայց, այնուամենայնիվ, եթե ներկայացնեք գրավոր առաջարկ, կքննարկենք էդ հարցը։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կորյուն Մկրտչյան... Հա, դուք արձագանքո՞ւմ եք, ինձ թվաց՝ պարզաբանվեց խնդիրը։ Միացրեք, խնդրում եմ, Վաղարշակ Հակոբյանի խոսափողը։

Վ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Ես ուղղակի ուզում էի նշել, որ, միգուցե, Երեւանի վարչական շրջանների դեպքում այդ խնդիրն այդքան ցայտուն չի երեւում, բայց փոքր քաղաքներում եւ մարզերում, երբ մի քաղաքում կա ընդամենը մի հատ՝ այդ ցայտուն գովազդներով, դա իսկապես բան է առաջացնում, զուտ սրա համար։ Առաջինից երկրորդ ընթերցման համար կքննարկենք։ Շնորհակալություն։

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Շատ լավ, շնորհակալություն։ Այնուամենայնիվ, ներկայացրեք գրավոր առաջարկ առաջինից երկրորդ ընթերցման ընթացքում, կարծում եմ՝ կներառենք։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կորյուն Մկրտչյան։

Կ.ՄԿՐՏՉՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Հակոբյան, այս օրենքի փոփոխություններով նախատեսվում է թույլատրել սպորտային հաղորդումների հեռարձակման ժամանակ վիճակախաղի կազմակերպչի գովազդի եւ նրա՝ որպես հովանավորի հիշատակումը։ Արդյո՞ք չեք տեսնում վտանգ, որ 18 տարին չլրացած հեռուստադիտողների մոտ կարող է խնդիր առաջանալ, այսինքն՝ ռիսկային չէ՞ արդյոք թույլ տալ, որ հաղորդակից լինեն նրանք այդ գովազդին։

Եվ երկրորդ հարցը. մանկապատանեկան հաղորդումներից 1 ժամ առաջ եւ 1 ժամ հետո, 1 ժամվա ընթացքում չի կարելի թույլ տալ վիճակախաղի գովազդ կամ հիշատակում կազմակերպչի մասին։ Արդյո՞ք մնացած հատվածը չեք համարում ռիսկային՝ էլի մանկապատանեկան տարիքի հեռուստադիտողների նայելու համար։

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Առաջին հարցը. սպորտային հաղորդումների ժամանակ. պրն Մկրտչյան, սպորտային հաղորդումների ժամանակ արգելվում է, սպորտային իրադարձությունից հետո միայն, այսինքն՝ խաղի ընթացքում ոչ մեկնաբանը կարող է գործակցի անուն հնչեցնել, ոչ կարող է գովազդել այդ ընկերությունը։ Ընդամենը խաղի վերջում հովանավորի հիշատակում՝ առանց գործակցի, առանց գայթակղիչ ինչ-որ այլեւայլությունների։

Մանկապատանեկան հաղորդումներից առաջ եւ հետո. չեմ կարծում, որ 22։00-ից մինչեւ առավոտյան 7։00-ն մանկապատանեկան հաղորդում կլինի, բայց այնուամենայնիվ, եթե ֆուտբոլային հաղորդումը մանկապատանեկան հաղորդումից մինչեւ 1 ժամը կլինի, ապա կարգելվի։ Շնորհակալություն, արձագանքեք։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք կա՞: Արձագանք չկա։ Հարցերն ավարտվեցին, կարող եք նստել ձեր տեղը, պրն Հակոբյան, շնորհակալություն։ Եվ հարակից զեկուցման համար հրավիրում եմ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Ծովինար Վարդանյանին։

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, տվյալ նախագիծը հիմնականում ուղղված է խաղամոլության մակարդակը նվազեցնելուն, եւ ինչպես իմ գործընկեր Հրաչյա Հակոբյանը, գրեթե, անդրադարձավ բոլոր կետերին, ուզում եմ նաեւ նշել, որ հանձնաժողովում այս նախագիծը վերջնական տարբերակով, որը հիմա ձեզ ներկայացված է, ներկայացված է իր կոնսենսուսային, այսինքն՝ առաջարկներ եղել են բոլոր խմբակցությունների պատգամավորների կողմից, որոնք մասամբ ընդունվել են։ Քննարկման արդյունքում ընդունվել է վերջնական տարբերակը։

Ուղղակի, ուզում էի հավելել 2 կետ, որոնք բաց թողնվեցին, դա մամուլի ակումբներում նույնպես, այսինքն՝ եթե լրատվական թողարկման ընթացքում լուսաբանվում է մամուլի ակումբում տեղի ունեցող իրադարձությունը, մամուլի ակումբի հետնամասի պաստառին գովազը թույլատրվում է, բայց այն պետք է լինի միայն տարբերանշանի տեսքով եւ տարբերանշանը չպետք է պարունակի կայքի հասցե։ Էդ էի ուզում անպայման նշել։

Եվ նաեւ նման գաղափար է եղել՝ ակտիվ հղումը կայքերից հեռացնել, այսինքն՝ որպեսզի ակտիվ հղում չլինի, եւ որոշվեց, որ էդ միտքը, ճիշտն ասած, լիագումար նիստերի դահլիճում քննարկման, այսպես ասած, ենթարկվի։ Էնպես որ, ձեզ կխնդրեմ ձեր մտքերի փոխանակման ընթացքում անդրադառնալ էս հարցին։

Ինչ վերաբերվում է արտաքին գովազդին, ուզում եմ անպայման, ճիշտն ասած, նշել, որ նմանատիպ փորձ եղել է՝ ալկոհոլի եւ ծխախոտի հետ կապված, որ երբ արգելվել է, եւ էդ պրոդուկտները գրավում էին շուկայի բավականին մեծ մասը, դրանք փոխարինվել են նոր արտադրատեսակներով կամ ծառայություններով, էնպես որ՝ շատ անհանգստանալ պետք չի, որովհետեւ հաստատ լինելու են նորերը, նոր գովազդատուներ։ Կարծում եմ՝ էսքանը, շնորհակալություն, առաջարկում եմ կողմ քվեարկել նախագծին:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եթե հարցեր ունեք տիկին Վարդանյանին՝ օրենքի նախագծի հետ կապված, ապա կարող եք հերթագրվել։ Հերթագրում։ Հերթագրվել է 3 պատգամավոր։

Թագուհի Թովմասյան։

Թ.ԹՈՎՄԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ինձ հետաքրքիր է՝ նախագծի քննարկման ընթացքում արդյո՞ք հաշվի առնվել կամ քննարկվել է այն հարցը, թե այս օրենքի ընդունումը, ընդհանրապես, այս սահմանափակումներն ինչ-որ առումով վիճակագրական պատկեր փոխելո՞ւ են, այսինքն՝ ինչ-որ նախնական պատկերացում ունե՞նք, թե մոտավորապես խաղամոլության մակարդակի ինչպիսի նվազում կարող է արձանագրել այս փոփոխությունը։ Շնորհակալություն։ Նկատի ունեմ օտար երկրների փորձը, որտեղ կիրառվել է այսպիսի օրինագիծ կամ այսպիսի սահմանափակումներ։ Շնորհակալություն։

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Իրականում նման հետազոտություն, որպես այդպիսին, անհնար է իրականացնել, որովհետեւ ինքը լրիվ տեսական մակարդակում կարող է լինել։

Ինչ վերաբերվում է խաղամոլության մակարդակի նվազեցմանը, ապա եթե այն ներկայացվի զուգահեռ նաեւ «Վիճակախաղերի մասին» օրենքում փոփոխությամբ, որպեսզի լուծումը տրվի համապարփակ, եւ բացի այն, որ միայն գովազդը սահմանափակվի, նաեւ՝ հնարավորությունը եւ մատչելիությունը, այսինքն՝ մարդկանց հասանելիությունը խաղերին սահմանափակ լինի։ Կարծում եմ՝ բավականին մեծ արդյունք ենք ակնկալում։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագա՞նք... Չկա՞։ Հայկ Սարգսյան։

Հ.ՍԱՐԳՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տիկին Վարդանյան, շնորհակալ եմ հանգամանորեն ներկայացնելու համար եւ նաեւ ակտիվ հղումը հանելու ձեր առաջարկությունն եմ ողջունում։

Մի քանի բառով ուզում եմ ասել, թե ինչ է նշանակում ակտիվ հղումը. դա այն դեպքերն են, երբ օրինակ՝ լրատվական կայքերով որեւէ նյութ ես կարդում, եւ հայտնվում է որեւէ բուքմեյքերական ընկերության գովազդ եւ պատահական ձեռքի շարժումով դու հայտնվում ես այդ բուքմեյքերական կայքում կամ այդ օնլայն կազինոյում, եւ մեծ գայթակղություն է առաջանում մնալ այդ կայքում եւ խաղալ օնլայն կազինոյում կամ օնլայն բուքմեյքերում, եւ դրա հանելը կարող է, ըստ իս, շատ ավելի մեծ օգուտ տալ, քան պայմանականորեն արտաքին գովազդը կրճատելը։

Եվ կխնդրեմ, որպեսզի առաջինից երկրորդ ընթերցում, անպայման, այս կետը, քանի որ նաեւ ձեր առաջարկն է, մտցնել եւ նաեւ ակտիվ հղումը հանել, որպեսզի նաեւ մեր երեխաները որեւէ նյութ կարդալիս ակամայից չհայտնվեն օնլայն կազինոյում։ Շնորհակալություն։

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Այո, ես էլ եմ խնդրում ուշադրություն դարձնել էդ ակտիվ հղման կետին, մանավանդ որ հաճախ էդ գովազդները պարունակում են այնպիսի տեքստեր, ինչպիսին, ենթադրենք, անցեք հղումը եւ ստացեք, ենթադրենք, էսինչ գումարը, առաջին էսինչ գումարը, որն իրենց բերելու է նրան, որ իրենք շարունակեն խաղալ, հա՞։ Մերսի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագա՞նք... Չկա՞։ Թագուհի Ղազարյան։

Թ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տիկին Վարդանյան, իմ հարցն էլի ակտիվ հղմանն է վերաբերվում, ոնց հասկացա՝ ավելի շատ հակված եք հանել ակտիվ հղումը, քան թողնել։

Ինձ ավելի հետաքրքիր է, թե ինչպիսի՞ հիմնավորմամբ է պահպանվել էդ կետը եւ հիմա քննարկման առարկա դարձել։ Այսինքն, էն մարդիկ, ովքեր առաջարկում են պահպանել ակտիվ հղումը, ի՞նչ հիմնավորում են ներկայացրել։

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Հիմնավորում, որպես այդպիսին. մենք հանդիպել ենք շահառուների հետ, հիմնականում թե՛ գովազդատուները, թե՛ գովազդակիրներն էին, այսինքն՝ էն մարդիկ, ովքեր ակտիվ հղման առումով ընդվզում կար, հա՞, դիմադրություն կար՝ ակտիվ հղումը հեռացնելու, որովհետեւ այն այդ գովազդը սարքում էր բավական անհրապուրիչ, եթե այն միայն, չգիտեմ, նկար կամ տեսահոլովակ պարունակեր։

Եվ, քանի որ ընդհանուր, միաձայն, այսպես ասած, ոչ մի որոշում չընդունվեց, որոշվեց էս հարցը տեղափոխել ուղղակի լիագումար նիստերի դահլիճ։ Ուրախ կլինեմ ձեր ակտիվ մասնակցությանը հետեւյալ հարցի վերաբերյալ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագա՞նք... Չկա: Հարցերն ավարտվեցին։ Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, շնորհակալություն։ Եվ հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում ֆինանսների նախարարի տեղակալ Արմեն Հայրապետյանին։

Ա.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մեծարգո նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, ձեր ուշադրությունն եմ ուզում հրավիրել ՀՀ Կառավարության մարտի 29-ին ընդունված թիվ 306 որոշմամբ տրված եզրակացությանը, որը վերաբերում է Հրաչյա Հակոբյանի կողմից ներկայացված «Գովազդի մասին» ՀՀ օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու եւ «Շահումով խաղերի, ինտերնետ շահումով խաղերի, խաղատների մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագծերի փաթեթին։

Նախ՝ ուզում եմ խոսքս սկսել հիմնավորումից. նշեմ, որ էն խնդիրը, որը հեղինակը բարձրացրել էր եւ որի կարգավորման համար առաջարկվել էին փոփոխությունները, ըստ էության, Կառավարության համար ընդունելի հիմնախնդիր էր եւ եզրակացությունը հիմք ընդունելով էդ հիմնախնդրի եւ կարգավորման ուղղությունը՝ արել էր առաջարկություն։

Ըստ էության, մեջբերումը հետեւյալն է. հասարակության լայն շերտ, կամա թե ակամա, շփվում է հեռուստատեսությամբ, ռադիոյով, համացանցով եւ արտաքին գովազդով տարածվող տարբեր տեսակ նյութերի հետ՝ առանց տարիքային սահմանափակման։ Եվ որպեսզի հասարակության կողմից խոցելի զգալի զանգված գովազդի սպառող չհանդիսանա, առաջարկվել էր էս օրենսդրական փաթեթի փոփոխությունը։

Կառավարությունն ընդունելով այս տրամաբանությունը, որպես կարգավորման առարկա գնացել է էն ճանապարհով, որպեսզի հասկանա՝ արդյո՞ք էն խմբին պետք է հասանելի դարձնենք էդ տեղեկատվությունը, էդ գովազդը, որը հիմնական սպառողն է։ Էդ առումով պետք է առանձնացնել, որ տարիքային խոցելի խմբերը, գոնե առնվազն մինչեւ 21 տարեկան, պիտի չընդգրկվեն էն ժամանակահատվածի ընթացքում՝ գովազդը սպառելու տեսանկյունից։ Էստեղ միաժամանակ տեղեկատվություն ներկայացնեմ, որ խաղային գործում հիմնականում տարբեր տեսակի հետազոտությունները փաստում են, որ հասարակության 1-2%-ն է էդ ոլորտում զբաղվում խաղային գործով։ Հայաստանի համար կոնկրետ վիճակագրություն չկա, հետեւաբար՝ մեր ամբողջ թիրախն այդ 1-2%-ի շրջանակներում պետք է լինի կամ մի փոքր ավելի կամ պակաս։ Եվ էդ առումով Կառավարության մոտեցումը եղել է միասնական ժամային սահմանափակման առումով, որպեսզի այդ սահմանափակումը լինի ժամը 24։00-ից մինչեւ ժամը 6-ը, այսինքն, լինի էն ժամանակահատվածը, որ լինի հավանականությունը հնարավորինս փոքր, որ էդ ժամային տիրույթում էդ գովազդը կսպառեն ավելի ցածր տարիքային խմբում ընդգրկվածները։

Եվ էդ առումով Կառավարությունը պնդում է որ այդ առաջարկությունը, անպայման, հաշվի առնվի նախագծում։ Ըստ էության, հեռուստատեսությամբ, ռադիոյով եւ մամուլի հարթակներում կատարվող իրադարձությունների հետ կապված՝ բոլորի մասով ժամանակային սահմանափակումն առաջարկվում է միասնականացնել եւ, արդեն նշեցի, այդ ժամային գոտում տեղավորել։

Ինչ վերաբերվում է էն զարգացմանը, որ նախորդ գումարման ԱԺ-ի ժամանակահատվածից մինչեւ հիմա զարգացումները գնացել են շահագրգիռ կողմեր եւ քննարկվել են, եւ որոշակիորեն ընդլայնվել է դաշտը, ես ուզում եմ տեղեկացնել, որ հանրային որոշումները միշտ բազմակողմանի են, եթե դուք թիրախավորում ենք մի ինչ-որ խմբի պաշտպանել, անպայման, ինչ-որ հակառակ կողմում կա խումբ, որը պետք է ի հաշիվ դրա պաշտպանվի։ Հետեւաբար, տվյալ դեպքում, եթե մենք փորձել ենք էդ հավասարակշռությունը պահպանել, ապա պիտի հասկանանք, որ գովազդի մասով կան ապրանքներ, որոնց գովազդումն արգելված է, ապա ինչո՞ւ դա չենք հնարավորություն տալիս, չգիտեմ, ռադիոյով կամ որեւէ այլ միջոցներով գովազդել, որպեսզի էդ կազմակերպությունները, գովազդ անող կազմակերպությունները վնասներ չունենան։ Արդյո՞ք սա էն ճիշտ ճանապարհն է, որ հենց էստեղ ենք քննարկում, սա առանձին քննարկման խնդիր է մեր տեսանկյունից, բայց, այնուամենայնիվ, եթե հարազատ մնանք հեղինակի որդեգրած մոտեցմանը, ապա Կառավարության առաջարկությունն ավելի մոտ է էդ տրամաբանությանը։

Կառավարության եզրակացությունից հետո քննարկումներ են եղել եւ առաջարկվել է մի ամբողջ մաս լրացնել, որը վերաբերում է գովազդի, ըստ էության, բովանդակության մեջ կանխարգելիչ ինֆորմացիա պարունակելուն, օրինակ՝ չի կարող դիմվել անչափահասին կամ այլ ձեւով նշվել, որ  աշխատավարձ է ձեր համար էդ շահումները, երաշխավորվում է,որ դուք կշահեք եւ այլն։ Էս բոլորը, էս մասը, որը լրացվել է, սկզբունքային առարկությունների դաշտ չի տեղափոխում, եւ էդ առումով կանխարգելիչ է գովազդ ներկայացնելու ժամանակ էդպիսի տեղեկատվության ներկայացումը, խնդիր չենք տեսնում։

Ուրեմն, մի հոդված, որտեղ արգելվում է «Շահումով խաղերի», կարդում եմ. «կամ խաղատան, կամ խաղասրահի կամ դրանց կազմակերպչի ցանկացած տեսակի գովազդը, այդ թվում...» թվարկվում է, էստեղ բաց է մնացել... Լավ, շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եթե մեկ նախադասությամբ կավարտեք, միտքն ավարտեք ուղղակի։

Ա.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Էստեղ ուղղակի բաց է մնացել ինտերնետ շահումով խաղերի մասը, մենք էլի առաջարկում ենք, որ լինի միասնական, եթե գովազդի սահմանափակում է կիրառվելու, ապա խաղային գործում ներառված բոլոր կազմակերպիչների համար դա միասնական մոտեցում լինի։

Եվ վերջում ամփոփելով՝ ուղղակի նշեմ, որ Կառավարության հիմնական մոտեցումը նա է, որ էն թիրախը, որն ընտրվել է, հնարավորինս գնանք դեպի էդ թիրախին մոտ, այսինքն՝ տարիքային սահմանափակման շրջանակներում փորձենք էնպիսի ժամանակային սահմանափակման մեջ տեղավորվել, որպեսզի հենց հասցեական զերծ պահենք էն մարդկանց, ով չենք ուզում, որ հայտնվի էդ գովազդը կրելու կամ ստանալու տիրույթում։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարցերին հատկացված ժամանակը սպառվել է, հետեւաբար՝ հարցեր չեն կարող լինել։ Եվ այժմ մտքերի փոխանակություն, ելույթ ունեցողներին հրավիրում եմ հերթագրվել։ Հերթագրում։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, հարգարժան քաղաքացիներ, սույն օրենքի նախագծի հետ կապված` մի քանի դիտարկումներ կան, որոնք ես անպայման կցանկանայի եւս մեկ անգամ հնչեցնել, որովհետեւ ի սկզբանե, օրենքի նախագիծն ավելի խիստ կարգավորումներ էր նախատեսում եւ Կառավարության առաջարկը, ըստ էության, այդ տրամաբանության մեջ էր՝ առավել խիստ կարգավորումներով գնալ, եւ ի ուրախություն ինձ, պրն Հակոբյանն ավելի մեղմ կարգավորումների կողմնակից էր, եւ մենք այս պահին ունենք հանձնաժողովում այդպիսի որոշում։

Խնդիրը հետեւյալն է. երբ որ մենք, էսպես ասեմ,, խիստ կարգավորումներ ենք դնում եւ արգելում ենք որոշակի գովազդային կրիչներով, օրինակ՝ հեռուստատեսությամբ, ռադիոյով, արտաքին գովազդն արդեն նշեցինք եւ մնացած այլ կրիչներով, առհասարակ, արգելում ենք, ապա տնտեսվարող սուբյեկտները, որոնք նմանատիպ գործունեություն են ծավալում, օրինակ՝ բուքմեյքերական գրասենյակներն ունեն, իրենց գովազդները տեղափոխելու են դեպի սոցիալական ցանցեր, իսկ սոցիալական ցանցերում մենք չունենք որեւէ վերահսկողություն, ըստ էության։ Այսինքն՝ մի կողմից այնտեղ զանգվածը մեծանում է, մյուս կողմից մենք չունենք վերահսկողություն եւ պետությունը նաեւ կորցնում է հարկեր, որովհետեւ սոցիալական ցանցերում գովազդը որեւէ կերպ չի հարկվում, որովհետեւ սոցիալական ցանցերը Հայաստանում գործունեություն չեն ծավալում։

Եվ այս առումով էստեղ մի կարեւոր, էսպես ասած, այդ փոխզիջումային լուծումը, որը Կառավարության լուծմանը մոտ չէր եւ ավելի մոտ էր լրատվամիջոցների առաջարկին, հենց նաեւ պայմանավորված է այդ հանգամանքով, որ այս առումով մեր լրատվամիջոցներն ավելի վերահսկելի են, այսինքն՝ մենք էնտեղ կարող ենք որոշակի վերահսկողություն ծավալել, իսկ եթե ամբողջությամբ գնար սոցիալական ցանցեր, ապա եւ՛ ֆինանսական առումով մենք կորուստներ զգալի կունենայինք, եւ՛ նաեւ, ընդհանուր առմամբ, որեւէ վերահսկողություն այս մասով չէր լինի։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Պապոյան։ Հաջորդ ելույթի համար՝ Գուրգեն Բաղդասարյան։ Խնդրեմ, պրն Բաղդասարյան։

Գ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այս հարցը մեր հանձնաժողովում երկար քննարկվել է, ուղղակի, իմ կարծիքով՝ մի մաս ոնց որ բաց է մնացել, ոնց որ պրն Պապոյանը նշեց, ֆինանսական հսկա ռեսուրս շատ հնարավոր է, որ արտահոսի այլ հարթակներ՝ սոցիալական ցանցերի տեսքով։

Հիմա ես մի առաջարկ ունեմ էս մասով, ի՞նչ է իմ առաջարկը. Կառավարության նախորդ նիստերի ժամանակ վարչապետ Փաշինյանը հարց հղեց Կառավարությանը. ինչո՞ւ են ուշանում մեր չեմպիոն Սամվել Ալեքսանյանի սպորտդպրոցի վերանորոգման ծախսերը: Արթուր Ալեքսանյան, կներեք, (ծիծաղում են), ինչո՞ւ են ուշանում։ Եվ ինձ մոտ մի հատ հարց ծագեց էս առումով. միգուցե, այդ գումարը, հիմա մի հսկայական գումար արդեն ուղղվելու է սոցիալական ցանցեր, այդ գումարն ուղղենք մարզերում, կրկնում եմ՝ մարզերում սպորտային ենթակառուցվածքների զարգացմանը, կամ չունի՝ դա կլինի վազքուղի՞, լողավազա՞ն, թե՞ ինչ-որ գույքի գնում։

Եվ ես կարծում եմ, որ այս հանգամանքը պետք է հաշվի առնենք, ու ես պատրաստվում եմ առաջինից երկրորդ ընթերցում գրավոր առաջարկ ներկայացնել «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից՝ հանձնաժողովում քննարկելու համար։ Սա շատ կարեւոր եմ համարում, որովհետեւ իմ գործընկեր Սարիկ Մինասյանն ինձ հուշեց նույնիսկ, որ Գյումրիում ձմռանը լողավազանը փակ էր գազի գումար չունենալու պատճառով։ Կարծում եմ՝ պետք է թույլատրենք մեր հայկական ընկերություններին այդ գովազդն ինչ-որ չափով տեղադրել էդ ենթակառուցվածքներում, ինչո՞ւ չէ, թող ֆինանսավորեն, սպորտը մարզերում զարգանա, որտեղ ծնվելու են մեր ապագա չեմպիոնները։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

Շնորհակալություն։ Հաջորդ ելույթի համար՝ Աննա Կոստանյան։ Խնդրեմ։

Ա.ԿՈՍՏԱՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հարգելի նախագահություն, մեծ հաշվով, դրական գնահատելով այս նախագիծն ԱԺ բերելը եւ այս կերպ փորձելով հնարավորինս քչացնել այն ռիսկերը, որոնց կարող են ենթարկվել երիտասարդ սերնդի ներկայացուցիչները՝ տրվելով մոլի խաղերի այդ վատ սովորույթին,  այնուամենայնիվ, պետք է արձանագրեմ, որ, մեծ հաշվով, այս նախագծով հարց չի լուծվում, եւ ես ընդամենը փորձում եմ հասկանալ, նաեւ հանձնաժողովին բարձրաձայնել այն հարցերը, թե արդյո՞ք օրինակ՝ ուսումնասիրություններ իրականացվել են արտասահմանյան կայքերում, մարդկանց կողմից այդ կայքերի միջոցով կիրառման դեպքերի հետ կապված եւ կա արդյո՞ք որեւէ ստատիստիկ տվյալ՝ քանի մարդ է օգտվում եւ ինչպիսի գումարներ են ծախսվում։

Եվ արդյո՞ք հաշվի է առնվել նաեւ համաշխարհային փնտրման մեծ համակարգերի առկայությունն այս պարագայում, որովհետեւ, վերջին հաշվով, եթե մենք արգելում ենք, օրինակ՝ տեղական կայքերում կամ լրատվական, ինչպես ես եմ հասկանում, լրատվական կայքերին է ավելի շատ ուղղված այս արգելքը կամ սահմանափակումը, համաշխարհային փնտրման մեծ համակարգի դեպքում մենք անզոր ենք որեւիցե սահմանափակում կիրառել։ Օրինակ՝ խոսքը գնում է  Google, Yandex համակարգերի մասին, որտեղ մենք, ուղղակի, չենք կարող արգելել վիճակախաղեր իրականացնող նույն այդ ընկերություններին տեղադրել իրենց գովազդը։

Պարզ օրինակ բերեմ. ենթադրենք, երեխան փնտրման համակարգում փնտրում է «դպրոցական խաղեր» բանալի բառը եւ պատահմամբ բանալի բառի տակ հայտնվում է, օրինակ՝ տվյալ ընկերությունների կողմից ներկայացված կայքերը։ Այս դեպքում մենք որեւիցե անելիք չենք կարող ունենալ եւ չենք կարող սահմանափակում կիրառել, որովհետեւ սա ամպային տարածք է, որտեղ Հայաստանը եւ մեծ հաշվով, ցանկացած երկիր աշխարհում սահմանափակում չի կարող կիրառել։ Արդյո՞ք այս հանգամանքը հաշվի է առնվել նախագիծը բերելիս։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Կոստանյան։ Հաջորդ ելույթի համար՝ Բաբկեն Թունյան։ Խնդրեմ, պրն Թունյան։

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մինչեւ տվյալ նախագծին անցնելը, ուզում եմ մի ճշտող հայտարարություն անել, քանի որ մի շարք լրատվամիջոցներում տեսա հայտարարություններ, որ այսօր մեկնարկվող նիստերի օրակարգում ներառված է Հարկային օրենսգրքի փոփոխությունների փաթեթը։ Ուզում եմ ասել, որ խոսքն էդ մեծ փոփոխությունների փաթեթին չի վերաբերվում, այլ մենք ունենք մի քանի փոփոխություն հարկային օրենսգրքում, որոնցից մեկի մասին արդեն խոսեցինք Վահե Էնֆիաջյանի ներկայացմամբ, եւ ունենք եւս երկու փոփոխություն, որոնք դեռ էս մեծ փոփոխություններին չեն վերաբերվում։

Ինչ վերաբերվում է կոնկրետ «Գովազդի մասին» օրենքում փոփոխություններին, ուզում եմ ասել, որ սա, երեւի, ԱԺ-ի ամենաքննարկված օրինագծերից մեկն է, ունեցել ենք թե՛ հանձնաժողովի ձեւաչափով, թե՛ առանձին աշխատանքային քննարկում, հանդիպել ենք բոլոր շահառուների հետ, հեղինակն ինքը մի քանի անգամ տարբեր խմբերի հետ հանդիպել է, ու, ի սկզբանե, Կառավարությունը շատ ավելի խիստ կարգավորումներ էր սահմանում։ Ստացվում  է՝ մենք մի քիչ ավելի մեղմացման ենք գնացել, բայց հավատացեք, որ էս դեպքում փորձել ենք առավելագույնս հավասարակշռված լուծման գալ, մանավանդ, որ վիճակագրության հարցով մենք բավականին խնդիրներ ունենք ու հստակ տեղեկություններ, օրինակ՝ թե՛ ֆինանսների նախարարությունից, թե՛ ՊԵԿ-ից հնարավոր չի ստանալ, թե Հայաստանում, օրինակ՝ խաղադրույքները հիմնականում կատարվում են օնլա՞յն, թե՞ ad betshop-երի միջոցով, կամ քանի՞ տոկոսն է խաղում արտասահմանից, քանի տոկոսը` Հայաստանից։ Այսինքն` որոշում կայացնելու համար, ի սկզբանե, մեր ինֆորմացիան քիչ է։

Բայց ես համաձայն չեմ էն դիտարկման հետ, որ քիչ առաջ հնչեց, որ նշված նախագծով հարց չի լուծվում։ Նշված նախագծով շատ մեծ հարց է լուծվում, իհարկե, ընդհանրապես, գովազդն արգելափակելը, տեղեկատվությունն արգելափակելն անհնար է, սակայն, եթե մենք էդ տեսանկյունից շարժվենք, ուրեմն պետք է, ընդհանրապես, փոքր քայլեր էլ չկատարենք։ Ես առաջարկում եմ կողմ քվեարկել այս նախագծին։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Թունյան։ Հաջորդ ելույթի իրավունքն իմն է։

Հարգելի գործընկերներ, նախ եւ առաջ, ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել իմ գործընկեր Հրաչ Հակոբյանին՝ այս նախագիծը ներկայացնելու համար։ Ուզում եմ ասել, որ այս նախագիծը ճիշտ է դիտարկել որպես իմ կողմից եւ տիկին Նաիրա Զոհրաբյանի կողմից ներկայացված նախագծի ընդհանուր մի փաթեթ, որը նախատեսում է բուքմեյքերական գրասենյակների գործունեության սահմանափակում նաեւ։

Այստեղ հնչեցին կարծիքներ՝ գովազդի հետ կապված, ես նույնպես բավականին ծանոթ եմ գովազդի շուկայի հետ՝ նախկին իմ գործունեության բերումով։ Կարող եմ ասել, որ գովազդի շուկան բավականին ուռճացված է եւ գովազդային շուկան հաճախ ստեղծվել է հենց այդ կազմակերպություններին սպասարկելու համար։ Այսինքն՝ տեղադրվել են նոր վահանակներ, որպեսզի, ենթադրենք, այսինչ կազմակերպությունն այդտեղ գովազդ տեղադրի։ Եվ կարծում եմ՝ մենք պետք է այստեղ մի  կարեւոր հարցի պատասխան տանք բոլորս. ինչո՞վ ենք մենք զբաղվում հիմա եւ ի՞նչ ենք ուզում անել։ Մենք ուզում ենք, նախ եւ առաջ, այդ դաշտը քչից-շատից վերահսկել եւ ուզում ենք այդ դաշտը սահմանափակել՝ հնարավորություն չտալով, օրինակ՝ աշխարհի առաջնության ժամանակ կամ Եվրոպայի առաջնության ժամանակ կասկադի յուրաքանչյուր կաֆեում յուրաքանչյուր մարդու համար խաղադրույք կատարելու հնարավորությունը սահմանափակել եւ այլն, եւ այլն։

Տիկին Կոստանյան, դուք ասում եք, որ հարց չի լուծվում, ընդհանրապես, երկրում որեւիցե պարագայում էդ հարցը լուծելու 100% հնարավորություն չկա, որովհետեւ, դուք շատ ճիշտ եք նկատում, այլ կայքեր մտնելիս, նույնիսկ ֆիլմ դիտելիս ինքը քեզ կարող է տանել, բայց դա ինքն անում է էն ժամանակ, երբ դու ինչ-որ տեղ հանկարծակի կամ միտումնավոր դիպչում ես եւ այդ ալգորիթմն աշխատում է եւ քեզ բերում է։ Այնուամենայնիվ, թե՛ այս նախագիծը, թե մյուս նախագիծն էականորեն կկրճատեն ներքաշելը մարդկանց, միգուցե խաղացողների թիվն էական տարբերություն չի տա, բայց գովազդի ներքաշումը, ամեն քայլափոխում հնարավորության պարագայում այդ հնարավորությունը մաքսիմալ ազդեցություն կունենա։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Եվ այժմ «Բարգավաճ Հայաստան» պատգամավորական խմբակցության անունից ձայն է խնդրում Միքայել Մելքումյանը։ Համեցեք, պրն Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ես ընդամենն ուզում եմ ասել, որ մենք երկու բան պետք է տարբերակենք՝ գովազդային շուկան եւ բուն այդ պրոֆեսիոնալ գործունեության շուկաները, եւ հիմնական միտքն այն պետք է լինի, որ երկու դեպքում էլ, Հրաչյա Հակոբյանն այստեղ է, չէ՞, երկու դեպքում էլ շուկա մուտք եւ շուկայից դուրս գալու արգելքները լինեն կամ սահմանափակումները հավասար բոլորի համար։ Այսինքն՝ հետագայում, երբ էս շուկան կկարգավորվի, արդեն մենք կզգանք, որ դա իր, էսպես ասած՝ պայմանական, հակասոցիալական նշանակությունը կորցնում է եւ կարգավորվում է ինչ-որ փուլում, էդ դեպքում ինչ-որ բաներ նորից հետ կգան իրենց տեղերը, որոշակի սահմանափակումներ։

Էս փուլում ԲՀԿ-ն միանշանակ կողմ է քվեարկելու այս նախագծին, որովհետեւ դա դեռեւս, ես հիշում եմ, որ նախորդ գումարումից էր եկել, դուք հիշում եք էստեղ նաեւ ձեր հորդորը, որ որեւէ Հանրապետական պատգամավորի արդյունք չտվեց, որովհետեւ նրանք չգիտես ինչ նկատառումներով փորձեցին հետաձգել։ Էնպես որ, մենք, դեռեւս հավատարիմ մնալով նախորդ գումարման մոտեցումներին, կողմ ենք քվեարկելու։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Եվ այժմ՝ եզրափակիչ ելույթները: Եզրափակիչ ելույթի անհրաժեշտություն տեսնո՞ւմ եք: Համեցեք, ֆինանսների նախարարի տեղակալ Արմեն Հայրապետյան։

Ա.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Այնուամենայնիվ, փորձեմ անդրադառնալ մի քանի հարցի, մեկը՝ էդ վիճակագրության հետ կապված, որ պրն Թունյանը նշեց։ Այո, իրականում վիճակագրություն չկա, բայց փորձ է արվում մոտարկել տարբեր երկրների վիճակագրությունները եւ ունենալ որոշակի պատկեր։ Ես էդ առումով նշեմ, որ մենք ուսումնասիրել ենք, օրինակ՝ հիմնական, սենց ասեմ, հա՞, խաղացողներին, որոնք հարցերին պատասխանում են, թե որտեղից են իրենք տեղեկացվել, որ խաղացել են, որ մասնակցել են խաղային բիզնեսի, խաղային գործին մասնակցություն են ունեցել, 53%-ը կազմել է, որ գովազդի միջոցով են իրենք տեղեկացել, հատկապես՝ ո՞ր գովազդի՝ 51%-ը։

Այսինքն, ինքը շատ մեծ շեղում չի տա մեր երկրի համար, ըստ էության, բայց էն հիմնական մասսան, որ խաղում է, ինքը, բնականաբար, գովազդից է տեղեկանում եւ գովազդն ուղիղ համեմատական է խաղացողներին։ Այսինքն՝ ինչքան գովազդը շատ գովազդեն մեր կազմակերպիչները, էնքան խաղացողների թիվն ուղիղ համեմատական կսկսի շատ աճել, եւ սա շատ կարեւոր է էդ առումով, որպեսզի մենք էդ սահմանափակումը ճիշտ կիրառենք։

Երկրորդը. ես պրն Սիմոնյանի ներկայացրածի հետ կապված՝ ասեմ, որ ինքն ավելի ամբողջական կլիներ, եթե միասնական մի փաթեթի ներքո ներկայացվեր, որովհետեւ տարբեր սահմանափակումներ են ներկայացվում, եւ ստեղ կարեւոր է նաեւ էն կոնցեպտը, որը կառուցվում է, որովհետեւ հակառակ դեպքում՝ մի կողմից կառուցվելու է խաղային գործի մի կոնցեպտ, որը համադրելի չի լինելու գովազդային շուկային, եւ պրն Մելքումյանն էլ դրա մասին նշեց, ստեղ շատ կարեւոր է,էդ ամբողջական կոնցեպտի մեջ իրեն դիտարկել։

Եվ էս առումով շատ կարեւոր է, էլի, նորից նշում եմ, որ էն թիրախը, որը մենք ուզում ենք, որ էդ գովազդը հենց հասցեական իրեն հասնի, կարողանանք առանձնացնել, թե դա արդյո՞ք կայքի մեջ 20% տեղադրելով՝ մենք էդ խնդիրը լուծում ենք։ Նաեւ իրավակիրառական պրակտիկայի խնդիր կա, թե էդ 20%-ը ո՞նց ենք ֆիքսում՝ 20 ա՞, թե՞ 21 է՝ օրինակ։

Տուգանքների մասով էլ կա իրավակիրառական պրակտիկայի խնդիր, երբ ասում ենք՝ 100 հազար, բոլոր արգելված գովազդների համար տուգանքը սահմանված է հարյուրապատիկ, էստեղ՝ հազարապատիկ եւ հստակ չի, ասենք, համարժեքությունն ինչո՞ւմ է. եթե ծխախոտի գովազդ անի, կտուգանվի հարյուրապատիկ, էստեղ՝  հազարապատիկ։ Իդեալական տեխնիկայի առումով էլի խնդիրներ կան փաստաթղթում, որը Կառավարությունն իր եզրակացության մեջ նշել է։ Եվ էս առումով ես առաջարկում եմ... Եթե կարելի է, ասեմ, որ պնդում ենք Կառավարության ներկայացրած առաջարկությունները հաշվի առնելով գնալ առաջ, որը նաեւ պրն Սիմոնյանի կողմից ներկայացրած ամբողջի մի մասն է նաեւ տրամաբանության մեջ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տիկին Վարդանյան, եզրափակիչ ելույթի համար հրավիրում եմ ամբիոնի մոտ։

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ընդամենն ուզում եմ անդրադառնալ տիկին Կոստանյանի, ճիշտն ասած, դիտողությանը, որտեղ նա նշեց, որ գրեթե ոչ մի երկիր ապահովագրված չի նման բանից, որ կայքերում, այսինքն՝ Google-ի կամ մնացած որոնող կայքերի միջոցով մարդը կարող է գալ դրան։

Եվ եթե, տիկին Կոստանյան, դուք գիտեք ձեւը՝ ինչպե՞ս կարող է դա հարց լուծել, առաջարկում եմ առաջինից երկրորդ ընթերցման ընթացքում առաջարկությամբ հանդես գալ։ Ուրախ կլինենք առաջարկությունները լսել։ Շնորհակալություն, այսքանը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Եվ այժմ եզրափակիչ ելույթի համար՝ հիմնական զեկուցող Հրաչյա Հակոբյան։

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տիկին Կոստանյանը գնա՞ց... Հա, էստեղ եք, չէ՞, էլի ձեր ասածին անդրադառնամ, հա՞։ Դուք ասացիք, որ անզոր ենք, հա՞, դրսի կայքերի դեմ, ուղղակի մի բան ասեմ. այո, շատ տեղեր անզոր ենք այս հարցը կարգավորել, լուծել, բայց դա չի նշանակում, որ որտեղ մենք չենք կարող այս հարցը կարգավորել, ուրեմն պետք է որտեղ կարող ենք, էդտեղ էլ չկարգավորենք։ Եթե դրսի կայքում չենք կարող վերահսկել, կարող ենք  ներսում վերահսկել, եկեք ներսում վերահսկենք, կարծում եմ՝ ճիշտ մոտեցում է դա։

Կառավարության առաջարկը շատ խիստ է, եւ ես հորդորում եմ, քանի որ, գիտեք, սա փուլային լուծում է, ճիշտ եք ասում, պրն Մելքումյան, փուլերով ենք գնում առաջ, այսինքն՝ կարելի է միանշանակ հիմա դնել գիշերը 12:00-ից մինչեւ առավոտ ժամը 7:00, ինչպես Կառավարությունն է առաջարկում, բայց բավականին շատ վնասներ կկրեն կայքերը, լրատվամիջոցները, իսկ փուլային լուծման դեպքում մի օր կհասնենք նրան, որ ոչ թե 1200-ից 7:00 կլինի, այլ, առհասարակ, այդ ոլորտի գովազդն էլ միգուցե արգելվի։ Այսքանը, հորդորում եմ, խնդրում եմ պատեհ պահի կողմ քվեարկել։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցի քննարկումն ավարտեցինք։

Եվ այժմ, հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված, Կառավարության ներկայացուցիչների ուշադրությունն եմ հրավիրում, քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «Կառավարության կառուցվածքի եւ գործունեության մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող՝ արդարադատության նախարար Արտակ Զեյնալյան։ Համեցեք, պրն Զեյնալյան։

Ա.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգարժան նախագահություն, հարգելի խորհրդարան, հարգելի լսարան, ձեզ եմ ներկայացնում «Կառավարության կառուցվածքի եւ գործունեության մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի եւ հարակից օրենքների նախագծերի փոփոխությունները, որոնք մշակվել են առաջինից երկրորդ ընթերցում ընկած ժամանակահատվածում։

Մասնավորապես՝, բարձր տեխնոլոգիաների արդյունաբերության նախարարությունը վերանվանվել է բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարության։ Բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարության գործառույթները լրացվել է ռազմարդյունաբերության ոլորտում միջազգային համագործակցության գործառույթով՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ նախարարությունը զբաղվելու է ռազմարդյունաբերության համալիրի արդիականացմամբ, արտադրանքի ստեղծման եւ արտադրանքի շուկաներում եւ արտաքին շուկաներում դրանց վաճառքի խթանման հարցերով։

