National Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.amNational Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.am
HOME | MAIL | SITEMAP
ArmenianRussianEnglishFrench
Արխիվ
29.05.2019

Երկ Երք Չրք Հնգ Ուր Շբթ Կիր
01 02 03 04 05
06 07 08 09 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31
 
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎ
ՅՈԹԵՐՈՐԴ ԳՈՒՄԱՐՄԱՆ ԵՐԿՐՈՐԴ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆ

ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ N 21

29 մայիսի 2019

Ժամը 10:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԱԼԵՆ ՍԻՄՈՆՅԱՆԸ
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, բարեւ ձեզ, խնդրում եմ տեղադրել քարտերը եւ նախապատրաստվել գրանցման։ Գրանցում։

Գրանցվել է 81 պատգամավոր, քվորում կա, կարող ենք սկսել նիստը։ Համեցեք։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-«ԱԺ յոթերորդ գումարման երկրորդ նստաշրջանի օրակարգում լրացումներ կատարելու մասին» ԱԺ որոշման նախագիծը ներկայացնելու համար ձայնը տրվում է ԱԺ նախագահ Արարատ Միրզոյանին։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, «ԱԺ յոթերորդ գումարման երկրորդ նստաշրջանի օրակարգում լրացումներ կատարելու մասին» ԱԺ որոշման նախագծի առաջին բաժնում ընդգրկված է 11 հարց, որոնք ենթակա են պարտադիր քննարկման, այս հարցերը, հիշում եք, ընդգրկվում են օրակարգ առանց քվեարկության։

Երկրորդ բաժնում այն հարցերն են, որոնց վերաբերյալ գլխադասային հանձնաժողովը ներկայացրել է դրական եզրակացություն, այս հարցերը 19-ն են, սրանք եւս ընդգրկվում են օրակարգ առանց քվեարկության։

Եվ երրորդ բաժնում կա 4 նախագիծ, որոնց վերաբերյալ գլխադասային հանձնաժողովները տվել են բացասական եզրակացություններ, վստահաբար, հիշում եք, որ այս հարցերն օրակարգում ընդգրկելու համար պետք է քննարկենք եւ քվեարկենք առանձին-առանձին։

Ես ավարտեցի, պրն փոխնախագահ, եթե հարցեր կան...

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցերի համար խնդրում եմ գրանցվել։

Շնորհակալություն, պրն Միրզոյան, հարցեր չկան։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, այժմ քննարկում ենք երրորդ բաժնում ընդգրկված արդեն հիշատակածս նախագծերը, որից հետո կկազմակերպենք դրանց քվեարկությունները։

Ձայնը տրվում է ԱԺ պատգամավոր Սրբուհի Գրիգորյանին` «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության ներկայացրած «Պետական կենսաթոշակների մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» եւ «ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը ներկայացնելու համար։

Տիկին Գրիգորյան, ունեք մինչեւ 3 րոպե ժամանակ։

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, սիրելի քաղաքացիներ, «Պետական կենսաթոշակների մասին» ՀՀ օրենքում առաջարկվող փոփոխությունների նախագիծը նպատակ ունի պաշտպանել կենսաթոշակառուների իրավունքը։ Խոսքը, մասնավորապես, տեղաշարժման խնդիրներ ունեցող, ինչպես նաեւ երկար ժամկետով կամ մշտապես արտասահման մեկնած կենսաթոշակառուների մասին է։

Խնդիրն այն է, որ անձինք, ովքեր տարիներ շարունակ աշխատել են եւ վճարել են համապատասխան հարկերն ու այլ պարտադիր վճարները, խնդրո առարկա դրույթներով սահմանված նորմերի կիրառման արդյունքում, մեկնելով արտերկիր` զրկվում են կենսաթոշակի իրավունքից։ Մյուս դեպքում ծանր անկողնային հիվանդ քաղաքացին, ում ծերության կենսաթոշակը ստանալու բանկային քարտի 12-ամսյա ժամկետը լրանում է, հայտնվում է բարդ խնդրի առաջ, քանի որ բանկերից հրաժարվում են գալ եւ ստորագրություն վերցնել` նոր քարտ տրամադրելու համար։

Երկրորդ տարբերակն էլ անձամբ ներկայանալն է աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարության համապատասխան ստորաբաժանում, ինչը, բնականաբար, եւս կիրառելի չէ այդ քաղաքացիների համար։ Հետեւաբար` կենսաթոշակների վճարմամբ զբաղվող մարմինն ինքը պետք է իր կամ ՏԻՄ-երի աշխատակիցներից մեկին ժամանակ առ ժամանակ ուղարկի համապատասխան կենսաթոշակառուին տեսության։

Մյուս կողմից` «Նորք» միջգերատեսչական տեղեկատվական համակարգում քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման հատուկ ստորաբաժանումները լրացնում են հանրապետությունում արձանագրված մահվան փաստերը։ Արտերկրում մահվան փաստերի արձանագրմամբ զբաղվում է հյուպատոսական ծառայությունը։ Այնտեղ նման խնդիրների վարչարարությունը, բնականաբար, ունի դժվարություններ, սակայն գործող օրենքով ստացվում է այնպես, որ այդ վարչարարություններից խուսափելով` պետությունն իր քաղաքացիներին զրկում է կենսաթոշակի իրավունքից, ինչը, բնականաբար, չի կարող արդարացի լինել։ Ընդ որում, այդ խնդիրը, ի տարբերություն սերունդների համերաշխության կենսաթոշակային համակարգի, կուտակային կենսաթոշակների դեպքում բացակայում է։

Ընդգծենք նաեւ, որ օրենքի 35-րդ հոդվածի 6-րդ մասի երկրորդ պարբերությամբ արդեն իսկ նախատեսված է, որ «Կենսաթոշակառուի մահվան ամսվան հաջորդող ամիսների համար վճարված կենսաթոշակի գումարը ենթակա է վերադարձման ՀՀ պետական բյուջե»։

Այսպիսով, առաջարկվում է օրենքի մակարդակում ապահովել անձանց կենսաթոշակի իրավունքը` բացառելով արտասահման մեկնելու կամ անկողնային հիվանդություն ձեռք բերելու դեպքում այդ իրավունքից զրկումը։ Մասնավորապես, առաջարկվող կարգավորմամբ լիազորագրի ժամկետը 1 տարուց երկարացվում է մինչեւ 15 տարի, դա արվում է բյուրոկրատական քաշքշուկներից կենսաթոշակառուներին ազատելու համար։

Հարկ է նշել, որ Կառավարության որոշումների միջոցով կարող է լուծվել 15 տարվա ընթացքում եւ այդ ժամկետը լրանալու դեպքում անկողնային հիվանդ կենսաթոշակառուներին այցելելու կարգը։ Արտասահման մեկնած կենսաթոշակառուների մասով եւս առաջարկվող նախագծով կգործի լիազորագրի 15-ամյա ժամկետը, որի լրանալուց հետո թոշակառուն կարող է ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով նոր լիազորագիր ստորագրել հյուպատոսական կամ իր բնակության երկրում գործող որեւէ նոտարական ծառայությունում եւ համապատասխան հաստատմամբ ուղարկել այն ՀՀ` կենսաթոշակների վճարմամբ զբաղվող մարմին։

Տեղեկացնեմ իմ գործընկերներին, որ հանձնաժողովում այս հարցը բուռն քննարկվել է, եւ մեզ հետ համակարծիք են եւ՛ «Իմ քայլը» խմբակցության  անդամները, եւ՛ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության անդամները, որ խնդիրն առկա է եւ նպատակահարմար չէ 70-ն անց պապիկին ամեն տարի պարտադրել, որպեսզի ութերորդ հարկից իջնի, գնա նկարվի, որ կարողանա իր կենսաթոշակը ստանալ, նույնը եւ արտերկրում ապրող մեր քաղաքացիները, ում բյուրոկրատիա է ստեղծել նախկին իշխանությունը` ամեն տարի պահանջելով, որպեսզի գա Հայաստան` հետագայում ստանալու իր կենսաթոշակը։

Մենք նպատակահարմար չենք գտնում այդ բյուրոկրատական քաշքշուկները, այդ նպատակով էլ առաջարկել ենք այս նախագիծը։ Շատ հետաքրքիր եւ խայտաբղետ քվեարկություն է տեղի ունեցել, ունեցել ենք 4 կողմ, 3 դեմ, 2 ձեռնպահ եւ հետեւաբար, քավ կլինի, որ նախագիծը քննարկենք նաեւ մեր պառլամենտում, որպեսզի բազմակարծություն լինի եւ տեսնենք` ինչ ենք անում այս խնդրի հետ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Գրիգորյան։ Այժմ գլխադասային հանձնաժողովի առողջապահության եւ սոցիալական հարցերի մշտական հանձնաժողովի դիրքորոշումը կներկայացնի տիկին Արփինե Դավոյանը։ Համեցեք։

Ա.ԴԱՎՈՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ։ Առողջապահության եւ սոցիալական հարցերի մշտական հանձնաժողովում, ինչպես նշեց տիկին Գրիգորյանը, բավականին բուռն քննարկում է տեղի ունեցել այս հարցի կապակցությամբ։ Մենք ունեինք նաեւ Կառավարության կողմից զեկուցող, եւ Կառավարության նիստում էլ է ակտիվ քննարկվել այս հարցը։ Եվ այստեղ մեզ մոտ հարց է առաջանում. ինչո՞ւ ենք մենք մերժել, ինչո՞ւ պետք է լիազորագիրը տրվի 15 տարով։ Որովհետեւ Քաղաքացիական օրենսգրքով սահմանվում է լիազորագրի առավելագույն ժամկետ 3 տարի, իսկ այս նախագծով այսպիսի խնդրահարույց հարցի վերաբերյալ մեր գործընկերները ցանկանում են սահմանել 15 տարի։

15 տարով լիազորագիր տալն իր մեջ բազմաթիվ ռիսկեր է պարունակում: Մենք չենք կարող հետեւել, թե 15 տարի հետո կամ 15 տարվա ընթացքում այս լիազորագրով լիազորված մարդիկ ինչով կզբաղվեն, մենք չենք կարող իմանալ, այս մարդիկ, որոնք գտնվում են ՀՀ սահմաններից դուրս, իսկ ՀՀ քաղաքացիները, որոնք բնակվում են արտերկրում, բազմահազար են, մենք գործ չունենք փոքր սփյուռքի հետ, անվերահսկելի է դառնում այս գործընթացը։ 15 տարվա ընթացքում մենք կարող ենք ունենալ մահվան դեպքեր, որի մասին ՀՀ-ն տեղյակ կարող է չլինել, որովհետեւ հյուպատոսություններում եւ դեսպանատներում մարդկանց մահվան դեպքերը գրանցվում են միայն այն ժամանակ, երբ ՀՀ-ում առկա են կտակի եւ այլ քաղաքացիաիրավական հարցեր, որոնք պետք է լուծվեն։ Իսկ որ խնդիրը կա եւ որ պետք է լուծում ստանա, դրա հետ տիկին Գրիգորյանի հետ համաձայն եմ։

Այո, խնդիրը կա, խնդիրը պետք է լուծում ստանա, մենք նույնպես քննարկել ենք եւ՛ անկողնային հիվանդ կենսաթոշակառուների հարցը, որոնք չեն կարող գնալ ներկայանալ, եւ՛ հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց հարցը։ Այսինքն` խնդրին ավելի համալիր, ավելի կարճ եւ ավելի հեշտ լուծում պետք է տրվի, բայց ոչ այս խնդրի լուծումը պետք է հանգուցալուծվի 15 տարի լիազորագիր տալու որոշումով։ Մեր հանձնաժողովի դիրքորոշումը այս է: Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, եւ այժմ պիտի քվեարկենք` այս նախագիծն օրակարգ մտցնելու համար։

Վարման կարգով` Մանե Թանդիլյան: Համեցեք։

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, նաեւ հարակից զեկուցողը եւ նաեւ մեր պատգամավորը հստակ եւ, վստահ եմ` բոլորս համաձայնվում ենք, որ խնդիրն առկա է, այո՛, նույնականացման մեխանիզմներ կան, որոնք որտե՞ղ պետք է քննարկվեն` եթե ոչ այս դահլիճում, որովհետեւ հենց այստեղ է, որ մենք կարող ենք, ի վերջո, քննարկման արդյունքում գտնել ավելի լավ լուծում, եթե կա, կարող ենք ժամկետը փոխել. բազմաթիվ են լուծումները։ Ակնհայտորեն հանձնաժողովում քվեարկությունը նույնպես հուշում է, որ էստեղ միաձայն, միակարծիք մոտեցում չկա։

Այնպես որ, առաջարկում եմ իրավմամբ այս խնդիրն այս ԱԺ-ի այս դահլիճում քննարկման առարկա դարձնել, որովհետեւ այն շատ կարեւոր է ու շատ հրատապ։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վարման կարգի վերաբերյալ` Միքայել Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Իսկապես, բարձրացվող հարցը շատ հրատապ է եւ լուծման կարիք ունի, եթե մեր հարգարժան ընդդիմախոսն ասում է 15 տարվա լիազորագրի մասին, կարելի է քննարկել` 10 տարի, 7 տարի, 8 տարի։ Եվ մենք գնում ենք դեպի թվայնացվող հասարակություն եւ տնտեսություն, 3-4 տարի հետո բոլորն էլեկտրոնային արձանագրվելու է, ոչ մի պատահական դեպք չի լինելու։

Հարցը պետք է դնել քննարկման, լուծումները գտնել եւ լուծում տալ, իսկ օդում կախել` գտնում ենք, որ ճիշտ չի։ Մենք կողմ ենք քվեարկելու, որպեսզի հարցը քննարկվի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վարման կարգի վերաբերյալ` Գեւորգ Պետրոսյան։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, ՀՀ Սահմանադրական դատարանի որոշում կա, համաձայն որի` կենսաթոշակը հավասարեցված է որպես անձի սեփականություն։ Այսինքն` կենսաթոշակի ստացման հետ կապված ցանկացած հարց ուղղակիորեն առնչվում է անձի սեփականությունն իր հայեցողությամբ տիրապետելու, տնօրինելու եւ օգտագործելու սահմանադրական իրավունքի հետ։

Եվ հաշվի առնելով էն, որ էս դեպքում, փաստորեն, մենք գործ ունենք երկրի համար ապահոված մարդկանց վաստակն իրենց վերադարձնելու խնդրի հետ, դրա համար գոնե, առնվազն, իմ կարծիքով, ԱԺ-ն պետք է քննության առնի եւ լուծում տա այդ հարցին։ Հակառակ դեպքում մեր քաղաքացիների մոտ կարող է տպավորություն ստեղծվել, որ ԱԺ-ին չի հետաքրքրում իրենց սեփականության իրավունքի պաշտպանության հարցը։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վարման կարգի վերաբերյալ` Լիլիթ Մակունց։

Լ.ՄԱԿՈՒՆՑ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, կարծես, բոլոր խմբակցությունների կողմից բովանդակային առումով եւ խնդրի էության առումով կա կոնսենսուս, բայց այստեղ խնդիր կա թվային եւ այլ տեխնիկական հարցերի առնչությամբ։

Այդ պատճառով, կարծում եմ` առանց այն էլ շատ ծանրաբեռնված է մեր այս քառօրյայի օրակարգը, ես առաջարկում եմ` քանի որ բովանդակային առումով, ըստ էության, մենք խնդիր չենք տեսնում, տեղափոխել հարցի քննարկումը հանձնաժողով եւ այնտեղ լուծումները գտնել եւ այնուհետեւ բերել էստեղ։ Այնպես որ, կարծում եմ` կարիք չկա, որովհետեւ որեւէ մեկը, եթե մենք հարցը դնում ենք քննարկման, որեւէ մեկն այս առումով խնդիր չի տեսնում, հետեւաբար` հարցի քննարկումը նույնպես ոչ նպատակահարմար է։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վարման կարգի վերաբերյալ` Հերիքնազ Տիգրանյան։

Հ.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, որեւէ մեկը կասկածի տակ չի դնում, որ կենսաթոշակն անձի սեփականությունն է, եւ շատ լավ քաջատեղյակ ենք ՍԴ-ի որոշմանը եւ նաեւ մտահոգ ենք, որպեսզի, այո, կենսաթոշակային համակարգում լինեն ավելի օպտիմալ լուծումներ, եւ շատ ավելի, էսպես, կենսաթոշակառուների շահերից չփորձենք խոսել։

Եթե մեր հանձնաժողովը տվել է բացասական եզրակացություն, մենք ունեցել ենք շատ բովանդակալից մասնագիտական քննարկում, բայց նաեւ տեղում առաջարկվել է նախագծի հեղինակին լիազորագրի 15 տարին փոխարինել 3 տարով, տեղում ընդունվել է առաջարկը։ Բայց միայն դրա շուրջ քննարկում անել եւ հաստատել` նշանակում էր կապը կորցնել մյուս հոդվածների հետ։

Այո, խնդիրը կա, պետք է լուծել, բայց այս նախագծով այդ հարցերը չեն կարգավորվում, ռիսկերն ավելի ավելանում են։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վարման կարգի վերաբերյալ` Արփի Դավոյան։

Ա.ԴԱՎՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ուզում եմ, որ քաղաքացիները, որոնք մեզ դիտում են, այնպիսի տպավորությունը չստանան, որ այս փոփոխությունն անելուն դեմ է արտահայտվում հանձնաժողովը։ Այդպիսի բան չկա, կան բազմաթիվ լուծումներ, կան թվային տեխնոլոգիաների հետ կապված լուծումներ, կան մեր կողմից արված ուսումնասիրություններ, ուսումնասիրվել է նաեւ միջազգային փորձը, եւ այս խնդիրը լուծելու համար բավականին հեշտ միջոցներ կան, որոնք մենք կանենք, կլուծենք եւ մոտակա մի քանի տարում, ես շատ երկար ժամանակահատված եմ ասում, ուղղակի, այս հարցը կլուծվի, եւ մենք երբեք չենք զրկի մեր հայրենակիցներին կենսաթոշակ ստանալու իրենց իրավունքից։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վարման կարգի վերաբերյալ, երեւի, վերջին ելույթը` Տարոն Սիմոնյան, որովհետեւ բոլորի մոտ կարծիքները, դիրքորոշումներն արդեն...

