National Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.amNational Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.am
HOME | MAIL | SITEMAP
ArmenianRussianEnglishFrench
Արխիվ
10.05.2019

Երկ Երք Չրք Հնգ Ուր Շբթ Կիր
01 02 03 04 05
06 07 08 09 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31
 
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎ
ՅՈԹԵՐՈՐԴ ԳՈՒՄԱՐՄԱՆ ԵՐԿՐՈՐԴ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆ

ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ N 20

10 մայիսի 2019

Ժամը 10:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ՎԱՀԵ ԷՆՖԻԱՋՅԱՆԸ
 
 

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի պատգամավորներ, խնդրում եմ տեղադրել քարտերը եւ նախապատրաստվել գրանցվել։ Գրանցում։ Հարգելի գործընկերներ, քվորում ունենք, մենք սկսում ենք մեր աշխատանքները։ Քարտուղարությանը խնդրում եմ այն պատգամավորները, որոնք չեն հասցրել գրանցվել կամ տեխնիկական պատճառներով չեն գրանցվել, ամրագրել նրանց գրանցումը։  Այսօր մայիսի 10-ին «ԱԺ բաց դռներ» ծրագրի շրջանակներում ԱԺ են այցելել Երեւանի պետական հումանիտար քոլեջի աշակերտները եւ ուսուցիչները։ Ողջունենք նրանց։

Ծ Ա Փ Ա Հ Ա Ր ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն Ն Ե Ր

Հարգելի գործընկերներ, նաեւ այսօր մեր գործընկեր Տաթեւիկ Գասպարյանի ծննդյան օրն է, շնորհավորում ենք, տիկին Գասպարյան։

Ծ Ա Փ Ա Հ Ա Ր ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն Ն Ե Ր

Հարգելի պատգամավորներ, այժմ քվեարկում ենք քննարկված նախագծերը։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «ՀՀ հարկային օրենսգրքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Քարտուղարության հարգելի ներկայացուցիչներ, խնդրում եմ անսարք բոլոր խնդիրները վերացնել։

Կողմ` 92
Դեմ` 0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «ՀՀ քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 101
Դեմ` 0
Ձեռնպահ` 1

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում ԱԺ պատգամավորներ Նաիրա Զոհրաբյանի եւ Վահե Էնֆիաջյանի կողմից ներկայացված «ՀՀ տոների եւ հիշատակի օրերի  մասին» ՀՀ օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 67
Դեմ` 10
Ձեռնպահ` 21

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «ՀՀ հարկային օրենսգրքում լրացում եւ փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 102
Դեմ` 0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «ՀՀ ջրային օրենսգրքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 105
Դեմ` 0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Մի շարք վարչական իրավախախտումների եւ պետական տուրքի համար կիրառված տույժերի համաներման մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 106
Դեմ` 0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Պետական գույքի մասնավորեցման 2017-2020 թվականների ծրագրի  մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 106
Դեմ` 0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։

Հարգելի գործընկերներ, քվեարկություններն ավարտվեցին։ Այժմ շարունակում ենք քննարկել «ՀՀ դատախազության 2018 թվականի գործունեության մասին» հաղորդումը։ ՀՀ գլխավոր դատախազ Արթուր Դավթյանին հարց տալու համար ձայնը տրվում է Վաղարշակ Հակոբյանին։

Վ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Հարգելի պրն Դավթյան, նախ` ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել ձեր զեկույցի համար։ Դուք ձեր զեկույցում բավականին խոստումնալից թվեր ներկայացրեցիք, մասնավորապես, վերջին մեկ տարվա ընթացքում տասնյակ տոկոսներով աճել են հանցագործությունների հետ կապված` իրավական մարմինների, դատախազության գործողությունները։

Շատ տրամաբանական հարց է առաջանում։ Ես հասկանում եմ, որ հեղափոխությունից հետո այդ գործողություները նոր թափով են ընթացք  ստացել, բայց ցանկանում եմ ձեզ մի հարց տալ` ակնկալելով անկեղծ պատասխան։

Արդյոք ինչի՞ հետ են կապված դատախազության առավել նոր թափով աշխատանքները, այնպիսի ոլորտներ մուտքը, բավականին մեծ տոկոսներով հանցագործությունների, քրեական գործերի հարուցման եւ բացահայտման հետ կապված գործողությունները, ինչը չի եղել նախկինում։

Դուք նախկինում կաշկանդված եք եղե՞լ, թե՞ չէ` որոշակի ոլորտներում գործողություններ կատարելու հետ կապված։ Եթե կաշկանդված եք եղել, ապա ինչո՞ւ։ Ակնկալում եմ անկեղծ պատասխան։

2-րդ հարցը վերաբերում է ՀՀ-ից դուրս տարված ակտիվներին։ Դուք ձեր զեկույցում նշեցիք, որ որոշակի գործողություններ այս ուղղությամբ կատարվում են։ Ամենեւին չակնկալելով նախաքննական ինֆորմացիա` մարմնի հետ կապված, բայց կուզենայի, որ ավելի մանրամասն ներկայացնեիք, թե Հայաստանից դուրս տարված ակտիվների վերադարձի հետ կապված ի՞նչ գործողություններ են կատարվել, ո՞ւր ենք հասել, որտե՞ղ ենք գտնվում եւ ի՞նչ արդյունքներ ենք ակնկալում։ Շնորհակալություն:

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցի համար։ Բազմիցս եմ առիթ ունեցել ասել, այժմ էլ ձեր հարցին անկեղծորեն պատասխանում եմ. որեւէ կաշկանդվածություն չեմ ունեցել։

Հիմա, այո, շատ տրամաբանական հարց է առաջանում. ինչո՞վ է պայմանավորված 10 անգամով, 15 անգամով, երբեմն ավելի շատ բազմապատիկներով ցուցանիշների աճը։ Դա 2 պարզ փաստարկ ունի, պատճառ ունի, որի մասին հաղորդման մեջ եւս մանրամասն ներկայացված է։

1-ինը մեր  քաղաքացիների ընդգծված նախաձեռնողականությունն է եղել, թիվ ենք հրապարակել, շուրջ 3,6 անգամ ավելացել են քաղաքացիների հաղորդումները, հատկապես, կոռուպցիոն բնույթի հանցագործություններով։

2-րդ կարեւոր փաստարկն այն է, որ գործադիր իշխանության մարմինները եւս աչքի են ընկել ընդգծված նախաձեռնողականությամբ։

Միայն մի թիվ բերեմ, եւ կարծում եմ, որ պատկերը ձեզ համար պարզ կլինի. զուտ, մաքուր դատախազական գործառույթների տիրույթից 18 թվականի ընթացքում պետությանը պատճառված, բացահայտված շուրջ 84 մլրդ դրամ վնասից 32 մլրդ դրամը բացահայտվել է մաքուր, միայն դատախազական գործառույթների արդյունքում հարուցված քրեական գործերով։ Այդ գործերի ճնշող մեծամասնությունը` բոլորը գործադիր իշխանության մարմինների նախաձեռնությամբ, համապատասխան ներքին ստուգողական, հսկողական, վերահսկողական գործառույթների արդյունքում, աուդիտներով եւ այլն, երբ հայտնաբերված խախտումներն ուղարկվել են դատախազություն, դատախազությունը դրանց ուսումնասիրությունների արդյունքում հայտնաբերել է հանցագործության հատկանիշներ, հարուցել է քրեական գործեր։

Սրանք այն 2 փաստարկներն են, որոնք շատ հստակ կերպով պատասխանում են այդ ցուցանիշների տարբերություններին։

Ինչ վերաբերում է հանրապետությունից դուրս տարված ակտիվների վերադարձին։ Նախ` սա իրավական գործընթաց է, որն ունի մասնավոր  դրսեւորում եւ ունի ընդհանուր դրսեւորում։ Մասնավոր դրսեւորումն այն է, որ յուրաքանչյուր քրեական գործի շրջանակներում, բնականաբար, այդ քրեական գործի քննության առարկա է հանդիսանում պատճառված վնասը կամ, այսպես կոչված, հափշտակված գումարների շարժի պարզումը։ Երբ որ պարզվում է, որ որպես մեղադրյալ ներգրավված անձը կամ կասկածվող անձը համապատասխան հափշտակած գումարների արդյունքում երկրից դուրս անշարժ, շարժական գույք կամ բանկային հաշիվներ ունի, ապա քրեադատավարական պարզ ընթացակարգեր են գործադրվում, նախ` դրանց ամբողջ շարժը պարզելու, տնօրինումն արգելադրելու համար, հետագայում այդ վնասները վերականգնելու ուղղությամբ քայլեր ձեռնարկելու։

Իսկ առավել ընդհանուր միջոցներն այն մեխանիզմներն են, որոնք ներկայումս էլ ակտիվորեն իրականացվում են, գործընթացն ավելի օպերատիվ, ավելի արդյունավետ, ավելի արագ դարձնելու համար։

Այստեղ կկարեւորեմ եւ անպայման կշեշտեմ նաեւ զուտ միջազգային համագործակցության ակտիվացումը։ Փորձ է արվում եւ ակտիվ աշխատանքներ են տարվում, հատկապես, բոլորիս հայտնի երկրներում, որտեղ կարող են բանկային այդպիսի շարժեր լինել, այդ երկրների մեր գործընկերների հետ համագործակցությունն ակտիվացնելու ուղղությամբ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Հակոբյան, արձագա՞նք։

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Դավթյան, ակտիվները հետ բերելու հարցը ենթադրում էր ոչ թե ձեզնից ընդհանուր պատասխան, թե ինչպես են կատարվում այդ գործընթացները, այլ ինձ հետաքրքրում էր` մենք ունե՞նք կոնկրետ արդյունքներ։Պետք չի կոնկրետ մասնավոր, թիրախային ասել, հարցն ավելի կոնկրետացնեմ. միջազգային ձեր գործընկերների հետ այդ համագործակցության արդյունքում մենք արդեն ունե՞նք շոշափելի արդյունքներ, որոնք հետ են բերվել կամ հետ բերվելու ճանապարհին են։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Այո, մենք ունենք արդյունք, որ այդ նույն միջազգային համագործակցության արդյունքում պարզել ենք դրսում գտնվող մեր քրեական գործի տվյալներով հանցագործության պատճառած վնաս։  Այս պահի դրությամբ դեռեւս արդյունքն այն է, որ հնարավորություն ենք ունեցել արգելադնել դրա տնօրինումը։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար` «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցություն, Արթուր Գրիգորյան։

Ա.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Պրն Դավթյան, ձեր ելույթում դուք նախորդ տարիների հետ կապված` մի քանի համեմատականներ ներկայացրեցիք, հատկապես կալանավորումը որպես խափանման միջոց չկիրառելը եւ ձեր կողմից ցուցաբերված, ելնելով այն հանգամանքից, որ եթե անձը կատարել է հանցագործություն, չկա այն միտումը, որ անպայման, մինչեւ նախաքննության ավարտը նա պետք է հայտնվի բանտում։

Միեւնույն ժամանակ լավ կլիներ, որպեսզի ձեր ելույթում դուք հնչեցնեիք, թե ինչպիսի՞ համեմատական ունենք, եւ, առհասարակ, ինչպիսի՞ դինամիկա ունենք մենք արդարացման դատավճիռների մասով, որովհետեւ այն սկզբունքը, որ գործել է նախկինում, արդարացման դատավճիռներ հրապարակելու դեպքում դատախազության վերաբերմունքը եղել է, միանշանակ, պայքար, որպեսզի ՀՀ-ում արդարացման դատավճիռներ հնարավորինս չլինեն, կամ լինելու դեպքում պետք է պայքարեն, որպեսզի դա վերացվի։

Ձեր վերաբերմունքը նո՞ւյնն է, թե՞ դուք ամեն դեպքում կողմնակից եք արդարադատության հաղթանակին։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Տրամաբանական կապով, կարծեմ թե, կալանքների մասով ես իմ ելույթում անդրադարձա, իսկ հաղորդման մեջ շատ մանրամասն են նկարագրված կալանքների այդ շարժընթացը եւ այդ արդյունքների համար պատճառ հանդիսացած մեր ձեռնարկած քայլերը։

Արդարացման դատավճիռների մասով, ժամանակի սղության պատճառով ես, եթե չեմ սխալվում, առիթ ունեցա մեկ-երկու նախադասություն ելույթիս մեջ ներկայացնել, մինչդեռ հաղորդման մեջ կրկին շատ մանրամասն ներկայացված է։

Ընդհանուր պատկերը հետեւյալն է. մենք նախորդ տարվա համեմատությամբ արդարացման դատավճիռների փոքր թվով ավելացում ունենք, իսկ դրանից նախորդում մենք ունենք էական նվազում։

Արդարացման դատավճիռների նկատմամբ մեր վերաբերմունքը շատ հստակ է։ Առաջին իսկ օրվանից արձանագրել եմ հետեւյալը. յուրաքանչյուր արդարացման դատավճիռ քննարկման առարկա է դառնում, առնվազն, վերադաս մեխանիզմների կիրառման  արդյունքում։

Այստեղ մեզ համար ո՞րն է կարեւորը, որ մոտեցումը պարզ լինի ձեզ համար։  Եթե պարզվում է, որ արդարացման դատավճռի համար պատճառ է հանդիսացել մինչդատական վարույթում թույլ տրված խախտումները, օրինակ` անթույլատրելի ապացույցների օգտագործում, արարքի ակնհայտ սխալ իրավական որակում եւ այլն, դրանք պարտադիր ունենում են, առնվազն, կարգապահական հետեւանքներ։

Բոլոր այն դեպքերում, երբ որ արդարացման դատավճռի պատճառ են հանդիսացել ապացույցների գնահատումը, խրթին կամ իրավական, դեռեւս վիճարկելի լուծումները եւ այլն, ապա այդ պայմաններում որեւէ մեկի պատասխանատվության խնդիրը չկա, իսկ իմ անձնական մոտեցումն առաջին իսկ պահից, երբ դատախազության համակարգում աշխատել եմ, հետեւյալն է եղել. երբ խոսքը կվերաբերի զուտ ապացույցների գնահատման իրավիճակին, կարեւորը հետեւյալն է. դատախազն ինքը պետք է ունենա ներքին համոզմունք։ Այդ ներքին համոզման տակ քանակական առումով ոչ մի նշանակություն չունի, թե քանի՞սն են ապացույցները, թույլատրելի ապացույցների համակցությունը, այսինքն` առնվազն, երկուսը։ Եվ պետք է հրապարակային դատաքննություն իրականացվի, այսինքն` արդարադատություն պետք է իրականացվի, որի արդյունքում դատարանը կորոշի` ապացույցները բավարա՞ր են, նրա մոտ համոզմունք ձեւավորվո՞ւմ է մեղավոր ճանաչելու համար, թե՞ ոչ։

Ես նշեցի, որ մի փոքր ավելացում ունենք, ընդ որում,  կայացված ամբողջ դատական ակտերի շրջանակում 4-6%-ի սահմաններում է դատարանում արդարացման դատավճիռների քանակը ։

Նախորդ տարվա արդյունքի հիմնական պատճառը, մեր վերլուծությամբ, այն է հանդիսացել, որ անցած տարի Կառավարության որոշմամբ փոփոխվեցին թմրանյութերի չափերը եւ բավականին թմրանյութերի տեսակներով նվազագույն շեմը բարձրացվեց։ Մենք արդեն գործեր ունեինք դատարաններում։ Ապաքրեականացման արդյունքում մենք ինքներս մեղադրանքից հրաժարվեցինք, իսկ այդ դեպքում եւս արդարացման դատավճիռ է կայացվում։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար` Սոնա Դազարյան` «Իմ քայլը» խմբակցություն։

Ս.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Դավթյան, ձեր զեկույցում նշված է, որ 60%-ով աճել են պաշտոնական լիազորությունները չարաշահելու եւ անցնելու դեպքերը։  Եթե 2018 թվականին արձանագրվել է նման 240 դեպք, ապա 2017-ին` ընդամենը 150։ Համեմատության համար նշել եք, որ 2007 թվականին արձանագրվել է պաշտոնական լիազորությունները չարաշահելու եւ անցնելու ընդամենը 26 դեպք։

Այստեղ ես ցանկանում եմ պարզաբանենք` արդյո՞ք 2008 թվականից ի վեր գործերի քննման մեթոդաբանություն է փոխվե՞լ, թե՞ կարող ենք արձանագրել, որ այս արդյունքը կոռուպցիայի դեմ պայքարի, մեր քաղաքական թիմի քաղաքական կամքի    դրսեւորում է։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Եթե խոսքը վերաբերվի Քրեական օրենսգրքի 308 եւ 309 հոդվածներին, այսինքն` պաշտոնական դիրքի չարաշահմանը կամ պաշտոնական լիազորություններն անցնելուն, Քրեական օրենսգրքի կամ քրեաիրավական մեկնաբանությունների փոփոխություն մենք այդ տարիներին չենք ունեցել, բայց մենք այդ տարիներին, կարող եմ ասել, որ ամեն հաջորդ տարի նախորդից ավելի շատ, նախորդ տարի, երբ ես ներկայացրել եմ  17 թվականի արդյունքները, այն ժամանակ էլ մենք ունեինք բավականին ակտիվացում այդ հոդվածով 16 թվականի համեմատ եւ այլն։

Ես մի ընդհանուր ձեւակերպում պետք է ներկայացնեմ։ Կոռուպցիայի դեմ պայքարի արդյունավետությունը բարձրացնելու համար պետություններն անցնում են ճանապարհ։ Այսօրվա նույնիսկ օրինակելի երկրները, որ մենք աշխարհում ունենք, նրանք այդ ճանապարհն անցել են, եւ դա մեկ օրում տեղի չի ունեցել։ Դրա  համար հնարավորություններ են ավելանում, դրա համար քաղաքացիների իրավագիտակցության բարձրացման ուղղությամբ քայլեր են ձեռնարկվում։ Քաղաքացին` ինքը դառնում է նախաձեռնող։

Կոնկրետ 18 թվականին  մեր հիմնական արդյունքներն այս հանցատեսակներով, եւ, ընդհանրապես, կոռուպցիոն հանցատեսակներով, քիչ առաջ հնչեցված հարցին ես արդեն ներկայացրեցի, քաղաքացիների նախաձեռնողականություն եւ գործադիր իշխանության մարմինների ակտիվ նախաձեռնողականություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Տիկին Ղազարյան, արձագանքո՞ւմ եք: Շատ լավ։ Հաջորդ հարցի համար` Էդգար Առաքելյան`  «Իմ քայլը» խմբակցություն։

Է.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Սիրելի գործընկերներ, ուզում եմ առիթն օգտագործել, եւս մեկ անգամ մեզ  բոլորիս, մեր բոլոր հայրենակիցներին, նաեւ ձեզ, պրն գլխավոր դատախազ, շնորհավորել երեկվա փառապանծ տոների կապակցությամբ։

Այժմ` հարցս։ Դուք չորեքշաբթի օրվա  ձեր հաղորդման մեջ նշեցիք, որ 1988 նյութ է նախապատրաստվել կոռուպցիոն հանցագործությունների գծով, 2018 թվականին, ինչը 4 անգամ ավելի է, քան նախորդող 2017 թվականը, որոնցից 1467-ի գծով հարուցվել է քրեական գործ։ Դրանց շրջանակներում 960 անձի մեղադրանք է առաջադրվել, որոնցից 470-ը եղել է պաշտոնատար անձ։

Կխնդրեմ ներկայացնել, թե այդ 470 պաշտոնատար անձից քանի՞սն են ներկայացնում, մասնավորապես, դատախազական համակարգը, դրանք կոռուպցիոն հանցագործությունների ո՞ր տարատեսակների գծով են։ Առհասարակ, ինչպե՞ս եք պատկերացնում ձեր համակարգում կոռուպցիոնության մակարդակը։ Այնտեղ ռիսկերը բարձր ե՞ն, թե՞ ոչ, ի՞նչ մեխանիզմներ եք պատկերացնում դրա դեմ պայքարի առումով։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-2018 թվականի ընթացքում քրեական հետապնդման ենթարկված գործող դատախազ չի եղել։ 2017 թվականին քրեական հետապնդման է ենթարկվել մեկ գործող դատախազ` 2015  թվականի  ընթացքում կատարած առերեւույթ հանցագործության համար։ Այդ գործով ներկայումս դատաքննությունն ընթացքի մեջ է։

Սա շատ կարեւոր է, ինքս առաջին իսկ պահից եմ միշտ կարեւորել, եւ դրա համար մեխանիզմներ մշակվել են։ Մեխանիզմներն իրավական առումով հանդիսացել են հետեւյալները. վերահսկողական, այնպիսի առարկայական ընթացակարգեր ենք սահմանել, որպեսզի հնարավոր լինի վերահսկող կամ վերադաս դատախազների կողմից եւս դիտարկել ստորադաս դատարանի  կայացրած ակտերը, հնարավոր, նույնիսկ կոռուպցիոն չասեմ, հնարավոր կողմնակալ մոտեցումները ժամ առաջ բացահայտել, առաջին հերթին դրա պատճառները վերացնել, երկրորդ հերթին պատասխանատվության հարցը բարձրացնել։

Բայց ես այստեղ պակաս չեմ կարեւորի նաեւ այդ  ուղղությամբ ձեռնարկած բարոյական քայլերը։ Ամենակարեւորը բարոյահոգեբանական այն մթնոլորտի ձեւավորումն է, որ պետք է ունենանք զրո հանդուրժողականություն կոռուպցիայի նկատմամբ, առաջին հերթին` ինքներս մեր նկատմամբ։

Ես, թող անհամեստություն չլինի, բայց ամբողջ համակարգի աշխատանքի առումով այստեղ կարող եմ ասել, որ մեր համակարգում մեզ հաջողվել է ձեւավորել այդ մթնոլորտը։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։

Է.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Կարճ արձագանքեմ։ Փաստորեն, պրն Դավթյան, հանրային գիտակցության մեջ դեռեւս խորհրդային ժամանակաշրջանից ձեւավորված այն համոզմունքը, որ դատախազները մեր հասարակության ամենակոռումպացված, ժողովրդական լեզվով ասած, տռզած պաշտոնյաներն են, այլեւս համարենք, որ չի համապատասխանո՞ւմ իրականությանը, մենք դա հաղթահարե՞լ ենք, այլեւս սրբե՞ր են դատախազները։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Ես չեմ կարծում, թե մարդիկ 2 տեսակի են լինում` սրբեր եւ կոռուպցիոներներ։ Սրբեր, ամեն դեպքում երկրի վրա, ինձ հայտնի չեն, այդ թվում`  դատախազներ, բայց ձեր ասած հանրային գիտակցությունը, ես` որպես գլխավոր դատախազ, պաշտոնապես այստեղից ասում եմ.  բացառված է այսօրվա դատախազական համակարգում։ Առաջինն ասում եմ իմ կենցաղով, իմ ամենօրյա օրինակով։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար` Հայկ Գեւորգյան` «Իմ քայլը» խմբակցություն։

Հ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Պրն Դավթյան, ես կուզեի լսել ձեր կարծիքն այս տարվա առաջին երեք ամսվա հանցագործությունների դինամիկայի հետ, որովհետեւ որոշակի աճ է արձանագրվել, եւ բավականին մտահոգիչ թվեր կան։ Սարսափելի չի, բայց որոշակի մտահոգություններ են առաջացնում, մասնավորապես, ծանր եւ առանձնապես ծանր հանցագործությունների գծով որոշակի աճ է արձանագրել  ԱՎԾ-ը։

Կուզեի իմանալ` ինչի՞ հետեւանք է սա, ի՞նչ դինամիկա է սա։ Այստեղ չկա բացահայտման ցուցանիշը, եթե ձեռքի տակ կան նման ցուցանիշներ, խնդրում եմ հրապարակել։

Կուզեի հարցնել, թե որքանո՞վ է հանցագործությունների թվի աճը կապված անցած տարի իրականացված համաներման հետ, որովհետեւ որքան ԶԼՄ-ներից ենք տեղեկացել, համաներված անձանց որոշակի մասը կրկին հանցագործություն է արել եւ նորից հայտնվել է անազատության մեջ։ Եթե ունեք այդ տվյալները, խնդրում եմ հրապարակել։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Առաջին եռամսյակի, ընդհուպ մինչեւ 4 ամսվա տվյալներով, այո, մենք որոշակի հանցատեսակներով աճ ունենք, բայց դա ահագնացող աճ չի, դա որոշակի բացատրելի աճ է։

Բացատրելի է այն առումով, որ հատկապես ծանր հանցագործությունների աճ, ես ենթադրում եմ, որ մենք այս տարի էլ ունենալու ենք, նույնիսկ տարվա արդյունքներով կարող եմ ասել` համադրելով նախորդ տարվա պատճառի հետ։ Նախորդ տարվա ծանր հանցագործությունների  աճի հիմնական պատճառը մեզ մոտ եղել է կոռուպցիոն բնույթի հանցագործությունների բացահայտումը, որի ճնշող մեծամասնությունը ոչ թե 18 թվականին արձանագրված դեպքեր են եղել, այլ ավելի վաղ տարիներին կատարված, որոնք բացահայտվել են 18 թվականին։ Այս տենդենցը դեռեւս շարունակվում է։

Հետաքրքիր բան ասեմ, նույնիսկ կոռուպցիոն բնույթի հանցագործությունների վերաբերյալ նախորդ տարի հարուցված քրեական գործերով, քրեական գործի նյութերով մենք հիմա էլ նոր դեպքեր, նոր դրվագներ ենք բացահայտում, այդ փաստով  եւս հարուցում ենք քրեական գործ։ Դրանք այս տարվա հաշվառումներով են անցնում` որպես այս տարվա արձանագրված համապատասխան դեպք, բայց ցավով պետք է  ասեմ, որ այդ թվի մեջ դարձյալ շարունակում է անհանգստացնող մնալ բնակարանային գողությունների աճը։ Բնակարանային գողությունները, իսկապես, լուրջ մտահոգում են մեզ, մտահոգիչ խնդիր են, եւ մենք մինիմումը գոնե ինձ մոտ ամենշաբաթյա ռեժիմով միջոցներ ենք ձեռնարկում այդ ուղղությամբ։

Մեզ հաջողվել է տարվա արդյունքներով պատկան բոլոր մարմինների, հատկապես տեղական ինքնակառավարման, տարածքային կառավարման մարմինների, ուժերը համատեղել այս աշխատանքներում, փորձում ենք կանխարգելիչ միջոցառումներն ակտիվացնել, փորձում ենք անվտանգության այնպիսի մեխանիզմներ առաջադրել եւ ֆինանսական միջոցների հնարավորության պայմաններում դրանք իրագործել, որպեսզի կանխարգելենք։

Ինչ վերաբերում է  համաներման ազդեցությանը. 19 թվականի փետրվարի 15-ի դրությամբ համաներումը տարածվել է 4600 մարդու նկատմամբ։ Փաստացի քրեակատարողական հիմնարկներից ազատվել են 621 անձինք։

Եթե չեմ սխալվում, 4 ամսվա տվյալներով` այդ 621-ից 70-ի կողմից նոր հանցագործություն կատարելու դեպք արդեն ունեինք։  Սա եւս կանխատեսվող արդյունք էր, դրա  համար մենք ի սկզբանե, դեռեւս մինչեւ համաներման ակտի կիրառումն արդեն իսկ կանխարգելիչ միջոցներ ձեռնարկում էինք։

Այսպես կարող եմ ասել. կարծում եմ, որ դա է եղել առիթը, որ այդ 70-ից ավելին չի։ Սա` մեկ։

Եվ 2-րդ` նաեւ դրա բացահայտումը։ Նրանց` համապատասխան հսկողության տիրույթում գտնելու հանգամանքն է հնարավորություն տվել սա բացահայտել, բայց կարծում եմ, որ այստեղ շատ ավելի խորքային խնդիրներ կան, հատկապես, հափշտակությունների հետ կապված։ Մեր կրիմինոլոգիական ուսումնասիրությունները շարունակվում են այս ուղղությամբ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Գեւորգյան, արձագանքո՞ւմ եք։

Հ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Պրն Դավթյան, մասնավորապես, իմ ուշադրությունը շատ է գրավել սպանությունների դեպքերի աճը. անցած տարի` 9-ը` 3 ամիսների ընթացքում, այս տարի` 12։ Հասկանում եմ, որ այդ  առանձնապես ծանրը եւ ծանրը հիմնական կոռուպցիոն բնույթի են, բայց կոնկրետ սպանություն կետով այդպիսի դինամիկա ունենք։ Խոսքս դրա մասին էր։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Ճիշտ եք ասում, այս պահի դրությամբ ամփոփված տվյալների համաձայն` նախորդ տարվա համեմատ մենք ունենք սպանությունների աճ։ Ես արդեն իմ ելույթում եւս հրապարակեցի, որ 18 թվականի սպանության արդյունքները վերջին 38 տարվա համար աննախադեպ էին, ընդ որում, սկսած, հատկապես 99 թվականից մենք ունեցել ենք նվազում։ Սպանությունների դինամիկան այդ 38 տարվա կտրվածքով շատ հետաքրքիր է։

80-ական թվականներին, մինչեւ 89 թվականն ունեցել ենք գրեթե այնպիսի արդյունքներ, ինչպիսին ունեցել ենք այսօր եւ սրանից 3, 4 տարի առաջ։ Այսինքն` նվազագույն ցուցանիշներ։

89 թվականից սկսում է բարձրանալ։ Առաջին անգամ 90 թվականին սպանությունների եռանիշ թիվ ունենք։ 92 թվականին,  եթե չեմ սխալվում, դա հասնում է մոտավորապես 370-ի, հետո նվազում ունենք, 98, 99 թվականներից երկնիշ թվով են մեր սպանությունները։

Առանձին տարիների բացառություններով ընդհանուր տենդենցը գնացել է դեպի նվազում, եւ անցած տարի ունեցել ենք ընդամենը 38 սպանություն, այսինքն` մեր երկրում, պատկերացրեք,  ունեցել ենք, առնվազն, 28 տարվա ընթացքում 370 եւ 38, թվերի ահռելի տարբերություն, որը կանխարգելիչ աշխատանք կատարելու անհրաժեշտություն է առաջացնում, յուրաքանչյուր սպանության ուղղությամբ անմիջապես ներգործություն է արվում։

Հետագայում առիթ կլինի, դրան կանդրադառնամ, հատկապես հոգեկան հիվանդ կամ հոգեկան հիվանդությամբ հաշվառման մեջ գտնվող անձանց կողմից կատարված հանցագործություններին։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արկադի Խաչատրյան` «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցություն։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Պրն Դավթյան, իմ հարցն ապօրինի հարստացման եւ փողերի լվացման մասին է։ Եթե չեմ սխալվում, արդեն շուրջ 2 տարի է, որ ապօրինի հարստացումը քրեականացվել է Հայաստանի Հանրապետությունում։

Ուզում եմ ճշտել. ինչպիսի՞ պատկեր ունենք այստեղ, քանի՞ քրեական գործ կա հարուցված այս ուղղությամբ։ Կան արդյո՞ք արդեն մեղադրական դատավճիռներ, թե՞ ոչ։ Ինչպիսի՞ պատկեր է փողերի լվացման մասով։ Ինչպիսի՞ն է դինամիկան վերջին տարիներին։

Արդյո՞ք դուք` որպես գլխավոր դատախազ, գոհացուցիչ համարում եք փողերի լվացման մասով դինամիկան։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Իրականում ձեր բերած երկու հանցակազմերն էլ մեր իրավակիրառ պրակտիկայի համար մեծ հաշվով նորություններ են։ Իրենց իրավական ձեւակերպումներով, ընդ որում, կարող եմ ասել, որ ոչ միայն մեր երկրում, այլ ամբողջ աշխարհում իրենք իրավական մեկնաբանությունների վիճահարույց խնդիրներ ունեն։

Մեր երկրում արդեն վերջին 1,5 տարվա ընթացքում գործում է հատկապես ապօրինի հարստացման քրեական օրենքով նախատեսված հոդվածը։ Այս պահի դրությամբ մենք ունենք 5 անձինք, ում նկատմամբ քրեական հետապնդում է իրականացվում։ Քրեական հետապնդում է իրականացվում այդ հոդվածով 5 անձանց նկատմամբ։

Փողերի լվացման առումով 18 թվականին եւս ակտիվացում ունենք 17 թվականի արդյունքներով։ Եթե չեմ սխալվում, 17 թվականին փողերի լվացումով հարուցված, ոչ մի գործ չենք ունեցել, 17 թվականին ունեցել ենք այս հոդվածով հարուցված 8 կամ 9 քրեական գործ: Բայց ամբողջ խնդիրն այն է, որ փողերի լվացումը շատ հաճախ ոչ թե ինքնին, ի սկզբանե, քրեական գործ է հարուցվում եւ ընթանում է դրանով, այլ, եթե այլ հանցագործությունների ընթացքում պարզվում է, որ մեղադրյալը փորձ է արել հատկապես հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերված գույքը հետո  օրինականացնել, նրա մեղադրանքի մեջ ընդգրկվում է նաեւ փողերի լվացումը։

Կոռուպցիոն հանցագործությունների եւ դրանցով քրեական հետապնդումների ակտիվացումն իմ գնահատմամբ բերելու է նաեւ հատկապես փողերի լվացման քանակական աճի, այս հոդվածով հետապնդումների քանակական աճի։

Ապօրինի հարստացման մասով գնահատականներն այս պահին հստակ չեմ կարող տալ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Դավթյան։ Որքանով ես տեղյակ եմ վիճակագրությանը փողերի լվացման մասով անցած տարիների ընթացքում, հաճախ լինում է, որ ընթացքում բացահայտվում են կասկածելի գործարքներ։ Ես հասկանում եմ, որ հիմնավորել մեղադրանքը փողերի լվացման գծով բավականին բարդ է հենց մասնագիտական մասով, որովհետեւ դա առանձնահատուկ եւ սպեցիֆիկ գիտելիքներ է պահանջում, սակայն մեղադրական դատավճիռներ, տարիների ընթացքում եթե նայում ենք, կամ չեն լինում կամ լինում են հատուկենտ մեղադրական դատավճիռներ, ինչը խոսում է նրա մասին, որ վերջնական հաշվով  հաստատել այդ մեղադրանքը, դառնում է շատ բարդ։

Ուզում եմ հասկանամ. սա կարողությունների խնդի՞ր է, մենք այդ առանձնահատուկ գիտելիքների պակա՞սն ունենք, ինչ-որ կարողությունների՞ պակաս ունենք, թե՞ ինչը մեզ չի բավարարում, թե՞ այդ հանցատեսակն առհասարակ Հայաստանում չկա։ Հիմնական պատճառը որտե՞ղ է։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Շատ ճիշտ եք նկատել։ Իրականում իմ գնահատմամբ, մինչեւ այսօր մեր իրավակիրառ պրակտիկայում հիմնական պատճառը, հատկապես փողերի լվացման առումով, այդ մեխանիզմներին, այսպես ասեմ, միջազգային, իրավական մոտեցումներին համապատասխան, ճիշտ իրավական գնահատական տալն է։ Մենք նույնիսկ վճռաբեկ դատարանի որոշումն արդեն ունենք` փողերի լվացման իրական գնահատականների առումով, բայց, այսքանով հանդերձ, այս հանցակազմի իրավակիրառ պրակտիկան դեռեւս լիարժեք իր հունի մեջ չի մտել։ Այո, սրա բացահայտման, սրա հիմնավորման հարցում էլ սա ավանդական հանցատեսակ չէ, եւ բարդություններ կան, իսկ առավել լուրջ են բարդություններն իրավական գնահատման հարցերում։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հերիքնազ Տիգրանյան`  «Իմ քայլը» խմբակցություն։

Հ.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ

-Պրն Դավթյան, մենք անընդհատ  խոսում ենք կոռուպցիոն հանցագործությունների բացահայտման մասին, բայց ընդունենք, որ մեր օրենսդրության մեջ, ըստ էության, սահմանված չէ, թե ինչ է կոռուպցիոն հանցագործությունը, եւ թվով շուրջ 70 կոռուպցիոն հանցատեսակները սահմանված են գլխավոր դատախազի 2017 թվականի հրամանով։ Նախկինում կար այլ հրաման։

Չեք կարծո՞ւմ, որ կոռուպցիայի դեմ արդյունավետ պայքարի շրջանակում որպես մեխանիզմ կարելի է նախատեսել կոռուպցիոն հանցագործություններն օրենսդրությամբ սահմանելու ընթացակարգ։ Սա` մեկ հարց։

Երկրորդ հարցս վերաբերում է պետական շահի պաշտպանությանը։ 2005 թվականից սկսած դատախազության ֆունկցիաները մի փոքր սեղմվել են, կրճատվել են, ասենք, քննության իրականացումը: 2005 թվականի այդ բարեփոխումների շրջանակից, օրինակ` քննության իրականացումը, բայց այնպիսի կարեւոր գործառույթ, ինչը պետական շահի պաշտպանությունն է, շարունակում է մնալ դատախազության լիազորություն` օրենքով նախատեսված դեպքերում, բայց այստեղ գործնականում պետական շահի պաշտպանությունը հանգում է պետությանը պատճառված դրամական վնասի պաշտպանությանը, մինչդեռ իրավաբանների լայն շրջանակում քննարկվում է պետական շահը որպես հանրային շահ դիտարկելու մեխանիզմը։ Այսինքն` խոսքը միայն դրամական միջոցին չվերաբերի, այլ հանրային որեւէ շահի, որի պաշտպանությունն այսօր դատարանում, որպես երրորդ անձի իրավունք, որեւէ մեկը չի իրականացնում։ Ենթադրենք, պատմամշակութային արժեքի ոչնչացում չասեմ, որովհետեւ կասեք, որ դա հանցագործություն է, այլ, ուղղակի, նրա հետ շփվելու սահմանադրական իրավունքի խախտման պահով։