Նախկին խմբագրությամբ նախագծի համաձայն՝ սահմանվել է, որ վարչապետի որոշմամբ ոչ միայն Կառավարության նիստի մի մասը, այլեւ նիստն ամբողջությամբ կարող է անցկացվել դռնբաց, սակայն, ըստ ընդունված առաջարկի՝ այն ձեւակերպվում է հետեւյալ կերպ, համաձայն որի՝ «Կառավարության նիստերը դռնբաց են, բացառությամբ վարչապետի պատճառաբանված որոշմամբ նիստը կամ դրա մի մասը դռնփակ անցկացնելու դեպքերի»։

Սփյուռքի գործերի գլխավոր հանձնակատարի պաշտոնը նախատեսվել է որպես հայեցողական պաշտոն, եւ սահմանվել են որոշակի չափորոշիչներ՝ նշված պաշտոնում նշանակում կատարելու համար։ Նախագծի համաձայն՝ սփյուռքի գործերի գլխավոր հանձնակատարի պաշտոնը կարող է զբաղեցնել բարձրագույն կրթություն ունեցող, 25 տարին լրացած, հայերենին տիրապետող, ինչպես նաեւ՝ առնվազն երկու օտար լեզվի իմացությամբ անձը։

Ըստ էության, այսքանն է, որեւէ նոր բան չունեմ ավելացնելու այն հիմնավորումներին, որոնք ներկայացրել եմ առաջին ընթերցման ժամանակ։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Նախագծերի փաթեթի վերաբերյալ առաջարկներ են ներկայացրել «Իմ քայլը» եւ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունները։ Եթե առաջարկ ներկայացրած խմբակցությունները հարց ունեն, ապա կարող են հնչեցնել։

Հարցեր, կարծես թե, չկան երկու խմբակցություններից եւ, ըստ այդմ, կարող եք, պրն Զեյնալյան, զբաղեցնել ձեր տեղը։ Եվ հարակից զեկուցման համար հրավիրում եմ ամբիոնի մոտ պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Վահագն Հովակիմյանին։

Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, պետաիրավական հանձնաժողովում այս լրացումները եւս քննարկել ենք, բոլոր լրացումներին եւ, ըստ այդմ, նաեւ լրացումներով ամբողջական փաթեթին տրվել է դրական եզրակացություն։ Եվ կոչ եմ անում, ուղղակի, պատեհ պահի դնել քվեարկության եւ կողմ քվեարկել, որպեսզի Կառավարությունը սկսի էդ նոր կառուցվածքային փոփոխություններն իրականացնել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վերջացրեցի՞ք, պրն Հովակիմյան։

Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-Վերջացրեցի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Եվ, հարգելի պատգամավորներ, կարող եք հերթագրվել մտքերի փոխանակության համար։ Հերթագրում։ Հերթագրվել է 6 պատգամավոր։

Կարծում եմ՝ կարող ենք հիմա ընդմիջել նիստը, որովհետեւ 2 րոպե է մնում, եւ կհանդիպենք 12։00-ին։


Ժամը 12:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ, ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼՆԵՐ ԱԼԵՆ ՍԻՄՈՆՅԱՆԸ ԵՎ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, խնդրում ենք զբաղեցնել տեղերը։

Այսօր՝ մայիսի 7-ին, ԱԺ «Բաց դռներ» ծրագրի շրջանակներում ԱԺ են այցելել Գեղարքունիքի մարզի Սեւան քաղաքի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան թիվ 1 հիմնական դպրոցի աշակերտներն ու ուսուցիչները: Խնդրում եմ ողջունել։

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ունենք  հերթագրված վեց պատգամավորներ։

Թագուհի Ղազարյան, համեցեք կենտրոնական ամբիոնի մոտ։

Թ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարգարժան նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, նիստին հետեւող հարգելի քաղաքացիներ, ողջունում եմ բոլորիդ։

Մոտեցել եմ այս ամբիոնին՝ իմ կողմից, Կառավարության կողմից ներկայացված ծրագիրը, բայց, նախ եւ առաջ, մեր նախընտրական ծրագրում տեղ գտած դրույթներն իրականացնելուն ուղղված՝ Կառավարության կողմից տարվող աշխատանքին եւ քաղաքականությանն իմ դրական վերաբերմունքն արտահայտելու:

Երբ ժամանակին ես եւ թիմակիցներս քննարկում էինք «Իմ Քայլը» դաշինքի նախընտրական ծրագրի՝մշակույթի ոլորտին ուղղված քաղաքականությունը, մեր պատկերացումները համընկնում էին հենց այն քայլերի հետ, որոնք այսօր իրականացվում են գործնականում:

2018-ին Հայաստանում տեղի ունեցած քաղաքական իրողությունները լավ առիթ էին վերանայելու եւ վերաիմաստավորելու մշակութային քաղաքականությունը, որը հիմնված կլիներ հեղափոխության արժեքների վրա՝ միաժամանակ ապահովելով դրանց շարունակական կենսագործումը:

Ես համոզված եմ, որ ժողովրդավարացումը, ապակենտրոնացումն ինչպես այլ ինստիտուտների դեպքում, այնպես էլ մշակութային քաղաքականության մեջ, առավել եւս ժամանակակից արվեստում, որն առավել զգայուն է պետություններում տիրող քաղաքական իրավիճակների հանդեպ, եւս դրական փոփոխությունների են բերելու: Ավանդաբար մեկ կենտրոնից կառավարվող մշակութային քաղաքականությունն արվեստի մեջ խթանել է ավանդական ձեւերի եւ ժանրերի վերարտադրումը, որն էլ հետեւանք է եղել նորարարական արվեստի մարգինալացման: Ուստի, ես հավատացած եմ, որ այս նոր իրողությունների պայմաններում մեր մշակութային քաղաքականությունը պետք է միտված լինի ոչ միայն ավանդական արվեստային ձեւերը վերարտադրելուն, այլեւ նորարար եւ փորձարարական արվեստային ձեւեր խթանելուն, իսկ դրա լավագույն ճանապարհն արվեստի գործիչների ինքնավարությունը խթանելն է:

Եվ ուրեմն՝ մշակութային քաղաքականությունը պետք է ձգտի ապակենտրոնացման: Ապակենտրոնացում ասելով՝ պետք է հասկանալ թե՛ աշխարհագրական, թե՛ ինստիտուտների ինքնավարացման իմաստները:

Այսպիսի արդյունքների մենք, իհարկե, կարող ենք հասնել՝ մշակութային դերակատարներին քայլ առ քայլ ինքնավարություն եւ ինքնաբավություն տալու միջոցով: Եվ ահա առաջին քայլին Հայաստանի Հանրապետության Կառավարությունն այս պահին պատրաստ է:

Բայց չէ՞ որ մշակույթը միայն ժամանակակից արվեստի գործերը չեն, ավելին, եթե նույնիսկ դրան գումարենք մշակութային նյութական եւ ոչ նյութական մեր ամբողջ ժառանգությունը, դարձյալ չենք շրջագծի մշակույթի եզրերը: Մշակույթը մեր ամենօրյա հարաբերություններն են, մեր ինքնության դրսեւորումն է: Մշակույթը սնուցման աղբյուր է նաեւ բազմաթիվ ոչ արվեստային ոլորտների համար, եւ դրանք են նախ եւ առաջ կրթությունը, գիտությունը, մեդիան, տեղեկատվական տեխնոլոգիաները, տուրիզմը եւ այլն:

Ես կարող էի, իհարկե, երկար խոսել այն մասին, թե որքան էին, բացի զուտ տեխնիկականից, բովանդակային կրկնությունները մշակույթի եւ կրթության գերատեսչություններում: Այն մասին, որ գրադարաններին, երաժշտական դպրոցներին, գրականագիտական, մշակութաբանական, արվեստաբանական դրամաշնորհներին եւ այլ ոլորտներին վերաբերող գործառույթները կրկնվում էին երկու գերատեսչություններում, թե ինչպես էր, որ երկու մեծամասշտաբ՝ «Աբոնեմենտային» եւ «Քո արվեստը դպրոցում» ծրագրերն այս պահին գտնվում էին ընթացքի մեջ երկու գերատեսչությունների ենթակայության ներքո, եւ այնուամենայնիվ, ես պնդում եմ, որ հարցը ո՛չ միայն եւ ո՛չ այնքան այս գործառույթները սինխրոնիզացնելն է, որքան կոնցեպտուալ մոտեցումն այս ոլորտներին:

Ակնհայտ է, որ նախարարությունների առայժմ տեխնիկական միավորումն առաջին քայլն է միայն այն ճանապարհի, որը հանգեցնելու է մի կողմից՝ պետական ապարատի ճկունությանն այս ոլորտներում, մյուս կողմից՝ արվեստի ինքնավարացմանը եւ մշակութային ժողովրդավարացմանը:

Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի ոլորտում ունեցած միջազգային համաձայնագրերով մտահոգված իմ գործընկերներին ուզում եմ հիշեցնել, որ մենք պարտավորվածություն ունենք ոչ թե մշակույթի նախարարություն, այլ մշակութային քաղաքականություն մշակող գերատեսչություն ունենալ, որը բերված կառուցվածքի ծրագրով լինելու է Կրթության, գիտության, մշակույթի եւ սպորտի նախարարությունը: Այսինքն՝ ոչ մի աղետ տեղի չի ունեցել, հարգելիներս: Իսկ հայաստանյան մշակույթի մասին մահախոսականներ հնչեցնող իմ գործընկերներին ուզում եմ եւս մեկ անգամ հիշեցնել, որ Կառավարության կառուցվածքի այս փոփոխություններով մենք ընդամենը փոքրացնում ենք գերատեսչությունը երբեւէ իբրեւ գրաքննության մահակ գործածելու հավանականությունը, մեծացնում ենք մշակութային գործիչների անկախությունը, մշակութային կառույցների ինքնավարությունը եւ, վերջապես, մենք ամենեւին չենք լուծարում մշակույթը, առավել եւս, որ դա անելն առհասարակ անհնար է: Մենք ընդամենը մշակույթը դիտարկում ենք իբրեւ կրթության բաղադրիչ, իսկ կրթությունը՝ որպես մշակութային գործընթաց:

Եվս մեկ անգամ շնորհակալություն եմ հայտնում Կառավարության իմ գործընկերներին ոլորտային մեր այս տեսլականը կյանքի կոչելու ճանապարհին ներդրած եւ առավել եւս դեռեւս ներդրվելիք աշխատանքների համար: Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Գայանե Աբրահամյան։

Գ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Ներողություն։ Հարգարժան նախագահող, հարգարժան գործընկերներ, հարգարժան նախարար, սիրելի դպրոցականներ եւ հարգելի քաղաքացիներ, ես, թերեւս, առանձնապես ելույթի պատրաստ չէի եւ չէի պատրաստվում ելույթ ունենալ, բայց կանխատեսում եմ, որ իմ գործընկերները կրկին այստեղ բարձրացնելու են չարչրկված ուժային կառույցների՝ նախարարություն դառնալու հարցը։ Ուզում եմ որոշակիորեն կրկին պարզաբանումներ տալ մեր քաղաքացիներին, ովքեր գուցե, իսկապես, դեռեւս մտածում են, որ այս կառույցները պետք է դառնան նախարարություններ եւ դառնան նաեւ քաղաքական մարմիններ։

Կառավարության կառուցվածքի փոփոխության այս նախագծի շուրջ բազմաթիվ էին քննարկումները։ Դրանցից մեկը նաեւ իմ գործընկերը ներկայացրեց, բայց հիմնական մեղադրանքն ուժային կառույցների՝ նախարարություն դառնալն էր։ Եվ հենց ուզում եմ դրան վերադառնալ։

Ուժային կառույցներն անկախությունից ի վեր օգտագործվել են որպես քաղաքական հաջողության հասնելու հարթակ, եւ սա որեւէ մեկիս համար նորություն չէ։ Ունեցել ենք նախադեպեր եւ տեսել ենք, թե, ասենք, ոստիկանությունը կամ ԱԱԾ-ը քաղաքական մարմիններ դառնալով՝ ի՞նչ հետեւանքներ են ունենում, ի՞նչ հետեւանքների են հանգեցնում քաղաքական ընդհանուր միջավայրի վրա։

Հիշում ենք շատ լավ, թե ինչ ճանապարհ է անցել Սերժ Սարգսյանը՝ սկզբում լինելով Ազգային անվտանգության նախարար, հետո, 1996-ին՝ ներքին գործերի նախարար՝ իր վերահսկողության տակ միավորվելով երկու՝ ԱԱԾ-ը եւ ոստիկանությունը, իսկ հետո արդեն՝ պաշտպանության նախարար, վարչապետ, նախագահ։ Սա է եղել հիմնական տրամպլինը նաեւ այլ հետխորհրդային երկրների համար, եւ սա օրինաչափ է, քանի որ ժողովրդավարական ինստիտուտների չկայացած համակարգերում քաղաքական, կուսակցական միջավայրի բացակայության պարագայում ուժային կառույցները դառնում են այն հիմնական գործիքը՝ ոչ միայն մանիպուլացնելու ողջ քաղաքական դաշտը՝ ապահովելով նաեւ քաղաքական առաջխաղացում վարչական ռեսուրսի չարաշահմամբ կամ կիրառմամբ, նույն այդ ուժային կառույցներում կուտակած եւ ձեռք բերած տեղեկատվությունը որպես մահակ գործածելով եւ բազմաթիվ այլ միջոցներով։ Այս մասին մենք տեղյակ ենք, սա շատ լավ գիտենք եւ ունեցել ենք հստակ նախադեպեր։

Ուժային կառույցները քաղաքական մարմիններ դարձնելով՝ մենք նորից մտնելու ենք նախկին խեղաթյուրված քաղաքական միջավայրի վերաձեւման եւ  երկրի ղեկը վերցնելու համար որպես տրամպլին օգտագործելու հարմար հարթակ: Եթե սա է մեր ուզածը, քննարկենք, բայց վստահ եմ, որ որեւէ մեկը, այդ թվում՝ ընդդիմության մեր գործընկերները սա չեն ուզում։ Եվ Վրաստանն այդ սխալը թույլ տվեց տարիներ առաջ՝ կրկին դարձնելով ՆԳ նախարարություն, եւ վարչապետ Վանո Մերաբիշվիլին քրեական աշխարհից ազատվելուն զուգահեռ՝ երկիրը վերածեց ոստիկանապետության։ Մենք կրկին սա՞ ենք ուզում. իհարկե, ոչ։

Արդյո՞ք մենք ուզում ենք քաղաքական մարմին դարձնել այդ կառույցները եւ այնտեղ աճեցնել պետության մեջ պետություն, թե՞ մենք ուզում ենք, որ բացառապես դրանք լինեն վերահսկելի ԱԺ կողմից։ Եթե ուզում ենք, շաբաթներ առաջ տրվեց դրան առաջարկ, բայց այդ առաջարկին որեւէ արձագանք տեղի չունեցավ։ Սա նշանակում է, որ ինքնանպատակ է այդ նախարարություն դառնալու առաջարկը եւ անընդհատ շահարկումները, անընդհատ, եւ ոչ միայն այս դահլիճում են այդ շահարկումներն արվել, անընդհատ արվել են նաեւ ֆեյսբուքյան տարածքում, մամուլում եւ այլն։

Արվել է առաջարկ, եւ այդ առաջարկի ուղղությամբ մենք աշխատելու ենք։ Ոչինչ մեզ չի խանգարում փոխել «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքը, եւ հարց ու պատասխանի ժամանակ, որտեղ նշված է՝ Կառավարությունն է գալիս, ավելացնել նաեւ «առընթեր մարմիններ» բառերը: Ոչինչ չի խանգարում մեզ նաեւ գնալ անգամ ընդհուպ Սահմանադրության փոփոխության: Սա, իսկապես, կարեւոր հարց է, եւ այո, մենք բոլորս ենք շահագրգռված, որ այս ուժային կառույցները լինեն հաշվետու ԱԺ-ում, բայց ոչ նախարարության դառնալու ճանապարհով։ Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Անի Սամսոնյան։

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Հարգարժան նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, սիրելի դպրոցականներ, երբ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունը ներկայացրեց իր այլընտրանքային տարբերակը Կառավարության կառուցվածքի վերաբերյալ, մենք ընդամենը ցանկություն ունեինք մեր կշռադատված, բանականորեն կշռադատված մոտեցումներով եւ առաջարկներով ավելի լավը դարձնել ձեր՝ ինտուիցիայով գրված եւ մշակված փաթեթը։ Ինչեւէ։ Այս քննարկումներն իշխանության համար դարձան փորձություն երկու առումով։

Առաջինը ցույց տվեց, թե որքանով է իշխանությունը սկզբունքային իր դիրքորոշումներում եւ խոստումներում։ Շեշտում եմ՝ սկզբունքային, որովհետեւ դա չափվում  է իշխանության գալու ցանկության եւ իշխանության ղեկին լինելու տարբերությամբ։ Ակնհայտ է, որ մեկ տարի առաջ վարչապետի թեկնածու Նիկոլ Փաշինյանի կողմից այս ամբիոնից հնչեցված հետեւյալ խոսքերը, մեջբերում եմ. «Ես միանշանակ հանձնառու եմ համարում ինձ՝ այդ խնդիրը շտկելու եւ հավասարակշռված դարձնելու հարցում: Միանշանակ է, որ ոստիկանությունը եւ ԱԱԾ-ը պետք է փոխեն իրենց կարգավիճակը եւ դառնան նախարարություններ». մեջբերման ավարտ։

Ակնհայտ է, որ այս խոսքերն այսօր այլեւս չեն կարող լինել ակտուալ, որովհետեւ շարունակվում է ակտուալ մնալ դեռեւս մեկ անձի իշխանությունը Հայաստանում։

Դուք, հարգելի խորհրդարանական մեծամասնություն, որ իր մեջ կրում էր նաեւ անհասկանալի ընդդիմություն լինելու միֆը, հնարավորություն ունեիք ցույց տալ եւ ապացուցել եւ կյանքի կոչել այն բազում հայտարարությունները եթերներում, այս ամբիոնից, տարբեր հարթակներում, որ դուք պարզապես դակող խմբակցություն չեք։

Օրինակ՝ պրն Փաշինյանի մայիսմեկյան ելույթում կա նաեւ շատ հետաքրքիր մի բան, մեջբերում եմ. «Երբ որ ես ասում եմ, որ պետք է փակել այդ էջը, դա պետք է փակենք՝ ոչ միայն հույս ունենալով, որ գործող սուպերվարչապետն այդպիսի բան չի անի, այլ ստեղծել համապատասխան մեխանիզմներ, որ նույնիսկ ցանկության դեպքում հնարավոր չլինի այդպես վարվել». մեջբերման ավարտ։

Այս խոսքերը, կարելի է ասել, ինստիտուցիոնալ մոտեցման վեհ գաղափարներ են, որոնք պետք է իրականություն դառնային նաեւ ձեր պահանջով, հարգելի խորհրդարանականներ, բայց դուք ոչ միայն ի գիտություն ընդունեցիք, այլեւս այնքան սիրեցիք սուպերվարչապետական համակարգը, որ առավոտից երեկո ստիպված լծվել էիք դրա արդարացումներին, դրա գոյությունը փրկելու գործին, ինչը, հարգելի խորհրդարանականներ, առնվազն անարդար էր, անազնիվ էր ձեր կողմից մեր երիտասարդ խորհրդարանական հանրապետության նկատմամբ։ Ուժային կառույցների՝ խորհրդարանական վերահսկողության դաշտ չբերելու ձեր արդարացումները ձախողվեցին:

 Ձեր առաջարկները՝ այլ բան մտածելու, թե իբր՝ ԱԺ կանոնակարգում փոփոխություններ, լրացումներ կատարելու եւ այդպիսով խնդիրը լուծելու մանիպուլյացիոն փորձերը չեն մարսվել, տիկին Աբրահամյան։ Սահմանադրությունը հստակ որոշում է, թե ովքեր են խորհրդարանական վերահսկողության դաշտում՝ վարչապետ, փոխվարչապետներ եւ նախարարներ, մնացածն ինքնախաբեություն է։

Ես ցավում եմ, տիկին Աբրահամյան, որ ձեզ խաբել են, դուք փորձում եք խաբել ձեր ընտրողներին եւ մեզ, եւ ասում եք մեզ՝ դուք էլ խաբեք ձեր ընտրողներին։ Ոչ, այդպես չի լինում, տիկին Աբրահամյան։

Երկրորդ փորձությունը վերաբերում է ընդդիմության առաջարկների ընդունմանը, առհասարակ, իշխանության կողմից։ Ես ողջունում եմ ձեր նոր մշակույթը, բայց այն դեռ, կարծես, կաղում է, ձեր ինտուիցիան կարծես այս հարցում եւս լավ չի աշխատում, եւ գոնե մշակույթի եւ գյուղատնտեսության նախարարությունները պահպանելու առաջարկի մասով, հաստատ, ձեր ինտուիցիան շատ վատ է աշխատել։

Ամփոփելով՝ ասեմ, որ երկու փորձությունն էլ դուք չանցաք, դուք խորապես մտածելու բան ունեք, հարգելի իմ խորհրդարանական հանրապետության խորհրդարանական գործընկերներ սուպերվարչապետական համակարգում։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, հարգելի տիկին Սամսոնյան։

Այժմ՝ Նաիրա Զոհրաբյան։

Ն.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգարժան նախագահ, հարգելի գործընկերներ, դպրոցականներ, ի սկզբանե ասեմ, որ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությունն ինչպես առաջին ընթերցման ժամանակ, երկրորդ ընթերցման ժամանակ եւս դեմ է քվեարկելու բացառապես Կառավարության ինտուիցիայի եւ ներքին զգացողությունների վրա՝ խորհրդարանին ներկայացված, օպտիմալացման այս նախագծին։

Ես ինչո՞ւ որոշեցի խոսել երկրորդ անգամ, որպեսզի այս մեր ելույթները մնան որպես վավերագրություն, որովհետեւ սուպերնախարարությունների այս մոդելը տապալվելու է, միանշանակ, որպեսզի հետո մենք ձեզ հետ միասին ահա այս դպրոցականներին հաշվետվություն տանք, թե ինչո՞ւ ուզում էինք լավ, բայց ստացվեց, ինչպես միշտ։

Ես կրկին անգամ պիտի խոսեմ Մշակույթի նախարարության մասին եւ պիտի ասեմ, որ եթե մենք ունենք այսօր եզակի բրենդ, դա մեր մշակույթն է։ Եթե դուք մշակույթի նախարարությունը ձուլեիք, ասենք՝ միացնեիք զբոսաշրջության հետ եւ լիներ, օրինակ՝ մշակույթի եւ զբոսաշրջության նախարարություն, ես այդտեղ կտեսնեի լոգիկա, կտեսնեի տրամաբանություն։ Բայց այս սիմբիոզը՝ գիտություն, կրթություն, սպորտ, երիտասարդություն, մշակույթ, այստեղ չկա որեւէ տրամաբանություն: Մեր  պատմությունը ցույց է տվել, որ բոլոր սուպերնախարարությունները կա՛մ դառնում են, ինչպես նշեց տիկին Աբրահամյանը, պետություն՝ պետության մեջ, դառնում են մահակ, դառնում են առանձին սուպերդիկտատորական կառույցներ, ինչի ռեսուրսը մեր լիբերալ նոր իշխանությունը, կարծում եմ՝ չունի եւ նման ցանկություն չունի, կա՛մ ես չեմ հավատում մեր Կառավարությունում բոնապարտների գոյությանը, որոնք կարող են այդպիսի ունակություններ ունենալ՝ համակարգելու նման մոնստր կառույցներ։

Եվ նորից եմ ասում, եթե մենք ունեցել ենք վատ, տխուր հիշողություններ մշակույթի տարբեր նախարարներից, որոնք չեն հասկացել, թե ի՞նչ են անում այնտեղ։ Օրինակ՝ մի նախագիծ էին քննարկում՝ «Կինոյի մասին» օրենքը, ես եւ իմ գործընկերը նշեցինք, երբ ասացինք, որ այդ դեպքում, մեկն էլ կարող է վեր կենալ եւ ասել՝ եկեք թատերագետի օրը նշենք, ինչի՞ թատերագետի, երեւի ինձ նկատի ուներ, ես մասնագիտությամբ կինոքննադատ եմ, թատերագետ եմ, երբ մենք ասացինք՝ բայց կինոն հայտնագործություն է, դրանք նույնական չեն, հնչեց պատասխան՝ դե, այդ դեպքում, կա «Գյուտերի մասին» օրենքը։  Այսինքն՝ էս էն դեպքն է, որ ասում ես՝ «նո քոմենթ», եւ չգիտես՝ ի՞նչ պատասխանել։ Ասացին՝ դե, այդ դեպքում, ինչո՞ւ եք ուզում տոնացույցում նշենք, գյուտ է՝ «Գյուտերի մասին» օրենքը կա, կինոն էլ կանցնի որպես գյուտ՝ «Գյուտերի մասին» օրենքով։ Այսինքն՝ այդ վատ նախադեպերը, երբ մարդիկ չգիտեն՝ ի՞նչ են անում նստած Կառավարությունում, ի՞նչ են անում, չեն տիրապետում, տոտա՛լ չեն տիրապետում ոլորտին եւ հայտնվում են նման զավեշտալի, անհարմար իրավիճակների մեջ, դա չպիտի դառնա մոտիվացիա, դա չպիտի դառնա արգումենտ ահա այսպիսի սիմբիոզներ անելու համար։

Նորից եմ կրկնում, հատուկ ես այսօր վերցրեցի խոսքի իրավունք, որպեսզի մենք արձանագրենք, որ այդ սուպերնախարարությունները, միեւնույն է, չեն աշխատելու։ Չի կարող մշակույթը միանալ գիտությանը, գիտությունը՝ կրթությանը, կրթությունը՝ սպորտին, երիտասարդությանը, եւ մի Բոնապարտ գտնենք, որը կարողանա այդ ամենը քրիստոնեաբար կառավարել։ Այդպես չի՛ լինելու, Կառավարության կառուցվածքային այս փոփոխությունը, միանշանակ, տապալվելու է։ Ես ուզում եմ, որ մենք այս օրը, այս ժամը հիշենք, որպեսզի հետագայում այս դահլիճում ձեզ հետ միասին մեղավորներ չփնտրեք։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Զոհրաբյան։

Հաջորդ ելույթի իրավունքը՝ Արման Բաբաջանյան՝ «Լուսավոր Հայաստան»։ Խնդրեմ, պրն Բաբաջանյան։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, մի քանի ամիս շարունակ քննարկվող Կառավարության կառուցվածքի եւ գործունեության մասին» օրինագիծը, ըստ էության, պետք է լիներ նոր Հայաստանի, նոր իշխանության ամենահիմնարար բարեփոխումներից մեկը։

Նախորդ քննարկման ժամանակ մենք բոլորս համոզվեցինք, որ ամիսներ շարունակ այս ուղղությամբ Կառավարության ջանքը եղել է թերի, կիսատ, անպտուղ, առանց կարիքների գնահատման եւ հաշվարկների, բայց, ամենակարեւորը, զգացողությամբ եւ ինտուիցիայով։

Այստեղ չկա որեւէ մեկը, որ չի համաձայնի այն պնդման հետ, որ  գործող պետական ապարատն անարդյունավետ է, բազմաթիվ խնդիրներ կան կուտակված առանձին նախարարություններում եւ գերատեսչություններում, եւ պետք է գնալ վիրահատական լուծումների։ «Կառավարության կառուցվածքի մասին» օրինագծում, սակայն, մենք այդպես էլ չենք գտնում փոփոխությունների արդյունավետությունը հիմնավորող կամ փաստարկող որեւէ դրույթ։ Ընդհանրապես, առաջարկված նախագիծը չի պարունակում արդյունավետության գնահատման որեւէ չափորոշիչ, որը հնարավորություն կտար նախ՝ գնահատել, թե որքանով է անարդյունավետ Կառավարության գործող կառուցվածքը եւ ապա՝ արդյունավետության ի՞նչ չափորոշիչների պետք է համապատասխանի նոր կառուցվածքը։ Այդպիսի ցուցանիշներ, չափորոշիչներ, գործակիցներ ներկայացված օրինագծում, ուղղակի, այդպես էլ չկային եւ չկան։

Եվ ուրեմն, կասկածի տակ չդնելով մեր երկրի համար Կառավարության նոր կառուցվածքի անհրաժեշտությունը՝ միեւնույն ժամանակ պետք է գիտակցել, որ այն պետք է իրականացնել ոչ թե խնայողություններ կատարելու պոպուլիստական դրդապատճառներով, այլ գիտականորեն հիմնավորված հաշվարկներով ու արդյունավետության գնահատմամբ։

Ցանկացած կառուցվածք արդյունավետ կարող է լինել միայն այն դեպքում, երբ այն բարձրացնում է համակարգի արտադրողականությունը։ Այսինքն՝ մեր խնդիրը պետք է լինի Կառավարության այնպիսի կառուցվածքի ձեւավորումը, որը թույլ կտա հնարավորինս ցածր ծախսումներով, հնարավորինս մեծ հանրային արդյունք, բարիք ապահովել, ընդ որում՝ ցածր ծախսերը երբեք չպետք է լինեն գերնպատակ։ Հակառակը, նպատակը, գերնպատակը պետք է լինի հանրությանը հնարավորինս որակյալ ծառայությունների մատուցումն ու, որպես դրա հետեւանք, հանրության կենսագործունեության պայմանների բարելավումը։

Միաժամանակ, ցանկացած կառուցվածք պետք է համապատասխանի հաշվետվողականության ու թափանցիկության սկզբունքներին, որոնց մասին եւս հիշատակումներ այս Կառավարության ներկայացրած նախագծում գրեթե չկան։

Այսու՝ ներկա օպիտմալացման գործընթացը եւ այս նախագիծը չենք կարող բարեփոխում համարել նաեւ այն կարեւոր պատճառով, որ առանց երկրի զարգացման ռազմավարական ծրագրերի, առանց ոլորտային զարգացման ռազմավարական ծրագրերի, առանց այս բոլորից բխող ինստիտուտների ձեւավորման, հնարավոր չէ ստեղծել արդյունավետ կառավարման համակարգ։

Ի վերջո, ի՞նչ էր իրենից ներկայացնում նախկին պետական մեքենան, ինչո՞ւ ենք մենք այն քննադատում, որովհետեւ ղեկավարվում էր մասնագիտական, քաղաքական բացարձակ անսկզբունքայնության պայմաններում։ Մենք գործ ենք ունեցել մի համակարգի հետ, որը կասկածի տակ չի դրել վերեւից իջած որեւէ հանձնարարական։ Կառավարության կառուցվածքի այս նախագծով մենք շարունակում ենք մնալ եւ պաշտպանել նախկին հին ավանդույթները, ամբողջ համակարգը շարունակում ենք հենված պահել մեկ մարդու վրա։ Մենք չենք տեսնում սկզբունքային նաեւ ղեկավարներ, կառավարիչներ, նախարարներ, որոշում ընդունողներ, որոնց ունակություններն ու հմտություններն ուղղակի չեն հանդուրժի այսպիսի իրականություն։

Երիցս ճիշտ է վարչապետը, որ աղքատությունը մարդկանց գլխում է։ Այն, ինչ մենք հիմա քննարկում ենք՝ աղքատ է մտքով, աղքատ է տեսլականով, աղքատ է գիտելիքով։

Մենք առաջարկում էինք նորը, առաջարկում էինք ներառականը, առաջարկում էինք գիտելիքը, իսկ դուք ընտրում եք հինը, ընտրում եք սահմանափակն ու անկատարը, ընտրում եք մտքով, գիտելիքով ու տեսլականով խեղճը։

Քվեարկելով այս օրինագծի օգտին՝ դուք ընտրում եք հեշտն ու արդեն մի քանի անգամ ձախողվածը։ Վստահ եմ, որ այս կառուցվածքը մի քանի ամիս հետո ճաքեր է տալու, եւ մենք, անպայման, վերադառնալու ենք այս խոսակցությանը։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հաջորդ ելույթի համար՝ Աննա Կոստանյան՝ «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցություն։ Խնդրեմ։

Ա.ԿՈՍՏԱՆՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, հաշվի առնելով այն, որ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից ներկայացված Կառավարության կառուցվածքի այլընտրանքային տարբերակի առաջարկներից եւ ոչ մեկը չընդունվեց Կառավարության կողմից, այնուամենայնիվ, երեկ՝ մայիսի 6-ին դիմում-նամակ եմ հղել ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին՝ կոչ անելով՝ ուշադրությունը սեւեռել, հատկապես մշակույթի նախարարությունը որեւիցե այլ գերատեսչության չմիավորելու շատ կարեւոր հանգամանքի վրա, քանի որ աչքի առջեւ ունենք անցյալի բացասական փորձը, ըստ որի՝ ՀՀ մշակույթի նախարարության յուրաքանչյուր միացում բացասաբար է անդրադարձել մշակույթի ոլորտի գործունեության վրա։

Մշակութային քաղաքականությունը պետք է մշակվի եւ իրականացվի մեկ գերատեսչության, այլ ոչ թե միավորված կառույցի կողմից։

Նախագիծը եւ կից ներկայացված փաստաթղթերի փաթեթը կազմված է առանց հիմնավորումների եւ անհասկանալի է, թե ինչպիսի վերլուծությունների արդյունքում, ինչպիսի գործառույթների կրկնությունը բացառելու կամ օպտիմալացնելու անհրաժեշտությամբ է պայմանավորված կրթության, գիտության, սպորտի, երիտասարդության, մշակույթի բնագավառների միավորումը։

«Օպտիմալացում» բառն ինքնին նշանակում է ոչ թե վիրահատական միջամտություն եւ մեխանիկական միացում, այլ՝ առավել մեծ արդյունքի գրանցում, ինչը տվյալ պարագայում սուպերգերատեսչության կողմից իրականացնելու անարդյունավետ մեխանիզմ եմ համարում։

Ներկայումս նամակում ներկայացված առանձին կետերով փորձել եմ հիմնավորել, թե ինչո՞ւ են կրթության եւ գիտության, մշակույթի, սպորտի եւ երիտասարդության ռազմավարական նշանակություն ունեցող այս ոլորտները պետության կողմից ոլորտային քաղաքականության մշակման, դրա հասցեական ու նպատակային կենսագործման տեսանկյունից ներառվել մեկ եւ անարդյունավետ համարվում մեկ միասնական պետական կառավարման համակարգի մեջ։

Հիմնավորում 1. ոլորտներից յուրաքանչյուրը, հատկապես՝ կրթությունը, գիտությունը եւ մշակույթը, ունեն բացառիկ կարեւորություն իբրեւ առանձին կարգավորման տիրույթ եւ իբրեւ քաղաքականություն, ինչպես նաեւ ռազմավարություն։

Հիմնավորում 2. մշակույթը ՀՀ եւ ողջ հայության համար ունի բացառիկ կարեւորություն։ Մշակույթը մեր երկրի այցեքարտն է միջազգային ասպարեզներում պատշաճ ներկայանալու համար, եւ պետությունն այս առումով ունի բացառիկ կարեւոր ռազմավարական գործառույթ մի քանի հազարամյա հայկական մշակութային ժառանգությունը թե՛ հայրենիքում եւ նրա սահմաններից դուրս պահպանելու եւ հանրահռչակելու գործում։ Եվ պետությունը պարտավոր է ունենալ հստակ հայեցակարգ՝ մշակույթը երկրի տնտեսության եւ զբոսաշրջության հետ կապելու, ինչպես նաեւ այս առումով նպատակային պետական միասնական քաղաքականություն վարելու տեսանկյունից։

Բազմաթիվ վերոնշյալ հանգամանքներից ելնելով՝ բացառվում է մշակույթի նախարարության գործառույթների բնականոն գործընթացն ու նպատակների իրագործումը պետական որեւիցե այլ կառույցների կամ գերատեսչությունների հետ միավորման դեպքում։

Պետությունն ունի պարտավորություն նաեւ միջազգային կառույցների հանդեպ՝ իրականացնել մեկ միասնական եւ ընդհանուր ռազմավարություն։

Այո, մեր գործընկերը ՝ տիկին Թագուհին շեշտեց, որ այս առումով պարտադիր չի, որպեսզի լինի մեկ գերատեսչություն, որը հանդես կգա ռազմավարության մշակմամբ եւ ներկայացնելով երկրի մշակույթը։ Սակայն պետք է նշեմ, որ ռազմավարությունն իրականացնում է միայն ու միայն նախարարությունը եւ ոչ թե նախարարության կազմում ընդգրկված որեւիցե մարմին։

Հիմնավորում 3. ՀՀ ներկայումս՝ պայմանավորված Ադրբեջանի եւ Թուրքիայի հետ հարաբերությունների բնույթով, ավելի քան երբեք, գտնվում է հիբրիդային եւ տեղեկատվական պատերազմի մեջ, ինչում հատկապես ընդգծված է մշակութային պատերազմը, որն էլ արտահայտվում է հայ ժողովրդի մշակութային ժառանգության յուրացման տեսքով։

Այս ամենից զատ, շատ կարեւոր է հայկական մշակույթի հանրահռչակման հարցը՝ միջգերատեսչական, եւ՛ Հայաստանում, եւ՛ դրա սահմաններից դուրս, արդյունավետ գործակցության համատեքստում։

Հիմնավորում 6. Մշակույթի նախարարությունը, ի թիվս օրենսդրությամբ այլ գործառույթների, ապահովում է նաեւ միջազգային միջմշակութային համագործակցության իրավական փաստաթղթային բազան, նախարարության համապատասխան ստորաբաժանում է կազմում եւ նախարարի հաստատմանն է ներկայացնում միջազգային ցուցահանդեսների, ինչպես նաեւ համերգային եւ թատերական գործունեության անվանի անհատ կատարողների հյուրախաղերի իրավական հիմքերը, հրամանները եւ փաստաթղթերը։ Այս առումով, գերատեսչությունների միացումը մեծ ռիսկեր է պարունակում կառավարչական գործընթացների եւ փաստաթղթաշրջանառության էական ձգձգման, այդ ժամկետների խախտման եւ միջազգային մշակութային գործակցության խաթարման տեսանկյունից։

Պետական կառավարման համակարգի նման խոշորամասշտաբ փոփոխությունը եւ կառուցվածքի միավորումը գործնականում կարող են հանգեցնել կառավարչական ճգնաժամերի, պետական կառավարչական ապարատի բնականոն գործունեության էական խաթարմանը՝ դրանից բխող բոլոր հետեւանքներով։

Եվ վերջում. նախագիծը չի հիմնավորում ոչ մի կերպ ո՛չ նպատակ, ո՛չ արդիականություն, ո՛չ նախատեսող գործողություններ, ո՛չ ակնկալվող արդյունքներ, որոնք կարտահայտվեն թվերով։ Միավորման դեպքում առաջանալու է գերբեռնվածություն նախարարություն ղեկավար կազմի համար, ինչը կբերի անարդյունավետության, ...(չի հասկացվում)  անկման։

Ներողություն եմ խնդրում, վերջացնում եմ։

«Կառավարության կառուցվածքի մասին» այս նախագիծը նման է բժշկական բութ վիրաբուժական գործիքով պացիենտին վիրահատելու փորձի, որով ոչ թե կույր աղիքն ենք հեռացնում, այլ ամբողջ աղեստամոքսային համակարգը։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ելույթներն ավարտվեցին։

Հիմա «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության անունից ելույթ կունենա Էդմոն Մարուքյանը։ Խնդրեմ, պրն Մարուքյան։

Է.ՄԱՐՈՒՔՅԱՆ

-Հարգելի ԱԺ նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք Կառավարության կառուցվածքը երկրորդ ընթերցմամբ։ Ուղղակի, չգիտեմ, պետք է մի քանի արձագանք ունենամ։

Առաջինը. ապակենտրոնացման հետ կապված ելույթ լսեցի, որ այ, «Իմ քայլ»-ի խոստումներն իրականացվում են, եւ ապակենտրոնացում է տեղի ունենում, մինչդեռ մենք այստեղ խոսում ենք սուպերնախարարությունների մասին։

Ես զարմանում եմ, սիրելի գործընկեր, որ նման բան եք ասում։ Տեղի է ունենում կենտրոնացում, ապակենտրոնացում տեղի չի ունենում։ Եթե կուզեք, սուրճի շուրջ կարող ենք զրուցել սրա մասին։

Մյուսը. մյուս գործընկերը, էլի սիրելի, ասում է՝ բանը, այ, այդ չարչրկված ԱԱԾ-ի, ոստիկանության հարցն են հեսա քննարկելու, հեսա... Վաբշե չէինք ուզում բան ասել, բայց դուք ոնց որ պրովոկացիա արեցիք, ընդհանրապես, չէինք ուզում անդրադառնալ այդ ԱԱԾ-ին ու ոստիկանությանը։ Ուզում էինք այսօր խոսել գյուղնախարարության եւ մշակույթի նախարարությունը փակելու մասին, բայց դուք եկաք ու ասում եք՝ ԱԱԾ-ն եւ ոստիկանությունը, ու ես հիշեցի հեղափոխության առաջնորդի մայիսյան թեզիսները, երբ առաջնորդն այստեղից մայիսյան իր թեզիսներում ասաց, որ ԱԱԾ-ն եւ ոստիկանությունը պիտի դառնան նախարարություններ, հիմա այս դահլիճում ձեր կողմից դավաճանվում են մայիսյան թեզիսները: Հիմա ո՞նց հասկանանք, եւ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունը միայն ուժայինների վրա չի շեշտադրում արել։ Մենք գտնում ենք, որ երկիրը պետք է ունենա գյուղնախարարություն, որը ՀՆԱ-ի 16 տոկոսն է գեներացնում: Մշակույթի նախարարության մասին արդեն մի 4-5 հատ ելույթ ունեցան, էլ չեմ ուզում անդրադառնալ։

Նաեւ ձեր ելույթից ես տպավորություն ստացա, որ դուք մտավախություն ունեք, որ հնարավոր է՝ Սերժ Սարգսյանը նորից դառնա ԱԱԾ-ի պետ, հետո վերամիավորի ոստիկանությունը, դառնա ԱԱԾ-ի ոստիկանության պետ, հետո դառնա ՊՆ նախարար, հետո՝ վարչապետ, հետո՝ նախագահ, հետո՝ վարչապետ։

Ժողովուրդ ջան, էս ի՞նչ ենք խոսում ստեղ, էս ինչի՞ մասին են էս քննարկումները։ Ախր, էդ վտանգները հիմա ձեզ են սպառնում, Սերժ Սարգսյանն անվերադարձ գնացել է, Սերժ Սարգսյանով եկել եք ստեղ, ասում եք՝ Սերժ Սարգսյանն էն ժամանակ ԱԱԾ-ի ղեկավար է էղել, դրա համար դա պետք չի դարձնել նախարարություն, դա ի՞նչ ասելու բան է։ Ես ուզում եմ՝ գանք, ինչ-որ  լուրջ բան անենք, բայց ոնց որ չի ստացվում։