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, դուք այս քննարկումով արդեն իսկ ապացուցեցիք, որ կարող ենք կառուցողական քննարկում հենց էստեղ կազմակերպել, եւ պետք չի նյութերը հետ ուղարկել, որպեսզի հետագայում լինի, հա՞։ Կա ընթացակարգ, համաձայն որի` առաջինից երկրորդ ընթերցում կա առաջարկություններ ներկայացնելու ընթացակարգ, «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքով ամեն ինչ սահմանված է, կարող ենք օգտագործել առկա գործընթացները` խնդիրն էստեղ լուծելու համար։

Այս տարբերակում հասարակության մոտ իրականում տպավորությունն այնպիսին է, ինչպիսին որ առաջանալու է, եթե մենք դա չընդգրկենք օրակարգում։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շատ լավ, եթե էլի կան վարման կարգի վերաբերյալ հայտարարություններ, քվեարկությունից հետո... Մի հատ, եթե միակ բանն է մնացել, համեցեք, տիկին Գրիգորյան։

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Ուզում եմ արձագանքել տիկին Հերիքնազ Տիգրանյանին։ Այո, առաջարկ եղավ, ես համաձայնեցի 3 տարվա, բայց քվեարկությամբ չհաստատվեց այդ առաջարկը, ցավոք սրտի, եւ հենց առաջարկողն ինքը ձեռնպահ քվեարկեց։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շատ լավ, հարգելի գործընկերներ, այժմ պիտի քվեարկենք։ Քվեարկության է դրվում «Պետական կենսաթոշակների մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» եւ «ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը յոթերորդ գումարման երկրորդ նստաշրջանի օրակարգում ընդգրկելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 38
Դեմ` 47
Ձեռնպահ` 12

Որոշումը չի ընդունվել։

Այժմ, հարգելի գործընկերներ, անցնում ենք գլխադասայինի բացասական եզրակացություն ստացած հաջորդ նախագծին։ Ձայնը տրվում է ԱԺ պատգամավոր Տիգրան Ուրիխանյանին` «Զինվորական ծառայության եւ զինծառայողի կարգավիճակի մասին» ՀՀ օրենքում լրացում կատարելու մասին» եւ «Պետական կենսաթոշակների մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը ներկայացնելու համար: Համեցեք, պրն Ուրիխանյան: Ունեք մինչեւ 3 րոպե ժամանակ։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Հարգարժան գործընկերներ, նիստին հետեւող մեծարգո հայրենակիցներ, զինծառայողներին վերաբերող հարց է, նուրբ հարց է, երկար քննարկում ենք ունեցել համապատասխան հանձնաժողովում։

Իմաստը հետեւյալն է. լինում են դեպքեր, ընդ որում` բազմաթիվ դեպքեր, երբ զինծառայողների ներգրավվածությամբ նրանց առնչությամբ հարուցվում են քրեական գործեր։ Քրեական գործերից բխող համապատասխան միջոցառումների արդյունքում ազատության սահմանափակման, խափանման միջոցների եւ այլն, եւ այլն, տարբեր պատճառներով զինծառայողների աշխատանքային ստաժը չի հաշվարկվում, եւ այդ ժամանակահատվածները համարվում են այն ժամանակահատվածը, որը չի համալրում անհրաժեշտ 20 տարին, երբ զինծառայողը, իսկ հայտնի է բոլորին, որ  զինծառայողների համար սահմանված է 20-ամյա ժամկետը, որից հետո նրանք իրավունք ունեն անցնել հատուկ կենսաթոշակառուի կարգավիճակի եւ ստանալ մեր զինվորական ծառայողներին հասանելիք կենսաթոշակը։ Հետեւաբար, մարդիկ, որոնք անցնում են քրեական գործերով, բայց գործող օրենսդրությամբ մեղադրվում են, այնուհետեւ արդարացվում են, ասենք, օրինակ` դատական վճիռ է լինում, մարդը մեղադրված է, հանցագործություն է կատարել, բայց հետո արդարացվում է, արդարացվելու դեպքում նրանց այդ բաց թողնված ժամկետը համարվում է ստաժ, համալրվում է անհրաժեշտ ընդհանուր ժամկետ, եւ մարդիկ անցնում են համապատասխան կարգավիճակ ձեռք բերելու ու ստանում են կենսաթոշակ։

Բայց այն մարդիկ, այն զինծառայողները մեր, որոնք ընդհանրապես չեն դատապարտվում, անցնում են քրեական գործերով, բայց մի շարք պատճառներով, որոնք օրենքով ամրագրված չեն, օրինակ` իրադրության փոփոխության հիմքով, այդպիսի դեպք մենք հենց հիմա ունենք, օրինակ` հանցակազմի բացակայության հիմքով, ընդհանրապես չեն մեղադրվում, այսինքն` արդարացվածի համեմատ ավելի չմեղավոր, եթե կարելի է էսպես ասել, վիճակում են, զրկվում են զինվորական կենսաթոշակ ստանալու հնարավորությունից` օրենքում առկա այդ բացից, որովհետեւ նրանց այդ բաց թողնված ժամկետները չեն համալրվում։ Սա անարդարություն է. հատկապես, կրկնում եմ` հարցը նուրբ է, որովհետեւ վերաբերում է մեր երկրի զինծառայողներին, եւ ես հենց հիմա ունեմ ձեռքիս տակ նյութեր, որոնցով զինծառայողը 19 տարի 10 ամիս նվիրել է իր կյանքը ՀՀ-ին ու զինծառայությանը, ընդամենը 2 ամսվա կտրվածքով ներգրավված է եղել քրեական գործով, չի մեղադրվել, իրադրության փոփոխության հիմքով քրեական գործը կարճվել է, մարդն անմեղ է, բայց զինվորական թոշակ նրան չի հասնում, որովհետեւ 2 ամսով 20 տարվա ժամկետը համալրված չէ։

Ահա այս փոփոխության իմաստն այս բովանդակության մեջ է, որպեսզի մենք ամրագրենք, որ քրեական գործերի կարճման դեպքում եւս զինվորական ծառայողներին հասնում է այդ կրթաթոշակը։ Հարցը նուրբ է, կրկնում եմ, խնդրում եմ սրան վերաբերել լրջորեն, անցյալից եկած բացթողումներ են, սխալներ են։ Նպատակ եմ ունեցել օգնել, լրացնել խնդիրը, ապահովել զինծառայողներին կենսաթոշակով, որոնց իրավացիորեն, արդարացիորեն այն հասնում է, բայց, չգիտես ինչու, մենք ունեցել ենք Կառավարության բացասական եզրակացություն եւ, համապատասխանաբար, պաշտպանության հանձնաժողովում եւս` բացասական եզրակացություն։

Իմ հարգարժան գործընկերների առաջարկին, խնդրանքին` հետաձգել այն, որպեսզի հարցը քննարկվի, որովհետեւ այո, իսկապես խնդիրը կա, դա ընդունել են բոլորը, եւ լրամշակվի, կատարելագործվի նախագիծը, ես առաջարկել եմ, համաձայնել եմ` մեծագույն հարգանք դրսեւորելով, բացառիկ կարգով, չնայած Կառավարության ներկայացուցչի կտրուկ դիրքորոշմանը` համաձայնել եմ ընդունել առաջին ընթերցմամբ եւ մինչեւ երկրորդ ընթերցում, ինչպես մենք ձեզ հետ, հարգարժան քաղաքական մեծամասնություն, ունեցել ենք բազմաթիվ առիթներ, այն կատարելագործել, սակայն... Շնորհակալ եմ ուշադրության համար։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Եվ այժմ գլխադասային պաշտպանության եւ անվտանգության հարցերի մշտական հանձնաժողովի դիրքորոշումը ներկայացնելու համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Սիփան Փաշինյանին։

Ս.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, ուսումնասիրելով ԱԺ պատգամավոր Տիգրան Ուրիխանյանի նախագծերի փաթեթը, այն է` «Զինվորական ծառայության եւ զինծառայողի կարգավիճակի մասին» ՀՀ օրենքում լրացում կատարելու մասին» եւ «Պետական կենսաթոշակների մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագծերի փաթեթը, ներկայացնեմ մեր դիրքորոշումը։

Ես ասեմ, որ ողջունելի է պրն Ուրիխանյանի այն ցանկությունը, որ երկու օրենքների միջեւ հակասությունը փորձել է վերացնել, սակայն հաշվի չի առնվել այն, որ «Զինվորական ծառայության եւ զինծառայողի կարգավիճակի մասին» ՀՀ օրենքի 7-րդ հոդվածը զինվորական ծառայության ժամկետի հաշվարկի կարգավորման մասին է, իսկ «Պետական կենսաթոշակների մասին» ՀՀ օրենքի 31-րդ հոդվածի կարգավորման առարկան` զինվորական ծառայության ստաժի հաշվարկը։

Այսպիսով, առաջարկում եմ տվյալ օրենքի նախագիծը թողնել անփոփոխ, այսինքն` դեմ քվեարկել, եւ վերոնշյալ հիմնավորումներով առաջարկում եմ դեմ քվեարկել նաեւ «Պետական կենսաթոշակների մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագծին։

Այստեղից պրն Ուրիխանյանն արդարացիորեն շեշտեց, նշեց, որ հանձնաժողովում տեղի են ունեցել բազմակողմանի քննարկումներ եւ, քանի որ, պրն Ուրիխանյան, այո, խնդիրը շատ նուրբ է, պրն Միքայելյանը եւ ես առաջարկել ենք հետաձգել այս օրենքի նախագիծը, որպեսզի հանգամանալից քննարկենք այս օրենքի նախագծի թերությունները եւ առավելությունները, դրական եւ բացասական կողմերը, եւ վերադարձնենք հանձնաժողով եւ փորձենք միասին կառուցողական քննարկում ունենալ։ Բայց դուք ասացիք` ոչ, բավական է 1 ամիս ժամանակը, չէ՞, այսինքն` առաջին ընթերցմամբ ընդունելուց հետո բավական է 1 ամիսը մինչեւ երկրորդ ընթերցում, որպեսզի դա քննարկենք։ Ամեն դեպքում, մենք ձեզ առաջարկել ենք, որպեսզի միասին քննարկենք օրենքի նախագիծը եւ փորձենք լուծումներ գտնել, եւ դուք չհամաձայնվեցիք, եւ մենք բացասական եզրակացություն տվեցինք: Հիմնավորումը, բնականաբար, քիչ առաջ ես ներկայացրեցի, եւ ոչ միայն այս հիմնավորումները կան, այլ բազմաթիվ այլ հիմնավորումներ կան, եւ շատ ավելի կառուցողական, շատ ավելի լավ կլիներ, որ, օրինակ` հանձնաժողովի քննարկումից հետո հետաձգվեր, եւ մենք միասին այս օրենքի նախագծի վրա ավելի մանրամասն աշխատեինք. այսքանը։

Առաջարկում եմ դեմ քվեարկել այս օրենքի նախագծին, որը չի նշանակում, որ մենք այս հարցը չենք լուծելու կամ հնարավորություն չունենք այլեւս քննարկել։ Այսքանը, շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Փաշինյան, եւ այժմ պիտի քվեարկենք։

Վարման կարգի վերաբերյալ` Սասուն Միքայելյան։

Ս.ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես չգիտեմ կանոնակարգը, ես նորից եմ պնդում իմ առաջարկը. եթե հնարավոր է` օրենքի նախագիծը հետ վերցնել, հետագա քննարկումով մտցնել ԱԺ լիագումար նիստ, չհաշված, որ նուրբ հարց է, որը կարող է խնդիր առաջացնել հետագայում` մեր զինծառայողների հետ կապված։ Սա է իմ առաջարկը: Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վարման կարգի վերաբերյալ` Տարոն Սիմոնյան։

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Այս հարցի հետ կապված` ես էլ եմ անձամբ առնչվել` լինելով նաեւ փաստաբան: Խնդիրն իրականում առկա է, եւ էս խնդրի լուծումը հրատապություն է նաեւ ենթադրում։

Ես ուղղակի իմ գործընկերներին կառաջարկեմ, եթե իրականում տեսնում ենք մարդու իրավունքների հնարավոր սահմանափակումներ այս բնագավառում եւ իրականում այդպիսի սահմանափակումներ ես անձամբ տեսնում եմ, ապա կարելի է կարճ ժամանակահատվածում էդ քննարկումները կազմակերպել։ Դրա համար է, որ հարցը գնում է հանձնաժողով, քննարկվում եւ գալիս է լիագումար նիստ: Եթե հնարավոր է, ընդգրկենք լիագումար նիստ, էստեղ էլ քննարկումները շարունակենք, շատ ավելի կառուցողական ու արդյունավետ կլինի, հա՞։

Անընդհատ հետ տալով հանձնաժողովին կամ գործը երկարաձգելով` մենք խնդրի լուծում չենք ստանում, եւ այդ ընթացքում մարդկանց իրավունքները շարունակում են խախտված մնալ։ Եկեք հնարավորության սահմաններում, հնարավորության դեպքում օգտագործենք առկա ռեսուրսները ժամանակային կոնտեքստով, եւ որքան հնարավոր է` խնդիրը շուտ լուծման արժանացնենք։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վարման կարգի վերաբերյալ` Տիգրան Ուրիխանյան։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Հարգարժան գործընկերներ, կրկնում եմ` մեծագույն հարգանքով եւ դրանից ելնելով իմ հարգարժան գործընկերների նկատմամբ, պրն Միքայելյան, նորից կրկնում եմ` ձեր առաջարկն ընդունելով. այո, ես գտնում եմ, որ մեզ` որպես պատգամավորներիս, 1 ամիսը բավական է, մի բան էլ շատ է, որպեսզի մենք հրատապ լուծենք, զորօրինակ` էն մարդու խնդիրը, որը 19 տարի 10 ամիս ծառայել է ՀՀ-ին, ոչ մի բանում չի մեղադրվել, չունի կացարան, վարձով է ապրում, ունի երեխաներ եւ չի ստանում թոշակ` համարյա 20 տարի երկրին ծառայելու համար, հարցը հրատապ է, խնդրում եմ դնել քննարկման, այ, հիմա քննարկենք` ի՞նչ կա անհրաժեշտություն` փոփոխելու, լրացնելու։

Ես համաձայնել եմ, որ լրացնենք, կատարելագործենք եւ անցկացնենք, այն կարեւոր է, մենք ուզում ենք սրանով աջակցել խնդրի լուծմանը, խնդիրը կանգնած է երկրի առջեւ, իշխանության առջեւ, Կառավարության առջեւ ու խորհրդարանի առջեւ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վարման կարգի վերաբերյալ` Անդրանիկ Քոչարյան։

Ա.ՔՈՉԱՐՅԱՆ

-Իհարկե, հարցը կարեւոր է, բայց մենք չենք ունեցել քննարկման ժամանակ ոչ մի վիճակագրական տեղեկատվություն, եւ շատ կարեւոր է հարցի քննարկումից առաջ, ընդհանրապես, պատկերացնել էս հարցի խորքային պատճառները եւ, ընդհանրապես, վիճակագրությունն իրավական առումով։

Եվ դրա համար Կառավարության ներկայացուցիչը, երբ ներկայացրեց մերժման իրենց հիմնավորումները, էնտեղ էլ շատ հիմնավոր պատճառներ կային։ Դրա համար մենք առաջարկեցինք, որ դուք հարցը հանեք, նորից մտնեք, որովհետեւ իրոք, դա 1 ամսվա խնդիր չի։ Նախ` պետք է հասկանանք` ի՞նչ խնդրի հետ գործ ունենք, իրավական խնդիր է եւ էսպես հրատապ մտցնել` 1 ամիս կամ …, ժամկետային խնդիր չի, լուծումը պետք է հիմնավորված տալ։ Եվ ցանացած օրենսդրական փոփոխությունների հիմքում պետք է լինեն լուրջ վերլուծություններ, եւ տեղեկատվությունը պետք է լինի լիարժեք։

Դրա համար ես առաջարկում եմ Սիփան Փաշինյանի առաջարկը հիմնավորել` մերժել հիմա, բայց հանձնաժողովը չի մերժում խնդիրն ընդհանրապես։ Խնդիրը բաց է եւ, եթե մենք կարողանանք ճիշտ վերլուծության հիմքում նորից անդրադառնալ այս խնդրին եւ հիմնավոր առաջարկ ներկայացնել, բնականաբար, հանձնաժողովը հակված չի մերժել այս հարցը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շատ լավ։ Վարման կարգի վերաբերյալ` Սիփան Փաշինյան, եւ արդեն կքվեարկենք։

Ս.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ժողովուրդ ջան, խնդիրը հետեւյալն է. կա խնդիր, այո, էդ խնդիրը նուրբ է, համաձայն եմ, բայց քանի որ օրենքի նախագիծը նաեւ թերի է, մեր առաջարկն ընդամենն այն է, որ օրենքի նախագիծը թերի է, պետք է քննարկել եւ էդ թերությունները շտկել, եւ բերել էդ հնարավոր խնդրի լուծման օրենքի նախագիծն անթերի. ընդամենը սա է։

Եթե պրն Ուրիխանյանը դեմ չլինի կամ ցանկություն չունենա շարունակել օրենքի նախագծի թերությունները շտկել, ես անձամբ պատրաստ եմ էդ խնդրի լուծման օրենքի նախագիծ բերել։ Եթե ոչ, մեծ հաճույքով պրն Ուրիխանյանի հետ կնստեմ քննարկումների, եւ էդ օրենքի նախագծի թերությունները կշտկենք, հետո կբերենք այստեղ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շատ լավ, քվեարկում ենք... Վարման կարգի վերաբերյալ` Գեւորգ Պետրոսյան, բայց արդեն մնացածը, եթե ցանկություն կլինի վարման կարգի վերաբերյալ խոսել, քվեարկությունից հետո։ Համեցեք։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, մի բան առնվազն անվիճելի է, որ խնդիրն առկա է։ Հիմա, եթե իսկապես մեծ է, այդ, ինչպես ասում եք` կառուցողական քննարկում կազմակերպելու ցանկությունը, ոչ մի բան մեզ չի խանգարում հիմա խնդիրը հնչեցնել, հնչեն կարծիքներ եւ ես, եթե չեմ սխալվում, որեւէ առարկայական ընդդիմախոսություն չի հնչել, կոնկրետ թերություն չի վկայակոչվել, ասել են` հետաձգեք, քննարկենք։

Եթե, իսկապես, խնդիրը կա, իսկապես, դրա կարեւորությունը անվիճելի է եւ բոլորն էլ դա ընդունում են, ի՞նչն է պատճառը, որ հիմա չքննարկենք, առաջինից երկրորդ ընթերցում բոլոր արժեքավոր, հիմնավորված, համոզիչ բացատրությունները, հակափաստարկները հիմք ընդունենք, եւ հարցը լուծվի։ Եվ էս դառնում է արդեն պրակտիկա, որ ներկայացվում է նախագիծ, ոչ հիմնավոր պատճառաբանությամբ հետաձգվում է, ասում են` կքննարկենք, եւ դա դառնում է բաբելոնյան աշտարակաշինություն, հավերժություն։ Ե՞րբ կքննարկեն, ի՞նչ կլինի` հայտնի չի։

Դրա նախադեպերը կան, հիմա ես կոնկրետ չեմ ասի` իմ կամ մյուսի, որ չստացվի, որ անձնավորված է խնդիրը, բայց նախադեպերը կան, երբ նախագծերն այս պատճառաբանությամբ, որ ավելի կառուցողական քննարկում անելու համար եկեք հետաձգենք, դրանք մինչեւ օրս հետաձգված են։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Քվեարկության է դրվում «Զինվորական ծառայության եւ զինծառայողի կարգավիճակի մասին» ՀՀ օրենքում լրացում կատարելու մասին» եւ «Պետական կենսաթոշակների մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը 7-րդ գումարման երկրորդ նստաշրջանի օրակարգում ընդգրկելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 38
Դեմ` 63
Ձեռնպահ` 1

Մի կողմ պակաս, մի դեմ ավելի... Այո, եւ ըստ այդմ` որոշումը չի ընդունվել։

Այժմ ձայնը տրվում է ԱԺ պատգամավոր Գեւորգ Գորգիսյանին` «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության ներկայացրած «Գնումերի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը ներկայացնելու համար։ Համեցեք։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունն առաջարկում է «Գնումների մասին» օրենքի 15-րդ հոդվածի 2-րդ մասից հանել «Հատուկ պետական պաշտպանության ենթակա անձանց անվտանգության ապահովման մասին» բառերը, որով հատուկ պաշտպանության ենթակա անձանց, այն է` ԱԺ նախագահ, ՀՀ նախագահ եւ ՀՀ վարչապետ, նրանց արարողակարգային ծախսերը` կեցության, սննդի, տրանսպորտային եւ այլ նմանատիպ ծախսերը կդառնան այսուհետ թափանցիկ։