Պատասխանից հետո եւս մեկ հարց` միջնորդագրերի հետ կապված։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Այո, կոռուպցիոն հանցագործությունների ցանկ մենք այսօր ունենք` սահմանված գլխավոր դատախազի հրամանով։ Իմ հրամանով այդ ցանկը սահմանելիս, բնականաբար, այդտեղ կամընտրական ինչ-որ մոտեցում չի եղել։ Մենք հիմք ենք ընդունել, եթե ծանոթանաք իմ այդ հրամանին, հրամանում մենք առաջին հերթին սահմանել ենք 4 չափանիշները, թե ի՞նչ չափանիշով ենք Քրեական օրենսգրքի համապատասխան հոդվածներից առանձնացրել եւ սահմանել կոռուպցիան։

Այդ չափանիշների սահմանումը վերցրել ենք միջազգային իրավական փաստաթղթերից։ Այստեղ կարելի է խոսք տանել միայն ֆորմալ առումով, թե ինչ փաստաթղթով սահմանվի, որովհետեւ այն փաստաթղթով, որ մենք այսօր սահմանել ենք, դրանով մենք վարում ենք վիճակագրությունը, դրանով մենք թիրախավորված ակտիվացնում ենք աշխատանքները, եւ մեր աշխատանքներում բարդություններ չեն առաջանում, բայց, երբ վաղը մենք օրենսդրական որեւէ ակտով հղումներ անելու անհրաժեշտություն ունենանք, այդ ժամանակ, կարծում եմ, որ ստիպված կլինենք այդ հանցատեսակները սահմանել համապատասխան նորմատիվ, իրավական ակտով։ Գլխավոր դատախազի հրամանը նորմատիվ, իրավական ակտի ուժ չունի։

Այսօր մենք գործնականում որեւէ խոչընդոտի չենք հանդիպում այս պայմաններում, բայց վաղը, երբ օրենսդրությամբ դրա վրա հղում կատարելու անհրաժեշտություն ունեցանք, անհրաժեշտություն կլինի ուղղակի, սահմանել դա նորմատիվ, իրավական ակտով։ Դա կարող է լինել օրենքով, քանի որ ինքը դինամիկ գործընթաց է, կարող է նաեւ լինել Կառավարության որոշմամբ։

Ինչ վերաբերում է պետական շահերին, ես հաղորդման մեջ բավականին անդրադարձել եմ դրան։  Հուսով եմ, որ պատգամավորների ուշադրությանը սա կարժանանա, որովհետեւ ներկայումս մենք ուսումնասիրություն ենք իրականացնում, հատկապես միջազգային փորձի, որպեսզի այս առումով նախաձեռնողականություն դրսեւորենք։

Ոչ թե 2005 թվականից, տիկին Տիգրանյան, այլ 95 թվականի Սահմանադրությամբ էապես սահմանափակվել են այս գործառույթները։

Անկեղծորեն եմ ասում, երբ նայում եմ այսօրվա գործող իրավակարգավորման արդյունավետությունը, ինքն ունի շատ նվազ արդյունավետություն։ Ունենք ռեսուրս, ունենք ավանդույթ, հատկապես  ԽՍՀՄ տարիների ավանդույթի որոշ հատվածներ կային, որ շուկայական տնտեսությանը համահունչ չէին, բայց դրա արդյունքում ունեինք հետո բազմապատիկներով նվազ գործիքակազմ, կարծում եմ` սրանք համադրելի չեն։

Նվազագույն մի բան ասեմ։ Մինչեւ այսօր դատախազությունից հանրությունը պահանջում է, թե ինչո՞ւ է այս կոռուպցիոն հանցագործությունը, ինչո՞ւ այս պետական միջոցը, մյուսը չվերականգնվեց, բայց երբ նայում ենք մեր գործիքներին, մինչեւ մենք չունենանք կոնկրետ  նախաձեռնություն, ընդ որում, նախաձեռնություն, այն էլ, եթե դիտարկում ենք զուտ պետական շահերի պաշտպանության առումով, պետք է այդ նախաձեռնությունն իր մեջ արդեն հայց ներկայացնելու հիմքեր պարունակի, հնարավորություն տա, որ դրա շրջանակներում կարողանանք իրականացնել այդ գործառույթը։

Ես հստակ դիրքորոշում ունեմ, որ սահմանափակ են այս գործիքները, եւ այս ոլորտում փոփոխությունների մեր առաջարկությունները, մեր պատկերացումները  կներկայացնենք ավելի առարկայական։

Շատ առաջադեմ երկրներում պետական շահն ընկալվում է ավելի ընդարձակ հանրային շահ։ Մասնավորապես, դատախազության վրա է դրված առանձին խոցելի խմբերի իրավունքների պաշտպանությունը, նույնիսկ քաղաքացիաիրավական սուբյեկտիվ իրավունքի դաշտում դատախազի մասնակցության հնարավորություն է տրվում։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Տիկին Տիգրանյան, արձագանքո՞ւմ եք։

Հ.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն պատասխանների համար, Որքան տեղյակ եմ, հակակոռուպցիոն ռազմավարության նախագծում եւ Քրեական օրենսգրքի նախագծում նախատեսվում է, որ կոռուպցիոն հանցագործությունները կլինեն առանձին օրենսդրական կարգավորմամբ։

Մյուսը նորից շարունակությունն է այդ սեղմ լիազորությունների։ «Դատախազության մասին» օրենքով նախատեսված է, որ հանցագործությանը նպաստող պայմանների, պատճառների մասին դատախազությունը ներկայացնում է միջնորդագրեր պետական մարմիններին, պաշտոնատար անձանց։ Վերջիններս պարտավոր են մեկ ամսյա ժամկետում տեղեկացնել ձեռնարկված միջոցառումների մասին։ Որոշակի քննարկումներ եղել են այս հարցի հետ կապված, թե որն է հսկողական մեխանիզմը, որպեսզի, եթե նրանք չեն ներկայացնում սահմանված ժամկետում, ապա դատախազությունն ինչպես կարող է հետեւողական հետամուտ լինել, իրավական ինչ գործիքակազմով, որպեսզի իր ներկայացրած միջնորդագրերը  դառնան պարտադիր գործարկման առարկա։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Այո, նաեւ այդ ռազմավարությամբ է արձանագրվել այդ հանգամանքը։ Ես նորից եմ ասում. դա զուտ ֆորմալ, իրավական տեխնիկայի կիրառման հնարավորություն է մեզ տալու։

Ինչ վերաբերում է միջնորդագրերին, մենք ինքներս շատ հետեւողական ենք դրանց։ Այսօր նույնիսկ իմ պահանջով, ընդ որում, դա սահմանված է մեր ներքին իրավական ակտով, անպայման դատախազներն այդ միջնորդագրերի քննարկմանը պետք է մասնակցեն պատկան մարմիններում, որը դրանց կատարման նկատմամբ պատասխանատվությունն ավելի է բարձրացնում։

Գործուն մեխանիզմների պայմաններում, նայած, թե որ մարմինն է այդ միջնորդագիրը ներկայացրել իր վերադասության համակարգով, վերցնենք ձեր ասած այն իրավիճակը, երբ անբարեխիղճ է եւ համապատասխան միջոցներ չի ձեռնարկել, մենք նախաձեռնում ենք նրա վերադասի կողմից ուշադրության հրավիրումը։  Օրենքը մեզ տվել է նաեւ այն գործիքը, որ մեր պահանջները նաեւ կարգապահական վարույթներ հարուցելու պարտադիր  առիթներ են։ Տարբեր այլ օրենքներով ունենք այս գործիքի պակաս հետեւողականություն, որի ուղղությամբ եւս մենք արդեն օրենսդրական նախաձեռնություններ ներկայացրել ենք։ Սա շատ կարեւոր է։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հայկ Կոնջորյան` «Իմ քայլը» խմբակցություն։

Հ.ԿՈՆՋՈՐՅԱՆ

-Պրն Դավթյան, իմ 1-ին հարցը հետեւյալն է. դուք ինչպե՞ս եք գնահատում Հայաստանում արդարադատության վիճակը վերջին մեկ տարվա ընթացքում։ Խնդրում եմ նաեւ համեմատություն անցկացնել, օրինակ` դրան նախորդած տարիների վերաբերյալ եւ ասել ձեր կարծիքը Հայաստանում արդարադատության առաջընթացի եւ փոփոխության վերաբերյալ։ Սա` առաջին հարցը։

Երկրորդ հարցը. հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ վերջին շրջանում թե՛  կոռուպցիոն բնույթի հանցագործությունների, թե՛ այլ բնույթի հանցագործությունների քրեական գործերը հարուցվում են հատկապես նախկին շրջանի պաշտոնյաների նկատմամբ, դուք  որեւէ տիպի միջամտության փորձի կամ հոգեբանական ճնշումների, խնդրանքների, հորդորների, նախորդ իշխանության ներկայացուցիչների կողմից ենթարկվե՞լ  եք, թե՞ ոչ, օրինակ` ձեզ խնդրեն, որ լինեք ավելի մեղմ եւ այլն, հաշվի առնելով նաեւ այն հանգամանքը, որ դուք նշանակվել եք նախորդ իշխանությունների կողմից, եղե՞լ են նման կոնտակտներ։

Երրորդ հարցը. հաշվի առնելով, որ այս նոր Հայաստանում որեւէ արտոնյալներ չեն լինելու, եւ բոլոր այն մարդիկ, ովքեր նախկինում այս կամ այն բնույթի հանցագործություններ են գործել, օրենքի ողջ խստությամբ պետք է պատասխանատվության ենթարկվեն, դուք պատրաստակա՞մ եք մինչեւ վերջ գնալ` անկախ նրանից, թե նախորդ իշխանության ի՞նչ մակարդակի պաշտոնյաներ կհայտնվեն մեղադրյալի կարգավիճակում։

Չորրորդ հարցը. տարիներ շարունակ Հայաստանում բարձրաձայնվել է տարբեր բնույթի ընտրական հանցագործությունների մասին մամուլում. քաղաքացիների կողմից ընտրակաշառք, ադմինիստրատիվ ռեսուրսի օգտագործում եւ այլն։ Ընտրական բնույթի հանցագործությունների վերաբերյալ դուք ունե՞ք ինֆորմացիա, նոր հաղորդումներ, որոնք լույս կսփռեն,  նոր իրավիճակ կստեղծեն, եւ այդ ընտրական բնույթի հանցագործությունների մասով եւս քրեական գործեր կհարուցվեն։

Եվ վերջին հարցը։ Ես կխնդրեի ձեր մեկնաբանությունները, ձեր կարծիքն անցումային արդարադատության վերաբերյալ։ Ինչպե՞ս եք տեսնում այս գործիքի դերակատարությունը մի շարք հանցագործությունների բացահայտման վերաբերյալ։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Քանի որ հարցերը 5-ն էին, ես ստիպված եմ դրանց բլից պատասխաններ տալ։ Արդարադատության վիճակի առումով ենթադրում եմ, որ արդարադատությունը նաեւ ի նկատի ունեք դատական իշխանության առումով։ Դատական իշխանության, հատկապես, անկախության եւ արդյունավետության զարգացման տենդենցներ մեր երկրում եղել են` սկսած 90-ական թվականներից։

Ես կարծում եմ, որ ներկա փուլում մենք ունենք որոշակի խնդիրներ դատական իշխանության գործունեության արդյունավետությունը բարձրացնելու առումով։ Մեր խնդիրն է այսօր սահմանել մեխանիզմներ, որոնք, դատական իշխանությունը հասանելի դարձնելով հանդերձ, նաեւ կստեղծեն այնպիսի ընթացակարգեր, որի պայմաններում մեր դատարանը տարիներով գործեր չի քննի։

Բացի դրանից, դատավորների պատասխանատվության առումով ես հաղորդման մեջ անդրադարձել եմ դրան։ Իմ գնահատմամբ, մենք այսօր դատավորների պատասխանատվության բավականին բարձր, անհիմն շեմեր ենք սահմանել, առնվազն, բարձրագույն դատական խորհրդի գործունեությունն իր սահմանադրական պատասխանատվությանը համահունչ չէ։ Այս առումով մենք առաջարկությունները ներկայացրել ենք։

Ինչ վերաբերում է որեւէ մեկի կողմից, նախկին, ավելի նախկին, ներկա կամ վաղուց, ինձ վաղուց չեն խնդրում, պրն Կոնջորյան։ Վստահորեն եմ ասում, պատասխանատու կերպով, հուսով եմ, որ սրան արձագանքներ կլինեն, միլիոնավոր մարդիկ են մեզ դիտում, որովհետեւ մարդիկ իմացել են, որ եթե ինձ խնդրում են, որպես կանոն, դա հակառակ էֆեկտն է ունենում։

Պատրաստակամ եմ, որ պահին պատրաստակամ չլինեմ, որ պահին ինքս բարոյական արգելք տեսնեմ իմ մեջ,ես բարոյական չեմ համարի իմ պաշտոնավարումը շարունակելը, որեւէ խոչընդոտ չունեմ։

Ընտրական հանցագործությունների առումով ներկա պահին էլ մենք ունենք քննվող քրեական գործեր, որոնք վերաբերում են 17 թվականի ընտրություններին, նույնիսկ վերջերս հարուցվեց քրեական գործ 96 թվականի ընտրությունների ընթացքում տեղի ունեցած առանձին հանցավոր դրսեւորումների մասով։ Այս գործընթացը սահմանափակ չէ, կանգնած չէ, եւ ցանկացած պահի, երբ համապատասխան աղբյուրներից մեզ տեղեկություններ կլինեն ցանկացած  ժամանակվա ընտրական գործընթացների վերաբերյալ, որոնք նախկինում քննության եւ իրավական գնահատականի չեն արժանացել, դրանք անկաշկանդ քննության առարկա կդառնան։

«Անցումային արդարադատություն» բառը շատերի մոտ վիճարկման խնդիրներ առաջացրեց, բայց  ներկա փուլում այն մեխանիզմները, որ մեր երկրում փորձ են անում դնել, այդ տրված վտանգավոր գնահատականների հետ ոչ մի ընդհանուր բան չունեն։ Մեր երկրում ներկայումս ընթացող մեխանիզմների մշակումը բացարձակ չի ենթադրում, ինչպես ասում են, տրոյկաների, չգիտեմ, արտակարգ դատարանների ստեղծում։ Բոլոր մեխանիզմները հստակ ունեն միջազգային իրավական չափանիշներին համապատասխանություն ապահովելու խնդիր։ Բոլոր մեխանիզմների հանգուցալուծումն այսօրվա մեր դատական համակարգի կողմից արդարադատության իրականացումն է։ Խոսքը վերաբերում է այս պահին մշակվող մեխանիզմներին։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Միացրեք պրն Կոնջորյանի խոսափողը։

Հ.ԿՈՆՋՈՐՅԱՆ

-Եթե անցումային արդարադատության վերաբերյալ էլի ասելիք ունեք, զուտ արձագանքում եմ, որպեսզի շարունակեք։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Այդպիսի մեխանիզմներից են այս պահին, որ մենք եւս ակտիվ ներգրավված ենք այդ գործընթացներում, ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման օրենքի նախագծի մշակումը եւ ծանր եւ առանձնապես ծանր հանցագործություններով պետությանը պատճառված վնասի վերականգնման մեխանիզմների մշակմանը միտված  օրենքները։ Սրանք բոլորն էլ ենթադրում են դատարանի կողմից համապատասխան, արդարադատության ընդհանուր սկզբունքներին համապատասխան լուծումներ, բայց այլ բան է, որ դրանք մեզ հնարավորություն են տալիս անցնելու այնպիսի, այսօրվա իրավակարգավորումներին հայտնի խոչընդոտներ, որոնք, իսկապես, պրոբլեմ են ստեղծում եւ հանրային պահանջի եւ արդարության  հետ աղերս չունեն։

Եվ ամենակարեւորը, որ անցումային արդարադատության իրականացման այս մեխանիզմների մշակման ընթացքում մեզ հնարավորություն են տալու ապահովել այդ ընդհանուր հայտարարը եւ այդ հանրային համերաշխությունը` նախկինում կատարված դեպքերի, դրանց արդյունքում պետությանը պատճառված վնասի, հատկապես վնասի վերականգնման։

Հետապնդում է իրականացվելու ապօրինի գույքի նկատմամբ, հետապնդում չի իրականացվելու անձի նկատմամբ, այն էլ` այն գույքի, որը ձեռք է բերվել կամ կոռուպցիոն հանցագործությունների արդյունքում կամ հանցավոր համագործակցության, կազմակերպված հանցավոր խմբերի գործունեության արդյունքում։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար` Սերգեյ Ատոմյան` «Իմ քայլը» խմբակցություն։

Ս.ԱՏՈՄՅԱՆ

-Նախ` շնորհակալություն եմ ուզում հայտնել, պրն Դավթյան, մանրամասն զեկույցի համար։ Այս զեկույցը մենք արդեն լսել ենք մեր հանձնաժողովում, դրա վերաբերյալ հարցերը ձեզ արդեն ուղղել եմ։ Կփորձեմ մի փոքր շեղվել զեկույցից, եւ հարցս այլ կլինի։

Պրն Դավթյան, ես մտածում եմ, որ ՀՀ-ում, արդեն նոր Հայաստանում մենք պետք է ավելի շատ փորձենք, տուգանքը` որպես պատժատեսակ մեծացնելու ինստիտուտը զարգացնել։ Այդ ձեւով կփորձենք նախ` բեռնաթափել մեր քրեակատարողական հիմնարկները, երկրորդը` կփորձենք տուգանք պատժատեսակն ավելացնելով` պատժի,  տուգանքի չափն էլ փորձենք փոփոխել։

Ես մի հատ օրինակ կարող եմ բերել, Քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածը,  որը թմրամիջոցի ապօրինի, առանց իրացման նպատակի շրջանառություն է նախատեսում, տուգանք չի նախատեսում որպես պատժատեսակ։ Անձին դատապարտում ես, ասենք, 8 ամիս ազատազրկման, անձը գտնվելով  քրեակատարողական հիմնարկում, նախ` իր ընտանիքը բավականին միջոցներ է ծախսում, երկրորդը` պետշահերի պաշտպանության տեսանկյունից պետությունն է բավականին գումարներ ծախսում այդ անձին քրեակատարողական հիմնարկում պահելու համար։ Այդ անձը քրեակատարողական հիմնարկից դուրս է գալիս ոչ թե ուղղված, այլ քրեակատարողական հիմնարկից ինչ-որ հանցավոր ռոմանտիկայով է տառապում։ Հանցավոր  ռոմանտիկայով տառապելով դուրս գալով` փորձում է իրեն ավելի կրիմինալ անձ դասել եւ չի ուղղվում։ Ես կարծում եմ, որ դա իր համար ուղղիչ գործողություն չէ, իսկ եթե մենք նրան տուգանենք, չգիտեմ, 1 մլն դրամով, եւ իր ընտանիքը, որն այդ 1 մլն դրամը պետք է ծախսեր, նրան քրեակատարողական հիմնարկում պահեր, այդ 1 մլն դրամը կմուծի պետության բյուջե, պետշահերի պաշտպանության տեսանկյունից ավելի նպատակահարմար կլինի, եւ այդ անձը, տուգանքի չափն ավելի, ո՞նց ասեմ, ինքն ավելի ճիշտ կմտածի, որ եթե հաջորդ անգամ փորձեց թմրամիջոց շրջանառել, ինքն էլի կենթարկվի տուգանքի։ Ի՞նչ եք կարծում այդ մասին։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Մեր երկրում նույն տուգանք պատժատեսակի իրավակարգավորումները բազում խնդիրներ են ունեցել։ Հատկապես 2011 թվականի Սահմանադրական դատարանի հայտնի որոշումից հետո տուգանքի եւ հանրային աշխատանքների փոփոխության այս մեխանիզմների անհստակության արդյունքում մենք նույնիսկ ունեցանք վիճակ, որ անձինք ուղղակիորեն հրաժարվում էին տուգանքը վճարել, կար օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտը, հրաժարվում էին դա վճարել, եւ չկար որեւէ հարկադրական եղանակով այդ տուգանքը վերցնելու մեխանիզմ։

Հստակ եմ ասում, դատախազության նախաձեռնությամբ իրականացված գործողությունների արդյունքում 16 թվականից է շտկվել այս իրավիճակը, եւ մենք այսօր տուգանքների լիարժեք գանձումներ ունենք, լիարժեք, որքանով որ ողջամտության սահմաններում է, բայց ես իմ հստակ մոտեցումն ունեմ այս հարցի վերաբերյալ։

Իմ գնահատմամբ` մեր օրենսդրությամբ, այո, տեսեք, մեր Քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասն այսպիսի ձեւակերպում ունի, ասում է. «տուգանքը նշանակվում է ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցագործությունների համար»։ Ես կարծում եմ, որ ժամանակն է սա փոխել։

Մեր Քրեական օրենսգիրքը, պայմանական բառով ասեմ. համահունչ կամ ադեկվատ չէ այսօրվա աշխարհի այդ ոլորտի զարգացման մակարդակին։ Մենք խնդիր ունենք եւ՛ շատ հանցատեսակների առումով տուգանքի կիրառումն ավելի ընդարձակ դարձնելու, եւ՛, որ ամենակարեւորն է, տուգանքի գումարի չափն ավելացնելու, հնարավորություն տալու յուրաքանչյուր կոնկրետ դեպքում, որպեսզի դատարանը, նաեւ հաշվի առնելով անձի գույքային վիճակը, հնարավորություն ունենա այնպիսի տուգանք, պատժատեսակ սահմանել, որ  ծիծաղելի չլինի։

Այսօր, պատկերացրեք, նույնիսկ միջին ծանրության հանցագործությունների համար, օրինակ` խմբով խուլիգանության համար օրենքը սահմանել է մինչեւ 300 հազար դրամի տուգանք, եթե չեմ սխալվում, եւ եթե 300 հազար դրամի տուգանք սահմանվի, կարծում եմ, որ, առնվազն, մեծամասնության մոտ չի առաջանա զգացում, որ սոցիալական արդարությունը վերականգնվեց։ Հետեւաբար, այդ պատժաչափերը եւս ավելացնելու  անհրաժեշտություն կա։

Իմ գնահատականը հստակ նշեցի, պատրաստ եմ ինքս եւ դատախազությունը ներգրավել այս գործընթացում` պատիժների այս ընդհանուր մեխանիզմը փոփոխելու, բայց ասեմ, որ նոր մշակվող Քրեական օրենսգրքի հայեցակարգում իմ ասած մոտեցումն արդեն որդեգրվում է։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։

Ս.ԱՏՈՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն, իմ մտահոգությունները կիսելու համար, պրն Դավթյան։ Ճիշտ եք ասում, ես լիովին համաձայն եմ, պետք է ավելացվի տուգանքների չափը, քանի որ, եթե երկիրը պրոգրեսիվ ձեւով զարգացման է գնում,  փողն իր արժեքը սկսում է կորցնել։ Երբ Քրեական օրենսգիրքն ընդունվել է, այդ որոշակի գումարները դրվել են` մինչեւ 300 դրամ` խուլիգանության, երկրորդ մասի համար, այժմ արդեն 300 հազար դրամը մեծ արժեք չի ներկայացնում։ Ինչպես աշխատավարձներն են հետզհետե բարձրանում, այդպես էլ պետք է տուգանքների չափերը բարձրանան, քանի որ դա չի համապատասխանում ներկայիս իրավիճակին։

Ես էլ կփորձեմ  իմ ներդրումն ունենալ այդ հայեցակարգերն ընդունելու համար։ Շնորհակալություն։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ ձեզ նույնպես, հստակ է այդ մոտեցումը։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար` Տիգրան Ուրիխանյան` «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցություն։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Հարգելի պրն Դավթյան, հարցերը չափազանց շատ էին, մի մասը հնչեց։ Ես կխնդրեի, որպեսզի դուք` որպես օրենքով սահմանված կարգով հսկողություն իրականացնող կառույցի ղեկավար, նախ` հնարավորինս մեկնաբանեք, որքանով թույլ են տալիս ձեր պաշտոնական կարգավիճակից բխող հանգամանքները, հանցագործությունների իրավիճակը դրանց վերաբերող նախաքննական եւ քննական փուլերի ընթացքների վերաբերյալ։

Ի՞նչ տեսանկյունից. հետեւյալ տեսանկյունից։ Դուք պաշտոնավարել եք մինչեւ 18 թվականի ապրիլ-մայիս ժամանակահատվածը։ Պաշտոնավարում եք արդեն բավականին երկար դրանից հետո, ի՞նչ առանձնահատկություններ կան այդ իմաստով։

Հասկանում եմ հարցի նրբությունն այնքանով, որքանով որ ձեր պաշտոնի առանձնահատկությունները թույլ կտան հնարավորինս պարզ, անկեղծ եւ ճշմարիտ, հատկապես այս շրջանում տեղի ունեցող այն աղմկահարույց կամ կարեւոր, կարելի է ասել, այսպես, գործերի վերաբերյալ, դրանց քննական ընթացքների վերաբերյալ, որոնք հանրությանը, անշուշտ, հուզում են։ Դրանց շարքին կարելի է դասել, թերեւս, սկսած գաղտնալսումներից, մարտի 1, ՊՎԾ, Սանասարյանի գործ եւ այլն։

Որպես վերահսկող պաշտոնատար անձ` ի՞նչ դիրքորոշում ունեք նախաքննական, քննական փուլերի ընթացքների վերաբերյալ եւ կան արդյո՞ք առանձնահատկություններ այդ իմաստով, արդյոք, ավելի հեշտ է դատախազությանը հիմա աշխատե՞լ, թե՞ դժվար է։ Ի՞նչ կասեք այս իմաստով։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Հետաքրքիր էին ձեր հարցադրումները, միեւնույն ժամանակ առաջարկը, որ ես դա իմ պաշտոնական լիազորությունների շրջանակում ասեմ։ Ամենայն անկեղծությամբ կթվարկեմ փոփոխությունները, թե ի՞նչ է տեղի ունեցել։ Առաջինը. Խիստ ծանրաբեռնվել ենք։

Երկրորդ. քաղաքացիների ակտիվ նախաձեռնողականություն ունենք վարույթի շրջանակներում, բազմապատկվել են վարույթի հետ համագործակցող վկաները, տուժողները, նաեւ կասկածյալներն ու մեղադրյալները։

Սրա արդյունքում, այսինքն` սա մենք գնահատում ենք որպես հանրային վստահության աճ քրեական հետապնդման մարմինների նկատմամբ, իսկ դրա տրամաբանական արդյունքն է, որ բազմապատկված ենք պատկերացնում այսօր մեր պատասխանատվությունը։

Առիթ ունեցել եմ ասել, ես գնահատում եմ, որ քաղաքացիների այս նախաձեռնողականության եւ համագործակցության պայմաններում մեզ պատմական  շանս է ընձեռնվել քաղաքացիների վստահության այդ մակարդակը պահել եւ զարգացնել։ Մենք հասկանում ենք, որ մեր աշխատանքի արդյունքները, ցավոք, չեմ էլ ուզում պատկերացնել դրա մասին, կարող են նաեւ հակառակ էֆեկտին բերել։ Դրա համար, ինչո՞ւ եմ ասում ծանրաբեռնված, աշխատանքի խիստ գրաֆիկ է այսօր` պատկերացնելով այդ բոլոր արդյունքները։

Ինչ վերաբերում է հնչեղություն ունեցող բոլոր քրեական գործերին, մեր երկիրը մեծ երկիր չէ, մեր քրեական գործերի թիվն այնքան շատ չէ, որ գլխավոր դատախազը դրանցից պատկերացում չունենա։ Ես դրանցից բոլորից տեղյակ եմ։ Դրանք ըստ անհրաժեշտության, համապատասխան պարբերականությամբ քննարկվում են նաեւ ինձ մոտ։ Ես դրանցով ունեմ ներգրավվածություն այնքանով, որքանով ժամանակը եւ գործի ընթացքը թույլ են տալիս։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Ուրիխանյան, արձագանքո՞ւմ եք։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Այսինքն`  ամեն ինչ կարգի՞ն է, պարզեցնում եմ հարցս եւ առօրյա խոսակցական ոճի եմ անցնում։ Դուք ունե՞ք զգացողություն, կամ մենք ձեզ հետ կարո՞ղ ենք ունենալ զգացողություն, որ  որեւէ պարագայում արդարադատություն իրականացնող առանձին տարրերը, թե՛ իրավապահ մարմինները, որոնք, անշուշտ, արդարադատության մաս պետք է կազմեն, ոչ թե պատժիչ ֆունկցիա կատարեն, թե՛ վերահսկողություն իրականացնող մարմինները, թե՛ դատարաններն իրենց հերթին ամեն բան անում են նրա համար, որպեսզի մենք ձեզ հետ զգանք հետեւյալը. եթե ես ունեցա որեւէ խնդիր, որպես քաղաքացի, ես գիտեմ, որ իրավապահ մարմինները կանգնած են իմ շահերի, այսինքն` քաղաքացու շահերի պաշտպանության թիկունքին, պետական շահն էլ է դրան դասվում, մնացած բոլոր ուղղություններն էլ։ Վերահսկողները վերահսկելու են բացառապես այդ տեսակետից, իսկ դատարանները վճռելու են բացառապես այդ տեսակետից։ Դա վերաբերո՞ւմ է այդ աղմկահարույց գործերին, ամեն ինչ կարգի՞ն է, թե՞ ոչ, կա՞ն խնդիրներ, թե՞ ոչ, եւ տարբերությունները նախկինի հետ։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Ես իմ լիազորությունների ու պատասխանատվության շրջանակում ձեզ ասում եմ, որ դուք` որպես քաղաքացի, զգացեք, որ այդպես է, բա, միեւնույն ժամանակ, ոչ միայն ՀՀ-ում, ձեզ հայտնի ամենաառաջադեմ, այսպես, իրավական ավանդույթներ ունեցող երկրում էլ կարող է լինել անբարեխիղճ քննիչ, անբարեխիղճ դատախազ, անբարեխիղճ դատավոր։ Յուրաքանչյուր անհատական նման դեպք, բնականաբար, նաեւ մեր գործառույթների շրջանակում ստանում է արձագանք։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար` Արման Բաբաջանյան` «Լուսավոր Հայաստան»։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Պրն Դավթյան, մենք բոլորս շատ լավ հիշում ենք այն ժամանակահատվածը, երբ դուք առաջադրվեցիք գլխավոր դատախազի պաշտոնում, դա Սասնա ծռերի հայտնի գործողությունից հետո վրա հասած հիվանդությունն էր Գեւորգ Կոստանյանին։

Ես ուզում եմ իմանալ այդ ժամանակաշրջանը եւ այդ ռեժիմը, այդ պայմանները: Դուք, հատկապես ի՞նչ եք կարծում, օրինակ` ո՞ր արժանիքի համար Սերժ Սարգսյանը ձեզ առաջադրեց գլխավոր դատախազի պաշտոնում։ Եթե դուք չլինեիք այդ ռեժիմի կամակատարը, արդյո՞ք, կնշանակվեիք կամ կառաջադրվեիք, հետո կնշանակվեիք, կամ կընտրվեիք գլխավոր դատախազի պաշտոնում։

Մենք այստեղ խոսեցինք 96 թվականի ընտրությունների մասին։ Ես ուզում եմ մտաբերել եւ բոլորին հիշեցնել 98 թվականի օգոստոսի 6-ին գլխավոր դատախազի` Հենրիկ Խաչատրյանի սպանության վերաբերյալ եւ 2007 թվականի օգոստոսի 24-ին Լոռու մարզի դատախազի սպանության վերաբերյալ որեւէ գործողություն նոր Հայաստանում, ընդհանրապես, որոշե՞լ եք ձեռնարկել, որպեսզի Ալբերտ Ղազարյանի սպանության հանգամանքները բացահայտվեն, որովհետեւ սպանությունը մնում է չբացահայտված, եւ Հենրիկ Խաչատրյանի սպանության վերաբերյալ կասկածները, առնվազն, փարատվեն։

Բազմաթիվ հանցագործություններ են եղել նախկինում, դրա մասին նաեւ այստեղ նախկին ընդդիմադիր գործիչ Նիկոլ Փաշինյանը բազմաթիվ անուններ է հրապարակել, պետությանը հասցված մեծածավալ վնասների մասին էր վկայակոչվել, բայց անազատության մեջ մնում են ընդամենը երկու անձինք, մեծ հաշվով, եւ ուզում ենք իմանալ` ինչո՞ւ։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Շատ խայտաբղետ  էր ձեր հարցադրումը, բայց ես կփորձեմ ավելի հստակ պատասխաններ տալ։

Ես չգիտեմ` ի՞նչ կապ տեսաք` հիվանդություն, ժամանակահատված, մյուս, ինձ համար բացատրությունը, առաջարկում եմ, դուք էլ բացեք իմ կենսագրությունը, տեսեք իմ կենսագրությունը դատախազության համակարգում, եւ կարծում եմ, որ դրանից հետեւություններ կանեք։

Ինձ համար, ամեն դեպքում, այդ հարցի պատասխանը դա է, ես ինքս երբեք չեմ հարցրել ինձ առաջարկողին, թե ինչ՞ պատճառով ինձ առաջարկվեց, բայց իմ համար,  ինձ հայտնի միակ գնահատականը ճանապարհն է, որ ես  անցել եմ դատախազության համակարգում։

Ինչ վերաբերում է  նախկինում կատարված դեպքերի զարգացումներին։ Կարծում եմ`  պետք է, որ ձեզ  հայտնի լինի, տեսնելով դեռեւս  18 թվականի կեսից քաղաքացիների նախաձեռնողականությունը, մենք անմիջապես հայտարարություն տարածեցինք եւ 10 տարվա վաղեմությամբ ծանր, առանձնապես ծանր հանցագործություններ, հատկապես սպանություններ, մենք մեր նախաձեռնությամբ վերսկսեցինք վարույթները։ Հանձնարարեցինք հետաքննության, նախաքննության մարմիններին, որպեսզի դրանով իրականացնեն ակտիվ գործողություններ։

Որոշ մասով ունեցել ենք նաեւ արդյունքներ։ Մենք այսօր դատարանում վիճարկում ենք 94 թվականին կայացված դատական ակտ, որով անձը մեղավոր է ճանաչվել անզգուշությամբ մահ պատճառելու համար, բայց մեր իրականացրած նոր քննության արդյունքում ձեռք են բերվել նոր տվյալներ, որ դա ոչ թե անզգուշությամբ մահ պատճառել է, այլ սպանություն է։

Այդ իրավական ընթացակարգերի սահմաններում մենք հիմա դատարանում նոր երեւան եկած հանգամանքներով վիճարկում ենք 94 թվականի այդ դատական ակտը։ Մենք  հետեւողական ենք, չկա մի հաղորդում,  որը պատշաճ քննության առարկա չդառնա, որտեղ մենք ինքներս տեսնենք, այդպիսի մտահոգություն ունենանք, որ  որեւէ մարմնում, որեւէ ստորաբաժանումում դրանով պատշաճ քննություն չի իրականացվում, անպայման կձեռնարկվեն անհրաժեշտ միջոցներ, իսկ այդպիսի գործիքներ կան։

Հենրիկ Խաչատրյանի սպանության մասով իրավական գնահատական տրվել է դեռեւս այն ժամանակ, եւ դրանով ներկայումս նոր տեղեկություններ, ինձ հայտնի չի, որ նոր տեղեկություններ ի հայտ եկած լինեն։

Լոռու մարզի դատախազի գործով, գիտեք, դա չբացահայտված է մնացել մինչ օրս, եւ դրանով օպերատիվ աշխատանքն ակտիվ է, վստահ եղեք։ Ինձ հայտնի են տեղեկություններ, որ օպերատիվ աշխատանք այս ուղղությամբ մինչեւ այսօր ակտիվ իրականացվում է, որոշակի ուղղություններ կան, որոնցով մեր գործընկերներն օպերատիվ հետախուզական միջոցառումներ իրականացնող մարմիններից շարունակում են ակտիվ գործողություններ իրականացնել։

Մնացած առումով ընդհանուր էր հարցը, մոտեցումը մեկն է։ Որով, անկախ նրանից, նախկինում իրավական գնահատական տրվել է, թե չի տրվել, ի հայտ են գալիս դեպքեր, դրանք այսօրվա օրենքով գործող մեխանիզմներով  պարտադիր արձագանք են ստանում։  Ես ավարտեցի:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Բաբաջանյան, արձագանքո՞ւմ եք։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Եվս մեկ հարց, եթե կարելի է։  Որքան գիտեմ, դուք բավական մտերիմ հարաբերությունների մեջ եք եղել մարտի 1-ի գործով քննչական խմբի նախկին ղեկավար Վահագն Հարությունյանի հետ, եւ դրանից է բխում նաեւ այն հանգամանքը, որ չնայած առաջադրված ծանր մեղադրանքներին, անցյալ տարեվերջին վերաքննիչ դատարանի կողմից բեկանված առաջին ատյանի դատարանի որոշումը գլխավոր դատախազությունը չբողոքարկեց։

Կարո՞ղ եք ասել, թե ինչո՞ւ չբողոքարկեցիք կալանքը վերացնելու վերաբերյալ առաջին ատյանի դատարանի որոշումը։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Վահագն Հարությունյանն իմ գործընկերն է եղել, ես այսօր էլ բազում մարդկանց հետ ընկերություն եմ անում, եւ այդ ընկերությունը ծառայում է ընդամենը մեր ուժերը համատեղ գործին ավելի շատ ծառայեցնելուն, բայց դա ոչ մի բան չի նշանակում։ Բոլոր այն դեպքերում, երբ որ իմ ոչ միայն գործընկերը, այլեւ իմ մանկական  ընկերը կիրականացնի հանցագործություն, ես` որպես գլխավոր դատախազ, մի վայրկյան չեմ վարանելու իրականացնել իմ պարտականությունները։