Նախ՝ ձեր խոստումները կատարեք։ Նիկոլ Փաշինյանը խոստում է տվել, ինչի՞ չեք կատարում Նիկոլ Փաշինյանի խոստումը, ասել է՝ ԱԱԾ-ն եւ ոստիկանությունը պետք է դառնան նախարարություններ։

Եվ մյուս բանը. հենց Դավիթ Սանասարյանի վրա քրեական գործ հարուցեցին, ձեր մի հատվածը՝ խորհրդարանական, արտախորհրդարանական եւ  քաղաքացիական հասարակության մեր գործընկերները սկսեցին պնդել, որ աաա՜, ԱԱԾ-ի քննչական մարմից վերցրեք էդ գործը, տվեք ՀՔԾ-ին։ Բա, որ մենք ասում էինք՝ ԱԱԾ-ն պետք է քննչական մարմին չունենա, պետք է գնա, միանա ընդհանուր քննչական մարմնին, էդ ինչի՞ մեկը չէր բան անում, թե՞ սպասում եք ձեր հորեղբոր տղու վրա գործ հարուցեն, նոր հիշեք, որ տենց բան կա: Էս ի՞նչ բան է, վարչապետը ո՞նց էր ասել՝ ախպերությունը տեղ չունի, բա էս ի՞նչ ախպերություն է։

ԱԱԾ-ն պիտի դառնա նախարարություն, պետք է չունենա քննչական մարմին, դա մեր մոտեցումն է, եւ պետք է լինի խորհրդարանական վերահսկողության ներքո։ Մենք կոսմետիկ բաներով չենք զբաղվելու։ Էդ, որ ասում եք, մենք բան ենք առաջարկել, չգիտեմ ինչ, եսիմ ինչ, լավ եք արել, որ առաջարկել եք, առաջարկը, երբ կառարկայանա, կքննարկենք։ Ձեր առաջարկը մի առաջարկ է, որն անիրագործելի է, որի մասին 67 անգամ ասացինք, մենք իրագործելի բան ենք առաջարկել։ Եթե ուզում եք խնդիրը թաղել՝ հանձնաժողովներ ստեղծելով, մենք ոչ մի հանձնաժողով, որը միտված է խնդիրներ թաղելուն, չենք միանալու, չենք լեգիտիմացնելու էդ ձեւի հանձնաժողովները։

«Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունը դեմ է էս կառուցվածքին, մենք գտնում ենք, որ էս կառուցվածքը շատ վատ հետեւանքներ է ունենալու եւ դրա հետեւանքներն օր օրի դուրս են գցելու։ Ավելին ասեմ, եթե սա պետք է արվեր, շուտ անեիք, գոնե էս մի 8 ամսվա մեջ արդեն պարզ կլիներ, թե էս ինչ վատ բան էղավ, ասենք, մի տարի է՝ մենք Կառավարության կառուցվածք ենք քննարկում։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Խնդրեմ, պրն Մարուքյան, միշտ համեցեք։ Շնորհակալություն։

Հաջորդ ելույթի համար՝ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության անունից ելույթ կունենա Միքայել Մելքումյանը։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, մենք մեր տեսակետները չենք փոխել, բայց այստեղ խնդիրն էն է, որ ոչ թե ես պետք է խոսեմ սուպերնախարարությունների մասին, այլ հակառակը, երկրորդ դիվիզիոնի նախարարություններ ենք ձեւավորում: Ստեղ զուտ միջազգային մենեջմենթի ստանդարտներին համապատասխանության խնդիր է։ Տեսեք ի՞նչ ենք մենք անում։ Նախ՝ պետք է նայել օրենքները. օրենքով ի՞նչ է ասված նախարարի եւ նախարարության մասին, դրա մասին մենք մոռանում ենք։ Շատ հստակ ասված է հետեւյալը. նախարարն ինքնուրույն մշակում եւ իրականացնում է քաղաքականությունը, թե ինչքանո՞վ է ինքնուրույն մշակում՝ մենք տեսանք տարբեր օրինագծերի ժամանակ, որ այնքան էլ ինքնուրույն չի մշակում, եւ Կառավարություն-ԱԺ հարաբերություններն այդքան էլ կապ չունեն դրա հետ, որ գալիս է, հանձնաժողովում ինչ-որ բան փոխվում է կամ չի փոխվում։

Հիմա մենք բերում, կենտրոնացնում ենք վեց-յոթ նախարարի ոլորտ, այդ նախարարը հըլա մեկ-երկու ոլորտից պետք է սովորի, թե ինչ է անում, ինքը պիտի վերցնի քաղաքական պատասխանատվություն։ Ախր, ո՞նց բացատրեմ, որ հասկանաք։ Չի՛ կարող ինքը վերցնել քաղաքական պատասխանատվություն, ինքնուրույն մշակել եւ իրականացնել այդ ոլորտի քաղաքականությունը, չի կարող, դա անհնար է՝ վեց-յոթ... Բա ինչի՞ համար են այդ դեպքում մշակված այդ մենեջմենթի սկզբունքները։ Նախ՝ փոխվարչապետների մասին ընդհանրապես չեմ խոսում, որ նրանք չունեն իրավական գործիքներ, այսինքն՝ եթե մենք, ասենք, դիմում ենք այս հարցով փոխվարչապետներին, կտեսնենք, որ որեւէ իրավասություն ինքը չունի, նույնիսկ հանձնարարական տալու իմպերատիվ չունի, որովհետեւ նախարարի վրա է դա։

Հիմա, եթե, ասենք, դրսից գալիս են ինվեստորներ, 6-7 ոլորտի նախարար նստած է, ինքը կարողանալո՞ւ է բանակցել էս ոլորտի շուրջը։ Ուրեմն, սկզբունքներ կան, որ խաթարված են, խախտված են, նորից եմ ասում, չի կարող վերցնել քաղաքական պատասխանատվություն։ Եթե ինքը վերցնում է, այդ դեպքում վարչապետի ֆունկցիան ո՞րն է։ Մենք կարող ենք ունենալ 4-5 նախարարություն, տեսեք, թե ինչ հետաքրքիր բան է. վարչապետը համակարգելու է արտաքին գործերի նախարարությունը, արդարադատությունը, պաշտպանությունը եւ այլն, տակը մնալու է, ասենք, առողջապահություն, սոցապ: Երկու փոխվարչապետ ինչի՞ համար ենք պահում, եթե տալիս ենք սուպերնախարարական ֆունկցիա, իմ կարծիքով, երկրորդ դիվիզիոնի ֆունկցիաներ, որովհետեւ այդ նախարարը դրա տակ, էդ պրոբլեմների տակ չի կարողանալու այդ պրոբլեմներից դուրս գալ, որովհետեւ չի տիրապետելու։ Ասենք, դուք ո՞նց եք, դրա համար էլ գալիս են նախարարի տեղակալներ ԱԺ հանձնաժողովներ, որոնք որեւէ քաղաքական պատասխանատվության ինստիտուտի չեն ենթարկվում։ Փոխնախարարից մենք քաղաքական պատասխան չենք լսելու, պիտի գնա, ճշտի նախարարի հետ, հետ գա, եւ նախարարն էլ չի տիրապետելու առայժմ, հըլա  մի 2-3 տարի, մենք սրանով հարցականի տակ ենք դնում այդ ամբողջ քաղաքական պատասխանատվության ինստիտուտը։ Նորից եմ ասում, պարզ, հասկանալի բացատրում եմ, նախարարը չի տիրապետում, դրա համար էլ չի գալիս հանձնաժողովներ, իր տեղակալներին է պատվիրակում, տեղակալները քաղաքական պատասխանատվության ինստիտուտ չունեն, եւ ստեղ նույնիսկ խախտված է հետեւյալ սկզբունքը։ Եթե մենք ուզում ենք ինչ-որ մի միջազգային սկզբունք դնենք, ասենք՝ տնտեսության իրական հատվածը տանում ենք Էկոնոմիկայի նախարարություն, ո՞ւր մնաց քաղաքաշինությունը, ո՞ւր մնաց ռազմարդյունաբերությունը, բա ռազմարդյունաբերությունն իրական սեկտոր չի՞, ո՞ւր մնացին ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաները։ Եվ հանկարծ, մենք նաեւ էն լոգիստիկ համակարգը, որ կա տարածքային կառավարման համակարգում՝ էներգետիկա, տրանսպորտ եւ այլն, ի՞նչ է անելու տարածքային կառավարման նախարարը։ Տարածքային կառավարման նախարարը զբաղվելու է էներգետիկայի հարցերո՞վ։ Էսօր էներգետիկան մեր միջազգային ամենակարեւորագույն ուղղություններից մեկն է, ո՞նց է զբաղվելու, դրա պատասխանը մենք ունե՞նք, թե՞ չունենք։

Այնպես որ, ամփոփելով իմ ելույթը, ես ուզում եմ ասել, որ որեւէ մասնագիտական հիմնավորման չի ենթարկվում։ Ես հանել էի, ժամանակ չունեմ, որ հարակից երկրներ՝ Վրաստան, Մոլդովա, Բելառուս, չգիտեմ, նույնիսկ Ադրբեջան, ամեն տեղ Գյուղատնտեսության նախարարությունը կա եւ այլ նախարարություն։ Դա պատահական չի։ Խնդիրը, դու կարող ես ունենալ գյուղնախարարություն՝ փոքր աշխատակազմով, բայց այդ քաղաքական ինստիտուտը պիտի գոյություն ունենա, որ պատասխանի եւ՛ դրսի, եւ՛ ներսի մարտահրավերներին։

«Բարգավաճ Հայաստանը» նորից վերահաստատում է, որ այս կառուցվածքն ամենեւին չի նպաստելու էն ծրագրերի իրականացմանը, որ մենք հեղափոխությունից հետո դնում ենք մեր երկրի, մեր ժողովրդի առջեւ։ Կարճ ժամանակ հետո հետ ենք գալու եւ տեսնենք, որ պրոբլեմներ ունենք, բայց արդեն հարցականի տակ դրած էն ինստիտուտների գոյությունը, որ Սահմանադրությամբ եւ օրենքներով պետք է կրեն էդ իմ ասած քաղաքական պատասխանատվությունը։

Մենք, հստակ, նորից դեմ ենք քվեարկելու։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ «Իմ քայլը» խմբակցության անունից ելույթ կունենամ ես։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Ուրեմն, Աշխատանքի, սոցիալական հարցերի, առողջական եւ հաճախորդների պաշտպանության նախարարություն՝ Ավստրիա։ Նման օրինակներ կարող եմ գտնել եւ բերել։ Սա գտա ելույթներից մեկի ժամանակ, երբ խոսվում էր, որ նման ուռճացված եւ կենտրոնացված նախարարությունների համեմատական էր բերվում, բայց մինչ այդ անդրադառնամ գործընկերներիս ասածներին։

Տիկին Զոհրաբյան, այո, ՀՀ-ում նապոլեոններ չկան, չկան նաեւ թագավորներ: Ես ձեզ վստահեցնում եմ՝ անկախ նրանից, թե ո՞վ կգա այստեղ, ելույթ կունենա, պրն Փաշինյանն ի՞նչ կասի, ինչպե՞ս ելույթ կունենա, նմանատիպ նախարարություններ կարող են ղեկավարել եւ ելույթ ունենալ Ալենը Սիմոնյան, Արայիկը Հարությունյան, Սուրենը Պապիկյան, նրանք բոլորն արհեստավարժ եւ լավ նախարարներ են, լավ մասնագետներ են։ Ես հասկանում եմ, ձեր փորձը նախկինում Հայաստանում իրականացված գործողությունների վրա է հիմնված, բայց եկեք դրա վրա չհենվենք, որովհետեւ նախկինում Հայաստանը ղեկավարվում էր այլ տրամաբանության մեջ, հիմա այլ տրամաբանության մեջ է ղեկավարվելու։

Ինչ վերաբերում է տիկին Սամսոնյանի արձագանքին, ընդամենը մի բանին անդրադառնամ՝ փորձություն անցնելուն։

Տիկին Սամսոնյան, ներեցեք, բայց ես վստահ եմ՝ այստեղ մարդ չկա, որ պետք է ձեզ մոտ փորձություն անցնի, մենք բոլորս փորձություն անցնում ենք ՀՀ քաղաքացիների մոտ, եւ այդ փորձությունը մենք շատ լավ ենք անցել, դուք դրա արդյունքները, ենթադրում եմ, որ գիտեք։

Ինչ վերաբերում է սուպերվարչապետությանը, կարող եմ հետեւյալն ասել. պրն Փաշինյանը մինչեւ ընտրվելը՝ ժողովրդի մոտ եղած իր վստահությունով արդեն իսկ սուպերվարչապետ էր։

Ինչ վերաբերում է օրենքին, մենք դրա մասին խոսել ենք։ Այդ օրենքը փոխվելու է սուպերվարչապետի ինստիտուտն այն տեսքով, որով քննադատվել է, այն տեսքով, որի մասին խոսվել է, չի մնալու, ես կրկնում եմ դա ձեզ այս ամբիոնից, ինչպես նաեւ դրա մասին խոսել է վարչապետը։

Եվ վերջում՝ այսպիսի մի ակնարկ։ Մենք առաջարկել ենք, մեր խմբակցությունն առաջարկել է օրենսդրական փոփոխություններ անել եւ, եթե դրա կարիքը կա, նույնիսկ սահմանադրական փոփոխություններ անել, հաշվետու դարձնել ԱԱԾ-ի ղեկավարին եւ ոստիկանության ղեկավարին ԱԺ համար։ Դուք այդ առաջարկը մերժել եք, հարգելի գործընկերներ, եւ ավելացնեմ՝ որեւիցե այլ առաջարկով այդ հարցը կարգավորելու համար հանդես չեք եկել։

Ավարտելով ելույթս, ուզում եմ ասել հետեւյալը. «Իմ քայլը» խմբակցությունը կողմ է քվեարկելու Կառավարության բերած այս օրենսդրական նախաձեռնությանը։ Կոչ եմ անում ձեզ՝ դուրս գալ հին տրամաբանությունից, չմտածել ու չհամեմատել ո՛չ ձեզ, ո՛չ մեզ նախկինում այս դահլիճում նստած որոշ մարդկանց հետ, չհամեմատել թե՛ գործելաոճը, թե՛ ցանկությունները։ Մեզանից որեւիցե մեկն այդ աթոռներին, այդ սուպերվարչապետներին կամ նախարարներին, կամ պատգմավորական աթոռներին կառչած չէ։ Մենք մեր անցած ճանապարհով եւ մեր այսօրվա գործունեությամբ դա բազմիցս ապացուցել ենք ու կապացուցենք ձեզ ապագայում նույնպես։ Շնորհակալություն։

Եզրափակիչ ելույթների ժամանակն է, հարգելի գործընկերներ։ Եզրափակիչ ելույթի համար կարիք տեսնո՞ւմ եք։

Սկզբից ձայնը տանք Վահագն Հովակիմյանին։ Խնդրեմ, պրն Հովակիմյան։

Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, հասկանո՞ւմ եք, ինտուիցիայի մասին է խոսվում, գործող Կառավարության կամ այս խորհրդարանի այս թեւում նստածների ինտուիցիայի մասին՝ անընդհատ. կասկածի տակ դնել այս թեւի ինտուիցիան, կարծում եմ՝ արդեն պատմական չարչրկված փորձ է,գոնե էս թեւի անձերին դուք լավ եք ճանաչում։ Եվ այն ժամանակ էլ, երբ ինտուիցիայի հարց կար, ի վերջո, տեսանք, թե ում ինտուիցիան ինչպես էր աշխատում։ Հիմա ձեր ինտուիցիայով՝ պիտի Կառավարությունը ձախողվի։ Չի ձախողվելու, էդ ձեր ինտուիցիան էլի ձեզ դավաճանելու է։ Այստեղ ամենակարեւոր հանգամանքը, որովհետեւ դուք անընդհատ շրջանցում եք, անընդհատ շրջանցում եք էն փաստը, որ Սահմանադրությամբ Կառավարությանը տրված է «Կառուցվածքի եւ գործունեության մասին» նախագիծ ներկայացնել, որովհետեւ դա Կառավարության այն գործիքակազմն է, որով Կառավարությունը պետք է իր ծրագիրն իրականացնի, Կառավարության ծրագիրն իրականացնելու համար է։ Եվ այստեղ, երբ Կառավարությունը ստացել է ծրագրի հավանությունը, ստացել է ընտրողի քվեն, ուրեմն, հաջողելու է։ Այ, այստեղ է գաղտնիքը, ու ձեր ինտուիցիան էլի, նորից ձեզ դավաճանելու է։

Հիմա, ասում ենք՝ գյուղատնտեսության նախարարություն չունենք։ Հասկանո՞ւմ եք, գյուղատնտեսության նախարարություն կարող ենք ունենալ, եւ այդ նախարարության ամբողջ գործառույթը լինի տուկի թել բաժանե՞լը։ Գյուղատնտեսության նախարարությունը կարող է լինել Էկոնոմիկայի նախարարության կազմում, բայց հսկայածավալ ծրագրեր իրականացվեն գյուղատնտեսության բնագավառում, որոնք հետո տնտեսության մեջ իրենց ազդեցությունը կունենան, կբերեն գյուղատնտեսության զարգացմանը։ Այսինքն՝ այստեղ կապ չունի, թե գյուղատնտեսության նախարարությունն առանձին, ասենք՝ այդ շենքի վրա գրված է գյուղատնտեսության նախարարությո՞ւն, թե՞ Էկոնոմիկայի նախարարություն, այստեղ, թե ի՞նչ ծրագիր է իրականացնելու Կառավարությունը։ Դրա համար է, որ Կառավարությունը հաստատ հաջողելու է, որովհետեւ իրականացնողները եկել են իրականացնելու, չեն եկել տուկի թել բաժանելու եւ հաջորդ անգամ խորհրդարանում նորից հայտնվելու։

Անընդհատ ասում ենք՝ ուժային կառույցները բերենք խորհրդարանական վերահսկողության։ Ժողովուրդ ջան, խորհրդարանական վերահսկողություն ուժային կառույցների վրա ամբողջությամբ կա։ Տարբերությունն ընդամենը կայանում է՝ ուժային կառույցները, կոնկրետ ոստիկանությունը, ԱԱԾ-ը Կառավարության  հարց ու պատասխանի ժամանակ մասնակցելու են, թե՞ ոչ։ Այսինքն՝ ամբողջ գործիքակազմը, որ կա, նախարարությունների ու վարչապետին ու ենթակա կառույցների տարբերությունը միայն դրանում է կայանում։ Ասվեց, որ դա էլ Սահմանադրությամբ կարգավորվող խնդիր է, էն դրույթների շարքում է, որը խորհրդարանը կարող է 2/3-ով այդ դրույթում փոփոխություն կատարել։ Այլ կերպ ասած՝ եթե մեր գերագույն, այսինքն՝ խորհրդարանական վերահսկողության գերագույն նպատակն ընդամենը բանավոր հարց տալն է, այն մնացած գործիքակազմը՝ հարցապնդումներ, լսումներ, քննարկումների հրավերներ եւ այլն… Այսինքն՝ այդ ամեն ինչը, եթե խորհրդարանական վերահսկողություն է... Իսկ ինչո՞ւ խորհրդարանական վերահսկողությունը պատկերացնում եք միայն բանավորով. որովհետեւ այդտեղ գործ պետք չի անել, այդտեղ կարելի է գալ, այդ միկրոֆոններից մեկով հարց տալ եւ համարել գործն արված, որովհետեւ խորհրդարանական վերահսկողության մնացած գործիքակազմն աշխատանք է պահանջում, նույն պատգամավորից, նույն խմբակցությունից աշխատանք է պահանջում, եռանդ է պահանջում։ Բայց եթե, ասենք, մենք մեր աշխատանքը պատկերացնում ենք, հասկանո՞ւմ եք, հարց տալով, հա, կարելի է դա էլ ապահովել, գոնե անգործ չզգաք ձեզ, հիմա ի՞նչ անենք, մեր գործընկերներն եք, հիմա հո անգործ չեք մնա, էդ հնարավորությունն էլ կունենաք։

Այնպես որ, համոզված եղեք, Կառավարությունը չի ձախողելու, հաստատ իրականացնելու է իր ծրագիրը, իրականացնելու է այն պարտավորությունները, որը ստանձնել է ՀՀ քաղաքացիների առաջ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Հովակիմյան։

Եզրափակիչ ելույթի համար՝ արդարադատության նախարար Արտակ Զեյնալյան։ Խնդրեմ, պրն Զեյնալյան։

Ա.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի խորհրդարան, ՀՀ Կառավարությունը «Իմ քայլը» դաշինքի գործադիր իշխանության մարմինն է, եւ այս նախագիծը՝ Կառավարության կառուցվածքը եւ նախարարությունների ցանկը, ներկայացվում է Կառավարության եւ «Իմ քայլ»-ի անունից։ Այո, Կառավարության կառուցվածքի բացառիկ լիազորությունը Կառավարությանն է։

Նախկին՝ առաջին ընթերցումից հետո հնչեցրած իմ եզրափակիչ ելույթում ես ներկայացրել եմ, որ նախարարությունների կողմից եւ Կառավարությանն առընթեր մարմինների կողմից ներկայացվել են մի քանի տասնյակ, երկու տասնյակից ավելի Կառավարության կառուցվածքի մոդելներ, նախագծեր։ Դրանք իրարից տարբերվել են, նույնությամբ չեն համընկել։ Եվ սա այն կոմպրոմիսային որոշումն է, որ ներկայացվում է ԱԺ։ Կարո՞ղ է լինել գյուղատնտեսության նախարարություն. իհարկե, կարող է լինել, կարող է լինել նաեւ անասնաբուծության նախարարություն՝ առանձին եւ բուսաբուծության՝ առանձին, կարող է լինել առանձին մշակույթի նախարար, առանձին՝ սպորտի նախարար, առանձին՝ երիտասարդության նախարար։

Մենք գիտենք, որ երկրներ կան, որտեղ կան ուղղակի, ասենք՝ պեղումների նախարար, երկրներ կան, որտեղ կա երջանկության նախարար։

Նաեւ խոսք գնաց նրա մասին, որ կարող ենք Պաշտպանության նախարարությունը բաժանել հարձակման եւ հակահարձակման նախարարության, եւ պաշտպանության նախարարության։ Սրանք բոլորը հենվում են համոզմունքի վրա։ Եվ այս համոզմունքը քաղաքական մեծամասնության համոզմունքն է։

Եվ նաեւ եղել է հետեւյալ նախագիծը, որ նախարարությունների թիվը լինի 7։

Բացասական երանգ է հաղորդվում սուպեր էպիտետին։ Դա բոլորովին այդպես չէ։ Նախարարներն անձամբ մշակում եւ իրականացնում են քաղաքականություն։ Դա ինչպե՞ս է դրսեւորվում՝ երբ նրանք ընդունում են քաղաքական որոշումներ, նրանք մշակում են եւ հաստատում են հրամաններ, որոնցով ընդունվում, հաստատվում են նորմատիվ դրույթներ։ Սա է քաղաքականությունը։ Իսկ երբ նախարարը Կառավարության կողմից ընդունված որոշումն է ներկայացնում ԱԺ-ում, ասենք, այս կամ այն օրինագիծը հավանության արժանացնելու վերաբերյալ, նա, բնականաբար, պետք է հանդես գա Կառավարության անունից, ո՛ղջ Կառավարության անունից, ընդ որում, իր ձայնը լուծվել է այդ Կառավարության որոշման մեջ՝ այս կամ այն ձեւով։

Վերահսկողության վերաբերյալ։ Խոսվեց, իմ գործընկերը դրա մասին խոսեց։ Եթե միայն հարց տալուն է վերաբերում խորհրդարանական վերահսկողությունը, այստեղ, իհարկե, թյուրիմացություն եղավ, այդպես ներկայացվեց, ուզում եմ բացատրել. ոչ, պատգամավորը շատ լայն լիազորություններ ունի՝ վերահսկողություն իրականացնելու գործադիր իշխանության նկատմամբ։ Խորհրդարանը շատ մեծ լիազորություններով է օժտված. լսումներ, հարցապնդումներ, հրավիրել խմբակցություն, հրավիրել հանձնաժողով, նաեւ վիճարկել գործադիր իշխանության մարմինների նորմատիվ իրավական ակտերը եւ՛ Սահմանադրական դատարանում, եւ՛ Վարչական դատարանում։ Այսօր պատգամավորն իր լիազորություններով, սուպերպատգամավոր է։ Եվ սա վատ էպիտետ չի, լավ էպիտետ է։ Եվ մենք մտածում ենք ընդլայնել նաեւ այս լիազորությունները, որպեսզի Սահմանադրական դատարան դիմելու հնարավորություն ունենա ոչ միայն ԱԺ պատգամավորների 1/5-ը, այլ խմբակցությունը՝ որպես ինստիտուտ։

Եվ մենք հաջողելու ենք։ Այս տարվա ընթացքում մենք ցույց ենք տվել, որ հասել ենք այնպիսի հաջողությունների, որն անկանխատեսելի էր, այնպիսի հաջողությունների, որը գուցե չի տրվում գիտական բացատրության, բայց մենք բոլորս դրան հասել ենք, բոլորով ենք դրան հասել, մեր ժողովուրդն է դրան հասել։ Առաջիկայում կներկայացվեն նաեւ այդպիսի հաշվետվություններ։

 Կառավարության ցանկացած կառուցվածք, այդ թվում՝ նաեւ մեր գործընկերների ներկայացրած, իր հիմքում չունի գիտական հետազոտություն, թեեւ մեղադրվում է, որ «Իմ քայլ»-ի կամ Կառավարության կառուցվածքը չունի հիմնավորում։ Սա համոզմունք է, քաղաքական համոզմունք է, որով մենք հանդես ենք գալիս, եւ սա հանգրվան է։ Շատ հավանական է, որ առաջիկայում լինեն էլի օպտիմալացումներ, եւ այնպիսի կրկնվող գործառույթներ, ինչպիսին, ասենք՝ Իրավաբանական վարչությունն է, ֆինասական ստորաբաժանումն է, տնտեսական ստորաբաժանումն է, կադրերի ստորաբաժանումն է, դրանք ուղղակի հանվեն։ Ես դրանց մասին խոսել եմ, նախարարությունները միաձուլվում են եւ քաղաքականությունն իրականացվելու է, այդ պետական գործառույթներն իրականացվելու են այս նախարարությունների կողմից։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պրն Զեյնալյան։ Անցնում ենք հաջորդ հարցին։

Հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք ԱԺ պատգամավոր Վարազդատ Կարապետյանի կողմից ներկայացված «ՀՀ հարկային օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցող՝ ԱԺ պատգամավոր Վարազդատ Կարապետյան։ Խնդրեմ, պրն Կարապետյան։

Վ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այս բուռն քաղաքական քննարկումից հետո պետք է մեղմ անցում կատարենք դեպի տավարաբուծությունը։ Իհարկե, շատ կտրուկ անցում է տոհմային տավարաբուծությանը, իհարկե, շատ կտրուկ անցում է լինելու, բայց լավ է, գոնե մեր աշակերտները կտեսնեն, որ ոչ միայն քաղաքական տենց բուռն զարգացումներ կան Հայաստանում, այլ նաեւ տնտեսության ճյուղերին վերաբերող որոշ առաջարկություններ։ Եվ ինչի՞ց է բխում այս առաջարկությունը։

Մեր ամենակարեւոր հարցը, թե ինչպիսի՞ գյուղատնտեսություն ենք մենք ուզում մեր երկրում տեսնել։ Բոլոր առաջարկությունները գյուղատնտեսության վերաբերյալ պետք է բխեն այս տեսիլքից։ Մեր պատկերացմամբ? Հայաստանը մաքուր սննդի երկիր պետք է դառնա, այսինքն՝ ցանկացած բան, սննդամթերք, որ կարտադրվի մեր երկրում,  պետք է լինի աշխարհի լավագույն ստանդարտները բավարարող։ Եվ մենք  մեկ քայլ էլ պետք է առաջ գնանք եւ ասենք, որ Հայաստանն աշխարհում հայտնի է տոհմաբուծությամբ, սերմնաբուծությամբ, եւ մենք կարողանում ենք ոչ միայն ուղիղ գյուղատնտեսական արտադրանք արտահանել, այլ արտահանել սերմացու, տոհմային անասուններ եւ այլն։ Այսինքն՝ մեր երկրի գյուղատնտեսության ապագան երկրի ջրերի եւ սննդի մաքրության մեջ է եւ այդ մաքրությամբ երաշխավորված սերմնացուի արտադրության, նոր տոհմերի արտադրության մեջ։

Եվ այս նախագիծը, որը ես ներկայացրել եմ, այդ տրամաբանությամբ է հիմնավորվում։ Մեր երկրում 2007-2015թթ. մոտավորապես 3 մլրդ դրամ ծախսելով՝ ներկրվել են 2500-ից մի քիչ  ավելի գլուխ տոհմային անասուններ։

Հիմա, մենք ի՞նչ իրավիճակ ունենք։ Ներկրումն ԱԱՀ-ից ազատված է, արտահանումը ԱԱՀ-ից ազատված է, բայց եթե տոհմային անասնաբուծությամբ ինչ-որ մի տնտեսություն զբաղվում է Հայաստանի տարածքում եւ անասուններն իրացնում է Հայաստանի տարածքում, այդ տնտեսությունը հարկվում է ԱԱՀ-ով։

Առաջարկության ամբողջ իմաստն այն է, որ Հայաստանի տարածքում աճեցված տոհմային անասունների իրացումը ՀՀ տարածքում ԱԱՀ-ից ազատվի, որպեսզի մեր տնտեսությունները հետաքրքրված լինեն տոհմային անասուններ արտադրել եւ իրացնել Հայաստանի տարածքում, որպեսզի մեր երկրի տարածքում մենք ունենանք մեր մաքրացեղ տեսակները եւ որպեսզի մեր երկրում անասնապահությունը զարգանա ոչ թե այն ձեւով, ինչպես հիմա, այլ ունենանք ավելի բարձր կաթնատվություն, ավելի բարձր մսատվություն եւ այլն։

Սրանք հիմնական հիմնավորումներն էին, եթե կունենաք հարցեր, ես հաճույքով կպատասխանեմ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։

Հարգելի գործընկերներ, հարցերի համար խնդրում եմ գրանցվել։

Գրանցվել է մեկ պատգամավոր՝ Սասուն Միքայելյան։ Խնդրեմ, պրն Միքայելյան։

Ս.ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Կարապետյան, տոհմային անասունների աճը, այսինքն՝ մեր, ցեղական, տոհմային անասունների. աճն ինչքանո՞վ է ճիշտ դրսից բերելով՝ անասուններն այստեղ ներմուծել եւ զարգացնել, պահել, քան թե մեր տոհմային անասունները մեր տարածքում, տարիների ընթացքում մեր ապուպապերի միշտ էլ անասուններ են պահել, եւ դրա առավելությունները, իմ կարծիքով, բնակլիմայական պայմաններից ելնելով՝ ավելի կարեւոր են, քան թե դրսից բերածը։ Ո՞նց եք դուք նայում դրան։

Վ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար, պրն Միքայելյան։ Իրականում հենց այս նախաձեռնությունն ուղված է մեր երկրի ներսում տավարաբուծության զարգացմանը։ Բոլորին հայտնի փաստ է, որ անասունների մթերատվությունը, կաթնատվությունը մոտավորապես 70%-ով պայմանավորված է պահքով եւ միայն 30%-ով՝ գեներով։ Այսինքն՝ մենք նորմալ պահքի դեպքում կովկասյան գորշ տեսակից նույնպես կարող ենք մինչեւ 4000 լիտր կաթ ստանալ, ուղղակի պետք է մեր տեղական սորտերը զարգացնենք։ Դա վերաբերում է ոչ միայն անասնապահությանը, այլ նաեւ բուսաբուծությանը։ Տարիներ շարունակ ներկրելով արտասահմանյան սորտեր՝ մենք մոռանում ենք մեր տեղական սորտերի մասին։ Եվ մենք հիմա նաեւ աշխատում ենք Ագրարային համալսարանի հետ, համապատասխան պայմանավորվածություն ունենք, որ իրենց կազմակերպությունները, հատկապես նպատակաուղղված, հայկական գենը պահպանելուն ուղղված միջոցառումներ իրականացնեն։

Ես ձեր մտահոգությունը կիսում եմ եւ կարծում եմ, որ այս նախաձեռնությունը կօժանդակի, որպեսզի մեր երկրի ներսում նույնպես տոհմաբուծությունը զարգանա։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, պրն Միքայելյան։ Խնդրեմ։

Ս.ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆ

-Դրա համար եմ ասում, էլի, տարիների ընթացքում միշտ ներկրել են դրսից բերած անասուններ, էստեղ ո՛չ արդյունք է տվել, ո՛չ էլ ինչ-որ կարողացել են զարգացնել։ Դրա համար պիտի գնան մեր տեղական «Չվի» ցե՞ղն է, ո՞րն է...

Վ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցեր չկան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարակից զեկուցող՝ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Արգիշտի Մեխակյան։ Խնդրեմ, պրն Մեխակյան։

Ա.ՄԵԽԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգարժան նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, մեզ լքեցին մեր երիտասարդները, ձեզ եմ ներկայացնում ԱԺ պատգամավոր Վարազդատ Կարապետյանի ներկայացրած օրենքի նախագիծը, որով առաջարկվում է ՀՀ հարկային օրենսգրքի ավելացված արժեքի հարկման օբյեկտը՝ 64-րդ հոդվածի 2-րդ մասը լրացնել նոր՝ 52-րդ կետով, որով կսահմանվի տոհմային խոշոր եղջերավոր կենդանիների օտարումը ՀՀ տարածքում ԱԱՀ-ից ազատելու մասին դրույթ։

Նախագիծը քննարկվել է տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովում եւ արժանացել է դրական եզրակացության, քանի որ նախագիծը միտված է լուծել հետեւյալ խնդիրները. նպաստել տոհմային անասնաբուծության զարգացմանը, նպաստել տոհմային փոքր եւ միջին տնտեսությունների զարգացմանը, ապահովել տոհմաբուծության զարգացման ծրագրի շարունակականությունը եւ արդյունավետությունը, նպաստել տավարի մսի եւ կաթի արտադրության ծավալների ավելացմանը եւ տոհմային կենդանիների տեսակարար կշռի ավելացմանը։

Կոչ եմ անում կողմ քվեարկել օրենքի նախագծին։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի պատգամավորներ, հարակից զեկուցողին հարցերով դիմելու համար խնդրում եմ գրանցվել։

Գրանցվել է երկու պատգամավոր՝ Վահե Հովհաննիսյան։ Խնդրեմ, պրն Հովհաննիսյան։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Մեխակյան, ուզում եմ հասկանալ՝ տնտեսական հանձնաժողովում քննարկման արդյունքում ԱԱՀ-ից ազատելու պարագայում, մոտավոր, տնտեսություններում ի՞նչ անասնագլխաքանակ է ավելանալու, հա՞, այս օրենքի ընդունումից հետո, մոտավոր կանխատեսում ունե՞ք։

Ա.ՄԵԽԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն, հարցի համար, պրն Հովհաննիսյան։

Ես ներկայացնեմ մի քանի տվյալներ գյուղատնտեսության նախարարության տվյալներից։

2018թ. հանրապետությունում ներկրվել է 853 գլուխ խոշոր եղջերավոր կենդանի, որից 214-ն օգտագործվել է հետագա բուծման նպատակով, մնացածն իրացվել է, ինչպես նաեւ արտահանվել է 3122 գլուխ խոշոր եղջերավոր անասուն, որից 83 գլուխը՝ տոհմային։

Մենք ներկայացված թվերից հասկանում ենք, որ դրանք բավականին փոքր թվեր են, եւ նախագիծը միտված կլինի այս ցեղատեսակների տեսակարար կշիռն ավելացնելուն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Արձագանքո՞ւմ եք։ Շնորհակալություն։

Հաջորդ հարցը՝ Սերգեյ Ատոմյան, խնդրեմ։

Ս.ԱՏՈՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Մեխակյան, ես ուզում էի հասկանալ՝ ՀՀ-ում մենք ազատում ենք ԱԱՀ-ից տոհմային անասունների առք ու վաճառքը, բայց որեւէ ձեւով փաստաթղթավորվո՞ւմ են տվյալ տոհմային անասունները, եթե մեկը մյուսին վաճառում է։

Իմ տեղեկություններով՝ չգիտեմ, կազմակերպությունները, եթե վաճառում են, փաստաթղթավորվում է, բայց եթե հասարակ գյուղացին մեկից գնում է տոհմային անասուն կամ սովորական անասուն, որեւէ ձեւով չի փաստաթղթավորվում դա։ Դա էի ուզում հասկանալ, եթե տեղեկություններ ունեք։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԵԽԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Մենք ունենք տեղեկություններ այն մասին, որ դեռեւս 2005թ. ընդունվել է «Տոհմային անասնաբուծության մասին» օրենք, որով սահմանվում են «տոհմային կենդանի», «տոհմային կենդանիների պետական գրանցում», «կենդանիների պետական տոհմային գիրք», «գյուղատնտեսական կենդանիների պետական տոհմային գիրք» հասկացությունները, որոնք գույքագրում են այդ կենդանիները, հետեւաբար, օտարումը կարծում եմ՝ խնդիր չի առաջացնելու։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։

Շնորհակալություն, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարակից զեկուցող՝ ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարի պարտականությունները կատարող Գառնիկ Պետրոսյան։ Խնդրեմ՝ պրն Պետրոսյան։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-ԱԺ հարգարժան փոխնախագահներ, հարգելի խորհրդարան, ԱԺ պատգամավոր պրն Վարազդատ Կարապետյանի օրենսդրական նախաձեռնության կարգով ներկայացված «ՀՀ հարկային օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը սահմանված կարգով քննարկվել է ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարությունում եւ նաեւ ներկայացվել շահագրգիռ գերատեսչություններին՝ կարծիքի։ Այդ կապակցությամբ հարցը ներկայացվել է Կառավարության հաստատմանը։ Առաջարկության վերաբերյալ եղել են որոշ դիտողություններ։ Եվ պետք է նշեմ, որ ֆինանսական ոլորտի պատասխանատու գերատեսչությունների պնդմամբ որոշումն ընդունվել է հետեւյալ խմբագրությամբ։ Ուղղակի առաջարկություն է ներկայացվել  ավելացված արժեքի ազատման արտոնությունը սահմանել միայն ՀՀ-ում աճեցված տոհմային կենդանի խոշոր եղջերավոր անասունների օտարման գործարքների մասով, եթե դրանք օտարվում են անհատ ձեռնարկատեր չհամարվող ֆիզիկական անձանց։

Այստեղ հիմնավորումը եղել է այն, որ հենց նշված օրենսգրքով մի շարք արտոնություններ են սահմանվել գյուղատնտեսության ոլորտի տնտեսվարողների նկատմամբ, նաեւ անասնաբուծության ոլորտի տնտեսվարողների համար։ Բացի այդ, պետք է նշեմ, որ վերջին 2-3 ամիսների ընթացքում գյուղատնտեսության նախարարությունում մշակվել են մի շարք ծրագրեր, որոնք արդեն հաստատվել են ՀՀ Կառավարության կողմից, որոնք գյուղատնտեսության տարբեր ոլորտներում բավականաչափ լուրջ արտոնություններ են սահմանում մեր տնտեսվարողների համար, այդ թվում նաեւ անասնաբուծությամբ զբաղվող մեր տնտեսվարողների համար։

Մասնավորապես, ես ուզում եմ նշել տոհմային տավարաբուծության զարգացման ծրագիրը, որը լայն հնարավորություն է տալիս օգտվել այդ ծրագրից։ Այսօրվա դրությամբ արդեն շուրջ 382 հայտ է ներկայացվել այս ծրագրից օգտվելու, որը 2%-ով վարկային միջոցներ է տրամադրում տոհմային կենդանիների ձեռքբերման համար 5 տարի մարման ժամկետով, ընդ որում՝ 1 տարի արտոնյալ պայմաններով, իսկ կոլտնտեսությունների եւ սոցիալական աջակցություն ստացող հանրապետության 37 սահմանամերձ համայնքների գյուղացիական տնտեսությունների համար զրոյական տոկոսադրույքով վարկային միջոցներ են տրամադրվում։

Շատ կարեւոր նախաձեռնություն է նաեւ, այսպես կոչված «Խելացի ֆերմաներ» ծրագրի ներդրումը։ Այդ կապակցությամբ այս կարճ ժամանակահատվածում արդեն ներկայացվել են 97 հայտեր, որը նույնպես շատ լուրջ արտոնություններ է սահմանում, երբ կատարված ներդրումների 50%-ը կանխիկ հետ է վերադարձվում տնտեսվարողներին։

Այնպես որ, իրականում այս ուղղությամբ պետությունը, Կառավարությունը բավականին լուրջ քայլերի է գնում եւ բավականին լուրջ աջակցություններ է ցուցաբերում։ Իհարկե, ես հակված չեմ կարծել, որ այս աջակցությունները կամ այս քայլերը բավարար են՝ կարճ ժամանակում գյուղատնտեսության ոլորտում շատ մեծ փոփոխություններ ունենալու համար։ Գյուղատնտեսության ոլորտը ներդրումների հսկայական կարիք ունի, պահանջ ունի։ Կարծում եմ՝ ըստ հնարավորության, պետությունը շարունակաբար իր աջակցությունը կցուցաբերի գյուղատնտեսության ոլորտի զարգացմանը։

Բավականաչափ լուրջ միջոցներ են հատկացվել այգեգործության զարգացման, խաղողագործության, ինտենսիվ պտղատու այգիների, կաթիլային ոռոգման համակարգերի ներդրման, կարկտապաշտպան ցանցերի տեղակայման եւ նաեւ ցածր տոկոսադրույքով՝ 5%-ով մինչեւ 5 տարի ժամկետով մատչելի վարկերի տրամադրման ուղղությամբ, որը 3-10 մլն էր նախկինում, հիմա այս տարի եւս 5 մլն-ով շեմն ավելացվել է, եւ բազմաթիվ այլ ծրագրեր, որոնք, ընդհանուր առմամբ, կնպաստեն ինչպես գյուղատնտեսության, այդ թվում՝ մասնավորապես, անասնաբուծության զարգացման խնդիրներին։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարակից զեկուցողին հարցեր ուղղելու համար՝ հերթագրում։