Հիշեցնեմ, որ նման կարգավորում մենք ունեցել ենք, եւ այս տեղեկատվությունը դարձել է գաղտնի 17 թվականից սկսած, այն բանից հետո, երբ 14 թվականին վարչապետ, այն ժամանակ` Տիգրան Սարգսյանն իր գործուղումների ժամանակ անհամաչափ շատ` մինչեւ մի քանի 100 հազար դոլարի հասնող ծախսեր է արել, եւ հետո այդ ինֆորմացիան տեղ է գտել մամուլում եւ մեծ աղմուկ է բարձրացել։ Դրանից հետո մեր նախկին ռեժիմը որոշել էր, որ պետք է այսուհետ գործի թաքուն, որպեսզի որեւէ դեպքում առաջին դեմքերի ծախսերը հանրային որեւէ հնչեղություն չստանան։

Բերեմ վերջին 3 տարիների ծախսերի մեծությունները թվերով, որոնք հետեւյալն են. 2014 թվականին` 507 մլն դրամ, 2015 թվականին` 546, 2016 թվականին` 454 մլն։ Այսինքն` խոսքը գնում է տարեկան մոտավորապես կես միլիարդ դրամի մասին, որ հանրությունը որեւէ կերպ տեղեկացված չէ, թե ինչպես է ծախսվում։

Նշեմ, որ բացարձակապես որեւէ կապ չունի սա` մեր բերած նախագիծն անվտանգության թուլացման հետ, ինչը փորձվեց այդպես ներկայացվել, որովհետեւ խոսքը գնում է պոստ ֆակտում հրապարակելու մասին, խոսքը գնում է ոչ մանրակրկիտ հրապարակելու մասին, այսինքն` ուղղակի գնման արժեքների մասին է գնում, ոչ թե երբ, որտեղից, ինչ ընկերության միջոցով, ինչ գներով ինչեր ձեռք բերվեցին։ Խոսքը գնում է ընդամենն ընդհանուր ծախսերի ներկայացման մասին, որպեսզի մեր հասարակությունը կարողանա եւ նաեւ մենք` որպես վերահսկող մարմին, կարողանանք հետեւել եւ կարողանանք թույլ չտալ որոշ դեպքերում համապատասխան անձանց կողմից պետական միջոցների հնարավոր չարաշահումներ։

Այսքանը, շնորհակալ եմ, կոչ եմ անում դնել քվեարկության եւ քվեարկել, որպեսզի մտնի օրակարգ, կարողանանք ավելի հանգամանալից քննարկել եւ հասկանալ, թե ինչում են կայանում մեր գործընկերների նաեւ մտահոգությունները, որոնք, ես կարծում եմ` անտեղի էին։ Շնորհակալ եմ, այսքանը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Այժմ ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում գլխադասային` պաշտպանության եւ անվտանգության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Քրիստինե Պողոսյանին, ով կներկայացնի հանձնաժողովի դիրքորոշումը։

Ք.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հարգելի նախագահություն, նախագծով առաջարկվում է «Գնումների մասին» օրենքում` 19-րդ հոդվածի 2-րդ մասից հանել «Հատուկ պետական պաշտպանության ենթակա անձանց անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 5-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված «պաշտոնատար անձանց» բառը։

«Հատուկ պետական պաշտպանության ենթակա անձանց անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 5-րդ հոդվածի համաձայն` պետական պահպանություն տրամադրվում է ՀՀ նախագահին, վարչապետին, ԱԺ նախագահին` իրենց պաշտոնավարման ժամանակահատվածում, նաեւ օրենքով նախատեսված դեպքերում` վարչապետի թեկնածուին` մինչեւ վարչապետ նշանակվելու հարցի լուծումը։ Ընդ որում` հատուկ պետական պաշտպանության ենթակա նշված անձն իրավասու չէ հրաժարվել պետական պահպանությունից։

Ուրեմն, պրն Գորգիսյանի «այլ» բառի հետ կապված. «Գնումների մասին» 15-րդ հոդվածի 2-րդ մասի կարգավորումները եւ վերը նշված անձանց անվտանգության եւ պետական ծառայության գաղտնիքի ապահովությունը, պահպանությունն ապահովելու միջոցառումների համակարգը, որում ներառված են նշված պաշտոնատար անձանց արարողակարգային ծախսերի, կեցության, սննդի, տրանսպորտային սպասարկման միջոցների, տեխնիկական սպասարկման, նորոգման ոլորտում հատուկ տեխնիկական, ծրագրային, ռազմական տեխնիկայի, սպառազինության, ռազմամթերքի եւ ռազմատեխնիկական միջոցների ապահովման համար անհրաժեշտ ապրանքների, աշխատանքների, ծառայությունների ձեռք բերումը։ Էս «այլ»-ից հետոյի մասին էր, էլի, որ պրն Գորգիսյանը բաց թողեց։

«Հատուկ պետական պաշտպանության ենթակա անձանց անվտանգության ապահովման մասին» 8-րդ հոդվածով նշված անձանց պետական պահպանության ապահովման միջոցառումներն իրականացվում են` ելնելով նրանց անվտանգությանը սպառնացող վտանգի բնույթից ու աստիճանից։ Օրինակ` 3-րդ հոդվածում ուղղակի նշված է, որ հատուկ պետական պաշտպանության ենթակա անձանց պահպանությունն իրականացվում է բացահայտ եւ գաղտնի մեթոդների ու միջոցների կիրառման համակցության սկզբունքով։

Ժամանակի հետ կապված` խնդրում եմ դեմ քվեարկել եւ չմտցնել օրակարգ, ինքներդ էլ եք հասկանում էս օրենքի լրջությունը, չգիտեմ` ո՞նց պրն Գորգիսյանը չի հասկանում, կամ իրեն չեն ասել` ինչպես անի։ Ես եկել էի` խնդրելու գործընկերներիս, որ այսօր քննարկեինք պրն Գորգիսյանի վարքագիծը պաշտպանության հանձնաժողովում, բայց գիտեք, էթիկայի հանձնաժողով ստեղծում են մի մարդու համար, ով էթիկայի նորմերին համապատասխանում է։

Ձեզ, առհասարակ, պրն Գորգիսյան, էթիկայի նորմերի հետ կապված` ես էլ չեմ անդրադառնա։ Շնորհակալություն, խնդրում եմ դեմ քվեարկել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Քվեարկություն։ Քվեարկության է դրվում «Գնումների մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու... Վարման կարգի վերաբերյալ` Էդմոն Մարուքյան։

Է.ՄԱՐՈՒՔՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, սա այն նախագիծն է, որին մենք դեմ ենք քվեարկել դեռեւս «Ելք» դաշինքի ժամանակ, երբ փոփոխություն էր կատարվում, դրանից առաջ էլ են փոփոխություններ կատարվել, պրն Գորգիսյանը ներկայացրեց Տիգրան Սարգսյանի համար։ Եվ ես զարմանում եմ, որ այն մանիպուլյացիաները, որոնք եղան, որից հետո նաեւ պարզաբանում մտցվեց, որից հետո վարչապետն այստեղ ասաց, որ գրոտեսկ է արել եւ ներողություն է խնդրում, եթե որեւէ խնդիր կա դրա հետ կապված, դուք շարունակում եք բերել այդ մանիպուլյացիոն փաստարկները։

Նախագիծն անվտանգության առումով որեւէ խնդիր չի առաջացնում, եւ այն ուղղակի թափանցիկություն է ապահովում բարձրաստիճան անձանց համար, դրան գումարած` նաեւ քաղաքացիական հասարակության կառույցներն են այս նախագծի ընդունման ջատագովները, եւ նաեւ, կրկնում եմ` ամբողջ ընդդիմությունը եւ մեդիան եւ քաղհասարակությունը քննադատել են այս փոփոխություններն իրականացնելու ժամանակ։ Էստեղ որեւէ նոր բան չկա, փոխածն առաջարկում ենք հետ փոխել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շատ լավ։ Վարման կարգի վերաբերյալ` Տիգրան Կարապետյան։

Տ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Պրն Մարուքյան, մենք հանձնաժողովում մանրամասն քննարկել ենք այս հարցը, սա խորհրդարանական երկիր է, եւ մենք խորհրդարանական մեծամասնություն ենք եւ այո, մենք որոշել ենք, որ մեր երկրի բարձրագույն ղեկավարության անվտանգությանն այս օրենքով սպառնալիք կա։

Եվ անկախ հնչող կարծիքներից` հասարակությանը հուզում է այս հարցը, չի հուզում եւ այլն, մենք` որպես խորհրդարանական երկրի իշխող մեծամասնություն, որոշել ենք, որ այս հարցի ընդունումը սպառնալիք կլինի մեր երկրի բարձրագույն իշխանությանը, եւ դեմ ենք քվեարկելու այս օրենքին։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Քվեարկության է դրվում... ժողովուրդ ջան, էս վարման կարգի վերաբերյալը վերածում ենք նորմալ քննարկումների` ընթացակարգով չկարգավորվող։ Տիկին Թանդիլյան, համեցեք։

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Պրն Միրզոյան, ինչպես տեսնում եք` ուղիղ վարման կարգի վերաբերյալ տեքստեր են հնչում, այնպես որ, կարծում եմ` կարող ենք շարունակել մեր աշխատանքը ճիշտ նույն ձեւով։

Իրականում, մինչեւ 17 թվականը, հաշվի առնելով, որ այդ տեղեկատվությունը բաց է եղել, չկա որեւէ հիմնավորում, որ դա եղել է սպառնալիք կամ որեւէ ձեւով սպառնալիքի տեղիք է տվել եւ, հետեւաբար, ուղղակի որոշել, որ մենք խորհրդարանական մեծամասնություն ենք եւ գտնում ենք, որ դա սպառնալիք է` առանց հիմնավորումների, թե մինչ այդ բաց լինելով` ի՞նչ սպառնալիքի տեղիք է տվել, կներեք, դա ուղղակի նորից հնչում է այսպես. մենք շատ ենք, ուրեմն ճիշտ ենք։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վարման կարգի վերաբերյալ` Սիփան Փաշինյան։

Ս.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես ուզում եմ ընդամենը մի երկու տող կարդալ. «Ռազմական տեխնիկայի, սպառազինության, ռազմամթերքի եւ ռազմատեխնիկական միջոցների ապահովման համար անհրաժեշտ ապրանքների, աշխատանքների եւ ծառայությունների ձեռքբերումը»: Եթե դուք չեք տեսնում անվտանգության, ազգային անվտանգության խնդիր, դա, բնականաբար, ձեր իրավունքն է։ Շնորհակալություն, մենք դեմ ենք քվեարկելու։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եվ Արփի Դավոյան` վարման կարգի վերաբերյալ։

Ա.ԴԱՎՈՅԱՆ

-Պրն Մարուքյան, երբ դուք խոսում եք մանիպուլյացիաներից, դուք միշտ մանիպուլյացիայի եք ենթարկում` «Ելք» դաշինքի անունը տալով, ասելով, որ «Ելք» դաշինքի ժամանակ այս էր քննարկվում, հիմա այս է քննարկվում։

Պատմական փաստեր են տեղի ունեցել, իրավիճակ է փոխվել, եւ խնդրում եմ «Ելք» դաշինքի արած հայտարարությունները այլեւս չվկայակոչել, որովհետեւ ահագին բան է փոխվել, որից բոլորը տեղյակ են... Ոչ մեկը ձեզ չի վախեցնում, խնդրում եմ մի արձագանքեք տեղից։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վարման կարգի վերաբերյալ` Տիգրան Ուրիխանյան։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Հարգարժան գործընկերներ, երբ անցյալում հարցը քննարկվում էր, այդ թվում` գործող վարչապետը դիրքորոշում էր հայտնում, որ այն խնդիր է եւ անհրաժեշտ է հասարակությանը ներկայացնել բոլորի ծախսերը, որովհետեւ դրանք հասարակության ծախսերն են։

Իհարկե, մենք ունենք տարբերություն գործող եւ նախկին իշխանությունների միջեւ, բայց երբ անցած տարի հաստատում էինք հաջորդ բյուջեն, օրինակ` հարցեր բարձրացան` նախագահականի ծախսերի հետ կապված։ Ես ստիպված եղա հարցում ուղարկել Արմեն Սարգսյանի աշխատակազմ, թե ինչի՞ վրա է ահա այդպիսի գումար ծախսվում, պատասխան եկավ, որ դա պետական գաղտնիք է, եւ, հավանաբար, խնդիրը սրանում է կայանում։ Բայց, քանի որ այսօր քանի որ այսօր կա իշխող ուժ, քաղաքական մեծամասնություն, եւ երկրի ղեկավարները ներկայացված են քաղաքական մեծամասնության կողմից, քանի որ դուք ունեք մտահոգություններ, մենք չենք ցանկանում խանգարել եւ ձեռնպահ ենք քվեարկում այս խնդրի վերաբերյալ` հաշվի առնելով, այդուհանդերձ, որ հարցն առկա է։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վարման կարգի վերաբերյալ` Գեւորգ Գորգիսյան։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Մի փոքր ուղղակի պարզաբանում, թե ինչ տեսք է ստանալու օրենքը մեր նշած բառերը հանելուց հետո, որպեսզի մեր գործընկերների մոտ նաեւ թյուր տպավորություն չստեղծվի։

«Պետական գաղտնիք պարունակող գնումների պլանում ներառվում են ազգային անվտանգության ապահովման, արարողակարգային ծախսերի, կեցության, սննդի եւ տրանսպորտային սպասարկման, ներառյալ` տրանսպորտային միջոցների տեխնիկական սպասարկման եւ նորոգման ոլորտում հատուկ տեխնիկայի եւ ծրագրային, ռազմական տեխնիկայի, սպառազինության, ռազմամթերքի եւ ռազմատեխնիկական միջոցների ապահովման համար անհրաժեշտ ապրանքները, աշխատանքները եւ ծառայությունները», այսինքն` էս ամենը մնում է գաղտնի։ Էդ ամենը, ինչ վերաբերվում է ազգային անվտանգությանը, եւ ազգային անվտանգությունից բխող նման բոլոր ծախսերը մնում են գաղտնի։

Մենք ասում ենք միայն` հատուկ պետական պաշտպանության ենթակա անձանց համար ծախսերը դարձնել թափանցիկ։ Էն ամենը, ինչ վերաբերվելու է ազգային անվտանգությանը, դա մնում է գաղտնի եւ դրան մենք որեւէ կերպ չենք կպել։ Շնորհակալ եմ, կրկին խնդրում եմ կարդալ ուշադիր եւ թույլ տալ, որպեսզի օրենքը մտնի քննարկման։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ես տեսնում եմ բոլորի ձեռքերը, ժողովուրդ ջան, երբ կարճ ասում եք` վարման կարգի վերաբերյալ, եթե ես էլ չտեսնեմ, գործընկերները հիշեցնում են, հերթ կտանք։ Համազասպ Դանիելյան` վարման կարգի վերաբերյալ։

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Ես պետք է ազնիվ գտնվեմ եւ խոստովանեմ, որ իմ ելույթը վարման կարգի վերաբերյալ չի, եւ տիկին Թանդիլյանն ասաց, որ բոլոր ելույթները վարման կարգի վերաբերյալ են, ես մեկ անգամ կենտրոնական ամբիոնից ելույթ ունեցել եմ, ես հիմա ընթերցելու եմ բոլորի համար եւ հանրության համար, թե ինչ տեսակի ելույթներ պետք է ունենալ վարման կարգի վերաբերյալ։

«ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենք, հոդված 59. «Պատգամավորը կարող է մեկ անգամ անմիջապես քվեարկությունից առաջ հերքել իր անձի վերաբերյալ արված արտահայտությունը, հանդես գալ շահերի բաշխման վերաբերյալ հայտարարությամբ, հանդես գալ հարցի քվեարկությանը մասնակցելուց հրաժարվելու մասին հայտարարությամբ, կանոնակարգով նախատեսված դեպքերում հանդես գալ ընդմիջման մասին առաջարկով, կանոնակարգով նախատեսված դեպքերում առաջարկել ընդունել ԱԺ գործունեության կազմակերպման հարցերով որոշում»։

Հիմա տեսեք, երբ մենք ասում ենք, որ լիագումար նիստերում քննարկումներ տեղի չեն ունենում, էս վարման կարգը դարձել է քննարկումներ: Մենք ունենք հագեցած օրակարգ, մենք մի քանի օր ավելի նիստեր ենք ունենալու, եկեք պահենք խաղի կանոնները։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հանեցի՞ք... (ծիծաղում է): Մի վայրկյան, ժողովուրդ ջան, մի վայրկյան, մի հատ էլ ես վարման կարգի վերաբերյալ ասեմ, հա՞։

Քանի որ էստեղ քննարկվում է այդ թվում նաեւ ԱԺ նախագահի հետ կապված որոշ ծախսերի գաղտնիության կամ թափանցիկության հարցը, ես ձեռնպահ կմնամ քվեարկելուց։

Եվ այժմ, եթե, այնուամենայնիվ, պատգամավորները ցանկություն կունենան խոսել, էս քվեարկության, էս հարցի հետ կապված, վարման կարգի վերաբերյալ դատողություններ կուզենան անել, դա կանեն քվեարկությունից հետո, հարգելի տիկին Սամսոնյան, եւ այժմ քվեարկում ենք։

Քվեարկության է դրվում «Գնումների մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը յոթերորդ գումարման երկրորդ նստաշրջանի օրակարգում ընդգրկելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 15
Դեմ` 64
Ձեռնպահ` 24

Որոշումը չի ընդունվել։

Վարման կարգի վերաբերյալ` Անի Սամսոնյան։

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, մենք առաջարկում էինք, որպեսզի այս հարցը մտներ նստաշրջանի օրակարգ, եւ որպեսզի դուք այն պնդումները, որ անում եք, թե դա ազգային անվտանգության սպառնալիք է, մոտենայիք ամբիոնին, մեկ առ մեկ ներկայացնեիք այն բոլոր հիմնավորումները, այն բոլոր նախադեպերը, որոնք երբեւէ այս օրենքի գոյության ժամանակ հանդիսացել են ազգային անվտանգության սպառնալիք։ Բայց քանի որ դուք դա չունեք, եւ սա պայմանավորված է ընդամենը նախկին մերժված իշխանության ոչ թափանցիկ գործելաոճի շարունակությամբ, եւ, ըստ այդմ, սա պայմանավորված է նրանով, որ նպատակահարմար է ձեզ համար, քանի որ դուք հիմա իշխանություն եք, մենք դա նույնպես հասկանում ենք։

Իսկ տիկին Դավոյանին ես ուզում եմ ասել ընդամենը մեկ բան. Էդմոն Մարուքյանը եղել է «Ելք» դաշինքի առաջնորդը, առաջին համարը եւ կվկայակոչի «Ելք» դաշինքի գործունեության մասին փաստեր երբ կուզի եւ ինչքան կուզի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վարման կարգի վերաբերյալ` Էդգար Առաքելյան։

Է.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Գորգիսյանը քիչ առաջ հորդորեց, կոչ արեց մեզ օրենքի նախագիծն ուշադիր ընթերցել։ Ասեմ, որ ես ուշադիր ընթերցել եմ, պրն Գորգիսյան, եւ դա այսօր չեմ արել, արել եմ Կառավարության էդ հայտնի նիստի օրը, երբ կարծիք հնչեց, որ սա անվտանգության սպառնալիք է ստեղծում։ Հետո էլ ձեր քաղաքական ուժի առաջնորդը լայվ մտավ ու ասեց, որ դա մանիպուլյացիա է, որ իրենք ընդամենն ուզում են, այսինքն` դուք ընդամենն ուզում եք պոստ ֆակտում ծանոթանալ։ Հիմա ես բացում եմ, կարդում եմ հոդված 15-ը, որում առաջարկում եք փոփոխություն կատարել։