Հուսով եմ` ձեզ սա հայտնի է, բայց նաեւ պատկերացնում եմ ձեր հարցադրումները։ Վահագն Հարությունյանի վերաբերյալ դատական ակտը չի բողոքարկվել բացառապես մեկ պատճառով, որովհետեւ այդ ակտը բողոքարկելու հիմքեր չի ունեցել։

Անկեղծ ասած, ես ձեր մասնագիտական հնարավորություններին ծանոթ չեմ, բայց տեսնում եմ` ձեր խմբակցությունում լուրջ իրավաբաններ կան։ Առաջարկում եմ, նույնիսկ կարող էիք այդ հարցը բարձրացնելիս անել, նրանց օգնությանը դիմել, եւ նրանք ձեզ կպարզաբանեին։ Շատ ակնհայտ էր այդ դատական ակտի բողոքարկման հիմքեր չլինելը։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Նաիրա Զոհրաբյան` «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցություն։

Ն.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ

-Պրն դատախազ, ես իմ ելույթում հանգամանալից մի քանի խնդիրներ կներկայացնեմ, որ պետք է լինեն մեր եւ ձեր ուշադրության կենտրոնում։ Այսօր ես ուզում եմ խոսել պրոբացիոն ծառայության մասին եւ վաղակետ ազատ արձակման հանձնաժողովի մասին։ Հիմա էլ այս հանձնաժողովներն ընկել են մի այլ ծայրահեղության մեջ։ Եթե նախկինում նրանք, հատկապես վաղակետ ազատ արձակմանը, դա պորտաբույծ մարմին էր, որը, ըստ էության, ոչինչ չէր անում, շատ դեպքերում չտեսնելով դատապարտյալին, իրենք ինչ-որ եզրակացություններ էին գրում քրեակատարողականի պետի տված բնութագրի հիման վրա, հիմա էլ այս կառույցներն ընկել են հակառակ ծայրահեղության մեջ, վախենում են տալ օբյեկտիվ գնահատական։ Օբյեկտիվ տեսնում են, որ մարդը, դատապարտյալը, իր կոնկրետ հիվանդությունը համարժեք չէ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելուն, բայց վախենում են, այս հեղափոխական նոր թրենդի մեջ մտածում են` այ, կարո՞ղ է` ասեն` կաշառք ենք վերցրել, եթե  օբյեկտիվ գնահատական տանք, այ, կարո՞ղ է` ասեն` ինչ-որ հովանավորչություն կա եւ այլն։ Երբ որ խոսում ես այդ մարդկանց հետ, ասում են` այո, վախենում ենք, տեսնում ենք, որ իքսը, ես կբերեմ նաեւ կալանավորների անուններ, որոնք ուղղակի մահանում են քրեակատարողական հիմնարկում։

Այս կառույցները վախենում են օբյեկտիվ իրենց աշխատանքը կատարել, որովհետեւ կոռուպցիոն hashtag-ի մեջ, որ բռնեն, սաղին տանեն եւ այլն, մարդիկ վախենում են, որ եթե իրենք օբյեկտիվ ասեն իրենց խոսքը, որ, այո, իքսի հիվանդությունը, անհամատեղելի է կալանքը փակ ռեժիմում կրելուն, նա պիտի խափանման միջոցը փոխի, հանկարծ կգտնվեն ձեր նշած, մարդիկ, ինչպես ասացիք, որ մեծացել են այն քաղաքացիների դիմումները, այսինքն` ովքեր դիմում են, այսինքն` վստահում են համակարգին, այդպիսի մի չակերտավոր վստահող էլ, կհայտնվի եւ կասի, որ պրոբացիոն ծառայությունը կամ վաղակետ ազատ արձակման հանձնաժողովն այստեղ ինչ-որ չարամիտ  համագործակցության է գնացել տվյալ դատապարտյալի հարազատների հետ։

Հիմա, լավ, մենք այս 2 ծայրահեղությունների ոսկե միջինը ո՞նց կարողանանք գտնել, որ հիմա էլ այս ամբողջ համակարգը չընկնի հակառակ սթրեսի մեջ։ Համակարգը  սթրեսի մեջ է, վախենում են անաչառ գնահատական տալ, որ իրենց չմեղադրեն կաշառք վերցնելու կամ հովանավորչության մեջ։ Սա լուրջ խնդիր է, ես ձեզ վստահեցնում եմ, լուրջ խնդիր է, որի մասին ես կխոսեմ ամբիոնից։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Դուք երկու տարբեր ինստիտուտների մասին խոսեցիք: Առաջինը...(խոսում են դահլիճից) Դե, որ թողնեք, ես կանդրադառնամ:

Առաջինը` պայմանական վաղակետներին: Պայմանական վաղակետների առումով, չէ՞, դուք խոսեցիք, նախ` պայմանական վաղակետ ազատում, հիմա ես ձեզ ուղղակի թվեր կհրապարակեմ. 2016 թվականին երկրում պայմանական վաղակետ պատժից ազատվել է 115 մարդ, 17 թվականին` 365 մարդ, 18 թվականին` 530 դատապարտյալ, այսինքն` կարծում եմ` էս թվերն արդեն իսկ խոսում են այն առումով, որ պայմանական վաղակետ պատժից ազատելու մեխանիզմները գործուն են դառնում : Ձեր ասած էդ վտանգները, ընդ որում, դա կվերաբերի կալանք կիրառելուն, դատաբժշկական փորձաքննություն առաջացնելուն, որ կմտածեն, որ կաշառք է վերցրել, ես էսպես ասեմ, նախկինում էդ վտանգներն ավելի շատ էին, էդ վտանգներով գործողները, անկեղծորեն եւ հստակ ձեզ պրակտիկայից ասում եմ, քան էսօր: Իսկ էդպիսի ձեր ասած որեւէ ակտիվ քաղաքացի, որ կգա, այդպիսի հաղորդում կտա, թող ոչ ոք չվախենա այդպիսի հաղորդումներից, հաղորդումներ տալը մի բան է, էդ հաղորդումների քննությունը եւ դրանց արդյունքում դրանց հիմնավորելը կամ  չհիմնավորելը մեկ այլ բան է, այսինքն` յուրաքանչյուրս պարտավոր ենք մեր գործողություններն անել բարեխիղճ: Եթե որեւէ մեկը կգա, հաղորդում կտա, պիտի մի վայրկյան մտահոգ չլինենք, որ էդ հաղորդման արդյունքում մենք խնդիր կունենանք, եթե մենք, իսկապես, չենք իրականացրել այնպիսի գործողություն, որի արդյունքում կարող ենք խնդիր ունենալ:

Եվ ձեր նշած դեպքերը, կարծում եմ, որ ես ամեն դեպքում էդպիսի գնահատական հստակ չեմ տա, որ մենք ունենք ահագնացող խնդիր: Անհատական դեպքեր կլինեն` խնդրեմ, բարձրացրեք անհատական դեպքերը, նայենք, բայց բացառված է, որ լինի էդպիսի մի հատ իրավիճակ, որ առողջական ամենածանր վիճակներում է եւ գոնե, առնվազն, գլխավոր դատախազության ուշադրության կենտրոնում չառաջանա:

Ինձ հայտնի չէ դեռ մի դեպք, որ որեւէ բժիշկ վարանի օբյեկտիվ եզրակացության տալ, որ պատիժն անհամատեղելի է անձի հիվանդության հետ, եթե ձեզ հայտնի է, առաջարկում եմ առավել կոնկրետ, առարկայական, տիկին Զոհրաբյան: Մենք էսօր ունենք, չէ՞, արդեն էդ փորձը, էդ համագործակցությունը` ի պաշտոնե` նաեւ դուք:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Համեցեք, տիկին Զոհրաբյան:

Ն.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ես նաեւ ձեզ կտրամադրեմ կոնկրետ դատապարտյալների անուններ, որոնք, ես չլինելով բժիշկ, գտնում եմ, որ անհամատեղելի են:

Պրոբացիոն ծառայությունն էսպիսի մի ֆորմուլա ունի, երբ որ խոսում ես դատապարտյալների հետ, ասում ես` ի՞նչ հիմքով մերժեցին, պատասխանը մեկն է. դու հավատ չներշնչեցիր մեզ: Հիմա, ես կուզենայի հասկանալ էդ չափորոշիչները, բացի էդ ներքին ինտուիցիայից վերջին շրջանում, ներքին ինտուիցիան` դուրս չես գալիս, հավատ չես ներշնչում: Էստեղ մենք պատգամավորներ ունենք` ես եւ Էդմոն Մարուքյանը, ոնց որ թե ինչ-որ հատուկ հավատ չենք ներշնչում, որովհետեւ մեր մեքենաները սենց մի հատ շատ հատուկ, էլի, ասենք` պայուսակներով նենց մի հատ մանրամասն... Հիմա, կարող է հավատ չներշնչել, ես որեւէ խնդիր չեմ տեսնում, բայց մի հատ հավատ չներշնչելու չափորոշիչները ճշտենք, էլի, որ հասկանանք` ո՞ր դեպքում ի՞նչ անեն էդ մարդիկ, նաեւ մենք, որ հավատ ներշնչեն, ո՞ր դեպքում էդ հավատ ներշնչելը դառնա չափելի չափորոշիչները հավատ չներշնչելու ինչ-որ մի հատ էսպես էտալոն:

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Վերջին, առնվազն, 2, 3 տարվա ընթացքում շատ ակտիվ, նաեւ խորհրդարանի մասնակցությամբ, նաեւ, կարծեմ` ձեր մասնակցությամբ, տիկին Զոհրաբյան, աշխատանքներ են կատարվել այդ մեխանիզմները հստակեցնելու ուղղությամբ: Ես առաջարկում եմ ոչ թե էդպիսի ընդհանուր գնահատականներ` հավատ չներշնչեցիք, չգիտեմ, պայուսակը, մյուսը, էսօրվա ձեր պաշտոնական դիրքը` որպես մասնագիտական հանձնաժողովի նախագահ, տիկին Զոհրաբյան, ինձ հնարավորություն է տալիս էդ հարցերը նույնիսկ ձեզ առաջադրել, ոչ թե դուք ինձ, այլ ես ձեզ պետք է առաջադրեմ, եթե կա էդպիսի խնդիր: Հետեւաբար, առաջարկում եմ` ոչ թե խնդիրներն ուղղակի բարձրաձայնել հետաքրքրության համար, այլ ձեռնարկել քայլեր, նորից եմ ասում, առարկայական կոնկրետ դեպքով, սա` մեկ, եւ երկրորդը. եթե որեւէ մեխանիզմ ինքը, այո, էնքան գնահատողական է, որ ողջամտության սահմանը կարող է անցնել, խնդրում եմ` փոփոխություն անել, էդ մեխանիզմը հստակեցնել:

Ն.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ

-Կարծում եմ` մենք էդ առաջարկով հանդես կգանք:

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Համեցեք:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Գուրգեն Բաղդասարյան...

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Որքան հստակ լինեն կարգավորումները, իրավակիրառողի համար այնքան լավ:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Ավարտեցի՞ք:

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Այո:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Գուրգեն Բաղդասարյան` «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցություն:

Գ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Պրն Դավթյան, ինձ այսպիսի մի հարց է հետաքրքրում. բուն արդարադատություն իրականացնող մարմինների կողմից կատարված հանցագործությունների ինչպիսի՞ դինամիկա է ներկայումս գրանցվում: Արդյո՞ք հեղափոխությունից հետո նշված մարմիններում, իրավիճակ փոխվե՞լ է, թե՞ ոչ, որովհետեւ նախկինում շատ-շատ էին բողոքները նույն կոռուպցիայի մասով: Շնորհակալություն:

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Իրավապահ մարմինները, չէ՞, նկատի ունեիք:

Գ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Իրավապահ:

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Մենք հատուկ հրապարակում ենք իրականացրել…(խոսում են դահլիճից) Հասկացա: Մենք հրապարակում ենք իրականացնում, առնվազն, գոնե վերջին 2 տարում կոռուպցիոն հանցագործությունների կատարած քննության հաղորդումներով, մեր կայքում դա կա, էս պահին թիվը ձեռքիս տակ չի, որ ներկայացնեմ: Մենք բաղդատած ներկայացնում ենք, թե յուրաքանչյուր տարի բացահայտված կոռուպցիոն հանցագործություններից որը որ ոլորտում է կատարվել: Նույնիսկ սուբյեկտներին ենք առանձնացնում, ասենք` քանի, չգիտեմ, ոստիկան, քրեակատարողականի քանի աշխատող, քանի դատախազ, քանի դատավոր: Էդ համադրությունը մեզ թույլ է տալիս ասել, որ նույնիսկ 18 թվականի ընթացքում բացահայտված դեպքերի գերակշիռ մասն էլի ավելի վաղ ժամանակահատվածում կատարված հանցագործություններ են, բայց մենք ունեցել ենք նաեւ 18 թվականին, մինչեւ 19 թվականի մեր օրերն էլ մենք ունենում ենք դեպքեր, երբ դատավոր է քրեական հետապնդման ենթարկվում, ոստիկանության աշխատակից` գործող ընդ որում, բայց մեխանիզմների առումով, ներկայումս ես իրավիճակը գնահատում եմ, էսպես ասեմ, անհամեմատ պատասխանատվության անխուսափելիությունն ապահովող: Ինչի՞ համար. նորից եմ հետ դառնալու ամենակարեւոր գործոնի վրա` քաղաքացու նախաձեռնողականության, քաղաքացու անհանդուրժողականության: Եթե իրավապահ մարմնի որեւէ աշխատակից նախկինում կարող էր հույս ունենալ, որ ինքն ինչ-որ մի ձեւով կարող է լռեցնել էն քաղաքացուն, ում նկատմամբ ինքը հանցագործություն է կատարել, էդ հնարավորությունն էսօր, եթե չասեմ` զրոյացել է, ամենանվազագույնին է հասել: Ոչ մի իրավապահ մարմնի ներկայացուցիչ` սկսած գլխավոր դատախազից, մինչեւ ամենահեռավոր մարզի, չգիտեմ, ոստիկանության համայնքային տեսուչ, այսօր չի կարող իրականացնել պաշտոնական կամ կենցաղային, ոչ պաշտոնական գործողություն` մի վայրկյան մեջը վստահություն ունենալով, որ վաղը դա չի բացահայտվելու: Եվ սա շատ ողջունելի է եւ սա շատ կարեւոր է: Այսքանը:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, պրն Բաղդասարյան:

Գ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Այսինքն` կարող ենք ֆիքսել, որ հեղափոխությունից հետո մարդկանց գիտակցության մեջ ինչ-որ բան փոխվել է, այնուամենայնիվ, եւ էդ սխեմաները, որ նախկին իշխանությունների ժամանակ դատավորները հանգիստ գործում էին, հիմա արդեն, կոպիտ ասած, մի քիչ վախ կա մեջները, էլի: Շնորհակալություն:

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Այո, կարող է նաեւ` անհանգիստ են գործում: Ես չեմ կարող ասել, որ այսօր որեւէ տեղ, որեւէ պահի որեւէ մեկը հանցագործություն չի անում, բայց` որպես գլխավոր դատախազ, մեր կատարած աշխատանքով, ընթացիկ քրեական գործերով, իրավիճակը գնահատելով` ձեզ ասում եմ: Անմեղության կանխավարկածը չխախտելով` մենք հիմա դատավորի նկատմամբ քրեական հետապնդում ենք իրականացնում, ով հենց ձեր ասած իրավիճակի մեջ էր հայտնվել: Այո, որովհետեւ ինքը, երեւի, վստահ էր, որ ոչ մի պարագայում էդ անձը չի համագործակցի եւ հաղորդում չի տա, բայց ես ուզում եմ էստեղ հնչեցնել դա բոլորին. թող ոչ ոք վստահ չլինի, իրավապահ մարմնի ոչ մի ներկայացուցիչ, ոչ մի դատավոր: Ինձ համար շատ կարեւոր է այս ոլորտն ինչի համար. որովհետեւ, նախ` իրավապահ մարմինները պետք է ունենան եւ՛ իրավական, եւ՛ բարոյական էդ բարձրությունը, որպեսզի մյուսներին ինչ-որ մի բանում մեղադրեն, դրա համար իմ խորհուրդը, հորդորը, պահանջը բոլորին` թող ոչ ոք մի վայրկյան չմտածի, որ ինքն այնքան խելոք է, որ կկարողանա էնպես կատարել էդ հանցագործությունները, որ դրանք չեն բացահայտվելու: Դա բացառված է, ես խոստանում եմ բոլորին:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Սրբուհի Գրիգորյան` «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցություն:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Դավթյան, կարծում եմ` վիճակագրություն կունենաք, որ հանրապետության որոշ տարածքներ քրեական դեպքերի առատությամբ աչքի չեն ընկնում, սակայն պիտի ասեմ, որ այդ սակավ դեպքերն էլ չեն բացահայտվում, եւ մարդիկ կորցնում են իրենց հույսը, որ իրենց դեպքը երբեւէ կարող է բացահայտվել: Պատճառների վերլուծությունն արվո՞ւմ է իրավիճակը շտկելու համար: Հիմա, քանի որ շատ ասացիք` առարկայական, առարկայական, առարկայական մի օրինակ բերեմ. Ախլաթյանից նամակ եմ ստացել օրերս, որտեղ նամակագիրը պնդում է, որ իրենց բնակարանից գողություն է տեղի ունեցել, եւ դեպքը չի բացահայտվում: Իրենք արդեն հույս չունեն, որ կբացահայտվի, ընդ որում` բավականին փոքր բնակավայր է, 50-60 տնտեսություն կա, բնակիչներից 12-ը ոստիկաններ են, դեպքը չի բացահայտվում: Պատճառների վերլուծություն եւ իրավիճակը շտկելու հետ կապված քայլեր կա՞ն: Շնորհակալություն:

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Տիկին Գրիգորյան, դա մեր ամենօրյա աշխատանքն է: Մենք եւ՛ տեղային եւ՛ ժամանակային առումով պարբերաբար ուսումնասիրություններ ենք իրականացնում: Այո, ես էստեղ պետք է համաձայնեմ ձեզ հետ, դա ակնհայտ ճշմարտություն է, բնակարանային գողությունների բացահայտման ցուցանիշն ամենացածրն է մեր երկրում, այսինքն` մյուս հանցագործությունների համեմատության մեջ ամենացածրն է: Եվ վերջին տարիներին, ցավոք, մենք ունեցել ենք այս ցուցանիշի գնալով նվազում, բայց պետք է հստակ ասեմ, որ դրա պատճառը ոչ էնքան տեխնիկական հնարավորությունների կամ մասնագիտական պատրաստվածության նվազումն է, ընդհակառակը, վստահ կարող եմ ասել, որ էդ առումով, ընդհակառակը, աճ ունենք, այլ խնդիրն էն է, որ եւ՛ հաշվառման գործընթացում եւ՛ իրավական գնահատականների, անձի անմեղության կանխավարկածի սկզբունքի կիրառման գործընթացում էնպիսի մեծ, ես կորակեմ, փոփոխություններ են տեղի ունեցել, որ նախկինում դրանք չեն եղել: Պարզ մեկ օրինակ բերեմ. բազում դատավճիռներ ունենք` սկսած մինչեւ 12, 13 թվականը, երբ բռնվել է անձը, խոստովանել է 100 բնակարանային գողություն, էս մի խոստովանական ցուցմունքով անձը գնացել դատապարտվել է: Էսօր դուք էդպիսի բան չեք տեսնի, էսօր էդ մի ապացույցով, մի խոստովանական ցուցմունքով, ընդհուպ նույնիսկ խնդիրը հասցվեց նրան, որ օրենքում դա փոփոխություն կատարվեց: Քրեադատավարական օրենքում, եթե չեմ սխալվում, 13 թվականի փոփոխությամբ հստակ սահմանվեց, որ միայն խոստովանական ցուցմունքը չի կարող դիտվել որպես բավարար ապացույց մեղադրական դատավճռի համար: Ձեր բերած կոնկրետ օրինակը, եւ սա կարող եմ տարածել բոլոր օրինակների վրա, այո, խնդրահարույց է: Ես` որպես քրեական հետապնդման մարմնի ղեկավար դեռ չեմ էլ բաղդատում մեր լիազորությունները, որ ես բացահայտման պարտականն ու պատասխանատուն, մյուսը չեմ, մենք բոլորս, այո, սա էն ոլորտն է, որտեղ մեզ հարիր պատասխան չունենք: Բնակարանային գողությունների բացահայտման հարցում լուրջ անելիքներ ունենք եւ նաեւ ձեզ հավաստիացնում եմ, որ ձեռքերս ծալած նստած չենք, միջոցներ ենք ձեռնարկում դրա եւ՛ կանխարգելման, եւ՛ բացահայտման առումով:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Ավարտեցի՞ք:

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Այո:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ես ուղղակի հուսով եմ, որ Ախլաթյանի եւ մյուս դեպքերը կբացահայտվեն, եւ մենք կունենաք ոչ թե իքս դեպքեր մինուս երկու բացահայտում, այլ իքս, գոնե, մինուս ութ բացահայտում սրանից հետո: Շնորհակալություն:

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Մենք պետք է ունենանք իքս դեպք, իքս բացահայտում: Սա մեր ամբիցիան է:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Անի Սամսոնյան` «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցություն: Էստեղ չէ: Արմեն Փամբուխչյան` «Իմ քայլը» խմբակցություն:

Ա.ՓԱՄԲՈՒԽՉՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի պրն Դավթյան, ապրիլի 11-ին իմ օգնականի միջոցով ես փոխանցել էի քաղաքացու դիմումը, ինչպես նաեւ իմ հարցադրումներն էի արել` ուղղված ձեզ: Մասնավորապես, քաղաքացին իր դիմումում նշում էր, որ քրեական գործի հետ կապված հանգամանքներ կան, որ նախաքննական մարմինը հաշվի չի առել, եւ ես խնդրել էի նամակում, որպեսզի դուք վերահսկողության տակ վերցնենք, եւ մանրամասն պարզաբանում լինի, սակայն ինձ եկել է պատասխան ձեր մեղադրանքների պաշտպանության եւ դատական ակտերի բողոքարկման վարչության պետի կողմից, այսինքն` իմ նամակին պատասխանել է վարչության պետը: Ես 2 հարց ունեմ այստեղ տալու. արդյո՞ք պատգամավորների մասով դիմումները ձեզ հասնում են, եւ անձամբ դուք ուսումնասիրո՞ւմ եք, թե՞ ոչ:

Եվ երկրորդը. նմանատիպ հարցերում, այսինքն` պատասխանի մեջ նշված է, որ ամեն ինչ իրավաչափ է եւ այլն, բայց քաղաքացին պնդում է, եւ հիմա արդեն գործը, ցավոք, գնաց դատարան, իրենք այնտեղ էլ են վիճարկելու նախաքննական մարմնի մեղադրանքը, իրենք ասում են, որ համաչափ չէ: Հիմա, էս նոր մթնոլորտում, նոր Հայաստանում, դուք ինքներդ նշեցիք մի քանի անգամ, որ քաղաքացու վստահությունն առ դատախազություն, իրավապահ մարմիններ, ես կարծում էի, ուղղակի, ոչ թե պնդում եմ անում, այլ կարծում եմ, որ այս գործը նույնպես կարող է հանդիսանալ հենց այն գործերից մեկը, երբ քաղաքացին զգա, որ անցկացրած նախաքննությունը ձեր կողմից մեկ անգամ եւս ուշադրության արժանացավ եւ միգուցե ինքը ճիշտ լիներ, որ, այո, այնտեղ որոշ հանգամանքներ հաշվի չեն առնվել:

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Փամբուխչյան: Իհարկե, քաղաքացիների գործոնը, ես միշտ եմ կրկնելու, ամենակարեւորն է, բայց մենք չենք մոռանում, որ քաղաքացիները վարույթի տարբեր կողմերում են, այսինքն` էն ում, փորձում էին սպանել, նա էլ էր քաղաքացի, նա էլ իրավունքներ ուներ եւ դա մենք պաշտպանելու պարտականություն ունենք: Վստահ եղեք, ու ընթացակարգն է էդպիսին, որ պատգամավորի ցանկացած դիմում գալիս է գլխավոր դատախազին, գլխավոր դատախազի հսկողությամբ է դիմումի քննարկումն իրականացվում, եւ գլխավոր դատախազը հետեւում է, որպեսզի դրանով բարձրացված հարցին տրվեն պատշաճ պարզաբանումներ:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Փամբուխչյան, արձագանքո՞ւմ եք:

Ա.ՓԱՄԲՈՒԽՉՅԱՆ

-Այսինքն` այս դիմումը դուք ինքներդ մակագրել եք, պատասխանել եք:

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Ես մի բան ասացի, որ ձեր համար պարզ լիներ, որ ես տեղյակ եմ:

Ա.ՓԱՄԲՈՒԽՉՅԱՆ

-Հասկացա, շնորհակալ եմ:

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Որովհետեւ մենք էստեղ գործեր չենք քննարկելու, առավել եւս` ընթացիկ:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Միքայել Մելքումյան` «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցություն:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Դավթյան, երկու հարց ունեմ: Հարցերը շատ են, բայց կոնկրետ 2 հարցի մասին եմ ուզում խոսել: Մենք էստեղ քննարկում ենք առավելապես արդեն իսկ հետեւանք հանդիսացած կամ հանդիսացող հանցագործությունների եւ պատիժների մասին եւ այլն: Ես ուզում եմ 2 դրվագի հետ կապված` խոսել պատճառների մասով: Օրինակ` էսօր մեր հանրապետության համար ամենաակտուալ հարցը, միգուցե, թվա, թե սա կապ չունի ձեր անմիջական գործառույթների հետ, նա է, որ ներդրումները պաշտպանող կառույց չունենք մենք: Ներդրողը գալիս է, մի կառույց չկա, որ էդ ներդրողի հետ միասին նրա բոլոր հարցերը` շինթույլտվություն, պրոյեկտի հաստատում, հողի նշանակության փոփոխություն եւ այլն, եւ արդյո՞ք ունեք դուք, ես կարծում եմ, որ դատախազությունը պիտի լինի համակարգաստեղծ, այսինքն` ինքներդ գնաք կանխարգելման ճանապարհով, որ էս երկիրը զարգանա: Այսինքն` եթե էդ ներդրումային ծրագիրը գալիս է, տվյալ չինովնիկն իր գործառույթը չի կատարում, չե՞ք ուզում նախաձեռնել, կամ մենք երեւի կնախաձեռնենք, դուք էլ էդտեղ ձեր մեխանիզմը միացնեք, որ իր պարտականությունները չկատարելու համար, որ պետք է աջակցի, եւ էդ պրոյեկտները ձախողում են, ներդրում չի գալիս, տվյալ չինովնիկը կամ պետք է փոխհատուցի, կամ, չգիտեմ, մեխանիզմ ունենանք: Սա` մեկ: Այսինքն` շատ կոնկրետ հարց եմ տալիս, էդպիսի   շատ-շատ ծրագրեր կան, երբ որ մամուլում էլ դուք նայեք, դիտարկեք եւ այլն, այսինքն` ես չգիտեմ դատախազության վերլուծական կարողություններն ինչպիսին են, միգուցե, ինչ-որ նոր մի հատ բան ստեղծենք, հետեւել պրոցեսին, տանել նրան, որ պատժվեն: Այսինքն` կոնկրետ Հայաստան պետք է գա 100.000, 1 մլն, 10 մլն մարդ, չի գալիս այդ չինովնիկի անգործության պատճառով: Սա` մեկ: Կամ ուշացած գործունեություն ծավալելու պատճառով: Շատ կոնկրետ բաներ եմ ասում:

Երկրորդը եթե դատական համակարգի նկատմամբ մենք տարիներով ունեցել ենք անվստահություն, որ դատական համակարգը չի սպասարկել ո՛չ  ձեռնարկատիրական շահին, ո՛չ քաղաքացուն, էդ նույն մարդիկ են, չէ՞, 90 տոկոսով աշխատում, էդ չսպասարկած մարդիկ հիմա անմիջապես փոխվելո՞ւ են, սկսելո՞ւ են սպասարկել: Այսինքն` ես, իհարկե, համակարգային փոփոխությունների կողմնակից եմ, բայց դուք ո՞նց եք կարծում: Էս անցումային փուլում, եւ Ստրասբուրգում վարչապետը նաեւ իր ելույթում ասաց, որ դատական համակարգի հետ կապված` ինքը չի կարող պնդել, որ էնտեղ էդ բարեփոխումը կատարված է, այսինքն` ԵԽԽՎ խորհրդարանական վեհաժողվում, հարցս կոնկրետ է, վերջացնում եմ` նույն մարդիկ, որ չեն սպասարկել, հիմա շուռ են գալու, մի րոպե հետո սկսելու են սպասարկե՞լ:

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ես հիշողությամբ հետ գնացի ուղիղ մեկ տարի առաջ, որ վերցնենք ձայնագրությունը, ոնց որ նույն հարցը նորից քննարկել ենք իրար հետ, պրն Մելքումյան: Մենք պետք է հստակ նայենք մեր գործառույթների շրջանակը, նորից եմ ասում, հա, ինքը շատ գայթակղիչ է, դատախազությունն ամեն տեղ գնա, ամեն ինչ ստուգի, ամեն ինչ հասկանա` էս փողն եկա՞վ, ո՞ւր գնաց, ինչի՞ չեկավ, պետք է գար, բայց դա պետք է հստակ օրենսդրական կարգավորումներ ունենա: Ես քիչ առաջ ասացի, մենք մի գործառույթ ունենք` պետական շահերի պաշտպանության գործառույթը, որի վերնագիրը, անունը շատ հնչեղ է, էդ իմ ասած գայթակղությունը կարող է առաջացնել, գործիքները դրան համահունչ չեն: Ես բացարձակ, քավ լիցի, կողմնակից չեմ նրան, որ անսահմանափակություն տանք գործողություններին, որովհետեւ ամենակարեւոր կանոնն էստեղ քաղաքացի-պետություն հարաբերություններում իրավական որոշակիությունն է: Էդ ձեր ասած իրավիճակներում նույնիսկ էդ անբարեխիղճ պաշտոնյայի համար առաջին հերթին իրավաստեղծ մարմինների խնդիրն է սահմանել կոնկրետ պատասխանատու պաշտոնատար անձ, երկրորդ` այդ պաշտոնատար անձի պարտականությունների հստակ սահման: Այ, երբ էս 2-ը հստակ ունեցանք ու ունեցանք չկատարման փաստ, ես անելիք ունեմ էդտեղ, որովհետեւ ձեր նկարագրած դեպքերում, այո, պետության համար առաջանում են էական կամ ծանր հետեւանքներ, եւ կունենամ, բայց բոլոր դեպքերում, երբ մենք չենք ունենա էստեղ հստակություն, մենք չենք կարող դրա հետեւից գնալ: Ի վերջո, երբ էդ լիազորությունները, սահմանափակվում էին դատախազության համար` սկսած 95 թվականից, դրա հիմնական էսպես հնչեղ բացատրությունը հետեւյալն էր. ազատ շուկայական տնտեսության պայմաններում ինչ գործ ունի դատախազը կամ, ընդհանրապես, պետությունը, քաղաքացիներն իրենք պետք է ինքնակազմակերպվեն: Ես էս գաղափարն ընդունելի եմ համարում, բայց պետք է իրականությանը համահունչ լինեն մեր կարգավորումները:

Եվ երկրորդը. դատավորների խնդիրները: Ճիշտն ասած, իմ ոլորտը մի քանի անգամ ավելի մեծ է, եւ ինձ իրավունք չեմ վերապահի այլ ոլորտների համար էլ պատասխաններ տալ, բայց ինքս էլ իմ խոսքի մեջ` ելույթում եւ հաղորդման մեջ նշեցի, որ այսօր մենք դատավորների պատասխանատվության աստիճանը բարձրացնելու ուղղությամբ անելիք ունենք: Ես պարզ օրենսդրական վերլուծության փաստ եմ արձանագրում. ունենք դատարանի անկախության եւ, ընդհանրապես, դատարանի, արդարադատության համակարգի արդյունավետ գործելու պատասխանատու անկախ պետական մարմին` անկախության բավականին լուրջ երաշխիքներով եւ ունենք նրա պատասխանատվության ցածր աստիճան, որովհետեւ մենք չենք տվել նրան գործիք, ես նշեցի դա: Բարձրագույն դատական խորհուրդը կարող է տեղյակ լինել դատավորի կողմից ամենավատ խախտման մասին, բայց ինքը ոչ մի գործիք չունի ներգործելու, մինչեւ իրեն չեն դիմել արդարադատության նախարարը կամ դատավորների ընդհանուր կարգապահական հանձնաժողովը: Ես կարծում եմ, որ մենք օրենսդրական վերանայման լուրջ անհրաժեշտություն ունենք` դատավորների, հատկապես, պատասխանատվության մեխանիզմերն իրականությանը մոտ բերելու համար:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Միացրեք պրն Մելքումյանի խոսափողը:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Դավթյան, տեսեք, դուք Կառավարության նիստերին մասնակցում եք, էդտեղ եւ արդարադատության նախարարը` որպես Կառավարության եւ մյուսները... Դուք ճիշտ եք ասում, մեկ տարի առաջ էդ հարցն ես ձեզ տվել եմ, բայց տեսնում եմ, որ էդ տեղից չի շարժվում: Սա բոլորիս խնդիրն է, բայց դուք պետք է լինեք, ասենք` տեսեք մի բան մասսայական չի կատարվում, դուք ոչ թե, ասենք` հանցագործության տեսակներ են եղել, միգուցե, թեթեւ բնույթի եւ այլն, երբ դատախազը դիմում է էդ ոլորտի պատասխանատուին` նախարար կամ եւ այլն, ասում է` էս հարցով զբաղվեք, շտկեք ձեզ մոտ: Հիմա, Կառավարության նիստերին մասնակցելով` մենք հասկանում ենք, որ էս երկիր ներդրում չի գալիս, ինչո՞ւ չի գալիս. դրա մեծ մասը` անբարեխիղճ չինովնիկների` ներդրողներին չպաշտպանելու հետեւանքով է, այսինքն` եթե սահմանված չեն էդ չինովնիկների պարտականությունները, սահմանենք: Դուք ճիշտ եք, ես չեմ ասում` դուք պետք է սահմանեք, բայց դուք պետք է ահազանգեք, որ, օրինակ` էս տիպի խնդիրներ չեն կատարում էս ինչ պատճառով, նաեւ դուք, այսինքն` ես չեմ ասում` ձեր լիազորությունները դուք գերազանցեք կամ չէ, բայց որպես կարեւորագույն կառույցի ղեկավար, ի վերջո, որպեսզի էս երկրում մարդկանց կենսամակարդակը լավանա, եւ լինի, չգիտեմ, բարվոք վիճակ, պետք է ներդրում գա: Չեկավ, անընդհատ մենք հետեւանքների մասին ենք խոսելու, այսինքն` սա է իմ խնդիրը, նաեւ ես էս հարցն ուղղում եմ եւ՛ արդարադատության նախարարին, եւ՛ Կառավարությանը, բայց ընդդիմության օրենքների 90 տոկոսը մերժում են, այսինքն` դուք նախաձեռնեք, նաեւ Կառավարության մեր մյուս գործընկերները, որպեսզի չինովնիկի պարտականությունը հստակ լինի: Այսքանը:

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ձեր ներկայացրածով ինձ մոտ, ես չեմ աշխատել էդ ժամանակ, բայց տեսական հիշողություններ առաջացան ԽՍՀՄ դատախազության ընդհանուր հսկողության ֆունկցիայից... (խոսում են դահլիճից) Դա եք ուզո՞ւմ...

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Եթե ներդրում կա...