Հերթագրվել է վեց պատգամավոր՝ Հովիկ Աղազարյան։

Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Երկու հարց ունեմ։ Մեկը՝ հիմնական զեկուցողը նշեց, որ վերջին ժամանակներս, վերջին տարիներին մոտավորապես, 3 մլրդ դրամ է ծախսվել էդ բնագավառում։ Որպես ոլորտի պատասխանատու՝ ձեզ եմ ուղղում այդ հարցը. ինչքանո՞վ է դա արդյունավետ եղել, կա՞ն ինչ-որ գնահատականներ՝ դրա հետ կապված։

Եվ երկրորդը. երբ մենք ուզում ենք մեր հայրենիքում ուժեղացնել այդ ոլորտը, այդպիսի տոհմային ցեղեր բերել եւ զարգացնել, մենք ունե՞նք նման տոհմային ցեղերի համար համապատասխան կերային բազա ապահովելու հնարավորություն, թե՞ այդ կերային բազան էլ պիտի էլի դրսից բերենք։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շատ լավ։ Ուրեմն, ծրագրին, որի մասին դուք նշեցիք, հանրապետությունում սկիզբ է դրվել դեռեւս 2017թ.։ Ցավոք, պետք է նշել, որ ինչպես շատ ու շատ ծրագրեր, այս ծրագիրը նույնպես չի ապահովել բարձր արդյունավետություն։ Շատ հաճախ եղել են, ուրեմն, դեպքեր, երբ ներկրված կենդանիները պարզապես չեն բավարարել որոշակի ներկայացված պահանջները կամ ընտրության կատարման հարցում որոշակի բացթողումներ են եղել։ Շատ դեպքերում այդ կենդանիներն ուղղակի անկման են ենթարկվել եւ բարձր արդյունավետություն չեն կարողացել ապահովել։ Այդ կապակցությամբ բազմաթիվ գործեր են հարուցվել, հիմա քննություններ են տարվում։ Ես չեմ ուզում դրան անդրադառնա, միանշանակ, ուղղակի ուզում եմ ընդգծել, որ այդ հսկայական միջոցները ծախսելու արդյունքում մենք այսօր ընդամենը շուրջ 3 հազար գլուխ տոհմային կենդանի ունենք հանրապետությունում։ Սա արդեն խոսում է ամեն ինչի մասին։

Մյուս խնդիրը, որ դուք բարձրացնում եք. իրականում տոհմաբուծության զարգացման ուղղությամբ մենք շատ լուրջ անելիքներ ունենք։ Գաղտնիք չէ, որ այսօր մեր կենդանիների մթերատվությունը չափազանց ցածր է։ Միջին հաշվով այսօր մեկ կովից գնահատվում է շուրջ 2200 կգ կաթ, որը երբ համեմատում ենք, այսպես, միջին եվրոպական երկրների հետ, 3-4 անգամ առնվազն ավելի ցածր է, քան այդ երկրներում։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Սպասեք, խնդրում եմ։ Թույլ տվեք արձագանքի պատգամավորը, հետո կխոսեք։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Հա, ներողություն։

Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Հա, շնորհակալություն։ Փաստորեն, տիրապետում եք հարցին, կներեք, իհարկե, այդպիսի գնահատականի համար։ Բայց բոլոր դեպքերում պետք է, իսկապես, հաշվարկ արվի, էլի։ Հիմա, մենք Հոլանդիայից բերենք խոշոր եղջերավոր անասուն, Ռուսաստանից բերենք խտացված կեր, տանք նրանց, որ զարգացնենք, էդ ինչքա՞ն արդյունք կտա։ Անենք, մտածենք, հետո նոր էդ բաներն իրականացնենք։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շատ լավ, շնորհակալություն։ Ուրեմն, անկասկած, հենց այս օրենսդրական նախաձեռնությունը, որ կար, պրն պատգամավորը շատ տեղին նշեց, որ տեղում այ, տոհմային խոշոր եղջերավոր կենդանիների, տոհմաբուծության զարգացումը միանշանակ, լավագույն միջոցներից մեկը կարող է լինել, բայց ոչ միակը, կարծում եմ։ Ինչո՞ւ. որովհետեւ կենդանիները մի քանի տարվա ընթացքում արդեն ադապտացվում են մեր բնակլիմայական պայմաններին, եւ արդյունքը շատ ավելի բարձր է։ Բայց, միանշանակ, նաեւ կարեւոր է դրսից, անպայման, ներկրումների կատարումը։

Տեսեք, այդ անկումները, որոնց մասին մենք նշում ենք, դա գիտելիքի պակասի արդյունքում է եղել։ Մարդիկ, ուղղակի  լսելով, որ տվյալ կովը, տվյալ ցեղատեսակը տալիս է 40-45 կգ կաթ օրվա ընթացքում, դա ուղղակի հրապուրում է, եւ պատրաստ չլինելով, չունենալով համապատասխան գոմային պայմաններ, անասնակերի բավարար պաշար, մտածում են, որ այդ բարձր ցեղատեսակի կենդանիները պետք է դուրս բերվեն արոտ, եւ մեր այս լեռնային ռելիեֆի պայմաններում, իհարկե, նման բան չի կարող տեղի ունենալ։ Դրանք ստացիոնար պահվածքի կենդանիներ են, որոնց պետք է խիստ պայմանավորված կերակրել։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Պետրոսյան, ես ներողություն եմ խնդրում, հետեւեք ժամանակին, սպառվել է։

Հաջորդ հարցի համար՝ Սոֆիա Հովսեփյան։

Ս.ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Քանի որ ձեր հարակից զեկուցումը բավականին ծավալուն էր, առիթ տվեց ինձ այս հարցը տալ։

Տեսեք, խոսում եք տոհմային տնտեսություններ ստեղծելու, խելացի անասնագոմեր ստեղծելու մասին։ Պետությունը, Կառավարությունն այդ հնարավորությունը տալիս է, գումար է ավելացվել այդ առիթով եւ այլն, եւ այլն։

Հարցս հետեւյալն է՝ ովքե՞ր են օգտվելու դրանից, քանի որ շատ լավ բան է, շատ ճիշտ ծրագիր է, սակայն հնարավորությունը գյուղատնտեսներին գրեթե զրո է, որովհետեւ որեւէ մեկը չունի այն գրավը, որը պահանջվում է այդ գումարի եւ անասնագոմի ստեղծման համար։ Չափազանց մեծ գրավներ են պահանջվում գյուղաբնակից՝ Երեւան քաղաքում գրավ ունենալու հնարավորություն, կամ, եթե սա արվում է կրկին խոշորներին առավել, քան խոշորացնելու համար, ապա պետք է վերանայվի։ Միայն գեղեցիկ չասենք, այլ իրականում գեղեցիկ գործենք։ Ես կուզեմ այս հարցով ինձ տաք պատասխան, թե ովքեր են օգտվելու դրանից։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես որոշ առումով համաձայն եմ ձեր հարցադրմանը։ Բնականաբար, պետք է գյուղացին կամ գյուղացիական տնտեսությունը, կամ ֆերմերը, եթե կարելի է այսպես ասել, որոշակի հնարավորություններ ունենա եւ որոշակի քայլեր արդեն իսկ ձեռնարկած լինի, որպեսզի հնարավոր լինի նրա այդ, այսպես կոչված, բիզնեսը, զարգացնելու հնարավորություն ապահովել։ Իսկ նրանք, որոնք ընդհանրապես արդյունավետ չեն տնտեսվարել, տարբեր ժամանակներում վարկեր են վերցրել եւ ոչ նպատակային են օգտագործել, շատ դեպքերում արդյունքի չեն հասել։ Բայց հիմա ես փաստացի, ուղղակի, օրինակն եմ ուզում նշել. միայն տոհմային տավարաբուծության ծրագրի վերաբերյալ, ես նշեցի, այս պահի դրությամբ 387 հայտ է ներկայացվել։ Սա ընդամենը, մոտավորապես, 1-1,5 ամիս է, ինչ գործողության մեջ է մտել այս ծրագիրը, եւ, այսպես կոչված, խելացի ֆերմաների համար արդեն 97 տնտեսվարողներ հայտ են ներկայացրել։ Համոզված եմ, որ այս թիվը կկրկնապատկվի եւ կեռապատկվի, իսկ կարծում եմ՝ թվերն այս կարճ ժամանակահատվածի համար, համենայն դեպս, խոսում են։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքեք։

Ս.ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

-Իրականում թվերը շատ մեծ են, այո, եւ դեռ կմեծանան, բայց թե իրենցից քանի՞սը կկարողանան օգտվել. ինչո՞ւ. որովհետեւ հայտ ներկայացնել՝ դեռ չի նշանակում՝ այդ հայտը բավարարվել։  Ես վստահ եմ, որ ներկայացված հայտերի 1%-ից ավելին չի բավարարվելու, որովհետեւ երբ ֆինանսավորման ժամանակը եկավ եւ պահանջվեց գյուղատնտեսից գրավ դնել, այն էլ՝ Երեւան քաղաքում, այ, այստեղ շատ բարդ խնդիրների առաջ կկանգնենք։ Այսինքն՝ գյուղացին իմացել է, որ կա այդ հնարավորությունը, դիմել է, բայց հաջորդող քայլերը բերելու են փակուղիների։ Սա պետք է հենց հիմա, հարցը մինչեւ ֆինանսավորելը լուծվի, հետո նոր գյուղացիներին գեղեցիկ կոչերով հորդորենք։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Գիտեք, գաղտնիք չէ, որ ամբողջ այս անցյալ տարիների ընթացքում շատ գյուղացիական տնտեսություններ վարկերից օգտվել էին, իհարկե, այդ վարկերի տոկոսադրույքները բավականին բարձր էին եւ միլիարդների հասնող պարտքեր էին կուտակել, եւ գումարած դրան՝ հսկայական տույժեր եւ տուգանքներ։ Հավանաբար, հիշում եք, որ նոր ձեւավորված Կառավարության հենց առաջին իսկ քայլերից մեկը դա եղավ՝ դիմելով Կենտրոնական բանկին, համապատասխան բանկային կազմակերպություններին, ուղղակի ներել այդ տույժ եւ տուգանքները, դրանք միլիարդների են հասնում։

Հիմա, որպեսզի այդ նույն իրավիճակն էլի չստեղծվի եւ, բնականաբար, այդ վարկերի տրամադրման ամբողջ ռիսկը վարկային կազմակերպություններինն է, բնականաբար, Կառավարությունը որեւէ պատասխանատվություն այս կապակցությամբ չի ստանձնում, հետեւաբար տալ վարկերը ոչ վճարունակ, ոչ վարկունակ գյուղացիական տնտեսություններին՝ չիմանալով դրա վերադարձն ինչպես է ապահովվելու, իհարկե, խնդրահարույց է։ Միգուցե կա լրացուցիչ քննարկման անհրաժեշտություն, միգուցե կա ուրիշ ինչ-որ ճանապարհներ գտնելու անհրաժեշտություն, ես դա չեմ կարող ժխտել։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար՝ Բաբկեն Թունյան։

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Պետրոսյան, դուք ձեր խոսքում նշեցիք, որ Կառավարությունն առաջարկել էր ԱԱՀ-ից ազատելու արտոնությունը կիրառել միայն այն դեպքում, երբ այդ անասունը վաճառվում է ֆիզիկական անձանց։ Ուզում եմ տեղեկացնել, որ հանձնաժողովում բավականին երկար քննարկվեց ու, ի վերջո, որոշվեց, որ պետք է դա տարածվի բոլոր դեպքերում, այսինքն՝ այդ սահմանափակումը չլինի։ Զուտ ձեր խոսքից կարող էր այնպիսի տպավորություն ստեղծվել, որ ամեն դեպքում այն նախագիծը, որ հիմա քննարկում ենք, ներառում է նաեւ այդ սահմանափակումը, ուզում ենք՝ դուք էլ հստակեցնեք, որ մեզ դիտողների մոտ թյուրիմացություն չառաջանա։Այսինքն՝ այն նախագիծը, որը հիմա դրվելու է քվեարկության, վերաբերում է ԱԱՀ-ի գծով արտոնությունից ազատելուն՝ առանց ֆիզիկական անձանց կամ այլոց նկատմամբ սահմանափակումների, այսինքն՝ բոլոր դեպքերում է ազատվում այդ անասունի վաճառքն ԱԱՀ-ից։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շատ լավ, շնորհակալություն։ Գյուղատնտեսության նախարարությունն այս կապակցությամբ իր հստակ դիրքորոշումն է ունեցել եւ, բնականաբար, մեր մոտեցումն է, որպեսզի մենք խտրականություն չդնենք։ Բայց, նորից եմ նշում, ֆինանսական ոլորտի պատասխանատու գերատեսչությունների հիմնավորմամբ եւ պնդմամբ՝ Կառավարությունն ընդունել է որոշումը ներկայացված բովանդակությամբ։ Հիմա ներկայացվել է ԱԺ, որոշում կայացնելու իրավասությունը եւ վերջնական լուծումը, բնականաբար, պատկանում է խորհրդարանին, դա ձեր իրավասությունն է եւ լրացուցիչ որեւէ բան ես չեմ կարող այս կապակցությամբ ավելացնել։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, հարցերի ժամանակը սպառվեց։ Շնորհակալություն, պրն Պետրոսյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ով չհասցրեց հարց ուղղել, կարող է մտքերի փոխանակության ժամանակ հարց տալ։

Հերթագրում մտքերի փոխանակության համար։

Հերթագրվել է երկու պատգամավոր՝ Գեւորգ Պապոյան։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, քանի որ մի շարք հարցեր հնչեցին, կուզենայի դրանց հետ կապված մի քանի պարզաբանումներ ներկայացնել։

Տեսեք, թե իրականում խնդիրն ինչպիսին է։ ՀՀ-ում այսօր կա մոտ 600 հազար գլուխ խոշոր եղջերավոր կենդանի, որոնցից միայն 3000-ն են տոհմային կենդանիներ։ Այսինքն՝ այս  թիվը կազմում է ընդհանուր անասնագլխաքանակի 0.5%-ը։ Եվ երբ մենք խոսում ենք ՀՀ-ում անասնապահության եւ, ընդհանրապես, գյուղատնտեսության անարդյունավետության մասին կամ ցածր արդյունավետության մասին, եւ այն մասին, որ ՀՀ-ում գյուղատնտեսության մեջ զբաղված մարդիկ միջինում այլ զբաղված մարդկանց համեմատ 3 անգամ ավելի քիչ ՀՆԱ են գեներացնում, հենց նաեւ այս պատճառներով է։

Այս օրենքի նախագիծը, ըստ էության, մի շատ կարեւոր խնդիր է լուծում՝ հավասարության նշան է դնում ներմուծման եւ տեղական սպառման միջեւ, որովհետեւ մինչ այսօր մենք այդ արտոնությունը տվել ենք։ Մոտավորապես 3 մլրդ դրամի չափով արտոնությունը տվել ենք, եւ 2500-3000 գլուխ երինջներ Հայաստանում, այսպես թե այնպես, այդ մասով ներմուծվել են։ Հիմա, սակայն արդեն այդ ներմուծված անասնագլխաքանակը նաեւ որոշակիորեն նոր գլխաքանակ է ստեղծում, հետեւաբար, որպեսզի դրա իրացման եւ ներմուծողների միջեւ հավասարության նշան դնենք, այս օրենքի նախագիծը հենց դրա համար է։

Կարծում եմ՝ ողջունելի է պրն Կարապետյանի նախաձեռնությունը, պետք է անպայման կողմ քվեարկել։ Հուսով եմ՝ առաջիկա տարիներին եւ՛ ներմուծման ոլորտում, եւ՛ տեղական բուծման ոլորտում զգալի առաջընթաց կարձագանքենք եւ գոնե չենք ունենա 0.5, այլ կխոսենք 5-6 կամ 10 տոկոսի մասին։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ելույթի համար՝ Նիկոլայ Բաղդասարյան։ Հանում է ելույթը։ Եզրափակիչ ելույթների կարիք կա՞։

Արգիշտի Մեխակյա՞ն՝ ո՛չ։ Պրն Պետրոսյա՞ն՝ ոչ։

Շատ լավ, այդ դեպքում հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Ի՞նչ։ Հա, խնդրեմ: Կարապետյան Վարազդատ։

Վ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն քննարկման համար։ Ես ուղղակի մի փոքր պարզաբանեմ՝ ինչո՞ւ է պետք բոլորին տալ այս արտոնությունը, այլ ոչ միայն ֆիզիկական անձանց։

Ժամանակն է, եւ կարծում եմ՝ արդեն մեր գյուղատնտեսության նախարարությունը, ապագայում այլ կառուցվածքում նույնպես, տեսնում է, որ գյուղատնտեսությունը չի կարող, գյուղատնտեսության պետական քաղաքականությունը, աջակցման քաղաքականությունը չի կարող լինել բոլորի համար։ Մենք պետք է թիրախներ սահմանենք։ Օրինակ՝ անասնապահության մեջ մենք պետք է ասենք, թե կոնկրետ որ չափի տնտեսություններին է ուղղված մեր օժանդակությունը։ Եվ այս դեպքում մեր օժանդակությունը կլինի հասցեական, մենք կհասկանանք, թե ինչ են մեզնից իրականում ուզում եւ համապատասխան աջակցության գործիքներ ուղղորդենք դեպի շահառու խմբերը։

Հիմա, ազատելով բոլորին ԱԱՀ-ից, այդ թվում՝ նաեւ ոչ ֆիզիկական անձանց, մենք կարեւոր հաղորդագրություն ենք տալիս մարդկանց, որ խոշորացրեք ձեր տնտեսությունները։ Պարտադիր չի, որ դուք ունենանք 3 գլուխ կով, լինեք ֆիզիկական անձ եւ որոշեք տոհմային անասուն բուծել, այլ ցանկալի է, որ դուք ունենաք 30 գլուխ կով, գրանցվեք, թափանցիկ դառնաք Կառավարության համար, վիճակագրության համար, որ բոլորը հասկանան՝ մեր երկրում ինչ է կատարվում։ Միայն ֆիզիկական անձանց վրա տարածելն այդ խնդիրն առաջացնում է, որ մենք, կարծես թե, մարդկանց ասում ենք՝ ինչքան փոքր, ինչքան գաղտնի, այդքան լավ։ Բոլորի վրա տարածելով՝ մենք ասում ենք՝ բացեք ձեր տեղեկատվությունը, գրանցվեք, թափանցիկ դարձեք նաեւ Կառավարության համար, վիճակագրության համար, եւ դա կնպաստի, որ ձեր տնտեսությունն ավելի զարգանա։ Այս էի ուզում ավելացնել, շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք ԱԺ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից ներկայացված «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցող՝ ԱԺ պատգամավոր Մանե Թանդիլյան։

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, հարգելի նախագահություն, ձեր քննարկմանն եմ ներկայացնում «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի վերաբերյալ առաջարկը։

Ներկայումս «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» օրենքի պահանջները կիրառվում են 100 հազար դրամից մինչեւ 10 մլն դրամ  սպառողական վարկերի վրա, համաձայն որի՝ այն քաղաքացիները, ովքեր կնքում են գումարային այս հատվածի պայմանագիր, ունեն օրենքով նախատեսված իրավունքներ։ Մասնավորապես, վարկատուի կողմից պայմանագրում պարտադիր ներառվում է արդյունավետ տոկոսադրույքի մասին տեղեկություն, հաճախորդը պարբերաբար ստանում է քաղվածքներ, ինչպես նաեւ խախտման դեպքում իրավունք ունի դիմել ֆինանսական հաշտարարին, եւ մի շարք այլ դրույթներ, որով սպառողները պաշտպանված են այս օրենքի շրջանակներում։

Նախնական տարբերակով մենք ներկայացրել էինք մի առաջարկ, համաձայն որի՝ առաջարկում էինք հանել բոլոր այս սահմանափակումներն ինչպես մինչեւ 100 հազար դրամ վարկ վերցնողների համար, այնպես էլ 10 մլն դրամից ավելի սպառողական վարկեր վերցնողների համար։

Հանձնաժողովում քննարկման արդյունքում եկանք այն եզրակացության, որ որոշակիորեն, այո, նաեւ հաշվի առնելով գնաճը, մենք կարող ենք ոչ թե հանել սպառողական կրեդիտավորման վարկի առավելագույն սահմանաչափը, այլ այն ուղղակի բարձրացնել։

Պետք է ասել, որ այս քննարկման շրջանակներում նաեւ հաջորդիվ կլսենք «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» օրենքի այլ փոփոխություն, որով նաեւ գյուղատնտեսական որոշ վարկերի իմաստով է շեմի փոփոխություն տեղի ունենում։ Եվ փաստացի պետք է արձանագրել, որ 2008թ. ընդունված սահմանը, որը 10 մլն դրամն է, ըստ էության, իր գնողունակությամբ այլեւս համարժեք չէ այն ժամանակվա 10 մլն դրամին։ Այդ առումով, նաեւ առաջարկ հնչեց հանձնաժողովի նիստում՝ հանելու փոխարեն 10 մլն-ը դարձնել 15 մլն, որն ընդունվեց։ Եվ այս պարագայում մենք տեսնում ենք, որ հնարավոր է մինչեւ 15 մլն դրամ սպառողական կրեդիտավորում իրականացնող սպառողներին պաշտպանել այս օրենքի շրջանակներում։

Պետք է ասել, որոշակի տեղեկատվություն ձեզ ներկայացնեմ, մեծ հաշվով այս ամբողջ սպառողական վարկավորումը կծածկվի այս տիրույթում, որովհետեւ սպառողների 10 մլն-ից 15 մլն վերցնելու այդ վարկերի քանակն իրականում փոքր է, դա 0.14% է կազմում, քանակական առումով՝ 2000-ի կարգի, ծավալով էլ, ըստ էության, 3% է կազմում, ինչը նշանակում է, որ մեծ հաշվով մենք սպառողների իրավունքները կկարողանանք պաշտպանել նաեւ այս սահմանաչափով։

Պետք է ասել, որ այս ընթացքում բավականին շատ սպառողներ այլեւս վարկ ավելի շատ են վերցնում՝ մինչեւ 100 հազար դրամ, որը նաեւ հետագայում նախագծով կներկայացնենք, որ Կառավարությունը նույնպես այս առումով համախոհ է եւ այս շեմը նույնպես դուրս է գալու։ Հետեւաբար, այս պահին ունենք իրավիճակ, որ սպառողական կրեդիտավորման համապատասխան դրույթում նախատեսվում է, որ սահմանափակումը տարածվի մինչեւ 15 մլն սպառողական վարկեր վերցնող քաղաքացիների համար։

Նախագիծը դրական եզրակացության է արժանացել հանձնաժողովում, ինչի մասին կզեկուցվի հարակից զեկուցողի կողմից։ Հուսով եմ՝ նախագիծը կարժանանա ձեր հավանությանը։ Շնորհակալ եմ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տիկին Թանդիլյանին հարցեր կուղղենք ընդմիջումից հետո։ Ընդմիջում՝ 1 ժամ։


Ժամը 14:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ
 
 

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, շարունակում ենք քննարկել ԱԺ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից ներկայացված «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին»: Այժմ, հիմնական զեկուցողին՝ ԱԺ պատգամավոր Մանե Թանդիլյանին, հարցեր ուղղելու համար հերթագրում: Հերթագրվել է 3 պատգամավոր: Ծովինար Վարդանյան:

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Տիկին Թանդիլյան, հարցս հետեւյալն է. որքանով են էդ միջակայքում գտնվող վարկերը, օրինակ՝ օրինակ՝ 10- 15 մլն վարկերն իրականում սպառողական, եւ, ճիշտն ասած, ես ուզում եմ հասկանալ` ինչ հարց ենք լուծում էդ շեմը բարձրացնելով: Շնորհակալություն:

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Վարդանյան: Այդ միջակայքն որքանով է արդիական: Նախ՝ ինչպես նշեցի, օրենքն ընդունվել է 2008 թվականին եւ 10 միլիոնն այն ժամանակ համարժեք 30.000 դոլարի կարգի էր, 302 միջին կուրս ուներ եւ սպառողական վարկերը հիմնականում՝ կենցաղային ապրանքներ, ավտովարկեր տեսակի մեջ է, եւ այսօր արդեն մենք ակնհայտորեն, ինչու եմ սա շեշտում, որովհետեւ ներմուծվող ապրանքատեսակներ են, որտեղ արտարժույթով արտահայտումը տեղին է, եւ այսօր արդեն մենք ունենք շուկայում ավտովարկեր մինչեւ 40, 45 մլն, 25 մլն, տարբեր բանկեր՝ «HSBC», «Արարատ» առաջարկում են, որը նշանակում է, որ շուկայում նոր մեքենաների գինը, ըստ էության, հաճախ ավելի բարձր է, իսկ սպառողական կրեդիտավորման տիրույթում է գտնվում  նաեւ ավտովարկը, օրինակ եմ սա բերում, եւ այս առումով` գումարի գնողունակությունը այլեւս համարժեք չէ 2008 թվականին, 10 տարվա ընթացքում գնողունակությունը...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Տիկին Թանդիլյան, թույլ տվեք արձագանքի: Հա, կներեք, ես եմ սխալ:

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Այդքանը: Թերեւս, ուզում եմ ասել, որ այդ տիրույթում եւս կան սպառողական վարկեր, որոնք, ըստ էության, հենց այս կարգավորման տիրույթում են:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքեք, խնդրեմ:

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Ես ճի՞շտ հասկացա, որ հիմնականում միտված է ավտովարկերին, այսինքն՝ ավտովարկերի վարկատեսակը կարգավորելուն, որ զուտ իրենք որպես սպառողական դասվեն, ու կարողանան մարդիկ օգտվել էդ վարկերից, դրա համար:

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Ես, ուղղակի, մեկ օրինակ բերեցի, տիկին Վարդանյան, ասելով, որ 10 մլն դրամի գնողունակությունն այլեւս համարժեք չէ 2008 թվականին, եւ եթե մենք ընդունում ենք եւ ընդունել ենք այն ժամանակ օրենք՝ նախատեսել սպառողական կրեդիտավորման տիրույթում 10 մլն դրամ, մենք պետք է նաեւ ճանաչենք այդ գումարի գնողունակության անկումը: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար՝ Միքայել Մելքումյան:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Տիկին Թանդիլյան, մի քանի հարցեր կան դրանցից երկու-երեքն ասեմ: Նախ՝ մեզանում, եթե չեմ սխալվում, միլիոն 500.000 միավոր վարկ կա, ընդհանուր առմամբ, երկրում. միլիոն 500.000 միավոր: Հիմա, դրանց մեջ էդ սպառողական վարկերի տոկոսը կարո՞ղ եք ասել՝ սպառողականը՝ այսքան, արդյունաբերականը՝ այսքան, գյուղատնտեսականը՝ այսքան, եւ դինամիկան տեսնենք. էդ վերջին 5 տարում կամ 7 տարում էդ սպառողականն իջնո՞ւմ է, աճո՞ւմ է, ի՞նչ է կատարվում դրա հետ: Սա՝ մեկ:

Երկրորդը. ի՞նչ եք մտածում, եթե մենք էնտեղ, ես քննարկումը նայեցի մի հատված, որ էդ 15 մլն-ի շեմի վրա եք արել, ինչու ոչ 17, էնտեղ ինչ-որ Կենտրոնական բանկից ասում են, որ ռիսկային կլինի, ինչումն է կայանում էդ ռիսկայնությունը: Եվ սրա հետ շաղկապված՝ ես մի օրենքի հեղինակ եմ, որտեղ ֆիզիկական անձանց էդ ավանդների փոխհատուցման շեմը մենք բարձրացրել էինք մի քանի տարի առաջ՝ դրամով՝ մինչեւ 10 մլն, արտարժույթով՝ 5 մլն: Ժամանակը չի՞, որ էլի մենք բարձրացնենք, եւ սրա հետ կապված կգա, էնտեղ էդ վարկավորման նաեւ շեմը կարող է բարձրանա: Ի՞նչ կարծիք ունեք:

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պրն Մելքումյան, դուք նաեւ, երրորդ հարցից սկսեմ, խոսեցիք այն թեմայի մասին, որն իմ ուշադրության կենտրոնում է, եւ պատրաստվում եմ օրենսդրական նախաձեռնությամբ նաեւ հանդես գալ՝ հենց այդ ավանդների երաշխավորության մասով, էնպես որ նաեւ կաշխատենք միասին հաճույքով, իհարկե:

Ռիսկերը, որի մասին խոսվում է հետեւյալնն է. իրականում որոշակի գործառույթներ բանկերը պետք է իրականացնեն, այսինքն՝ այն ծրագրային ապահովումը, որը կա եւ երաշխիքները, որոնք կան, նրանք այսօր ունեն այդ ծրագրային ապահովումը: Ես, մեծ հաշվով, ռիսկեր չեմ տեսնում այս օրենսդրության շրջանակներում, որովհետեւ, ըստ էության, եւ՛ ծրագրային ապահովումը կա, եւ՛ բանկերն ունեն նաեւ նման տիպային պայմանագրեր, այսինքն՝ մեծ հաշվով, սա որեւէ ծախս այն կազմակերպություններին, որոնք տրամադրում են սպառողական վարկավորում այսօր չի առաջացնելու, եւ այդ առումով ես, անկեղծ, խնդիր չեմ տեսնում որեւէ ռիսկայնություն:

Այո, քննարկել ենք՝ ինչո՞ւ հենց 15 մլն, նաեւ տեղում առաջարկ եղավ՝ գնաճը հաշվի առնել եւ համարժեք մոտեցում, եւ ես, քանի որ 10-15 միլիոնի տիրույթում նաեւ վիճակագրություն ունեի, համաձայնվեցի, որ, այո, 15 միլիոնն իրատեսական է եւ կծածկի ամբողջ հատվածը: Եվ սպառողական... Արձագանքեք, կշարունակեմ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքեք, խնդրեմ:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Ուղղակի ինձ էստեղ հետաքրքրում են միտումները, տեսնենք՝ դինամիկայի մեջ աճո՞ւմ են, իջնո՞ւմ են, որովհետեւ հաճախ տարբեր վարկեր տարբեր նպատակներով վերցնում են, այլ նպատակներով օգտագործում, այդ թվում՝ պետք է հասկանանք ինչ է էստեղ կառուցվածքը:

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Սպառողական վարկերն այս 17-18 թվականին, հենց ինձ մոտ կա վիճակագրություն, այլ առիթով էի հանել, բայց 37 տոկոս աճ են գրանցել 17-18 թվականների համար, մինչ այդ եղել է 18, 3 անգամ նվազել է նախորդ տարիներին: Եվ այս առումով ես տեսնում եմ, որ սպառողական վարկերը, ես բնութագրում եմ դա որպես ցուցանիշ, որ մարդիկ ավելի դժվար վիճակում են, հետեւաբար՝ սպառողական վարկերն ավելանում են, այսինքն՝ իրենց սպառման ենթակա գումարը նվազել է, այդ առումով աճում է, եւ ես կարծում եմ, որ տեղին  է նախաձեռնությունը: Շնորհակալ եմ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Տաթեւիկ Գասպարյան:

Տ.ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ

-Հարգելի տիկին Թանդիլյան, շատ լավ, իհարկե, նախագիծ եք ներկայացնում: 2 հարց էի նախապատրաստել: Առաջին հարցս Ծովինար Վարդանյանն արդեն տվեց:

Երկրորդը. կցանկանայի իմանալ՝ ի՞նչ եք մտածում վարկային կազմակերպությունների անչափ բարձր տոկոսադրույքների մասին, երբ ամենուրեք խոսվում է, որ 24 տոկոսից բարձր տոկոսադրույք չկա, սակայն, փաստացի, անհիմն տոկոսադրույքներն ավելացվում են այնտեղ սպասարկման, կանխիկացման եւ այլ տեսակի վճարումների տեսքով, եւ արդյունքում հասնում է մինչեւ 100-150 տոկոս: Փաստացի, դուրս է գալիս, որ քաղաքացիներն անհիմն տոկոսադրույքներ են վճարում: Ի՞նչ եք մտածում այդ մասով:

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար, տիկին Գասպարյան: Իրականում դուք ճիշտ եք, անվանական տոկոսադրույքը 24-ից ավելի չի կարող լինել, բայց փաստացին, հաշվի առնելով նաեւ տարբեր ծախսեր, որոնք պետք է ներառեին որպես տոկոսադրույք, փաստացի տոկոսադրույքը շատ բարձր է լինում: Այս առումով՝ հենց դրան են միտված տարբեր նախաձեռնություններ, որոնց մասին մտածում ենք, որպեսզի կարողանանք, առնվազն, իրավական կարգավորումներն այնպես անել, որ տոկոսի մեջ ներառված իրավական ռիսկը նվազի, եւ դրա արդյունքում  տոկոսը որոշ չափով նվազեցում ապրի արդեն շուկայական հարաբերությունների պայմաններում: Ինչո՞ւ եմ սա շեշտում. որովհետեւ բանկերի եւ վարկային կազմակերպությունների դաշտը գոնե մեր երկրում թույլ տվեք համարել մրցակցային, որի արդյունքում նաեւ սահմանվում են վարկերի տոկոսները: Իրականում տոկոսը  գումարի, փողի, գինն է եւ, ըստ էության, այս պարագայում՝ հաշվի առնելով, որ բազմաթիվ են կազմակերպությունները  եւ տարատեսակ, իրականում մրցակցային է դաշտը, իսկ բարձր տոկոսը նաեւ ենթադրում է դրա պահանջարկի մեծ լինելը, հետեւաբար, նաեւ պետք է ընդունել, որ սպառման ենթակա եկամուտն ազգաբնակչության ձեռքում նվազ է, եւ, հետեւաբար, փողի կարիք շատ կա, եւ դրանով էլ պայմանավորված է գինը բարձրանում, բայց դաշտը մրցակցային է, եւ այդ առումով մենք պետք է աշխատենք ձեզ հետ իրավական կարգավորումների շրջանակում, գոնե, այնպես անել, որ տոկոսները նվազեն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք: Խնդրեմ:

Տ.ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ

-Համաձայն եմ եւ մեծ սիրով կմասնակցեմ ձեր հանձնաժողովի շրջանակներում այս հարցի վերաբերյալ քննարկումներին եւ նախաձեռնություններին:

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հետաքրքրության համար, տիկին Գասպարյան, որովհետեւ իրականում լուրջ է խնդիրը, եւ ես շատ կուզենամ, որ մենք բազմաբովանդակ, տարբեր սպեկտորներով քննարկումներ ունենանք, կընդունենք ձեր առաջարկը սիրով:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարցերն ավարտվեցին, շնորհակալություն, տիկին Թանդիլյան:

Հարկից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում ֆինանսավարկային եւ բյուջետային հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Եղիշե Սողոմոնյանին:

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, ձեզ եմ ներկայացնում «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից առաջարկվող օրենքի նախագիծ «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին»: Համաձայն ներկայացված նախագծի՝ առաջարկվում է՝ ուժը կորցրած ճանաչել «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» օրենքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետը, որը սահմանում է, որ «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» օրենքի դրույթները տարածվում են միայն այն սպառողական վարկերի վրա, որոնք 100.000-ից մինչեւ 10 մլն ինտերվալում են տրամադրված, այդ սահմանաչափում են տրամադրված: Հաշվի առնելով այսօրվա գործող իրավիճակը, որ մինչեւ 100.000 դրամ վարկերի ծավալը գնալով մեծանում է եւ մինչեւ 100.000 դրամ այդ վարկերը ներառված չեն այս սահմանաչափում, օրենքի շրջանակում, ստացվում է, որ այս օրենքի կարգավորումները չեն տարածվում մինչեւ 100.000 դրամ վարկերի վրա, եւ այս ոլորտում առկա էին բազմաթիվ չարաշահումներ՝ կապված փաստացի տոկոսադրույքի, կապված տեղեկատվությունները պայմանագրում ներառելու հետ, մենք կարծում ենք, որ մինչեւ 100.000 դրամի մասով, որ դա եւս ներառվի էս օրենքի կարգավորման դաշտ, դա արդիական է եւ շատ կարեւոր: Բայց հաշվի առնելով, որ Կառավարությունն ունի առաջարկ՝ ներկայացված ԱԺ-ում, որը մենք էս նախագծից հետո քննարկելու ենք, այդ նախագծում առաջարկվում է, որ էդ 100.000 դրամի ներքեւի շեմը հանենք, հետեւաբար՝ նշանակում է՝ այս խնդիրն արդեն Կառավարության նախագծով լուծված է եւ միայն մնում է վերեւի շեմը՝ 10 միլիոնի մասը: 10 միլիոնի մասով, որպեսզի վերեւի շեմ չլինի, կարծում եմ՝ դա սխալ է 2 պատճառաբանմամբ: Առաջին պատճառաբանումն այն է, որ այն անձինք, որոնք 10 միլիոնից ավելի վարկեր են վերցնում, դրանք, ըստ էության, սպառողական չեն, դրանք հիմնականում լինում  են առեւտրային նպատակով կամ կապիտալ բնույթի:

Եվ երկրորդ պատճառաբանությունը, որ կարծում ենք, որ վերեւի շեմ պետք է լինի, այն է, որ այն անձինք, որոնք կարողանում են սպասարկել 10 միլիոնից ավելի վարկեր, այդ անձինք բավարար ֆինանսական գիտելիքներ ունեն եւ նաեւ ունեն խորհրդատուներ, եւ այդ մարդիկ պաշտպանության կարիք չունեն: Այս իսկ պատճառով կարծում ենք՝ վերեւի շեմ պետք է լինի, բայց հաշվի առնելով, որ 10 մլն շեմը սահմանվել է 2008 թվականին, երբ էդ տարիների ընթացքում մոտ 10 տարվա ընթացքում ունեցել ենք ինֆլյացիա՝ միջինում 5 տոկոս, եթե հաշվարկ անում ենք, ստացվում է, որ էդ շեմն առաջարկվել է հանձնաժողովի քննարկման ժամանակ, շեմը վերանայենք եւ սահմանենք 10-ի փոխարեն 15 մլն: Այդ տարբերակը դրվել է հանձնաժողովի նիստում քվեարկության, եւ հանձնաժողովի կողմից տրվել է դրական եզրակացություն: Եվ ես առաջարկում եմ էդ տարբերակով այս նախագծին կողմ քվեարկել: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարակցի զեկուցողին հարցեր ուղղելու համար՝ հերթագրում: Հարցեր չկան, շնորհակալություն, պրն Սողոմոնյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը:

Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում կենտրոնական բանկի նախագահի տեղակալ Ներսես Երիցյանին:

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Շնորհակալություն: ԱԺ մեծարգո փոխնախագահ, հարգելի պատգամավորներ, օրենսդրական նախաձեռնությունը ձեզ ներկայացվեց, ես ուղղակի ներկայացնեմ Կառավարության դիրքորոշումն այդ նախաձեռնության վերաբերյալ: Նախ՝ պետք է նշեմ, որ այս նախագծի քննարկումից հետո մեկ այլ նախագիծ է լինելու, որտեղ արդեն հնչեցվեց, որ 100.000 դրամ շեմը մինչեւ այդ վարկերի հարցը լուծվում է, այսինքն՝ դրանք էլ են մտնում «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» օրենքի կարգավորման շրջանակներում:

Երկրորդը. նախագիծն ի սկզբանե ներկայացված էր, որ շեմն ընդհանրապես վերացվի, տարբեր հիմնավորումներով, պատճառաբանություններով, բնականաբար, հանձնաժողովում ձեւավորվեց ընկալում եւ փոխվեց նախագիծը, որի ժամանակ Կառավարությունը դեռ ի վիճակի չէր քննարկել եւ դիրքորոշում արտահայտել, դրա համար մենք դեռեւս ձեռնպահ մնացինք կամ մնացինք մեր կարծիքին: Դրանից հետո քննարկումներ են եղել, որի արդյունքում, կարծում ենք՝ սկզբունքորեն դեմ չենք, եթե ԱԺ տեղեկացված որոշում կայացնի քննարկումների արդյունքում: Այդուհանդերձ, մի քանի ռիսկերի եմ ուզում անդրադառնալ, որոնք, հույս ունենք, որ հետագայում էլ, եթե այդ ռիսկերը... Ռիսկերը չի նշանակում, որ դրանք իրականություն են կամ, անպայման, պետք է իրականություն դառնան, այդուհանդերձ, տեղեկացված որոշում կայացնելու համար այդ ռիսկերը հասկանալը ճիշտ է, որպեսզի մենք հետագայում էլ նույն համագործակցության ոգով կարողանանք այդ ռիսկերն ի հայտ գալու պարագայում համատեղ կարգավորումներ տալ:

Առաջինը. արդեն նշվեց, որ 10 մլն դրամ վարկերը մեր բոլոր դիտարկումներով, քննարկումներով՝ նաեւ համակարգի հետ, ըստ էության, սպառողական վարկեր չեն կարող համարվել, մեծ է այդ թիվը՝ սպառողական վարկ կոչվելու համար: Այդուհանդերձ, ժամանակին սահմանվել է այդ մեծ թիվը, որպեսզի օրենսդրորեն անընդհատ այդ երեւույթին չանդրադառնանք եւ մոտարկվել է, հիմք է ընդունվել Եվրամիության դիրեկտիվան, որ պետք է համադրել այդ ցուցանիշը մեկ շնչի ՀՆԱ-ի հետ, չափաքանակը, որը միջազգային փորձում դրված է, չի գերազանցում 2 անգամը մեկ շնչի ՀՆԱ-ի: Մեզ մոտ այդ շեմը, որ դրվել  է, այսօր էլ մի քանի անգամ է գերազանցում, այսինքն՝ շատ ավելի բարձ շեմ է արդեն իսկ դրված, քան միջազգային փորձում ընդունված է սպառողական վարկերի համար:

Երկրորդը. հետեւաբար, օրենքը պետք է պաշտպանի միայն ֆիզիկական անձ սպառողների այն խմբերին, ովքեր չունեն բավարար մակարդակի ռեսուրսներ՝ գնահատելու իրենց ֆինանսական ռիսկերը, այսինքն՝ օրենքը նպատակաուղղված է խոցելի խմբերին պաշտպանելուն, եթե մենք բարձր վարկերն օրենքի կարգավորման շրջանակ ենք մտցնում, հնարավոր է, որ կասկածի տակ դնենք այս օրենսդրական նախաձեռնության փիլիսոփայությունը եւ նաեւ դրանով իսկ ավելացնենք կարգավորման վերահսկողության ռիսկերը:

10 մլն դրամ եւ ավելի վարկեր ունեցող անձինք սովորաբար ունեն բավարար ռեսուրսներ եւ կարող են ֆինանսական կազմակերպության հետ բանակցել վարկավորման ավելի ճկուն պայմաններ, այդ թվում՝ իրենց համար բարենպաստ պայմաններ, որովհետեւ օրենսդրական կարգավորումները ստանդարտացնելու են սպառողական վարկը, եւ ստանդարտից դուրս այլ տիպի ռիսկեր ունեցող, այլ նպատակներ ունեցող քաղաքացիները, բնականաբար, չեն կարողանալու նաեւ բանակցել ավելի ճկուն պայմաններ: Այդ տեսակետից Կենտրոնական բանկի կողմից 10 մլնը գերազանցող կրեդիտներ ստացած ֆիզիկական անձանցից բողոքներ, որպես կանոն, նաեւ չենք ստացել, դա էլ էն հիմնավորումն է, որ 10 մլն եւ ավելի կամ մինչեւ 10 մլն եւ ավելի բարձր վարկերի դեպքում քաղաքացիները կարողանում են իրենց շահերը պաշտպանել: Որքան մեծ է վարկի գումարը, այնքան վարկ տրամադրող կազմակերպությունների կողմից վարկունակության գնահատման մոտեցումներն ավելի խիստ են սովորաբար լինում, հետեւաբար՝ նրանց կողմից իրականացվում է՝ այսպես կոչված ավելի պատասխանատու ֆինանսավորում, որը, վերջիվերջո, բխում է նաեւ սպառողի շահերից, որովհետեւ սպառողի վճարունակությունը հաշվի է առնվում վարկը երկարաժամկետում տրամադրելիս:

Վարքագծային տեսության տեսակետից՝ որքան վարկի գումարը մեծ է, այնքան սպառողն ավելի ուշադիր է պայմանագրի պայմանների եւ վարկի տրամադրման գործընթացների նկատմամբ, հետեւաբար, նրա իրավունքներն ավելի քիչ չափով են ենթակա ոտնահարման: Դա նաեւ այդ փորձն է ցույց տալիս:

Չնայած տեսակարար փոքր կշռին, որը հնչեցվեց թվերը, այդուհանդերձ, ապագա զարգացումներից կախված՝ շեմի ավելացումը բերում է կարգավորման ծախսերի ավելացմանը վարկ տրամադրող կազմակերպությունների մոտ եւ նաեւ Կենտրոնական բանկի առումով, որովհետեւ մի բան է այդ պահանջները գրել թղթի վրա, մեկ այլ բան է վստահ լինել, որ իրականում կարողանում ենք վերահսկել, կարգավորել, որպեսզի այդ երեւույթները բացառվեն համակարգում:

Եվ վերջում նորից ուզում եմ չափին անդրադառնալ. գնաճը լավագույն չափանիշն է...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Երիցյան, ժամանակը սպառվեց, կարող եք ամփոփել:

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Ես նորից ասացի, որ եթե դրական դիրքորոշում լինի այս օրենսդրական նախաձեռնության վերաբերյալ, մենք սկզբունքորեն դեմ չենք պայմանով, որ այս ռիսկերի ընկալումը բոլորս միասին ունենք եւ հետագայում ռիսկերի իրականացման պարագայում պատրաստ ենք նաեւ տալ համապատասխան կարգավորումներ այդ ռիսկերի …

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարակից զեկուցողին հարցեր ուղղելու համար՝ հերթագրում: Հերթագրվել է 4 պատգամավոր: Միքայել Մելքումյան:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Երիցյան, այնուամենայնիվ, ինձ հետաքրքրում են  միտումները. գյուղացիական, արդյունաբերական եւ սպառողական կամ այլ տիպի էլ ի՞նչ վարկեր կան, ի՞նչ տոկոսներով, կարո՞ղ եք ասել, թե դինամիկան ինչպիսին է վերջին 4-5 տարում, հատկապես հաշվի առնելով, որ վարկերի տոկոսադրույքներն իջել են որոշակիորեն, նրանց կշռային միտումների վրա ինչպե՞ս են ազդում: Սա՝ մեկ:

Եվ երկրորդ. դուք ասացիք, որ համաձայն եմ ձեր նշած ռիսկերի հետ, բայց ռիսկի չափը պետք է գնահատել, թե ինչ աստիճանի ռիսկեր են: Դուք ասում էիք՝ 10 միլիոնից հետո, որ դառնա 15 եւ այլն, էդ վարկի վերահսկման ծախսերը մեծանում են: Մոտավոր, ասենք ի՞նչ չափի է մեծանում, եւ կոնկրետ ասեք՝ ինչի՞ վրա է ծախսվում, որպեսզի հասկանանք, որ ասենք՝ 10 միլիոնի եւ 14 միլիոնի կամ 12 միլիոնի պարագայում ինչ չափով են էդ վերահսկման ծախսերը մեծանում:

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Սպառողական, գյուղատնտեսության եւ արդյունաբերության վարկավորման տեմպերը բոլորը դրական են, 10 տոկոսից ավելին են աճի տեմպերը պատմականորեն, եթե միջինը վերցնենք վերջին մի քանի տարիների ընթացքում: Տեսակարար կշիռնե՞րն էլ են հետաքրքրում ձեզ: Ուրեմն, արդյունաբերության տեսակարար կշիռը մոտ 17 տոկոս է, գյուղատնտեսության տեսակարար կշիռը, էնտեղ գյուղատնտեսությունը եւ վերամշակումը պետք է վերամիավորենք, էլի մոտավորապես նույն չափի է, եւ սպառողական վարկերը մոտ 20-24 տոկոս են տեսակարար կշռով:

Իսկ ինչ վերաբերում է ռիսկերին, եթե ռիսկերը կարողանայինք հստակ չափել, բնականաբար, նաեւ դեմ կարտահայտվեինք: Դա է պատճառը, որ ռիսկերը հնարավոր չէ այս պարագայում չափել, որովհետեւ, ըստ էության, բոլոր վարկերը մտնում են էդ քաղաքացիներին տրված՝ ֆիզանձանց տրված, բոլոր վարկերը ենթակա են լինելու սպառողական կրեդիտավորման էդ օրենքի պաշտպանությանը: Այդ տեսակետից քանակական գնահատականներ չեմ ուզում տալ, որ մենք չսխալվենք:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքեք, խնդրեմ:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Ճիշտն ասած, ինձ էդ տեսակարար կշիռները, այսինքն՝ կառուցվածքը հետաքրքրում էր դինամիկայի առումով, որ ասում եք՝ աճում է դա լավ է, որ, ասենք, հասկանանք, թե արդյունաբերության զարգացման միտումները՝ ելնելով էդ վարկային ռեսուրսների ներգրավումից, ինչպիսին են: Ընդ որում, ես կուզենայի, երբ մենք ուզում ենք կառուցվածք փոխել, այսինքն՝ Կառավարությունն իր ծրագրում դնում է, որ բարձր տեխնոլոգիաներ կամ, չգիտեմ, գիտելիքահենք եւ այլն, թե էդ ոլորտներին ուղղված վարկային ռեսուրսների ներգրավումն ինչպիսին է, որ հասկանանք, այնուամենայնիվ, ռեսուրսները գնո՞ւմ են դրան, թե՞ ավանդական մենք գնում ենք, արվում են էն բիզնեսները, որ ունեցել ենք, եւ դրա հետ կապված՝ բարձր տոկոսադրույքների ժամանակ, հարաբերական եմ ասում, այ էդ բեռի տակ, որ, ասենք, 5 տարով վերցնում են, հետո վերաձեւակերպում են մի ուրիշ բանկում եւ տենց շարունակ: Խոշոր բիզնեսում ո՞նց է, դրանք առողջանո՞ւմ են, թե՞ էդ վարկերի տակ են, ձեր կարծիքով դեռեւս էդ պրոցեսը շարունակվո՞ւմ է:

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Տեսակարար կշիռները ձեզ ասացի, ավելի մանրամասն ճյուղային կառուցվածք՝ նման տեղեկատվություն չենք տիրապետում, որ ըստ առանձին սեկտորների տրամադրենք: Մեր քաղաքականության տեսակետից, ֆինանսական կայունության տեսակետից դրա անհրաժեշտությունը չկա, թերեւս, եթե կա այլ նպատակադրում, բնականաբար, այդ վիճակագրությունն այլ տեղում պետք է հավաքագրվի: Այդուհանդերձ, ըստ հիմնական ճյուղերի ձեզ ներկայացրեցի, որոնք նաեւ ֆինանսական ռիսկերի տեսակետից են քննարկվում: Հիմնականում դինամիկաները եւ կառուցվածքը պահպանվում են, ինչը նշանակում է, որ եւ՛ արդյունաբերության, եւ՛ գյուղատնտեսության ոլորտում բավականին աշխույժ վարկավորում է իրականացվում, զուգահեռաբար նաեւ սպառողական վարկերն են ավելանում: Էստեղ հնչեցվեց, որ այդ սպառողական վարկերի աճը կապված է եկամուտների նվազեցման կամ խնդիրների հետ, ես ուզում եմ փոքր-ինչ ուղղում մտցնել: Ուղղումը հետեւյալն է. սպառողական վարկավորման աճը նաեւ պայմանավորված է դրական տեղաշարժերի հետ, վարկային պայմանների բարելավման, գնալով էապես ավելանում է վարկային պատմության հիման վրա՝ այսպես կոչված scoring-ի հիման վրա տրամադրվող վարկերը, որոնք նախկինում ենթակառուցվածքների բացակայության պատճառով հասանելի չէին, հիմա էդ ենթակառուցվածքներն առկա են եւ հնարավորություն են տալիս առանց գրավի, առանց եկամուտները ցույց տալու եւ այլն քո վարկային պատմության հիման վրա վարկեր ստանալ, եւ դա բավականին մեծ բարելավում է, էդ աճն էլ դրանով է հիմնականում պայմանավորված:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Վիկտոր Ենգիբարյան:

Վ.ԵՆԳԻԲԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Երիցյան, հայտնի փաստ է, որ մեր երկրում, ցավոք սրտի, այնպես է դասավորվել, որ շատ քաղաքացիներ վարկերի պատճառով մեծ պարտքերի, հետագայում նաեւ տույժերի զոհ են դարձել ու էսպես հայտնվել են Կենտրոնական բանկի սեւ ցուցակներում: Կառավարության փոփոխությունների արդյունքում մենք ունեցանք նաեւ այդ տույժերի ու տուգանքների չեղարկում վերջին շրջանում: Եթե դուք թվեր ունեք, խնդրում եմ հրապարակեք կամ եթե չունեք ,կարող եք հետո ուղարկել, մենք մեր էջերով կհրապարակենք, որովհետեւ դա, իսկապես, կարեւոր է, մեր քաղաքացիները նաեւ պետք է իմանան Կառավարության գործունեության մասին:

Հարցս վերաբերում է հետեւյալին. ենթադրենք, մարդը մի քանի տարի առաջ 1 մլն վարկ է վերցրել շատ տարբեր պատճառներով, հետագայում դա դարձել է 3-4 մլն, տույժեր, տուգանքներ եւ այլն, հիմա էդ տույժերը, տուգանքները վերանում են, մնում է էդ 1 միլիոնը: Արդյո՞ք հնարավոր չէ հիմիկվա էդ լավ պայմաններով՝ 5 տոկոսանոց վարկերով վերավարկավորել էդ 1 միլիոնը՝ նախնական էդ մայր գումարը, որպեսզի մարդիկ կարողանան ներդրում անել իրենց փոքր գյուղացիական տնտեսությունների մեջ:

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարցերի քանակը շատ էր: Նախ՝ պետք է պնդեմ, որ Կենտրոնական բանկը սեւ ցուցակներ չունի, դա քաղաքացիների մոտ տարածված տարբերակ է: Վարկային ռեգիստրի մասին է խոսքը գնում՝ բյուրոյի, որտեղ բանկերը, ֆինանսական կազմակերպություններն իրենց վարկառուների վերաբերյալ օրենքով սահմանված կարգով տեղեկատվություն են փոխանցում, որի հիման վրա վարկային պատմություն է գրանցվում: Եթե որեւիցե քաղաքացի չի վճարել իր պարտքերը կամ հետաձգումներ ունի եւ այլն, բնականաբար, հասանելի է դառնում ֆինանսական համակարգի մյուս անդամներին: Դրա անունը դնել սեւ ցուցակ, կարծում եմ՝ սխալ է: Դա սեւ ցուցակ չէ, ուղղակի, դա վարկավորման ոլորտում դիսցիպլինա է մտցնում:

Ինչ վերաբերում է քանակին՝ միայն այդ 50.000 վարկերի տույժ-տուգանքների եւ վարկային բյուրոյում պատմությունը մաքրելը, էդ պատմությունը ցույց չտալը, դուրս բերելը, մարդկանց վարկային պատմությունը մաքրելը, եթե չեմ սխալվում 125-130.000-ի կարգի մարդու էր վերաբերում, բայց հստակ թվերը ձեզ կտրամադրենք: Նաեւ տույժեր-տուգանքների զիջման դեպքեր են բավականին մեծ եղել՝ մեկ տասնյակից ավելի հազար է, նորից կոնկրետ թիվը ձեզ կտրամադրենք, եթե ուզում եք տարածել, որ ճիշտ լինի դա:

Իսկ ինչ վերաբերում է վերաձեւակերպումներին, սովորաբար, պետք է վստահել այն ֆինանսական կազմակերպություններին, եթե գնացել են տույժերի, տուգանքների զիջմանը, վերակառուցմանը, իրենք իրենց հաճախորդներին շատ ավելի լավ են ճանաչում՝ ինչպես վերակառուցեն էդ վարկը, որպեսզի բանկն էլ եկամուտներ չկորցնի եւ էդ հաճախորդն էլ կարողանա իր բիզնեսը շարունակի աշխատացնել, իսկ լինում են դեպքեր...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Երիցյան, թույլ տվեք արձագանքի, խնդրում եմ, ժամանակին հետեւել, չէի ուզում ձեզ ընդհատել:

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Ներողություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Խնդրեմ, պրն Ենգիբարյան:

Վ.ԵՆԳԻԲԱՐՅԱՆ

-Եկեք հնարավորություն տանք շարունակի պրն Երիցյանը: Շնորհակալություն:

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Ուղղակի լինում են դեպքեր, նաեւ գրավոր կերպով մեզ են լինում, երբ խորանում ես՝ տեսնում ես, որ դանակը ոսկորին է հասել, բանը բանից անցել է, դատական վեճերի մեջ են հայտնվել եւ այլն, կամ տարբերակ պատճառաբանությունները, որը հնարավոր չէ վերականգնել, ուղղակի այդ մարդու պատկերացումների մեջ է ընդամենը, որ ինքը հանկարծ, եթե մեկ տոկոսով իջեցնեին կամ իրեն 0 տոկոսով վարկ տային, ինքը կկարողանա իր բիզնեսը նորից ծաղկեցնել: Ուղղակի, ֆինանսական ռիսկերի տեսակետից, էդ պատմության տեսակետից դա չի ապացուցվում, եւ ես հույս ունեմ՝ մենք ժամանակի ընթացքում քննարկելով՝ կհամոզվենք, որ էդ ֆինանսական ռիսկերը գնահատելը ճիշտ են իրականացնում, որպեսզի նաեւ երկուստեք շահավետ լուծումներ լինեն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ծովինար Վարդանյան:

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Երիցյան, ինչպես նաեւ դուք նշեցիք, եւ իմ մտավախությունը նույնպես նա է, որ հետեւյալ սպառողական վարկերն իրականում ստանդարտից դուրս, ուղղակի, վարկեր են, որոնք վերցված են կամ հիփոթեքի համար, այսինքն՝ տուն գնելու կամ ինչ-որ փոքր բիզնես ծավալելու եւ այլն: Էս 10-ից 15 շեմի բարձրացումն ի՞նչ ազդեցություն կարող է ունենալ, այսինքն՝ վարկային պորտֆելի պատկերի վրա, պատկերի փոփոխության վրա եւ, քանի որ այս սպառողական վարկերը սովորաբար շատ ավելի հեշտացված ընթացակարգով ու ավելի բարձր տոկոսներով տրամադրվող վարկեր են, նաեւ որակի վրա:

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Էն, որ էդ վարկերն առեւտրային նպատակ կարող են ունենալ, որովհետեւ չափը մեծ է, ակնհայտ է դառնում, որ ֆիզանձը կարող է բիզնեսի համար նաեւ վերցնի վարկը որպես ֆիզիկական անձ, որը նաեւ թուլացնում է բիզնեսի վարկային պատմությունը եւ կանխիկ հոսքերի տեսակետից հարցեր է առաջացնում որպես բիզնես, եթե հետագայում վարկավորում իրականացվի բիզնեսի մակարդակով:

Հաջորդը. էդ, որ նշեցիք՝ կապված ռիսկերի հետ, որ ստանդարտից դուրս է: Բնականաբար, ոնց ասեմ, բարդ է գնահատել էդ ռիսկերը, թե ինչպես իրենք իրականություն կդառնան, բայց իրականում հնարավոր է, որ վատ վարկային պատմություն ունեցող բիզնեսը ֆիզիկական անձով փորձի իր հարցերը լուծել եւ թակարդի մեջ հայտնվի՝ նաեւ կործանելով իր բիզնեսի վարկավորումը կամ երկարաժամկետում ջանքերն այլ տեղ ուղղվեն եւ այլն: Էս տիպի տեղաշարժեր հնարավոր են, ռիսկեր են, որոնք մենք հնչեցնում ենք, այդուհանդերձ, պետք է մոնիթորինգի ենթարկենք, որովհետեւ նման երեւույթ հիմա ես չեմ կարող ասել՝ 1000 դեպքից 10-ն էսպես է կամ 5-ն էսպես է, որ կարող ենք քննարկել: Հաջորդ...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ներողություն, թույլ տվեք արձագանքի, խնդրեմ:

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Զուտ խնդիրը, մտավախությունս նրանում է, որ վարկային պորտֆելը, քանի որ ինքը սեգմենտավորված, չէ՞, գոյություն են բիզնես վարկեր, հիփոթեք եւ այլն, էստեղ պատկերի աղճատում հնարավոր է արդյո՞ք, որովհետեւ մեկը մյուսին լղոզելու է էլի ընթացքում:

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Այո, հնարավոր է, չեմ ուզում բացառել, բայց ասենք, քանակական գնահատական տալ դրան... Միայն որակական գնահատական կարող ենք տալ: Այո, դա հնարավոր է, եւ քանի որ առեւտրային բնույթ կարող են ունենալ, մարդկանց մոտ իլյուզիա կարող է առաջանալ, որ սպառողական վարկավորումն ավելի հեշտ է, քան բիզնես վարկ վերցնելը, օրինակի համար, եւ, վերջիվերջո, նպատակը նա է, որ քաղաքացին իր եկամուտներն ավելացնի եւ կարողանա իր վարկերը մարել եւ նաեւ իր եկամուտներն ունենա ե,կար ժամկետում: Էդ խաբկանքը կարող է բերել սխալ, ոչ համաչափ ռիսկերի ստանձնման, որը պորտֆելի որակի տեսակետից կարող է տեղաշարժեր լինել, այո:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Սերգեյ Ատոմյան:

Ս.ԱՏՈՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Երիցյան, ինձ հայտնի է, որ Կենտրոնական բանկը բանկերի համար սահմանել է առավելագույնը 24 տոկոս տոկոսադրույք, առավելագույնը, որ կարող են այդքանով վարկեր տրամադրել: Քրեական օրենսգիրքը սահմանում է, ունենք «Վաշխառություն» հոդվածը, որով սահմանում է, որ եթե կրկնապատիկից ավելի տոկոսադրույքը կա, դա վաշխառություն է համարվում, իսկ մենք ունենք վարկային կազմակերպություններ, որոնք մինչեւ 70, 80, 100 տոկոսով՝ կոնկրետ սահմանված այդքան տոկոսով վարկեր են տալիս, նրանք մեկնաբանում են, որ իրենց բյուջեն ավելի քիչ է, իրենք ավելի քիչ շրջանառություն ունեն եւ ավելի բարձր տոկոսադրույք տրամադրելով՝ իրենց ծախսերն են փորձում փակել: Խնդրում եմ պարզաբանել՝ դա այլ ինչ է, քան վաշխառություն, դա ի՞նչ է... Ժողովուրդը ստիպված գնում վերցնում է այդ, որն ավելի հեշտ է, ավելի թեթեւ պայմաններ է հատկացնում ժողովրդին, վերցնում է այդ տոկոսադրույքով վարկերը եւ ընկնում մեծ պատմությունների մեջ՝ չգիտակցելով, թե ինչ է իրեն սպասում:

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Տրված ժամանակահատվածը շատ կարճ է, որ ձեր հարցին պատասխանեմ: Այդուհանդերձ, հետեւյալն է. նորից օրենքը սահմանում է, որ Կենտրոնական բանկի սահմանած տոկոսադրույքի կրկնապատիկը չի կարող գերազանցել բանկերում 24 տոկոսը, ընդ որում՝ ավելի էֆեկտիվ որեւիցե վարկի գոյություն չունի, դա պաշտոնապես մի քանի անգամ հայտարարել ենք, նորից ես հայտարարում եմ այս ամբիոնից:

Վարկային կազմակերպությունների հետ կապված՝ հիմնական խոսքը գնում է մինչեւ մեկ տարի կարճաժամկետ վարկեր, երբ այլ ծախսերն ավելացնում ենք եւ տարեկանացնում ենք էդ տոկոսադրույքը, ինքը դառնում է բարձր տոկոսադրույք: Նոմինալ տոկոսադրույքը նորից ցածր է, ուղղակի, քանի որ կարճաժամկետ են վերցնում, ոչ թե մեկ տարով, էդ հավելյալ ծախսերը բերում են էդ ավելացումներին, որը ձեր ասած քրեական օրենսգրքի տակ չի ընկում, օրենքով դա սահմանված է: Այդուհանդերձ, ես ուզում եմ մեկ այլ տեսակետից հարցը հնչեցնել: Կա որոշակի սեգմենտ՝ քաղաքացիներ, որոնք չունեն պատմություն, ռիսկային են եւ այլն, այդ վարկերը սահմանափակելով՝ ուղղակիորեն այդ քաղաքացիներին դնում ենք վատ վիճակի մեջ, կսկսեն մեկը մյուս պարտքեր վերցնել, եւ տենց իրավիճակ մենք ունեցել ենք մեր երկրում, որը ողջունելի չէ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք: Խնդրեմ:

Ա.ԱՏՈՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն պատասխանի համար: Ես չասացի, որ դա Քրեական օրենսգրքով քրեորեն պատժելի արարք է, քանի որ, եթե լիներ, նրանք նման տոկոսով... Այսինքն՝ իմ մտավախությունը դա է, բերեք մենք սահմանափակենք կոնկրետ վարկային կազմակերպությունները, կոնկրետ ես գիտեմ, ինձ դիմել են քաղաքացիներ, որ հաշվեցին, մինչեւ 180, 200 տոկոս է կազմում տարեկան տոկոսադրույքը: Ի՞նչ է դա նշանակում: Գոնե բերեք, եթե մենք սահմանել ենք բանկերի համար 24 տոկոսից ոչ ավելի, բերեք սահմանենք վարկային կազմակերպությունների համար, ասենք, չգիտեմ, 50 տոկոս կամ 70 տոկոս, ինչ-որ խելամիտ չափ, ոչ թե՝ բանկերում մի ձեւով են փորձում դրա տակից դուրս գալ, ոնց որ նոր հնչեցրեց մեր գործընկերը, այլ ձեւով, այսինքն՝ կանխիկացում կամ նման ձեւով այդ 24-ը կարող են սարքել մինչեւ 40 տոկոս, իսկ էս վարկային կազմակերպությունները, ոնց որ դուք ասացիք, արդեն նշեցիք, բացահայտ կարողանում են մեկ տարվա ընթացքում մինչեւ 200 տոկոս տոկոսադրույք սահմանել: Իմ մտավախությունը դրանում է, որ բերեք ինչ-որ ցենզ սահմանենք, որ բարձր չլինի, ասենք՝ 50 կամ 60 տոկոսից, եթե տենց ինչ-որ մտավախություն ունեք՝ մեկ տարվա հետ կապված: Շնորհակալություն:

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Նորից եմ կրկնում՝ բանկերում 24 տոկոսից ավելի չկա, նաեւ այլ, զարտուղի ճանապարհներով չեն ավելացնում, իսկ վարկային կազմակերպությունները կապված են իրենց փոքր վարկերով՝ կանխիկով տրամադրված եւ այլն, դրանք շատ բարձր ադմինիստրատիվ ծախսեր ունեն եւ դրանց մեջ պետք է խորանալ մինչեւ ձեր ասած եզրահանգումներն անելը: Իսկ լուծումը ոչ թե սահմանափակելն է մեր կարծիքով, այլ լուծումը ֆինանսական գրագիտության ուղղությամբ ջանքեր գործադրելն է, որ մեր քաղաքացիները կարողանան իրենց ապագա եկամուտները ճիշտ գնահատելով, իրենց խնայողություններին ուշադրություն դարձնելով՝ ճիշտ վարկեր վերցնել եւ, եթե էդ վարկերը չեն կարողանալու մարել, գիտակցված չգնան այդ վարկերը վերցնելու: Դա կլինի շատ ավելի դրական մոտեցում, քան սահմանափակումն էս պարագայում:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, հարցերն ավարտվեցին...

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Բայց պատրաստ ենք քննարկել, ինչպես միշտ:

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Պրն Երիցյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, շնորհակալություն: Այժմ, հերթագրում՝ մտքերի փոխանակության համար: Հերթագրվել է 4 պատգամավոր: Միքայել Մելքումյան՝ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությունից:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Ընդամենը ես մի քանի կարճ դիտարկումներ կանեմ: Տիկին Թանդիլյան, բնականաբար, մենք կողմ ենք այս օրենքի նախագծին: Ես էլ կնախաձեռնեմ, հետո մենք միասին կքննարկենք էդ շեմի բարձրացման խնդիրը, որպեսզի հասկանանք, թե շեմը բարձրացնելուց հետո, եթե չեմ սխալվում, անցել է մոտավորապես մի 4 տարի, մի 4 տարի առնվազն, տեսնենք ռիսկերի ինչպիսի՞ էսպես մեղմացում մենք ունենք այդ ոլորտում: Սա՝ մեկ:

Եվ երկրորդը. ինձ ավելի շատ հետաքրքրում է մեկ հարց. էն, որ ես հարց տվեցի պրն Երիցյանին: Պրն Երիցյան, որ ասում եմ՝ չափելի մենք կարո՞ղ ենք ասել, թե ավելի մեծ վարկերն ինչ հավելյալ ծախսեր են մեզանից ենթադրում, որ բանկերը՝ ասենք 10-ի փոխարեն 12 մլն դրամ վարկ են տալիս՝ 1 միավորի հաշվով, դա ի՞նչ է բերում, այսինքն՝ ռիսկայնության մոտավորապես գնահատական, ինչքան էլ չենք կարող քանակական, այնուամենայնիվ, մի ինչ-որ կորելյացիայով կարող ենք քննարկել: Սա՝ մեկ:

Եվ երկրորդ. ամենակարեւորը, միգուցե, սա այս օրենքի նախագծի հետ էդքան էլ չի առնչվում: Ինձ ավելի շատ հետաքրքրում է, որ եթե սպրեդը սրանից 3 տարի առաջ, 2.5 տարի առաջ, 4 տարի առաջ մի 10-15 տոկոսի էր հասնում կամ 12 տոկոսի, հետո հնարավորություն ունեցավ իջեցնել, հիմա, այ, դուք ասում եք, որ շատ ծախսեր մենք կրճատել ենք, էլեկտրոնիզացրել ենք եւ այլն, նույնիսկ մի մասնաճյուղի փոխարեն հիմա ինչ-որ մի հատ ապարատ կարելի է դնել էնտեղ, որպեսզի էդ մասնաճյուղը... Այնուամենայնիվ, էդ ոլորտում ես կարծում եմ, որ մի հատ լավ աուդիտ է պետք անել, հասկանալ, թե էն ինչ մեր գործընկերներն ասում են, որ տարիներ շարունակ վարկեր են տվել, հիմա կքված են, մենք դրա պատասխանատվության ինստիտուտ կարո՞ղ ենք ստեղծել, թե՞ չենք կարող, թե՞ օբյեկտիվ էր դա, պետք է լիներ 3 տարի առաջ 18 տոկոս, 22 տոկոս եւ այլն եւ հետո հիմա իջնում է: Բա լավ, էդ, որ իջավ, էդ սպրեդը, մենք իջեցրինք, մի հատ հասկանանք էլի՝ 2, 3, 4 տարի առաջ կա՞ր դրա անհրաժեշտությունը, թե՞ չկար, թե՞, ասենք, 5 տարի առաջ կար, չենք արել, ինչ-որ ձեւով մի կետից քաղաքական որոշում է արդեն եղել:

Այ, ես ուզում եմ իմ գործընկերների ուշադրությունը հրավիրել այս խնդրի վրա, որ էդ սպրեդ կոչեցյալը, ինչքան էլ մենք հիմնավորենք, որ ծախսերը կրճատվել են, բայց կարող էինք ավելի շուտ անել եւ չունենալ էն վիճակը, որ հիմա առողջացման համար մեզ եռապատիկ ավելի ջանքեր են պետք, որպեսզի դա անենք: Այսքանը:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Վարազդատ Կարապետյան՝ «Իմ քայլը» խմբակցությունից:

Վ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Այս նախագիծը կարեւոր է նրանով, որ մենք սկսում ենք խոսել սպառողական վարկերի մասին: Իհարկե, որպես քայլ կարեւոր քայլ է, բայց որպես առաջին եւ փոքր քայլ: Ես կարծում եմ, որ մենք սրանով պետք է բացենք թեման Հայաստանում, ընդհանրապես, վարկավորման, Հայաստանում կապիտալի դերի, բանկերի դերի, տնտեսության կողմից բանկերի ֆինանսավորման, փոքր վարկային կազմակերպությունների կողմից 150, 200 տոկոսով վարկերի տրամադրման թեման պետք է բացենք եւ քննարկենք, որովհետեւ եւ՛ գյուղատնտեսության մեջ, եւ՛ տնտեսության մնացած ճյուղերում բանկային ֆինանսավորումը լճացած է, եւ այս պահին արդեն դժվար է պնդել, որ նպաստում է տնտեսության զարգացմանը, եւ այն մեխանիզմը, որ ազգաբնակչությունը գումարը տալիս է բանկերին, եւ բանկերը՝ հետո տնտեսությանը, այդ մեխանիզմը հիմա չի աշխատում, կանգնած է, չի նպաստում տնտեսության զարգացմանը: Դրա համար շատ լավ առիթ է, որ մենք բացենք թեման, քննարկենք կապիտալից մեր երկրի տնտեսության կախվածության հարցը եւ գնանք արմատական փոփոխությունների՝ մարդկանց ֆինանսական թակարդներից դուրս հանելու ուղղությամբ:

Ես խնդրում եմ նաեւ Կենտրոնական բանկին, որ առաջիկայում նույնպես ակտիվ դերակատարում ունենա այս հարցի քննարկման եւ այս մեծ, իրականում մեր երկրի համար առաջնային եւ տնտեսության զարգացման համար ամենակարեւոր, հարցի լուծման համար: Չի կարող կապիտալից կախվածությունը դառնալ երկրի տնտեսության զարգացման ամենամեծ սահմանափակումը: Մենք հայտարարել ենք մեր երկիրը որպես ստեղծարար աշխատանքի, երկիր եւ պետք է աշխատենք, որ կապիտալից կախվածությունն աստիճանաբար իր տեղը զիջի մարդկային ստեղծարար աշխատանքից կախվածությանը: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Սուրեն Գրիգորյան: Հանում է ելույթը: Ծովինար Վարդանյան:

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Նախ՝ ուզում եմ նշել, որ հետեւյալ նախագծի մեջ, իհարկե, տեղ գտավ հիմնականում ռիսկային խմբերի մասին խոսակցությունը, այսինքն՝ բոլոր էն վարկատեսակները, որոնք օգտագործվում են ոչ սպառողական նպատակներով: Այո, այս ռիսկերը պետք է գնահատել, բայց ես ուզում եմ էստեղ կարեւորել նաեւ մի խումբ, դա սկսնակ բիզնեսներն են, ովքեր ստիպված են լինում, այսինքն՝ քանի որ մենք չունենք ծրագրով վարկավորվող տեսակներ, հիմնականում ստիպված են լինում օգտվել էս տեսակից, եւ ես կարծում եմ՝ ճիշտ ժամանակն է, ինչպես նշեց նաեւ պրն Կարապետյանը, որպեսզի Կենտրոնական բանկը, բանկերի ասոցիացիան, բանկերը եւ ԱԺ-ը, վերջապես, գան ինչ-որ սկզբնական կետի, որտեղ հնարավոր լինի սկսել գոնե սկսնակ բիզնեսների վարկավորումը, եւ դա լինի առանց գրավի կամ ծրագրով, այսինքն՝ էնպես, ինչպես բոլոր քաղաքակիրթ երկրներում, մանավանդ՝ եթե մեր Կառավարության բռնած ուղին ձեռնարկատիրությունը խրախուսելուն է ուղղված: Սկսնակ բիզնեսները պետք է կարողանան օգտվել վարկատեսակներից, եւ կարծում եմ՝ էս խնդիրը սրա մեջ ներառելով, այսինքն՝ հարցն էստեղ զուտ պատկերի աղճատում կլինի, կարծում եմ՝ ճիշտ կլինի ավելի հստակ ձեւակերպել դա:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-«Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության անունից ձայն է խնդրում պատգամավոր Միքայել Մելքումյանը:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Ճիշտն ասած, ես մի երկու դիտարկում, քանի որ ժամանակը կարճ էր, չասացի, կարճ ուղղակի ձեւակերպեմ: Երբ հարցեր էի տալիս, թե տոկոսային՝ արդյունաբերական, գյուղատնտեսական եւ այլն, ինչքա՞ն են, պատահական չէր: Երբ որ տոկոս ենք ասում, մենք պետք է հասկանանք, թե բանկերի միջոցով, վարկավորման միջոցով արդյունաբերական արտադրության կազմակերպման ո՞ր մասն է իրականացվում: Էստեղից մենք կարող ենք մեր տնտեսության բնույթի մասին եզրակացություն անել, հասկանալ՝ նախ՝ ստվերայնություն կա՞, թե՞ չկա: Ամբողջ աշխարհում կան նաեւ խոշոր սեփականատերեր, կան բիզնեսմեններ, որոնք, միեւնույն է, իրենց էդ գումարները չեն դնում, այլ վարկային ռեժիմով բիզնես ծրագիր են իրականացնում: Նախ՝ պարզենք դրա միջոցով բանկերի մասնակցությունը, կոնկրետ ինձ հետաքրքրում է արդյունաբերության եւ գյուղատնտեսության բիզնեսի կայացմանը եւ միտումները: Սա՝ մեկ:

Երկրորդը. ինչ վերաբում է քանակականին: Տիկին Թանդիլյան, երբ մենք ֆիզիկական անձանց բանկային շեմի փոխհատուցման հետ կապված խնդիր ենք ասում, եթե հիշողությունս չի դավաճանում, դա 3-4 տարվա ցուցանիշ եմ ասելու, այն շեմերը, որոնք սահմանված են, փակում են ավանդների՝ ծավալային առումով, ընդամենը 38 տոկոսը, այսինքն՝ դա նշանակում է, որ իրենք մոտ 95-96 տոկոս միավորներն են փակում, միավոր ավանդները, բայց էն 5 տոկոսը կազմում է մոտավորապես 60 տոկոսից ավելի, այսինքն՝ խոշոր ավանդները, պարզ է՝ չեն փակում, եւ էստեղ ինչ-որ մտածելու խնդիր կա, թե, ասենք, էդ նույնը, եթե ես կորելյացնում եմ, չեմ ասում՝ ուղղակի կապ ունի վարկավորման ինստիտուտի հետ: Հասկանանք վարկերի մասնակցությունը, դերը եւ նշանակությունը բիզնեսի զարգացման առումով, որովհետեւ, մի քանի բանկիրների հետ խոսել եմ, նրանք վարկունակ սուբյեկտներ չեն գտնում, որ վարկ տան, ասում են՝ գտեք, բերեք կա՞ն վարկունակ, որ վարկեր տանք, այսինքն՝ նախկինից եկող էդ իրենց վարկային պատմությունների, իրենց էդ վերաձեւակերպումների պրոբլեմ է առաջացել, այսինքն՝ իմ հարցերը, որ ասացի, հենց միտում ունեին, որպեսզի տանեին նրան, որ մենք հասկանանք՝ մեր տնտեսություն-վարկեր փոխհարաբերություններն ինչպիսին են:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Մտքերի փոխանակությունն ավարտվեց: Եզրափակիչ ելույթի կարի՞ք կա, պրն Երիցյա՞ն: Ո՞չ: Պրն Սողոմոնյա՞ն: Ո՞չ:  Տիկին Թանդիլյա՞ն: Համեցեք:

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, թույլ տվեք շնորհակալություն հայտնել շահագրգիռ քննարկման համար: Մի քանի դիտարկում, որոնք կուզենայի անել՝ նաեւ հնչեցրած հարցերի եւ ելույթների տեքստերից ելնելով: Երբ խոսում ենք այս նախագծի ռիսկերի մասին եւ այն մասին, թե սպառողական կրեդիտավորումը կարող է աղճատվել իր պատկերով, եւ որոշակի ձեռնարկատիրական գործունեություն նույնպես ներառվի եւ նաեւ, տիկին Վարդանյան, շեշտադրեցիք՝ հիփոթեքային ծախսերը կարող են ցանկանալ անել այս կրեդիտավորման միջոցով, բոլորս պետք է նաեւ արձանագրենք, որ հիփոթեկային վարկերն իրենք իրենցով ավելի ցածր տոկոսադրույք ունեն, քան թե սպառողական վարկերը, հետեւաբար՝ առնվազն այս առումով որեւէ ռիսկ, ուղղակի, տեսանելի չէ, որովհետեւ այդ վարկատեսակներն ավելի ցածր տոկոս ունեն եւ որեւէ մեկն այդ նպատակով՝ սպառողական վերցնելու կարիք պետք է, որ չունենա, փաստացի տոկոսադրույքների մասին է խոսքը:

Ինչ վերաբերում է բնույթը փոխելուն եւ որոշակի բիզնես նպատակներով կարող են վերցնել այս տեսակ վարկերը, հաջորդիվ մենք քննարկելու ենք մի օրենքի նախագիծ նույն՝ «Սպառողական կրեդիտավորման մասին», որտեղ փոքր եւ միջին ձեռնարկություններին արդեն թույլ ենք տալու այս օրենքի շրջանակներում եւ այս օրենքի պաշտպանության ներքո վարկավորվել եւ, հետեւաբար, եթե համարենք, որ աղճատում ենք, այս պարագայում մենք փոխելու ենք օրենքը եւ որոշակի ձեռնարկատիրական գործունեություն իրականացնողներն այլեւս այս օրենքի շրջանակներում կարողանալու են վարկ վերցնել եւ փաստացի, նաեւ այս մի նախագծի առաջարկի մասով, որեւէ էական փոփոխություն չի լինելու:

Ինչ վերաբերում է բանկերի ռիսկերին՝ բանկերի եւ վարկային կազմակերպությունների ռիսկերին, նորից պետք է ասեմ, որ բանկերը եւ վարկային կազմակերպություններն ունեն ծրագրային ապահովում՝ հաշվի առնելով, որ արդեն իսկ տրամադրում են նմանատիպ վարկեր եւ նաեւ, ըստ էության, եթե որոշակի ծախս ավելանալու է, դրանք, տիպային պայմանագրերի գոյություն ունենալու հանգամանքը նույնպես հաշվի ենք առնելու: Որոշակի թղթեր, միգուցե, ավելի տպեն, այո, բայց ես կարծում եմ, որ սպառողներն, այնուամենայնիվ, իրավունք ունեն լինել պաշտպանված եւ այդ ռիսկերն արդարացված են այս պարագայում, հատկապես, որ լրացուցիչ էական ծախսերի տեղիք չեն տալու:

Շնորհակալ եմ շահագրգիռ քննարկման համար, հուսով եմ՝ միաձայն որոշում կընդունենք: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Նախագծի քննարկումն ավարտվեց:

Այժմ, քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին» հարցը: Հիմնական զեկուցող՝ կենտրոնական բանկի նախագահի տեղակալ Ներսես Երիցյան:

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Արդեն իսկ անդրադարձ արվեց մի քանի առիթով: Ձեր քննարկմանն է ներկայացվում «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» նախագիծը եւ հարակից մի քանի օրենքներում փոփոխություններ կատարելու մասին նախագծերը, որոնք բխում են այս օրենքում կատարվող փոփոխություններից:

Ըստ էության, մի քանի կարգավորումներ են տրված: Մեկը հնչեցվեց, որ մինչեւ 100.000 դրամ սպառողական վարկերը նախկինում «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» օրենքի շրջանակներից դուրս էին, հիմա մտնում են այդ շրջանակի մեջ:

Երկրորդը. նախկինում արդեն իսկ մենք նախատեսել էինք գյուղացիական տնտեսությունների համար մինչեւ 2 մլն ՀՀ դրամի չափով վարկեր, նորից սպառողական կրեդիտավորման շրջանակներում էին մտել, չափաքանակն ավելացնում ենք Կառավարության առաջարկությամբ մինչեւ 5 մլն եւ նաեւ նախատեսում ենք միկրոձեռնարկություններին նույնպես այս օրենքի շրջանակներում ներառել: Իհարկե, միկրոձեռնարկությունների սահմանում չկա, որպես այդպիսին, մեր օրենսդրության մեջ, հետեւաբար, մենք վերցրել ենք «Փոքր եւ միջին ձեռնարկատիրության պետական աջակցության մասին» այդ օրենքը, հղում ենք արել օրենքին, որ ունենանք որոշակի ֆորմալ, պաշտոնական, ասենք, ձեւակերպում եւ անորոշությունները վերացնենք եւ՛ բանկերի համար, եւ՛ ֆինանսական կազմակերպությունների համար, եւ՛ սպառողի համար: Այդուհանդերձ, առաջինից երկրորդ ընթերցման ժամանակ նաեւ հանձնաժողովում դա քննարկեցինք, փորձենք սպառողական կրեդիտավորման ինչ-որ սահմանում գտնել կամ այդ օրենքի շրջանակներում գերփոքր ընկերություններով սահմանափակել օրենքը, որը շատ ավելի կոնկրետացնի շրջանակն այն բիզնեսի, որին ուզում ենք այս օրենքի շրջանակներում պաշտպանության տակ վերցնել:

Օրենքի նպատակադրումը դա է, որ պետք է բացահայտվի, այսինքն՝ սպառողը պետք է իրազեկ լինի՝ որոշումներ կայացնել: Այս օրենքում սպառողի համար պայմաններ չեն սահմանվում, ընդամենը սահմանվում են հրապարակայնության պայմանները, որ սպառողը հասկանա՝ ինչ գնով է էդ վարկը կամ կրեդիտավորումը վերցնում:

Սպառող հասկացողությունն է, ըստ այդմ, նաեւ հստակեցվել եւ նաեւ օրենքով փոքր, միջին կամ միկրո ձեռնարկությունների համար նույնպես 5 մլն շեմն է սահմանվում, ինչպես նաեւ գյուղատնտեսական նշանակության այդ վարկերի մասով: Եվ նաեւ այդտեղ սահմանվել է կրեդիտավորողի կողմից սպառողին տրամադրվող կրեդիտավորման պայմանագրից բխող սպառողի պարտավորությունների եւ դրանց առաջացման եւ դրանց հիմքերի եւ մարումների վերաբերյալ գրավոր տեղեկացումը, այդ տեղեկատվության չտրամադրելը կատարվելու է էլեկտրոնային եղանակով: Այսօր սպառողն ինքը կամ թղթային ձեւով է ստանում կամ գրասենյակից բանկի կամ վարկային կազմակերպության կամ փոստի միջոցով, այդ ընտրությունն ունի: Հիմա, պարտադիր ավելացնում ենք, որ էլեկտրոնային փոստի միջոցով անկախ ամեն ինչից սպառողը պետք է տեղեկացումը ստանա եւ ունի  նաեւ ընտրության այն 2 հնարավորությունը, եւս մեկ ընտրություն՝ այս իմաստով, ավելացնում ենք:

Քննարկումների ժամանակ նաեւ անդրադարձ արվեց, հարակից զեկուցողը երեւի կբարձրացնի, համաձայն ենք դիտարկել այդ հարցը նույնպես՝ կապված 300.000, այսինքն՝ էս սպառողական կրեդիտավորման օրենքի դրույթների խախտման համար նախատեսված է 300.000 դրամ տուգանք, տույժ, որը վճարվում է ուղղակի սպառողին եւ այդ մասով հստակեցման անհրաժեշտություն կա, որովհետեւ այլ օրենքով «Հիփոթեկային կրեդիտավորման» օրենքով այլ դրույթներ են սահմանված, որ եթե բանկը վերացրել է պատճառները, հատուցել է վնասները, հետեւանքները վերացած են, ապա այդ 300.000 տուգանքը չի առաջանում, իսկ էստեղ շատ ավելի խիստ է սահմանված, առաջարկություն կա համադրելի դարձնել, նույնականացնել, ընդունելի է, կաշխատենք միասին, առաջինից երկրորդ ընթերցում դա կիրականացնենք: Այսքանը, շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հիմնական զեկուցողին հարցեր ուղղելու համար՝ հերթագրում: Հերթագրվել է 3 պատգամավոր: Միքայել Մելքումյան:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Երիցյան, հետաքրքիր բան նշեցիք, որ սպառողին ճշգրտելու այս գործընթացի հիմքում դրել եք փոքր եւ միջին ձեռնարկատիրության աջակցության հետ կապված գործող օրենքը: Հիշեցնեմ, որ փոքր, միջին եւ այլ ձեռնարկությունները, դուք էլ լավ գիտեք, 3 ցուցանիշով են որոշվում՝ աշխատողների թվաքանակ, շրջանառություն եւ հիմնական միջոցների արժեք: Հիմա, Հարկային օրենսդրության իմաստով կամ ապագա Հարկային օրենսգրքում էն 24 մլն շեմը կամ 58.35 կամ 115, այսինքն՝ էս բոլոր բաները որոշակի անհամապատասխանության մեջ են ձեր նշած էն հիմնական, հիմնարար օրենքի հետ, որտեղ էդ շեմերը կարող են հասնել 500 մլն դրամ եւ այլն, 100, 500, ո՞րն է փոքր, ո՞րն է միջին, գործող օրենքն էդպիսին է: Հիմա, մենք ո՞րն ենք հիմք ընդունում. էն գործող օրենքը՝ փոքր, միջին ձեռնարկատիրության էդ 3 ցուցանիշներո՞վ, թե՞ Հարկային օրենսդրությունը, թե՞ ապագա 24 միլիոնը: Ես կխնդրեի՝ մի հատ պարզաբանեիք:

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Մենք կարծում՝ ենք` այս օրենքի շրջանակներում կարեւոր դրույթը վարկի սահմանաքանակն է, իսկ բիզնեսի բովանդակությունը ՝ ՓՄՁ է, միկրո է, ես ասացի, որ ցանկալի է, որ առաջինից երկրորդ ընթերցում միկրովարկավորման որոշակի սահմանում տանք, ընդ որում՝ Կառավարության հետ հիմա միկրովարկավորման, միկրոձեռնարկություններին աջակցության նոր ծրագիր ենք համատեղ մշակում, միգուցե, էնտեղից այդ ձեւակերպումը փոխանցենք էստեղ: Էդ տեսակետից՝ հարկայինով սահմանված է, թե ոչ, ես կարծում եմ՝ Հարկային օրենսդրությամբ սահմանվածը լրացուցիչ վարչարարություններ է իր մեջ ներառում, թե ովքեր են համարվում շեմից ներքեւ, շեմից վերեւ եւ այլն, բանկերին կարող է նաեւ այդ տեղեկատվությունը հասանելի չլինել, այդ իսկ պատճառով օրենքը շատ ավելի հստակ է, աներկբա է՝ էդ իմաստով, եւ կարող է սպառողների շահերի պաշպանության տեսակետից ավելի հստակ լինել: Դրա համար էս ուղղությամբ ենք գնացել, ոչ թե հարկման շեմի տրամաբանությամբ: Ընդ որում՝ սա ավելի լայն հնարավորություն է տալիս, քան էնտեղով:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքի համար միկրոֆոնը միացրեք:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հա, այսինքն՝ թե այլ էդ սահմանումների մեջ մենք, ինչեր ունենք, ինչ շեմեր ունենք դա դնում ենք մի կողմ, խոսքը գնում է միկրովարկավորման համար նոր որոշակիություններ մտցնելուն: Հասկանալի է, եղավ:

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Այո, տրամաբանությունը նա է, որ մենք պետք է խոցելի, հակառակ դեպքում՝ չափից ավելի քանակը, որ ավելացնենք, հետո պետք է ռեսուրսներ դնենք էդ խնդիրը լուծելու համար: Հիմա, ես չեմ ուզում հնչեցնել, ասենք, առանց ստուգիչ գնումների, որը մարդկանց մոտ ալերգիա է առաջացնում մեր երկրում, հնարավոր չէ այս դաշտը վերահսկել, մնում է սպառողի վրա, որ ինքն իր շահերը պաշտպանի, հասկանա, որ իր շահերը ոտնահարված են, գնա բողոքի տարբեր ատյաններ, եւ էդ ատյանները կան, էդպես պաշտպանի իրեն, հակառակ դեպքում՝ կարգավորման տեսակետից, եթե ավելացնում ենք շրջանակը, բնականաբար, պետք է ռեսուրսներ դրվեն, որոնք որոշ դեպքերում նույնիսկ կարող է անհասանելի լինեն: Ինչքան էլ ուզում ես ռեսուրս դիր, դա հնարավոր չէ՝ վերահսկելը կամ կարգավորելը: Էս տեսակետից է, որ մենք ռիսկերը նկարագրում ենք ու զգուշացնում, որ կարող ենք թղթի վրա ցանկություններ ձեւակերպել, բայց իրականությունը պետք է նաեւ այդ թղթին համապատասխանի:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Վահե Էնֆիաջյան:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Երիցյան, 2 հարց ունեմ, որոնք, ըստ էության, պարզաբանման կարիք ունեն: Առաջինը. ինչ տրամաբանությամբ է սահմանվել վարկավորման պայմանական այդ շեմը, ինչո՞ւ ոչ 4 կամ ինչո՞ւ ոչ 6, խնդրում եմ՝ պարզաբանեք:

Եվ երկրորդ հարցը. էլեկտրոնային կապի միջոցով տեղեկացման այս փաստաթղթաշրջանառության ամբողջ գործընթացը, ըստ էության, միտում ունի իր մեջ խնայողություններ իրականացնել, բայց տեսեք հարցը ինչում է. գյուղաբնակների համար, պատկերացրեք սահմանամերձ մենք համայնքներ ունեք, որտեղ համացանցի հետ կապված խնդիր կա եւ կապի մատչելիության հետ կապված խնդիր կա: Նման դրսեւորումների պարագան դուք հաշվի առե՞լ եք եւ եթե հաշվի առել եք, խնդրում եմ պարզաբանում մտցրեք՝ խնդրի հետ կապված: Շնորհակալություն:

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Վերջին հարցը հեշտ է, էդտեղից սկսեմ: Ես հնչեցրեցի, որ սա լրացուցիչ պահանջ ենք դրել ֆինանսական կազմակերպությունների վրա: Բանկային բաժանմունքից քաղվածքները, տեղեկատվությունը եւ թղթային ձեւով՝ փոստի միջոցով ստանալու պահանջները չենք հանել: Սա լրացուցիչ պահանջ է, որ պետք է նաեւ բանկերը եւ այլ վարկային կազմակերպությունները ջանքեր գործադրեն՝ տրամադրելու էդ տեղեկատվությունը նաեւ էլեկտրոնային եղանակով: Բնականաբար, եթե էդ խնդիրը կլինի, կա երկրորդ ալտերնատիվան, սպառողն ունի էդ հնարավորությունները:

Ինչ վերաբերում է չափին, ապա մենք մեր վերլուծությունները եւ քանակական վերլուծություններն ենք արել եւ նաեւ, էսպես ասած, հարցումների միջոցով նույնպես սահմանված 2 միլիոնը, մենք կարծում ենք՝ սպառողական շեմը դա է բիզնեսի համար, հակառակ դեպքում՝ աղճատվում է եւ էլի նորից ինքը բիզնեսի համար, ներառյալ միկրոձեռնարկության համար, դա սպառողական վարկ չի կարող լինել, դա ձեռներեցական է դառնում:

Տարբեր քննարկումների արդյունքում եղել է առաջարկ այն 5 մլն սահմանել, որովհետեւ բիզնեսի հետ տարբեր քննարկումներ են եղել, տարբեր հարցումներ են եղել, Կառավարությունից առաջարկությունն եղել է, մենք նորից քննարկել ենք, համադրել ենք, կարծում ենք՝ եղած իրավիճակում կարելի է գնալ ընդառաջ եւ պաշտպանել էս թեզը, ինչպես նաեւ նախորդ հարցը՝ 10-ից 15 միլիոնի ավելացումը. նույն հարցը կարող եք էնտեղ տալ եւ ինքն էդ հարցի պատասխանը...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Երիցյան, ժամանակը սպառվել է, թույլ տվեք՝ արձագանքի պատգամավորը:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Լավ, պայմանական համարեք, պրն Երիցյան, արձագանքում եմ, դուք ձեր միտքն ավարտեք:

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Կարծում ենք՝ այդ 5 մլն շեմը բավականին բարձր է իրական սպառողական վարկերից, բայց՝ տանելի, դրա համար մենք ներկայացնում ենք հարցը եւ պաշտպանում ենք այս շեմը:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արկադի Խաչատրյան:

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: Պրն Երիցյան, իհարկե, ողջունում եմ նախագծի ներկայացումը եւ գիտեք, որ ժամանակին ինքս եմ սկսել այս նախագծի վրա աշխատել: Ուրեմն, հարցս հետեւյալի մասին է. եթե հիշում եք «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» ՀՀ օրենքում կա դրույթ, որի համաձայն՝ օրենքով սահմանված սպառողներն իրավունք ունեն դիմել հաշտարարի գրասենյակ՝ իրենց շահերը եւ իրավունքները պաշտպանելու հարցերով, սակայն այս փոփոխությունները կատարելու արդյունքում մենք ընդլայնում ենք այստեղ սպառողների ցանկը, սակայն հաշտարարի օրենքում, եթե ես ճիշտ եմ հիշում, էս ցանկի ընդլայնումը տեղի չի ունենում, ու ստացվում է անհամապատասխանություն 2 օրենքների միջեւ: Էս օրենքով սահմանված է, որ սպառողն իրավունք ունի դիմել հաշտարարին, սակայն հաշտարարի օրենքով այս խումբ սպառողների համար այդ հնարավորությունը, կարծես թե, նախատեսված չէ, եթե ճիշտ եմ հիշում: Խնդրում եմ ասեք՝ պատրաստվում եք արդյո՞ք այնտեղ էլ համապատասխան լրացում կատարել, թե՞ ոչ:

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Այո, հաշտարարը ծառայություններ է մատուցում միայն ֆիզիկական անձանց, եւ այս տեսակետից հաշտարարի ինստիտուտը, կարծում ենք՝ կայացած է, արդյունավետորեն իր խնդիրները լուծում է եւ պետք չէ այս երկուսն իրար հետ խառնել, այդ թվում՝ ավելի կբարդացնենք իրավիճակը: Ընդ որում՝ գյուղատնտեսական վարկերը, երբ ժամանակին ներառել ենք օրենքի մեջ՝ 2 մլն շեմով, այդ ժամանակ էլ գյուղատնտեսական վարկերը՝ այդ դեպքերը հաշտարարի կողմից չեն քննվել: Այս տեսակետից, կարծում ենք՝ հաշտարարի ինստիտուտը պիտի ամբողջությամբ քննարկել, եւ էդ տեսակետից, եթե հետագայում կլինեն քննարկումներ, կլինեն վերլուծություններ, կիրականացնենք, բայց այս պահին կարծում ենք՝ պետք է դրանք առանձին պահել իրարից:

Իսկ ինչ վերաբերում է հակասությանը՝ չկա, նման հարցադրում նաեւ հնչեց հանձնաժողովի ընթացքում: Օրենքում գրված է՝ սպառողն իրավունք ունի պաշտպանվել դատական կարգով, արբիտրաժային եւ այլն եւ օրենքներով սահմանված այլ դեպքերով: Դա արդեն չի կապում ուղղակիորեն հաշտարարի ինստիտուտի հետ, որովհետեւ նաեւ չի ասում «սույն օրենքով», երբ որ այդ «սույն» բառն էնտեղ չկա դա նշանակում է՝ մնացած բոլոր օրենքներով է: Սա ուղղակի իրավական վերլուծություն ենք նաեւ իրականացրել, կարծում ենք՝ հակասություններ չկան:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Երիցյան, թույլ տվեք արձագանքի: Խնդրեմ:

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Այո, շնորհակալություն: Պրն Երիցյան, տեսեք, էստեղ, իրոք, իրավական մեկնաբանության խնդիր կա, որովհետեւ երբ դա դիտարկում էինք, կա կարծիք, որ քանի որ էս օրենքով սահմանված է, որ սպառողն ունի իրավունք, այդ թվում՝ իր իրավունքները պաշտպանել ֆինանսական հաշտարարի գրասենյակում, սակայն այն օրենքում այդ հնարավորությունը չի տրվում, այդուհանդերձ, այստեղ առկա է որոշակի իրավական հակասություն, գոնե, իրավաբանների մի հատվածի մոտ կա այդ մոտեցումը:

Մյուս հարցը, իհարկե, կոնցեպտի հարց է՝ արդյո՞ք մենք պատրաստվում ենք, թե՞ ոչ ֆինանսական հաշտարարի համակարգը բացել նաեւ այլ սպառողների համար, բացի ֆիզիկական անձանցից, եւ էստեղ, իհարկե, եթե կոնցեպտն էնպիսին է, որ մենք թույլ չենք տալու, որպեսզի այլ սպառողներ եւս դիմեն, ապա էդ դեպքում, միգուցե, իմաստ ունի, որ այս օրենքի մեջ շտկում արվի, որպեսզի այդ տարընթերցումը եւ տարաբնույթ մեկնաբանության տեղիքը չունենանք, թեեւ իմ անձնական կարծիքն այն է, որ կարելի է ընդլայնել սպառողների ցանկը, այն անձանց, ովքեր իրավունք ունեն դիմել նաեւ ֆինանսական հաշտարարին: Շնորհակալ եմ:

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Մեր դիրքորոշումը հստակ է եւ կարծում ենք՝ այս պահին հաշտարարի ինստիտուտը ներառել այս քննարկման մեջ՝ ուղղակի այս նախագիծը կհետաձգի, ավելի լավ է՝ մենք առաջ գնանք, որոշում կայացնենք, բարելավենք, քան, ուղղակի, անցնենք այլ դաշտ: Էդ տեսակետից, եթե առաջինից երկրորդ ընթերցման ընթացքում էդ տարընթերցման խնդիրը եւս մեկ անգամ վերահաստատվի, կփորձենք ուղղում տալ ու խնդիր չունենալ:

Իսկ ինչ վերաբերում է փոքր բիզնեսին, գյուղացիական եւ այլն: Մի դրույթ էլ եմ ուզում նշել՝ իրենց պաշտպանության հետ կապված: Կառավարության հետ քննարկել, մշակել ենք, եւ շրջանառության մեջ է դրված հիմա ֆինանսական համակարգի արբիտրաժի ինստիտուտը, որը նույնպես ֆինանսավորվելու է ֆինանսական ընկերություններ կողից եւ այս փոքր դեպքերի համար շատ արագացված ռեժիմ է լինելու՝ դատական պաշտպանության հետ կապված, այսինքն՝ էլի նորից նույն ֆինանսական հաշտարարի ինստիտուտի նման ինստիտուտ է լինելու՝ արդեն բիզնեսի համար, որտեղ փոքր բիզնեսն այդ պաշտպանությունը նույնպես կստանա: Կարծում ենք՝ համարժեք է, երբ էդ ինստիտուտը կքննարկենք պետք է օրենքի նախագիծը գա ԱԺ, դա չի բավարարի մեր պահանջները, նրանից հետո նորից կանդրադառնանք այս հարցին: Մենք կարծում ենք՝ էդ լուծումն էդ օրենքով, էդ նախագծով է:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Վերջին հարցի համար՝ Եղիշե Սողոմոնյան:

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Պրն Երիցյան, իմ հարցը վերաբերում է Հանրային հեռուստատեսությունում Պետրոս Ղազարյանի հնչեցրած այն կարծիքին, որ Կենտրոնական բանկի կողմից սպառվող քաղաքականությունը չի նպաստում տնտեսության զարգացմանը եւ միտված է միայն օրենքով սահմանված գների կայունությանը եւ բանկային համակարգի կայունության ապահովմանը: Խնդրում եմ՝ հրապարակայնորեն տաք կարծիքի ձեր պարզաբանումը:

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Ես ընդամենը երեւի 40 վայրկյան ունեմ, հա՞: Գները եւ ֆինանսական կայունությունը հենց տնտեսության զարգացման նախապայմանն է, եւ եթե որեւիցե մեկը դա կասկածի տակ է դնում, էդպիսի դրվագներ մեր երկրում եղել են, որոնք տարել են աղքատացման, արդյունաբերության հիմքի քանդման եւ իմ գործընկերոջ նշած ընկերությունների կապիտալի դեգրադացիային, որ ընկերությունները հիմա հիմնականում վարկավորման միջոցով են իրենց աճը ֆինանսավորում:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարցերն ավարտվեցին: Հարակից... Հա, արձագանքում եք: Խնդրեմ, արձագանքեք:

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Ժամանակը քիչ է: Դուք չէիք կարող ամբողջական պատասխանել, բայց կարծում եմ, որ հարկ եղած ժամանակ, երբ ժամանակ ունենաք, հրապարակայնորեն հիմնավորեք, որ ժողովրդի մոտ էդ տարակարծությունը կամ սխալ կարծիք չձեւավորվի: Շնորհակալություն:

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Մենք բազմաթիվ անգամ դրանց անդրադարձել ենք, հիմնավորել ենք, այդ հարցադրումները նորություն չեն մեզ համար, ես ներողություն եմ խնդրում եւ մեր հաշվետվություններում, որոնք եռամսյակային պարբերականություն ունեն, անդրադառնում ենք այդ բոլոր խնդիրներին: Տարբեր տեսակի սեմինարներ, կլոր սեղաններ ենք կազմակերպել, որտեղ մենք միասին նաեւ ձեզ հետ ենք էդ հարցերը քննարկել: Ես նման խնդիր չեմ տեսնում, որ մենք չենք բացել: Այլ հարց է, որ կան մարդիկ, որ մնում են նույն կարծիքին, հիմա մենք չենք կարող բոլորի կարծիքը փոխել, եթե պատրաստ չեն, ասենք, էդ փաստերի հետ հաշվի նստել եւ վերլուծություններ իրականացնել: Մենք, համենայնդեպս, նաեւ էդպիսի կարծիք հնչեցվեց, որ չենք լսում կամ չենք բանում, մենք բաց ենք ցանկացած բանավեճի եւ բաց ենք ցանկացած քննարկման: Մեր մանդատն օրենքով է սահմանված եւ էդ մանդատը սահմանված է հենց այն տրամաբանությամբ, որ մենք կարողանանք երկարաժամկետ, կայուն զարգացում եւ տնտեսական աճ ունենալ: Եվ էդ տնտեսագիտական ֆունդամենտալները, եթե կասկածի տակ են դրվում, մենք ցանկացած բանավեճի պատրաստ ենք եւ՛ մեր հաշվետվություններով էլ, եւ՛ տարիների մեր փորձով էլ ապացուցել ենք դա:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Երիցյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում ֆինանսավարկային եւ բյուջետային հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Եղիշե Սողոմոնյանին:

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի ԱԺ նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, ձեզ եմ ներկայացնում Կառավարության կողմից ներկայացված օրենքների նախագծեր՝ «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխության, «Վարկային կազմակերպությունների մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխության, «Արժութային կարգավորման եւ արժութային վերահսկողության մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխությունների կատարման: Հարկ եմ համարում նշել, որ վերջին ժամանակաշրջանում, վերջին տարիներին մեծ խնդիր է առաջացել՝ վարկային կազմակերպությունների եւ բանկերի կողմից առաջարկվող վարկատեսակները, երբ բանկերն ու վարկային կազմակերպությունները տարբերակված եւ խայտաբղետ պայմաններ են առաջարկում, եւ վարկ վերցնողները չեն կարողանում համեմատել տարբեր վարկային ռեսուրսներ եւ հասկանալ, թե դրանցից ո՞րն է ավելի շահեկան՝ հատկապես փաստացի տոկոսադրույքի հետ կապված կամ մնացած վարկավորման պայմանների հետ կապված: Այդ իսկ պատճառով կարծում եմ, որ շատ մեծ կարեւորություն է գտել «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» ՀՀ օրենքը, եւ այս օրենքի պաշտպանությունը, կարծում եմ՝ պետք է ընդլայնվի, որպեսզի ավելի մեծ թվով սպառողներ, սպառողական կրեդիտներ պաշտպանված լինեն էս օրենքի շրջանակում: Եվ Կառավարության այս նախագիծը հենց դրա՝ իմ ասածի, ապացույցն է, ընդլայնում է այս սպառողական անձանց շրջանակները: Գործող օրենքը կարգավորում է միայն սպառողական վարկերը, որոնք տրամադրվում են 100.000 մինչ 10 մլն եւ գյուղատնտեսական վարկերը, որոնք մինչեւ 2 մլն դրամի շրջանակում են: Կառավարության էս նախագծով առաջարկվում է հանել մինչեւ 100.000 վարկերի շեմը, այսինքն՝ էս «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» օրենքը տարածել նաեւ մինչեւ 100.000 դրամի վարկերի վրա:

Երկրորդ առաջարկը. ընդլայնումը, որ կատարվել է, գյուղատնտեսական վարկերի մասով է տեղի ունեցել, 2 մլն շեմը բարձրացվել է 5 մլն շեմ՝ հաշվի առնելով, որ գյուղատնտեսությունն այսօր կարեւոր դեր է խաղում Հայաստանի տնտեսության մեջ, տալիս է ՀՆԱ-ի 20 տոկոսը, այստեղ զբաղված է բնակչության 40 տոկոսը եւ արտահանման կշռում մոտավորապես կազմում է 20 տոկոս, կարծում եմ՝ այս ոլորտը եւս այս օրենքով պաշտպանության կարիքն ունի, եւ սրանով է հիմնավորված Կառավարության այն առաջարկը, որ 2 մլն դրամի շեմը բարձրացվի 5 մլն: Այս օրենքի կարգավորման դաշտ է նաեւ բերվում փոքր, միջին բիզնեսի սպառողական վարկավորումը մինչեւ 5 մլն դրամով եւ արտարժույթով: Այս առումով՝ որոշակի հարցեր եղել են հանձնաժողովում, որոշակի քննարկումներ եղել են, կուզեմ անդրադառնալ այդ քննարկումներին: Առաջինը հարցը վերաբերում էր նրան, թե բանկերը կամ վարկային կազմակերպություններն ինչպես են կարողանալու տեսնել, թե այդ հաճախորդները բավարարում են փոքր եւ միջին բիզնեսին ներկայացվող պահանջներին, քանի որ դրա պահանջները սահմանվում են «Փոքր եւ միջին ձեռնարկատիրության պետական աջակցության մասին» ՀՀ օրենքով եւ հիմքն ակտիվներն են, հասույթը եւ աշխատողների միջին թվաքանակը, եւ վարկավորման ժամանակ շատ դժվար է որոշել, թե այդ տնտեսվարող սուբյեկտն այդ պահանջները բավարարո՞ղ է , թե՞ չէ, բայց Կենտրոնական բանկի մեր գործընկերոջ կողմից ստացել ենք այն վստահեցումը, որ բանկերն էդ խնդիրը կլուծեն, բարդություններ չկան:

Երկրորդ հարցը պայմանավորված է եղել նրանով, որ «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» օրենքը կարգավորում է սպառողական վարկերը, դրա հետ կապված հարաբերությունները եւ այստեղ բերելով բիզնես վարկ՝ կորցնում է իր բովանդակությունը, բայց հաշվի առնելով, որ գոյություն ունի 5 մլն շեմ եւ մինչեւ 5 մլն ՓՄՁ վարկերը, ըստ էության, սպառողական բնույթի են, այդ իսկ պատճառով նաեւ քննարկման ժամանակ մենք համաձայնվեցինք, որ ՓՄՁ վարկերը եւս ներառվեն այս կարգավորման դաշտ:

Երրորդ խնդիրը վերաբերում էր ֆինանսական հաշտարարի խնդրին: Մենք գիտենք, որ «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» ՀՀ օրենքով նշվում է, որ եթե այս օրենքի շրջանակում խնդիրներ առաջանան, ապա սպառողները պետք է դիմեն ֆինանսական հաշտարարին, բայց «Ֆինանսական հաշտարարի մասին» ՀՀ օրենքով, ինչպես մեր գործընկերը՝ պրն Խաչատրյանը նշեց, միայն կարող են դիմել ֆիզիկական անձինք, բայց քանի որ օրենքում նախատեսված են պաշտպանության այլ եղանակներ՝ դիմել դատարան, դիմել առեւտրային արբիտրաժ, էս խնդիրը եւս իր լուծումը գտավ, եւ էս բոլոր քննարկումների արդյունքում հանգեցինք այն եզրակացությանը, եւ հանձնաժողովը տվեց դրական եզրակացություն, եւ ես կոչ եմ անում իմ գործընկերներին, որ կողմ քվեարկեն այս նախագծի օգտին: Եվ մի կոչ էլ եմ անում Կենտրոնական բանկից իմ գործընկերոջը, որ մենք պետք է քայլեր ձեռնարկենք, ոչ միայն օրենքով պաշտպանենք մեր սպառողներին, այլ բարձրացնենք իրենց գիտակցության մակարդակը ֆինանսական գիտելիքների միջոցով, որպեսզի իրենք կարողանան իրենց պաշտպանել: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարակից զեկուցողին հարցեր ուղղելու համար՝ հերթագրում: Հերթագրվել է մեկ պատգամավոր: Միքայել Մելքումյան:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շատ կարճ հարց եմ տալու: Դուք էլ նշեցի, ես էլ ասացի՝ էդ շրջանառության, այսինքն՝ հասույթի, աշխատողների թվաքանակի եւ հիմնական միջոցների հետ կապված, այսինքն՝ մենք մեկ բան ենք արձանագրում, որ դա որեւէ կապ չունի էդ սպառողական միկրովարկավորման խնդրի հետ, որովհետեւ այդ օրենքներում հարկային օրենսդրության իմաստով, վարկավորման իմաստով դրանք իրար հետ որեւէ փոխկախվածություն չունեն, այսինքն՝ շեմերը՝ 58-ը, 115-ը, չգիտեմ, ապագա 24 մլնը, այսինքն՝ էդ օրենք է, որ էնտեղ գործում է իր համար, անհասկանալի է, թե ինչի համար է պետք: Դա եղել է ժամանակին միջազգային կազմակերպությունների պնդմամբ, որպեսզի մենք էդ տիպի օրենք ընդունենք, բայց էս դեպքում, ինչպես նաեւ ձեր հիմնական զեկուցողն ասաց, դա որեւէ կապ չունի վարկավորման սահմաններն ուրվագծելու հետ: Այսքանը:

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Ես պատասխանեմ: Օրենքի նախագծում նշվում է, որ ՓՄՁ այն սուբյեկտները, որոնք սահմանված են «Փոքր եւ միջին ձեռնարկատիրության պետական աջակցության մասին» ՀՀ օրենքով գերփոքր, փոքր եւ միջին, իսկ «գերփոքր, փոքր, միջին» սահմանումն այդ օրենքում սահմանվում է 3 չափանիշով, ինչպես նշեցի՝ ակտիվների մեծություն, հասույթ, աշխատողների թվաքանակ, եւ, իմ կարծիքով՝ նաեւ մեր Կառավարության ներկայացուցիչը՝ Կենտրոնական բանկի ներկայացուցիչը՝ պրն Երիցյանը նշեց, ապագայում նաեւ այլ չափանիշներ են, այսինքն՝ օրենսդրական այլ նախաձեռնություններ են լինելու, այսինքն՝ էն խնդիրները, որ էս պահին տեսնում ենք դրա կիրառման բարդության հետ, եթե նոր չափանիշներ, նոր մոտեցումներ լինեն եւ միկրոձեռնարկության շեշտադրումով էդ խնդիրը լուծվի եւ հստակ սահմանվի, թե ինչ է միկրոձեռնարկությունը, ավելի հեշտ կլինի այս օրենքի կիրառությունը, այսինքն՝ դա արդեն երկրորդ փուլն է եւ հետագա օրենսդրական նախաձեռնություններում կլինի:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք: Հարցերն ավարտվեցին, շնորհակալություն:

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Եղավ, շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Այժմ, մտքերի փոխանակության համար՝ հերթագրում: Հերթագրվել է 2 պատգամավոր: Արկադի Խաչատրյան՝ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունից:

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, հարգելի փոխխոսնակներ, ուզում եմ 2 հարցի անդրադառնալ: Առաջինը՝ իրոք, «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» ՀՀ օրենքին եւ այն հարցերին, որոնք կարգավորվում են այս օրենքով:

Եվ երկրորդը. ուզում եմ անդրադառնալ վարկերի կառուցվածքին եւ ըստ դրա՝ նաեւ ընդհանուր տնտեսության կառուցվածքին:

Ուրեմն, «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» ՀՀ օրենքը չափազանց կարեւոր նշանակություն ունի, որովհետեւ դրանով սահմանվում են այն պայմանագրերի տեսակները, որոնց պարագայում սպառողներին տրվում են լրացուցիչ պաշտպանության մեխանիզմներ: Որո՞նք են այդ պաշտպանության մեխանիզմները: Դա այն հանգամանքն է, բազմիցս խոսվում է, որ հաճախորդները, օրինակ՝ 1 տոկոսով վարկ են վերցնում, սակայն բազմաթիվ այլ վճարների արդյունքում այդ ֆինանսական բեռը մեծանում է: Այս օրենքով հստակ սահմանվում է, որ սպառողական կրեդիտավորման պայմանագրերի պարագայում հստակ սպառողին պիտի տրամադրվի ամփոփ տեղեկատվություն՝ փաստացի տոկոսադրույքի, լրացուցիչ վճարների մասին, հետեւաբար՝ այստեղ խաբվելու հավանականությունը շատ ավելի քիչ է: Բացի դրանից, սպառողին տրվում է լրացուցիչ պաշտպանության մեխանիզմներ, օրինակ՝ մտածելու ժամկետ, որ 7 օրվա ընթացքում դու կարող ես հրաժարվել քո կնքած պայմանագրից, դու ունես իրավունք քո իրավունքները պաշտպանել հաշտարարի գրասենյակում, եւ, այո, ես համարում եմ, որ դա շատ կարեւոր դրույթ է: Կա նաեւ ինստիտուտ, որի համաձայն՝ ցանկացած խախտման դեպքում 300.000 դրամի տուգանք է հասնում եւ այլն, այսինքն՝ այս բոլոր համալիր միջոցառումներն ուղղված են սպառողների շահերի պաշտպանությանը: Եվ, իրոք, ողջունելի է, երբ առանձին սոցիալապես խոցելի խմբեր, փոքր գյուղատնտեսական տնտեսություններ, որոնք վարկեր են վերցնում, ինչպես նաեւ միկրոբիզնեսներն օգտվելու են սրանից:

Կառուցվածքի մասով. ես ուզում եմ շարունակել պրն Մելքումյանի խոսքը: Տեսեք, երբ կառուցվածքի մեջ հիփոթեկային վարկերը եւ սպառողական վարկերը հասնում են ընդհանուր վարկավորման շուրջ կեսին, սա նշանակում է, որ մեր տնտեսության մեջ ոչ արտահանելի հատվածն արդեն կեսն է, մի բան էլ ավել: Տեսեք, հիփոթեկային վարկերը շատ կարեւոր խնդիրներ են լուծում, բայց դա ոչ արտահանելի հատված է: Սպառողական վարկերի զգալի մասը՝ կենցաղային տեխնիկա, ավտոմեքենաներ, ուղղված են ներմուծման ֆինանսավորմանը, հետեւաբար, նրանք փոքրացնում են մեր ՀՆԱ-ը, մեր հիմնական նպատակը պետք է լինի մեծացնել արտահանելի հատված ուղղվող վարկերը, դրանք են՝ արդյունաբերության, գյուղատնտեսության ֆինանսավորմանն ուղղվող, հետեւաբար, Կառավարության գործունեության ծրագրի իրականացման հետ մեկտեղ, արտահանելի հատվածի զարգացման հետ մեկտեղ պետք է, անպայման, զուգահեռ դիտարկել վարկավորման կառուցվածքը եւ տեսնել, թե արդյո՞ք դա արտացոլվում է, որովհետեւ...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Խաչատրյան, ժամանակը սպառվեց:

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Ես ներողություն եմ խնդրում, գնում են այնտեղ, որտեղ, իրոք, շահութաբերությունը բարձր է, հետեւաբար՝ արտահանելի հատվածի շահութաբերությունը պետք է բարձրացվի: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Միքայել Մելքումյան՝ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությունից:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Այո, Արկադի Խաչատրյանի էս դիտարկման հետ համաձայն եմ: Ես մի բան եմ ուզում հիշեցնել, էստեղ, երեւի, Հովիկ Աղազարյանն, անպայման, կհիշի, մասնավորապես՝ 93, 94թ., մինչեւ դրամը մտցնելը, երբ ռուբլով վարկեր էին վերցնում՝ 40 մլն, 50 մլն ռուբլի, հետո 100 դոլարով փակում էին, այսինքն՝ ՀՀ-ում էդ գումարների... Ես գիտեմ, որ դուք վերցրել եք, դրա համար եմ ասում:

ԾԻԾԱՂՈՒՄ ԵՆ

Էդ գումարների մեծ մասը սպառողական էր դառնում, մարդիկ տուն էին առնում, մեքենա էին առնում կամ էդ փողերը, հիշեցնեմ նաեւ, որ կանխիկացումը 25 տոկոս էր, որ քո հաշվին նստած վարկը կանխիկ գումար դառնար՝ մինուս 25 տոկոս կամ 27 տոկոս էդ «աբնալիչկա» կոչեցյալը վերցնում էր: Ու առաջին անգամ Հայաստանը փողազրկվեց հենց էդ փուլում, երբ վերցրեցին ու գնացին Ռուսաստան մեծամասամբ, բայց էլի եմ կրկնում, ով մնաց՝ ոչ մեկը չէր կանխատեսում, թե ինչ պետք է... 100, 200 դոլարով էդ վարկերը փակում էին: Սա մի փուլ է:

Հիմա, մենք էսպես, եթե փուլային հաշվենք, եկել հասել ենք, ինձ ինչն է էստեղ հետաքրքրում, որ նորից եմ ուզում շեշտադրում անել նրա վրա, որ բանկերի մասնակցությունը... Լավ չի, որ սպառողական վարկերն էդքան մեծ տեսակարար կշիռ ունեն, որովհետեւ էդ սպառողական վարկերի մոնիթորինգը, դրանց հետեւելը, դրանց ճիշտ է, լրացուցիչ սպառումը բերում է լրացուցիչ հարկերի, շրջանառությունը մեծացնում է, բայց ինքը չի դառնում, այսպես կոչված, հավելյալ արժեք արտադրող, ոնց որ ասում են: Էս առումով՝ կարծում եմ, որ պետք է մենք կարողանանք էնպիսի պայմաններ ստեղծել, որպեսզի արդյունաբերական գյուղատնտեսական վարկեր վերցնելը եւ հետո դրանց վերավարկավորելը, որպեսզի իրենց շանս տանք, որ եթե դու հասնես բիզնեսի ինչ-որ մի կետի, անպայման վերավարկավորում է լինելու, որպեսզի Հայաստանը կարողանա բեկում մտցնել էս ամեն ինչի մեջ, եւ, արդեն որպես օրենսդիր եմ ասում, Վարազդատ Կարապետյանը դահլիճում չէ, հա՞, երեւի, որ մենք պետք է կարողանանք օրենքների մեջ կարգ ու կանոն մտցնել, եթե մի օրենք է գործում, որ փոքր ձեռնարկությունը մինչեւ 500 մլն դրամ շրջանառություն ունեցողն է, հետո միջինը՝ մինչեւ միլիարդ ու կես, եւ էս մյուսները ոչ մի կապ չունեն նրա հետ, ո՞ւմ են պետք էդ օրենքները, ոչ մեկին պետք չեն, այսինքն՝ էստեղ պետք է տարբեր օրենքների մեջ համապատասխանություն մտցնել:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Մտքերի փոխանակությունն ավարտվեց: Պրն Սողոմոնյան, եզրափակիչ ելույթի կարիք կա՞: Պրն Երիցյա՞ն: Խնդրեմ:

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Առիթից օգտվելով՝ մի քանի հարցադրումների եմ ուզում անդրադառնալ:

Առաջինը. ես ուզում եմ շեշտել. էս օրենքի փիլիսոփայությունը եւ, ընդհանրապես, ապագայի հետ կապված, խոցելի խմբերի, որոնք ֆինանսական ոչ բավարար գրագիտություն ունեն, պաշտպանությունն է, հակառակ դեպքում 2 կողմի համար էլ՝ եւ՛ սպառողի, եւ՛ վարկ ստացողի, եւ՛ վարկ տրամադրողի համար պայմանագրի ազատությունը լավագույն դեպքն է, որպեսզի երկուստեք կարողանան լավագույն պայմանները բանակցել, եւ վարկավորում իրականացվի: Սա շատ կարեւոր է, որովհետեւ մենք հիմա սահմանափակումներ ենք մտցնում, որը հնարավոր է նաեւ սահմանափակի սպառողների իրավունքներն այլ ձեւով, բայց զսպում է ռիսկերը երկարաժամկետում: Սա կարեւոր հաստատում էր, ուզում եմ հնչեցնել:

Երկրորդը. ինչ վերաբերում է բանկային վարկերի կամ ֆինանսական համակարգի ազդեցությանը տնտեսության զարգացմանը, վերաձեւակերպումներին եւ այլն, եւ երբ մենք, պրն Մելքումյան, միասին քննարկում ունեինք, չէ՞, մենք էլ վերլուծական լուրջ աշխատանք էինք արել եւ ձեզ ներկայացրեցինք փաստերով, որ վերջին մի քանի տասնամյակներին, կարելի է ասել՝ անկախությունից ի վեր, մեր մեկ շնչի ՀՆԱ-ի աճի մեկ երրորդից ավելին պայմանավորված է վարկավորման հասանելիությամբ, եւ դա բավականին լուրջ ցուցանիշ է, որի հետ հաշվի նստել հնարավոր չի:

Իսկ բանկերն, ինչքան որ բիզնեսը թույլ է տալիս, վերավարկավորում են, ընդ որում՝ 2008, 14 թվականների ճգնաժամերի ժամանակ եւ նաեւ 2018 թվականի ապրիլ-մայիսյան դեպքերի ժամանակ նույնպես վարկավորումը չի ընդհատվել, աճել է եւ ապահովել է տնտեսության մեջ կայունությունը, ներդրումները եւ աճը, որը մենք արձանագրում ենք:

Եվ ուզում եմ նաեւ անդրադառնալ, ժամանակը սպառվեց, էդ դեպքում մի նախադասությամբ ասեմ. մենք կենտրոնացած ենք վարկերի վրա, ես առաջարկում եմ, որ մենք լուրջ մտածենք, թե ինչպես ենք ավելացնելու մեր երկրում խնայողությունները, որովհետեւ եթե քաղաքացին, ընկերությունը կարողանում է խնայել, նա կարողանում է ճիշտ կողմնորոշվել իր ապագա ծրագրերում, եւ այն վարկերը ստանալ, որոնք կբերեն հարստացման եւ ոչ թե խնդիրներ կառաջացնեն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Նախագծի քննարկումն ավարտվեց:

Հարգելի պատգամավորներ, այժմ քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «ՀՀ հարկային օրենսգրքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին» հարցը: Հիմնական զեկուցող՝ ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի նախագահ Դավիթ Անանյան:

Դ.ԱՆԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, Հարկային օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 9-րդ կետում առաջարկվող փոփոխությունը, ըստ էության, կարող է թվալ, որ տեխնիկական բնույթի փոփոխություն է, մասնավորապես՝ «օրենսդրությամբ» բառն առաջարկում ենք փոխարինել «ՀՀ կառավարության կողմից» բառերով, եւ սա ունի իր նախապատմությունը: Հարկային օրենսգիրքն ընդունվել է նախկինում գործող «Իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի գործողության ժամանակահատվածում, որով իրավական ակտերի կազմում ներառված էին նաեւ Կառավարության որոշումները: «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի ընդունմամբ, ըստ էությամբ, «իրավական ակտեր»-ի բնորոշումը կամ «օրենսդրություն» տերմինը բնորոշվեց որպես «օրենսդրական եւ ենթաօրենսդրական նորմատիվ ակտերի ամբողջություն» եւ «ենթաօրենսդրական նորմատիվ ակտ» բնորոշվեց, որ Սահմանադրությամբ եւ օրենքներով դրանք այն իրավական ակտերն են, որոնք ընդունելու իրավասությունը վերապահված է օրենքով: Այսինքն՝ «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքի ընդունմամբ Հարկային օրենսգրքի  35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 9-րդ կետով սահմանված այն դրույթը, ըստ էության, որի համաձայն՝ հարկային մարմինը պարտավոր է պահպանել հարկային գաղտնիքը, հարկային գաղտնիք պարունակող տեղեկատվությունը, օրենքով սահմանված դեպքերում օրենսդրությամբ սահմանված կարգով տրամադրել այդ տեղեկությունների օգտագործմամբ աշխատանքներ կատարելու իրավասություն ունեցող պետական մարմիններին: Հետեւաբար, եթե մենք այս փոփոխությունը չենք կատարում, ըստ էության, 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 9-րդ կետով սահմանված այս իրավասությունը դառնալու է չգործող: Հետեւաբար, այս փոփոխությունը կատարելու արդյունքում մենք Կառավարությանը, ըստ էության, վերապահենք լիազորություն, որ օրենքով սահմանված կարգով Կառավարության որոշման ընդունմամբ՝ պետական կառավարչական այն մարմինները, որոնք հարկային գաղտնիք պարունակող տեղեկատվության օգտագործմամբ աշխատանքներ կատարելու իրավասություն ունեն, նրանք կստանան այդ տեղեկատվությունը: Թերեւս, այսքանը, եթե հարցեր կան, խնդրեմ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարցերի հերթագրում: Հերթագրվել է մեկ պատգամավոր՝ Միքայել Մելքումյան:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Անանյան, հարկային գաղտնիք ասելով՝ հաճախ կարո՞ղ է դա նույնացվել նաեւ առեւտրային գաղտնիք հետ, այսինքն՝ ես հասկանում եմ, որ դա այն տեղեկատվությունն է, որն ի շահ մեկ սուբյեկտի կարող է տրամադրվել մեկ այլ կոնկուրենտ, այսպես կոչված, մրցակից ընկերության, այսինքն՝ դա նո՞ւյնն է հարկային գաղտնիքն ամբողջապես առեւտրային գաղտնի՞քն է, թե՞ էդտեղ կան որոշակի հատումներ եւ տարբերություններ:

Դ.ԱՆԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարկային գաղտնիքը բնորոշվում է, ըստ էության, հարկ վճարողի կամ նրա գործունեությանն առնչվող այնպիսի տեղեկատվություն, որը ձեռք է բերվել հարկային մարմնի կողմից կամ հարկային ծառայողի կողմից եւ բացառությամբ այն տեղեկատվության, որը հարկ վճարողի համաձայնությամբ կարող է հրապարակվել, կամ տեղեկատվություն, օրինակ՝ հարկ վճարողի հաշվառման համարի վերաբերյալ: Պատասխանեմ ձեր հարցին. այո, հարկային գաղտնիքը նաեւ հարկ վճարողի գործունեության, հետեւաբար՝ նրա առեւտրային գաղտնիք պարունակող տեղեկատվության հետ շատ դեպքերում համընկնում է, հետեւաբար՝ հարկային գաղտնիք պահպանելու իրավական պարտականությունը շատ կարեւոր է նաեւ մեզ համար, որովհետեւ դրա չպահպանումը կարող է անհավասար մրցակցություն եւ այլեւայլ բաների առիթ հանդիսանալ:

Եվ, կներեք, հարցն էստեղ, եթե դուք տեսաք, վերաբերում է այլ պետական մարմինների տրամադրվող տեղեկատվության մասին, որոնք օրենքով այդպիսի գաղտնիք պարունակող տեղեկատվություն, աշխատանքներ կատարելու իրավասություն ունեն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Խնդրեմ, արձագանքեք:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Այսինքն՝ ելնելով այս քննարկման բովանդակությունից եւ տրամաբանությունից՝ կարող ենք արձանագրել, որ մինչեւ հիմա, հիմա էլ այս օրենքի փոփոխության բացակայության պայմաններում բավականին մեծ ռիսկեր են եղել, որ էդ արտահոսքը կամ հարկային գաղտնիքը կարող է դուրս հոսած լինել կամ տրամադրվել ի շահ սեփական եկամուտների եւ այլն: Կարո՞ղ ենք արձանագրել, որ էսպիսի մեծ ռիսկեր հենց էս պահին էլ կան:

Դ.ԱՆԱՆՅԱՆ

-Գիտեք, Հարկային օրենսգրքի լինելը կամ չլինելը, Հարկային օրենսգրքով հարկային գաղտնիք չհրապարակելու իրավական պարտավորության ստանձնումը մեր կողմից կամ դրա չստանձնումը, ինչպես ուզում եք՝ համարեք, որեւէ ձեւով ձեր նկարագրած ռիսկերը չի նվազեցնում: Հետեւաբար, մենք մի կողմից հասկանում ենք, որ այդպիսի գաղտնիքը պահպանելու իրավական պարտականություն ունենք, բայց եթե մեր այս կամ այն ծառայողն այդպիսի գաղտնիք է հրապարակել, ինքը պետք է պատժվի օրենքի լրիվ ուժով: Հետեւաբար, հարկային գաղտնիք պահպանելը  մեր իրավական պարտականությունն է էսօրվա դրությամբ: Ես ուզում եմ ասել, որ էսօր ընդունվող օրենքը ոչ թե նվազեցնում է կամ չի բարձրացնում կամ ավելացնում այդպիսի ռիսկը, ռիսկը միշտ կա (խոսում են դահլիճից): Էս փոփոխությունը նրա համար է, որպեսզի, օրինակ՝ տնտեսական զարգացման եւ ներդրումների նախարարությանը մենք կարողանանք տեղեկատվություն փոխանցել, որպեսզի ինքը կարողանա իր դատողություններն ու բաներն անել:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Կաշկանդված չլինի:

Դ.ԱՆԱՆՅԱՆ

-Ոչ թե կաշկանդված չլինի այլ...