Հոդված 15-ի վերնագիրը հետեւյալն է. Քննման պլանավորումը եւ ֆինանսավորումը։ Կարդում ենք հոդված 15-ի կետ 2-ը, որում դուք առաջարկում եք փոփոխություններ կատարել. «Պետական գաղտնիք պարունակող գնումների պլանում ներառվում են ազգային անվտանգության ապահովման» եւ այլն, եւ այլն, հա՞։ Այսինքն` եթե պլան եւ պոստ ֆակտում, այսինքն` կատարվածից հետո, թարգմանեմ, հա՞, մեր քաղաքացիների համար, որոնք չգիտեն, որ էդ երկու բառերը նույնն են, նույնական են, ուրեմն` կամ ես կամ դուք լեզվաբանության տրամաբանության հետ կապված խնդիրներ ունենք, որովհետեւ ակնհայտ դիսոնանս է էստեղ։

Ես կխնդրեմ, եթե հիմա հնարավոր է` հիմա, եթե հնարավոր է` հետո մի հատ պարզաբանեք` ո՞նց եք պատկերացնում «պլան» եւ «պոստ ֆակտում» բառերի նույնականացումը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, վարման կարգի վերաբերյալ` Արփի Դավոյան։

Ա.ԴԱՎՈՅԱՆ

-Ներողություն եմ խնդրում, որ ընդհատում եմ ձեր բուռն քննարկումը։ Տիկին Սամսոնյան, մենք բոլորս հիշում ենք` ով էր «Ելք» դաշինքի առաջին համարը եւ ինչ եղավ «Ելք» դաշինքի հետ 2018 թվականին, այնպես որ, խնդրում եմ մի հիշեցրեք։ Մենք հիշում ենք բոլորի բոլոր ճանապարհները։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հիմա էս օրենքի նախագիծը, որ օրակարգում ընդգրկած լինեինք, ավելի կարճ էինք քննարկելու։ Վերադառնանք սիրո եւ համերաշխության մթնոլորտ։

Եվ այժմ ձայնը տրվում է ԱԺ պատգամավոր Տիգրան Ուրիխանյանին` «Ինտերնետով հրապարակային եւ անհատական ծանուցման մասին» ՀՀ օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը ներկայացնելու համար։ Համեցեք, պրն Ուրիխանյան։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Սիրելի եւ հարգելի գործընկերներ ու մեծարգո հայրենակիցներ, որոնք հետեւում են նիստին, հարցը նորից վերաբերում է զինվորական ծառայություն իրականացնող մարդկանց, այս անգամ ավելի նուրբ է, որովհետեւ խնդիրն առնչվում է զոհված զինծառայողների ընտանիքներին եւ տուժած զինծառայողներին ու նրանց ընտանիքներին։

Գոյություն ունի զինծառայողների սոցիալական ապահովության հիմնադրամ, որը գոյանում է մեծամասամբ ՀՀ աշխատող յուրաքանչյուր քաղաքացու կողմից հազարական դրամ այդ հիմնադրամին փոխանցելով, ինչպես նաեւ` բազմաթիվ հայաստանյան եւ արտասահմանյան հայրենակիցների հանգանակություններով։ Հիմնադրամի գումարների անձեռնմխելիությունն ու նպատակային ուղղվածությունը քննարկման առարկա չէ, վստահ եմ, բոլորի համար։

Հարց է առաջացել օտարերկրյա հայազգի նվիրատուներից մեկի մոտ. ինչո՞ւ, այսինքն` հարցն իմ մոտ էլ չի առաջացել, ինչո՞ւ այն դեպքում, երբ լումա առ լումա, դրամ առ դրամ այդ գումարները գոյանում են եւ հետո տրվում են, Աստված մի արասցե, որեւէ դեպքի հետեւանքով զինծառայողի ընտանիքին, զոհվածին կամ տուժածին, ինչո՞ւ, երբ այդ գումարների հետ կապված շատ նուրբ վերաբերմունք կա, ոչ մի ծախս չի արվում, աշխատակազմն աշխատում է կամավոր, բավականին մեծ ծավալով եւ չի ստանում աշխատավարձ, այդ թվում` հոգաբարձուների խորհրդի կազմը, որը ես ներկայացնում եմ որպես ԱԺ ներկայացուցիչ, որեւէ դեպքում որեւէ մեկը չի համարձակվում այդ հիմնադրամի հետ կապված որեւէ ծառայություն մատուցել եւ դրա դիմաց գումար ակնկալել` հասկանալով, կրկնում եմ` խնդրի բարոյական մասը։ Մեր իրականության մեջ օրենքով ամրագրված, կրկնում եմ, եւս սխալ կա` նախկինից մնացած: Գոյություն ունի պետական տեղեկատվական համակարգ` «ազդարար» կոչվող, azdarar.am, որտեղ հրապարակվում են, ըստ օրենքի, հիմնադրամների հաշվետվությունները, այդ թվում` այդ պետական, ըստ էության, կառույցի, հիմնադրամի հաշվետվությունը, եւ դրա համար վճարվում են գումարներ։ Վերջին տարվա հաշվետվությունը` տեքստային հաշվետվություն` տեքստային ինտերնետով հաշվետվություն են ներկայացնում, դրա համար վճարվել է 80 հազարից ավելի դրամ։

Կապ չունի` 8 դրամի, 8 լումայի, 80 հազարի, թե՞ 8 մլն դրամի շուրջ է գնում խոսակցությունը, խոսքը գնում է այն գումարների մասին, որոնք հայաստանցիներն ու հայրենակիցներս կոպեկ առ կոպեկ, լումա առ լումա հավաքում են նպատակային` զինծառայողների, զոհված զինծառայողների ընտանիքների եւ տուժած զինծառայողների համար։ Օրենքով պիտի այս բացառությունն արվի, հարցը քննարկվել է խորհրդում, որտեղ նաեւ պաշտպանության նախարարը` գործող Կառավարության անդամը, ասաց` եկեք բանակցենք, հարցը չբարձրանա, միգուցե, ընդառաջեն եւ բացառությունն անեն։

Բանակցեցինք, պետական այդ կայքը հրաժարվեց, ասաց` օրենքով կարգավորեք, բերեցի օրենսդրական կարգավորում, բայց նորից` բացասական եզրակացություն. սա ինձ մոտ զարմանք է առաջացնում։ Եկեք շտկենք այդ սխալը, խնդիրը բարոյական հարթության մեջ է։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Գլխադասային պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի դիրքորոշումը կներկայացնի հանձնաժողովի անդամ Նազելի Բաղդասարյանը։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Հարգելի հայրենակիցներ, հարգելի նախագահություն եւ գործընկերներ, իսկապես, խնդիրը բավականին էմոցիոնալ կերպով ներկայացրեց պրն Ուրիխանյանը, եւ մենք բոլորս գիտակցում ենք, թե ինչ գործունեություն է ծավալում տվյալ հիմնադրամը։ Խոսքը azdarar.am պաշտոնական հրապարակումների կայքի մասին է, որտեղ, ինչպես գիտեք, տարեկան հաշվետվություն ներկայացնում են ամենատարբեր գերատեսչությունները։

Մենք այս հարցը բավականին բուռն կերպով քննարկել ենք հանձնաժողովում եւ մատնանշել ենք, որ մի շարք խնդիրներ կան` կապված օրինագծի փոփոխության հետ, որովհետեւ եթե մենք այս դեպքում տվյալ հիմնադրամին տալիս ենք այս արտոնությունը, կատարում ենք բացառություն, խնդիր է ծագում այլ հարթության վրա։ ՀՀ-ում օրենքով ստեղծված բարեգործական մի շարք հիմնադրամներ կան, որոնց գործունեությունը նույնպես որեւէ կերպ չի կարելի նսեմացնել։ Խոսքը, օրինակ` քաղցկեղով տառապող երեխաների օգնության հիմնադրամի մասին է, Գյումրիում ստեղծված աղետի գոտում տուժած ընտանիքներին բնակարանի հատուցման հիմնադրամի մասին է եւ, իրապես, այս ցանկը կարելի է շարունակել։

Առաջարկություն է եղել հանձնաժողովի նիստում, որը, կարծում եմ` չի հերքի նաեւ պրն Ուրիխանյանը, որ մենք օրենքը, օրինագիծը փորձենք լրամշակել, որովհետեւ զուտ նաեւ իրավական տեխնիկայի առումով տվյալ օրենքը` «Ինտերնետային հրապարակային եւ անհատական ծանուցումների մասին» օրենքի 7-րդ հոդվածը սահմանում է, թե որ դեպքում են այդ հայտարարություններն անվճար հրապարակվում` հղում կատարելով 6-րդ հոդվածի 2-րդ մասին եւ 3-րդ հոդվածին։ Այնտեղ հստակ նշված է, որ տվյալ ցանկում են պետական մարմինները եւ ՏԻՄ-երը։ Զուտ իրավական տեխնիկայի առումով նաեւ հնարավոր չէ այստեղ լրացնել` ստորակետ դնելով, նաեւ նշելով մեկ հիմնադրամի անուն։

Մենք առաջարկություն ենք արել, որպեսզի այս օրինագիծը մշակվի, եւ ուսումնասիրվի այն հիմնադրամների ցանկը, որոնք կարող են ազատվել նման վճարից։ Սակայն պրն Ուրիխանյանը մերժել է այս մոտեցումը, եւ, սրանով հանդերձ, հանձնաժողովի բազմաբովանդակ քննարկումից հետո, հանձնաժողովը բացասական եզրակացություն է տվել օրինագծին։

Նաեւ մեկ շեշտադրում եմ ուզում անել. սա Կառավարության մոտեցումն է նաեւ` հաշվի առնելով, որ գումարը, որը նշվում է, այդ գումարը մոտավորապես տարեկան կազմում է 80-100 հազար դրամ, իսկ նշված հիմնադրամի տարեկան շրջանառությունը, ուշադրություն` 16 մլրդ դրամ է։ Սա եւս խնդրում եմ հաշվի առնել։

Իսկապես, ես կրկին շարունակում եմ պնդել հանձնաժողովում հնչեցրած իմ կարծիքը, որ կան հիմնադրամներ, որոնք այո, պետք է ազատվեն վճարից, բայց չի կարելի տարբերակված մոտեցում ցուցաբերել մեկ հիմնադրամի։ Եվ ես ուզում եմ, որ բոլորը հասկանան, հատկապես մեզ դիտող մեր հայրենակիցները, որ այս գումարները չեն գանձվում զոհված զինվորներին հատկացվող գումարներից, որովհետեւ պետությունը հստակ գումարներ սահմանել է յուրաքանչյուր զինվորի համար։ Սա, պարզապես, պետական վճար է, որը գնում է պետական բյուջե։

Շնորհակալություն, ես առաջարկում եմ օրինագիծը թողնել անփոփոխ եւ դեմ քվեարկել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Քվեարկություն ենք անում։ Վարման կարգի վերաբերյալ` Տիգրան Ուրիխանյան։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Հարգարժան գործընկերներ, հարգարժան համազեկուցող, ոչ, ճիշտ չեք ասում, ես համաձայնել եմ քննարկել, ասել եմ` դուք էլ գործ արեք, դուք էլ բերեք մյուս հիմնադրամների հետ կապված փոփոխություն։ Եվ պետությունը չի հաստատում` ինչ գումարներ պիտի տրվեն զինծառայողների ընտանիքներին, այլ հաստատում է հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհուրդը։

Խորհուրդը գտնում է եւ իրավացի գտնում է, որ կապ չունի, ընդ որում` դա շրջանառություն չի, դա զոհվածներին տրվող գումարներն են, զոհվածների ընտանիքներին եւ տուժածների ընտանիքներին, ուրիշ ոչ մի գործառույթ հիմնադրամը չունի, ուրիշ ոչ մի ծախս չունի եւ չպիտի անի` կապ չունի ինչ չափի գումար է։ Լավ է, որ շատ է հավաքվում, ոչ մի լումա զոհվածի ընտանիքից չպիտի պակասի. սա է դիրքորոշումը։

Մյուսների հետ կապված` հիվանդների, հաշմանդամների, մյուսների, ասացի` այո, բերեք ավելացնենք, բայց ոչ պակասեցնենք, ընդունեք սա, աշխատենք մյուսների վրա էլ։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

- Վարման կարգի վերաբերյալ` Նազելի Բաղդասարյան։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Քանի որ պրն Ուրիխանյանը մեղադրեց ինձ սխալ ներկայացնելու համար, պրն Ուրիխանյան, ես հասկանում եմ, որ դուք հոգաբարձուների խորհրդի անդամ եք, տրամաբանական է ձեր շահագրգռվածությունը, բայց կրկին պնդում եմ` տարբերակելը մեզ համար անընդունելի է եւ եւս մեկ հանգամանք. մենք չենք կարող յուրաքանչյուր հիմնադրամի համար օրինագիծ փոխել։

Ձեզ առաջարկվել է համապարփակ լուծում գտնել եւ այդ ցանկում ներառել մյուս հիմնադրամները, եւ դուք, ցավոք սրտի, այդ ամենը մերժել եք։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Քվեարկության է դրվում «Ինտերնետով հրապարակային եւ անհատական ծանուցման մասին» ՀՀ օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը յոթերորդ գումարման երկրորդ նստաշրջանի օրակարգում ընդգրկելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 36
Դեմ` 63
Ձեռնպահ` 0

Էնտեղ մեկ, թե երկու անճշտություն կա, քարտուղարությանը խնդրում եմ գրանցել։

Որոշումը չի ընդունվել։

Եվ այժմ, էն որ վարման կարգի վերաբերյալ ելույթներ էիք ունենում, կարող եք մոտենալ, հարգելի պատգամավորներ, ամբիոնից ասել։ Խնդրում եմ մտքերի փոխանակության համար հերթագրվել։ Հերթագրում։

Հերթագրվել է 3 պատգամավոր։

Համազասպ Դանիելյան։

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ուզում եմ խոսել մեր աշխատանքների կազմակերպման մասին։ Մենք այսօր արդեն 1 նիստի չափ մոտավորապես ժամանակ ծախսեցինք մի աշխատանքի համար, որը պետք է տեղի ունեցած լիներ հանձնաժողովների մակարդակում։

Երբ մի քանի նիստ առաջ ես նորից ելույթ ունեցա եւ ասացի, որ սա աշխատանքների արդյունավետ կազմակերպման եղանակ չի, եւ էսպես մենք մեր աշխատանքներն ենք հետաձգում, բուռն արձագանք ստացանք ընդդիմությունից։ Տեսեք, մենք մի քանի վայրկյան առաջ բավական երկար ժամանակ տրամադրեցինք մի նախագծի, որի կարգավորման առարկան ընդամենը տարեկան կտրվածքով 80-100 հազար դրամ էր։

Պրն Ուրիխանյան, դուք հաշվարկ արե՞լ եք, թե ԱԺ 132 պատգամավորներն, օրինակ, որ աշխատավարձ են ստանում հանրային միջոցներից եւ կարող էին այդ ժամանակամիջոցում նաեւ այլ աշխատանքներով զբաղվել, կամ այդ փոփոխությունն իրականացնելու համար... Ես ձեզ հետ եմ խոսում, պրն Ուրիխանյան, իսկ որքա՞ն է նստելու հանրային միջոցների վրա էս օրենքի փոփոխությունը։ Երբ պրն Պետրոսյանը, որ էլի դահլիճում չէր, ասում էր` որո՞նք են խնդիրները, որ մենք էստեղ քննարկենք, պառլամենտական համակարգերում խորհրդարանն ունի տարբեր մարմիններ, որոնք ունեն տարբեր գործառույթներ։  Այսինքն` երբ մենք հում նախագիծը բերում հասցնում ենք լիագումար նիստ եւ արդեն իսկ հագեցած օրակարգից բավական ժամանակ ենք վատնում` քննարկելու նախագծեր, որոնց տակ չկա բավարար հիմնավորում, չկա բավարար վիճակագրություն, մենք մեր գործը դժվարացնում ենք։ Ես կոչ եմ անում, որ մենք հանձնաժողովներում ավելի շատ աշխատենք եւ լիագումար նիստերին բերենք ավելի պատրաստ նախագծեր, որքան էլ մեզ համար, մեր որոշ գործընկերների համար ցանկալի չլինի ամեն տեսակի քննարկում տեղափոխել լիագումար նիստերի դահլիճ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Լիլիթ Մակունց։

Լ.ՄԱԿՈՒՆՑ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ հարգելի նախագահ, հարգելի գործընկերներ, առաջարկս վերաբերելու է բոլորովին այլ հարցի։ Ինչպես տեղյակ եք, «Իմ քայլը» խմբակցությունը նախաձեռնել է վեթինգի նախագիծը մշակելու գործընթացը, որը սկսվել է դեռեւս ամիսներ առաջ։

Այս պահին այն գտնվում է վերջնականացման փուլում, եւ այդ իսկ պատճառով ես դիմում եմ կոչով մեր գործընկերներին թե՛ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությունից եւ թե՛ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունից` 1 շաբաթվա ընթացքում գրավոր կերպով ներկայացնել առաջարկներ այն մասին, թե ինչ են ուզում, որ ներառի վեթինգի նախագիծը եւ իրենց մտահոգությունները նաեւ։ Այս երկու կետը, նաեւ այս առաջարկը վերաբերում է այն հասարակական կազմակերպություններին եւ կառույցներին, ովքեր հետաքրքրված են թեմայով եւ շահագրգռված են, խոսքը վերաբերում է նաեւ նրանց։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արփինե Դավոյան... Հանո՞ւմ եք ձեր ելույթը: Շատ լավ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Այժմ, հարգելի գործընկերներ, մտքերի փոխանակությունն ավարտվեց, ձայնը տրվում է ԱԺ նախագահ Արարատ Միրզոյանին։ Խնդրեմ, պրն Միրզոյան: Բայց մինչ այդ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության անունից ելույթ կունենա պրն Էդմոն Մարուքյանը։ Խնդրեմ, պրն Մարուքյան։

Է.ՄԱՐՈՒՔՅԱՆ

-Հարգելի ԱԺ նախագահ, հարգելի գործընկերներ, այո, շատ կարեւոր է արդյունավետ աշխատել, ուղղակի մի բան ակնհայտ է, որ մենք պետք է նաեւ հասկանանք, գիտակցենք, թե ինչ է նշանակում պառլամենտ։ Պառլամենտը խոսելու վայր է եւ այստեղ պետք է խոսել այն բոլոր հարցերի շուրջ, որոնք ՀՀ քաղաքացիներին հուզում են։

Դուք քիչ առաջ մերժեցիք մեր 2 նախագծերի քննարկումը, որոնցից մեկը վերաբերում էր կենսաթոշակները մարդկանց տալուն, որը, ըստ էության, նրանց վաստակն է եւ սեփականության իրավունքի մի մասը, բայց խնդիրներ կան, չեն տալիս, եւ երկրորդը` թափանցիկության հետ կապված շատ լուրջ, շատ կարեւոր նախագիծ` տարատեսակ մանիպուլյացիաներով։

Ես ուզում եմ ձեզ հիշեցնել, որ երբ որ նախագծերը դրվում են շրջանառության մեջ, դուք 1 ամսից ավելի ժամանակ եք ունենում, եթե առաջարկներ ունեք, առաջարկեք, հանձնաժողովում քննարկենք, նոր գա այստեղ։ Նախագիծը գալիս է, հասնում է այստեղ, դուք ոչ մի առաջարկ տված չեք լինում, հետո ասում եք` եկեք հանձնաժողովներում աշխատենք։ Գրավոր բան է առաջարկվել, չե՞նք քննարկել հանձնաժողովում, չի առաջարկվել։ Առաջարկեք` քննարկենք, ես պատրաստ եմ, մենք բոլորս պատրաստ ենք, ընթացակարգերը գիտեք, մենք գիտենք, մինչեւ հանձնաժողով հասնելը մենք կարող ենք տեղում ձեր առաջարկներն ընդունել. եւ էստեղ գա արդեն փոփոխված նախագիծ. էս` դրա մասին։