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Չէ, լավ, դա՞ եք ուզում: Որոշողը դուք եք, տվեք, որ ես ընդհանուր հսկողության լիազորություն ունենամ, հետո ասեք` ինչ եղան էդ ընդհանուր լիազորության արդյունքները: Շնորհակալություն:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ընդմիջում` 30 րոպե:


Ժամը 12:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ՎԱՀԵ ԷՆՖԻԱՋՅԱՆԸ
 
 

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, խնդրում եմ զբաղեցնել ձեր տեղերը։ Պրն Դավթյան, համեցեք կենտրոնական ամբիոնի մոտ։ Այսօր, Շաքա 10-ին «ԱԺ բաց դռներ» ծրագրի շրջանակներում ՀՀ ԱԺ են այցելել «Սպուտնիկ Արմենիա» լրատվական գործակալության եւ «Սպուտնիկ պրո» նախագծի մասնակիցները։ Ողջունենք մեր հյուրերին։

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Հաջորդ հարցի իրավունքը պատկանում է Մանե Թանդիլյանին` «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցություն։

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Դավթյան, ձեր հաղորդման մեջ անդրադարձ եք կատարել նաեւ բանկային գաղտնիք պարունակող տեղեկատվությանը, որին ես դեռ կանդրադառնամ իմ ելույթի մեջ։ Հարցս վերաբերում է այլ իրողության։ Նախկինում, գիտեք, լուրեր էին շրջանառվում մինչեւ հեղափոխությունը, որ դատախազությունում կան գործեր, որոնց ընթացքն է փոխվում, կամ դատախազությունը գործին ընթացք չի տալիս։ Իմ հարցն հետեւյալն է. արդյո՞ք դատախազության աշխատանքների վերաբերյալ կա՞ արդեն հեղափոխությունից հետո հարուցված որեւէ գործ, մասնավորապես, ընթացքի փոփոխության վերաբերյալ կամ գործին ընթացք չտալու մասով։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այսինքն` ես բանկային գաղտնիքին անդրադառնալու կարիք չունեմ, որովհետեւ դիրքորոշումը մենք ներկայացրել ենք հաղորդման մեջ, եւ ես էլ առիթ ունեցա իմ ելույթում անդրադառնալ։

Ուրեմն, որպեսզի այդպիսի հայտարարություններն առարկայական լինեն, դատախազությունը քրեական գործին ընթացք չի տալիս։ Մենք պետք է հստակ նայենք դատախազության լիազորությունները։ Դատախազությունն ապացույց ձեռք բերող մարմին չէ, օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումներով ստուգողական գործողություններ իրականացնող մարմին չէ։ Դատախազությունն այս տիրույթում, եթե գամ, եղած փաստերին իրավական գնահատական տվող է։ Ես չեմ լսել որեւէ որոշակի հայտարարություն, որ ասեն` այ, էսքան բավարար ապացույցները բերեցինք եւ այսքան թույլատրելի ու դատախազը, ընդունենք, այդ իրավիճակում դա գնահատեց անբավարար եւ ընթացք չտվեց, ասենք մեղադրական եզրակացությունը չհաստատեց եւ այլն։ Այո, աշխատանքային շատ կարող է լինել, որ նույն քննիչը գտնի, որ ապացույցները բավարար են, մենք գտնենք, որ ապացույցները բավարար չեն։ Հակառակն էլ կարող է լինել, որ քննիչը գտնի, որ ապացույցները բավարար չեն, վարույթը կարճի, մենք ինքներս վարույթը վերացնենք։ Բայց որեւէ այդպիսի խնդիր առարկայական բարձրացնելուց առաջ պետք է գործառույթների հստակ շրջանակ բարձրացնենք։ Ձեր ասած տրամաբանությամբ ներկայումս հարուցված քրեական գործ չեմ մտաբերում ես։ Այսքանը։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Տիկին Թանդիլյան, արձագանքո՞ւմ եք։

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Այսինքն` դուք արձանագրում եք, որ դատախազության աշխատանքներն այն տիրույթում, ինչի մասին խոսեցի, եղել են անբասիր եւ չկա գործ, որն ընթացքում փոփոխվել է կամ ընթացք չի տրվել դիմումներին։ Ինչո՞ւ եմ սա շեշտում. որովհետեւ մինչեւ հեղափոխություն այդ մասին խոսում էին տարբեր ընդդիմադիր գործիչներ եւ ավելի առարկայական, բնական է, որ հղումներ կարելի է անել։ Բայց ինձ այս պահին հետաքրքրում էր, թե արդյո՞ք ձեր աշխատանքների մեջ որեւէ փոփոխություն տեղի չի ունեցել, եւ որեւէ գործ չի հարուցվել հենց այդ հոդվածներով։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Անկեղծ ասած, ինձ իրավունք չեմ վերապահի ներկայումս մեր աշխատանքն անբասիր գնահատելու համար։ Մեր աշխատանքում կան եւ կարող են դեռեւս լինել թերություններ, բացեր։ Բայց նորից եմ ասում` հասկանալով ձեր ակնարկը, որ եթե որեւէ քրեական գործ վերաբացվել է հեղափոխությունից հետո, դա չի կարող միանշանակ նշանակել, որ քննիչը կամ դատախազը պարտադիր անբարեխիղճ են եղել։ Դրա փոխարեն կարող եմ բազում քրեական գործերի օրինակներ բերել, երբ նույն իրադարձություններից հետո ապացույցների ծավալը եւ ապացույցների որակն էապես փոխվել է։ Եվ դա բերել է բացարձակապես այլ իրավական գնահատականի, քան դա արժանացել էր մինչեւ հեղափոխությունը։ Այո, աշխատանքային ընթացակարգերը, ապացույցների ծավալը եւ բովանդակությունը թույլ տալիս են այսպիսի փոփոխություններ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շաքե Իսայան` «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցություն։

Շ.ԻՍԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Դավթյան, իմ հարցը եւս ուղղված է կալանքի միջնորդությունների թվի նվազմանը։ Իհարկե, սա դրական ցուցանիշ է, հատկապես, որ եվրոպական ամենատարբեր կառույցները դեռեւս վաղուց բարձրաձայնում էին, որ այս հարցում ՀՀ-ը շատ դեպքերում չարաշահում է կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու տարբերակը։ Բայց ես ցանկանում եմ իմանալ` հատկապես ո՞ր գործոններն են ազդեցություն ունեցել այս ստատիստիկան ունենալու համար եւ արդյո՞ք ազդեցություն ունեցել են այս կոնտեքստում ՄԻԵԴ-ի վճիռներն ի վնաս ՀՀ, թե՞ ոչ եւ արդյո՞ք այս ցուցանիշն այս հարցով ձեզ բավարարում է եւ բավարարվելո՞ւ եք այս ցուցանիշներով, թե՞ շարունակվելու են այս գործերը, որովհետեւ, անկեղծ պետք է ասեմ, մենք շարունակում ենք այս հարցի հետ կապված նամակներ ստանալ։

Մեկ այսպիսի հարց եւս։ Պրն Դավթյան, ես նկատում եմ, որ էապես նաեւ աճում է գրավը որպես խափանման միջոց ընտրելու տարբերակը։ Մի տեսակ տպավորություն է, որ կալանքի այլընտրանքը գրավն է դառնում։ Խնդրում եմ ձեր դիրքորոշումն այդ հարցի հետ կապված։ Շնորհակալություն։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ուրեմն, կալանքի պրակտիկայի փոփոխության համար հիմք կամ առիթ հանդիսացել է, բնականաբար, մենք ականջալուր ենք ամենատարբեր քննադատություններին եւ այս դահլիճում, եւ մասնագիտական շահագրգիռ շրջանակների կողմից եւ միջազգային կառույցների կողմից։ Տարեցտարի քայլեր, դրանք ձեռք բերելու փորձ արվել է։ Մենք ինչո՞ւ ենք համարում, որ շատ սկզբունքային ու մեծ արդյունքներով արեցինք 2016-2017թթ.ից դա. որովհետեւ թվային ցուցանիշներն ակնհայտ այդ պատկերի մասին վկայում են։ Մենք խորը, աննախադեպ ուսումնասիրություն կատարեցինք երկու բան պարզելու համար։ Առաջինը. արդյո՞ք մեր կալանավորման միջնորդությունները բավականաչափ ներառում են գործի իրենց մեջ փաստական տվյալները, այսինքն` հիմնավորվա՞ծ են զուտ ֆորմալ առումով. թե՞ ոչ։

Երկրորդ. իրավակարգավորումների շրջանակներում, նաեւ օրենսդրական կարգավորումների եւ դրանից բխող ձեւավորված պրակտիկայի պայմաններում ի՞նչ խնդիրներ կան, որոնք հանգեցնում են քննադատվող այդ բարձր ցուցանիշի մասին։ Ի՞նչ հետեւության եկանք. որ առաջին դաշտում ունեինք մենք խնդիրներ։ Բազում էին այն դեպքերը, երբ քրեական գործով պատկերը հստակ էր կալանավորման հիմքերի վերաբերյալ, բայց քննիչն իր միջնորդության մեջ դրան միս ու արյուն չէր տվել։ Այսինքն` սահմանափակվել էր շաբլոն օրենսդրական ձեւակերպումներ բերելով, բայց գործում կային այդ տվյալները։ Սա 1-առաջին խնդիրն էր։

Եվ երկրորդ խնդիրը, որ եղած, գործող օրենսդրական կարգավորումների պայմաններում պրակտիկայի փոփոխության ինչ քայլերի պետք է գնանք եւ որտեղ է, որ իրավակարգավորումը պետք է փոխվի։ Երկրորդում էլ տեսանք, որ այո, կալանքի հատկապես կանխատեսելի հիմքերի գնահատման ժամանակ ինքը, ուզենք, թե չուզենք, շատ հաճախ գնահատողական տիրույթում է գտնվում։ Բնականաբար, վարույթն իրականացնող մարմինը, գերնպատակ ունենալով իր վարույթի անխոչընդոտ ընթացքն ապահովել, կարող է այդ ռիսկերը գնահատել այլ կերպ, դատարանը` գնահատել այլ կերպ։

Իրականացված այդ փոփոխությունների արդյունքում այսօր մենք  ունենք մի պատկեր` ոչ միայն թվերի մասին խոսող, որ դուք չեք տեսնի, կամ, եթե տեսնեք, դա բացառություն է լինելու, կալանքի միջնորդություն, որտեղ նույնիսկ Եվրոպական դատարանի վճիռներին հղումներ չկան, եւ դրանց համահունչ գործի փաստական տվյալները վերլուծված չեն։ Երկրորդ. մենք մեր կոլեգիայի որոշմամբ հստակ հանձնարարություն սահմանեցինք մեր դատախազների համար, որոնք շատ պրակտիկ ցուցանիշ-ուղենիշներ են, թե ո՞ր դեպքում գնանք կալանքի միջնորդության եւ գնալիս ի՞նչ փաստերի վրա ուշադրություն դարձնենք։ Եվ եթե այդ անհրաժեշտ փաստերը չունենք, ոչ մի դեպքում չգնանք կալանքի։ Այսինքն` մենք ինքներս այդ ռիսկի գնահատման չափանիշներն ավելի բարձրացրեցինք։ Սա, բնականաբար, բերեց գրավի աճին, սա էլ է բնական, որովհետեւ այսօր մեր օրենսդրությամբ սահմանված կարգով կալանքի միակ ռեալ այլընտրանքը գրավն է։ Դրա համար էլ եկավ գրավի աճին։ Բայց եկանք նաեւ երրորդ հետեւությանը, չբավարարվեցինք այս պրակտիկ իրավիճակներով։ Այսօրվա ցուցանիշներով էլ ինքս բավարարված չեմ եւ կարծում եմ, որ օրենսդրությամբ գրավի ռեալ այլընտրանքներ ավելացնելու հնարավորություն ունենք եւ դա պետք է իրականացնենք, որն այս ոլորտում խնդիրը, կարծում եմ, որ շատ ավելի համապարփակ կլուծի։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Տիկին Իսայան, արձագանքո՞ւմ եք։

Շ.ԻՍԱՅԱՆ

-Շատ շնորհակալ եմ։ Պրն Դավթյան, եւս մեկ հարց հղեմ։ Զեկույցում ընդգծված է, որ ոչ միայն պետությանը պատճառված վնասի հայտնաբերման դեպքերն են ավելացել, այլեւ դրանով պայմանավորված` պետությանը պատճառված վնասների վերականգնման ծավալները։ Եթե չեմ սխալվում ընդհանուր 84 մլրդ դրամից 27 մլրդ դրամի վերականգնում կա։ Ուզում էի իմանալ մնացած 57 մլրդ մասով իրավական խոչընդոտնե՞ր ունեք, թե՞ ժամանակի գործոն է, ինչո՞վ է այդ ամեն ինչը պայմանավորված։ Եվ, եթե հնարավոր է, ժամանակացույցը մոտավոր մատնանշեք։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Ես կփորձեմ ձեր հարցին ավելի գլոբալ պատասխան տալ։ Դրա մասին շատ է խոսվում, հատկապես կոռուպցիոն բնույթ հանցագործությունների հետ կապված, հատկապես հնչեղ գործերով, որտեղ ինքներդ էլ հետեւում եք, շահարկումները շատ են։ Մենք առավելագույնս խնդիր ունենք այդ բոլոր կողմերից եկած շահարկումներին մնալ չլսող, որովհետեւ մեր գերխնդիրն է, բոլոր դեպքերում, ապահովել դրա իրավական մեխանիզմները։ Եթե մենք այդ գայթակղությամբ սկսենք արագացնել, շտապեցնել, իրավական գործընթացն ունի տրամաբանություն եւ ունի կարգավորումներ։ Հանրային եւ մասնավոր շահերի հավասարակշռման պատասխանատու ենք մենք։ Եվ դա, ընդամենը, ժամանակի խնդիր է եւ շատ կարեւոր, շեշտեմ, մեր ռեսուրսների պայմաններում։ Այսինքն` պահանջը բարձրացել է, նախաձեռնողականությունը, հոսքը շատացել է, մեր ռեսուրսները չեն փոխվել։ Կադրերի քանակի առումով, գոնե, կարող եմ ասել եւ մենք այդ գերծանրաբեռնված վիճակում շարունակում ենք մեր միակ սկզբունքը պահել հետեւյալը. բացառապես իրավական կանոնների շրջանակներում։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Տիգրան Կարապետյան` «Իմ քայլը» խմբակցություն։

Տ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Դավթյան, իսկապես, բավականին դրական տեղաշարժ դատախազությունում մենք տեսնում ենք, բայց ես հեռու եմ այն մտքից, որ մենք ունենք այն դատախազությունը, որը մեր հասարակության պահանջն է եւ մեր պահանջն է, եւ դա ունի բազմաթիվ պատճառներ։ Մեր հասարակությանը հուզող ամենացավոտ հարցերից մեկը վերջին 10 տարիներին զինված ուժերում գրանցված մահվան դեպքերն են։ Մենք ունե՞նք հստակ վիճակագրություն` ո՞ր մասով է քրեական գործ հարուցվել, ո՞ր մասն է կասեցվել, ի՞նչ հիմքերով են կասեցվել եւ ի՞նչ դինամիկա, ընդհանրապես, ունենք` գոնե վերջին 1 տարվա հետ կապված։ Սա առաջին հարցն է։

Երկրորդ հարցը, զինված ուժերում, ժողովրդի լեզվով ասած, պայմանական ազատազրկման դատապարտված սպաների ծառայությունն է, որը, կարծում եմ` նախ հարիր չէ սպայի բաձր կոչմանը եւ ազդում է նրա ծառայության արդյունավետության վրա։ Այստեղ ի՞նչ ունենք մենք անելու` որպես օրենսդիր եւ ի՞նչ ունի անելու դատախազությունը։ Շնորհակալություն։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Իհարկե, մենք չենք ասում, որ մենք հասել ենք մեր նպատակների պիկին, կամ մենք լիարժեք բավարարում ենք, բայց մենք մի գիտակցում ունենք, որ ամեն օր աշխատում ենք, որ գնանք դեպի այդ նպատակը։

Բանակում մահացությունների դեպքերը, ես կասեմ հիմա վիճակագրությունը, բայց սա մեր երկրի այն ամենանուրբ եւ ամենապատասխանատու պահն է, որտեղ շատ չի, որ մենք վիճակագրությամբ ենք առաջնորդվում։ Ցանկացած մեկ դեպք, զուտ մարդկային առումով ցավալի լինելուց բացի, մեր առաջ խնդիրներն ավելի բազմապատկում է։ Այդ դաշտում մենք ունենք եւ այս ընթացքում գործողությունների կատարելագործման դրսեւորումներ։ Մենք այսօր էլ ունենք վարույթում 10, 20 տարվա վաղեմության բանակում մահացության դեպքերի ընթացիկ քննություն, որոնցում ինքներս էսօր տեսնում ենք, որ այո, ժամանակին նվազագույն գործողություն, անհրաժեշտ գործողություն, դատավարական կանոնների պահպանման քննչական գործողություն չի իրականացվել։ Ասեմ, որ նույնիսկ քիչ չեն դեպքերը, երբ մեկ նույնիսկ փոքր սխալի պարագան մահացած անձանց հարազատների մոտ արդեն առաջացել է անվստահություն քննության նկատմամբ։ Նույնիսկ ունենք դեպք, երբ երկարամյա վաղեմությունից հետո մեզ հաջողվել է ունենալ արդյունքներ օբյեկտիվ իրականությունը պարզելու վերաբերյալ, բայց մեզ, ցավոք, չի հաջողվում հարազատի մոտ առաջացնել այդ համոզումը, որովհետեւ տարիներ շարունակ իր մոտ արմատացել է, որ, ընդունենք, իր երեխային սպանել են` անկախ նրանից, որ քննության օբյեկտիվ արդյունքը կվկայի, որ դա սպանություն չի, դա ինքնասպանություն է, ինքնասպանության հասցնել է եւ այլն։ Բայց այս առումով կատարելագործվել են մեխանիզմները։ Այսօրվա մեր քննությունն այդ ուղղությամբ որակապես տարբերվում է նախորդ ժամանակներից։

Ինչ վերաբերում է դեպքերի քանակին, զուտ որ ասացի` վիճակագրություն կներկայացնեմ., ամենաթարմը ներկայացնեմ. 2019թ. չորս ամիսներին մենք կրկնակի պակաս մահացության դեպք ունենք բանակում։ Նա էլ իր հերթին կրկնակիին մոտ պակասել է նախորդ տարվա ցուցանիշից։ Այսինքն` մենք հիմա ունենք մահացության դեպքերի նվազման հստակ տենդենց, որը շատ ուրախացնող է։

Ինչ վերաբերում է սպաներին։ Սա ունի օրենսդրական կարգավորման որոշակի պատմություն։ 2013թ. զինվորական հանցագործությունների գլխում տեղի ունեցավ փոփոխություն, որի առաջին դրսեւորումներից մեկը եղավ այն, որ պատիժներն էապես խստացվեցին։ Հանցագործությունների մեծ մասը դարձան ծանր հանցագործություններ, որոնց համար նախատեսվեցին 4-8 տարի ժամկետով ազատազրկումներ։ Իհարկե, այստեղ երկու կարեւոր սկզբունքներ են համադրվում. պատասխանատվության անխուսափելիության սկզբունքը, հատկապես բանակում կարգապահության ապահովման համար, սա մեր գերխնդիրն է, մենք դա ապահովելու ենք։ Բայց մյուս դեպքում օրենսդրական այդ կատարված փոփոխությունը միս ու արյուն իրականությունից չստացավ, եւ դա բերեց նրան, որ այդ հանցագործություններով դատարանները սկսեցին պատմականորեն չկիրառել այդ պատիժները։ Այսօր մեր վերլուծությունների արդյունքում մենք առաջարկելու ենք փոփոխություններ այդ հոդվածում, հատկապես, պատժողական քաղաքականության առումով։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, պրն Կարապետյան։

Տ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մենք ակնկալում ենք եւ պատրաստ ենք, իսկապես, սա շատ ցավոտ խնդիր է մեզ համար։ Եվ եթե կա օրենսդրական լուծում, մենք պետք է օր առաջ այդ լուծումը տանք։ Եվ մի մասնավոր դեպքի կցանկանայի անդրադառնալ։ Վերջերս դատավարության ժամանակ` Սյունիքի նախկին մարզպետի մահափորձի հետ կապված դատավարության ժամանակ մեղադրյալ անձը հայտարարեց, որ մահափորձ չի եղել, եւ այդ ամենը բեմադրվել է նախկին մարզպետի հետ միասին։ Ի՞նչ գործողություններ ունի դատախազությունը, ի՞նչ քայլեր են ձեռնարկվում, որովհետեւ սա շարքային քրեական գործ չէ, գործ ունենք Հայաստանի բարձրաստիճան պաշտոնյայի հետ, թեկուզ նախկին։ Շնորհակալություն։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Առաջին իսկ պահից դա մեր ուշադրությանն արժանացել է։ Բնականաբար, դատախազը մասնակցում է դատական նիստին։ Այդ տեղեկությունները զեկուցագրով փոխանցվել են, եւ ներկայումս վարույթ է նախաձեռնվում այդ հանգամանքները ստուգելու համար։ Սա շատ կարեւոր հանգամանք է։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հովիկ Աղազարյան` «Իմ քայլը» խմբակցություն։

Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Դավթյան, երկու հարց ունեմ։ Առաջինը. հաշվի առնելով դատախազության կարեւորագույն դերը քաղաքացիների կողմից իշխանությունների նկատմամբ վստահության աստիճանի բարձրացման գործում,  ուզում եմ իմանալ ձեր կարծիքը` որպես գլխավոր դատախազ, նաեւ որպես իրավաբան. ինչպե՞ս եք պատկերացնում հետխորհրդային ժամանակահատվածում մեր հանրապետությունում որոշ սահմանափակ անձանց կողմից հսկայական, այդ թվում` ոչ օրինական, իմ կարծիքով, կներեք, ձեռք բերած հարստությունն օրինական դաշտ բերելը եւ նաեւ ապօրինի ձեռք բերած հարստությունը ժողովրդին վերադարձնելու հարցը, ձեր կարծիքը, ձեր տեսլականը։

Հաջորդ հարցը` մի քիչ ավելի կոնկրետ։ Վարչապետը մամուլի ասուլիսի ժամանակ պատասխանելով մի հարցի` կապված Գյումրիում ճանապարհաշինության, փողոցների բարեկարգման հետ, նշեց, որ այդտեղ դրական փոփոխությունները, որ տեղի չեն ունենում, կապեց նաեւ այն հանգամանքի հետ, որ իրավապահ մարմիններն ունեցել են որոշակի թերացումներ։ Դուք այստեղ կարո՞ղ եք պարզաբանում մտցնել, թե՞ ոչ։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ինչ վերաբերում է ապօրինի ծագում ունեցող գույքի վերադարձմանը, մենք այստեղ առաջնային դերակատարություն ունենք։ Օրենքը, որ ներկայումս մշակվում է ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման վերաբերյալ, այնտեղ գործողությունների այդ մեխանիզմի կիրառման պատասխանատուն դատախազն է լինելու։ Եվ մենք հիմա էլ արդեն պատրաստվում ենք անհրաժեշտ կադրային մասնագիտական բազայի կուտակմամբ, որպեսզի տարվա վերջում այդ օրենքն ուժի մեջ մտնելուց հետո այդ մեխանիզմները սկսեն շատ արագ գործել  ինֆորմացիայի հավաքման ուղղությամբ եւ այլն։  Այս մեխանիզմը մեզ տալու է բավականին մեծ հնարավորություն, որպեսզի այսօրվա իրավական խոչընդոտ կարգավորումները հաղթահարենք եւ կարողանանք հանրային այդ պահանջը բավարարել, բայց, կրկին պետք է շեշտեմ, բացառապես իրավական լուծումների շրջանակներում։

Հրապարակման հետ կապված` ճիշտն ասած, կոնկրետ դեպքին տեղյակ չեմ, թե ինչ դեպքի մասին է խոսքը, բայց մարզի դատախազին հանձնարարել եմ, որպեսզի հասկանա` ինչ դեպքի մասին է խոսքը։

Իսկ ճանապարհների հետ կապված` նորից պետք է գանք դատախազության գործառույթի հստակությանը։ Դատախազը չի կարող ճանապարհով անցնել, տեսնել, որ այդ ճանապարհը փոսերով է, կամ լավ չի վերանորոգվել ու դատախազը վարույթ սկսի։ Դրա համար կան ավելի վառ գործող պատկան մարմիններ։ Նույն գործադիր իշխանության ունեն առանձին ստորաբաժանումներ մարզպետարաններում, որտեղ իրենց ներքին աուդիտների կամ պայմանագրային հարաբերությունների վերահսկողության շրջանակներում կարող են, առաջին. հայտնաբերել առերեւույթ հանցագործության վերաբերյալ տեղեկություններ եւ փոխանցել դատախազությանը, եւ երկրորդ. պարզել, որ հանցագործություն չէ, այլ` այլ իրավախախտում է, բայց պետությանը պատճառած գույքին վնասը վերադարձնելու հնարավորություն կա։ Այստեղ այդ նույն մարմիններն իրենք էլ հայց ներկայացնելու իրավասություն ունեն։ Բայց եթե նրանք կգտնեն, որ հայց չեն ներկայացնում, այդ դեպքում պետք է մեզ իրազեկեն, որպեսզի մենք իրականացնենք մեր գործառույթները։ Այսինքն` մեզ համապատասխան նախաձեռնությունով հանդես գալու հնարավորություններ են պետք։ Մնացածն արդեն իրավական կարգավորումների լուծում պետք է ստանա։ Այո, կարող է պարզվել, որ պայմանագրային հարաբերություն է եւ այստեղ առերեւույթ հանցագործության հատկանիշ չկա, բայց դա այլ ենթադրություն է գործողությունների` ի օգուտ պետության, կարող է նաեւ բերել նրան, որ այդ նույն պայմանագրային հարաբերության խորքում ընկած է առերեւույթ հանցագործություն։ Դա արդեն քրեական գործով կընթացքավորվի։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, պրն Աղազարյան։ Շատ լավ։ Անդրանիկ Քոչարյան՝ «Իմ քայլը» խմբակցություն։

Ա.ՔՈՉԱՐՅԱՆ

-Պրն Դավթյան, դուք` որպես գլխավոր դատախազ ինչպե՞ս եք վերաբերվում այն հանգամանքին, որ պաշտպանության նախարարության կազմում կարգապահական գումարտակը լուծարված է Սեյրան Օհանյանի իքս հրամանով այն դեպքում, երբ Քրեական օրենսգրքի 58-րդ հոդվածը եւ ՀՀ քրեակատարողական օրենսգրքի 47-54-րդ հոդվածները սահմանում են պատժի այդ ձեւը եւ այդ պատժատեսակի կատարման կարգը։ Արդյո՞ք չեք կարծում, որ դրանով էական վնաս է պատճառվել անձանց եւ պետության օրինական շահերին, ինչի բացառումը մտնում է, ուղղակի, ձեր գործառության մեջ, որպես գլխավոր դատախազ։ Սա` առաջին հարցը։

Երկրորդ հարցը, բնականաբար, ես չէի կարող չհնչեցնել մարտի 1-ի հետ կապված։ 2016թ. սեպտեմբերից դուք հանրապետության գլխավոր դատախազն եք, եւ կուզեի իմանալ` մինչեւ 2018թ. ապրիլ ամիսը մարտի 1-ի գործով դուք` որպես գլխավոր դատախազ ի՞նչ միջոցներ եք ձեռնարկել, առնվազն, ծանոթացե՞լ եք այդ ծավալուն գործին, որեւէ ցուցում նախաքննական մարմնին տվե՞լ եք, թե՞ չեք տվել։ 2008թ. բազմաթիվ մեր քաղաքացիներ անհիմն, շատ դեպքերում նաեւ շինծու ապօրինի մեղադրանքներով դատապարտվել են եւ նրանք հայտնվել են բանտերում։ Դա ոչ մեկի համար գաղտնիք չի։ Այդ ուղղությամբ անցած տարիներին որեւէ բան արվե՞լ է ձեր կողմից, թե՞ ոչ, որովհետեւ ինքներս տեսնում ենք, որ Եվրոպական դատարանն ինչ-որ քայլեր է ձեռնարկում, եւ կարծում եմ, որ հանրապետության գլխավոր դատախազը եւ դատախազությունը կարող են շատ գործերով նույնիսկ բեկանման որոշումներ կայացնել, չհասնել Եվրոպական դատարան։ Տեսնո՞ւմ եք այդպիսի հնարավորություն, թե՞ չեք տեսնում։ Մենք ունենք դատապարտված շատ ընկերներ, եւ այսօր սկսվելու է պրն Ռոբերտ Քոչարյանի եւ մյուսների դատավարությունը, եւ համոզված եմ, որ այդտեղ փաստաբանական խումբը փորձելու է օգտագործել այդ ապօրինի շինծու գործերը որպես պաշտպանման միջոց։ Ժամանակս վերջացավ։ Հաջորդը երեւի արձագանքի ժամանակ կասեմ։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Շատ լավ։ Շնորհակալություն հարցի համար։ Կարգապահական գումարտակում պահելու պատժատեսակի կատարումն ունի որոշակի նախապատմություն։ Խնդիրը կայանում էր նրանում, եթե չեմ սխալվում, 2016թ. խնդիր բարձրացավ, որ այդ պահի դրությամբ մի ամբողջ գումարտակում պատիժ էր կրում 3 անձ։ Ես հիմա աղոտ կհիշեմ, որովհետեւ բավականին ժամանակ է անցել։ Մեծ ռեսուրսներ էր պետությունը ծախսում, կարծեմ մոտ 150 մլն դրամ, բազմաթիվ աշխատակիցներ եւ այդ ամեն ինչն ընդամենը 3 անձի այդ պատժատեսակի ապահովմամբ էր զբաղված։ Խնդիրը բարձրացվեց ռեսուրսների ապահովման առումով, խնդիրը քննարկման առարկա դարձավ եւ արդարադատություն իրականացնող մարմինների ղեկավար կազմի հետ եւ մեր հետ։ Սկզբունքորեն մենք կարծում էինք, որ այս պատժատեսակը զարգացման, կատարելագործման տեղիք ունի։ Այսինքն` ծախսերը պետք է համահունչ դարձնեինք դրան, եւ առկախվեց խնդրի քննարկումը, այս պահին դա երկրի համար անդառնալի իրավական հետեւանքներ չի առաջացրել, որովհետեւ այդ երեք անձանց հետագա պատժի հարցում դատարանները հետագայում նույն պատիժ կատարող մարմինների միջնորդությամբ պայմանական վաղակետ ազատեցին։ Այդ իրողությամբ պայմանավորված` կարգապահական գումարտակում պահելու պատժատեսակ դատարանները հետագայում չեն նշանակել, բայց ներկայումս դեռեւս այդ քննարկումների ընթացքում է, թե զինծառայողների այստեղ խնդիրն ավելի գլոբալ է։ Միայն կարգապահական գումարտակում պահելը չէ, զինծառայողների նկատմամբ նշանակված պատիժների կատարումը պետք է ունենա առանձնահատուկ մոտեցումներ, քան ընդհանուր քաղաքացիական անձանց կատարած հանցագործությունների։ Բայց խնդիրը մեկ օրում լուծելի խնդիր չէ, հասկանալի պատճառներով ձգվել է, բայց բարձրացման պահին պայմանավորվածությունը եղել է հետեւյալը. որ այդ գլոբալ խնդիրների լուծման ուղղությամբ միջոցներ ձեռնարկվեն։

Ինչ վերաբերում է մարտի 1-ի գործով, ես բազում եմ առիթ ունեցել, այո, առաջին իսկ պահից, դե, պարզ է, այդ հատորներն ինքս անձամբ չեմ կարդացել, տեղեկանքների ձեւով, հսկող դատախազների զեկուցումներով, խմբի զեկուցումներով ավելի խորացել եմ քրեական գործի հանգամանքների մեջ։ Քննարկումներն ավարտվել են ամենատարբեր քննչական, դատավարական գործողություններ կատարելու հաձնարարություններով եւ այլն։

Ինչ վերաբերում է արդեն այսօրվա ունեցած իրականության պայմաններում նախկինում կայացված դատական ակտերի վերանայումներին այստեղ կան երկու իրավական մեխանիզմներ։ Առաջինը նոր հանգամանքն է, որի պարզ դրսեւորումը եվրոպական դատարանի վճիռներն են։ Բայց Եվրոպական դատարանի վճիռներն անհատական ակտեր են, եւ այդ վճռի հիման վրա կարող է վերանայել կոնկրետ անձի վերաբերյալ դատական ակտը։ Մի անձի վերաբերյալ դատական ակտը չի կարող դրվել մեկ ուրիշի դատական ակտը վերանայելուն։

Երկրորդ հիմքը նոր երեւան եկած հանգամանքներն են։ Սա էլ տրամաբանական է, նոր գործի քննության ընթացքում ձեռք բերվեցին տվյալներ, որոնց հիման վրա պարզվեց, որ նախկին դատավճռի հիմքում դրված ապացույցը կեղծ է կամ օբյեկտիվ չէ։ Ունեցել ենք նաեւ այդպիսի դեպք։ Մենք ինքներս մեր նախաձեռնությամբ հարուցել ենք վարույթ, դրա արդյունքներով հիմա դիմել ենք դատարան, որպեսզի այդ դատական ակտը վերանայվի եւ այս գործընթացը շարունակական է։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Քոչարյան, արձագանքո՞ւմ եք։

Ա.ՔՈՉԱՐՅԱՆ

-Հնչեցնեմ վերջին` երրորդ հարցը, մնացածը` ելույթի ընթացքում։ Պրն Դավթյան, կուզեի լսել ձեզանից կարծիք այն փաստի վերաբերյալ, որ 2018թ. ընթացքում մեր կորուստները հակառակորդի գնդակից կազմել են 7 զինծառայողի կորուստ, իսկ ինքնասպանությունները` 11։ Այսինքն` չորսով ավելի։ Չե՞ք կարծում, որ ձեր կողմից նշված զրույց-զեկույցները խիստ անբավարար են, որովհետեւ ինքնասպանությունների շղթան պետք է բացահայտվի ամբողջությամբ։ Եթե մարդը հասել է ինքնասպանության, նշանակում է` գործել է հանցագործությունների մի ամբողջ շղթա։ Դա պետք է արմատախիլ արվի, խոսքս դրա մասին է։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Պրն Քոչարյան, ցանկացած ինքնասպանության դեպք, մեր մոտեցումը կարող եմ ասել, քննվում է սպանության գործին բնորոշ մեթոդիկայով։ Սա մենք շատ լավ հասկանում ենք, ես դրա մասին արդեն նշեցի։ Այդ դեպքի հանգամանքների քննությունն իր մեջ տակտիկապես ներառում է պարզել, թե զինծառայության կազմակերպման ընթացքում ի՞նչ պահանջներ են նպաստել դրան։ Դա պետության պոզիտիվ պարտականությունն է այս հիմնարկներում գտնվողների, կլինի շարքային, թե կլինի սպա, կյանքի, իրավունքի պաշտպանությունը։ Սրանք բոլորը պարտադիր քննության առարկա են դառնում։ Գործեր կան, որոնցով պարզվում է, որ կոնկրետ ինքնասպանության պատճառը կարող է` զինծառայության հետ էլ նույնիսկ չի կապվել, այլ քաղաքացիական իր կյանքում որոշակի հարաբերությունների հետ։ Բազում են նաեւ դեպքերը, որ զինծառայության ընթացքում տեղի ունեցած իրադարձությունն է։ Այստեղ էլ անդրադառնալու ենք, եթե այդ իրադարձության համար կա մեղավոր մարդ, եւ բազում են այդպիսի դեպքերը, որ կոնկրետ պատասխանատու սպան այս հանգամանքների համար ենթարկվել է պատասխանատվության։ Ոչ միայն ինքնասպանության հասնողը, այլեւ այդ ինքնասպանության հասնելու իրավիճակի համար կոնկրետ պարտականություն չկատարած սպան։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Ամփոփեք ձեր միտքը:

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Ավարտեցի ես:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Դավթյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, հարցերն ավարտվեցին։ Հարգելի գործընկերներ, խնդրում եմ նախապատրաստվել հաշվառման` մտքերի փոխանակության համար։ Հերթագրվել է 12 պատգամավոր։ Առաջին ելույթի իրավունքը` Նազելի Բաղդասարյան` «Իմ քայլը» խմբակցություն։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի գլխավոր դատախազ, հարգելի գործընկերներ, կարծում եմ, որ դատախազության զեկույցն այս բուռն քննարկումով եւս մեկ անգամ ապացուցում էր, որ ոլորտի հետ կապված բազմաթիվ խնդիրներ կան, եւ իրավապահ համակարգի հանդեպ վստահության բարձրացումն այսօր մեր գերխնդիրներից մեկն է։ Մինչ ելույթս սկսելը մի մասնավոր դեպքի անդրադառնամ, որն այսօր պրն Աղազարյանը հնչեցրեց` կապված Գյումրու փողոցաշինության հետ։ Արդեն քրեական գործ է հարուցվել 308-ի 1-ին մասով եւ 214-ի 1-ին մասով։ Վստահ եմ, որ հստակ պարզաբանումներ կլինեն։ Բայց այս եւ նմանատիպ խնդիրները պահանջում են հետեւողականություն, վստահ եմ, որ նաեւ գլխավոր դատախազի կողմից հետեւողական կլինեն, որովհետեւ խնդիրը ձգձգվող է, եւ ներքաշված են ամենատարբեր կողմեր։

Այն ամենը, ինչի մասին կուզեի խոսել, խոսել եմ նաեւ մեր գլխադասային հանձնաժողովում եւ կուզենայի, որ այս ամենը դիտարկվեր այսօր պատգամավորների կողմից, որպեսզի, միգուցե, հետագայում հիմք հանդիսանար օրենսդրական նախաձեռնության։ Խոսքը հանցավորության դեմ պայքարի մասին է, այդ գործառույթների եւ այս գործառույթներին դատախազության` որպես համակարգող, դերակատարության։ Մոդել, որը գործում է հետխորհրդային շրջանի շատ երկրներում եւ մոդել, որը, ըստ իս, արդարացված է։ Եթե մենք խոսում ենք հանցավորության եմ պայքարի մասին, ապա մենք պետք է հասկանանք, թե գործողությունների ողջ ընթացքում պատասխանատվությունը եւ համակարգումն ում վրա է դրվում։ Այս մոդելը գործում է, օրինակ` ՌԴ-ում։ Ես հիշում եմ, որ երբ «Դատախազության մասին» օրենքում 1992-98թթ. այս գործառույթը դատախազության վրայից հանվեց, այնտեղ խնդիրները եւ հանցավորության տոկոսը վիճակագրական առումներով բավականին բարձրացավ։