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Չէ, չէ փոխանցողը:

Դ.ԱՆԱՆՅԱՆ

-Այո, այո, ես հիմա ոչ մեկին չեմ տրամադրում որեւէ տեղեկատվություն, որովհետեւ ես այդպիսի լիազորություն չունեմ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարցերն ավարտվեցին, պրն Անանյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը:

Դ.ԱՆԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարցի քննարկումը կշարունակենք վաղը չէ մյուս օրը: Այժմ՝ ընդմիջում (խոսում են դահլիճից): Վաղն ամսի 8-ը, չէ՞: Վաղը, ներողություն: Հա չորսն անց կես: Այժմ ընդմիջում՝ կես ժամ:


Ժամը 16:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ՎԱՀԵ ԷՆՖԻԱՋՅԱՆԸ
 
 

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, մենք սկսում ենք մեր աշխատանքները։ Խնդրում եմ զբաղեցնել տեղերը։ «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 124-րդ հոդվածի համաձայն` յուրաքանչյուր հերթական նիստի երեքշաբթի օրվա վերջին հիմնական նիստում պատգամավորները կարող են հանդես գալ մինչեւ երեքական րոպե հայտարարությամբ։ Հերթագրված, սակայն դահլիճից բացակայող պատգամավորը զրկվում է տվյալ նիստում հայտարարությամբ հանդես գալու իրավունքից։ Նիստն ավարտվում է հերթագրված վերջին պատգամավորի հայտարարությունից հետո։ Պատգամավորները հայտարարությամբ հանդես են գալիս ըստ հերթագրման հաջորդականության։ Խնդրում եմ նախապատրաստվել հերթագրման։ Հերթագրում։ Հերթագրվել է 14 պատգամավոր։ Առաջին հայտարարության իրավունքը պատկանում է Հովհաննես Հովհաննիսյանին։ Համեցեք։

Հ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Իմ հայտարարությունը երկու մասից է բաղկացած։

Առաջինը,  ընդհանրապես, երկրում շինարարության վիճակին եւ շինարարության ոլորտին է վերաբերում։ Մենք օրերս այստեղ հանդիպում ունեցանք Ջրային տնտեսության պետական կոմիտեի նախագահի եւ տեղակալի հետ։ Հանդիպման ընթացքում հայտարարվեց, որ մոտ 100 մլն դոլար վարկ կա վերցված, որը, փաստացի, չի օգտագործվում։ Այս օրերին մենք, տարբեր պատգամավորներ անընդհատ ստանում են բողոքներ շինարարական կազմակերպություններից, որ շինարարական մրցույթները չեն կայանում կամ հետաձգվում են, կամ արդեն իսկ կայացած տենդերների, մրցույթների հաղթողները չեն հայտարարվում ինչ-ինչ պատճառներով։ Այստեղ հարց է առաջանում.  ինչո՞ւ է քնեցվում այդ փողը, մանավանդ որ այդ փողի մեծ մասը վարկային միջոցներ են, որոնց համար պետությունը տոկոսներ է վճարում։ Ես կարծում եմ, որ այս ոլորտում մենք պետք է մեծ ուշադրություն դարձնենք եւ պատկան մարմինների ուշադրությունն եմ հրավիրում այս ոլորտի վրա, որպեսզի հնարավորինս շուտ տարբեր տեսակի մրցույթները հայտարարվեն, արագ արվեն աշխատանքները եւ շինարարական կազմակերպությունները կարողանան մտնել գործի մեջ՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ արդեն շինարարական սեզոնի բացումը տեղի է ունենում եւ նրանք պետք է ամռանը զբաղված լինեն։ Հակառակ դեպքում՝ այդ շինարարական կազմակերպությունները կկանգնեն լուրջ խնդիրների առջեւ, ինժեներական կազմը պարզապես կփլուզվի, եւ կհեռանան երկրից, իսկ հետագայում նոր կազմ հավաքելը բավականին դժվար կլինի։

Մյուս հարցը շինթույլտվությունների հարցն է, թե Երեւանի քաղաքապետարանում եւ թե այլ մարմիններում շինարարական թույլտվությունների հարցը բավականին բարդացել է։ Ես հասկանում եմ, որ դա կապված է նախկինում տեղի ունեցող կոռուպցիոն հանցավոր մեխանիզմների հետ, որ փորձում են կանխարգելել։ Բայց այստեղ պետք է նորից բավականին միջամտություն անել եւ նորից շինարարական ոլորտում ակտիվության հնարավորություն տալ։ Հակառակ դեպքում հնարավոր չի լինի այդ մարդկանց աշխատանքով ապահովել։

Այստեղ կարծում եմ, որ որոշակի ինչ-որ սաբոտաժային նաեւ միտումներ կան առավել ցածր օղակների կողմից, որոնք նախկինում տարբեր մեխանիզմներով աշխատել են շինարարական կազմակերպությունների հետ եւ այսօր փաստացի զրկված լինելով՝ այդ մեխանիզմներից նրանք փորձում են այս միջոցներով կանխել կամ խոչընդոտել ոլորտի ակտիվացմանը եւ զարգացմանը։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Թագուհի Թովմասյան՝ «Իմ քայլը» խմբակցություն։

Թ.ԹՈՎՄԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, խոսքս, որ ուզում եմ հնչեցնել այս ամբիոնից, կվերնագրեի ահազանգ. ահազանգ Սեւանա լճի վիճակի մասին։ Հայաստանում գտնվող միակ քաղցրահամ ջրի մեծ պաշարն ունի հեղափոխական վերաբերմունքի կարիք։ Սակայն դեռեւս տեսանելի չեն այն քայլերը, որոնք ակնկալում է հասարակությունը նոր Հայաստանում։ Ջուրն ամենաթանկ բնական ռեսուրսն է, որը մենք, ըստ էության, չենք գնահատում եւ մեր ջրային պաշարների հետ վարվում ենք, ինչպես նախորդ տարի օգոստոսին ասաց Հայաստանի վարչապետը, ինչպես խաղալիք կամ ջրի տարա: Մաքուր ջուր ունենալը ուղղակի հրամայական է մեզ ինչպես զբոսաշրջության, էկոլոգիական, էսթետիկական, այնպես էլ ջուրը որպես ռեսուրս գնահատելու ապագայի տեսանկյունից։

Սեւանա լճի մաքրություն ասվածը բազմաշերտ է՝ սկսած վիզուալ մաքրության ընկալումից վերջացրած լաբորատոր փորձաքննության ցանկալի արդյունքներով։ Ու քանի դեռ չունենք առաջին մասով տեսանելի արդյունք, դժվար թե բովանդակային ունենանք առաջիկայում։ Եվ, ուրեմն, Սեւանի մաքրության աշխատանքը պետք է սկսել ափամերձ տարածքներից։

Ասեմ, որ Սեւանա լճի ափամերձ տարածքների մաքրման աշխատանքներին հետեւողական եմ եղել դեռ լրագրության տարիներից։ Ամենամյա վերահսկողական, լրագրողական հետաքննության նյութերով փորձել եմ խնդրի վերջնական կարգավորման տանել կամ հասնել, բայց չի ստացվել, քանի որ պատասխանատուները պարզապես չեն ուզել կամ չունեին մաքուր Սեւան ունենալու տեսլական։ Եվ պատասխանատուներից մեկն այսօր հետախուզման մեջ է։ Ինչեւէ:

Շարունակելով իմ հետեւողական աշխատանքը, անցած ամիս ԱԺ բնապահպանական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նիստերից մեկի ժամանակի  բնապահպանության նախարարից հետաքրքրվեցի, թե Սեւանի ափամերձ տարածքների մաքրման աշխատանքները երբվանի՞ց եւ ո՞ր հատվածներում են իրականացվում։ Նախարարը հավաստիացրեց, որ որոշ հատվածներում սկսվել են արդեն այդ խնդիրները եւ որոշ հատվածներում էլ բնակիչների ներգրավվածությամբ պիտի խնդիրը կարգավորվի։ Այսինքն՝ բնակիչները պիտի ծառերն արմատախիլ անեն, տանեն օգտագործեն, որպեսզի կոճղերը որեւէ դեպքում չմնան լճի ափամերձ տարածքներում եւ չդառնան վտանգավոր նյութերի արտանետման աղբյուր։

Անցած շաբաթ ես շրջել եմ Սեւանի ափամերձ տարածքներում, սակայն, ցավոք, չհանդիպեցի մաքրման աշխատանքների, ոչ էլ նկատելի էին մաքրված աշխատանքներ կամ մաքրված տարածքներ։ Ու քանի որ նախորդ տարի, ընդհանրապես, որեւէ աշխատանք չի իրականացվել, այս տարի հսկայական ծավալով մաքրման աշխատանք պետք է արվի, եւ մի քիչ դժվարանում եմ պատկերացնել, թե 117 մլն դրամը ինչպե՞ս է բավականացնելու այդ հսկայածավալ աշխատանքներին։ Բայց Սեւանա լճի մաքրությունը, հատկապես զբոսաշրջային սեզոնին ընդառաջ, պետք է լինի մեր ամենօրյա հսկողության առարկան, քանի որ լճի շրջակա միջավայրի մաքրությունը յուրաքանչյուրիս խնդիրն է։ Սկսենք ափամերձ տարածքներից, որ հասցնենք նաեւ Սեւանա լիճ թափվող գետերի մաքրության հարցը քննարկման առարկա դարձնել եւ, վերջապես, անդրադառնանք հանքարդյունաբերության թողած բացասական հետեւանքներին, որոնք ուղղակի կամ միջնորդավորված կարող է ունենալ լճի վրա։ Շնորհակալ եմ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Լիլիթ Ստեփանյան՝ «Իմ քայլը» խմբակցություն։

Լ.ՍՏԵՓԱՆՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, ուզում եմ խոսել մի խնդրի մասին, որն արդեն երկու տարի մեկ անհետանում է քննարկումների տիրույթից եւ հասարակության կյանքի առողջապահական ոլորտի ռադարներից, մեկ հայտնվում է՝ ընդգրկվելով երկրի թոփ լուրերի շարքում։ Խոսքս չարաբաստիկ որակավորում ստացած եւ խորհրդավորությամբ պարուրված «Գարդասիլ» պատվաստանյութի մասին է, որը ձնագնդու էֆեկտով ավելի լայն շրջանակներ է ընդգրկում «դեմ» եւ «կողմ» կարծիքներով։ Այս թեման անընդհատ կրկնվում է եւ միշտ տաք է, քանի որ նախորդ երկու տարիների ընթացքում՝ սկսած 2017թ. ոչ մի անգամ ոչ մի ձեւաչափով երբեւէ գիտական ուսումնասիրության մասին չի բարձրաձայնվել, երբեւէ միջազգային փորձի հղում չի արվել, մասնագիտական լուրջ ու արժանահավատ վերլուծության վերաբերյալ չի խոսվել։ Թերեւս, սա է պատճառը, որ «Գարդասիլ»-ի հետ կապված քննարկումները կրում են մակերեսային բնույթ, ստեղծում խիստ կասկածելի, երբեմն վտանգավոր ֆոն դրա հետագա կիրառման համար։ Մինչ օրս հավաքական եւ եզրափակիչ շեշտադրումներ կուռ տրամաբանության մեջ չեն եղել եւ հստակ վիճակագրության մասին չեն եղել ասուլիսներ, թե, մասնավորապես, ո՞ր երկրներն են օգտվել «Գարդասիլ»-ից, ի՞նչ իրավիճակ է թիրախ խմբի մոտ այն առողջական խնդիրների առումով, որոնք պետք է կանխարգելի կամ լուծի պատվաստանյութը մինչ պատվաստումների մեկնարկը եւ դրանից հետո, ո՞ր երկրներն են դրական դինամիկա գրանցել, ի՞նչ առանձնահատկություններ ունեն «Գարդասիլ-1»-ը, կամ «Գարդասիլ 4»-ը, ինչո՞վ է պայմանավորված մեր ընտրությունը «Գարդասիլ 4»-ի դեպքում, ի՞նչ հիմնավորմամբ, ի՞նչ ինդեքս ունեն այս պատվաստանյութը տրամադրող երկրների առողջապահության ոլորտները եւ այլն։ Մինչեւ չլինեն այս եւ բազմաթիվ այլ հարցերի հիմնավոր պատասխաններ, «Գարդասիլ»-ի ուրվականը հանգիստ չի թողնի ոչ առողջապահության ոլորտի ներկայացուցիչներին, ոչ թիրախ խմբի երեխաների ծնողներին։ Ճշգրիտ տեղեկատվության պակասի եւ ոչ մասնագիտական հրապարակային խոսքի բացակայության պայմաններում շարունակում են ակտուալ մնալ «Գարդասիլ»-ը հակաքաղցկեղածի՞ն, թե՞ հակավիրուսային պատվաստանյութ է, կա՞ կանխատեսում, թեկուզ մոտավոր, թե սա կանանց շրջանում որքանով կնվազեցնի նշված պոտենցիալ հիվանդությունների տոկոսը, թե հնարավո՞ր է, որ նվազեցնի, ինչո՞ւ է այս պատվաստանյութի նկատմամբ պետական հոգածությունն այսքան մեծ։ Ես ինքս հրաժարվել եմ իմ դստերը պատվաստելուց՝ երեք անգամ բանավոր եւ մեկ անգամ գրավոր հաստատելով իմ որոշման մասին բժշկական կենտրոնում։ Սա բացառիկ էր, քանի որ մյուս պատվաստումների դեպքում նման մոտեցում չի եղել։

Աբովյան քաղաքի դպրոցներից մեկում տեղի ունեցածը պարտադրված առողջապահության համատեքստո՞ւմ պետք է դիտարկել, կամավոր-պարտադիր բնույթ կրող միջոցառո՞ւմ էր։ Չեմ խոսում մամուլում, սոցցանցերում եւ հեռուստատեսությամբ հնչող ինֆորմացիաների մասին, քանի որ վստահ եմ, որ բոլորդ էլ գիտեք եւ տեղյակ եք։ Որպես քաղաքացի, որպես ծնող, որպես պատգամավոր, ում դիմել են բազմաթիվ ծնողներ, խնդրում եմ եւ պահանջում լայն լսարան ունեցող բոլոր լրատվամիջոցներով, բոլոր խողովակներով տարբեր ֆորմատներով իրականացնել իրազեկման միջոցառումներ, որտեղ կլինեն «դեմ» եւ «կողմ» կարծիքներ եւ մենք կկարողանանք կողմնորոշվել սեփական եզրակացություններով եւ դատողություններով, ի վերջո, կհասկանանք՝ պատվաստե՞լ մեր երեխաներին, թե՞ ոչ, այլապես այս իրավիճակը ինձ հիշեցնում է Նեսոյի քարաբաղնիսը, երբ խիստ դրական որակավորում ունեցող բժշկական միջոցառումն անմիջապես շեշտադրումները փոխում է, եւ ունենում ենք հիվանդի մահ։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արման Բաբաջանյան՝ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցություն։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, Հայաստանի մշտական բնակչության թիվը 2019թ. ապրիլի 1-ի դրությամբ կազմել է 2 մլն 962 եւ մեկ հազար մարդ, այդ թվում՝ քաղաքայինը՝ 1 մլն 893,4 եւ գյուղականը՝ 1 մլն 68,7 հազար մարդ։ Այս տվյալը հրապարակվել է այսօր Ազգային վիճակագրական կոմիտեի կողմից։ 2018թ. նույն ժամանակահատվածի համեմատ մեր երկրի  բնակչության թիվը նվազել է 7,8 հազարով։ Տարվա սկզբի համեմատ հանրապետության բնակչության թիվը նվազել է 3,2 հազարով։ Վաղը լրանում է պատմական օրը, որը մեզ բոլորիս հուսադրեց, որ երկրում սկիզբ են դրվելու ֆունդամենտալ այնպիսի փոփոխությունների, որոնք հանգեցնելու են, առնվազն, արտագաղթի տեմպերի նվազման եւ նույնիսկ հույս ունեինք, որ այն իսպառ կարող է դադարել եւ բացասականի սալդոն կարող է նույնիսկ դրականի փոխվել։ Ավաղ։ Երկրում նախկինից մնում են խնդիրներ, որոնք այսօր էլ մարդկանց մղում են արտագաղթի, իսկ նման դեպքերում, այսպես ասած, հանրայնորեն ընդունված մեթոդաբանությամբ խորհուրդ է տրվում պատճառը քննարկել եւ ոչ թե հետեւանքը, որպեսզի հետեւանքի կրկնություն չլինի։ Սակայն արտագաղթի պարագայում իրավիճակը, երեւի թե, փոքր-ինչ այլ է եւ այստեղ կարելի է քննարկել հետեւանքը՝ պատճառներին հանգելու համար։

Արտագաղթն անիրական պատերազմ է, որը հանգեցնելու է իրական պատերազմի, երբ մենք թուլանանք վերջնականապես։ Այդ դեպքում, մեծ հաշվով, արդեն բացարձակապես հետաքրքիր չէ, թե ինչ հետեւանքներ կարող է կրել մեր հակառակորդը կամ թշնամին, որովհետեւ դա մեզ համար չի կարող մխիթարություն լինել։ Թշնամու հետ ընկերովի կործանումը հարսանիք չէ, որովհետեւ մեզ համար թանկ է մեր պետության ճակատագիրը, մեզ համար թանկ է մեր հայրենիքը, ու մենք մտածում ենք մեր պետության ու հայրենիքի անվտանգության համար։ Հետեւաբար, մենք չպետք է թույլ տանք, որ բանը հասնի պատերազմի, որ մեր թուլացումը հասցնի պատերազմի։ Ուրեմն, անհրաժեշտ է, իսկապես, ձեռնամուխ լինել այդ հարցերի լրջագույն քննարկմանը։ Նվազագույն խնդիրը եւ պատասխանատվությունը, որ պետք է ստանձնի օրվա իշխանությունը, պետք է լինի արտագաղթածների վերադարձն ապահովելը։ Խոսքը հայրենադարձության մասին չէ, դա ռազմավարական խնդիր է, որն օբյեկտիվորեն ապագայի հարց է, քանի որ կա նախ արտագաղթած հայաստանցիներին իրենց տուն ու տեղ վերադարձնելու խնդիր։ Բայց դա պետք է լինի նվազագույնը, որ պետք է կատարի իշխանությունը։ Իշխանության առաջիկա ամիսների, տարիների աշխատանքը պետք է չափվի հենց այս ուղղությամբ տարված աշխատանքով։ Մենք չենք կարող այստեղ խոսել կյանքի որակական փոփոխությունների մասին, իսկ մարդիկ շարունակեն լքել երկիրը։ Հայաստանը դատարկվել է ռազմավարական վտանգի աստիճան, հետեւաբար, միայն դեմոգրաֆիական պատկերի վերականգումը հնարավորություն կտա դրական գնահատական տալ իշխանություններին եւ նրանց կատարած աշխատանքին։ Իսկ դա նշանակում է Հայաստանում արժանապատիվ կենսապայմանների ապահովում, նաեւ իրավական միջավայրի արդարության եւ վստահության մթնոլորտի էլ ավելի բարձրացում եւ ամենակարեւորը՝ խոսքից ու խոստումներից անցում ինստիտուցիոնալ եւ ապագային միտված լուծումների։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Վիկտոր Ենգիբարյան՝ «Իմ քայլը» խմբակցություն։

Վ.ԵՆԳԻԲԱՐՅԱՆ

-Հարգելի պրն նախագահող, հարգելի գործընկերներ, այսօր կրկին քննարկում ենք Կառավարության կառուցվածքը երկրորդ ընթերցմամբ, եւ ես այս ուղերձը հղում եմ մեր Կառավարությանը, քանի որ, ըստ ամենայնի, կառուցվածքը կընդունվի։ Սա, մեծ հաշվով, այն մեքենան է, որը մեր բոլորի կողմից հաստատված ծրագիրը պետք է հասնի իր նպատակին։ Մենք կառավարչական առումով շատ կարեւոր նրբերանգների առաջ ենք կանգնելու առաջիկա ժամանակահատվածում, քանի որ մենք ունենք մի պետական բյուրոկրատիա, որին զուգահեռ նախկինում գործել է նաեւ ստվերային բյուրոկրատական համակարգ կամ կոռումպացված համակարգ, որը, մեծ հաշվով, շատ քաղաքացիների համար հեշտացրել է խնդիրների լուծումը։ Այսինքն՝ կար երկու համակարգ. օրինական բյուրոկրատիա եւ ստվերային բյուրոկրատական համակարգ։ Ստվերայինը շատ ավելի էժան էր, շատ հաճախ շատ ավելի արագ էր եւ դրական, արագ ծառայություններ էր մատուցում քաղաքացուն։ Իհարկե, ստվերայինը քայքայում է պետությունը, տնտեսությունը, այստեղ վեճ չկա, որեւէ խնդիր չկա։ Բայց մենք հիմա ունենք այն նույն բյուրոկրատական համակարգը, որին զուգահեռ գործել է  ստվերային համակարգը։ Իսկ շատ հաճախ այդ բյուրոկրատական համակարգի մեջ կան կարգեր, որոնք արհեստականորեն բարդացրել են քաղաքացիներին մատուցվող ծառայությունը, որպեսզի քաղաքացին դիմի ստվերային համակարգին։ Եվ այդ գործընթացները բավականին շատ են։ Այսինքն՝ մենք ունենք հարյուրավոր ծառայություններ, որոնք պետությունը մատուցում է քաղաքացիներին, ու մեզ շատ հաճախ բողոքում են հենց այդ խնդիրներն արագ լուծելու համար, շատ հա-ախ նույնիսկ կիսակատակ ասում են՝ նախկինում ավելի հեշտ էր, փողը տալիս էինք հացը լուծվում էր։ Հիմա ես առաջարկում եմ մեր Կառավարությանը, որպեսզի մենք բոլորս միասին այդ ծառայությունների մի մեծ ցանկ ստեղծենք ու հերթով հեշտացնելով, պարզեցնելով՝ գնանք ու դարձնենք քաղաքացու համար շատ մատչելի։ Ի դեպ, մեր գործընկերներից մեկն ասաց, որ սա ապակենտրոնացման գործընթաց է։ Ես լիարժեք կիսում եմ ձեր կարծիքը, որովհետեւ Կառավարության կառուցվածքի այս ձեւը Կառավարության որոշումների կայացնողների կառուցվածքները, իհարկե, կենտրոնացնում է, բայց բովանդակություններն ապակենտրոնացնում է, քանի որ քաղաքացիները, որպեսզի ստանան իրենց համար ավելի հեշտ ու մատչելի ծառայություն, պետք է վերեւից ստանան լիազորությունների պատվիրակում։ Այսինքն՝ պետական կառավարման համակարգի ներքին օղակները պետք է վերեւից ավելի մեծ լիազորություններով պատվիրակվեն եւ, հետեւաբար, անհատական որոշումներ կայացնելու հնարավորություն ունենան։

Շատ կարճ. մենք այստեղ այս որոշումները կայացնելու ընթացքում պետք է առաջնորդվենք օրինականության կանխավարկածով։ Այսինքն՝ մենք չպետք է ասենք՝ այ, եթե լիազորությունը վերեւից իջեցնենք ներքեւ, կոռուպցիոն ռիսկ կառաջանա եւ այլն։ Այսինքն՝ մենք պետք է ասենք՝ ոչ, լինելու է օրինականություն եւ խիստ վերահսկողության մեխանիզմներ էլ սահմանենք, որպեսզի երբեք դա չչարաշահվի ի վնաս պետության։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արփինե Դավոյան՝ «Իմ քայլը» խմբակցություն։

Ա.ԴԱՎՈՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի գործընկերներ, ՀՀ քաղաքացիներ, ովքեր մեզ դիտում են։ Այսօր այս դահլիճում շարունակվում էին Կառավարության կառուցվածքի մասին քննարկումները։ Մի քանի թեժ քննարկում եղավ, ելույթներ եղան, եւ ուզում եմ այսօրվա քննարկումներից մի քանի դիտարկում առանձնացնել եւ անդրադառնալ։

Տիկին Սամսոնյան, դուք այսօր մեզ մեղադրում էիք սուպերվարչապետությանը սիրահարված լինելու մեջ։ Ցավոք, պետք է տեղեկացնեմ, որ նման բան չկա եւ, մեր Կառավարության որեւէ անդամ եւ «Իմ քայլը» խմբակցության որեւէ պատգամավոր երբեք չի սիրահարվել իր աթոռին, որովհետեւ, ի տարբերություն նախորդ Կառավարությունների, հիմա պաշտոն ունենալը մեծ պատասխանատվություն է ՀՀ քաղաքացիների եւ մեր ընտրողների առաջ, որոնց մենք չենք խաբել եւ չենք խաբում, ինչպես որ դուք էիք ասում։ Իսկ «սուպերվարչապետություն» բառը կարող եք չօգտագործել մեր պարագայում, քանի որ այն ասվել էր կոնկրետ մարդու համար՝ Սերժ Սարգսյանի համար, որովհետեւ այն օգտագործվելու էր ի շահ նրա։ Պրն Մարուքյան, այդ բառն օգտագործվել է 2017թ։ Համակարգն այն ժամանակ ծառայելու էր, եթե շարունակվեր Սերժ Սարգսյանի ղեկավարությունը, ի շահ իրեն եւ ի շահ իր մերձավորների։ Սուպերվարչապետություն եւ այդ սուպերվարչապետական կոստյումը ասվում էր դրա համար, դուք դա լավ գիտեք։ Այն ժամանակ քննարկումներին բոլորս բավականին ակտիվ ուշադրություն ենք դարձրել։ Ես չեմ ուզում հավատալ, որ դուք հիմա Սերժ Սարգսյանին համեմատում եք ժողովրդի կողմից առաջադրված եւ ընտրված վարչապետի հետ։ Համեմատում եք, պրն Մարուքյան։

Տիկին Զոհրաբյան, ափսոս, դահլիճում չէ, ուզում եմ տիկին Զոհրաբյանին դիմել։ Նա այսօր խոսում էր բոնապարտների գոյություն չունենալու մեջ, սուպերնախարարությունները մահակի վերածելու մասին էր խոսում, տապալումների մասին եւ այլ չարագուշակ բաների մասին էր խոսում։ Դրանք էլ են բավականին հնացած տեքստեր, էլի։ Երկար տարիներ այս ամբիոնից նման տեքստեր են հնչել։ Պրն Մելքումյան, դուք ժպտում եք, բայց հիմնականում, դուք արձագանքեք։ Կարելի է նաեւ այլ տեքստեր ասել, էլի եւ անընդհատ օգտագործվում է «սիմբիոզ» տերմինը՝ ասելով, որ այդ «սիմբիոզ»-ը բավականին վատ է անդրադառնում։ Կան մեզ լսող մարդիկ, որոնք չգիտեն այդ տերմինի բացատրությունը, որը կենսաբանական տերմին է, նշանակում է երկու կամ ավելի կենսաբանական տեսակների միջեւ փակ եւ հաճախ երկարատեւ փոխազդեցություն, որն այդ տեսակների համար լինում է փոխշահավետ։ Հիմա ուզում եմ հասկանալ. որ տիկին Զոհրաբյան այդ «սիմբիոզ»-ն ասում է, դա փոխշահավե՞տ պետք է լինի, թե՞ ոչ։ Եվ, պրն Մարուքյան, մի բան էլ ձեզ ասեմ։ Մենք չենք վախենում Սերժ Սարգսյանի վերադարձից։ Խնդրում եմ հանդիմանական եւ դաստիարակչական տոնով այստեղից ելույթներ մի ունեցեք, էլի։ Ասենք, ի՞նչ է նշանակում՝ ձեր հորեղբոր տղայի վրա գործ պետք է հարուցեն, որ այսպիսի կամ այնպիսի ելույթներ ունենաք։ Եթե գործ է հարուցվում, ապա բոլոր հորեղբայրների եւ մորեղբայրների տղաների գործերը պետք է քննեն այն մարմինները, որոնք այդ քննությունն իրավասու են իրականացնել։ Իսկ խնդիրներ...

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, խնդրում եմ «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական ով ռեգլամենտը չխախտել։ Տիկին Դավոյան, վաղուց ժամանակը ավարտվել է։ Խնդրում եմ ձեր մտքերն ամփոփեք եւ հնարավորություն տվեք, որպեսզի պրն Մարուքյանն էլ հայտարարությամբ հանդես գա։

Ա.ԴԱՎՈՅԱՆ

-Ամփոփում եմ։ Վերջին նախադասությունն է մնացել։ Խնդիրներ թաղող հանձնաժողովները, որ ասում եք, պրն Մարուքյան, եւ դրանց աշխատանքներին չմասնակցելու ձեր հայտարարությունը շատ ուշագրավ է։ Ուզում եմ հասկանալ՝ քանի՞ այդպիսի խնդիր թաղող հանձնաժողովի աշխատանքի եք մասնակցել եւ քանի՞ խնդիր է թաղել։ Եթե կա խնդիր, կարող եք արտաշիրմում անել, հանել այդ խնդիրները, հասկանալ՝ այդ ի՞նչ հանձնաժողովներ են եղել, որոնք այդքան անփառունակ վախճան են ունեցել։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Ամբողջությամբ հայտարարությունների օրակարգային տրամադրվածությունը, տիկին Դավոյան, կարծես թե, փոխեցիք։ Հաջորդ հայտարարության իրավունքը Էդմոն Մարուքյան՝ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցություն։

Է.ՄԱՐՈՒՔՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Հարգելի նախագահություն, երեկ Երեւանի քաղաքապետարանում մի հետաքրքիր դեպք է տեղի ունեցել։ Մեր «Լույս» խմբակցության ներկայացուցիչներն անընդհատ քննադատում են, որ Երեւանի քաղաքապետը նախագիծ ունի, որով իր աշխատավարձն է կրկնապատկում, որով նաեւ քաղաքապետարանի աշխատողների թիվն է ուռճացնում, ֆինանսաբյուջետային հանձնաժողովի նիստը պետք է լիներ ժամը 8-ին, եւ մարդկանց սպասեցնում են մոտավորապես 40 րոպե եւ այդպես էլ նիստը չեն գումարում։ Հետո ասում են, որ բոյկոտել եք, ասում են՝ հա, լավ ենք արել, Ֆեյսբուքում գրառումներ կային, ճիշտ ենք արել, շարունակությունը կտեսնեք եւ այլն։ Ես դրա վերաբերյալ մի քանի բան եմ ուզում հիշեցնել մեր իշխանական գործընկերներին։

Ուրեմն, կարեւոր հանգամանք մեկ. Երեւան քաղաքը, Հայաստանը միշտ քննադատվել է իր կառավարման առումով որպես պետություն պետության մեջ եւ միշտ ապակենտրոնացման լոբինգ է եղել եւ դա չի արվում նաեւ այսօր իշխող կուսակցության կողմից։ Սա՝ մեկ պրոբլեմ։

Երկրորդ պրոբլեմը. էդ բոլոր խնդիրները լուծվե՞լ են Երեւանում, հիմա Երեւանի քաղաքապետի աշխատավարձը պետք է կրկնապատկե՞նք։

Երրորդ խնդիրը.  Հայաստանի մյուս քաղաքներում՝ Վանաձոր, Գյումրի եւ այլն, մանկապարտեզները վճարովի են։ Հայաստանում ֆինանսական միջոցներն անարդարացի են բաշխվում, եւ այս փողերով կարելի է այնպես անել, որ մյուս մարզերում մանկապարտեզները լինեն անվճար։ Այդ գումարները հիմա օգտագործվում են քաղաքապետարանի բյուջեն ուռճացնելու, ծախսը մեծացնելու առումով։ Հիմա կարող է հարց բարձրանալ. բա, տեղական մարմին է, ի՞նչ եք ուզում ասել։ Տեղական մարմին է, պետությունը համահարթեցման բեռ ունի, համահարթեցրեք։ Էս ի՞նչ վիճակ է։

Մյուս խնդիրը. Երեւանի ավագանիում նստած մարդիկ, այդ թվում՝  քաղաքապետ Հայկ Մարությանը, նրանք մտածում են, որ իրենք տենց ուժեղ լեգիտիմ բան ունեն, ժողովրդական աջակցություն ունեն ու կարող են այդ տոնով խոսել շատ փոքրաթիվ ընդդիմադիր խմբակցության հետ։ Ես ձեզ հիշեցնում եմ, որ դուք չեք ընտրվել որպես Երեւանի իշխանություն, ձեզ չեն ընտրել որպես Երեւանի քաղաքապետ եւ ավագանի։ Վարչապետը ՀՀ քաղաքացիներին կոչ է արել ձայն տալ պառլամենտը ցրելու համար «Իմ քայլը» դաշինքին, եւ ժողովուրդը ձայն է տվել պառլամենտը ցրելու համար «Իմ քայլը» դաշինքին։ Չի եղել Երեւանի քաղաքապետի, որպես այդպիսին, դասական ընտրություն։ Հետեւաբար, ձեզ մի քիչ հաշվետու պահեք, պատասխանատու պահեք, որովհետեւ մի բան իմացեք, որ այն ձայները, որ դուք ստացել եք, Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարության ձայներն են, եւ այսօր քաղաքում ինչ պրոբլեմ կա, դրա պատասխանատուն Նիկոլ Փաշինյանն է եւ չեք կարող հանկարծ ասել, որ, չէ, այստեղ տեղական ինքնակառավարման... Տեղական ինքնակառավարման մարմին, որպես այդպիսին ընտրված, չկա, որովհետեւ այդ ընտրությունները չեն եղել դասական ընտրություններ։ Դա էլ հիշեցնեմ, որ իմանաք եւ պետք չի ցինիկ ձեւով պահել եւ մարդկանց 40 րոպե աստիճանների վրա սպասեցնել, հետո էլ ասել?  ճիշտ ենք արել, բան ենք  արել եւ այլն։

Ես կոչ եմ անում իշխանական ղեկավարությանը՝ վարչապետի գլխավորությամբ, որ այդ մարդկանց կարգի հրավիրեն, այլապես վատ հետեւանքներ է դա ունենալու։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Վարազդատ Կարապետյան՝ «Իմ քայլը» խմբակցություն։

Վ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Իմ ելույթներին տարօրինակ զուգադիպությամբ միշտ համընկնում են շատ սուր քննադատություններ իշխանական թեւի կուսակցության հասցեին։ Բայց հիմա մենք եկեք շեղվենք այդ թեմայից, որ պրն Մարուքյանն առաջարկում էր, որովհետեւ, ինչպես մեր գործընկեր տիկին Թովմասյանը նշեց, Սեւանի հետ կապված խնդիրներ կան, որոնք խորանում են եւ լուծման կարիք ունեն։ Այս հայտարարությամբ ես ուզում եմ կոչ անել բոլոր շահագրգիռ կազմակերպություններին, անձանց, կուսակցություններին մասնակցել Սեւանի մասին օրենսդրության վերափոխմանը։ Մենք իրավունք չունենք, ուղղակի, նայել ինչպես է լիճը շարունակում ճահճանալ եւ ինչ հետագա հետեւանքներ կարող է ունենալ դա ընդհանուր տարածաշրջանի եւ երկրի համար։

Մենք պետք է վերջ ի վերջո հայտարարենք, որ Սեւանա լճի ջուրը խմելու ջուր է եւ սա մեր քաղաքական նպատակն է՝ Սեւանի հետ կապված։ Այսինքն` այդ ջուրը ոչ թե նախատեսված է ոռոգման, ոչ թե նախատեսված է էլեկտրաէներգիա ստանալու համար, այլ խմելու ջուր է Սեւանի ջուրը եւ մնացած բոլոր նպատակները պետք է ստորադասվեն Սեւանի փրկությանը՝ որպես խմելու ջրի հսկայական պաշար։

Մենք անցյալ օրը զրուցում էինք Ջրային տնտեսության պետական կոմիտեի ղեկավարության հետ, միանշանակ եզրակացություն ունենք, որ Սեւանից այս տարի լրացուցիչ ջրառ չպետք է արվի։ Ես հորդորում եմ իմ բոլոր գործընկեր պատգամավորներին, որ եթե անգամ նման հայցով Կառավարությունը դիմի ԱԺ-ին, չնայած չեմ հավատում, որ կդիմի, բայց հորդորում եմ ձեզ, որ եթե անգամ նման հայց կներկայացվի, ապա մերժեք Սեւանից լրացուցիչ ջրառը, որովհետեւ դա օրհասական հարց է հիմա լճի փրկության համար։ Եվ կրկին կոչ եմ անում բոլոր շահագրգիռ կազմակերպություններին համատեղվել՝ Սեւանը փրկելու համար։ Ես կխնդրեմ բոլոր առաջարկությունները ներկայացնել մեր հանձնաժողով՝ «Սեւանի մասին» ՀՀ օրենքի եւ դրանից բխող բոլոր իրավական կետերի հետ կապված, որպեսզի մենք կարողանանք արագ համատեղ փորձել ազդել եւ՛ օրենսդրական հարթությունում եւ՛ Կառավարության որոշումների վրա Սեւանի հիմնահարցերը համակարգված լուծելու համար։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Միքայել Մելքումյան՝ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցություն։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ասելիքս շատ է, բայց մի երկու-երեք ուղղությամբ փորձեմ ձեւակերպեմ այն, ինչ ցանկանում եմ։