Ինչ վերաբերում է վեթինգի նախագծի աշխատանքներին. տիկին Մակունց, նախ` ամիսներ առաջ, եթե դուք սկսել եք աշխատել դրա շուրջ ու մենք, կներեք, խաբար չենք դրա մասին, դա արդեն վատ բան է, դա արդեն վատ ուղերձ է եւ, ես գիտեմ, որ ամիսներ առաջ վեթինգ չի եղել, անցումային արդարադատության շուրջ եք աշխատել, վեթինգ նոր է եղել։ Հիմա, եթե ինչ-որ բան կա, պետք է խումբ ստեղծել, էդ խմբով աշխատել, ոչ թե աշխատել մի բանի շուրջ ու ասել` մենք մի բանի շուրջ աշխատում ենք, եթե մտահոգություններ ունեք կամ առաջարկություններ ունեք` տվեք։ Ինչի՞ շուրջ տանք, ի՞նչ իմանանք` ինչ եք գրել, որ դրա շուրջ առաջարկներ տանք, այսինքն` պետք է կամ ներառական աշխատանք տարվի, կամ ուղղակի դա հայտարարություն է, որ արվում է, որ հետո ասեք` դե, հայտարարեցինք, չեկան, ոչ մի բան չտվեցին, չգիտեին, ինչ անենք։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Մարուքյան, արդեն խաբար եք ու կարծում եմ, առաջարկները եւ քննարկումները տեղի կունենան, որեւիցե մեկը ժամկետային սահմանափակում կամ ձեզ շտապեցնելու որեւիցե ցանկություն չունի, պետք չի դրա վրա հիմնվել եւ ելույթ կառուցել։

Իսկ այժմ խոսքը տրվում է ԱԺ նախագահ Արարատ Միրզոյանին` 2019 թվականի մայիսի 29-ին գումարվող նիստերի օրակարգը ներկայացնելու համար։ Խնդրեմ, պրն Միրզոյան։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, այսօր առավոտվանից ինչ խոսում ենք, հիշում եք, դա նստաշրջանի օրակարգի մասին էր, հիմա այս քառօրյայի` մայիսի 29-ից գումարվող նիստերի օրակարգի մասով։

Օրակարգի նախագծի առաջին բաժնում պարտադիր քննարկման 19 հարց կա, դրանք, բնականաբար, ընդգրկվում են օրակարգ առանց քվեարկության։

Ունենք 10 ընտրության հարց` Սահմանադրական դատարանի դատավորի ընտրությունը, ՀՀ տնտեսական մրցակցության պաշտպանության պետական հանձնաժողովի 5 անդամների ընտրությունները եւ ՀՀ հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի 4 անդամների ընտրությունները։

Երկրորդ բաժնում 22 նախագիծ է, տեղեկացնեմ, որ ԱԺ խորհուրդը մայիսի 27-ի նիստում քննարկել է այս բաժնում նախագծերի ընդգրկման, դրանց քննարկման հաջորդականության հետ կապված առաջարկները եւ քվեարկությամբ հաստատել է դրանք։

Պաշտպանության եւ անվտանգության հարցերի մշտական հանձնաժողովն առաջարկել է Կառավարության կողմից ներկայացված «Զինվորական ծառայության եւ զինծառայողի կարգավիճակի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին օրենքի նախագիծը քննարկել հատուկ ընթացակարգով` նախագծի երկրորդ ընթերցմամբ քննարկումը կազմակերպել առաջին ընթերցմամբ ընդունելուց հետո 24 ժամվա ընթացքում։

Այսքանը, թերեւս, եթե հարցեր լինեն...

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Պրն Միրզոյանին հերթական նիստերի օրակարգի նախագծի վերաբերյալ հարցեր տալու համար խնդրում եմ հերթագրվել։ Հերթագրում։

Հարցեր չկան, պրն Միրզոյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարգելի գործընկերներ, մտքերի փոխանակության համար կարող եք հերթագրվել։ Հերթագրում։

Հերթագրվել է 4 պատգամավոր։

Ընդմիջե՞նք, թե՞ շարունակենք: Երկու պատգամավորից հետո, կարծում եմ` կարող ենք ընդմիջում հայտարարել։ Խնդրեմ, Մարգարիտա Խանդանյան, Սարգիս Խանդանյան, կներեք (ծիծաղ դահլիճում): Դե, հիմա ես էլ եմ մեծ մարդ, տեսողության հետ խնդիր կարող եմ ունենալ։

Ս.ԽԱՆԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ձեր թույլտվությամբ ցանկանում եմ դիմել այս օթյակներում եւ ԱԺ միջանցքներում մեր գործունեությունը լուսաբանող լրագրողներին։ Սիրելի լրագրողներ, դիմում եմ ձեզ «Իմ քայլը» խմբակցության անունից եւ նաեւ որպես ձեր նախկին գործընկեր. վերջին օրերին կարդում եւ լսում ենք ձեր մտահոգությունները` կապված ձեր գործունեության սահմանափակման մեր առերեւույթ մտադրությունների մասին։

Ցանկանում եմ փարատել ձեր մտահոգությունները եւ վերահաստատել, որ «Իմ քայլը» խմբակցության համար գործունեության հրապարակայնությունը սկզբունքային է եւ մնալու է այդպիսին։ Վստահեցնում եմ ձեզ, որ մենք չենք ունեցել, չունենք եւ չենք էլ ունենալու որեւէ միտում լրագրողների գործունեությունը սահմանափակելու կամ խոչընդոտելու համար։ Այս դահլիճում նստած են մարդիկ, որոնք տարիներ շարունակ ձեզանից շատերի կողքին պայքարել են Հայաստանում հանուն ազատ մամուլի եւ ընդդեմ խոսքի սահմանափակումների։ Եվ այժմ, երբ այս ազատությունների եւ իրավունքների մասով Հայաստանն ունի աննախադեպ իրավիճակ, անհեթեթ է մտածել, որ այս մարդիկ որեւէ կերպ կընկրկեն եւ թույլ կտան սահմանափակել ձեր գործունեությունը։

Սիրելի լրագրողներ, ցանկանում եմ շնորհակալություն հայտնել ձեր գործունեության համար եւ վերահաստատել, որ խոսքի ազատությունը Հայաստանում այլընտրանք չունի, մամուլի ազատությունը Հայաստանում այլընտրանք չունի, հանրային իշխանության բաց եւ հրապարակային գործունեությունը Հայաստանում այլընտրանք չունի։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Թագուհի Ղազարյան: Համեցեք։

Թ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Մեծարգո նախագահող, հարգելի գործընկերներ, նախ` շնորհավորում եմ բոլորիս երեկվա տոնի առթիվ` Առաջին հանրապետության տոնի կապակցությամբ, նորից ներողություն եմ խնդրում, քանի որ ելույթս օրակարգին չի վերաբերելու։

Խոսքս ուղղում եմ մեր այն քաղաքացիներին, որոնք վերջին շաբաթների ընթացքում այս կամ այն կերպ մասնակիցը կամ ականատեսը եղան Վարդգես Գասպարիի, Հրանտ Մարգարյանի, Արթուր Իսպիրյանի եւ օրերս Ազատության հրապարակի հանրահավաքում տեղի ունեցած միջադեպերին։ Առանց անդրադառնալու առանձին դեպքերի մանրամասներին, պետք է նշեմ, որ դրանք բոլորն այս կամ այն կերպ բռնության կամ բռնության խոսքի դրսեւորումներ էին։

Սիրելի քաղաքացիներ, ֆիզիկական բռնության, բռնության քարոզի, ատելության խոսքի ցանկացած դրսեւորում` անկախ նրանից, թե ում հանդեպ է դա կիրառվում, անընդունելի է եւ խիստ դատապարտելի է նոր Հայաստանում: Խոսքս ուղղում եմ հատկապես այն քաղաքացիներին, որոնք աջակցում են մեր քաղաքական թիմին. սիրելիներս, թե՛ ֆիզիկական, թե՛ վերբալ բռնության ցանկացած դրսեւորում մենք մերժել ենք, մերժել ենք միասին։

Ես մեր ողջ քաղաքական թիմի անունից ցանկանում եմ խնդրել եւ հորդորել ձեզ, որ որքան էլ լարված լինի իրավիճակը, որքան էլ էմոցիաները տեղի տան, միշտ հիշեք, որ ակցիաների ժամանակ սոցիալական ցանցերում եւ այլուր տարածվող ատելության եւ ագրեսիայի ցանկացած դրսեւորում իր խորքի մեջ սպասարկում է բոլորովին այլ ուժերի քաղաքական օրակարգ։ Մեր օրակարգը եղել է եւ շարունակում է մնալ հանրային համերաշխության եւ բռնության մերժման օրակարգը։ Շնորհակալ եմ։

Ծ Ա Փ Ա Հ Ա Ր ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Համազասպ Դանիելյան։

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Իմ խոսքը վերաբերելու է եւ հանդես է գալիս որպես արձագանք` պրն Մարուքյանի ելույթին։

Պրն Մարուքյան, այն հանձնաժողովում, որտեղ ես եմ աշխատում, հանձնաժողովի նախագահը տիկին Թանդիլյանն է, եւ ես կարծում եմ, որ մենք նորմալ աշխատանքային հարաբերություններում քննարկում ենք այն, ինչ ուզում ենք ներկայացնել լիագումար նիստին։ Բայց երբ որ դուք ձեր խոսքում ասում եք, որ դուք նախագիծ եք ներկայացնում եւ 1 ամիս կա, որ մենք առաջարկություններ պետք է անենք, ես կարծում եմ, որ պատասխանատվությունը նաեւ էդ նախագծի հիմնավորվածությանը ոչ թե այլոց վրա է, ովքեր պետք է առաջարկություններով բարելավեն, այլ` առնվազն քիչ ավելի` հեղինակի վրա, ով պետք է ունենա բավարար հիմնավորում, սա, ընդհանրապես, որպես սկզբունք եմ ասում, ոչ թե կոնկրետ օրինակներով, թեեւ կարող ենք քննարկել նաեւ կոնկրետ օրինակներով տարբեր ֆրակցիաներից։

Եվ երկրորդը. ձեր արձագանքը` կապված վեթինգի հետ եւ առաջարկը` աշխատանքային խումբ ստեղծելու համար. մենք անցած ամիսներին  շատ առումներով, շատ օրինակներով դրսեւորել ենք գործընկերային վարք` առաջարկելով մյուս ֆրակցիաներին մասնակցել, օրինակ` մենք աշխատանքային խումբ ենք ստեղծել պրն Միրզոյանի նախաձեռնությամբ 2 ամսից ավելի առաջ` Ընտրական օրենսգրքի հետ կապված։ Եվ էդտեղ համաձայնել ենք, որ մեր ընդդիմադիր գործընկերները կքննարկեն, թե որոնք են իրենց առաջնահերթությունները եւ կներկայացնեն։ Երբ ես միջանցքում հանդիպում եմ իմ մի քանի գործընկերներին, պարբերաբար հիշեցնում եմ սրա մասին, բայց ինչ-որ մի էտապից, կարծեմ, դուք պետք է նաեւ արագացնեք ձեր աշխատանքները, եւ եթե մենք ուզում ենք համատեղ անցնել այս ճանապարհը, իսկ մենք ուզում ենք համատեղ անցնել այս ճանապարհը, քիչ ավելի շատ ջանք թափենք կարեւոր նախաձեռնությունների վրա եւ քիչ ավելի պակաս ժամանակ ծախսենք նման քննարկումների վրա։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Էդմոն Մարուքյան։

Է.ՄԱՐՈՒՔՅԱՆ

-Հարգելի խորհրդարան, արձագանքում եմ. ուրեմն, մեր կողմից ներկայացված բոլոր նախագծերը շատ հիմնավոր են, որովհետեւ շատ երկար ենք աշխատում, մինչեւ դնում ենք շրջանառության մեջ, եւ հանձնաժողովներում էլ քննարկումներին շատ բաց ենք առաջարկների առումով, պրն Թունյանը կվկայի, որ նոր առաջարկ ունեինք եկամտային հարկի հետ կապված` մարզերում բնակարաններ գնելու նախագծին, որը հետաձգել ենք հանձնաժողովի պահանջով, այսինքն` մենք էդ առումով միշտ բաց ենք։

Ես ասում եմ հետեւյալը, որ նախագիծը դրվում է շրջանառության մեջ, բոլորս տեսնում ենք կայքում, բոլորս ստանում ենք, բոլոր ֆրակցիաները ստանում են, եթե առաջարկ կա, մինչեւ հանձնաժողովում քննարկելն առաջարկեք, էնտեղ քննարկենք, եւ ավելին, եթե դուք գտնում եք, որ թերի է, ավելի պատրաստված նախագիծը գա խորհրդարան. իմ ասածը սա է։

Ինչ վերաբերում է Ընտրական օրենսգրքի հանդիպմանը. Ընտրական օրենսգրքի հետ կապված մի հանդիպում է եղել, մենք պատվիրակներ ենք ուղարկել, որից հետո որեւէ հանդիպում չի եղել: Երբ նոր հանդիպումը կլինի, նոր հանդիպման ժամանակ մենք կներկայացնենք մեր մոտեցումները։

Եվ հաջորդ բանը. դուք հայտարարել եք, որ սահմանադրական փոփոխությունների նախագիծ եք պատրաստում, որեւէ տեղեկություն չկա, որ այ, եկեք, չե՞ք ուզում սուպերվարչապետականը` ուրիշ տարբերակով ԱԱԾ-ին եւ ոստիկանությանը մենք կբերենք խորհրդարան։ Որեւէ խումբ չի ստեղծվել, մենք չգիտենք էդ գործող խմբի մասին։

Հաջորդը` անցումային արդարադատության հետ կապված. նույնը, այսինքն` ի՞նչ եք ասում, որ մենք ձեզ սպասում ենք, բան, մենք պետք է նայենք` ով է աշխատում, կոնկրետ կարո՞ղ եք անձ ասել, որը պատասխանատու է անցումային արդարադատության նախագծի պատրաստելու գործով, որ էդ մարդու հետ մենք շփվենք, կարո՞ղ եք ասել` ո՞վ է գրում էդ նախագիծը։ Արդարադատության նախարարին երեկ հարցրել եմ, ասում է` խորհրդարանում գրում են, ձեզ հարցնում եմ, ասում եք` խումբ է, բան, ընդհանուր կոլեգիալ, ո՞վ է, պատասխանատուի անունը տվեք, էդ մարդու հետ շփվենք, ո՞վ է։

Ինչ վերաբերվում է վեթինգին, ապա վեթինգը մենք ենք դրել շրջանառության մեջ, որից հետո վարչապետն իր ելույթում հայտարարեց, որ «վեթինգ» բառը չի խոսվել, անցումային արդարադատության մասին ենք դուք աշխատել 2 ամիս, վեթինգը նոր բան է, նոր եք դրա շուրջ աշխատում։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Մեր գործընկեր Մխիթար Հայրապետյանը չէր հասցրել գրանցվել: Համեցեք։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահություն, հարգելի խորհրդարան, իմ հայտարարությունը վերաբերում է Հենրիխ Մխիթարյանի շուրջ ստեղծված իրավիճակին։ Ինչպես քաջատեղյակ եք, մեր հավաքականի ավագը հայտարարել էր Եվրոպայի լիգայի եզրափակիչ հանդիպմանը չմասնակցելու իր որոշման մասին, որից հետո ամբողջ աշխարհում սկսեցին քննարկել` արդյո՞ք ճիշտ էր այդ որոշումը, թե՞ ոչ եւ որո՞նք էին նմանօրինակ որոշում կայացնելու դրդապատճառները։

Սակայն հարցն ունի շատ պարզ պատճառ եւ պատասխանն ակնհայտ է. անգլերենով ասած` «No to racism»` ոչ ռասիզմին, սա այն փիլիսափայական արժեքների մեկն է, որ որդեգրել է ՈՒԵՖԱ-ն եւ, առհասարակ, մարզաշխարհը։ Բայց նմանօրինակ նվերներ մատուցելով Ադրբեջանի նման երկրին, այն է` Եվրոպայի լիգայի եզրափակիչ տալով ինչ-ինչ նկատառումներից ելնելով, իսկ ես կարծում եմ` մենք գիտենք ինչ նկատառումներից ելնելով, միջազգային մարզական աշխարհն ուղղակիորեն ոտնահարեց այդ փիլիսոփայությունը, եւ դրան գալիս են փաստելու վերջին օրերին Ադրբեջանում տեղի ունեցող իրադարձությունները, իսկ ավելի կոնկրետ` կոնկրետ երեկ Հենրիխ Մխիթարյանի մարզահագուստով բոլոր արտասահմանցի երկրպագուներն ադրբեջանցի ոստիկանների կողմից կանգնեցվել են եւ մանրակրկիտ ստուգվել են, դրանից առաջ հստակ ուղերձ է եղել, որ հայկական ծագում ունեցող, թեկուզեւ անգամ օտարերկրյա քաղաքացիներ համարվող հայերը չեն կարող գնալ եւ ներկա գտնվել խաղին։ Բացի այդ, մամուլում հստակ տեղեկատվություն է շրջանառվում առ այն, որ Հենրիխ Մխիթարյանի առջեւ դրվել են որոշակի նախապայմաններ` կապված դրոշը բարձրացնելու հետ եւ այլն, որոնց մասին, հուսով եմ` մեր ֆուտբոլիստը հետագայում կբարձրաձայնի։

Եվ սա գալիս է խոսելու այն մասին, որ այսպես կոչված` անվտանգության երաշխիքները, որ ի լուր աշխարհի ադրբեջանական կողմը փորձում է ներկայացնել, թե տրվել են, դրանք դատարկախոսություն են եւ որեւէ արժեք ներկայացնել չեն կարող։ Ես ուղղակի ասում եմ, որ մեր ֆուտբոլիստի առջեւ դրվել էր կոնկրետ ընտրություն` անվտանգության եւ սպորտի առաքելության այդ կարեւորագույն փիլիսոփայության միջեւ։

Ես ուզում եմ, որ խորհրդարանական այս կարեւորագույն համար 1 քաղաքական ամբիոնից եւս մեկ անգամ մենք ասենք, որ դա կատարյալ ճիշտ ընտրություն էր, որովհետեւ տրված այդ  երաշխիքները որեւէ գրոշի արժեք չունեն։ Եվ վերջին իրադարձությունները ցույց են տալիս, որ ըստ էության, միջազգային մարզական հանրությունը պետք է հետագայում, այս պահին, իհարկե, որեւէ բան փոխել չի կարող, հետագայում հաշվի առնի ստեղծված իրավիճակը եւ հաշվի առնի տվյալ երկրներում տիրող իրավիճակը, ռասիզմի, քսենոֆոբիայի բարձր աստիճանի դրսեւորումը, եւ նմանօրինակ նվերներ մատուցելիս առնվազն գոնե հաշվի առնի այս ամենը։

Շնորհակալություն, ես հայտարարում եմ եւս մեկ անգամ, որ սատարում եմ եւ վստահաբար, սա նաեւ մեր ՀՀ ԱԺ-ի անունից կարող եմ ասել` մենք սատարում ենք մեր ֆուտբոլիստի կայացրած ճիշտ որոշումը։ Շնորհակալություն։

Ծ Ա Փ Ա Հ Ա Ր ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, մտքերի փոխանակությունն ավարտվեց։ Եվ այժմ, եթե դահլիճի դռների մոտ գտնվող պատգամավորներ կան, կարող են ներս գալ դահլիճ, որովհետեւ պիտի քվեարկություն ունենանք։

Քվեարկության է դրվում «ԱԺ 2019 թվականի մայիսի 29-ին գումարվող հերթական նիստերի օրակարգի նախագծերի երկրորդ բաժինն ընդունելու մասին» հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 61
Դեմ` 0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումը չի ընդունվել։

Այսինքն` նիստերի օրակարգը չհաստատվեց: Շատ լավ, օրակարգ չունեք։ Ընդմիջում։


Ժամը 12:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԱԼԵՆ ՍԻՄՈՆՅԱՆԸ
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, խնդրում եմ զբաղեցնել տեղերը: Հարգելի գործընկերներ, ինչպես հիշում եք մեր օրակարգի նախագիծը, որը ես ներկայացրեցի, բաղկացած էր 2 մասից. առաջին մասը, որտեղ կային 19 հարցը, այդ մասում ընդգրկված հարցերը ենթակա էին պարտադիր քննարկման, հետեւաբար` մենք, այսպես, թե այնպես, ունենք օրակարգ:

Երկրորդ մասը, որը մենք պետք է քվեարկությամբ հաստատեինք, քվեարկությամբ չհաստատեցինք: «ԱԺ Կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքը, մասնավորապես` օրենքի 39-րդ հոդվածի 8-րդ մասի 4-րդ կետն ասում է, որ նման դեպքերում, եթե փաթեթով չեն հաստատվում օրակարգային հարցերը, հարցերը դրվում են քվեարկության առանձին-առանձին: Հիմա, դրանք 22 հարցեր են, մենք կարող ենք առանձին-առանձին քվեարկել եւ կարող ենք անել հետեւյալը. քանի որ քվեարկության արդյունքը, քվեարկության էդպիսի ավարտը, մեծ հաշվով, ենթադրում ենք, որ տեխնիկական պատճառ է կրում, ես առաջարկում եմ, եթե ԱԺ-ը չի առարկում, բոլոր ֆրակցիաները թող հաստատեն, նորից փաթեթով դնենք քվեարկության, բայց սա... (Խոսում են դահլիճում): «Լուսավոր Հայաստանը» եւս կողմ է, «Իմ քայլը» եւս կողմ է, էդպես եմ հասկանում, հետեւաբար, կքվեարկենք, որպեսզի հատ-հատ չքվեարկենք, նորից կքվեարկենք ամբողջությամբ:

Եվ այսպես, քվեարկության ենք դնում նիստերի օրակարգի երկրորդ բաժինը հաստատելու վերաբերյալ հարցը: Քվեարկություն:

Բա որ սենց կարող էիք...