Ուսումնասիրելով նաեւ եվրոպական մոդելը` մենք տեսնում ենք, որ սա արդարացված է։ Եվ եթե մենք այսօր ունենք համընդհանուր դժգոհություն, միգուցե վստահության որոշակի պակաս իրավապահ մարմինների կողմից, ապա մենք պետք է հասկանանք, թե գլոբալ առումով ո՞ւմ ենք այս ամենը պատվիրակում, որովհետեւ գաղտնիք չեմ ասի, եթե նշեմ մեկ հանգամանք, որ իրավապահ համակարգում խնդիր կա, երբ հարցի համակողմանի լուծման համար մենք տեսնում ենք, որ խնդիրը մեկ գերատեսչությունը բարդում է մեկ այլ գերատեսչության վրա, հետո հետ է ֆռռում։ Եվ այստեղ է խնդիրը, որ կարծում եմ, որ համակարգման գործընթացը, եթե դատախազության մարմինները որպես համակարգող ստանձնեն այդ պատասխանատվությունը, մենք միասին արդյունավետություն կունենանք, որը նաեւ կկարողանա գործունեության երաշխիք դիտվել։

Ես հույս ունեմ, որ պրն Դավթյանի կողմից նույնպես սա որոշակիորեն դրական կընդունվի։ Ամեն դեպքում, գլխադասային հանձնաժողովում դուք այդպիսի տեսակետ հայտնեցիք։ Կուզենայի, որ հետագայում սա հիմք հանդիսանար օրենսդրական նախաձեռնության, որպեսզի մենք, ի վերջո, հասկանայինք, թե ո՞ւմ ենք պատվիրակում եւ ո՞ւմից ենք պահանջելու։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հայկ Կոնջորյան` «Իմ քայլը» խմբակցություն։

Հ.ԿՈՆՋՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, ես ուզում եմ պարզապես մի քանի կարճ արձանագրում անել։ Նախորդ տարի, երբ մենք լսում էինք դատախազի այն ժամանակվա, այսինքն` դրան նախորդած տարվա տարեկան զեկույցը, ես ակամա վերհիշեցի այդ զեկույցը եւ քննարկումները եւ համեմատեցի այս տարվա զեկույցի հետ, եւ, բնականաբար, այդտեղ կան մի շարք դրական փոփոխություններ եւ առաջընթացներ, եւ դրանց մասով կուզեի հատկապես երկու կարեւոր շեշտադրում առանձնացնել, որոնք հնչեցին դատախազի կողմից։

Տարբեր հանցագործությունների բացահայտման, քրեական գործերի հարուցման տեսանկյունից, երբ մենք տեսնում ենք մի քանի, տասնապատիկ բարելավումներ, դուք նշեցիք, որ այստեղ շատ կարեւոր նշանակություն ունի մի կողմից քաղաքացիների նախաձեռնողականությունը եւ նրանց համագործակցությունն իրավական համակարգի մարմինների հետ եւ մյուս կողմից` նաեւ գործադիր իշխանության նախաձեռնողականությունը տարբեր հանցագործությունների բացահայտման իմաստով։ Կարծում եմ` սրանք շատ կարեւոր հանգամանքներ են, որոնք պետք է ֆիքսել, որովհետեւ նախկինում Հայաստանում ամենագլխավոր խնդիրներից մեկը եւ, այդ խնդիրների մի մասը մենք դեռ չենք թոթափել, քաղաքացիների վստահության խորը դեֆիցիտն էր պետական մարմինների, այդ թվում` արդարադատության մարմինների նկատմամբ։ Այն, որ արդեն Հայաստանում այսօր որպես հիմնական փաստարկ ներկայացվում է, որ այդ հանցագործությունների բացահայտման համար կարեւոր նշանակություն է ունեցել քաղաքացիների կողմից իրավական համակարգի հետ համագործակցությունը, ես կարծում եմ, որ սա շատ վճռորոշ փոփոխություն է, որը սկսվել է Հայաստանում եւ պիտի շարունակվի։ Եթե մենք, օրինակ, մի քանի տարի առաջ դուրս գայինք փողոց եւ քաղաքացիներին հարցնեինք, ասեինք` նշեք ձեր հիմնական 5, 10 խնդիրները, նրանք կնշեին աղքատություն, աշխատատեղերի բացակայություն եւ այլն եւ այդ չակերտավոր լավագույն եռյակի կամ հնգյակի մեջ նրանք, անպայման, կասին, որ անարդար է երկիրը, անարդարության միջավայրի, այդ խորն անարդարության զգացումը համատարած էր։ Կարծում եմ, որ քաղաքացիների կողմից նման վերաբերմունքը, քաղաքացիների կողմից իրավական համակարգի հետ համագործակցությունը նաեւ նպաստում է այն բանին, որ մենք հասնում ենք մի կետի, երբ քաղաքացին արդեն զգում է, որ ինքը չի ապրում այն անարդարության փոսի, ճահճի մեջ, որում գտնվել է տարիներ առաջ։ Ես կարծում եմ, որ սա շատ կարեւոր հանգամանք է, որն այս պահին պետք է այստեղ արձանագրել։

Մյուս կարեւոր հանգամանքը գործադիր իշխանության կողմից այդ նախաձեռնողականությունն է, որն ապացուցում է, որ այո, գործադիրը եւ իշխանությունը տրամադրված է հաստատակամ, որ Հայաստանում չպետք է լինեն արտոնյալներ, որ բոլոր նրանք, ովքեր մեղք են գործել օրենքի առջեւ, բոլոր նրանք, ովքեր այս կամ այն ժամանակային փուլում կատարել են հանցանքներ, պիտի կանգնեն օրենքի պատասխանատվության առջեւ։ Կարծում եմ նաեւ, որ այս արձանագրումը ձեր տարեկան զեկույցում շեշտադրում է այն հանգամանքը, որ այն, ինչ ասվում է հռետորաբանության մեջ, դա նաեւ աշխատում է կիրառության մեջ։ Կարծում եմ, որ նախկինում գոյություն ունեցած այդ որոշակի հասարակական ապատիան, որը գոյություն ուներ արտոնյալների, փոքրաթիվ խմբի եւ հանրության մեծ մասի միջեւ, պիտի վերանա հենց այս պրոցեսների արդյունքում, երբ Հայաստանում պիտի եւ՛ քաղաքական հռետորաբանության շրջանակներում եւ՛ արդեն գործող կարգավորումների եւ դատավճիռների մակարդակով մենք պետք է ցույց տանք, որ Հայաստանում չկան արտոնյալներ, որ չկան օրենքի առջեւ հավասարներ եւ ավելի հավասարներ։ Միայն այս ամենը կբերի նրան, որ հասարակական-քաղաքացիական վստահությունը պետական ինստիտուտների նկատմամբ կվերանա, եւ մենք կկարողանանք, իսկապես, հասնել մեր երազած արդար պետությանը, որի կարեւորագույն փուլում ենք մենք հիմա գտնվում։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Նաիրա Զոհրաբյան` «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցություն։

Ն.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահող, հարգարժան խորհրդարան, ես խոսելու եմ, պրն դատախազ, նաեւ կոնկրետ անձանց մասին, որովհետեւ, եթե ես օրական 9 հազար հատ նամակ եմ ուղարկում արդարադատության նախարարություն, հետո` քրեակատարողական վարչություն, հետո` օրական 60 անգամ գնում ես կալանավայր, գալիս ես եւ այլն, կոնկրետ դատապարտյալների խնդիրը չի լուծվում, ստիպված ես այս ամբիոնից բարձրաձայնել։

Նախ` երկու կարեւոր խնդրի մասին։ Ես ինչքան ինձ հիշում եմ նաեւ իմ լրագրողական գործունեության ժամանակից, վաղաժամկետ ազատ արձակման հանձնաժողովը, որը հետո ինչ-որ բան փոխեցին օրենքով, չգիտեմ ինչ արեցին, միեւնույն է, ես հասկանում եմ, որ կա նաեւ սուբյեկտիվ դժգոհություն, որովհետեւ բոլոր նրանք, ովքեր դիմում են այդ հանձնաժողովին, եթե իրենց հույսերը չեն արդարանում, նրանք դժգոհում են, բայց չի կարող այնպես լինել, որ համատարած այս երկու հանձնաժողովներից` վաղաժամկետ ազատ արձակման եւ պրոբացիայի ծառայությունից բոլորը համատարած դժգոհ լինեն։ Նշանակում է` խնդիր կա, նշանակում է` պրոբլեմ կա։ Երբ խոսում ես դատապարտյալների հետ, ասում ես` ձեզ ի՞նչ բացատրություն տվեց պրոբացիայի հանձնաժողովը, մի հերթապահ նախադասություն ունեն, դու հավատ չես ներշնչում, կամ` կներեք, դուք մեզ հավատ չներշնչեցիք, գնացեք աշխատեք ձեզ վրա, միգուցե, հաջորդ անգամ մեզ հավատ ներշնչեք։ Հիմա մենք ուզում ենք հասկանալ` ո՞նց օրենքով այդ գնահատման չափորոշիչը, չափանիշը, այդ հավատի դոզավորումը, դասակարգումը ո՞նց անեն այդ մարդիկ, որ տույժ չունեն, ասենք, կարցերի եւ այլնի չի հանգեցրել իրենց գործողությունը, որ հայտնվեն կարցերում։ Այսինքն` տուգանքներ, տույժեր չունեն, քրեակատարողականի ղեկավարի կողմից բնութագրվում են նորմալ, բայց պրոբացիոն ծառայության համար իրենք հավատ չեն ներշնչում, դե, չի ներշնչում այս մարդը, ի՞նչ անենք։ Եթե մենք կարող ենք այդ հավատի դոզավորումը, հավատի չափաբաժինն օրենքով սահմանել, ես ձեզ հետ միասին պատրաստ եմ աշխատել` հասկանալու համար, թե ի՞նչ չափորոշիչներ սահմանենք, որ մարդիկ հասկանան։ Դիմում են ինձ գրավոր. տիկին Զոհրաբյան, ի՞նչ անենք, որ ներշնչենք հավատ։ Խնդրում եմ այդ դոզաները, չափավորման մեր քայլերի հաջորդականությունը գրավոր ուղարկեք կամ օրենքում ամրագրեք, որպեսզի մենք առաջնորդվելով դրանով` պրոբացիոն ծառայությանը հավատ ներշնչենք։ Ես հասկացա, որ, այդուհանդերձ, խնդիրը, այնուամենայնիվ, շատ ավելի այլ դաշտում է։ Եթե նախկինում, ես նորից եմ կրկնում, հատկապես, այս վաղաժամկետ ազատ արձակման հանձնաժողովը. ես գիտեմ բազմաթիվ դեպքեր, որ դատապարտյալին չի էլ տեսել, թղթերը ստացել է, նայել է, դրա վերաբերյալ մերժել է, հիմա հակառակ ծայրահեղությունն է աշխատում իմ վստահ համոզմամբ։ Իրենք հիմա չեն կարողանում լինել, գիտեք, էդ ներքին ազատությունը, երբ ասում եք, որ հիմա դատական համակարգն ազատ է, այո, հայտարարությունների մակարդակով ազատ է, բայց դուք կարո՞ղ եք վստահաբար պնդել, ձեռքերդ դնել ձեր խղճին եւ պնդել, որ բոլոր դատավորները կամ դատավորների գերակշիռ մեծամասնությունն ազատ է մտածում որոշում կայացնելիս, թե՞ էլի ականջի պոչով սպասում է` դուք ինչ կզանգեք, Կառավարությունից զանգ կլինի՞, թե՞ չէ, նախարարությունից զանգ կլինի՞, թե՞ չէ։ Ես չեմ հավատում 20 եւ ավելի տարի աշխատող մարդկանց, ովքեր 20 տարի աշխատել են` ականջի մեջ ունենալով իշխանությունից եկող զանգը, այդպիսի տրանսֆորմացիաների ես, միեւնույն է, չեմ հավատում։ Այդ մարդկանց գերակշիռ մեծամասնության մեջ նստած է ինքնագրաքննիչը։ Նրանք մտածում են` ոնց անել, որ հանկարծ այսպես... Այդուհանդերձ, իրենք փորձում են տեղավորվել իշխանության կոնյունկտուրայի սպասելիքների շրջանակում։ Դա այդպես է, եւ հակառակում որեւէ մեկն ինձ չի կարող համոզել։

Հիմա բերեմ կոնկրետ օրինակներ։ Կան դատապարտյալներ` Մուշեղ Պողոսյան` Արմավիր քրեակատարողական հիմնարկում։ Այսինքն` տպավորություն է, որ հանձնաժողովը պիտի թողնի իր գործը եւ գնա։ Այդ երիտասարդն ունի պարբերական հիվանդություն։ Մի միլիոն նամակ գրելով տարբեր ատյաններ` հասանք նրան, որ գենետիկ կենտրոնում առաջին փորձաքննությունն արեցին, հաստատեցին, որ ունի պարբերական հիվանդություն։ Հիմա երկրորդ փորձաքննությունը նորից անելու համար նորից ինչո՞ւ պիտի հանձնաժողովն անընդհատ գնա, համոզի, զանգի, խնդրի, աղաչի քրեակատարողականի պետին, նորից զանգի արդարադատության նախարարին, որի հետ, ի դեպ, նաեւ ձեզ հետ միասին շատ լավ աշխատում ենք, բայց ինչո՞ւ մեզ պիտի անընդհատ ասեն` մի հատ էլ նամակ գրեք, ինչի՞ համար: Պրոցեսը թողնված է, մեխանիզմն արդեն պիտի աշխատի։

Երկրորդ. Արթուր Վարդանյան` Մարաշի գործով, Երեւանի քրեակատարողական հիմնարկում։ Կալանք է դրված տեսակցությունների վրա։ Հարազատներին բացատրված չէ, թե ինչու է դրված։ Խոսում ենք դատավոր Բեկթաշյանի հետ, ասում է` թող փաստաբանները դիմեն, թույլատրենք ձեզ, գնաք կամ չթույլատրենք, նիստ անեք։ Նիստ չի նշանակում, որպեսզի փաստաբանները կարողանան դիմել։ Երբ դիմել էին` խափանման միջոցը փոխելու, քննիչը շատ էկզոտիկ պատասխան էր տվել։ Միգուցե, էկզոտիկ է ինձ համար, ձեզ համար էկզոտիկ չլինի, դուք կազմակերպչական ունակություններ ունեք եւ վտանգավոր կարող եք լինել, եթե խափանման միջոց կալանքը փոխվի։ Մարդը մահանում էր, պրն դատախազ, եւ եթե մեր աղմուկը չլիներ, մեծ աղմուկը նաեւ արդարադատության նախարարի միջամտությունը, Կրոնի հիվանդություն ուներ, հաշմանդամասայլակով մի կերպ հասցրել են քաղաքացիական հիվանդանոց, հիմա նորից վերադարձրել ենք քրեակատարողական հիմնարկ։ Հիմա ի՞նչ անենք, որ պրն Բեկթաշյանը համաձայնվի դատական նիստ նշանակել, որպեսզի քննարկվի փաստաբանների կողմից մարդու իրավունքների հանձնաժողովի նախագահին թույլ տալ տեսակցել Արթուր Վարդանյանի հետ։ Եթե դուք հուշեք` ի՞նչ անենք, խնդրենք Բեկթաշյանին, sms ուղարկենք,ի՞նչ անենք այդ մարդուն, որ ինքը դատական նիստ նշանակի, ես չգիտեմ, որովհետեւ իր հետ զրուցելու իմ բոլոր փորձերն անցել են բացարձակ  ապարդյուն։ Ինքն ինձ հետ իր ցանկացած զրույց փորձել է տանսֆորմացնել ճնշում դատական համակարգի վրա։ Ի դեպ, խոսել եմ ամենանուրբ, ինձ համար, թերեւս, ոչ բնորոշ, ձայնի ամենաքնքուշ, ամենանուրբ ինտոնացիայով։ Դա էլ չի անցել, հիմա ի՞նչ անենք։

Երրորդ. Կոնստանտին Հովհաննիսյան։ Այս երիտասարդն այնքան հիվանդություն ուներ, որ երբ այդ հիվանդությունների ցանկին ծանոթացա, մտածում էի` այստեղից դուրս գանք, թող ներեն ինձ Կոնստանտինի հարազատները, կարող է` վատ լուր ստանանք։  Փոխպատվաստված երիկամ ընդամենն ամիսներ առաջ, փտախտ` գանգրենա, արդեն անդամահատած է ոտքի թաթը։ 270 միավոր ինսուլին է ստանում, երբ, եթե չեմ սխալվում, 60 միավորի դեպքում կամ 120 միավորի դեպքում արդեն խափանման միջոց կալանքը չպիտի լիներ։ Միայն տիտանական ջանքերից հետո երեկ թե երեկ չէ առաջին օրը նոր դատաբժշկական հանձնաժողովը տվեց եզրակացություն, որ այո: 100 անգամ գնացինք հիվանդանոց, համոզվեցինք, խնդրեցինք, փոխվեինք, ինչ հնարավոր էր` հայերենի մեր իմացությամբ բոլոր գերադրական բառերն օգտագործեցինք` ապացուցելու համար, որ չի կարող մի աչքը կուրացած, տեսողություն չկա, անընդհատ շաքար է ստանում, տրանս պլանտացիայով հիվանդը պետք է մեկուսացված լինի, ընդհանրապես, բայց գլխին թափված են հիվանդանոցի բոլոր այցելուները եւ այլն։ Այս մի խնդիրը լուծվեց, բայց կխնդրեմ Պողոսյան Մուշեղի խափանման միջոցի հետ կապված` քննարկենք, որովհետեւ իր` արդեն գենետիկայի կենտրոնում հաստատված պարբերական հիվանդությունը, ուղղակի, համատեղելի չի։

Այստեղ խոսվեց, որ, թերեւս, հիմա շատ ավելի քիչ են դիմում կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու համար։ Այո, քիչ են դիմում։ Բայց դիմածներից քանի՞ տոկոսն է բավարարվում, պրն Դավթյան։ Գերակշիռ մեծամասնությունը, ցավոք սրտի, շարունակում է բավարարվել։ Այո, համաձայն եմ ձեզ հետ, պետք է տուգանքներն ավելացվեն, որպեսզի մենք ամեն անգամ, կալանքը, դիմելու դեպքում անգամ, որոնց դիմումները պակասել են, չընտրվի որպես խափանման միջոց։ Դատավորների պատասխանատվության աստիճանը պետք է բարձրացվի։ Ինչպե՞ս` ես չգիտեմ, դուք հուշեք այն մեխանիզմները, որտեղ հանձնաժողովը կարող է ձեզ օգնել այդ մեխանիզմները բարձրացնելու համար։

Եվ նորից եմ խնդրում, քննարկենք միասին պրոբացիոն ծառայության` «դու հավատ չես ներշնչում» ֆորմուլան։ Փորձենք հասկանալ` ի՞նչ անեն, այդ մարդիկ դիմել են ինձ, ասում են` տվեք մեզ գրքույկ, մեզ համար պատրաստեք չափորոշիչների գրքույկ` ի՞նչ անենք, որպեսզի հավատ ներշնչենք։ Իսկ վաղաժամկետ ազատ արձակման հանձնաժողովի հետ կապված` ես մի քանի գրավոր առաջարկներ ունեմ, որ այնուհետեւ կներկայացնեմ ձեզ, որովհետեւ մեր հանձնաժողովը մտադիր է ձեզ հետ եկար աշխատել, եւ մենք պատրաստվում ենք կրկին հրավիրել հանձնաժողով` մի քանի հարցեր քննարկելու համար։ Իսկ մնացյալ հարցերի վերաբերյալ, կալանավայրերում պահման պայմանների եւ այլնի վերաբերյալ, նաեւ որ բուժծառայությունները չպիտի ենթակա լինեն քրեակատարողական վարչությանը, մենք արդեն ներկայացնում եք օրենսդրական փոփոխություն, պիտի հանվեն, ՊՈԱԿ կա, որ ստեղծվել է 2018թ. մայիսին, չի գործում։ Ինչո՞ւ չի գործում. այդ հարցի պատասխանն էլ ոչ մեկից չենք կարողանում ստանալ ոչ գրավոր, ոչ բանավոր, ոչ էլ մեր ունեցած անձնական կապերով, ոչ էլ սուպերհեռախոսով։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Անդրանիկ Քոչարյան` «Իմ քայլը» խմբակցություն։

Ա.ՔՈՉԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, համաձայնեք, որ լվելության համար ընտրված ձեւը, նկատի ունեմ թվերի մեխանիկական համադրումը եւ ընտրված կարճ ժամանակահատվածը, հնարավորություն չի տալիս խորը եւ օբյեկտիվ պատկերացում կազմել զինված ուժերում տիրող քրեածին իրավիճակի եւ, ինչն ավելի կարեւոր է այս դեպքում, իրավական պատճառների մասին։ Ցանկալի կլիներ, պրն Դավթյան, նկատի ունենալով ոլորտի առանձնահատկությունները, բնութագրել բանակում տիրող քրեածին իրավիճակը` շեշտը դնելով պատճառների, իրականացված եւ նախատեսվող կանխարգելիչ միջոցառումների վրա, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ բանակի մարտունակության բարձրացման գործում։ Այնուհանդերձ, մենք թեկուզ եւ թվերով, բայց որոշ չափով հնարավորություն ունեցանք ծանոթանալ քրեածին իրավիճակին։ Ներկայացվեց քրեական վիճակագրություն, քրեական հետախուզական ու քննչական աշխատանքին վերաբերվող ցուցանիշներ, նույնիսկ դատական վիճակագրություն։ Սակայն մենք այդպես էլ չիրազեկվեցինք զուտ դատախազական, այսինքն` ձեր կողմից կատարված աշխատանքների մասին` հատկապես նախկին տարիների հետ համեմատության մեջ։

Այժմ ուզում եմ կանգ առնել միայն մի քանի ցուցանիշների վրա, որոնք իմ կարծիքով ավելի քան մտահոգիչ են, եթե չասեմ` շատ աղետալի։ Խոսքս, նախ եւ առաջ, վերաբերում է սպաներին։ Ձեր զեկույցից տեղեկանում ենք, որ 2018թ. ընթացքում քրեական պատասխանատվության է կանչվել 138 սպա եւ դա` այն դեպքում, երբ ՀՀ ռազմական հաստատությունները տարվա կտրվածքով պատրաստում են ավելի քիչ թվով սպաներ։ Ավելին, դուք նշում եք, որ 2018թ. հանցագործություն կատարած զինծառայողների թվաքանակում սպաների տեսակարար կշիռը կազմում է 25,7 տոկոս եւ միտում ունի ավելանալ, քանի որ նախորդ տարվա հետ համեմատած` դա եղել է 23,7 տոկոս, եթե չեմ սխալվում։ Նույնիսկ չեմ ուզում փաստել, որ հանցագործություն կատարած ժամկետային զինծառայողների տեսակարար կշիռը կազմում է 54,7 տոկոս, քանի որ կստացվի, որ սպաները համեմատական թվաքանակով ավելի շատ հանցագործություն են կատարում, քան ժամկետային զինծառայողները։ Սա ոչ թե ամոթալի, այլ աղետալի երեւույթ է։ Մենք չլսեցինք, թե ի՞նչ միջոցներ են ձեռնարկվել նման աղաղակող փաստերին օրենսդրական, իրավական կամ այլ զուտ մասնագիտական լուծումներ տալու ուղղությամբ, բացի դասախոսություններից եւ, այսպես կոչված, զրույց-զեկույցներից, որոնց արդյունավետությունն այս թվերի առկայության պարագայում ակնհայտորեն բավարար չի եւ կարող է միայն առաջացնել  տարակուսանք։

Հաջորդ ոլորտը, որի վրա կուզեի ձեր ուշադրությունը հրավիրել, ինքնասպանություններն են, որոնք, բացի բանակում տիրող բարոյահոգեբանական մթնոլորտի մասին լուրջ ահազանգից, առաջացնում են հասարակական մեծ դժգոհություն` խաթարելով հասարակության հավատը բանակի նկատմամբ։ Ձեր ներկայացրած թվերի համաձայն` արձանագրվել է ինքնասպանության եւ դրան հասցնելու 11 դեպք։ Ցավոք, այդ ցուցանիշները տարանջատված չեն։ Մինչդեռ մեկը դժբախտություն է, իսկ մյուսը` հանցագործություն։ Բացի դրանից, նախադեպերը հուշում են, որ դրանց գերակշիռ մասն ինքնասպանության հասցնելու դեպքեր են։ Հակառակ դեպքում մենք գործ ունենք զորակոչի ընթացքում կատարված թերացումների հետ, այսինքն` հոգեբանական խնդիրներ ունեցող նորակոչիկներին հայտնաբերելու անկարողության հետ։ Դրա հետ մեկտեղ, բերված թվերից երեւում է, որ ինքնասպանության հետեւանքով ունեցած մեր կորուստները չորսով գերազանցում են այն կորուստները, որոնք մենք կրել ենք հակառակորդի կրակոցից։ 2018թ. համար դրանք եղել են 7-ը։

Բանակում տիրող ոչ բարվոք քրեածին վիճակի գագաթնակետն է Մեղրու գնդում կատարված դեպքը, որը, սակայն, այլ խոսակցության նյութ է, որը, կարծում եմ, թե մեր հանձնաժողովը հետագայում պաշտպանության նախարարության հետ մեկտեղ, ձեզ հետ մեկտեղ լուրջ ուսումնասիրելու խնդիր ունենք, որովհետեւ դա այդպես էլ մնաց ստվերում։ Իսկ դա ուներ խորքային պատճառներ, որը նաեւ վերաբերում է բանակում տիրող ձեր ներկայացրած թվերի եւ քրեածին վիճակին։

Այսպիսով, կարծում եմ, որ անհրաժեշտ է հնարավորինս կարճ ժամկետում միասին, պրն Դավթյան, եւ ԱԺ-ը, թե մեր հանձնաժողովը, թե գլխավոր դատախազությունը պետք է ստեղծենք աշխատանքային խումբ` շահագրգիռ կառույցների ներկայացուցիչների ամենաբարձր մակարդակով խնդիրը բազմակողմանի ուսումնասիրելու եւ համալիր լուծումներ գտնելու համար։ Գուցե իրավիճակի հնարավորինս արագ շտկման նպատակով կարելի է կիրառել նաեւ վիրաբուժական մեթոդներ, որովհետեւ մենք ունենք զինվորական դատախազություն, որտեղ զրույցներն էֆեկտիվ չեն։ Զինվորական դատախազությունը վերահսկողության իր մեխանիզմներով պետք է լինի նաեւ այն հիմնական գործիքակազմի մեջ, որը պետք է ոչ միայն հետեւի, այլեւ լուծումներ առաջարկի, եւ գուցե նաեւ այդ հարթակում էլ ԱԺ-ի հետ կան մեծ անելիքներ։

Այսքանն էի ուզում ասել, ինչ վերաբերում էր բանակի թեմային։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Մանե Թանդիլյան` «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցություն։

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հարգարժան նախագահություն, պրն Դավթյան, ինչպես ասել էի, ելույթումս անդրադարձ կկատարեմ ՀՀ դատախազության 2018թ. գործունեության մասին հաղորդման մեջ առկա բանկային գաղտնիքի հատվածին։

Մասնավորապես նշվում է, որ «Բանկային գաղտնիքի մասին» օրենքի գործող կարգավորումը, համաձայն որի բանկերը քրեական գործով կասկածյալ կամ մեղադրյալ ներգրավված անձանց վերաբերյալ բանկային գաղտնիք կազմող տեղեկությունները քրեական հետապնդում իրականացնող մարմիններին տրամադրում էին միայն դատարանի որոշման հիման վրա, սույն օրենքին եւ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքին համապատասխան, դատախազությունը համարում է խոչընդոտ հանցագործությունների բացահայտման գործում։ Մասնավորապես, խնդրահարույց է համարվում բանկային գաղտնիքի տրամադրումը միայն կասկածյալի կամ մեղադրյալի վերաբերյալ եւ առաջարկում է օրենքում փոփոխություն կատարել` հանելով այդ մասը, տալով իրավունք ցանկացած անձի վերաբերյալ ստանալ բանկային գաղտնիք պարունակող տեղեկություն։ Ընդհանրապես, բանկային գաղտնիքը պետք է ասել, որ բանկային համակարգի կայունության եւ հուսալիության գլխավոր գրավականներից մեկն է, եթե չասեմ` ամենագլխավորը։ Եվ մի պահ պատկերացրեք` եթե չլիներ բանկային գաղտնիքը եւ բանկերում առկա ամբողջ տեղեկատվությունը հասանելի լիներ յուրաքանչյուր ցանկության դեպքում, օրինակ` ինչպես պետական ռեգիստրի տեղեկություն կարծում եմ` ակնհայտ է, թե քանի օր, եթե չասեմ` քանի ժամ կտեւեր բանկային ավանդների դատարկելը։

«Բանկային գաղտնիքի մասին» օրենքն ընդունվել է 1996թ.` «Կենտրոնական բանկի մասին» եւ «Բանկերի ու բանկային գործունեության մասին» օրենքների հետ համատեղ դառնալով համակարգի կառուցման իրավական հիմքերից մեկը։ Ընդ որում, պետք է ասեմ, որ այս 23 տարիների ընթացքում այն ենթարկվել է ընդամենը մի քանի փոփոխությունների, որոնք էլ ոչ բովանդակային են։ Այսինքն` բանկային գաղտնիքի ինստիտուտն այս առումով հանդիսացել է  բանկային համակարգի կայունության մասին երաշխիք եւ դա ոչ միայն Հայաստանում է այդպես, այլեւ բազմաթիվ երկրներում բանկային գաղտնիքը համարվում է բանկային կայունության հիմնասյունը։ Ընդ որում, գործող կարգավորումը շատ կարեւոր է նաեւ ներդրողների համար, որոնք իրենց գործունեությունն իրականացնում են բանկերի միջոցով եւ ունենում են երաշխիք, որ ոչ միայն իրենց հաշիվների մասին, այլեւ բիզնեսին առնչվող գաղտնիք պարունակող տեղեկատվության գաղտնիությունն ապահովված է։ Այստեղ նաեւ խոսվեց, որ ներդրողներն առանց այն էլ պաշտպանված չեն, եւ եթե հիմա մենք խաթարում ենք բանկային գաղտնիք պարունակող տեղեկատվության համակարգը, ապա այս պարագայում առհասարակ առանց այդ էլ ոչ բարենպաստ ներդրումային միջավայրին լուրջ հարված է հասցվում։ Պետք է նաեւ ասեմ այս ամսով, որ մենք ունենք նաեւ վատ կարգավորում Հարկային օրենսգրքում, որտեղ հարկային մարմիններին հնարավորություն է տրվում արգելանք դնել բիզնեսի հաշիվների վրա առանց դատական որոշման։ Դատախազության նպատակը, իհարկե, ես հասկանում եմ, բարի է. կոռուպցիայի դեմ պայքարի շրջանակում ունենալ ավելի լավ լծակներ տեղեկություններ հանցագործությունների բացահայտման համար։ Սակայն այն կարգավորումը, որն առաջարկում եք, էականորեն վտանգելու է բանկային համակարգի կայունությունը։ Մասնավորապես, որեւէ մեկն այլեւս ապահովված չի լինելու, որ իր հաշիվների մասին տեղեկությունը հասանելի չի լինելու քննիչի մեկ գրությամբ։ Ամենեւին կասկածի տակ չդնելով իրավապահ մարմինների պրոֆեսիոնալիզմը, պրն Դավթյան, սակայն ցանկացած դրվագով բանկային գաղտնիք ստանալու իրավունքի առկայությունը, որը չի առաջացնելու որեւէ պատասխանատվություն, դառնալու է ցանկացած հանցագործության քննության առաջին իսկ քայլը։ Այսօր բանկային համակարգում առկա է մեկ միլիոնից ավելի բանկային հաշիվ եւ մի քանի հարյուր հնարավոր գործերի համար փոխել ամբողջ համակարգի կարգավորումը համարում եմ ուղղակի անթույլատրելի։

Այսօր մենք, իհարկե, ունենք բազմաթիվ կարեւոր գործեր, որոնց մեջ առկա են ֆինանսական չարաշահումներ եւ, մասնավորապես, կոռուպցիոն բնույթի, որոնք ենթադրում են նաեւ բանկային գաղտնիք կազմող տեղեկատվության ուսումնասիրության անհրաժեշտություն։ Եվ կարեւորելով դատախազության նշած խնդիրը, ինչպես նաեւ կոռուպցիայի դեմ պայքարի քայլերի արդյունավետության բարձրացումը, կարծում եմ, որ խնդրին պետք է տալ այլ կարգավորում` չվնասելով բանկային գաղտնիքի ինստիտուտը։ Կարելի է քննարկել, բայց կարծում եմ, որ կարելի է մեծացնել կասկածյալի տիրույթը, որը հնարավորություն կտա ավելի արագ տեղեկատվություն ստանալ բանկային գաղտնիքի մասին։ Կամ կարելի է դիտարկել նաեւ պաշտոնատար անձանց մասով այլ կարգավորում, օրինակ` վարկային պատմության հրապարակում, բանկային գաղտնիք ստանալու ավելի պարզ եւ թափանցիկ հնարավորությունների ստեղծում կոռուպցիայի դեմ պայքարի շրջանակներում։

Պրն Դավթյան, պատրաստ եմ այս մասով մասնակցել քննարկումների` արդյունավետ լուծումներ տալու նպատակով, քանի որ սա կարող է դառնալ հենց այն դեպքերից, երբ ունքը սարքելու փոխարեն աչքն էլ վնասեք։ Ես կարծում եմ, որ բանկային համակարգի կայունությունը նաեւ երաշխիք է տնտեսության զարգացման համար, եւ սա ես գիտեմ եւ հույս ունեմ, որ շարունակելու է լինել նաեւ գործող գործադիր իշխանության, Կառավարության առաջնահերթություն, եւ մենք պետք է կարողանանք, իսկապես, տնտեսական զարգացում ապահովել, եւ մի կողմից էլ կոռուպցիայի դեմ պայքարը չպետք է լինի ճանապարհ` խաթարելու տնտեսական ներդրումների հնարավոր ներդրումները։ Շնորհակալ եմ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Գայանե Աբրահամյան` «Իմ քայլը» խմբակցություն։

Գ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Հարգարժան նախագահող, մեծարգո քաղաքացիներ, շնորհակալություն, պրն Դավթյան, համապարփակ ներկայացնելու եւ այսօր ստեղծվեց բավականին լավ առիթ դատախազության եւ, ընդհանրապես, արդարադատության համակարգում տարբեր խնդիր քննարկելու համար։ Ես մի փոքր տարակուսեցի ձեր պատասխաններից, երբ պարբերաբար հարցեր հնչեցին տարբեր կոռուպցիոն գործերի բավական լուրջ քանակի բարձրացման` մոտ 200 տոկոս բարձրացման ուղղությամբ եւ հիմնական պատասխանը տրվեց, թե դա հիմնականում դատախազության լավ աշխատանքի եւ քաղաքացիների պրոակտիվության արդյունք է։ Ուզում եմ, որ միասին ընդունենք, որ առավելապես քաղաքական կամքի դրսեւորման արդյունք է եւ մենք, որպես օրենսդիր, ամեն ինչ հետագայում պետք է անենք, որ ստեղծենք ինստիտուտներ, որպեսզի դրանք երբեւէ այլեւս չմնան քաղաքական կամքի հույսին, չպայմանավորվեն քաղաքական կամքով։ Բայց սա` հընթացս պարզապես արձանագրում։ Իսկ խնդիրը, որ ուզում եմ բարձրացնել, վերաբերում է կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու դեռեւս բավական տարածված դեպքերին եւ դրանց հետեւանքներին։ Տիկին Զոհրաբյանը բավականին շատ խոսեց եւ օրինակներ ներկայացրեց այդ խնդիրների վերաբերյալ։ Ես եւս, որովհետեւ երկու քաղաքացիների գործով այս պահին զբաղվում եմ, եւ ինձ ուղղակի ապշեցնում են այդ գործերով խնդիրները։ Իհարկե, կարեւոր է արձանագրել, որ խափանման միջոցը որպես կալանավորում վերջին մեկ տարվա ընթացքում շատ ավելի քիչ է կիրառվել։ 2018թ. այո, 50 տոկոսով ավելի է եղել դատախազի որոշմամբ կալանքից ազատվածների թիվը, սակայն դեռեւս առկա են գործեր, որոնք սարսափեցնող են։ Ես, ուղղակի, այլ բնորոշում չեմ կարող տալ։ Վերջին երկու շաբաթների ընթացքում ես եւ իմ օգնականը զբաղվում ենք քաղաքացի Գեւորգ Տոնեյանի գործով, որը նախնական կալանքի տակ է արդեն չորս տարի։ Այդ ընթացքում քաղաքացին ձեռք է բերել սարսափելի, բավականին լուրջ առողջական խնդիրներ` կրկին գանգրենա, ոտքն ամպուտացրել են, սիրտը վիրահատել են, եւ այս հարցն ինձ, իսկապես, հետաքրքիր է։ Հարց է առաջանում, դատախազը, ով հսկողություն է իրականացնում պատիժների եւ հարկադրանքի այլ միջոցների կիրառման օրինականության նկատմամբ, երբեւէ դիմե՞լ է քրեակատարողական հիմնարկ` պարզելու այս քաղաքացու առողջության վատթարացման պատճառները, տրամադրված բուժօգնության մանրամասները կամ վերանայել խափանման միջոցը մինչեւ ոտքի երկրորդ ամպուտացիան։ Սա մարդու իրավունքների ծայրահեղ խախտում է։ Չորս տարի մնալով նախնական կալանքի տակ` այս մարդը, որը մեղադրվում է խուլիգանության մեջ, ուղղակի, կանգնած է կյանքը կորցնելու վտանգի առաջ։ «Դատախազության մասին» օրենքի 48-րդ հոդվածի համաձայն` դատախազությունն իր լիազորություններն իրականացնելիս պետք է ապահովի մարդու եւ քաղաքացու իրավունքների եւ օրինական շահերի պաշտպանությունը։ Մինչդեռ ըստ Եվրախորհրդի հրապարակած վիճակագրության` քրեակատարողական հիմնարկներում գտնվող, բայց վերջնական պատիժ չկրող կալանավորված անձանց թվով Հայաստանը յոթերորդ տեղում է, եւ այդ թիվը կազմում է քրեակատարողական հիմնարկներում գտնվող անձանց 36,7 տոկոսը։ Սա, ուղղակի, սարսափելի ցուցանիշ է։ Հավելեմ նաեւ, որ Եվրախորհրդում Հայաստանն առաջատար է նաեւ ազատազրկման վայրերում մահացության թվով։