Առաջինը պետք է ասել, որ վերջին եռամսյակի պաշտոնական տվյալները ցույց են տալիս, որ նորից մենք հետ ենք գնում, առաջին եռամսյակի եւ՛ առեւտրաշրջանառությունը եւ՛ արտահանման ծավալները, փաստորեն, նվազել են։ Նրանց պատճառների մեջ չեմ ուզում շատ խորանալ։ Միայն պետք է ասեմ, որ այն սպասումները, որ ներդրումներ պետք է ներգրավենք եւ ներդրողին աջակցելու ինստիտուտը, ըստ էության, գոյություն չունեն։

Հիմա կոնկրետ օրինակներ բերեմ։ Հովհաննես Հովհաննիսյանը մեկի մասին ասաց։ Տեսեք, հողի նշանակության փոփոխություն, լիցենզավորում, շինթույլտվություն, նախագծի հաստատում. չկա մի մարմին, որ ներդրողը գա եւ այդ ամբողջ գործընթացը շատ կարճ ժամանակահատվածում հոգատար իմանա, թե որտեղ պետք է գնա։ Նորից շատ պարզ եմ ասում. չկա այդ կառույցը։ Ես դա շատ երկարատեւ տարբեր ներդրողների հետ իմ խոսակցությունների հետեւանքով եմ ասում: Հիմա այլ բան եմ ասում. ձեր սեղաններին, մեր բոլորի սեղաններին  դրված են հայկական արտադրության Արմթաբ պլանշետները, որի մասին տարի, տարիուկես առաջ էկոնոմիկայի նախարարները, էսպես, թեւածում էին, որ հայկական բրենդը պետք է տանենք։ Կիրակի օրը լուրերով լսեցի, որ այն արդեն փակման եզրին է, 150 աշխատողից մնացել է ընդամենը 10 աշխատող։ Երկուշաբթի առավոտյան ինձ մոտ աշխատասենյակ հրավիրեցի պրն Շաքարյանին՝ քննարկելու այդ հարցը։ Պարզվեց, որ կա 626 հավելվածը՝ Եվրասիական գոտում չորս լիցենզիաներից մեկը, որի հետեւանքով չի կարողանում իրացնել։ Ես խոսել եմ փոխվարչապետի հետ, մյուս պատկան մարմինների հետ, գրավոր գրել եմ, դիմել եմ իմ ռուս գործընկերներին արդեն նույն օրը, տեսնենք այդ հավելվածի խնդիրը ո՞նց է լուծվում, բայց արդեն ձեռնարկությունը փակման եզրին է։ Կարելի էր չէ՞, ժամանակին այդ ռիսկերի մասին: Մարդն իմացել է հունվարի երկրորդ կեսին, երբ հունվարի 1-ից այդ 626 հավելվածը արդեն գործում էր։ Նորից եմ ասում՝ լավ է, որ դրված են այդ պլանշետները, եւ դրա մասին երկարատեւ խոսակցություններ կան։ Սա այն ձեւը չի, որով մենք պետք է կարողանանք արդեն գործող հայկական բրենդին, անկախ՝ թե մեր վերաբերմունքն ինչպիսին է դրա նկատմամբ՝ որակական եւ այլն, այսպիսի մոտեցում ունենալ։ Կոնկրետ բաներ եմ ասում։

Երրորդը.  քանի որ այսօր Արցախում տեղի է ունենում քաղաքական շատ ուժերի եւ կազմակերպությունների հավաք՝ Հայաստան-Արցախ համագործակցության հետ կապված, միանշանակ, ուզում եմ իմ անձնական կարծիքն արտահայտել, որ ապրիլյան քառօրյա պատերազմից հետո էստեղ էս ամբիոնից խոսվեց արտգործնախարարության շատ բարձրաստիճան պաշտոնյայի կողմից ռազմաքաղաքական դաշինք կնքելու անհրաժեշտության մասին։ Դաշինքը միանգամից չի կնքվում երկու րոպեում կամ մի ժամում։ Ես հակված եմ, չնայած այն հռետորաբանության թեթեւացմանը, որ կա վերջին փուլում, դա ոչ մի բան չի փոխում, մենք պետք է պատրաստ լինենք ճիշտ պահին դա կնքել։ Ես արձագանքում եմ, քանի որ նաեւ իմ գործընկերները մասնակցում են այսօր Արցախում այդ միջոցառմանը։

Մի փոքր հոգոց պետք է հանեմ եւ վերջացնեմ։ Մեր գործընկեր Արփինե Դավոյանը խոսեց, ժողովուրդ ջան, ես մի երկու անգամ ասել եմ, թե մի անգամ, որ այդ մոլուցքը, թե մենք պետք է, անպայման, արձագանքենք եւ տերմինաբանական քննական վերլուծություն կատարենք բոլոր բառերի անատոմիայի մեջ, նրանց տարբեր նրբերանգների մեջ։ Քննարկում կար, քննարկման ժամանակ կարելի էր արձագանքել եւ վերջացնել։ Եվ եթե հիմա սկսենք հիշել այդ բոլոր տերմինները, թե ով երբ ինչ է ասել, մենք տակից դուրս չենք գա։ Այսինքն՝ մի բան մենք ուզում ենք, ինձ թվում է՝ մի քիչ անդորր է իջել։ Այս երկու օրը, տեսնում եմ՝ պառլամենտում անդորր կար, իմ զգացողությունն ինձ չի խաբում, բայց փորձում եք այդ անդորրը կտցահարել, մի բան անել։ Տենց չի լինի, էլի, հանգիստ, կոնստրուկտիվ գնանք առաջ, այն, ինչ-որ ասվում է փորձառու պատգամավորների կողմից, չի ասվում ի հաշիվ նոր պատգամավորների հռետորաբանության։ Եկեք հանգիստ գնանք եւ իրար նկատմամբ պահպանենք այս բոլոր կանոնները, ոնց որ պետք է պահպանենք պառլամենտարիզմին հատուկ կանոնները։ Այսքանը։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Սոֆիա Հովսեփյան՝ «Իմ քայլը» խմբակցություն։

Ս.ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մի շատ կարեւոր հարցի մասին կուզեմ խոսել եւ հույս ունեմ, որ Կառավարությունը այս հարցը օր շուտ հաշվի կառնի, որովհետեւ այսօր մեր երկրում, գրեթե ամբողջ հանրապետությունում կա մի լուրջ խնդիր, այն է՝ անօթեւանությունը եւ մենք անընդհատ խոսում ենք հետերկրաշարժյան անօթեւանության, այս պահին անօթեւանության կարգավիճակում գտնվող մարդկանց մասին։ Սակայն մենք ունենք նաեւ բազմաբնակարան շենքեր, որոնք արդեն իսկ լուրջ ռիսկի տակ են եւ շատ կարճ ժամանակահատված հետո հնարավոր է, որ անօթեւանության թիվը շատ մեծանա երկրում։

Շիրակի մարզի Արթիկ քաղաքում գրեթե բոլոր բազմաբնակարան շենքերը երրորդ եւ չորրորդ աստիճանի վթարայնություն ունեն եւ այդ շենքերը, եթե մենք շենքերին չմոտենանք կանխարգելման սկզբունքով, ապա շատ կարճ ժամանակահատվածում 3817 ժամանակավոր կացարաններում գտնվող Շիրակի մարզի բնակիչներին կավելանա եւս հազարը կամ ավելին, որովհետեւ այդ շենքերը նույնպես ամեն ամիս կամ ամեն տարի սպասում են, որ հնարավոր է՝ լինեն փլուզումներ, եւ դրա հետեւանքները շատ խնդրահարույց կլինեն։

Ի դեպ, ասեմ, որ հիմա խոսում եմ Շիրակի մարզի մասին, բայց Արագածոտնի մարզում այս խնդիրը նույնպես բարձրաձայնել եմ։ Նույնն է Կոտայքի մարզում, Գեղարքունիքի մարզում։ Այսինքն՝ խնդիրներ կան, որոնք պետք է կանխարգելել ավելի վաղ, որպեսզի մեծ ներդրումներ չլինեն, որովհետեւ հետագայում շատ ավելի մեծ ռեսուրսներ եւ ջանքեր են անհրաժեշտ լինելու պետությունից։ Այս պահին շատ լուրջ է անգամ հետերկրաշարժյան ժամանակահատվածի կառուցված բազմաբնակարան շենքերինը եւ եթե մենք գոնե տարեկան մի քանի տասնյակ տանիքներ չվերանորոգենք, ապա այնպիսի խնդիր կառաջանա, որ մեկ տարի հետո, երկու տարի հետո մենք կունենանք մեծ թվով բավականին մեծ ծավալի անօթեւանության խնդիրներ։ Հույս ունեմ, որ առաջիկա հինգ տարիների ծրագրում Կառավարությունը, ըստ խիստ կարեւորության եւ առաջնահերթության, այս հարցին լուծում կտա, եւ այլեւս բնակիչները չեն վախենա, որ մի օր կարող է հայտնվեն անօթեւանի կարգավիճակում։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արմեն Եղիազարյան՝ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցություն։

Ա.ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, օրերս մամուլում հրապարակվեց Վանաձորի դպրոցների տնօրենների կողմից նամակ՝ կապված քաղաքացու օրվան նվիրված մասսայական միջոցառումների հետ։ Նամակի բովանդակությունը հետեւյալն էր. «Հարգելի խմբակցություն, Վանաձորում քաղաքացու օրվան նվիրված մասսայական միջոցառումներին դպրոցների տնօրենների  հիմնական մասը չի մասնակցել։ Մեզանից մի մասը կարծել է, որ դա նաեւ մեր օրն է, եւ տնօրինել ենք այնպես, ինչպես հարմար ենք գտել։ Սա նորմալ կդիտարկվեր, եթե Լոռու մարզպետարանի կրթության, սպորտի եւ մշակույթի վարչության աշխատակիցները չզանգեին եւ ճշտումներ չպահանջեին դպրոցի տնօրեններից, թե ինչո՞ւ ներկա չեն եղել այդ միջոցառմանը եւ չեն մասնակցել մասսայական տոնակատարություններին։ Ստացվում է, որ մեր մարզում ոչ մի իրավիճակ էլ չի փոխվել։ Նախկինում էլ միջոցառումներին իշխանությունները պարտադրանքով են մասսայականություն ապահովել, հիմա էլ շարունակում են ճնշումներ գործադրել, բացատրություն պահանջել իրենց ենթակայության տակ գտնվող տնօրեններից, այս դեպքում՝ մեզանից։ Մենք վիրավորված ենք նման վերաբերմունքից, ուզում ենք բարձրաձայնել իրավիճակը՝ մտավախություն հայտնելով, որ թե այս անգամ միջոցառումներից հետո են եղել ճնշումները եւ ճշտումներ պահանջել զանգերով, հետագայում այդ ճնշումները կլինեն արդեն նախապես միջոցառումներից առաջ այլեւայլ պարտադրանքներով։ Այսինքն՝ ի՞նչ է ստացվում։ Ճշտումներից, պարտադրանքներից խուսափելու հնարավորություն չկա՞, ինչո՞ւ է վերադասի կողմից տնօրենների ոչ միայն աշխատանքը վերահսկվում, այլեւ տոնական օրերը։ Չէ՞ որ քաղաքացու օրն արժանապատիվ քաղաքացիներ ունեցող երկրի տոնն է», - ասված է նամակում։

Նման աշխատաոճը, որտեղ ոտնահարվում են քաղաքացու իրավունքները, պարզապես անընդունելի է եւ դատապարտելի է մեր կողմից։ Հարգելի պրն Փաշինյան, երբ մենք ամիսներ առաջ ասում էինք, որ հզորացնելով մարզպետարանների դերը եւ լիազորությունները՝ դուք դրանով մահակ եք սարքում ՏԻՄ-երի, ինչպես նաեւ մարզպետարանների ենթակայության այլ կառույցների, այս դեպքում՝ դպրոցների գլխին, նկատի  ունեինք հենց այսպիսի վարքագիծը եւ ահա այդ մահակի առաջին պտուղները, որի մասին բարձրաձայնել են Լոռու մարզի դպրոցների տնօրենները: Կոչ ենք անում Կառավարությանը՝ չթույլատրել մարզպետարաններին չարաշահել իրենց լիազորությունները, նոր Հայաստանում չպետք է տեղ ունենան նախկին ռեժիմի կողմից օգտագործված մեթոդները։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Թագուհի Ղազարյան՝ «Իմ քայլը» խմբակցություն։

Թ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարգարժան նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, նիստին հետեւող հարգելի քաղաքացիներ, օրեր առաջ «Բուկինիստ» սրճարանում «Սեռական բռնության ճգնաժամային կենտրոն» ՀԿ-ն կազմակերպել էր «Իմ մարմինն անձնական է» գրքի շնորհանդեսը։ Հիշեցնեմ, որ շնորհանդեսի վայր են ներխուժել մոտ 25 անձինք, որոնք խափանել են միջոցառումը։ Տեղի ունեցածի շուրջ արձանագրումները բաժանեմ մի քանի մասի։

Խոսքի ազատության մասին. ՀՀ Սահմանադրության 43-րդ հոդվածն ամրագրում է. յուրաքանչյուր ոք ունի գրական, գեղարվեստական, գիտական եւ տեխնիկական ստեղծագործության ազատություն։ Պետության գործառույթն այդ ստեղծագործություններն իրացնելու համար նպաստավոր միջավայր ստեղծելն է։ Նշեմ, որ ՀՀ-ում տարեկան լույս է տեսնում շուրջ 1800 անուն գիրք։ Անցած տարի կոնկրետ 1786։ Անկախ այն բանից, թե մեզանից ով որքան է համակարծիք այդ գրքերի ձեւի, բովանդակության, ձեւավորման, գրագիտության եւ այլ բաղադրիչների հետ, Հայաստանում գրաքննություն չկա եւ չի կարող լինել։ ՀՀ կառավարող քաղաքական թիմն ունի բավականաչափ կամք ու վճռականություն՝ պաշտպանելու ստեղծագործական ազատությունը՝ անկախ նրանից, թե ով ինչպես ու ինչքան ջանք կգործադրի հասարակության զգայուն նյարդերի վրա խաղալու եւ դրա արդյունքում հանրության մեջ բաժանարար գծեր առաջացնելու համար։

Հայաստանի անկախ հանրապետությունում այլեւս չեն լինելու իքս կադրի, քիրվայի, ուվալնյատի օրի, ուժերի զարթոնքի նման դեպքեր։ Այս ամենը միայն տհաճ հիշողություններ են՝ խարանված մեր անկախ հանրապետության անցյալի պատմության վրա։ Օրենքի եւ իրավունքի հարցերում, սիրելիներս, ճաշակը գործոն չի կարող լինել։

Իրավապաշտպան ՀԿ-ների գործունեության մասին. բոլոր այն իրավապաշտպան կառույցները, որոնք գործում են մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի՝ Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի, ՀՀ Սահմանադրության եւ օրենքների շրջանակում, Հայաստանում ունեն ազատ ու անարգել գործունեություն ծավալելու իրավունք։ Իսկ այդ իրավունքի խախտման դեպքում մենք պարտավոր ենք երաշխավորել այդ հնարավորությունը։ Այս ՀԿ-ները պետության գործընկերներն են եւ իրավական պետություն կառուցելու ճանապարհին որեւէ խոչընդոտ, որը կստեղծվի՝ թվարկված սկզբունքներին հակադրվելով, պետք է խստագույնս կանխվի իրավապահ մարմինների կողմից։

Պետության հետ համագործակցության մասին. «Սեռական բռնության ճգնաժամային կենտրոն» ՀԿ-ն 2011թ. համագործակցում է պետության հետ։ Այս համագործակցության արդյունքում 2015-2016թթ. ՀԿ-ի օգնությամբ միայն 2015թ. Հայաստանում արձանագրվել է սեռական բռնությունից տուժած 142 անձ, որոնցից 56-ը՝ երեխաներ։ 2016թ.՝ 162 տուժող, որոնցից 53-ը՝ երեխաներ։ Երեկվա բերած վիճակագրություններից պարզ դարձավ, որ ոստիկանությունում գրանցված դեպքերը շուրջ 50 տոկոսով ավելի են։ Անչափահասների հետ տեղի ունեցած սեռական բռնությունների 40 տոկոսից ավելին կատարվում է ընտանիքներում։ Ավանդական ընտանիքների եւ երեխաների պաշտպանությամբ մտահոգված մեր քաղաքացիները դժվար թե նման դեպքերն ու նման վիճակագրությունները համարեն ավանդական ընտանիքի եւ երեխաների պաշտպանության ցուցիչ։ Հարգելիներս, ձեւացնելով, թե չգիտենք այս ամենի մասին, թե սա չենք նկատում, խուսափելով առերեսվել այս իրականությանը՝ մենք ամենեւին չենք նպաստում նման դեպքերի կանխարգելմանը։ Ես չեմ ուզում ու չեմ կարող հավատալ, թե մեր մեջ կա մարդ, ում չի մտահոգում այս վիճակագրությունը, ով չի ցանկանում կանխարգելել նման միջադեպերը։ Միմյանց դեմ անհանդուրժողականության տարածելու փոխարեն եկեք միասին փնտրենք ճանապարհներ՝ նվազագույնի հասցնելու այս բեկված ճակատագրերի քանակը։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ժամանակը համ ես եմ տեսնում համ բանախոսը, եւ հայտարարություն անողներին պարբերաբար հուշում ենք, որ ռեգլամենտի մեջ տեղավորվեն, բոլոր օրենքներին, մայր օրենքի,, մնացած օրենսդրական բոլոր ձեւավորումներին զուգահեռ, կարելի է ասել, նաեւ բարոյական նորմեր կան։ Խնդրում եմ հարգել իմ գործընկերներին, տեղավորվել ռեգլամենտի շրջանակներում։ Ընդ որում, քանի որ նաեւ լսեցի, թե ինչն է խնդիրը, որ հերթականությամբ մարդկանց չենք ներկայացնում։ Որպես պարզաբանում ներկայացնեմ. երկկողմանի համաձայնության պարագայում նախագահությունն իրենց կամքով, իրենց ցանկությունը, նաեւ հերթականությունը հաշվի առնելով՝ կարողանում է, կրկնում եմ, կամավոր սկզբունքներով, երկկողմանի ցանկության դեպքում փոխել հերթականությունը։ Գեւորգ Պապոյան՝ «Իմ քայլը» խմբակցություն։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Սիրելի հայրենակիցներ, լրացավ հեղափոխության մեկ տարին, լրացավ մի կարեւոր իրադարձության մեկամյակ, երբ ՀՀ հարյուր հազարավոր քաղաքացիներ դուրս եկան փողոց եւ մերժեցին հետադիմականը, վատը, կոռումպացվածը, անպատժելին։ Ռուսոն ժամանակին ասել է, որ հեղափոխության իրագործումն ամենադժվարը չէ, ամենադժվարն այդ հեղափոխությունը մարդկանց ուղեղում անելն է։ Թվում է, թե ամեն մի փոփոխության հետեւում առաջին հերթին նյութականը պետք է փնտրել, բայց ավելի կարեւոր է մարդու, քաղաքացու արժեւորումը։ Հեղափոխության ընթացքում եւ հետո մարդն արժեւորվեց եւ, առաջին հերթին, մարդն ինքն իրեն արժեւորեց։ Հուսալքությունը, դրա հետ կապված անտարբերությունը, զավակիդ ապագան քո իսկ երկրում չտեսնելը սարսափելի է։ Հիմա մարդկանց դեմքին ժպիտ կա, հույս է արթնացել, եւ սա ամենակարեւորն է։ Անհույս մարդը ոչինչ չի ձեռնարկում, բացի արտագաղթից։ Նախկին կոռումպացված իշխանությունների ժամանակ սովորաբար ամենահամեստ աշխատանքն իսկ լավ ծանոթով կամ փողով էր եւ նա, ում հասու չէր դրանցից մեկն ու մեկը, չէր էլ մտածում մի տեղ դիմելու մասին՝ համոզված, որ ձախողելու է։ Քավ լիցի, չեմ ուզում ասել, որ միանգամից հեքիաթի Ոսկի քաղաքն ենք ընկել, բայց հեղափոխությունը տեւական ընթացք է, եթե քաղաքացին առաջներում բյուրոկրատական պատին էր դեմ առնում ու գլուխը կախ հեռանում էր, ապա այսօր նա պահանջատեր է, ինքնավստահ եւ հենց այդ ինքնավստահությամբ էլ կարողանում է կոտրել կարծրատիպերը, իր հարցերը լուծել եւ ոչ թե գլուխը կախ ու հուսահատ հեռանալ։

Իսկ հիմա, մի քիչ էլ՝ նյութականից։ Բարձրանում են տարբեր բնագավառի մարդկանց աշխատավարձեր. դպրոց, մանկապարտեզ, բուժաշխատողներ, զինծառայողներ, ոստիկանություն եւ այլն, բարձրանում են նվազագույն կենսաթոշակները։ Մի ուրիշ օրինակ էլ բերեմ՝ դարձյալ լավից։ Իսկ մի՞թե քիչ էին առանց գրանցման աշխատողները։ Մարդիկ աշխատում էին ու աշխատում, իսկ թոշակի գնալիս կանգնում կոտրած տաշտակի առաջ։ Շատ տեղերում այս հարցն էլ է այսօր կարգավորվել։ Գրեթե ամեն օր կոռուպցիոն բացահայտումների հետ ենք առերեսվում եւ էլի ենք դա տեսնելու։ Այլեւս պետք է բացառվեն կաշառքով նպաստ ստանալը, կաշառքով բարձր թոշակի ձեւակերպումը, առողջ մարդուն հաշմանդամի թոշակ տալը։ Սրանք այսօր էլ, ցավոք սրտի, շարունակվող երեւույթներ են, եւ այդ երեւույթը արմատախիլ անելու համար մեզ պետք է օգնի շարքային քաղաքացին։

Մարդկանց միջից պետք է դուրս գա այն կեղծ գաղափարը, որ ճշմարտությունը վեր հանելը գործ տալ է։ Եթե մարդը պիտի շարունակի նույն մտածելակերպով ապրել, ուրեմն, իր վիճակը շատ դժվար ու դանդաղ է փոխվելու, ուրեմն, ինքը կշարունակի նույն դժվար ու չարքաշ կյանքով ապրել, իսկ իր կողքի ձրիակերը՝  հակառակը։

Այո, ձեռքբերումները շատ են, սովորական քաղաքացին դա ամեն օր զգում է։ Հասանք այն բանին, որ մարդը հասկացավ, որ ինքը տեղով ուժ է, մարդն իմացավ քաղաքացի լինելու ձեւը, իսկ դրա համար յուրաքանչյուրս պետք է գիտակցենք մեր պատասխանատվության չափաբաժինը։ Այո, ինչպես պետք է պահանջենք, այնպես էլ պետք է անենք։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Գայանե Աբրահամյան՝ «Իմ քայլը» խմբակցություն։

Գ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Հարգարժան նախագահող, հարգարժան քաղաքացիներ, կարճ ուզում եմ անդրադառնալ այսօրվա ելույթներիս արձագանքներին «Լուսավոր Հայաստանի» գործընկերների կողմից, որոնք 7-րդ գումարման ԱԺ առաջին իսկ նիստից քննարկում են ուժային կառույցների՝ նախարարություն դառնալու եւ վարչապետի տված, այսպես ասած, խոստումն իրականացնելու հարցը։

Սա պարզ, խիստ պրիմիտիվ շահարկում է։ Եվ նորից եմ ասում, եթե իրապես նպատակը լիներ վերահսկողությունը, դուք արդեն իսկ մեզանից առաջ Սահմանադրության եւ «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի փոփոխության նախագիծը բերել էիք օրակարգ։ Բայց ոչ, ձեր նպատակը շահարկելն է, պարզ պոպուլիզմը, որը, հասկանալի է , ընդդիմության կարեւոր գործիքն է, հատկապես, եթե գերխնդիրը ոչ թե հարցերի ու մարտահրավերների լուծումն է, այլ շահարկումը։

Սահմանադրության 88-րդ հոդվածի 3-րդ կետը հստակ սահմանում է, որ ԱԺ-ն վերահսկողություն է իրականացնում գործադիր իշխանության նկատմամբ եւ սրանից ելնելով՝ մեզ ոչինչ չի խանգարում փոխել «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 35-րդ հոդվածի 3 պրիմ 1 կետը եւ «վարչապետ», «Կառավարության անդամներ» բառերի կողքին ավելացնել նաեւ «առընթեր մարմիններ» բառերը, կամ, եթե անհրաժեշտություն լինի, փոխել նաեւ այս մասով Սահմանադրությունը: Այստեղ չկա խաբեություն, տիկին Սամսոնյան։ Ինձ որեւէ մեկը չի խաբել եւ առավել եւս մենք որեւէ մեկին չենք խաբել երբեւէ։ Վերջերս մի քիչ շատ եք կրկնում «սուտ ասել» ու «խաբել» բառերը։ Կարծես թե, մոռանում եք, որ ձեր առաջ բավականին բարձր լեգիտիմություն ունեցող պատգամավորներ են, որոնց մեծ մասը երբեւէ երրորդ ճանապարհ չեն փնտրել եւ խաբեությունը որպես գործիք չեն կիրառել։ Ընդհանրապես, կոչ եմ անում պառլամենտական Հայաստանում նոր քաղաքական մշակույթ ձեւավորելիս հենվել քաղաքակիրթ բանավեճի սկզբունքների վրա։ Քաղաքական հռետորաբանությանը ծանոթ լինելու դեպքում նաեւ ծանոթ կլինեիք համոզիչ դիսկուրսի արվեստին, էվֆեմիզմ կիրառելու եւ արիստոտելյան երեք սկզբունքներին, հատկապես լոգոսի ապացույցներով խոսելու կարողություններին։ Քաղաքական բանավեճի առանձնահատկությունն այն է, որ բանավիճողները ոչ թե մեկը մյուսին են ապացուցում իրենց ճշմարտացիությունը, այլ լսարանի մոտ ձեւավորում են որոշակի կարծիք տվյալ խնդրի վերաբերյալ։ Ձեր ելույթներից հարց է առաջանում. ո՞րն է ձեր քաղաքական ելույթների նպատակը. ձեր դիրքորոշումների ու քաղաքական առաջարկների վերաբերյալ խորհրդարանին ու հանրությանը համոզելը՞, թե՞ «Իմ քայլը» դաշինքին ու վարչապետին ստախոս որակելն ու անվանարկելը։

Նորից եմ ուզում հիշեցնել, որ այո, ուժային կառույցների վերահսկողության հարցը չափազանց կարեւոր է եւ հենց այդ պատճառով այսօր ելույթ ունեցա, քանի որ, իրապես, կարեւոր է քննարկել ու հասկանալ, թե քաղաքական-կուսակցական ինստիտուտների դեռեւս խորը հիմքեր ու ազդեցություններ չունեցող համակարգերում որքան վտանգավոր հարթակներ կարող են դառնալ ուժային կառույցները, ուժային մարմինները, երբ դրանց տրվում է քաղաքական կառույցների կարգավիճակ։ Սա ոչ թե արդարացում է, այլ հստակ դիրքորոշում, որն ունեցել եմ նաեւ նախկինում։ Իսկ սուպերվարչապետական համակարգի դեմ կռիվ եմ տվել դեռեւս 2015թ. երբ դրա հիմքերը դրվեցին սահմանադրական փոփոխություններով, որին ընդառաջ բոլորս շատ լավ հիշում ենք, թե ով գնաց նախագահական, ում ձեռքը սեղմեց եւ հետո հայտարարեց, ուղիղ մեջբերեմ. «Ոչ-ի ճամբարը մեր տեղը չէ»։ Այսօր դրա հետեւանքներն ենք կրում եւ այո, օրենսդրական փոփոխությունների անհրաժեշտություն կա, որը մենք անելու ենք։ Մերսի։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Աննա Կոստանյան՝ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցություն։

Ա.ԿՈՍՏԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի եւ բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար եւ տնօրեն Կոնստանտին Օրբելյանին տնօրենի պաշտոնից ազատելու հրամանի շուրջ  ստեղծված արդեն մեկամսյա իրավիճակից ելնելով՝ ձեւավորվեց նախաձեռնող խումբ օպերային թատրոնի աշխատակիցների կողմից, ովքեր մոտ մեկ ամիս առաջ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հետ ունեցած հանդիպումից հետո Օպերային թատրոնի կողմից 12 էջի սահմանում ներկայացրել են իրենց հակափաստարկները՝ հիմնավորելով բոլոր այն իրավական հիմքերն Օրբելյանի գործուղումների, նրան վերագրվող ֆինանսական կորուստների եւ մի շարք այլ հարցերի առնչությամբ։ Այս օրերին շրջանառվում է, որ թատրոնում հայտնաբերված 92 մլն դրամի պարտքը կամ կորուստը, որը հայտնաբերել են վերահսկիչ մարմինները, եւ որի մասին բարձրաձայնել է մշակույթի նախարարի տեղակալ Նազենի Ղարիբյանը, կատարվել է 2014-2016թթ. Սպենդիարյանի անվան օպերայի եւ բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի աջակցման հիմնադրամի կողմից, որը ստեղծվել է օպերային կից 2014թ։ 92 մլն դրամի պակասորդ պարտքը կուտակվել է Օրբելյանից շատ առաջ, այսինքն՝ 2014-2016թթ., մինչեւ Օրբելյանի նշանակումը։ Մինչդեռ Օրբելյանը նշանակվել է 2017թ։ Իմ տեղեկություններով՝ մի քանի օր առաջ նախարարությունը՝ ի դեմս Նազենի Ղարիբյանի, ֆինանսական աջակցություն է ցուցաբերել տարբեր ֆոնդերի, հասարակական կազմակերպությունների՝ մշակութային ծրագրերի իրականացման համար, որոնց թվում՝ նաեւ թատրոնի աջակցման հիմնադրամին։ Մինչդեռ, մերժվել են այն ծրագրերը, որոնք, իրապես, ավելի արժանի են եղել, որպեսզի ստանան պետական ֆինանսական աջակցություն։ Նազենի Ղարիբյանը, որը հանդիսացել է հանձնաժողովի նախագահ, ֆինանսավորել է այն մարդկանց, ովքեր օպերայի դեմ բողոք են գրել։ Իսկ այն համոզմունքը, որ օպերայի եւ բալետի ակադեմիական թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար պրն Օրբելյանի նշանակումն անօրինական է եղել, առնվազն, չի համապատասխանում իրականությանը, քանի որ «ՀՀ պետական պարգեւների եւ պատվավոր կոչումների մասին» ՀՀ օրենքի 5-րդ գլխում ՀՀ պատվավոր կոչումներ շնորհելու մասին սահմանմամբ հոդված 28-ում ասվում է, որ ՀՀ ժողովրդական արտիստի պատվավոր կոչում շնորհվում է թատրոնի, կինոյի, ֆիլհարմոնիայի, էստրադայի, կրկեսի արտիստներին եւ ռեժիսորներին, կոմպոզիտորներին, դիրիժորներին, բալետմեստերներին, կոնցերտմեստերներին, երաժշտական խմբերգային, պարային եւ այլ կոլեկտիվների գեղարվեստական ղեկավարներին, երաժիշտ կատարողներին՝ ցուցաբերած վարպետության, բարձրարվեստ բեմական կերպարներ, երաժշտական ստեղծագործություններ, բեմադրություններ, կինոֆիլմեր ստեղծելու եւ արվեստի զարգացման գործում ունեցած ծանրակշիռ վաստակի համար։ Սա ծանրակշիռ փաստարկ է, որպեսզի մենք հասկանանք, որ գեղարվեստական ղեկավարը ստեղծագործական գործունեություն է իրենից ենթադրում եւ, առնվազն, չի համապատասխանում մշակույթի նախարարության կողմից բերված այն պնդմանը, որ գեղարվեստական ղեկավար եւ ստեղծագործական ղեկավար պաշտոնները չեն կարող համադրվել։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Սուրեն Գրիգորյան՝ «Իմ քայլը» խմբակցություն։

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Քանի որ այսօր շատ սուր քաղաքական հայտարարությունների առիթը, ըստ էության, իրավական հարց է, ես փորձեմ մի փոքր պարզություն մտցնել։ Ի սկզբանե, այո, շատ է քննարկվել ուժային կառույցները խորհրդարանական վերահսկողության դաշտ բերելու հարցը, ինչը, ի վերջո, հանգել է նրան, որ «Լուսավոր Հայաստան»-ի մեր գործընկերները հասկանում են, որ մենք կարող ենք արձանագրել, որ ուժային կառույցները բերված են խորհրդարանական վերահսկողության դաշտ, եթե իրենք մասնակցում են հարց ու պատասխանին։ Դրանից հետո հաջորդեց մեր խմբակցության ղեկավար տիկին Մակունցի հայտարարությունը, որ մենք պատրաստ ենք գնալ օրենսդրական փոփոխությունների, որոնք առանց այդ կառույցներին նախարարության կարգավիճակ տալու, միեւնույն ժամանակ կապահովեն իրենց խորհրդարան գալը եւ հարց ու պատասխանին մասնակցությունը։ Դրանից հետո պրն Մարուքյանը հայտարարեց, որ Սահմանադրություն կարդացեք, չեք կարող նման բան անել, որովհետեւ այդ նորմը Սահմանադրությամբ է սահմանված։ Ուրեմն, այդ նորմը Սահմանադրությամբ սահմանված է եւ ես ուզում եմ, որպեսզի մեկընդմիշտ այս հարցը փակվի, չնայած, ճիշտն ասած, տենց հույս էլ չունեմ, որ փակվելու է այս ելույթովս այդ հարցը։ Սահմանադրության 202-րդ հոդվածի 2-րդ մասը լրիվ այդ հարցի պատասխանը տալիս է, եւ եթե սրա հետ դուք համաձայնություն չունեք մասնագիտական սուտ խոսելու կամ այլ հռետորաբանության մեջ, խնդրում եմ ձեր մասնագիտական դիրքորոշումը ներկայացրեք, եւ քննարկենք։ Դրանից բացի մի այլ բան եմ ուզում քննարկել։ Արդյո՞ք մենք ստիպված ենք անգամ սահմանադրական փոփոխությունների գնալ այս հարցում եւ այս հարցին պատասխանելու համար առաջարկում եմ մեզ բոլորիս եւ, հատկապես, «Լուսավոր Հայաստան»-ի մեր գործընկերներին վերադառնալ այն պահին, երբ մենք քննարկում ենք ԱԺ-ի տեղակալի ընտրության հարցը։ Եվ այդ ժամանակ ձեր խմբակցության կողմից արտահայտվել է դիրքորոշում, որ 104-րդ հոդվածի 1-ին մասում նշված հետեւյալ նախադասությունը, որ տեղակալներից մեկն ընտրվում է ընդդիմադիր խմբակցությունների կազմում ընդգրկված պատգամավորների թվից, նշանակում է ոչ թե այն, որ պետք է մի տեղակալ լինի, այլ նշանակում է, որ սահմանադիրը սահմանել է երաշխիք, այսինքն՝ երաշխիքային նորմ, որ ինչ էլ անեք, մեկն ընդդիմադիր ֆրակցիայի ներկայացուցիչ պետք է լինի։ Ասել եք, չէ՞, նման հայտարարություն։ Այդ դեպքում խնդրում եմ ինձ պատասխանեք. ինչո՞ւ նույն մոտեցումը չի կիրառում 112-րդ հոդվածի 1-ին մասը, որում ասվում է, որ Կառավարության անդամները պետք է ներկայանան հարց ու պատասխանի։ Այսինքն՝ դուք ուզում եք ասել, որ խորհրդարանական երկրում սահմանադիրը ուզել է սահմանափակի եւ ասի՝ հանկարծ Կառավարության անդամներից ավելի ոչ մի մարդ խորհրդարան չներկայանա՞։ Սա նույնպես նորմ երաշխիք է։ Այսինքն՝ նշել է՝ ում ուզում եք՝ սահմանեք, գա, չգա, Կառավարության անդամները առնվազն պետք է գան եւ պատասխանեն պատգամավորների հարցերին, ինչը ոչ մի դեպքում չի սահմանափակում, որ եթե մենք բոլորս այսօր որոշում ենք, որ այլ մարմինների ներկայացուցիչներ նույնպես անհրաժեշտություն տեսնում ենք, որ գան խորհրդարանական երկրում պատգամավորի հարցերին պատասխանեն, անգամ Սահմանադրության փոփոխություն, իմ կարծիքով, դրա համար հարկավոր չէ եւ օրենսդրական մակարդակով մենք կարող ենք այդ հարցը կարգավորել։ Բայց անգամ, եթե դուք պնդում եք, որ ոչ Սահմանադրության նորմով է դա կարգավորվում, այդ դեպքում խնդրում եմ ասեք, թե ինչո՞ւ այդ նորմը չի կարող փոփոխվել ԱԺ-ի կողմից եւ ինչո՞ւմ եք դուք խնդիր տեսնում, որ մեր խմբակցության անդամին փաստացի հայտարարում եք, որ նա սուտ է խոսում եւ ընտրողներին մոլորության մեջ է գցում։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Անի Սամսոնյան՝ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցություն։

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տիկին Աբրահամյանը երկար պատրաստվել էր ելույթին, բայց շատ կարճ մնաց, ինչեւէ։ Պրն Գրիգորյան, ես կխնդրեմ այն, ինչ հիմա լսեք, փոխանցեք նաեւ տիկին Աբրահամյանին։ Տիկին Աբրահամյանը քաղաքական նկուղից հանել էր հիշողություններ, որի պատասխանները վաղուց տրված են, եւ որի համար ինքը հաստատ ծափերի չի արժանանալու։ Հավատացեք, կյանքում պատահելու է այնպես որ, ես գիտեմ, թե ինչ է նշանակում, երբ սեփական խոստումները չկատարելու համար դու ընկնում ես հոգեբանական եւ բարոյական ցայտնոտի մեջ։ Ես հասկանում եմ ձեզ, իմ հարգելի գործընկերներ, եւ մինչեւ ՀՀ վարչապետի չկատարած խոստումները ձեր փխրուն ուսերի վրա վերցնելն իմացեք եւ գիտեցեք եւ հետագայի համար նաեւ պետք կգա, որ դա անշնորհակալ գործ է։ Եվ այն, ինչ դուք այսօր անում եք, իսկապես, անշնորհակալ գործ է։ Չի կատարվել խոստումը, հարգելի գործընկերներ։ Բայց ես հասկանում եմ ձեր բարոյական եւ հոգեբանական ցայտնոտը։ Շնորհակալություն։

Իսկ հիմա Երեւանի քաղաքապետի արկածների մասին, ձեր սիրելի քաղաքապետի։ Ուրեմն, Երեւան քաղաքի քաղաքապետ Հայկ Մարությանը հավաքել է Երեւանի քաղաքապետարանում աշխատող իր գործընկերներին, խելք խելքի են տվել եւ որոշել են, որ իրենք շատ են աշխատում, չգնահատված են եւ պետք է ավելի շատ վարձատրվեն, որպեսզի ավելի շատ աշխատեն եւ ավելի շատ ծառայեն Երեւան համայնքին։ Եվ պատկերացրեք՝ ի՞նչ է ստացվել։ Շատ անհարմար մի բան է ստացվել, պարոնայք։ Ստացվում է, որ, օրինակ՝ Երեւանի քաղաքապետը կստանա 1 մլն 200 հազար դրամ, մոտավորապես այնքան, ինչքան ողջ հանրապետության վարչապետը։ Պատկերացրեք։ Ոչ միայն Երեւանի վարչական շրջանի ղեկավարը, այլեւ ղեկավարի տեղակալը կվարձատրվի ավելի շատ, քան մարզպետը, վարչական շրջանի ղեկավարը, այլեւ ղեկավարի տեղակալը կվարձատրվի ավելի շատ, քան մարզպետը։ Վարչական շրջանի ղեկավարի, ղեկավարի տեղակալը եւ մարզպետը համեմատեք մասշտաբները։ Ո՞վ կբացատրի ինձ՝ ի՞նչ է անելու Երեւանի քաղաքապետարանի աշխատակազմի ղեկավարը, որ պետք է, օրինակ՝ ավելի շատ վարձատրվի, քան ԱԱԾ պետը կամ ոստիկանապետը։ Կամ խոսենք քաղաքապետի տեղակալների մասին։ Քաղաքապետի մի տեղակալը հունվար ամսին Ծաղկաձոր հանգստի գոտուց երեւանցիներին կյանքի դասեր էր տալիս, կոչ էր անում աղբով չզբաղվել, մյուս տեղակալն էլ այնքան անկարողունակ դուրս եկավ՝ քաղաքի կոմունալ բեռը վերցնել, որ ստիպված հույսը մնաց նորից Կամո Արեյանի վրա։ Եվ այս պայմաններով, հարգելի գործընկերներ, Երեւանի քաղաքապետարանում բարձրացնում են աշխատավարձեր։ Քանի որ Երեւան քաղաքը պետբյուջեից ստանում է  դոտացիաներ, այդ որոշումը ավագանու կողմից ընդունվելուց հետո ես պահանջելու եմ, որպեսզի Երեւանի դոտացիաները եւ սուբվենցիաները վերանայվեն, որովհետեւ եթե Երեւանն այդքան ինքնաբավ է, որպեսզի 2 մլրդ դրամով ավելացնի բյուջեի բեռը, ուրեմն, դրանք չպիտի տրվեն։ Ես սա ցավով նշում եմ որպես Երեւանի ավագանու նախկին անդամ եւ ամենայն լրջությամբ՝ որպես ՀՀ ԱԺ պատգամավոր։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, նիստն ավարտվեց։ Կհանդիպենք վաղը ժամը 10-ին։




ԱԺ Նախագահ  |  Պատգամավորներ|  ԱԺ խորհուրդ  |  Հանձնաժողովներ  |  Խմբակցություններ  |  Աշխատակազմ
Օրենսդրություն  |   Նախագծեր  |  Նիստեր  |   Լուրեր  |  Արտաքին հարաբերություններ   |  Գրադարան  |  Ընտրողների հետ կապեր  |  Հղումներ  |  RSS