Այստեղ հարկ է նշել նաեւ, որ համաձայն ՀՀ արդարադատության նախարարության հրապարակած պաշտոնական վիճակագրության` ՄԻԵԴ-ը ՀՀ կողմից կոնվենցիայի խախտումների կեսից ավելիի` շուրջ 60 տոկոս դեպքերում արձանագրել է հոդված 6` արդար դատաքննության իրավունքի եւ հոդված 5` ազատության եւ անձնական անձեռնմխելիության իրավունքի խախտումներ։ Եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 3-րդ մասը նախատեսում է, որ կալանավորված անձը ողջամիտ ժամկետում պետք է ունենա քննություն կամ ազատ արձակվի։ Բայց սա, ուղղակիորեն, հաճախ խախտվում է։ Մեկ այլ օրինակ բերեմ։ Կրկին դիմել են քաղաքացիներ, որոնք արդեն երրորդ տարին է` ազատազրկված են, գործն առաջ չի գնում, որովհետեւ քննիչն, ուղղակի, հանցագործություն է իրականացրել եւ գողոնը գողացել է։ Շատ լավ հայտնի գործ է ոսկեղենի գողացման եւ ապացույցների փչացման այս գործը։ Սա անհեթեթություն է, քննիչն արդեն դատապարտվել է, բայց գործով մեղադրյալները դեռեւս նախնական կալանքի տակ են։ Ակնհայտ է, որ այս գործերը Եվրոպական դատարան հասնելու դեպքում կրկին հոդված 6-ի` արդար դատաքննության իրավունքի խախտում են արձանագրելու, նյութական եւ ոչ նյութական վնասի փոխհատուցմամբ` կրկին ավելացնելով պետության բեռը, որն առանց այն էլ բարձր է ազատազրկման վայրերում նրանց պահելու, առողջապահական ծախսերը հոգալու, դատական ծախսերի եւ դատարանների ծանրաբեռնվածության հետեւանքով։

Իհարկե, ՀՀ-ում արդարադատություն իրականացնում են միայն դատարանները։ Սակայն առաջնորդվելով ՀՀ Սահմանադրությամբ ամրագրված դատախազության լիազորություններով` արդյո՞ք հնարավոր չէ հենց Հայաստանում, առաջին ատյանի դատարանում կանխել նման դեպքերը` պաշտպանելով ՀՀ քաղաքացիների իրավունքները դատախազությանը տրված լիազորություններով։

Միջազգային պրակտիկան մարդու իրավունքների ողջ տրամաբանությունը ձեւակերպում է կալանքը որպես բացառիկ, խիստ անհրաժեշտության դեպքում կիրառելի խափանման միջոց։ Սակայն արձանագրենք, որ այս ոչ պատշաճ գործելաոճի հետեւանքով ոչ միայն խախտվում են մարդու իրավունքների կոնվենցիայի բազմաթիվ դրույթներ, մարդիկ, ուղղակի, ծայրահեղ վիճակում են հայտնվում, այլեւ ֆինանսական հսկայական բեռ է ավելանում պետական բյուջեի վրա։ Եվ այդ ֆինանսական միջոցներն էլ բոլորովին չեն նպաստում հասարակության անվտանգության բարձրացմանն ու քրեական տարրերի նվազեցմանը։ Ինչպես վերջերս վարչապետը նշեց, անձին բարոյական մեծ ջանքեր են անհրաժեշտ հայաստանյան քրեակատարողական հիմնարկներում մնալու եւ հանցագործ չդառնալու համար։ Սրանք բավականին լուրջ համակարգային հարցեր են, որոնք պահանջում են առավելապես մարդու իրավունքների պաշտպանության գերակայությամբ պայմանավորված մոտեցում, որի քաղաքական կամքն ակնհայտ է, սակայն ակնհայտ է նաեւ գործելաոճի դեռեւս հին, իներցիոն բնույթը։ Ես հույս ունեմ, որ այս հարցում մենք հաջորդ տարի շատ ավելի լուրջ առաջընթաց ենք ապահովելու։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արման Բաբաջանյան` «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցություն։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Ձեր օրը փչացնեմ, էլի: Անկեղծ պիտի լինեմ։ Ես որոշել էի ելույթ չունենալ, բայց երեկ առիթ ունեցա վերընթերցել գլխավոր դատախազի հաղորդումը եւ ի մի բերել օդում կախված եւ մամուլում հրապարակված որոշ նյութեր եւ դրանք ներկայացնել այստեղ, այս բարձր ամբիոնից։

Եվ ընդհանրապես ամեն անգամ նախորդ իշխանության ներկայացուցիչների ելույթներն այս դահլիճում լսելիս ես համոզվում եմ, որ թավիշը, միեւնույն է, մեզանում շատ է, չափից շատ։ Ես չգիտեմ կրկին, թե ի՞նչ արժանիքների, հատկանիշների համար կարող էր նախկին ռեժիմի պարագլուխն առաջադրել Արթուր Դավթյանին գլխավոր դատախազի պաշտոնում, բայց, միեւնույն է, կարծում եմ եւ համոզված եմ, որ եթե մարդն իր որակներով, հատկանիշներով չի կարող համապատասխանել ռեժիմի ընդունած կանոններին, ուրեմն, կարող էր, ուղղակի, դուրս դրվել համակարգից եւ, ընհանրապես, առաջխաղացման հնարավորություն չունենար։

Պրն Դավթյան, դուք այստեղ կոռուպցիայի դեմ պայքարի մասին էիք խոսում, այդ գործում դատախազության կատարած աշխատանքի, նույնիսկ ձեր խոսքի վերջում հորդորում էիք պաշտոնյաներին ուշադիր լինել եւ կոռուպցիոն դրսեւորումներից հնարավորինս անմասն մնալ։

Ես մի քանի փաստեր եմ ի մի բերել, որոնք կուզենայի ներկայացնել եւ կխնդրեմ, որ դուք ձեր ամփոփիչ խոսքում ներկայացնեք այստեղ։ Արդյո՞ք կոռուպցիա չէ այն փաստը, որ գլխավոր դատախազության տեղեկատվական տեխնոլոգիաների եւ անվտանգության վարչության պետի պաշտոնում նշանակել եք ձեր զարմիկին` Սարգիս Թարխանյանին, արդյո՞ք կոռուպցիա չէ այն իրողությունը, որ 2017թ. Լոռու մարզի դատախազ եք նշանակել ձեր սանիկին` Արսեն Մարտիրոսյանին, արդյո՞ք կոռուպցիա չէ այն փաստը, որ 2016թ. Լոռու մարզի դատախազ եք նշանակել ձեր սանիկին` Կարեն Գաբրիելյանին, արդյո՞ք կոռուպցիա չէ, որ ձեր մտերիմին` Սեւակ Հովհաննիսյանին, ով Էրեբունու դատախազությունում էր աշխատում, տեղափոխել եք գլխավոր դատախազություն եւ ընդամենը երկու տարվա աշխատանքային փորձով նշանակել եք Արարատի մարզի դատախազ։  Արդյո՞ք կոռուպցիա չէ այն, որ դառնալով Հայաստանի գլխավոր դատախազ` որոշել եք անմիջապես փոխել դատախազական համազգեստը եւ պետությունից դրա համար պահանջել եք 58 մլն դրամ։ Արդյո՞ք կոռուպցիա չէ այն իրողությունը, որ գալով գլխավոր դատախազություն` որոշել եք դատախազության վերեւի հարկի վրա նոր հարկ կառուցել, եւ այդ հարկը պետության վրա արժեցել է 160 մլն դրամ, հետո այդ հարկ եք տեղափոխել ձեր առանձնասենյակը, ձեր կաբինետը եւ այսօր համեստ գրասենյակ զբաղեցնելու փոխարեն 100 քառակուսի մետր տարածք եք զբաղեցնում այդ հարկում։ Արդյո՞ք կոռուպցիա չէ այն, որ պետության միջոցներից ծախսելով 14 մլն դրամ` վերելակ եք կառուցել, որն ուղիղ գնում է ձեր առանձնասենյակ եւ այդ նպատակով այդ հարկի ամբողջ առաստաղներն այնքան եք բարձրացրել, որ հարմարեցնեք այդ պայմաններին եւ այդ աշխատանքները եւս կազմակերպելու համար դուք դիմել եք Կառավարությանը եւ հավելյալ միջոցներ եք պահանջել, ծախսել մեր` հարկատուներիս հաշվին։ Դուք այստեղ Վահագն Հարությունյանի վերաբերյալ իմ հարցին, փաստորեն, չհերքեցիք, որ նա ձեր մտերիմն է։ Շատ լավ է, որ նա ձեր մտերիմն է, իսկ ինչո՞ւ ձեր մտերիմին չեք հրավիրում Ռուսաստանից Հայաստան գալ եւ օգնել մարտի 1-ի գործով այն խայտառակ ապացույցները բացահայտելուն, որոնք մեղսագրվել են պրն Վահագն Հարությունյանին։ Ասեմ, որ ոչ միայն Վահագն Հարությունյանն է ձեր մտերիմը, այս գործով ձեզ աջակցել է նաեւ Վերաքննիչ քրեական գործերով դատարանի նախագահ ձեր մյուս ընկեր Ռշտունին եւ ԱԱԾ նախկին պետ Գեորգի Կուտոյանը, ում միջնորդությամբ եք ձեր առաջխաղացումն, ընդհանրապես, ապահովել։

Եվ վերջապես, արդյո՞ք կոռուպցիա չէ Տարոն Մարգարյանի կողմից երկու տարի առաջ ձեզ հատկացված հողատարածքը Աջափնյակ վարչական տարածքում։ Երկու տարվա ընթացքում դուք կառուցել եք այդպիսի առանձնատուն, որն արժի մոտավորապես կես միլիոն ամերիկյան դոլար։ Երբ ձեր ուսումնառությունն ավարտում էիք 2000թ., Հոռոմ գյուղում ունեիք մի հատ հողատարածք, մի հատ էլ շատ համեստ տուն։ Էլ չեմ շարունակի։ Այս բոլորից հետո «Իմ քայլը» խմբակցության գործընկերներիս խորհուրդ եմ տալիս, ընդհանրապես, նորմ սահմանել եւ երբ այսպիսի պաշտոնյաներին լսում ենք, չծափահարել եւ այստեղ ավելորդ թվեր չներկայացնել, որովհետեւ դուք շատ լավ հասկանում եք` մենք ինչի՞ եւ ո՞ւմ հետ գործ ունենք եւ, կարծում եմ` բոլորիս պետք է չափազանց աչալուրջ լինել այս մասով։ Ես, ընդհանրապես, շատ կողմ եմ ներառականությանը, չեմ ուզում, որ մենք, ընդհանրապես, հենց այդ պրիզմայով տեսնենք նախկիններ, ներկաներ։ Եվ շատ կուզեմ, որպեսզի նախկին իշխանության պրոֆեսիոնալները, իսկապես, տեղ ունենան մեզանում, մեր իշխանության ներսում եւ իրենց հմտությունները, գիտելիքներն ի սպաս դնեն մեր հայրենիքի հզորացման գործում։ Այս իմաստով` հույս ունեմ, որ մենք հասկանում ենք, որ այդպիսի որակներ չունի Արթուր Դավթյանը եւ այս հարցում նրան չի օգնի նաեւ փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանի հետ նրա վերջին շրջանի մտերմությունը, եւ դրանում մենք համոզվեցինք փետրվարի 28-ին փոխվարչապետի տարեդարձին միասնական լուսանկարի օգնությամբ։ Հույս ունեմ, որ գոնե այդ բարքերն այլեւս մեզանում տեղ չունեն։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Վաղարշակ Հակոբյան` «Իմ քայլը» խմբակցություն։

Վ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Հարգելի խորհրդարան, ճիշտն ասած, ես պետք է շեղվեմ թեմայից, եւ ելույթս պետք է վերաբերվի նախօրեին այստեղ հնչած Երեւանի քաղաքապետի եւ Երեւանի ավագանու նկատմամբ պրն Մարուքյանի արձանագրած քննադատություններին, ինչը, իմ կարծիքով, այնքան էլ օբյեկտիվ չէր։ Բացատրեմ, թե ինչո՞ւ։ Պրն Մարուքյանն այս բարձր ամբիոնից հայտարարեց, որ քաղաքում բոլոր խնդիրները լուծվել են, որի արդյունքում Երեւանի քաղաքապետի աշխատավարձը բարձրանում է։ Բայց արդարացիորեն պետք է նշել, որ այստեղ խոսքը չի գնում միայն Երեւանի քաղաքապետի աշխատավարձի մասին, այլ աշխատավարձի բարձրացում նախատեսվում է ամենաստորին օղակից, որոնց աշխատավարձն ընդամենը 70-80 հազար դրամ է, եւ այստեղ մենք ունենք քաղաքային իշխանություն, որը, կարծում եմ` պետք է վճռորոշ լինի, այո, այդ աշխատակիցների աշխատավարձերը բարձրացնել, որովհետեւ դրանից կախված է նաեւ աշխատանքի արդյունավետությունը։ Ես կարծում եմ, որ մենք ապրում ենք այնպիսի երկրում, որտեղ պետական աշխատողի աշխատավարձի բարձրացումը պետք է խրախուսվի, այլ ոչ թե դրա մեջ տեսնել միտում եւ այլն։ Սա, մինիմում, անկեղծ չէր պրն Մարուքյանի կողմից, ինչը կցանկանայի այստեղ փաստել։

Պրն Մարուքյանն այստեղից հնչեցրեց մի շատ վտանգավոր միտք` դասական ընտրությունների հետ կապված եւ փաստեց, որ Երեւանի քաղաքապետը եւ ավագանին լեգիտիմ չեն, քանի որ ընտրվել են հեղափոխության շրջանակներում իրականացվող գործընթացների արդյունքում։ Եվ ես կուզենայի հարցնել` սա, ընդհանրապես, թիմային հաղթանակի ի՞նչ մեկնաբանություն է։ Դա «Իմ քայլը» եւ, ընդհանրապես, գործող իշխանության հաղթանակն էր եւ չէր կարելի նման ձեւակերպումներ անել եւ, ընդհանրապես, եթե դուք ընդունում եք, որ լեգիտիմ չի այդ իշխանությունը, պետք է բերել այնպիսի հակափաստարկ, որն իրավական եւ քրեորեն պատասխանատվություն ենթադրի, այլ ոչ թե ուղղակի ասել նախադասություններ առանց հիմքերի։ Եվ, ընդհանրապես, ես ուզում եմ հիշեցնել, որ «Լույս» դաշինքն այնտեղ հայտնվել է, եթե չեմ սխալվում, ընդամենը սահմանադրական նորմի պահանջի համաձայն, որովհետեւ բարիերի հարց կար, եւ նրանք տոկոսները չէին հավաքել։ Ուղղակի պետք է այնտեղ ներկա լինեին, որովհետեւ Սահմանադրությունն էր այդպես պահանջում։ Եվ սա եւս անկեղծ չէր, ինչի մասին ես ուզում եմ նշել։ Եվ, ընդհանրապես, պրն Մարուքյանը եւ իր քաղաքական թիմը, որոնց ես հարգանքով եմ վերաբերում, ամեն առիթով խոսում են սուպերվարչապետության բացասական հետեւանքների մասին եւ առիթը բաց չեն թողնում` քննադատելու սուպերվարչապետական համակարգը` իրենց բնորոշմամբ։ Բայց այս բարձր ամբիոնից պրն Մարուքյանը շատ հետաքրքիր ձեւակերպում արեց եւ ասաց, որ Երեւանի քաղաքային իշխանության պատասխանատուն վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն է, ինչն ինձ համար բավականին լուրջ մտահոգությունների տեղիք տվեց, որովհետեւ ՏԻՄ-ն անկախ մարմին է, ընտրված քաղաքապետ ունենք, ընտրված ավագանի, որի մեջ են նաեւ «Լույս» դաշինքի ավագանիները։ Պրն Մարուքյանի այս խոսքերը մտահոգությունների տեղիք են տալիս, որովհետեւ պրն Մարուքյանը վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին, ըստ էության, վերագրեց Երեւան քաղաքի քաղաքային իշխանության ղեկավարումը` դրանով ավելի մեծացնելով սուպերվարչապետության դերը, որը գոյություն չունի, ըստ էության։ Այստեղից էլ հարց է առաջանում. պրն Մարուքյանը կո՞ղմ է սուպերվարչապետությանը, թե՞ դեմ է սուպերվարչապետությանը։ Եղած Սահմանադրությամբ վարչապետին լիազորված իրավունքներին մի բան էլ պրն Մարուքյանն ավելացրեց Երեւանի քաղաքային իշխանությունը, որ, ըստ իս, աբսուրդ է, եւ ես սրան պատասխանում եմ` ասելով, որ այստեղ եւս պրն Մարուքյանը, կարծում եմ` անկեղծ չէր։

Եվ, ընդհանրապես, մենք ունենք սուպերվարչապետ, որ այս ամբիոնից ներողություն խնդրեց պրն Մարուքյանից չհասկացվածության համար։ Եվ ես ուզում եմ հարցնել` կարո՞ղ է` դրանից հետո սուպերվարչապետության հետ կապված պրն Մարուքյանի մտորումներում եւ ձեւակերպումներում փոփոխություններ են տեղի ունեցել։ Ի՞նչ է, հիմա կո՞ղմ է պրն Մարուքյանը սուպերվարչապետությանն այդ դեպքերից հետո։ Այնպես որ, պետք չի իշխանությանը մեղադրել ամեն ինչի մեջ եւ սեփական միտումներով բացատրել, բացասական քողի ներքո ներկայացնել այն դրական գործողությունները, որոնք կատարվում են Երեւանի քաղաքապետարանում քաղաքապետի կողմից։ Ընդհանրապես, խորհուրդ կտամ կեղծ պատրանքներ եւ կեղծ օրակարգեր, կեղծ ակնկալիքներ չառաջացնել մեր քաղաքացիների մոտ, այնուհետեւ մեղադրել այդ կեղծ ակնկալիքները չկատարելու եւ այդ կեղծ ակնկալիքները` 20-30 տարի ծառացած խնդիրները մի քանի ամսում չհասցնել լուծելու մեջ։

Ես կարծում եմ, որ այս ամբիոնից ելույթ ունենալիս մենք պետք է հավասարակշիռ կերպով փաստերը ներկայացնենք եւ, մինիմում, լինենք անկեղծ իրար հետ, որովհետեւ ՀՀ գիտակից քաղաքացին այդ ամեն ինչը հասկանում է։ Ուզում եմ փարատել բոլոր մտահոգությունները, այստեղ նաեւ ձեւակերպումներ հնչեցին, ավագանուն բոյկոտելու եւ այլնի հետ կապված։ Ուզում եմ փաստել, որ Երեւան քաղաքի «Իմ քայլը» խմբակցության ավագանին իր քաղաքապետի կողքին է եւ նրանց միջեւ կապը շատ լավ է եւ ամբողջ գործողությունները, որ իրականացվում են քաղաքապետի եւ ավագանու կողմից, սինխրոն են թիմային աշխատանքի տրամաբանության շրջանակներում։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Վլադիմիր Վարդանյան` «Իմ քայլը» խմբակցություն։

Վ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-ԱԺ հարգարժան փոխնախագահ, հարգելի գործընկերներ, ՀՀ սիրելի քաղաքացիներ, ես, ի տարբերություն նախորդ բանախոսի, կվերադառնամ օրակարգային թեմայի քննարկմանը։ Նախ, հայցում եմ ձեր ներողամտությունը, որ երկու օր առաջ հնարավորություն չեմ ունեցել մասնակցել ԱԺ քառօրյա նիստերին, որովհետեւ հրավերք էի ստացել մասնակցել Վենետիկի հանձնաժողովի կողմից կազմակերպված «Ժողովրդավարության վիճակը երկաթյա վարագույրի ընկնելուց հետո 30 տարի անց» խորագրով գիտաժողովին, որի հիմնական նպատակը հետեւյալն էր. հասկանալ, թե Խորհրդային Միության եւ սոցիալիստական ճամբարի վերացումից հետո, ժողովրդավարական զարգացման առումով երկաթյա վարագույրի ընկնելուց հետո ի՞նչ փոփոխություններ, ի՞նչ դրական տենդենցներ եւ ի՞նչ բացասական միտումներ ունենք։ Պետք է նշեմ, որ այս գիտաժողովը շարունակությունն է դեռեւս 2000թ. կազմակերպված մեկ այլ գիտաժողովի, եւ, կարծես թե, մենք արձանագրեցինք, որ ժողովրդավարությունը  մի երեւույթ է, որը ստատիկ լինել չի կարող, այն կամ առաջ է ընթանում, կամ մենք արձանագրում ենք առաջընթաց կամ նահանջ։ Այս տեսանկյունից, իրոք, մենք շարունակում ենք ունենալ ժողովրդավարության, մարդու իրավունքների պաշտպանության եւ իրավունքի գերակայության ոլորտում որոշակի խնդիրներ։ Այդ գործընթացում այդ խնդիրները հասկանալու եւ խնդիրների վերլուծությունն իրականացնելու համար չափազանց կարեւոր է նաեւ մեր վերաբերմունքն ընթացող գործընթացների նկատմամբ։

Իհարկե, իրավունքի գերակայության կարեւորագույն տարրերից մեկն է նաեւ այն, թե ի՞նչ եղանակով, ի՞նչ միջոցներով եւ ի՞նչ գործիքակազմով է գործում դատախազությունը։ Չգիտեմ` տեղյա՞կ եք, թե՞ ոչ, բայց Խորհրդային Միության փլուզումից ի վեր դատախազության հետ կապված հիմնական քննարկումը Արեւելք-Արեւմուտք հարաբերություններում հանգում էր հետեւյալին. արդյո՞ք մեզ անհրաժեշտ է այդ` դեռեւս ցարական Ռուսաստանի ժամանակաշրջանում ձեւավորված տրադիցիոն դատախազության համակարգը, թե՞ մենք գնում ենք եվրոպական չափորոշիչներով եւ ձեւավորում ենք այն, ինչ անվանվում է դատախազություն արեւմտյան ընկալման իմաստով։ Այս տեսանկյունից, կարծես թե, ՀՀ-ն այն եզակի երկրներից է, որտեղ մենք ունենք լուրջ առաջընթաց, եւ մեզ մոտ ձեւավորվում է դատախազություն, որը համահունչ է եվրոպական չափորոշիչներին։ Այս առումով, իհարկե, դատախազության ընկալումը եւ դատախազության նկատմամբ վերաբերմունքը մեր հասարակությունում չափազանց կարեւոր է, որպեսզի դատախազությունը վերածվի հենց այն մարմնի, որն անհրաժեշտ է ՀՀ-ում իրավունքի գերակայությունն ապահովելու համար։

Հարգելի գործընկերներ, հաշվի առնելով, որ պրն Դավթյանին հյուրընկալել էինք նաեւ հանձնաժողովի նիստին, պետք է նշեմ, որ հանձնաժողովի նիստը բավականին հետաքրքիր եւ ակտիվ անցավ եւ չպետք է խորշեմ այն ձեւակերպումներից, որոնք օբյեկտիվ են եւ որոնք արտացոլում են հանձնաժողովի բոլոր անդամների դիրքորոշումը։ Այո, քննարկումը չափազանց պրոֆեսիոնալ էր, անկեղծ էր, մասնագիտական էր եւ մենք, քննարկելով դատախազության ներկայացրած հաղորդումը, անդրադարձանք բոլոր այն հարցերին, որոնք հուզում էին ենթահանձնաժողովներին։

Պրն Դավթյան, ՀՀ-ում դուք չեք ստեղծել դատախազությունը, բայց դուք ունեք կարեւոր առաքելություն` անցման շրջանում ապահովել դատախազության դերը եւ դերակատարությունը, որպես այն ինստիտուտ, որը կոչված է լինելու երաշխավորել Հայաստանում իրավունքի գերակայությունը եւ ժողովրդավարությունը։ Սա չափազանց կարեւոր է, որովհետեւ առանց դատախազության եւ դատախազության համակարգի հնարավոր չէ ապահովել օրինականությունը, առանց դատախազության բնականոն գործունության եւ համապատասխան գործիքակազմի հնարավոր չէ ապահովել ոչ օրինականությունը, ոչ էլ արդարադատության պատշաճ իրականացումը։ Այո, այստեղ ես պատահաբար չեմ նշում արդարադատության իրականացումը, որովհետեւ բոլորս խոսում ենք դատական իշխանության անկախության մասին, հայելիներս, բայց դատական իշխանության անկախության կարեւորագույն երաշխիքներից մեկը նաեւ այն է, թե ինչպես են այլ մարմիններն իրենց դրսեւորում եւ ինչպես են իրենց գործառույթների միջոցով ապահովում, երաշխավորում դատական իշխանության անկախությունը։ Դատական իշխանության անկախությունը ոչ միայն հենց դատական իշխանության հիմնախնդիրն է, այլեւ գործադիր եւ օրենսդիր մարմնի աշխատանքի արդյունքը պետք է լինի։ Պետք է նշեմ, որ այս դերակատարության հարցում չափազանց մեծ է նաեւ դատախազության դերակատարությունը։ Դատախազությունը պետք է լինի այն կարեւորագույն հենարանը, որը թույլ է տալու, որպեսզի մենք ունենանք որակյալ արդարադատություն, հատկապես, քրեաիրավական գործերով, հատկապես, այն գործերով, որոնք վերաբերում են պետական շահերին։

Հարգելի գործընկերներ, ինձ թվում է բոլորդ համակարծիք կլինեք այն մտքի հետ, որ մենք պատրաստ ենք հանդուրժել մեղավոր անձի անպատիժ լինելը, բայց չենք հանդուրժելու որեւէ դեպք, երբ որեւէ անմեղ անձ ենթարկվում է քրեական պատասխանատվության։ Այս առումով մեր անելիքները շատ են։ Շատ են նաեւ դատախազության անելիքները։ Այս տեսանկյունից չափազանց կարեւոր է այն որակյալ պրոդուկտը, որը մենք կստանանք դատախազությունից։ Դատախազությունից դուրս եկող փաստաթղթերը, որոշումները եւ, նախ եւ առաջ, մեղադրական եզրակացությունները պետք է լինեն այն աստիճան հիմնավորված, այն աստիճան որակյալ, որ մենք կարողանանք ապահովել արդարադատաքննության իրավունքը  ՀՀ-ում։

Դատախազության համակարգը բաղկացած է պրոֆեսիոնալ մասնագետներից, որոնց աշխատանքը շատ դեպքերում չի երեւում։ Դատախազության աշխատակիցներից շատերն առօրյա լուրջ աշխատանք են կատարում, որի միջոցով հնարավոր է պայքարը հանցավորության դեմ։ Ցավոք, գուցե նաեւ մեր մեղավորությունն է, որ այդ աշխատակիցների աշխատանքը բավարար չափով չի լուսաբանվում։ Դատախազության համակարգում, համոզված եմ, առկա են մեծ քանակությամբ պրոֆեսիոնալներ, որոնք իրենց առօրյա գործունեության ընթացքում երաշխավորում են այն կարեւոր հիմնասյուները, որոնց վրա պետք է կերտվի հայոց պետականությունը։ Շատերին ճանաչում եմ, ուրախ եմ եւ հպարտ եմ, որ շատերի հետ նաեւ ընկեր եմ։ Այստեղ շատ էր խոսվում ընկերներից։ Նորմալ է, որ մարդիկ, ովքեր ուսանողական տարիներից իրար հետ շփվել են անընդհատ, նաեւ ընկերություն են անում։ Բայց դա չի նշանակում, որ որեւէ ընկեր կարող է բարձր դասվել օրենքից։ Դա չի նշանակում, որ որեւէ մեկը կարող է երաշխավորել իրեն արտոնություններ կամ անձեռնմխելիություն` զուտ ելնելով նրանից, որ այս կամ այն մարդն իր ընկերն է կամ բարեկամն է։ Եվ, այս կարծիքով` ինձ համար մի փոքր զարմանալի էին այն ձեւակերպումները, որ այստեղ հնչեցին։

Իհարկե, դատախազությունը պետք է միջոցներ ձեռնարկի, որպեսզի համակարգից դուրս մնան բոլոր այն անձինք, ովքեր դատախազական բարձր կոչումը դիտարկում են որպես անձնական շահերով առաջնորդվելու հնարավորություն, անձնական շահն առաջ բրթելու, համոզելու եւ պետական շահերն ավելի ստորադասելու հնարավորություն։ Այստեղ մենք պրն Դավթյանի հետ համատեղ անելիք ունենք, բայց այս անելիքը եւս պետք է ուղղված լինի նրան, որպեսզի մենք երաշխավորենք եւ բարձրացնենք դատախազության աշխատակիցների մասնագիտական մակարդակը եւ հնարավորինս զերծ մնանք այն անձանցից, ովքեր պղտորում են այդ համակարգը։

Պրն Դավթյան, ես ձեզ ճանաչում եմ բավականին երկար, դեռ ուսանող տարիներից եւ ես չեմ վախենում ձեզ եւս ընկեր անվանել։ Ես գիտեմ եւ՛ ձեր մասնագիտական որակները եւ՛ անձնական որակները, ես ծանոթ եմ նաեւ ձեր քաղաքացիական դիրքորոշմանը շատ հարցերում։ Մենք հանձնաժողովի շրջանակներում բարձր գոհունակությամբ անդրադարձանք ձեր կողմից ներկայացված հաղորդմանը, որովհետեւ այն, իրոք, մասնագիտական, պրոֆեսիոնալ բարձր որակով ներկայացված փաստաթուղթ էր։ Այդուհանդերձ, պրն Դավթյան, մենք շարունակելու ենք չափազանց բծախնդիր եւ պահանջկոտ մնալ դատախազության գործունեության նկատմամբ այն պարզ պատճառով, որ ձեր գործունեությունից է կախված հասարակության վերաբերմունքը դատական համակարգի եւ դատախազության նկատմամբ։ Չափազանց պահանջկոտ ենք գտնվելու ձեր նկատմամբ` ելնելով նրանից, որ հասկանում ենք, որ հասարակության սպասելիքները այդ թվում` այս խորհրդարանից չափազանց մեծ են։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, այսօր ԱԺ են այցելել Ավստրիա-Հայաստան խորհրդարանական բարեկամական խմբի ներկայացուցիչները։ Պատվիրակության կազմում ներգրավված են Անյա Հոֆմանը, Մատթիոս Մատյուշեկը, Վերներ Նոբերը, Դագոթ Լապատկան եւ պատվիրակության ղեկավար Գուդրուն Քուգլերը։ Առաջարկում եմ ողջունել։

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Այս ողջույնների ներքո պատվիրակության ներկայացուցիչներին հրավիրենք դահլիճ եւ հայտարարենք մեկ ժամ ընդմիջում։


Ժամը 14:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ՎԱՀԵ ԷՆՖԻԱՋՅԱՆԸ
 
 

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, մենք շարունակում ենք մեր աշխատանքները: Հաջորդ ելույթի համար` Թագուհի Թովմասյան` «Իմ քայլը» խմբակցություն:

Թ.ԹՈՎՄԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, պրն դատախազ, տոնական օրով պայմանավորված տեխնիկական պատճառներով չկարողացա ձեզ իմ ունեցած հարցադրումները հնչեցնել, ելույթի տեսքով փորձեմ դրանք անել` ակնկալելով, որ եզրափակիչ ելույթի ընթացքում դուք կանդրադառնաք:

Խոսքս վերաբերում է Հայաստանի նորագույն պատմության մեջ, ինչպես ՀՀ վարչապետն ասաց` նորագույն պատմության մեջ ամենախոշոր կոռուպցիոն գործի մասին, որում ներգրավված էր ԱԺ նախկին պատգամավոր, բնապահպանության նախկին նախարար Արամ Հարությունյանը: Այդ գործը, որքան մենք մամուլից տեղյակ ենք, հարուցվել էր նախկին դատախազի օրոք, ձեր գործունեության ընթացքում այն կարճվել էր, որը հետո, փաստորեն, նորից վերաբացվեց, եւ քննությունը մեծ թափով շարունակվում է: Բայց, ըստ էության, քննությունը գնաց այն ուղղությամբ կամ այնքան դանդաղ տեմպերով, որ պատգամավորը կարողացավ հասցնել դուրս գալ երկրից եւ հիմա հետախուզման մեջ է: Ես ուզում եմ հասկանալ, թե ի՞նչն էր պատճառը, որ հնարավոր չեղավ ժամանակին նրա կալանքի հարցը կարգավորել:

Երկրորդը. հաց բերող Արթուր Սարգսյանի մահվան հանգամանքների մասին շատ է խոսվել: Ես կարծում եմ, որ նրա մահը բոլորիս խղճին է: Գիտեք, որ 2 անգամ, ըստ էության, նրա կալանքի հարցը բարձրացվեց: Առաջին անգամ դատախազի որոշմամբ հենց, ներողություն, առաջին անգամ ինքը դուրս եկավ, ազատություն շնորհվեց նրան, եւ հետո, երբ երկրորդ անգամ կալանավորվեց, դուք այդ ժամանակ հայտարարեցիք, որ հնարավոր է` նա կատարեր հանցագործություններ, եւ այդ ռիսկը հաշվի առնելով` պետք է մնա կալանքի տակ:

Ճիշտ է, մինչ հիմա մենք այդպես էլ չիմացանք, թե ինչ հանցանքի մասին էր խոսքը, որ նա պատրաստվում էր իրականացնել, եւ դուք, ըստ էության, չեք բացահայտել մինչեւ հիմա, համենայն դեպս, լայն հանրությանը հայտնի չէ, եւ ուզում եմ ձեզ հիշեցնել, որ մահից առաջ` 2017 թվականի փետրվարիր 10-ին, հենց ինքը` Արթուր Սարգսյանը նամակ էր գրել, որտեղ մատնանշել էր, թե ովքեր պետք է պատասխանատվություն կրեն իր առողջական վիճակի համար: Մասնավորապես, նա մատնանշել էր պաշտոնական հանցագործությունների քննության վարչության պետի տեղակալ Հակոբյանի անունն ու դատավոր Մկրտչյանի անունը:

Ես ուզում եմ հետաքրքրվել` այդ նամակի հետքերով արդյո՞ք դուք գնացել եք, որովհետեւ տարեկան զեկույցում ես ոչինչ չտեսա այդ մասին: Արդյո՞ք գնացել եք այդ հետքերով, արդյո՞ք եղել են պատիժներ, եւ արդյո՞ք դուք կիսում եք, որ Հաց բերողի մահը մեր բոլորի խղճին է, այդ թվում` ձեր:

Երրորդը. կուզենայի անդրադառնալ ԴԱՀԿ նախկին ղեկավարի գործին: Ըստ էության, նույն ճակատագրին արժանացավ, ինչ, վերեւում նշեցի, Արամ Հարությունյանի քրեական գործն էր, եւ նա եւս հասցրեց դուրս գալ երկրից, հիմա մեծ պրոբլեմներով պետք է փորձենք հետ բերել եւ պատասխանատվության ենթարկել:

Ես ուզում եմ հասկանալ` ի՞նչ խնդիր կա, որ նախապես չեն արվում այդ պաշտպանիչ կամ կանխարգելող գործընթացները: Ինչո՞ւ. որովհետեւ համեմատություն եմ ուզում անցկացնել. Հայաստանի պաշտպանության նախկին նախարար Սեյրան Օհանյանը, երբ մարտի 1-ի գործով դեռեւս կասկածյալ չէր, այսինքն` վկայի կարգավիճակով հարցաքննվել էր, ամանորի տոներին ընդառաջ ցանկանում էր գնալ Վրաստան, ըստ էության, նրան արգելվեց: Այսինքն` երկրի մի գեներալի նկատմամբ մի վերաբերմունք ցուցաբերվեց, երկրորդ գեներալի վերաբերյալ` արտոնյալ վերաբերմունք: Կուզենայի` այս տարբերությունը դուք բացատրեք, որովհետեւ, ըստ էության, նրան չթողեցին հասնել Վրաստան, իսկ Միհրան Պողոսյանը կարողացավ դուրս գալ երկրից:

Հաջորդ հարցը. ուղիղ մեկ տարի առաջ, նախորդ խորհրդարանին դուք պատրաստվում էիք ներկայացնել այսօրվա վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին, ԱԺ նախագահ Արարատ Միրզոյանին եւ ԱԺ պատգամավոր Սասուն Միքայելյանին կալանավորելու հարցը: Դուք մտել էիք միջնորդությամբ, որպեսզի նրանք կալանավորվեն, բայց հետագայում, ինչպես դուք հայտարարեցիք, նախկին վարչապետի` Կարեն Կարապետյանի միջնորդությամբ, ըստ էության, նրանց կալանքի հարցը դուրս եկավ քաղաքական օրակարգից, եւ ստացվում է, որ ՀՀ գլխավոր դատախազը քաղաքական շարժառիթներով կամ քաղաքական հրահանգներով ուղղորդվող պաշտոնյա է, որովհետեւ, եթե կարող է վարչապետը միջնորդել, ասել` չէ, պետք չի, որ այս մարդիկ կալանավորվեն, չկալանավորվեցին: Եթե միջնորդեր, որ պետք է կալանավորվեին` պետք է կալանավորվեին: Ես ուզում եմ հասկանալ, արդյո՞ք այս սկզբունքը պահպանվելու է նաեւ նոր Հայաստանում, եւ հնարավոր է արդյո՞ք, որ այդ նույն մարդիկ, ում թվարկեցի, էլի ինչ-որ քաղաքական իրավիճակի փոփոխության հետեւանքով ձեր կողմից նորից ներկայացվեն կալանքի, որովհետեւ կյանքը ցույց տվեց, որ կան գործեր, որոնք հարուցվում են, շատ հեշտությամբ կարողանում են կարճվել եւ նոր երեւան եկած հանգամանքներով նորից վերաբացվել եւ քննության առարկա դառնալ:

Մյուս հարցս վերաբերում է մարտի 1-ի զոհերին, որովհետեւ այս ընթացքում մենք մարտի 1-ի գործի մասին շատ ենք լսել, շատ ենք խոսել, շատ ենք տարբեր քննարկումների առարկա դարձրել, բայց ըստ էության, մարտի մեկի գործը հիմա քննվում է բացառապես մի ուղղությամբ` սահմանադրական կարգի տապալում, եւ բազմաթիվ պաշտոնյաներ ներգրավված են այդ գործով: Ինձ համար` որպես նախկին լրագրող, ով տարիներ շարունակ բարձրաձայնել է այդ հարցը, ինձ համար անհասկանալի է, որ 10 զոհերի մասով ինչո՞ւ է անհնար որեւէ նորություն ունենալ, որովհետեւ դուք նախորդ անգամ` ԱԺ-ում ձեր ելույթներից մեկում ասել էիք, որ կան նոր հանգամանքներ, բայց առայժմ նախաքննական գաղտնիությամբ պայմանավորված` չենք կարող այդ մասին որեւէ բարձրաձայնում անել:

Իհարկե, լավ է, որ կան այդ հանգամանքները, բայց արդյո՞ք դուք բավարար եք գնահատում այն քննչական աշխատանքները, որ իրականացվում են հատուկ քննչական ծառայության կողմից մարտի մեկի 10 զոհերի սպանությունների մասով, որովհետեւ, ըստ էության, մենք չունենք որեւէ բացահայտում, եւ այս ընթացքում դուք նոր չեք գլխավոր դատախազ, դուք մի քանի տարի շարունակ եղել եք գլխավոր դատախազ, եւ, ըստ էության, սպանությունները մեր երկրում մնացել են չբացահայտված, էլ չեմ ասում, որ 0038 հրամանը, որն, ըստ էության, դարձավ նոր քաղաքական իրավիճակից հետո քրեական գործին նոր թափ հաղորդելու գլխավոր փաստաթուղթը, ըստ էության, այդ փաստաթուղթն այն ժամանակ, համենայն դեպս, այս ծավալով քննարկման առարկա չէր դարձել:

Եվ ուզում եմ հիշեցնել, որ հանձնաժողովի նիստում, երբ ձեզ հրավիրել էինք, իմ հացին ի պատասխան, երբ ես հարցրի` արդյո՞ք դուք երաշխավորում եք Հայաստանում տեղի ունեցող քրեական գործերի քննության օրինականությունը, դուք պատասխանեցիք` այո: Ես ուզում եմ, որ նաեւ այս բարձր ամբիոնից այդ մասին դուք հնչեցնեք, որպեսզի մենք հասկանանք, եթե առաջիկայում մի շարք աղմկահարույց քրեական գործեր գնալու են ՄԻԵԴ, եւ Եվրոպական դատարանում մենք ունենաք պարտություններ, իմանանք` մենք ումի՞ց պատասխանատվություն պահանջենք:

Եվ վերջապես, վերջին իմ դիտարկումը: Այս տարվա մարտի 25-ին ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ այն ռեկտորը, որն ուսանողների առջեւ դռներ է փակում, նոր Հայաստանում անելիք չունի: Ես ուզում եմ հիշեցնել, որ ճիշտ մեկ տարի առաջ` հեղափոխության օրերին, մամուլը բազմիցս գրել է այդ մասին, դատախազության դռները փակվել էին դատախազների առջեւ: Ուզում եմ հարցադրում հնչեցնել. արդյո՞ք դատախազների առջեւ դռներ փակող դատախազն անելիք ունի նոր Հայաստանում: Շնորհակալություն:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հաջորդ ելույթի իրավունքը պատկանում է ինձ:

Հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, դատախազության գործունեությունը, որպես այդպիսին, միշտ ուշադրության կենտրոնում է եղել, եւ պրն Դավթյան, մի քանի նկատառումներ ունեմ, որոնք ուզում եմ ձեզ ներկայացնել, եւ կարծում եմ` ամփոփիչ ձեր ելույթի ժամանակ առիթ կունենաք նաեւ մանրամասնել: Հաղորդման մեջ ամրագրված է, որ 2018 թվականին նախորդ տարվա համեմատությամբ 56 դեպքով աճել են հանրային մեծ վտանգավորություն ներկայացնող կողոպուտի դեպքերը, 1135-ով` գողության, 549 դեպքով` բնակարանային գողության դեպքերը: Ըստ հաղորդման` 2018 թվականին էական աճ է արձանագրվել նաեւ յուրացման կամ վատնման, ինչպես նաեւ խարդախության դեպքերի մասով: Սրանք բավականին մտահոգիչ թվեր են, եւ մտահոգիչ, ըստ էության, իրադարձություններ են տեղի ունենում Հայաստանում, եւ կուզենամ` ձեր կողմից դուք մի հատ մեկնաբանեք` ի՞նչ ձեւով եք այս իրավիճակը որպես ՀՀ գլխավոր դատախազ տեսնում եւ մեկնաբանում:

Հաջորդը. ըստ ներկայացված հաղորդման` 2018 թվականին հանրապետությունում արձանագրվել է կոռուպցիայի բնույթի հանցագործությունների զգալի աճ, մասնավորապես, 2018 թվականին կաշառք ստանալու, կաշառք տալու եւ կաշառքի միջնորդության դեպքերն աճել են 298-ով` մոտ 183 տոկոսով: 90-ով եւ 60 տոկոսով աճել են պաշտոնեական լիազորությունները չարաշահելու եւ անցնելու դեպքերը, 211-ով, սա` մոտ 406 տոկոսով աճել են պաշտոնեական դիրքի օգտագործման յուրացումների դեպքերը: Այստեղ ընդլայնման մասի՞ն է խոսքը գնում, թե՞ պարզապես բացահայտման տենդենցն է, որպես այդպիսին, ավելի լավ գործում: Կուզենամ, որ այս հանգամանքի մասին էլ խոսեք, եւ գիտեք ինչպե՞ս, որպես սկզբունք`բավականին մեծ թիվ են կազմում փոքր հանցանքները, զանցանքները, ոչ մեծ հանցանքների մասին է խոսքը գնում, այսինքն` հնարավոր չի՞ ոչ թե խափանման միջոցը կալանք վերցնել կամ քրեական պատասխանատվության ենթարկել քաղաքացիներին, այլ պարզապես փորձել վարչական իրավախախտումների, այսինքն` տուգանքների միջոցով, ըստ համաչափության, որպես սկզբունք գործադրել եւ կիրառել, դրանով մի քանի կարեւորագույն հարցեր լուծել` քրեակատարողական հիմնարկների գերծանրաբեռնված վիճակը փոխել, մթնոլորտի հետ կապված իրավիճակը փոխել, եւ գաղտնիք չէ, որ հիմնականում քրեակատարողական հիմնարկներից հետո, ըստ էության, կրկնահանցագործությունների թիվը բավականին մեծանում է:

Այս երեք հիմնական կարեւոր հարցերն են, որ իմ կողմից կարեւորվել էին: Մի շարք հարցեր կան, որ իմ գործընկերների կողմից արդեն իսկ հնչել են, չեմ կրկնվի:

Հաջորդ ելույթի համար` Սուրեն Գրիգորյան` «Իմ քայլը» խմբակցություն:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ցավոք սրտի, մեր այն գործընկերների, ում հնչեցրած մտքերին կանդրադառնամ ելույթիս ընթացքում, այս պահին դահլիճում չեն: Հուսով եմ` գոնե եթերով կծանոթանան եւ, միգուցե, արձագանքեն:

Պրն Դավթյան, հաղորդման մեջ առկա դրական տենդենցների մասին շատ խոսվեց, ձեր թույլտվությամբ ես դրա մասին կրկին չխոսեմ, առավել եւս, որ հանձնաժողովի նիստում արդեն արտահայտվել եմ: Ես ցանկանում եմ անդրադառնալ այդ նախկին իշխանության օրոք նշանակված պաշտոնյա, նոր Հայաստանում նշանակված պաշտոնյա այս դիսկուրսին, եւ արձանագրեմ մի բան, որ, առնվազն, մինչեւ այսօր գործադիր իշխանությունում եւ, մասնավորապես վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կողմից հնչեցրած մտքերից եւ կատարված նշանակումներից կարծում եմ` արդեն իսկ կարելի էր հասկանալ, որ նման գրադացիա եւ նշանակման հարցում` նախկին իշխանությունների կողմից նշանակված, թե նոր իշխանությունների կողմից նշանակվող, հանգամանքը տեղ չունի, եւ ամեն պաշտոնում նշանակվելու ժամանակ հաշվի է առնվում թեկնածուի կենսագրությունը, եւ նման խիստ եւ, իմ կարծիքով` շատ սխալ տարանջատում, որ եթե նախկինում աշխատել է, հիմա չի կարող աշխատել, չի իրականացվում, ինչի մասով ես միանգամայն համաձայն եմ, որ չպետք է նաեւ իրականացվի:

Միեւնույն ժամանակ, չեմ ուզի, որ խոսքս ընկալվի այնպես, որ որեւիցե հարց չի կարող ուղղվել ներկայիս պաշտոնյաների` նախկինում կատարած գործողությունների վերաբերյալ, եւ ես գտնում եմ, որ այո, բոլոր այն փաստացի տվյալներին, որոնց մասին այսօր հնչեցվեց նաեւ պրն Բաբաջանյանի կողմից, այո, պետք է տրվեն հստակ պատասխաններ, եւ կարծում եմ, որ կտրվեն:

Տիկին Զոհրաբյան, մի քիչ խանգարում եք, էլի, կներեք:

Ուրեմն, արատավոր պրակտիկայի մասին ենք մենք շատ ժամանակ խոսում: Տեսեք, այսօր ի՞նչ հարց է հնչում` մենք ասում ենք, որ երբ դատախազը, քննիչն ինչ-որ գործողություն է կատարում, չպետք է ղեկավարվի քաղաքական կոնյունկտուրայով, պետք է ղեկավարվի բացառապես օրենքով: Բայց եկեք պատկերացնենք, որ այն նույն գործով, որով հարց հնչեց, թե ինչո՞ւ վերաքննիչ բողոք չի ներկայացվել, դատախազությունը մտածեր այն տրամաբանությամբ, որպեսզի այդ հարցը չառաջանար եւ, ըստ էության, վերահաստատեր եւ շարունակեր այն պրակտիկան, որ մենք բոլորս գիտենք, որ շատ պետական մարմիններում ասվում էր, որ ամեն դեպքում պետք է ակտը բողոքարկվի, որպեսզի այս անձի, այն անձի մոտ հանկարծ կասկածներ չառաջանան: Իմ համար շատ ուրախալի է, որ գլխավոր դատախազի պատասխանը հնչեց, որ չենք տեսել հիմքեր, դրա համար էլ չենք բողոքարկել:

Այսօր շատ ենք մենք խոսում կալանքների կիրառման մասին, եւ այդ համատարած կիրառումը, ըստ էության, նաեւ ինչո՞վ է եղել պայմանավորված. որ քննիչը կալանքը կիրառելու համար ոչ թե Քրեական դատավարության օրենսգրքի հիմքերն է դիտարկել, այլ ասել է` դե, կալանքի տանեմ, որ հանկարծ դատախազը չասի` էս ի՞նչ հաշիվ էր, էսքան կալանքից հետո բացառություն ես անում: Դատախազությունն էլ իր հերթին մտածում էր` հանկարծ մեկ ուրիշը չասի, դատավորն էլ իր հերթին մտածում էր` հանկարծ մեկ ուրիշը չասի, եւ այդ բոլոր գնահատականներում կորում էր գնահատականը. ի վերջո. կա՞ կալանքի հիմք, թե՞ չկա կալանքի հիմք:

Ես գտնում եմ, որ պրն Դավթյանի հնչեցրած պատասխանը վկայում է այն մասին, որ, ի վերջո, ճիշտ պրակտիկա է որդեգրվել, եթե անգամ նախկինում չի եղել, որ, ուղղակի, պետք է նայել հիմքերին, անկախ նրանից, թե դրան ի՞նչ քաղաքական հայտարարություններ կհաջորդեն:

ճիշտն ասած, ես չէի պլանավորել անդրադառնալ բանկային գաղտնիքին եւ, առհասարակ, ՀՀ Հարկային օրենսգրքի այդ խնդրահարույց դրույթներին, բայց տիկին Թանդիլյանի ելույթից հետո մի փոքր ինֆորմացիա, ամեն դեպքում, անհրաժեշտ եմ համարում տրամադրել, որ մենք սրա շուրջ մտածենք: Ուրեմն, դեռեւս 2010 թվականից փողերի լվացման եւ ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի միջոցառումները գնահատող փորձագետների կոմիտեն ՀՀ օրենսդրության բարեփոխման համար խորհուրդ էր տվել ձերբազատվել օրենսդրական սահմանափակումներից, որոնք իրավապահ մարմիններին թույլ են տալիս ստանալ բացառապես կասկածյալին կամ մեղադրյալին առնչվող բանկային գաղտնիք կազմող տվյալներ: Մինչ օրս այդ առնչությամբ ՀՀ օրենսդրությունը ոչ մի փոփոխություն չի կրել: Տնտեսական համագործակցության եւ զարգացման կազմակերպության «Հակակոռուպցիոն բարեփոխումներ Հայաստանում» Ստամբուլյան հակակոռուպցիոն գործողությունների ծրագրի մոնիթորինգի երրորդ փուլի զեկույցում առաջարկվել է, նշվել է, որ Հայաստանը պետք է ապահովի, որ անհրաժեշտության դեպքում իրավապահ մարմինների համար մատչելի լինեն ֆինանսական տվյալները` կոռուպցիոն հանցագործությունները բացահայտելու եւ քննելու նպատակով, մատչելի դարձնել, մասնավորապես, հանցագործությունների քննության ժամանակ կասկածյալից եւ մեղադրյալից բացի այլ անձանց, այդ թվում օրինակ` ընտանիքի անդամների կամ փոխկապակցված այլ անձանց ֆինանսական տվյալները, երբ առկա են բավարար կասկածներ, որ նշված անձինք մասնակցել, օժանդակել են հանցագործության կատարելուն կամ տեղյակ են եղել կատարված հանցագործությանը կամ երբ հիմքեր կան կասկածելու, որ գումարը տրամադրվել է կասկածյալի կողմից, առանց որեւէ իրավական հիմնավորման:

Այսինքն` ինչպես եւ ապօրինի ձեռք բերված գույքի քննարկումները, որ սկսվում էին, եւ վարչապետը հայտարարեց, որ նման գործընթաց է սկսվում, որը նախագծի վերաբերյալ եւ զեկույցում տեղ էր գտել, եւ պրն Դավթյանն ասել էր, առաջին արձագանքը եղավ` ըհը, կուլակաթափություն են անում, բոլորին կուլակաթափ են անելու, երբ հլը չկար նախագիծ, չկային դրույթներ, որոնց վերաբերյալ, այսինքն` մենակ միտքն ինքնին, որ չի կարող սենց բան լինի, հետո ճիշտ է, շատ տենց հայտարարություններ անող անձինք հասկացան, ի վերջո, որ նման դիսկուրսը հեռանկար չունի, չնայած իրենք էլ էին ծանոթ միջազգային փորձին եւ գիտեն, որ նման գործիքակազմ կարող է կիրառվել:

Հիմա, ես չեմ ուզի, որ նույն տենդենցը կիրառվի, տեղ ունենա բանկային գաղտնիքի դեպքում: Այսինքն` երբ խոսվում է նրա մասին, որ բանկային գաղտնիքի ռեժիմը պետք է թուլացնել, ոչ մեկը չի ասում` նախ` որ դա վերաբերելու է բոլոր հանցագործություններին, եւ միջազգային փորձը մենք ունենք, որ խոսքը գնում է կոռուպցիոն հանցագործությունների մասին, եւ, իհարկե, բոլոր երաշխիքները, այդ թվում նաեւ կասկածյալի սահմանումն  ընդլայնելու եւ այլ երաշխիքներ կիրառելի լինելու մասին հենց դատախազության զեկույցում նշվում է, որ այդ երաշխիքները պետք է լինեն, եւ ես չգիտեմ` միտումնավո՞ր, թե՞, ուղղակի, անզգուշաբար այդ հատվածն այս ամբիոնից հայտարարության մեջ տեղ չի գտնում:

Օրինակ` տիկին Զոհրաբյանը բանի վերաբերյալ էր խոսում, ես մի քիչ վերադառնամ այն թեմային, որ հավատ չեք ներշնչում, իսկ «out of record» խոսակցություններում դուք ասում եք` ասում են` որովհետեւ դատախազը... Այ, էդ է էդ մտածելակերպը, էդ մտածելակերպի վերաբերյալ հարց, ես, ի դեպ, զերծ մնամ ասել` նման հարցեր կա՞ն, թե՞ չէ, ոչ թե որովհետեւ անվստահությամբ եմ վերաբերում, այլ որովհետեւ ինքս չեմ ստուգել, բայց երբ միեւնույն նիստի ժամանակ նման հարց է բարձրաձայնվում, կամ մեկ այլ պատգամավորի կողմից հարց է բարձրաձայնվում` բա ինչո՞ւ էս կոնկրետ քրեական գործով վերաքննիչ բողոք չեք ներկայացրել, այսինքն` միմյանց լրիվ հակասում են, այսինքն` հիմա դատախազը վերջում մտածի, որ վաղն իրեն պատգամավորը, մեկ այլ պաշտոնյա կամ մամուլի ներկայացուցիչն ի՞նչ հարց է տալու, թե՞ նայի հիմքերին: Հիմքեր. ոնց որ դուք եք ասում` նայեք հիմքերին, տեսեք` պրոբացիայի հիմք կա՞, թե՞ չկա, ոչ թե` հետո դատախազն ի՞նչ կասի, եւ, ի վերջո, պատասխանատվություն կրեք ձեր կայացրած որոշումների համար: Կայացրեք որոշումը եւ հետագայում ասեք, որ այս որոշումը կայացրել եմ, որովհետեւ կան իքս, իգրեկ, զեթ հիմքերը:

Նաեւ վերադառնալով բանկային գաղտնիքի թեմային` ես բնավ դեմ չեմ բոլոր քննարկումներին, որոնք կծավալվեն երաշխիքների տրամադրման շուրջ: Ես ուղղակի դեմ եմ, որ միայն գաղափարը բարձրաձայնելուց հետո, եւ տիկին Թանդիլյանը նաեւ նշում է, ասում է` խնդրահարույց են կարգավորումները, չգիտեմ ի՞նչ կարգավորումների մասին է խոսքը, որովհետեւ մենք չունենք օրակարգ, որ այս գաղափարն այսինչ կարգավորումով ենք ուզում իրացնել: Թե ո՞նց է այդ ժամանակ արձանագրվում, որ խնդրահարույց է, այնուամենայնիվ, չգիտեմ, բայց ես, ուղղակի, հորդորում եմ, որ զուտ գաղափարը չասենք, որ այ, սա չարիք է, հեսա բոլոր ներդրումները կկանգնեն: Եկեք քննարկենք, բոլոր երաշխիքները սահմանենք, առավել եւս, որ այդ կառուցակարգերը մեր «know-how» չեն, բազմաթիվ երկրներում այդ կառուցակարգերը կան, եւ նաեւ, օրինակ` մեկ այլ հայտարարություն` ՊԵԿ-ի կողմից կալանքը կիրառելու դատարանի հիմքերը` առանց բանի, ստուգման փուլերում: Այդ պրակտիկան նույնպես կա, առնվազն` Լիտվայի, Լատվիայի եւ Էստոնիայի օրինակով, այդ լիազորությունը կա, այսինքն` ես չեմ կարողանում հասկանալ` այդ ոլորտում մասնագիտական կարծիքներ հնչեցնող մարդիկ չգիտե՞ն այս փորձի մասին, թե՞ գիտեն եւ, այնուամենայնիվ, հայտարարում են: Եթե չգիտեն` ոչինչ, բոլորս էլ ինչ-որ բան ինչ-որ պահի չգիտենք: Գոնե ես հույս ունեմ, որ այս իմ հնչեցրած հայտարարություններից հետո մենք կվերանանք զուտ քաղաքական եւ զգացմունքային հայտարարություններից եւ կվերադառնանք կառուցողական դաշտ, որտեղ ես վստահ եմ, որ միշտ էլ` դատախազությունն էլ, բոլոր պատկան մարմիններն էլ միշտ ուրախ կլինեն լսել բոլոր մեր գործընկերների կարծիքները` անկախ որեւէ քաղաքական կողմնորոշումից: Շնորհակալություն:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Մտքերի փոխանակությունն ավարտվեց, այժմ անցնում ենք խմբակցության անունից ելույթներին: «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության անունից ելույթ կունենա խմբակցության քարտուղար Գեւորգ Գորգիսյանը: Պրն Գորգիսյան, համեցեք:

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Կներեք, ստիպված պետք է թեմայից մի փոքր շեղվեմ: «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավորներից ելույթ ունեցան եւ մեզ մեղադրեցին մի քանի մեղքերի մեջ, ինչին, ուղղակի, չեմ կարող չանդրադառնալ: Մասնավորապես ասվեց, որ մենք դեմ ենք պետական աշխատողների աշխատակազմի բարձրացմանը, մենք կողմ ենք սուպերվարչապետական համակարգին եւ նման այլ բաներ:

Սիրելիներս, մենք կողմ չենք սուպերվարչապետական համակարգին, ուղղակի երբ խոսում ենք քաղաքապետի կատարած թերացումների մասին, եւ խոսում ենք մոտ մեկ տարի առաջ տեղի ունեցած Երեւանի ավագանու ընտրություններից, չենք կարող չհիշատակել, որ դրանք ուղղակի քաղաքապետի ընտրություններ չէին: Ուղղակի մեջբերեմ պրն Փաշինյանի խոսքերը` հենց քարոզարշավի ընթացքում. «Երեւանի քաղաքապետի այս ընտրությունները սեւի եւ սպիտակի ընտրություններ են: Երեւանի քաղաքապետի ընտրությունները հեղափոխության ընտրություններ են: Մեզ այս ընտրություններում անհրաժեշտ է հակահեղափոխության անվերապահ կապիտուլյացիա»: Հետեւաբար, սիրելի գործընկերներ, այո, քաղաքապետի ընտրությունները չեն եղել դասական ընտրություններ: Դրանք եղել են հեղափոխությանը վստահության քվե տալու ընտրություններ, եւ եթե մենք ասում ենք, որ պրն վարչապետն է պատասխանատու Հայկ Մարությանի թերացումների համար, դա ասում ենք` ելնելով նրանից, որ Հայկ Մարությանի քարոզարշավը գլխավորել է այդ պահի դրությամբ ՀՀ գործող վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, եւ Նիկոլ Փաշինյանին է, փաստորեն, տրվել վստահության քվե, այլ ոչ թե քաղաքացիներն ընտրել են քաղաքապետ Հայկ Մարությանին, եւ Հայկ Մարությանն օր օրի շարունակում է դրժել իր տված խոստումները: Դրանց կանդրադառնամ քիչ հետո:

Հիմա` աշխատավարձերի բարձրացման մասին: Հարգելիներս, պետական պաշտոնյաները պետք է ստանան բարձր աշխատավարձ, այո, եւ պետք են մեզ բարձր որակի կադրեր այդ ոլորտում: Բայց չի կարող քաղաքապետի աշխատավարձը լինել ավելի բարձր, քան ԱԺ նախագահի աշխատավարձն է, չի կարող լինել հավասար վարչապետի աշխատավարձին, չեն կարող թաղապետերը ստանալ ԱԺ նախագահին հավասար աշխատավարձ: Են այո, չեն ստանալու, որովհետեւ մեր 3 հոգանոց ֆրակցիան կարողացավ այս հարցը բարձրացնել եւ հասնել նրան, որ դուրս գա քաղաքապետարանի այս խայտառակ նախագիծը:

Իհարկե, մենք արեցինք: Կներեք, նախագիծը մենք չէինք բերել, նախագիծը դուք էիք բերել, եւ եթե մեր ֆրակցիան չլիներ այդքան ակտիվ եւ չբարձրաձայներ այս թյուրիմացությունը, մենք, միգուցե, մի քանի օր առաջ արդեն ընդունված կունենայինք այս նախագիծը:

Տրված խոստումների մասին: Կարծեմ` կհիշեք, ձեր քարոզարշավի տեսահոլովակը, երբ գազելից դուրս էր գալիս քաղաքապետի ձեր թեկնածուն, եւ ասում, որ այսպիսի գազելներ չեն լինելու: Դրանք դեռ կան: Նկարվել էր աղբանոցների մոտ, ասում էր` չեն լինելու այսպիսի բաներ: Դրանք դեռ կան, եւ ոնց որ ամռանն ավելի վատ է լինելու: Ասում էր` վերելակները պետք է փոխենք: Այսօր հայտարարել է, որ քաղաքացիների փողերով պետք է փոխենք: Քաղաքապետն այսօր նման հարցազրույց է տվել:

Սիրելի գործընկերներ, եկեք չխաբենք միմյանց եւ չխաբենք ՀՀ քաղաքացիներին, եւ չփորձենք մանիպուլյացիաներ չկատարված խոստումները` դրանք արդարացնելով տարբեր պատճառաբանություններով, որոնք, ուղղակի, անհեթեթ են ժամանակ առ ժամանակ: Եկեք մնանք կառուցողական դաշտում, որովհետեւ ձեզ, հարգելի գործընկերներ, քվե են տվել դրա համար, որպեսզի ծառայեք ՀՀ քաղաքացիներին, այլ ոչ թե խաբեք նրանց եւ արդարացնեք ձեր գործընկերների սուտ եւ չկատարված խոստումները:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-ԲՀԿ-ի անունից ելույթ կունենա պրն Մելքումյանը: Միքայել Մելքումյան:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, բնականաբար, գլխավոր դատախազի հաղորդումը պետք է վերաբերեր իր ոլորտին, եւ դա բնական է, որ օրենքով սահմանված ինչ լիազորություններ, որ դուք ունեք, այդ շրջանակներում էլ դուք պետք է ներկայացնեիք ձեր հաղորդումը: Բայց երբ ես իմ հարցը ձեզ տվեցի, պրն Դավթյան, կամ հարցերի շարքը, որ մեկ տարի առաջ տվել եմ, նորից հավատարիմ եմ մնում իմ հարցադրման բովանդակությանը, որ դատախազությունը` պետք է լինի համակարգաստեղծ կառույց, եւ ոչ միայն դատախազությունը: Կան միջգերատեսչական մարմիններ, որոնց գործառույթները միջգերատեսչական են, այդ թվում` արդարադատության նախարարությունը, որոնք պետք է կարողանան ձեւավորել այն ամբողջ կառույցը, համակարգը,  որը սպասարկի ոչ թե հետեւանքը, որ դուք գնաք, ասենք, տեսեք ձեզ տրված հարցերի մեծ մասն ի՞նչ է, ասում է` այսպիսի բաներ են եղել, պատիժ են կրում, հանցագործություն է եղել, դուք գնում եք դրա հետեւից:

Դրա հետ միասին, դուք պետք է կարողանաք ձեւավորել պահանջարկ, կառույց, որ կանխարգելվի դա: Եթե դուք համաձայն չեք, դրա մասին ասեք: Փաստորեն, ես հասկացա, որ դուք համաձայն չեք դրան: Ի՞նչ եմ ուզում ես ասել, ո՞րն է մեր նպատակը, ընդհանրապես: Ինքնանպատակ է, որ ունենանք դատախազություն, արդարադատության նախարարություն, չգիտեմ, կալանավայրերի վարչություն: Ոչ, ինքնանպատակ չի: Նպատակն այն է, որ մեր հասարակության, մեր քաղաքացիների կյանքը լավանա, սոցիալական վիճակը լավանա, մարդիկ աշխատեն, աշխատավարձով ապրեն, բիզնեսմենները զբաղվեն իրենց ձեռնարկատիրական գործունեությամբ, եւ ինչքան քիչ լինեն հանցագործությունները եւ ինչքան բացասական հետեւանքները քիչ լինեն, այնքան լավ, թե՞ թողնենք, գնանք հետեւանքի հետեւից, տեսնենք, թե այդ հետեւանքի սպասարկումն ինչքանո՞վ ենք լավ անում, ճիշտ անում, օբյեկտիվ անում:

Հիմա, իմ հարցը շատ կոնկրետ է. դուք հարց տվե՞լ եք, ես արդեն որպես Կառավարության նիստի մասնակցող պետական պաշտոնյա եմ ասում, դուք հարց տվե՞լ եք ձեզ, թե մեկ տարի անցնելուց հետո, երբ մենք արձանագրում ենք, որ համակարգային կոռուպցիա չկա, չնայած պետք է գնահատական տալ` այն երեւույթները, որ հիմա կատարվում են, ասենք, ձերբակալում են տարբեր պաշտոնյաների եւ այլն, մենք չենք կարողացել... Ես կուզենայի, որ այդ գնահատականը տայիք, սրանք որակակա՞ն ազդեցություն են ունենում, ասենք, կյանքի լավացման, ներդրումային, թե՞ առանձին էպիզոդներ են, առանձին դրվագներ են, որոնք լինում են, էական ազդեցություն չունեն:

Հիմա, ես այլ կերպ կարող եմ հարցս ձեւակերպել. այդ համակարգային կոռուպցիան, որ չկա, դրանից ի՞նչ էր կախված, որ հիմա պետք է լավանա ինչ-որ բան: Ես խնդրում եմ դրա պատասխանն ասեք` ինչ-որ մի բան պետք է...

Պրն Էնֆիաջյան, ես խնդրում եմ մի հատ ասեք, որ այս ժողովը վերջանա, որպեսզի մենք լսենք, սենց չի լինի:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-«Իմ քայլը» խմբակցության հարգելի գործընկերներ, ես առաջարկում եմ, եթե խորհրդակցելու հարցեր ունեք, կողքի սրահում խորհրդակցեք, մտեք դահլիճ:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հիմա, ես շարունակեմ, այսինքն` հասկանանք, դրանից, որ հիմա համակարգային կոռուպցիա չկա, ի՞նչ պետք է լիներ, որ եղել է կամ չի եղել: Կարո՞ղ ենք չափելի պատասխան տալ, թե՞ չէ, կամ արհեստական մենաշնորհներ չկան: Լա՞վ է: Իհարկե, լավ է, բայց որտե՞ղ պետք է, սրա մասին ասել եմ, բերեին, իրենց ապրանքն իրացնեին:

Հիմա, ես արդեն առաջ եմ գնում, որ արդեն մեկ տարի անցավ, բայց ես մեկ տարի առաջ գիտեի, որ այդ հարցը չի էլ լուծվելու օրենքների եւ վարչարարության այս շրջանակներում: Պետական կառավարման համակարգի պաշտոնյաները, որոնք կոչված են սպասարկել ներդրումային նախագծերը, ունե՞ն պատասխանատվության ինստիտուտ, որ էդ պրոյեկտը գալիս է իրենց մոտ, ինչ-ինչ հարցեր չեն լուծվում, մի քանիսն ասեմ` հողի նշանակության փոփոխություն, շինթույլտվություն, պրոյեկտի հաստատում, լիցենզավորում եւ այլն, թե՞ չունեն ոչ մի պատասխանատվություն: Ասենք, կարող է ամեն մի պաշտոնյա...

Հիմա մենք շահագրգռվա՞ծ ենք, որ երբ դա իրենք չեն իրականացնում, պատասխանատվության ինստիտուտ առաջանա, թե՞ տենց բան գոյություն չունի: Գրված են, ասենք, անձնագրով իր պարտականությունները, մարդը չի կատարել եւ դրանից որեւէ բան չի բխում: Սա բիզնես չի է, որ դու քո ռիսկերով գնաս, ասես` ես վատ բիզնես արեցի, ռիսկերը չհաշվարկեցի, հիմա մինուս եմ գնում, արդեն պարտքեր կուտակեցի: Հիմա, պետական կառավարման պաշտոնյայի պատասխանատվությունը, որ չի արել այն գործառույթները, որ ինքը պետք է աներ, որի արդյունքում այդ բիզնեսները չեն ձեւավորվել,  աշխատատեղեր չեն առաջացել, համապատասխան հարկեր չեն գնացել պետական բյուջե, ընդհանրապես, դատաիրավական համակարգը որեւէ ֆունկցիա, գործառույթ ունի՞, թե՞ չունի: Սա` մեկ:

Երկրորդը. դատավորների մասին: Ես հարց ուղղեցի ձեզ: Հիմա, եթե մենք նախկինում գնահատական ենք տվել, որ դատարանները չեն սպասարկել ո՛չ քաղաքացիների շահը, ո՛չ բիզնես շահը, իհարկե, ամբողջապես չեմ ասում, դատերը տեւել են տարիներ եւ այլն, բիզնես շահի համար եմ ասում, մի դատական համակարգ, որ պետք է տարիներով քննի բիզնես գործը, այդտեղ բիզնես կզարգանա՞: Հիմա, ես ասում եմ, որպես գլխավոր դատախազ` դուք ունե՞ք, մտքեր, գնահատական, տեսնենք արագ այդ նույն դատավորների ցանկը, որ կա, որոնք աշխատում են, կարող է` 90%-ն աշխատում է, ես չգիտեմ, բան փոխվե՞ց, թե՞ չէ, թե՞ իրենք սպասողական վիճակում են, էն որ ասում են` Բաղրամյան 26-ից պետք է հրահանգը գա, որ մարդու ճակատագիրը… Հո իրե՞նք չէին որոշելու այն ժամանակ 5 տարի տան, 6, թե՞ 7: Պետք է ասեին` այդ մարդուն 5 տարի է հասնում, 6, թե՞ 7: Հիմա, իրենք ինքնուրույն որոշո՞ւմ են, թե՞ չէ, որովհետեւ դրանից շատ բան է կախված, նաեւ` վճիռները, որոնք սպասարկում են ձեռնարկատիրական գործունեությունը, արդարություն են սերմանում: Եթե մենք այս հարցում արմատական լուծում չունենանք, այն սպասումները, որ հետհեղափոխական շրջանում առաջացել են, կփոշիանան եւ վերջ: Մարդիկ բացասական սպասումների ֆոն է առաջանում:

Իհարկե, ես համոզված հիմա կարող եմ ասել, որ այդ ակնկալիքները, որ հեղափոխությունից հետո կան, հլը չեն բյուրեղացել դրանց չարված գործերի էն աստիճանով, որ այդ բացասական սպասումներն այնքան բյուրեղանան, որ էդ հակահեղափոխության ալիքը կարողանա այս պահին... Հլը չկա տենց բան, բայց եթե մենք տարբեր ոլորտներում եւ, ես ասացի, որ Նիկոլ Փաշինյանը` վարչապետը, նաեւ Ստրասբուրգում իր ելույթում ասաց, որ դատական համակարգի համար չենք կարող ասել, որ այդ վիճակն է: Հիմա, դատախազությունն այդտեղ ֆունկցիա ունի՞, թե՞ չունի, թե՞ օրենսդրական... Դուք հանդե՞ս եք գալու օրենսդրական նախաձեռնությունների ինչ-որ առաջարկով, որ բերեք, մենք լուծենք: Դրա համար ասում եմ` դուք Կառավարության նիստերին մասնակցում եք:

Չեմ ուզում երկարացնել, ուղղակի, էս հարցադրումները մեզ շատ են հետաքրքրում, ես համոզված եմ, եթե դուք ասում եք, թե ԽՍՀՄ ժամանակների դատախազության խնդիրն է, եթե Հայաստան գա այդ ձեւով 2-3 միլիարդ ներդրում, ես համաձայն եմ, թե որ երկրի դատախազությունը կոչվի, մենակ թե այդ բոլորը գան, Հայաստանում լինեն, իսկ եթե մենք օտարվելու ենք, գնալու ենք մենակ հետեւանքի հետեւից, չենք ունենալու մտածողության լայն սպեկտոր, որպեսզի կարողանանք, ընդհանուր առմամբ, առաջ տանել, այն գործերը, որ պետական մտածողություն են պահանջում, էդ դեպքում մենք պրոբլեմ կունենանք: Սա է ամբողջ խնդիրը: Առաջարկում եմ Կառավարության նիստերում, չգիտեմ, այլ հարցեր կան թե ինչ հարցեր կան, հանդես գաք էս իմ ասած հարցադրումներով եւ ասեք, տեսնեք, թե պետական կառավարման համակարգի որ չինովնիկները, որ պաշտոնյաներն են պատասխանատու այս հարցերի համար, դիմեք էկոնոմիկայի նախարարին: Մի հատ, ես հիշում եմ` սենց բան է եղել, որ այն ոլորտում, որտեղ, հակապետական չասեմ, բայց ցածր որակի պետական կառավարման ծառայություններ են մատուցվել` զանգվածային է եղել, դա մեկ-երկու դեպք չի, որ, ասեն,ք էս դեպքում, էն ժամանակ դատախազը կամ այլ պաշտոնյաներ գրում էին, որ առաջարկում են այս ոլորտում քայլեր ձեռնարկել սենց: Պե՞տք է օրենք ընդունել, մեր օրենքները մերժում են, թող բերեն, առաջարկեք` թող բերեն: Էդ ներդրում պաշտպանող կառույցն ո՞վ է, դուք ասեք, ասեք` էկոնոմիկայի նախարարությունը ներդրողներին գերազանց պաշտպանում է կամ չի պաշտպանում, կամ ինքը թող գա ասի: Ոչ մեկը չի ասում դրա մասին: Բա ո՞նց անենք, որտեղի՞ց իմանանք:

Որեւէ մեկը չի ասում, որ Հայաստան եկող ներդրումների մեծ ծրագրեր կան, ր այդ պետական կառավարման կառույցները պաշտպանում են կամ չեն պաշտպանում: Այսինքն` ի՞նչ է լինում: Հիմա, մի տարի հետո գաք, այդ նույն հարցը տալու եմ, կտեսնեք, որ եթե սենց գնանք, Հայաստանում ներդրում չի լինելու:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-«Իմ քայլը» խմբակցության անունից ելույթ կունենա Վլադիմիր Վարդանյանը:

Վ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հարգարժան նախագահություն, ես երբեք չէի մտածի, որ գլխավոր դատախազի հաղորդումը կարող է նման բավականին աշխույժ քննարկում առաջացնել ԱԺ-ում: Երեւի թե, կարիք կա հակիրճ անդրադառնալ, ընդհանրապես, սահմանադրական կանոնակարգումներին, բոլոր մարմինների դերակատարությանը, այնուհետեւ անցնել նաեւ այն հիմնական թեմային, որը մենք քննարկում ենք: Մենք այստեղ փորձում ենք խոսել իրավական պետության կառուցման մասին, փորձում ենք խոսել ժողովրդավարական կառավարման ձեւ ունենալու մասին, մարդու իրավունքների պաշտպանության մասին, բայց մենք մի պահ մոռանում ենք կարեւորագույն չափանիշներից մեկը, որ սահմանադրական կանոնակարգումները պահանջում են յուրաքանչյուր մարմնից անել այն, ինչ օրենքով նրանց համար նախատեսված է:

Ի՞նչ քննարկում ենք ծավալել այսօր: Պետական հանրային կառավարման համակարգը բաժանվում է 2 հատվածի` պետական կառավարում եւ տեղական ինքնակառավարում: Ամբողջ եվրոպական ժողովրդավարական զարգացումների պատմությունը բերել է նրան, որ այո, տեղական ինքնակառավարումը պետք է հանդիսանա հանրային իշխանության մաս, բայց պետք է դուրս մնա պետական կառավարման համակարգից: Դրա համար էլ մենք անվանում ենք տեղական ինքնակառավարում, դրա համար էլ օժտել ենք տեղական ինքնակառավարման մարմիններին համապատասխան լծակներով, համապատասխան ռեսուրսներով, ինքնուրույն բյուջեով, որպեսզի վերջիններս կարողանան իրականացնել համապատասխան գործողություններ` ելնելով համայնքի բնակիչների կարիքներից:

ԱԺ-ը վերադաս չէ Երեւան քաղաքի ավագանու նկատմամբ, ԱԺ ամբիոնը, բոլորդ բարձր ամբիոնն եք օգտագործում այս ելույթների ժամանակ, բայց մի մոռացեք, որ այս ամբիոնի բարձր լինելու մակարդակը պայմանավորված է նաեւ այն ելույթների մակարդակով, որոնք այստեղ հնչում են: Շատ դեպքերում իմ մոտ տպավորություն է ստեղծվում, որ այս ամբիոնն անմիջապես կընկնի գետնին, որովհետեւ մենք պետք է հստակ հասկանանք, որ պետական կառավարումը եւ տեղական ինքնակառավարումը, այո, հանրային իշխանության տարվեր թեւեր են, եւ այդ հանրային իշխանությունն իրականացնելու առումով մենք որդեգրել ենք այս քաղաքականությունը:

Հիմա` Երեւան քաղաքի քաղաքապետի եւ ավագանու հետ կապված, խնդիրների հետ կապված: Երեւան քաղաքի ավագանին քննարկել է այս հարցը, նախագիծը հետ է կանչվել: Իհարկե, կարող ենք օգտագործել ցանկացած, ես էլ կարող եմ հայտարարել, որ գիտեք, նախագիծը հետ կանչվեց, որովհետեւ ես այդպես ուզեցի, ես այդպես ցանկացա: Ժողովուրդ ջան, ի վերջո, երեւի թե թավշյա հեղափոխության մասին խոսելիս շատերի մոտ տպավորություն է ստեղծվել, որ մենք վերադառնում ենք 1917 թվական եւ պայքարում ենք բոլոր հարուստների դեմ: Ո՛չ: Կուլակաթափություն, եկան, վերցրեցին... Ո՛չ: Հստակ ասվել է, որ մենք կառուցելու ենք արժանի երկիր` արժանի քաղաքացիների համար: Այո, հնարավորինս բարձր աշխատավարձով: Ո՞ւմ է պետք ապահովել հարկային մուտքերի ավելացումը, եթե դրա արդյունքում քաղաքացին չպետք է ավելի լավ ապրի, դպրոցի ուսուցչին ավելի բարձր աշխատավարձ չենք տալու, եւ եկեք անկեղծ լինենք, այո, պետական կառավարման համակարգում աշխատավարձները նախկինում էլ, ներկայում էլ բավականին ցածր են: Առաջ ո՞նց էր այդ հարցը լուծվում: Ինձ թվում է, ափսոս է այս ամբիոնը, ես այդ լուծումը եւ կոռուպցիոն ռիսկերն այստեղից չեմ ներկայացնի:

Հիմա, փորձ է կատարվել այդ գաղտնի պարգեւատրումների, լրավճարների, հավելավճարների փոխարեն որդեգրել ավելի թափանցիկ համակարգ: Իհարկե, կարող է` այդ համակարգն ունի որոշակի խնդիրներ, համակարգն ունի որոշակի թերացումներ, գուցե,, ժամանակավրեպ էր, գուցե չպետք է այս պահին ներկայացվեր, մենք այդ ամենը հասկանում ենք, բայց սրա հետ զուգահեռ` մենք չպետք է մոռանանք, որ հեղափոխության գաղափարը, հեղափոխության ամենակարեւորագույն նվաճումներից մեկը պետք է լինի այն, որ ՀՀ քաղաքացին սկսի լավ ապրել, եւ այդ թվում` աշխատավարձի բարձրացման միջոցով, եթե նման հնարավորություն կա, հակառակ դեպքում, չգիտեմ, ռազմական կոմունիզմ կառուցելու որեւէ ցանկություն չկա, կամ, համենայն դեպս, ես դրա մեջ չեմ, եւ «Իմ քայլը» խմբակցությունը դրա մեջ չի:

Ինչ վերաբերում է ներդրումներին, իհարկե, չափազանց կարեւոր է ապահովել ներդրումային կլիմա: Դրանից լուրջ խնդիր մենք չունենք: Բայց հարգելիներս, արդյոք այդ ներդրումային կլիման մենք կկարողանանք ապահովել, եթե թույլ տանք, որ Հայաստան մուտք գործեն փողերի լվացման սխեմայով ներգրավված ռեսուրսներ, եւ մենք դառնանք Ադրբեջանի օրինակ մի երկիր: Պրն Մելքումյանը մեզ հետ միասին մասնակցել է ԵԽԽՎ նիստերին: Ադրբեջանական laundromat-ն ամեն պատգամավորի շուրթերին է, որովհետեւ laundromat-ը հասել է այն ծավալներին, որ նույնիսկ եվրոպացիները չէին կարող հասկանալ կամ պատկերացնել:

Ոչ, Հայաստանը փողերի լվացման տեղ չպետք է լինի, եւ սա պատասխան է որոշակի առումով եւ՛ բանկային գաղտնիքի սահմանափակմանը` ելնելով մեր միջազգային կարգավորումներից, եւ՛ պատասխանը նրան, որ ներդրումային կլիմայի ապահովման հարցում մենք չափազանց զգուշավոր պետք է լինենք, այո, ապահովենք ամեն անհրաժեշտը ներդրողի համար, բայց նաեւ չներկայացնենք Հայաստանը որպես մի լավ նավահանգիստ կեղտոտ փողերը լվանալու համար, եւ այստեղ ես կվերադառնամ, այդուհանդերձ, դատախազության հաղորդմանը, Գլխավոր դատախազի կողմից ներկայացված փաստարկներին եւ կանդրադառնամ, ընդհանրապես, դատական իշխանության, դատախազության եւ իրավապահ մարմինների գործունեությանը:

Հարգելիներս, մենք պարտավոր ենք ձեզ հետ միասին, բոլորս` բոլոր խորհրդարանական ուժերը հզորացնել դատական իշխանության անկախությունը: Մենք պետք է վերադարձնենք վստահություն, իրավապահ մարմինների նկատմամբ, մենք պետք է ստեղծենք համապատասխան մոտիվացիա այն աշխատակիցների համար, որոնք առավոտվանից մինչեւ գիշեր կամ մյուս առավոտ` ամեն օր, առանց շաբաթ, կիրակի, հանգստյան օրեր ունենալու աշխատում են: Աշխատում են, որպեսզի հանցավորությունը նվազի, աշխատում են, որպեսզի հանցագործները բացահայտվեն: Ցավոք, մենք չենք ձեւավորում դեռեւս մեր զանգվածային մշակույթի մեջ այն, որ իրավապահ մարմինների համակարգում աշխատողներն այն անձինք են, ովքեր իրենց ամենօրյա աշխատանքի միջոցով երաշխավորում են մեր իրավունքների պաշտպանությունը: Մենք պետք է մոտիվացնենք այն աշխատողներին, ովքեր պետական ծառայությունը դիտարկում են որպես պատասխանատվություն եւ մեծ պատիվ: Մենք պետք է բարձրացնենք պրոֆեսիոնալիզմը, մենք պետք է կարողանանք, իրոք, ունենալ այնպիսի դատախազություն, որը որեւէ հանգամանքում չի զիջում իր եվրոպական գործընկերներից որեւէ մեկին: Դեռ ավելի ասեմ, որպեսզի մենք դառնանք առաջատար, որպեսզի կարողանանք ներդրումներ ունենալ, որպեսզի կարողանանք բարձր աշխատավարձեր ունենալ, որպեսզի կարողանանք խուսափել կոռուպցիոն ռիսկերից, մենք պետք է անենք հնարավորինս, որպեսզի մենք, պարզապես, եվրոպական չափանիշներին համահունչ դատախազություն չունենանք, մենք պետք է ունենանք լավագույն դատախազությունը, մենք պետք է ունենանք օրինակելի դատախազություն, եւ մենք այսօր այստեղ պետք է աշխատենք այդ ուղղությամբ: Ես իմ ելույթում նշեցի, որ, պրն Դավթյան, մենք չափազանց աչալուրջ ենք լինելու եւ պահանջկոտ` ձեր նկատմամբ, որովհետեւ հասարակության սպասելիքները մեր նկատմամբ են, մեզանից էլ են շատ բան սպասում, եւ սա չափազանց կարեւոր է:

Իհարկե, կարեւոր է նաեւ իրավապահ մարմիններում վարձատրության հիմնահարցը, այս հարցին չենք ուզում անդրադառնալ: Այո, պետական մարմնում աշխատողը նաեւ պետք է կարողանա օրինակելի ստանալ արժանագույն աշխատավարձ, որպեսզի կարողանա զերծ մնալ որեւէ տեսակի կոռուպցիոն ռիսկերի մեջ ներգրավվելու վտանգից: Սա առաջնայինը չէ: Առաջնայինը մոտիվացիան է, առաջնայինը պրոֆեսիոնալիզմն է, առաջնայինը մեր վերաբերմունքն է պետական մարմինների նկատմամբ:

Հարգելիներս, մենք խորհրդարանական երկիր ենք այլեւս: Այո, խորհրդարանն ունի առաջնային մանդատ, որն անմիջականորեն ստացել է ժողովրդից, այո, մենք ունենք գերհզոր լիազորություններ, բայց այդուհանդերձ, այս ամենը լումայի արժեք չունի, եթե մենք չորդեգրենք այլ պետական մարմինների նկատմամբ հարգանքի քաղաքականությունը` լինի դա Կառավարության, լինի դա դատական իշխանություն, լինեն դրանք իրավապահ մարմիններ կան տեղական ինքնակառավարման մարմիններ, եւ վերջիններս եւս փոխադարձության սկզբունքով պետք է խուսափեն ԱԺ-ի լիազորությունների մեջ մխրճվելուց: Ցավում եմ, բայց այսօր շատ ելույթներ հնչեցին, որոնցում, կարծես թե, բարձրացնելով մարդու իրավունքների պաշտպանության հիմնահարց, մենք իրականում խախտում ենք մարդու իրավունքները, մենք խախտում ենք Սահմանադրությամբ մեզ վերապահված լիազորությունները, մենք եւս մեկ անգամ պետք է հստակ հասկանանք այն դերակատարությունն ու այն պատասխանատվությունը, որը մեզ վստահել է ՀՀ քաղաքացին: Շնորհակալություն:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Խմբակցության անունից ելույթներն ավարտվեցին: Եզրափակիչ ելույթի համար` ՀՀ գլխավոր դատախազ Արթուր Դավթյան: Պրն Դավթյան, համեցեք:

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն եմ հայտնում կառուցողական եւ մտահոգիչ բոլոր բարձրացված խնդիրների համար: Ինձ համար նորություն չի, որ գլխավոր դատախազի հաղորդումն ԱԺ-ում ամենաշատ քննարկվողներից եւ հետաքրքրություն ներկայացնողներից էր: Ինքս դա պատկերացրել եմ, երբ դեռեւս առաջին անգամ եկել էի, որ գլխավոր դատախազ դառնայի այս դահլիճում: Հիմա, քանի որ ժամանակը շատ քիչ է, ես փորձեմ անդրադառնալ անհատապես բարձրացված խնդիրներին:

Նախ` առաջինը` համակարգման լիազորության առումով: Տիկին Բաղդասարյան, ես հանձնաժողովում էլ եմ առիթ ունեցել  ներկայացնել, որ այո, մենք այս առումով ունենք իրավական կարգավորումների խնդիր, եւ նաեւ ասել եմ, որ մենք նախաձեռնել ենք, ներկայումս դիմել ենք Կառավարությանը, որպեսզի համապատասխան ընթացակարգերով մեր երկրում իրականացվի, ձեւավորվի, մշակվի հանցավորության դեմ պայքարի ռազմավարություն: Մենք երբեք չենք ունեցել փաստաթղթին հանձնված այսպիսի ռազմավարություն, եւ մեր պատկերացմամբ` այդ ռազմավարությունը շատ կարեւոր է, որպեսզի խնդիրները չլինեն այսօր էական, որպեսզի մենք պատկերացնենք հանցավորության դեմ պայքարում մեր երկրի խնդիրները` սկսած քաղաքացու դաստիրակությունից, այսինքն` դպրոցից կամ ավելի վաղ, մինչեւ պատժի կատարման վերջին փուլը: Այո, այս ռազմավարական ծրագրի մշակման գործընթացում, բնականաբար, անհրաժեշտություն է լինելու նաեւ ունենալ կոնկրետ պատասխանատու, ով այդ աշխատանքների համակարգման համար պատասխանատվություն կկրի: Ասել եմ նաեւ մեր պատրաստակամությունը` ստանձնել այդպիսի պատասխանատվություն:

Տիկին Զոհրաբյանի բարձրացրած խնդիրների հետ կապված. տիկին Զոհրաբյան, նախ` ասեմ, որ ձեր բարձրացրած պրոբլեմների մեծ մասը պարզ այսպիսի պատասխան ունեն. նաեւ ձեր բերած մասնավոր օրինակներում այդ հարցի լուծումները պրոբացիայի ծառայությունով չեն, այսինքն` այդտեղ չեն ավարտվում այդ խնդիրները: Այդ խնդիրները հասնում են դատարան: Եռաստիճան դատական համակարգով անցնում են, եւ պրոբացիայի ծառայության որեւէ աշխատակցի կողմից` ինձ բավարարեցիր կամ չբավարարեցիր, վստահություն ներշնչեցիր, չներշնչեցիր, այս խնդիրներն այդպես չեն լուծվում: Սրանք արդարադատության, դատական իշխանության կողմից բավականին բազմակողմ քննարկման արդյունքում են կայացվում:

Ես կարծում եմ` իմ գնահատականը հետեւյալն է, որ այս ոլորտում վերջին տարիներին բավականին լուրջ քայլեր արվել են: Դրա մասին վկայում են նաեւ պայմանական վաղակետ ազատվածների այն թվերը, որոնք ես ներկայացրեցի: Բայց կոնկրետ ամեն մի մասնավոր դեպքի հետ կապված` կարծում եմ, որ դրանց հիմքերը պետք է նայել: Եվ մի շատ կարեւոր դիտարկում, տիկին Զոհրաբյան. պետք չի զանգել դատավորին եւ, ընդհանրապես, ոչ մեկին` նույնիսկ ամենաբարի նպատակներով հանդերձ, եւ ոչ թե պետք է զանգել կամ ինձնից հարցնել, թե ո՞նց անենք, որ այս դատավորը կամ այս դատախազն իր պարտքը կատարի. ոչ: Ձեզ` որպես մասնագիտական հանձնաժողով կամ ուղղակի պատգամավոր, հայտնի է համապատասխան դեպք, ձեր գնահատմամբ` որեւէ պաշտոնատար անձ իր պարտականությունները բարեխիղճ չի կատարել, պատգամավորական գործիքները բավականին լայն են, ձեռնարկեք այդ գործիքները: Գրավոր նրա վերադասին` նրան պատասխանատվության ենթարկողի առջեւ խնդիրը բարձրացրեք, հետեւողական եղեք, պարզեք, ի վերջո, որեւէ մեկն անբարեխիղճ եղե՞լ է, թե՞ անբարեխիղճ չի եղել, եւ դրանով ձեր հարցերը փակեք:

Ես շատ լավ հասկանում եմ այս ամբիոնն ամենատարբեր նպատակներով օգտագործման հնարավորությունը, բայց ժամանակն է, որ իրավապահ մարմինների աշխատանքին գնահատականներ տալիս այդ պատասխանատվության աստիճանը բարձրանա: Հուզական գնահատականներ այստեղ` զավեշտ, ակնհայտ ապօրինություն, այո, կարող են լինել, բայց պարզենք դա, համոզվենք, մեղավորին պատասխանատվության ենթարկենք, նոր ասենք, եւ ոչ թե տարածական գնահատականներ տանք:

Խափանման միջոցների` հիվանդությամբ պայմանավորված հարցին անդրադառնալիս նախ` ցանկանում եմ նշել հետեւյալը. ոչ մի քննիչ եւ դատախազ իրավասու չի վերցնել անձի հիվանդության պատմությունը, դա համադրել համապատասխան հիվանդությունների ցանկի հետ եւ դրանով անձին կալանքից ազատել: Դրա համար մեր երկիրն օրենսդրությամբ կարգ է սահմանել: Կա պատասխանատու հանձնաժողով, ով պետք է իրականացնի այդ փորձաքննությունը եւ փորձաքննության արդյունքում տրված եզրակացությամբ դա կիրացվի, ինչպես դուք ձեր խոսքում ասացիք, կոնկրետ դեպքում, իսկ խափանման միջոցի ընտրության ժամանակ, քանի դեռ չկա դա, մենք ընդհանուր կանոններով խափանման միջոցի նպատակներն ու անհրաժեշտությունն ենք դիտարկում: Այո, երբ այդ նույն հնարավոր վաղը, ձեր ասած ամենա, Աստված մի արասցե, ամենավատ ելքի պայմաններում մարդն այդ նույն օրվանից ընդամենը մեկ-երկու ամիս առաջ փաստաթղթեր կեղծելով` կարողացել է հափշտակել մեկի միլիոնավոր արժեքներով բնակարանը, եւ այդ մարդու բնակարանի խուզարկությամբ հայտնաբերվում են մի քանի կեղծ կնիքներ ու ապօրինի զենք, կներեք, բայց սա օրենքով մեզ տալիս է այն հնարավորությունը, որ վարույթի անխափան ընթացքը լուծելու եւ նոր հանցագործությունները կանխելու համար մենք պետք է խափանման միջոց ընտրեինք:

Պրն Քոչարյան, անդրադառնալով ձեր դիտարկումներին` դա բազմաչարչար տարիներ շարունակ հնչեցվող բան է եղել, որ սպաներն ավելի շատ պատասխանատվության են ենթարկվում, քան այս տարի մենք կարողացել ենք այդքան սպաներ պատրաստել: Բայց այսպես ասեմ. մենք` կոնկրետ քրեական հետապնդման մարմինները կամ հենց դատախազությունը կանգնած ենք հետեւյալի առաջ. կա օրենսդրություն, որով սահմանվում է հանցագործությունը, եւ մենք պարտավոր ենք ապահովել պատասխանատվության անխուսափելիությունը: Այլ խնդիր է, որ արարքներն ապաքրեականացնելու հարց փորձենք քննարկել: Մենք այդ տեսակի իրավիճակ չենք տեսել: Մենք տեսել ենք, այո, պատժողական քաղաքականություն, այսինքն` օրենքով նախատեսված պատիժների մեղմացման անհրաժեշտություն, ես դա իմ խոսքում ասացի, եւ քանի որ ձեր խոսքը հանգուցալուծեցիք նրանով, որ շահագրգիռ քննարկում իրականացնենք, այո, ես` ինքս, զինվորական դատախազը, զինդատախազությունը, ընդհանրապես, նրանց աշխատանքը չի երեւում, պրն Քոչարյան, մենք ամեն օր, հընթացս կոնկրետ գործով դատախազական հսկողություն, մեղադրանքի պաշտպանություն իրականացնելով հանդերձ, բազում միջնորդագրեր ենք գրում պատկան մարմիններին:

ՊՆ-ի պատասխանատուների հետ բազում քննարկումներ ենք իրականացնում, դրանց արդյունքում օրական միջոցներ են ձեռնարկում, իսկ եթե դուք գտնում եք ավելի լայն քննարկման, մենք միայն ուրախ կլինենք նաեւ ձեր բազմամյա փորձի հաշվառմամբ այդ աշխատանքներում ներգրավվել:

Մեղրու դեպքի հետ կապված. հուսով եմ` հետեւել եք ընթացքին: Ուղիղ դատախազական ներգործություն է եղել եւ շատ օպերատիվ: Ե՛վ քրեական գործը հարուցելով, եւ՛ համապատասխան սպայի նկատմամբ հետապնդում իրականացնելով, եւ՛ պաշտոնավարումը դադարեցնելով:

Տիկին Թանդիլյանի խոսքին ընդամենը հետեւյալը կասեմ. մեջբերվեց բանկային գաղտնիքի վերաբերյալ մեր դիրքորոշումը, բայց ցավոք, մեջբերվեց մի հատված, որտեղ ամենակարեւորը` մեր խոսքի փաստարկումը պետք է հնչեր, այդտեղ կանգնեց տիկին Թանդիլյանը: Մենք չենք ասում` ուղղակի վերացնենք այդ կասկածյալի եւ մեղադրյալի կարգավիճակի խնդիրը: Այո, ասում ենք, որ սա ձեւական պահանջ է: Այս ձեւական պահանջից պետք է հրաժարվել, բայց շարունակում ենք մենք, ասում ենք` երաշխիքները պահպանենք, դարձյալ դնենք, որ այդ նույն դատարանին մենք պետք է կարողանանք ապացուցել, որ կան փաստական տվյալներ, որոնք վկայում են, որ անձը տիրապետում է ապօրինի միջոցների, եւ կան փաստական տվյալներ, որ այդ ապօրինի միջոցները բանկային շարժերով օրինականացվել են, բայց չկապենք նրա դատավարական կարգավիճակի հետ, որովհետեւ դա ֆորմալ եւ անարդյունավետ մեխանիզմ է: Մենք շարունակելու ենք մեր դիրքորոշումն այս մասով:

Տիկին Աբրահամյանի նշածի հետ կապված. մասնավոր դեպքեր նշեցին, ես առաջարկում եմ` դրանց մասով անհատապես աշխատենք, ձեւաչափն արդեն որոշել ենք, ցանկացած իրավիճակում կփորձենք անդրադառնալ, որովհետեւ խոսում եք մի դեպքում կալանքի տակ գտնվելու ապօրինության մասին, ասում եք` 4 տարի, ենթադրում եմ, որ ինչ-որ թյուրիմացություն կա: Կամ արդեն խոսքը պատժին է վերաբերում, կամ էլ դա վաղուց արդեն դատարանի վարույթում գտնվող քրեական գործ է, որովհետեւ մեկ տարուց ավելի նախաքննական կալանքը չի կարող տեւել: Ուզում եմ ասել` անհատապես մենք դրան կարող ենք անդրադառնալ, իսկ կալանքի հարցի սկզբունքորեն լուծման առաջարկ եմ ներկայացրել ձեզ` էդ հարցի լուծման սուբյեկտներիդ: Ասում եմ` ժամ առաջ ընդունեք օրենք, որտեղ այլընտրանքային խափանման միջոցները շատ կլինեն: Մենք մեր ուսումնասիրությամբ մշակել ենք նախագիծ: Դա դրված է շրջանառության մեջ, դա հասանելի է նաեւ ձեզ: Վերցրեք, ընդունեք, կառուցակարգեր տվեք մեզ, սկզբունքորեն լուծենք այս խնդիրը, բայց այս ուղղությամբ քայլերը շատ լուրջ են իրականացվել:

Եթե բան բաց թողել եմ, կներեք, ժամանակի առումով պետք է տեղավորվեմ: Տիկին Թովմասյանի հարցադրումների մասով փորձեմ նույնկերպ արագ-արագ անցնել: Արամ Հարությունյանին ո՞ր պահին... Նախ` ասեմ, որ Արամ Հարությունյանը, քանի որ դուք շատ վաղուց սկսեցիք, երբ ես եկա, այդ գործը կար հարուցված, իմ ժամանակ կարճվեց, մինչեւ ես գլխավոր դատախազ կդառնայի, այդ գործը, եթե չեմ սխալվում, մոտ տարուն մոտ կամ քիչ պակաս քննվում էր: Վստահ եմ, որ, չնայած դրանից ոչ հսկող դատախազ է փոխվել, ոչ ոք չի փոխվել, բայց, սա` ձեր ակնարկին ի պատասխան, ուզում եմ ասել. եթե դատարան ուղարկելու կամ այլ միջոցներ գործադրելու հիմք լիներ, կարծում եմ` որեւէ մեկը չէր վարանի դրանում, իսկ հետագայում, երբ կարճվել է, կարճվել է, որովհետեւ հիմքեր չեն եղել, վերաբացվել է, որովհետեւ ձեռք են բերվել երեւան եկած նոր հանգամանքներ: Որ պահին հիմքերը եղել են բավարար` հետապնդում իրականացնելու, փորձել ենք հետապնդում իրականացնել, որովհետեւ նա պատգամավոր էր, օգտվում էր անձեռնմխելիությունից: Հլը հիշեք` ե՞րբ եմ ես Արամ Հարությունյանի համար դիմել ԱԺ-ին. դեկտեմբերի սկզբին: Ե՞րբ է հնարավոր եղել այդ հարցին անդրադառնալ. երբ Արամ Հարությունյանի` որպես պատգամավորի լիազորություններն օրենքի ուժով դադարել են:

Արթուր Սարգսյանի կալանքի հետ կապված հիմնավորումներին ես նախորդ տարի այստեղից բավականին մանրամասն առիթ ունեցել եմ անդրադառնալ: Կարող եմ ասել, որ այս պահի դրությամբ դեռեւս նրա մահվան հանգամանքների քննության վերաբերյալ գործն ակտիվորեն շարունակվում է, եւ բավական մանրամասնորեն իրականացվում է քննություն` պարզելու համար, թե որեւէ մեկի մեղքը կա՞, թե՞ ոչ:

Ինչ վերաբերում է որեւէ մեկի խղճին մնալուն, բանաձեւը հետեւյալն է. մահը նրա խղճին է, ով որեւէ պաշտոնական պարտականություն անբարեխիղճ է կատարել կամ իր պարտականությունները չի կատարել, եւ դա պատճառական կապի մեջ է գտնվել այդ մահվան հետ: Բանաձեւը սա է:

Միհրան Պողոսյանի հետ կապված: Միհրան Պողոսյանը երկրից դուրս է եկել, հրապարակվել է դա ձեզ, երբ ինքը դեռ ԱԺ պատգամավոր էր, այսինքն` դեռեւս այդ անձեռնմխելիությունը հաղթահարելու ընթացքում էինք, այսինքն` եթե, դիցուք, մենք այդ պահին էլ ունենայինք հիմքեր` ԱԺ մտնելու, դեռ ես պետք է գայի ԱԺ, դեռ պետք է այդ հարցերը քննարկվեին, եւ այստեղ պարզ, ոչ մասնագիտական, հակադարձող հարց տամ. իսկ եթե այդ ընթացքում նրա մտքում փախուստ կար, կարողանալո՞ւ էր փախչել, թե՞ ոչ, իսկ մենք որեւէ մեկի ապօրինի ելքն չենք կարող կանխել:

Առաջարկում եմ դիտել նաեւ անցած տարի իմ տված բացատրությունները Նիկոլ Փաշինյանին պատգամավորական մանդատից զրկելու հետ կապված իմ միջնորդությանը: Ես դրան բավականին մանրամասն անդրադարձել եմ եւ բացատրություններ եմ տվել, եւ դա որեւէ քաղաքական ազդեցության հետ կապ չունի, հետեւաբար, այսօր էլ չկա քաղաքական ազդեցություն:

Մարտի 1-ի զոհերի սպանությունների գործով կարող եմ վստահորեն ասել, որ ակտիվ քննությունն իրականացվում է: Այո, տվյալները դեռ այս պահին չեմ հրապարակի, բայց քննությունն ակտիվորեն իրականացվում է, արդյունքների մասին դուք կտեղեկացվեք:

Ես երաշխավորում եմ մեր երկրում իրականացվող քրեական գործերով օրինականության ապահովումն ի պաշտոնե: Կարիքը չկա, որ ես որեւէ տեղ դա հայտարարեմ, իսկ ինչ վերաբերում է, որ ձեզ հետաքրքրում է, որ հետո կարողանալո՞ւ եք գալ, ինձանից պատասխաններ պահանջել, դուք այսօր էլ կարող եք ինձնից պատասխաններ պահանջել` որպես պատգամավոր, եւ ես տալու եմ դրանց բացատրությունները:

Իսկ ինչ վերաբերում է հատկապես Եվրոպական դատարանի վճիռների ազդեցությանը, առաջարկում եմ  ոչ թե դա հնչեցնել կամ ինձ հարցեր տալ, այլ ուղիղ ընդունել օրենք դրա վերաբերյալ: Գտնո՞ւմ եք, որ Եվրոպական դատարանի ամեն վճռից հետո դրանում մասնակցություն ունեցած պաշտոնատար անձը պետք է չաշխատի, ուղիղ տվեք դա օրենքին, եւ դա դառնա վարքագծի կանոն:

Հաջորդը. դատախազների առջեւ դռներ չեն փակվել: Այո, վստահորեն էլ եմ ասում, բայց այդ հարցն ինձ պետք է չուղղել:

Պրն Էնֆիաջյան, ձեր ներկայացրած հարցադրումների հետ կապված` ես արդեն անդրադարձել եմ, առաջարկում եմ հաղորդման մեջ նայել, այո, ունենք հափշտակությունների տեսակներ, որտեղ կա աճ, որտեղ կա նվազում, եւ դրա բացատրությունը, ամենակարեւորը, մենք ունենք:

Կոռուպցիոն հանցագործությունների աճը, ձեր հարցին ուղիղ պատասխանեմ, դրանց ճնշող մեծամասնությունն ավելի նախորդած ժամանակահատվածում կատարված էր, այսինքն` ոչ թե այդ թվականի էն աճել կոռուպցիոն դեպքերը, այլ այդ թվականին բացահայտվել են նախկինում կատարվածները, բայց դրանք արձանագրվել են այդ թվականի արդյունքների վերաբերյալ:

Պրն Մելքումյանը դուրս է եկել, շատ ափսոս, որպեսզի հաջորդ տարի էլ, եթե ես գամ այստեղ, պրն Մելքումյանի հետ նույն հարց ու պատասխանը չունենանք, ես առաջարկում եմ փոխանցել պրն Մելքումյանին` մի օր աշխատանքային ձեւաչափով նստենք իրար հետ, մի հատ ես դատախազության լիազորությունները շատ մանրամասն ներկայացնեմ պրն Մելքումյանին: Կարծում եմ, որ նրա բարձրացրած հարցերի ճնշող մեծամասնությունն ինքնին դատախազության լիազորություններից դուրս էին: Մտահոգությունները, որպես քաղաքացու, շատ էին, փորձենք իրար հետ հասկանալ, որ այդ հարցն ամեն անգամ ինքը դրա վրայով չանդրադառնա:

Եվ վերջում, անդրադառնալով պրն Բաբաջանյանին. անկեղծ ասած, այս ամբիոնի վերաբերյալ միշտ եմ շատ ավելի բարձր կարծիք ունեցել, բայց նաեւ պատկերացրել եմ` նույնիսկ գլխավոր դատախազ չեղած ժամանակ էլ, թե այս ամբիոնն ինչ ձեւերով կարող է օգտագործվել: Տեսել եմ նաեւ շատ այդպիսի դեպքեր, ուզում եմ ասել, որ հիասթափեցնում եմ պրն Բաբաջանյանին, իրեն չհաջողվեց իմ տրամադրությունը փչացնել կամ կոնկրետ իմ օրը փչացնել, որովհետեւ այն ամենը, ինչ ինքը ներկայացնում էր, այդ ամենի մեջ ես որեւէ տեղ` ամաչելու կամ սխալ արած որեւէ առիթ չունեմ: Ցավում եմ, որ ինքը ներկա չի, ստիպված եմ հիմա մեջբերել, ժողովրդական խոսքեր կան չէ՞ այսպիսի իրավիճակներում, ասում է. «Երեսը երեսից կամաչի» կամ ասում է. «Ճշմարիտ խոսքն աչքերի մեջ նայելով պետք է ասել», հավանաբար, հնարավորություն չի ունեցել մնալ եւ այս ամենը լսել, բայց հիմա իմ պատկերացրած մոտիվն եմ ուզում ներկայացնել: Ես հասկանում եմ, որ իմ հետեւողական, թույլ տվեք, այսպես, անհամեստ չհնչի, եւ սկզբունքային գործելաոճով, եւ իմ լիազորություններն այնպիսն են, որ մարդկանց խորն եմ ցավացնում, ես դա շատ լավ հասկանում եմ, ես հասկանում եմ, որ այդ մարդիկ պատահական մարդիկ չեն, երբեմն` բավականին լուրջ ռեսուրսներով, ընդհուպ այնպիսի ռեսուրսներով, որ այս դահլիճում իրենց ձայները կարող են հնչել, բայց դուք իրենց չտեսնեք:

Էդ ամեն ինչը հասկանալով` քանի դեռ գլխավոր դատախազ եմ, ես անելու եմ այդպես: Այստեղից կհնչի խոսք, հետեւից ականջներ կերեւան, թե ականջներն առջեւից կլինեն, ես իմ գործն անելու եմ, բայց հիմա, երբ ինձ հարցեր են հնչում` կոռուպցիա՞ է, թե՞ ոչ, կարծում եմ` չարժե անցնել դասախոսության, մանավանդ, ինձ վերաբերող հարցերին ես պատասխանեմ: Բազում իրավաբան գործընկերներ կան, ներողություն եմ խնդրում, թող հարցնեն ես առաջարկում եմ ցանկացած դեպքում սուտ մատնության համար ստորագրություն տալով հաղորդում տալ ներկայացրած բոլոր դեպքերով, իսկ ես հանրությանը հաշվետու եմ, եւ իմ նշած բոլոր դեպքերի վերաբերյալ ես պատասխաններ, անպայման, կտամ: Հիմա էլ պատրաստ եմ տալ, ցավոք` ժամանակը չհերիքեց:

Շնորհակալություն եմ հայտնում: Կարծում եմ, որ այն գործընկերային մթնոլորտը, որ ձեւավորվել է կառուցողական մոտեցում ունեցող պատգամավորների հետ, կունենա տրամաբանական շարունակություն: Հաջողություն:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Դավթյան, կարծում ենք` այն բոլոր մնացած անպատասխան հարցերը դուք հնարավորություն կունենաք հրապարակային ներկայացնել, որպեսզի թե՛ պատգամավորների, թե՛ մեր ժողովրդի համար տեսանելի լինի, որ ոչ մի բաց թողնված հարց չկա, բոլոր հարցերն էլ իրենց պատասխանները ստացել են:

Մենք մեր օրակարգն ավարտեցինք եւ նիստն ավարտվեց:




ԱԺ Նախագահ  |  Պատգամավորներ|  ԱԺ խորհուրդ  |  Հանձնաժողովներ  |  Խմբակցություններ  |  Աշխատակազմ
Օրենսդրություն  |   Նախագծեր  |  Նիստեր  |   Լուրեր  |  Արտաքին հարաբերություններ   |  Գրադարան  |  Ընտրողների հետ կապեր  |  Հղումներ  |  RSS