ԾԻԾԱՂ ԴԱՀԼԻՃՈՒՄ

Եվ ավելացրեք եւս մեկ կողմ, ենթադրում եմ...(խոսում են դահլիճից), երկու կողմ: Էդ էիք ասո՞ւմ, տիկին Աբրահամյան...(խոսում են դահլիճից): Շատ լավ, էդ ասացի, հետեւաբար`

Կողմ` 94` գումարած 2
Դեմ` 0
Ձեռնպահ` 0

Օրակարգը հաստատվեց:

Եվ կարող ենք սկսել մեր աշխատանքները, քառօրյան:

Եվ այժմ քննարկման առաջին հարցը. Սահմանադրական դատարանի դատավորի ընտրության հարցը: ՀՀ Սահմանադրության 166-րդ հոդվածի 1-ին մասի եւ 213-րդ հոդվածի համաձայն` Հանրապետության նախագահը Սահմանադրական դատարանի դատավորի թափուր տեղի համար առաջադրել է Արթուր Վաղարշյանի թեկնածությունը: Հիշեցնեմ, որ հարցը քննարկվում է «ԱԺ Կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 135-րդ հոդվածով սահմանված կարգով, հետեւյալ տարբերությամբ. առաջին` թեկնածուին ներկայացնելու համար հատկացվում է մինչեւ 10 րոպե, թեկնածուի ելույթի համար հատկացվում է մինչեւ 30 րոպե եւ թեկնածուի եզրափակիչ ելույթի համար հատկացվում է մինչեւ 15 րոպե: Թեկնածուին ներկայացնելու համարը ձայնը տրվում է Հանրապետության նախագահի աշխատակազմի ղեկավար Էմիլ Տարասյանին: Համեցեք, պրն Տարասյան:

Է.ՏԱՐԱՍՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, ձեր քննարկմանն է ներկայացվում` Սահմանադրական դատարանի դատավորի թափուր պաշտոնում ընտրելու համար ՀՀ նախագահի կողմից առաջադրված Արթուր Վաղարշյանի թեկնածությունը:

Նախագահի կողմից սույն թվականի ապրիլի 18-ին ընդունվել է կարգադրություն, որով կանոնակարգվել է Սահմանադրական դատարանի դատավորի թեկնածու առաջադրելու գործընթացը: Համաձայն նշված կանոնադրության` հրապարակվել է հայտարարություն եւ երկշաբաթյա ժամկետում հայտեր եւ համապատասխան փաստաթղթեր, որոնք հավաստում են տվյալ թեկնածուի կամ հավակնորդի համապատասխանությունը «Սահմանադրական դատարանի մասին» օրենքին եւ Սահմանադրությամբ ամրագրված պահանջներին: Էդ փաստաթղթերը ներկայացրել են 9 հավակնորդներ: 9 հավակնորդներից 2-ն իրենց դիմումների համաձայն` համաձայնություն չեն տվել, որպեսզի հրապարակվի նրանց վերաբերյալ տեղեկատվությունը, մնացած 7-ի անունները հետեւյալներն են` Մարտին Մանուկյան, Արմեն Ներսիսյան, Կարեն Կարապետյան, Հովհաննես Հովհաննիսյան, Գրիգոր Մուրադյան, Վահե Գրիգորյան, Արթուր Վաղարշյան:

Հավակնորդների կողմից ներկայացված փաստաթղթերը ներկայացրել են ՀՀ նախագահին: Ամփոփելով ներկայացված փաստաթղթերը եւ ծանոթանալով նրանց հետ, զրուցելով, անհատական զրույց ունենալով, բոլոր թեկնածուների հետ, հավակնորդների հետ, ինչպես նաեւ քննարկելով տարբեր հարցեր, այդ թվում նաեւ` թեկնածուների առաջադրման հետ կապված ընթացակարգային հարցեր իրավաբանական հանրության ներկայացուցիչների հետ, Հանրապետության նախագահն առաջադրել է Արթուր Վաղարշյանի թեկնածությունը:

Արթուր Գրիշայի Վաղարշյանը ծնվել է 1963 թվականի հոկտեմբերի   7-ին, Գեղարքունիքի մարզի Լճաշեն գյուղում:

1981 թվականից մինչեւ 1983 թվականները ծառայել է խորհրդային բանակում:

89 թվականին ավարտել է Երեւանի պետական համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետը:

Դասախոսական գործունեությամբ զբաղվում է 1993 թվականից:

2005 թվականից մինչ այսօր զբաղեցնում է Պետության եւ իրավունքի տեսության ամբիոնի վարիչի պաշտոնը:

1997 թվականին Արթուր Վաղարշյանին շնորհվել է իրավաբանական գիտությունների թեկնածուի, իսկ 2013 թվականին իրավաբանական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան:

2014 թվականին Արթուր Վաղարշյանը ստացել է պրոֆեսորի գիտական կոչում:

Հեղինակ է ավելի քան 110 տպագրական աշխատանքների, որոնց թվում են Հայաստանի սահմանադրական կարգավորման արդի եւ պատմական հիմնահարցերի վերաբերյալ մի շարք աշխատություններ:

Արթուր Վաղարշյանը հանդիսանում է միայն ՀՀ քաղաքացի, համապատասխանում է Սահմանադրությամբ նախատեսված Սահմանադրական դատարանի դատավորի ներկայացվող պահանջներին, իսկ իր կենսագրական եւ մասնագիտական գործունեության մանրամասների վերաբերյալ թեկնածուն կներկայացնի իր խոսքում:

Թերեւս, այսքանը, շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Տարասյան:

Այժմ կարող ենք պրն Տարասյանին հարցեր ուղղել, եթե ունենք: Հարցերի համար` հերթագրում: Մեկ պատգամավոր է հերթագրվել: Համեցեք, պրն Ուրիխանյան:

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Քանի որ քննարկում ենք Սահմանադրական դատարանի անդամի, այսինքն` դատական համակարգին առնչվող հարց, ես էսպիսի մի հարց տամ, որը վերաբերում է համակարգին եւ դրա շուրջ տեղի ունեցող զարգացումներին, իրադարձություններին, բայց ունի փոքր-ինչ այլ ուղղություն:

Հանրապետության նախագահի դիրքորոշումը, վստահ եմ` չափազանց կարեւոր է` որպես Սահմանադրությամբ երկրի գլուխ հանդիսացող անձի դիրքորոշում: Տեղի ունեցող իրադարձությունների վերաբերյալ, ի վերջո, Արմեն Սարգսյանն ի՞նչ դիրքորոշում ուներ, անհրաժե՞շտ է վեթինգի այն ճանապարհով ընթանալ, որի սկիզբը դրեց վարչապետը եւ վարչապետի հորդորով` ժողովուրդը, ակցիայի վերաբերյալ, որն իրականացվեց դատարանների առջեւ. լա՞վ էր, թե վատ էր: Դուք տեղյա՞կ եք` նախագահն ինչ դիրքորոշում ունի: Էն, որ ասում են` սահմանադրական ճանապարհով, դա իմացանք, բոլորն էլ դա են ասում: Վարչապետն էլ է ասում, մենք էլ ենք ասում, ԱԺ-ն էլ, ժողովուրդն էլ: Հիմա, սահմանադրական ճանապարհո՞վ էր, թե՞ սահմանադրական չէր, ի՞նչ դիրքորոշում ունի նախագահը, դուք գիտե՞ք դրա մասին` որպես աշխատակազմի ղեկավար: Շնորհակալություն:

Է.ՏԱՐԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հասկանալով, որ ճիշտ է, այսօրվա իմ առաքելության հետ կապված` այդքան էլ չի առնչվում հարցը, բայց քանի որ հարցը հնչել է, փորձեմ առավելագույնս սպառիչ պատասխանել այդ հարցին, չնայած սպառիչ Հանրապետության նախագահի անունից չեմ կարող պատասխանել, բայց էն, որ աշխատակազմը տեղյակ է այն քննարկումների եւ այն հաղորդագրության, այն կոչի մասին, որով Հանրապետության նախագահն իր ուղերձում հանդես եկավ: Ընդամենն օգտվելով այս առիթից` Սահմանադրության ավելի մասնագիտական դաշտում փորձեմ այդ հարցը դիտարկել` կանխատեսելով նման հարց: Ուղերձի տեքստը հիմա իմ ձեռքի տակ է, բայց նաեւ կցանկանայի հիշեցնել Սահմանադրության 123-րդ հոդվածը, որը հասարակության տարբեր հատվածների կողմից տարբեր մեկնաբանությունների առիթ տվեց, սակայն կցանկանայի 123-րդ հոդվածի 2-րդ կետն ընթերցել, ուղղակի զուտ տառացի ընթերցել. Հանրապետության նախագահը հետեւում է Սահմանադրության պահպանմանը` հանդիսանալով պետության գլուխ: Սա դրույթ է, որը կար նաեւ 2015 թվականից առաջ Սահմանադրության մեջ, սակայն, ի տարբերություն նախորդ խմբագրության, բացի Սահմանադրության պահպանմանը հետեւելուց, նաեւ կար Հանրապետության նախագահին նախկինում վերապահված սահմանադրական կարգի պահպանման ապահովումը, որը հանվել էր իրենց համապատասխան գործիքակազմերով: Եվ այսօր Հանրապետության նախագահը միայն Սահմանադրությամբ, Սահմանադրության  մեջ նույնպես նշված է, որ բացառապես Սահմանադրությամբ ամրագրված լիազորություններ է իրականացնում: Հանրապետության նախագահը հանդես է եկել կոչով, ուղերձով, դա միակ գործիքակազմն էր եւ բանակցելու գործիքակազմը, որը նաեւ արգելք չի հանդիսանում Հանրապետության նախագահին տարբեր քաղաքական ուժերի հետ` արտախորհրդարանական եւ խորհրդարանական, հանդիպում ունենալ եւ թե իր տեսակետը եւ դիրքորոշումը հայտնել եւ նաեւ լսել քաղաքական ուժերի տեսակետները տվյալ գործընթացների վերաբերյալ, բայց անդրադառնալով ուղերձին, որը միակ հնարավոր տարբերակն էր, Սահմանադրությամբ իր լիազորությունների իրականացումը: Սահմանադրության ուղերձը բաղկացած է մի քանի շեշտադրումներից. առաջինը. ուղերձն ուղղորդված էր ոչ միայն հասարակությանը, այլ նաեւ նշված էր` հասարակության բոլոր անդամներին` անկախ քաղաքական եւ հասարակական դիրքից, որովհետեւ մեկնաբանություններ կային, որ Հանրապետության նախագահը փողոցում կանգնած քաղաքացիներին էր դիմել, բայց հստակ նշված է, որ անկախ քաղաքական եւ հասարակական դիրքից եւ անկախ զբաղեցրած պաշտոնից` ուղղված էր Հանրապետության բոլոր քաղաքացիներին:

Մյուս շեշտադրումը. երբ նշվում էր ուղերձում, որ գործադիր, օրենսդիր եւ դատական իշխանության թեւերը պետք է արտահայտեն ժողովրդի կամքը, այնտեղ հստակ գրված էր` հավաքական ժողովրդի կամքը: Խոսքը չէր վերաբերում ուղերձում հատվածային ժողովրդի կամքին եւ անմիջապես հետո գրված էր. ուստի, այսինքն` հենվելով նրան, որ հավաքական ժողովրդի կամքն է, եւ բոլորս գիտենք, որ հավաքական ժողովրդի կամքը հենց պետք է իրացվի` Սահմանադրությամբ նախատեսված եւ օրենքներով նախատեսված կառուցակարգերով եւ մեխանիզմներով, ուստի, Հանրապետության նախագահը կոչ է արել բոլորին` հետեւել Սահմանադրությանը եւ օրենքներին: Դա առավելագույնն էր, որ Հանրապետության նախագահն իր լիազորություններով կարող էր այդ պահին անել` չնայած տարբեր սպասումներ կային, բայց էդ սպասումները չէին համապատասխանում նախագահի` Սահմանադրությամբ ամրագրված լիազորություններին:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, պրն Ուրիխանյան: Միացրեք:

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Ախր, երկրում տեղի են ունենում տարատեսակ կարեւորագույն իրադարձություններ: Նախագահը հետեւում է Սահմանադրությանը, հետեւում է ընթացքին, հետեւում է ժողովրդին, հետեւում է, ինչպես ասում եք, ոչ հատվածային, այլ ամբողջական, հետեւում է Կառավարությանը, հետեւում է, հետեւում է, բոլորին հետեւում է, դիրքորոշում էլ պետք է հայտնել: Հիմա, դուք էլի չասացիք` տեղյա՞կ եք, թե ոչ` ունի՞ նախագահը համապատասխանաբար դիրքորոշում, թե՞ ոչ, պե՞տք է դատական համակարգը վերբեռնել, օրինակ` մենք արտահայտվեցինք, որ, այո, պետք է, պետք է կատարելագործվել, որ այն հեռու է կատարյալ լինելուց, որ կան խնդիրներ, ժողովուրդը հիասթափված է այդ համակարգից, իհարկե, սահմանադրական ճանապարհով:

Հիմա, ողջունո՞ւմ է նախագահն այն ինչ տեղի ունեցավ, ողջունե՞ց, թե ոչ, կարո՞ղ եք ասել: Ախր, մեր երկրի նախագահից ակնկալում ենք հստակ դիրքորոշում եւ առաջին հերթին ՀՀ ներսում, դա պատասխանատվության դրսեւորում է, իսկ երկրի գլուխը` ըստ Սահմանադրության, պիտի իր աշխատանքի բնույթով ունենա պատասխանատվության ծավալի չափազանց մեծ շրջանակ: Շնորհակալ եմ:

Է.ՏԱՐԱՍՅԱՆ

-Շատ լավ, շնորհակալություն, բայց չվերազանցելով իմ լիազորությունները եւ մնալով իմ լիազորությունների շրջանակում, զբաղեցնելով վարչական պաշտոն, ես ուղղակի իրավունք չունեմ ՀՀ նախագահի անունից հնչեցնել Հանրապետության նախագահի դիրքորոշումը: Կարծում եմ` մոտակա ժամանակներս, երբ արդեն Հանրապետության նախագահը սկսել է հանդիպումներ արտախորհրդարանական եւ խորհրդարանական ուժերի հետ, այդ դիրքորոշումը Հանրապետության նախագահը եւ՛ հանրությանը, եւ՛ ձեզ հստակ կհայտնի:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Տարասյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը:

Եվ այժմ ձայնը տրվում է Սահմանադրական դատարանի դատավորի թեկնածու Արթուր Վաղարշյանին: Համեցեք, պրն Վաղարշյան:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Շնորհակալություն: ԱԺ մեծարգո նախագահ, ԱԺ հարգելի պատգամավորներ, նախ` կուզեի խոսքս սկսել շնորհավորանքով` երեկվա, այսինքն` Հանրապետության տոնի հետ կապված: Այդ տոնը ես առանձնահատուկ եմ գնահատում մեր օրենքով սահմանված տոների շրջանակում, որովհետեւ առաջին հանրապետության գոյությունը հիմք եւ նախադրյալ հանդիսացավ մեր խորհրդային, այսինքն` երկրորդ Հանրապետության գոյության համար եւ պայմանավորեց կամ պատճառական կապերով հիմք հանդիսացավ նաեւ երրորդ հանրապետության գոյության համար, այսինքն` եթե չլիներ առաջին հանրապետությունը, չէր լինի երկրորդը եւ հետեւաբար` նաեւ երրորդ հանրապետությունը:

Հիմա, նախ` ներկայացնեմ կենսագրությունս` որոշակի մանրամասնություններով: Նախագահի ներկայացուցիչը ներկայացրեց ընդհանուր:

Ծնվել եմ 1963 թվականին, ներկայումս Գեղարքունիքի մարզի, այն ժամանակ` Սեւանի շրջանի Լճաշեն գյուղում, 1963 թվականի հոկտեմբերի 7-ին: Սովորել եմ տեղի միջնակարգ դպրոցում, հետո, քանի որ հոկտեմբերի 7-ը դարձավ խորհրդային Սահմանադրության օր, այդ փոփոխությունն էական դեր կատարեց իմ մասնագիտության ընտրության հարցում, այսինքն` ես հետեւողականորեն որոշեցի դառնալ իրավաբան, սակայն խորհրդային օրենսդրության համաձայն` դպրոցն ավարտած շրջանավարտը չէր կարող միանգամից իրավաբանական կրթություն ստանալ: Ավարտած լինելով դպրոցը ոսկե մեդալով` անմիջապես գնացել եմ ծառայության խորհրդային զինված ուժերի շարքերում: Ծառայությունից վերադառնալուց հետո ընդունվել եմ, ավարտել եմ պետական համալսարանը: Ընդունվել եմ Երեւանի պետական համալսարանի նպատակային ասպիրանտուրան «Պետության եւ իրավունքի տեսություն, քաղաքական, իրավական ուսմունքներ» մասնագիտությամբ:

1996 թվականին պաշտպանել եմ «Հայաստանի առաջին հանրապետության դատական համակարգը» թեկնածուական ատենախոսությունը, որում, ըստ էության, այն բոլոր հիմնախնդիրները, որ այս ամիսների ընթացքում արդիական դարձան մեր հանրապետության համար, ներկայացված էին, այսինքն` պատմությունը, իսկապես, երբեմն կրկնվում է իր բոլոր ելեւէջներով, այդ թվում նաեւ` անցումային արդարադատության եւ վեթինգի ինստիտուտների կիրառմամբ: Այնուհետեւ համալսարանում անցել եմ պրոֆեսորադասախոսական տարակարգի բոլոր աստիճանները` դասախոս, դոցենտ, այնուհետեւ` պրոֆեսոր:

2005 թվականից դարձել եմ Պետության եւ իրավունքի տեսության ամբիոնի վարիչ: Մինչ այժմ ամբիոնի վարիչ եմ:

2013 թվականին պաշտպանել եմ դոկտորական ատենախոսությունս արդեն «Հայաստանի առաջին հանրապետության իշխանության համակարգը» թեմայով:

Տարիների ընթացքում կարճաժամկետ` մեկամսյա, վերապատրաստումներ եմ անցել աշխարհի մի շարք երկրների տարբեր համալսարաններում: Մոտ 5 տարի դասավանդել եմ Գեւորգյան հոգեւոր ճեմարանում: Անցած ուսումնական տարվանից, սակայն, արդեն չեմ դասավանդում:

Պրակտիկ իրավաբանությամբ չեմ զբաղվել, որովհետեւ համալսարանական աշխատանքը շատ ծանրաբեռնված է եղել, սակայն մասնակցել եմ մի շարք կառավարական հանձնաժողովներում, որոնք իրավաստեղծ նշանակություն ունեցող հանձնաժողովներ էին, եւ այդ հանձնաժողովներում կատարել եմ, այսպես ասած, կոնցեպտուալ նախագծում, իրավական համակարգի զարգացման ուղղությունների որոշում:

Նախաձեռնել եմ ՀՀ-ում իրավական դաստիարակության եւ կրթության կառավարական հայեցակարգի ընդունումը, որը, ցավոք սրտի, այդպես էլ մնաց թղթի վրա եւ չկենսագործվեց:

Սահմանադրական դատարանի հետ առնչվել եմ տարբեր տեսակի գիտական սեմինարներում, նույնիսկ Սահմանադրական դատարանի հրավերով զեկուցումներ եմ կարդացել, մի քանի անգամ եղել եմ փորձագետ, դրանցից ամենանշանակալին` Բյուզանդի փողոցի բնակիչների գործով ես հանդիսանում էի իրավական փորձագետ եւ տվել եմ փորձագիտական եզրակացություն:

1994 թվականից` ասպիրանտ ժամանակվանից սկսած, այցելել եմ նաեւ Արցախի Հանրապետություն եւ մինչեւ օրս, գրեթե ամեն տարի, այնտեղի համալսարանում կարդում եմ դասախոսություններ, ցուցաբերում եմ մեթոդական օգնություն:

Ամուսնացած եմ եւ ունեմ 3 երեխա` 19, 17 եւ 6 տարեկան:

Մի քիչ էլ կատակ անեմ, քանի որ Սեւանից եմ, Անթալիայում չեմ եղել, Քոբուլեթիում չեմ եղել, սիրում եմ հանգիստս անցկացնել իմ հայրենի Սեւանում եւ, ասեմ ձեզ, որ Սեւանի ջուրն էլ թունավոր չի` անցած տարվա էդ աղմուկի հետ կապված:

Գիտական գործունեությունս ներկայացնեմ, որ շուրջ 120` արդեն անցած տարվա համեմատ, նախագահի ներկայացուցիչն ասաց` 110, հիմա արդեն` 120 աշխատությունների հեղինակ եմ, որոնցից կեսը հոդվածներ են, սակայն մյուս կեսը մենագրություններ են, ուսումնական ձեռնարկներ, դասագրքեր: Դրանց մի մասը վերաբերում է Հայաստանի սահմանադրական զարգացման հիմնահարցերին, ընդ որում` ոչ միայն մեր հանրապետության, այլ նաեւ 1918 թվականի մեր առաջին հանրապետությունից սկսած, նաեւ երկրորդ հանրապետության եւ, իհարկե, 3-րդ հանրապետության, գրեթե բոլոր սահմանադրական, իրավական ինստիտուտների վերաբերյալ ունեմ հոդվածներ, աշխատություններ:

Ժամանակի ընթացքում գիտական հետաքրքրությունների շրջանակի մեջ ներառված են եղել իրավունքի փիլիսոփայություն, հայ իրավունքի պատմություն, Հայաստանի սահմանադրական զարգացման հիմնահարցեր, այնուհետեւ կրթության իրավական կարգավորման կոնցեպցիայի եւ օրենսդրական ռազմավարության մարտավարության հիմնահարցեր:

Կուզեի նաեւ ներկայացնել քաղաքական հայացքներս: Ընդհանրապես, որեւէ կուսակցության անդամ չեմ եղել, քաղաքական գործունեությամբ չեմ զբաղվել, որովհետեւ գիտական աշխատանքը եւ կուսակցական ֆրակցիոն մտածողությունն իրար որոշակիորեն հակադիր են, բայց որպես ՀՀ քաղաքացի եւ գիտնական` ունեմ իմ քաղաքական համոզմունքները:

Ներկայումս աշխատում եմ մի աշխատության վրա, որը կոչվում է «ՀԱՅՔ»` ազգային-իրավական քաղաքականության ծրագիր ապագա սերունդների համար: Ինքը` «ՀԱՅՔ» բառը հապավում է, կազմված է հարազատություն, յուր-արդարություն եւ քաղաքակրթություն բառերից: Ես գտնում եմ, որ մեր ժողովրդի իրավական քաղաքականության հիմքը պետք է կազմի այնպիսի բարեփոխումների ազգային ծրագիր, որի առաջին տարրն այն է, որ հայրենիքն է բարձրագույն արժեքը, որում պետք է ներդաշնակորեն զուգակցվեն անհատը, ազգը, հասարակությունը եւ պետությունը:

Երկրորդը. ազատություն, ազատություն բոլորի համար հավասար եւ պարտադիր օրենքով: Իրավունք գումարած պարտականություն եւ ազատություն գումարած պատասխանատվություն. սա է մեր ազգի ներդաշնակ գոյության աքսիոման, հակառակ դեպքում անարդարության այս մթնոլորտը կարող է ազգին սպառնացող ահավոր մեծ վտանգներ առաջացնել:

Երրորդ տարրը` յուր-արդարություն. Հայաստանում, ըստ էության, ներաշխարհաքաղաքական բարդ իրավիճակում, բնակչության արտահոսքի պայմաններում անհրաժեշտ է իրավական արդարության եւ սոցիալ-տնտեսական արդարության յուրահատուկ քաղաքականություն, որը պետք է զուգատեղի, բացի լիբերալիզմից` ազատականությունից նաեւ ցիվիլային սեփականության համապատասխան ձեւեր, եւ այդ կերպ կառուցված տնտեսությունն ազգային համերաշխության յուրահատուկ երաշխիք կարող է հանդիսանալ:

Եվ վերջին` «Հայք», բառի «ք» տառը. քաղաքակրթորեն. այս ամենը պետք է իրականացվի իրավաբանորեն, Սահմանադրության եւ օրենքների գերակայությամբ` որպես բարու եւ արդարության արվեստի գերակայություն քաղաքականության, խմբակայնության, կլանների եւ այլնի նկատմամբ:

Այսքանն իմ քաղաքական հայացքների մասին:

Սահմանադրական դատարանի իմ տեսլականի մասին կուզեմ ասել, որ ես Սահմանադրությանը եւ սահմանադրական կարգերին շատ կարեւորություն եմ տալիս մեր ժողովրդի պատմության մեջ եւ այդ հարցում բավականին խորացած լինելով գիտական տեսանկյունից, կարող եմ ասել, որ 20-րդ դարում, սկսած 1918 թվականից մինչ օրս, մեր ժողովրդի բոլոր պարտությունների եւ դժբախտությունների հիմքում ընկած են սահմանադրական հիմունքների եւ սահմանադրության խախտումները` սկսած 1918 թվականից մինչեւ մեր օրերը: Եթե ձեզ հետաքրքրում է, կարող եմ ամեն մի հանրապետության համար դրանք առանձին-առանձին թվարկել:

Գտնում եմ, որ, այսպիսով, պատմության եւ հայ ժողովրդի   սոցիալ-իրավական կեցության այս շղթայում էական դեր ունի Սահմանադրությունը եւ նրա գերակայությունը եւ, դրանով պայմանավորված` նաեւ Սահմանադրական դատարանը, որը հանդիսանում է սահմանադրական արդարադատության մարմին ՀՀ-ում:

Սահմանադրական դատարանի տեսլականը, իհարկե, էստեղ հասկանալի է, որ նրա մոդելը ես չեմ որոշում, դա արդեն ամրագրված է մեր գործող Սահմանադրությամբ եւ ՀՀ Սահմանադրական օրենքով, սակայն այդ տեսլականում իմ կարծիքով` որոշակի փոփոխություններ պետք է կատարվեն:

Առաջինը. ես գտնում եմ, որ Սահմանադրական դատարանին պետք է տալ, ընդհանուր, Սահմանադրության եւ ՀՀ-ում ներկայիս Սահմանադրությամբ ամրագրված սահմանադրական օրենքների ընդհանուր մեկնաբանության հնարավորություն: Եթե քաղաքական ուժերը եւ որոշակի պետական մարմիններ հանդիպում են ինչ-որ պրոբլեմների սահմանադրության նորմի հասկացման կամ, ասենք, սահմանադրական օրենքների մեկնաբանման հարցերում, ապա դրա նորմատիվ մեկնաբանման, ոչ թե կազիոնալ, անհատական ինչ-որ դեպքի առումով, այլ, ընդհանրապես, մեկնաբանման իրավունքը պետք է տրվի Սահմանադրական դատարանին: Սահմանադրական դատարանին դիմելու սուբյեկտների շրջանակում ես կավելացնեի խմբակցությունները` անկախ իրենց թվաքանակից, մասնավորապես` Սահմանադրության 168 հոդվածի 1-ին, 4-րդ, 6-րդ հոդվածների հետ կապված` դուք գիտեք, որ կարող է դիմել պատգամավորների մեկ հինգերորդը, որը հիմա իր չափով ավելի շատ ձայներ է ենթադրում, քան ֆրակցիան, ստացվեց, որ փոքրաթիվ ֆրակցիաները չեն կարող դիմել Սահմանադրական դատարան, եթե ինչ-որ նորմի կենսագործման ընթացքում տեսնում են հակասահմանադրականության խնդիր:

Դուք գիտեք, որ վերջին շրջանում ինտերնետում, նաեւ հեռուստատեսությամբ եւ ԱԺ-ում կազմակերպված անցումային արդարադատությանը նվիրված քննարկումների ընթացքում առաջարկություններ եղան նաեւ Սահմանադրական դատարանի վերացման մասին: Էստեղ անկախ նրանից` մենք կվերացնենք այդ դատարանը, թե կմնա այդ դատարանը` որպես կառույց, բայց սահմանադրական վերահսկողության եւ արդարադատության ֆունկցիան մնում է, եւ այստեղ ես որոշակիորեն չեմ կիսում այդ տեսակետը, որ անհրաժեշտ է վերացնել. ինչո՞ւ. որովհետեւ դատական իշխանության տեսության մեջ գոյություն ունեն դատական իշխանության կառուցման եւ դատական իշխանության գործունեության, այսպես ասած, ֆունկցիոնալ սկզբունքներ: Եվ կառուցման սկզբունքներից մեկն էլ ասում է, որ դատական համակարգում տարբեր ֆունկցիաներ իրականացնող օղակները միմյանցից պետք է կառուցվածքային առումով պետք է անկախ լինեն, այսինքն` անջատված լինեն, եւ դա նրանց անկախության երաշխիքն է: Այսինքն` միշտ չէ, որ, օրինակ` բոլոր, այսպես ասած, ֆունկցիաների իրականացման կենտրոնացումը մեկ մարմնում արդյունավետ որոշում է: Ես ավելի շատ կփորձեի ներկայացնել իմ` որպես Սահմանադրական դատարանի անդամի, այսպես ասած, տեսլականը:

Ես ասեմ ձեզ, որ Սահմանադրական դատարանի դերը շատ մեծ եմ համարում սահմանադրականության եւ սահմանադրական օրինականության ապահովման գործում եւ գտնում եմ, որ այստեղ Սահմանադրական դատարանի ամեն մի անդամ յուրահատուկ դերակատարություն պետք է ունենա` իր պատասխանատվությունը նկատի ունենալով եւ պետք է լինի այնքան պրոֆեսիոնալ, որ կարողանա օբյեկտիվորեն եւ անաչառ մեկնաբանել եւ անցնել սահմանադրական նորմերի արդարացի ու Սահմանադրությունից բխող կիրառման: Ես ընդհանրապես ասեմ ձեզ, եթե դուք կարդացել եք Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմությունը», Խորենացին ունի մի միտք, որ «կորել է հայոց երկրից իրավունքն ու արդարությունը», եւ, իսկապես, կարծես հազարամյակներ մենք էդ արդարությունը եւ էդ իրավունքը կորցրել ենք, եւ այս պահին մեր խնդիրն է այդ արդարությունն եւ իրավունքը Հայաստանում հաստատել, իսկապես իրականություն դարձնել, եւ ես անձամբ իմ կենսագրությամբ եւ գործունեությամբ ամեն կերպ աշխատել եմ նպաստել այդ արդարության հաստատմանը, թեկուզ հենց իմ աշխատություններով, եզրակացություններով կամ իմ գիտական գործունեությամբ կամ դասավանդման ընթացքում:

Այստեղ պետք է նկատի ունենալ, որ իրավագիտությունը եւ քաղաքականությունը որոշակիորեն տարբեր են: Գերմանական ասացվածք կա, որ քաղաքականությունը հնարավորությունների արվեստն է, իսկ իրավագիտությունը` սահմանադրական եւ օրենսդրական հնարավորությունների արվեստն է, այսինքն` այս բոլոր բարեփոխումները եւ մեր պետականության ու հասարակական կյանքի բարելավումները պետք է ընթանան սահմանադրական եւ օրինական հունի ընթացքում: Եթե ես ընտրվեմ Սահմանադրական դատարանի անդամ, այնտեղ, որպես կանոն, ժողովուրդն ասում` է մի ծաղկով գարուն չի գա, սակայն ես պատկերացնում եմ, որ կփորձեմ այնտեղ որոշակի փոփոխությունների հասնել, մասնավորապես` առաջինն նա է, որ Սահմանադրական դատարանի գործերով կայացված որոշումներով անպայմանորեն պետք է էական մասնակցություն եւ դերակատարություն ունենան Սահմանադրական դատարանի անդամները, այլ ոչ թե օժանդակ ապարատը, որը պետք է պատրաստի որոշումները, եւ Սահմանադրական դատարանի անդամները պետք է ընդամենը հաստատեն այդ որոշումները` փոխելով Սահմանադրական դատարանի որոշումների շարադրման ոճը` դրանք առավել հակիրճ ու լրիվ հասկանալի եւ պարզ իրավական նորմատիվ դրույթների ամբողջություն դարձնելու տեսանկյունից, եւ անպայմանորեն համոզված եղեք, որ իմ մասնագիտական պատկերացումների համաձայն` այն դեպքերում, երբ կնկատեմ, որ խախտվում է Սահմանադրության տառը եւ ոգին, կունենամ հատուկ կարծիք, որը բխում է Սահմանադրության տառից եւ ոգուց:

Ես կուզենայի մի քանի խոսք ասել նաեւ իմ առաջադրման մասին, որովհետեւ մի քիչ հարցադրումներ եղան եւ ֆրակցիաներից մեկի հետ հանդիպման ժամանակ, եւ նաեւ համալսարանական ընկերներս մի քիչ զարմացած մնացին, որ առաջադրվել եմ, որովհետեւ այստեղ ինչ-որ սատանայական գործարքներ են պատկերացնում, ինչ-որ քաղաքական ուժերի հետ կապվածություն եւ այլն: Ես ասում եմ ձեզ. պարզ մարդ եմ եւ խաբել չեմ սիրում, հատկապես ազգային այս պատասխանատու պաշտոնին հավակնելու պահին, որեւէ քաղաքական ուժի հետ կապված չեմ եւ քաղաքական խարդավանքների մեջ չեմ մտել: Առաջադրման որոշումը կայացրել եմ անցած տարի, ընդ որում` այս պրոցեսին մասնակցում եմ արդեն անցած տարվանից, երբ առաջին թեկնածուի ձախողվելուց հետո Հանրապետության նախագահը հայտարարեց մրցույթ, եւ հեռուստատեսությամբ լսեցի եւ այդ հեղափոխական ռոմանտիկ շրջանում` մայիսին, որոշեցի մասնակցել մրցույթին: Նախագահի հայտարարած առաջին մրցույթի արդյունքում, գիտեք, առաջադրվեց Վահե Գրիգորյանը, երկրորդ մրցույթին չեմ մասնակցել, որովհետեւ գտնվում էի արտասահմանում` գործուղման մեջ, հետո համալսարանում էլ այդ շրջանում մի քիչ բարդ իրավիճակ էր, եւ երրորդ մրցույթին ես որոշեցի մասնակցել: Ուզում եմ ասել, որ իմ առաջադրումը հենց միայն ապրիլին չի եղել, ես էդ պրոցեսի մեջ եմ արդեն մեկ տարի, եւ դա հանկարծակի, այսպես ասած, որոշում չէր, կամ ինչ-որ մեկի դրդմամբ որոշում չէր: Որոշումը ես եմ կայացրել, լրիվ ինքնուրույն, եւ առաջին նախադրյալն այն է, որ ես այդ ոլորտում մասնագետ եմ, եւ ես էդ աշխատանքը կարող եմ անել, եւ համոզված եղեք` եթե ես զգայի, որ չեմ կարող անել, ես իմ թեկնածությունը երբեք չէի փորձի մրցութային հանձնաժողովում ներկայացնել։

Ինձ հարցնում են` նախորդ շրջանում ինչո՞ւ չեմ փորձել. որովհետեւ նախորդ շրջանում, գիտեք, կադրային քաղաքականությունն անդրկուլիսային էր, եւ անդրկուլիսային խաղերում ուժեղ չեմ եւ հիմա էլ, եթե նախագահը մրցույթ չանցկացներ եւ պաշտոնի ընտրությունը չլիներ ընտրովի` ԱԺ-ում, ես, համոզված եղեք, չէի մասնակցի:

Ասեմ ձեզ, որ հենց ձեր պատգամավորների թվում կան համալսարանական կոլեգաներ, ուսանողներ, տարբեր տարիների մարդիկ, որոնց հետ շփվել եմ, ընդհանուր ծանոթներ, ես չեմ փորձել նաեւ անհատական լոբինգային աշխատանք կատարել: Առաջադրվել եմ` հույսս դնելով իմ կենսագրության, պրոֆեսիոնալիզմի, մասնագիտական ու մարդկային հատկանիշների վրա եւ հասկանալով, ուզում եմ սա շեշտել, որ հայրենիքի համար պատասխանատու եւ բարդ այս պահին դատական համակարգին անհրաժեշտ են անաչառ քաղաքացիական անցյալ ու միակողմանի կողմնորոշում չունեցող անձիք: Առաջադրվել եմ` հասկանալով իմ պատասխանատվությունն իմ հայրենիքի հանդեպ` հստակ գիտակցելով, որ նաեւ միայն գիտական ստեղծագործությունը բավարար չէ, անհրաժեշտ է անցնել այդ գիտելիքների գործնական կիրառմանը:

Ասեմ ձեզ նաեւ, որ ամբիոնում, երբ մեր դասախոսների հետ, իսկ նրանք 90 տոկոսով երիտասարդներ են, քննարկում էինք իմ, այսպես ասած, ելույթի մարտավարությունը, մեծամասնությունն ինձ առաջարկում էր ընտրել դուր գալու մարտավարությունը` ոչ թե միանշանակ, այլ դիվանագիտական պատասխաններ տալու: Շատ եմ մտորել այդ մասին, բայց երբ առաջին ֆրակցիային հետ հանդիպման էի գալիս, առավոտյան արթնացա եւ մտածեցի, որ ես` որպես պրոֆեսիոնալ, կայացած իրավաբան, որն ունի իրավական որոշակի արժեքաբանություն, չեմ կարող դավաճանել ինքս ինձ, եւ՛ հանդիպումների ընթացքում, եւ՛ հիմա փորձում եմ ձեզ ներկայանալ այնպես, այսինքն` ընտրել եմ այսպես շիտակ ու ազնիվ ճանապարհը, ներկայանալ ձեզ այնպես, ինչպես որ կամ, Պարույր Սեւակի խոսքերով ասած, մարդը` ափի մեջ, որպեսզի լինեմ ճանաչելի եւ հասկանալի ձեզ համար:

Կուզեի` նկատի ունենայիք, որ չեմ հավակնում քաղաքական պաշտոնի եւ քաղաքական գործիչ չեմ, իսկ իրավագետը, իհարկե, շատ բան է հասկանում քաղաքականությունից, սակայն իրավագետի մտածողությունը նորմատիվ է, նրա արժեքային համակարգը կառուցված է մարդկային մտքի կողմից հազարամյակների ընթացքում մշակված եւ արդի սահմանադրությունների օրենքների մեջ ամրագրված սկզբունքներից, աքսիոմաներից, եւ իրավագետի մտափորձերն արժեքաբանական առումով պետք է հանգեցնեն իրավականի եւ ոչ իրավականի տարբերակմանը, զանազանմանը: Իրավագիտությունը, իմ կարծիքով` մտափորձերի դաշտ չէ, այլեւ Սահմանադրության եւ օրենքների, իրավական սկզբունքների, աքսիոմաների վրա կառուցված տրամաբանական հիմնավորումների ոլորտ, եւ իրավական գործունեության բոլոր հնարավոր ձեւերն են իրավաստեղծագործությունը, իրավակիրառումն իր տեսակներով` սկսած օպերատիվից մինչեւ դատական, այնուհետեւ` իրավական հերմենեւտիկան կամ մեկնաբանությունը եւ գիտական գործունեությունը: Իրավաբանական հերմենեւտիկայի կամ մեկնաբանման արվեստի մեջ կա, այսպես ասած, մտաշահարկում հասկացությունը, կատեգորիան: Այդ արվեստն արգելում է մտաշահարկումը, եւ իրավագիտությունը նաեւ դիվանագիտության կամ  հոնքերը կիտելու արվեստ չէ: Էս ինչի համար ասացի այսքանը. ուզում եմ ասել, որ եթե իմ պատասխանները կլինեն զուտ իրավագետի, այսպես ասած, նորմատիվ պատասխաններ, անպայման նկատի ունեցեք, որ ես, այնուամենայնիվ, դիվանագետ չեմ, այլ իրավագետ եմ:

Այսքանը, շնորհակալություն ուշադրության համար: Կպատասխանեմ ձեր հարցերին:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Վաղարշյան:

Հարգելի գործընկերներ, թեկնածուին հարցեր ուղղելու համար հերթագրվում ենք: Հերթագրում:

18 պատգամավոր է հերթագրվել, տասնի՞նը: Առաջինը` Հովիկ Աղազարյան:

Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Վաղարշյան, ներկայացնելու համար: 2 հարց ունեմ...

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Կներեք էլի, ես պատասխանների համար ինչքա՞ն ժամանակ ունեմ:

Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-2 հարց ունեմ: Առաջինը. ինչպե՞ս եք նայում էն հանգամանքին, որ Սահմանադրության մեջ մի նորմ կա պատգամավորի անձեռնմխելիության մասին: Եթե էդպիսի մի օրենսդրական նախաձեռնություն լինի, դուք ինչպե՞ս եք նայում այդ հարցին` սահմանադրականության իմաստով, Սահմանադրությանը համապատասխանելու իմաստով` եւ՛ որպես իրավաբան, եւ՛ որպես քաղաքացի:

Երկրորդ հարցը` դատական համակարգի հետ կապված` այսօրվա ձեր գնահատականը: Վերցնենք 100 բալանոց համակարգ, որտեղ, եթե տալիս եք 0 բալ, ապա բացարձակ զերծ է կոռուպցիայից, եթե տալիս եք 100 բալ, ապա բացարձակ կոռումպացված է: Այդ համակարգում քանի՞ բալ կտայիք մեր` այսօր գործող դատական համակարգին:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Առաջին հարցը. ես կո՞ղմ եմ պատգամավորի անձեռնմխելիության սահմանադրական ինստիտուտին, թե՞ ոչ, էդ նկատի ունե՞ք, պատգամավորի անձեռնմխելիության ինստիտուտին կո՞ղմ եմ, թե՞ ոչ: Ես ասեմ` կողմ եմ, որովհետեւ ձեզ ասացի` ինչու. նախ` փորձեմ ձեզ համոզել` ինչո՞ւ եմ կողմ: Էդ ինստիտուտն ունի իր պատմությունը: Էդ պատմությունը եկել է Անգլիայից, երբ Անգլիայում բացարձակ միապետության շրջանում, դե նրանք ի սկզբանե ունեին նաեւ պառլամենտ, թագավորը, լինելով բացարձակ, անընդհատ պատգամավորների նկատմամբ ոտնձգություններ էր անում, գողանում էր, տանում պահում էր, գաղտնի դատարաններ էր ստեղծել, հրապարակային մեղադրանքներ չէր ներկայացնում եւ այլն: Անգլիական պառլամենտը հասավ նրան, որ ամրագրեց, որ պատգամավորներն անձեռնմխելի են: Հեղափոխության ընթացքում անգլիացիներն ընդունեցին Habeas Corpus Act, որը լրացրեց պատգամավորի անձեռնմխելիությունն արդեն բոլոր քաղաքացիների համար, որ մարդուն ձերբակալելու, ազատությունից զրկելու համար իշխանությունը պետք է ներկայանա օրինական դատարան, առաջադրի մեղադրանք, եւ եթե հիմնավորումները դատարանին համոզեն, մարդուն կարող են ազատությունից զրկել: Հիմա, տարիների ընթացքում հարցի հետ դիսկուրսն ինչի՞ց է գալիս: Մեր նախորդ, այսպես ասած, պառլամենտներում, դուք գիտեք, սկսած 95 թվականից` մասամբ, հետո արդեն` ավելի շատ մեր ձեռնարկատիրական խավը որոշեց դառնալ պատգամավոր, եւ հասարակության մեջ մինչեւ հիմա էլ այն տպավորությունն է, որ մարդիկ ուզում են դառնալ անպայմանորեն եւ ձգտում են, եւ ասեմ` այդ օրինաչափությունը միայն մեր նման երկրներին է հատուկ, որովհետեւ քաղաքակիրթ աշխարհում ձեռնարկատերերը, ըստ էության, չեն ձգտում դառնալ պատգամավոր, եւ հասարակական կարծիքը հանգում է նրան, որ էս ձեւով էդ մարդիկ ուզում են ապահովել իրենց անձեռնմխելիությունը: Էստեղ խնդիրը, էդ հարցի լուծումը, այսինքն` որ ձեռնարկատերերը կամ հեղինակությունները չփորձեն դառնալ պատգամավոր, ոչ թե պետք է վերացնենք ԱԺ պատգամավորի անձեռնմխելիությունը, այլ պետք է մենք ուղղակի տարանջատենք պետությունը, պետական հանրային իշխանությունը եւ ծառայությունը եւ բիզնեսը` մարդուն, ով զբաղվում է հիմնականում ձեռնարկատիրական գործունեությամբ, ասելով, որ դու օրենքով, իրավունք չունես հանրային ծառայության կամ նույնիսկ պատգամավոր դառնալ:

Իսկ հիմա նայեք, եթե ես ձեզ թվարկեմ պատմական փաստերը, ԱԺ պատգամավորի անձեռնմխելիության վերացումը շատ ավելի վատ սոցիալական հետեւանքներ կարող է ունենալ, քան, ասենք, էն, որ կա, այսինքն` թեկուզ որոշակի մարդիկ իրենց անձեռնմխելիության կամ մյուս գործունեության անձեռնմխելիության ապահովման համար են հայտնվում պառլամենտում: Այսպիսով, եթե մենք նժարի կողմերին ենք դնում 2 տեսակետները, դրանց սոցիալական բացասական եւ դրական հետեւանքները, ես կողմ եմ, որպես իրավագետ, որպեսզի պատգամավորի անձեռնմխելիությունը լինի, դա բացարձակ անձեռնմխելիություն չէ, դա հարաբերական անձեռնմխելիություն է, ցանկացած պահի կարող ենք հանել:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Վաղարշյան, մի վայրկյան, հիմա պատգամավորն արձագանքի, նայեք էն վերեւում` լուսատախտակի վերեւի ձախ անկյունում նշվում է 3 րոպե եւ հետհաշվարկ է գնում: Պրն Աղազարյան, արձագանքո՞ւմ եք:

Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Խնդրում եմ երկրորդ հարցին էլ անդրադառնալ:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Երկրորդ հարցին: Ուրեմն, ես էսպես ասեմ ձեզ` 0-ից մինչեւ 100 ասացիք, կգնահատեմ 60, իհարկե, հիմիկվա չափանիշներով` մի քիչ ավելի շատ. ինչո՞ւ. որովհետեւ հիմա ես չեմ ենթադրում, որ էս իշխանության պայմաններում մարդիկ աշխատում են հին ոճով, որովհետեւ մարդիկ աշխատում են նաեւ այնպես, ինչպիսի պահանջ են ներկայացնում իշխանությունները, կամ ինչպիսին է հասարակական քաղաքական մթնոլորտը երկրում: Կարող `է տարիներ առաջ նաեւ մի քիչ ավելի ցածր էր եւ այլն, բայց էս իրավիճակում չէի ասի, որ էդքան ավելի շատ: Հասկացա՞ք:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շատ լավ, մի պահ կտրվենք քննարկումից, հարգելի գործընկերներ: ԱԺ «Բաց դռներ» ծրագրի շրջանակներում ԱԺ են այցելել Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս քաղաքի թիվ 2, 3, 4 հիմնական դպրոցների եւ Համազասպ Համբարձումյանի անվան ավագ դպրոցի աշակերտներն ու ուսուցիչները: Ողջունենք նրանց:

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Այժմ հարցի հերթը Համազասպ Դանիելյանինն է: Հայկ Կոնջորյան:

Հ.ԿՈՆՋՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Շնորհակալություն, պրն Վաղարշյան, ձեր անկեղծ ելույթի համար: Ես ունեմ 3 հարց եւ երեքին էլ ակնկալում եմ նույնչափ անկեղծ պատասխաններ ինչպիսին ձեր հիմնական խոսքն էր:

Առաջին հարցը` շատ կարճ. ի՞նչ եք կարծում` կարող է արդյո՞ք անարդար կամ կաշառակեր դատավորն արդարադատություն իրականացնել: Սա` մեկ:

Երկրորդը. վերջին օրերին հատկապես մամուլում հրապարակվեցին տարբեր դատավորների ունեցվածքի դրամական միջոցների, գույքի հայտարարագրերը, եւ մենք տեսանք, որ կան դատավորներ, ովքեր տիրապետում են տասնյակ միլիոնավոր դրամների, տասնյակ հազարավոր դոլարների, չգիտեմ անշարժ, շարժական գույքի եւ այլն, եւ շատ դեպքերում դա հարուցում է ողջամիտ կասկած` այդ ամենի ձեռք բերման մասով, որովհետեւ եթե մարդ երկար տարիներ զբաղվել է միայն էն աշխատանքով, որով զբաղվում է, նույնիսկ, եթե ամեն ամիս մի լումա մի կողմ չդներ եւ կուտակեր, նույնիսկ էդ դեպքում դժվար է պատկերացնել, որ էդպիսի կարողություն կկուտակեր: Ինչպե՞ս եք վերաբերվում այս ամենին եւ տվյալ դատավորներին ու դատական համակարգի էս վիճակին:

Եվ երրորդ հարցը ես, երեւի, կտամ արձագանքի ժամանակ, որովհետեւ, գուցե, չհասցնեմ էս դեպքում: Շնորհակալություն:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Անարդար դատավորը կարո՞ղ է աշխատել արդար: Գիտեք, ինչ ինքն ունի մարդու գործունեություն, ունի հոգեբանական, իրավական,       սոցիալ-քաղաքական տարբեր կողմեր ու աստիճաններ` էսպես ասենք կախված էդ անձի ձեւավորված դիրքորոշումներից: Եթե անձն արդեն, էսպես ասած, լրիվ ինչ տերմին ասեմ, որ մարդիկ չվիրավորվեն, լրիվ արդեն վերջին աստիճանի հասած մասնագետ է կամ գործող, էստեղ ես մտածում եմ, որ ինքը, երեւի թե, չի կարող, որովհետեւ, տեսեք, օրինակ` որպես կանոն մարդու նկատմամբ պատասխանատվության կիրառումը, ըստ Մխիթար Գոշի, ասում էր` 3 տեսակի մարդիկ կան` միջին էսպես ասած կորած, որի նկատմամբ պատասխանատվության կիրառումը, թեկուզ մահապատիժը, որեւէ դեր չի խաղում, եւ մարդիկ, որոնց համար օրենք պետք  չէ, որովհետեւ նրանք ի ծնե ապրում են Աստծո պատվիրաններով: Էդ կախված է էդ մարդու խառնվածքից եւ տարիների ընթացքում իր սոցիալիզացիայի արդյունքից: Համոզված եղեք, որ կան մարդիկ, որոնք կփոխվեն, այսպես ասած կվերադաստիարակվեն եւ կան մարդիկ, որոնք արդեն կայուն, այսպես ասած, բացասական դիրքորոշումներ ունեն եւ չեն կարող վերափոխվել: Սա հոգեբանական հատկություն է, ստերեոտիպները շատ դժվար են կյանքում փոխվում: Կարծում եմ` ձեր առաջին հարցին բավարարեցի:

Երկրորդ. ունեցվածքի հրապարակումները: Ես այս կապակցությամբ ասեմ ձեզ. ես գտնում եմ, որ ներկա Սահմանադրությունը եւ մեր օրենքներն էդ գործիքակազմն ունեն` մարդկանց ունեցվածքը, այդ թվում նաեւ` հատկապես, ընդ որում` իշխանության ծառայողների, այդ թվում նաեւ` դատական ծառայության մեջ գտնվող անձանց ունեցվածքային դրության ստուգումը կատարելու տեսանկյունից, մեզ մոտ որեւէ արդյունք չկա: Սահմանադրությունն ասում է` անփոփոխելիությունը, անկախությունը եւ այլն, բայց Սահմանադրությունը չի ասում` վատ բաներ արեք եւ արդյունքում ապօրինի հարստացեք: Էս` մեկ:

Երկրորդը. էստեղ, սակայն պետք է զգույշ լինենք: Տեսեք, ինչ եմ ասում. նույնիսկ մամուլում հրապարակումներն արվում են, եւ էս ընթացքում մեկին հետ հանդիպեցի, որն ահավոր վրդովված էր: Ինքը 80 տարեկան մարդ է, մտածում է, որ շուտով մահանալու է եւ մահվանից առաջ, ունի 3 երեխա, որոշել է իր ամբողջ ունեցվածքը, ինչու եմ... Խոսակցությունն ինչպես է… Որովհետեւ ինքը համալսարանական աշխատող էր, էդ ամբողջ ունեցվածքը բաժանել է իր 3 երեխաների միջեւ, եւ մեկն էլ դատավոր է, տղան է դատավորը, նրանք աղջիկ են, մեծ մասը, այսինքն` մոտավորապես 200 հազար դոլարանոց տունը նվիրել է տղային, էն մնացածը` աղջիկներին: Հիմա, մամուլում հրապարակված թվերը ժողովրդի մոտ վրդովմունք են առաջացնում, բայց տեսեք կոնկրետությունը, ես ձեզ ներկայացրեցի, Երեւան քաղաքի, այսպես ասած, փոքր կենտրոնում գտնվող մասնավոր բնակարանի արժեքն է դա, սակայն արտաքուստ, երբ մամուլը կարդում ես, ինչպիսի՞ տպավորություն է ստացվում: Էստեղ պետք է զգույշ լինել, ես ասում եմ, որ ներկայիս օրենսդրությունն էդ գործիքակազմի օգտագործումը մեզ չի արգելում եւ իշխանությունն իրավունք ունի, կարող է դա անել: Տարիների ընթացքում դա չի արվել, հիմա կարող ենք անել:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագա՞նք, պրն Կոնջորյան:

Հ.ԿՈՆՋՈՐՅԱՆ

-Ձեր խոսքի էս հատվածի հետ կապված` միանգամից կարճ լրացուցիչ հարց. էդ դեպքում ինչպե՞ս եք վերաբերվում վեթինգի ինստիտուտին եւ արդյո՞ք կարծում եք, որ դա էդ գործիքակազմերից մեկն է, եւ իմ երրորդ հարցը, որ նախապես, ծրագրել էի: Տեսեք, երբ իշխանության ճյուղերից գործադիր իշխանությունն իր լիազորություններն անցնում է, եւ ժողովուրդը բողոքում է, դժգոհ է գործադիր իշխանությունից, նա դուրս է գալիս փողոց դժգոհում է, եւ գործադիր իշխանությունը, օրինակ` հրաժարական է տալիս, եւ մենք, թեկուզ հենց նույն ժողովրդավարության տրամաբանության մեջ, դրան վերաբերվում ենք նորմալ: Երբ գործադիր իշխանությունը չի կատարում իր լիազորությունները, եւ մարդիկ բողոքում են, հրաժարական է տալիս, երբ օրենսդիր իշխանությունն է նույն կերպ չարաշահում իր լիազորությունները, նորից մարդիկ դուրս են գալիս փողոց, եւ օրենսդիր իշխանությունը կարող է հրաժարական տալ, եւ մենք հիմնականում դրան էլի վերաբերվում ենք նորմալ: Երբ իշխանության երրորդ ճյուղը` դատական իշխանությունն իր գործառույթները նորմալ չի կատարում, ի՞նչ եք կարծում քաղաքացիներն արդյո՞ք իրավունք ունեն եւ կարո՞ղ են եւ արդյո՞ք տրամաբանական է, որ նրանք դուրս գան փողոց դժգոհեն եւ պահանջեն դատավորի հրաժարականը, թե՞ ոչ: Սա ես ձեզ հարցնում եմ որպես իրավաբան, որովհետեւ վերջին շրջանում նաեւ մի շարք փաստաբանների, իրավաբանների կողմից հնչում են տեսակետներ, որ ժողովուրդը չի կարող որեւէ կերպ պահանջել դատավորների հրաժարականը:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Ես իմ ելույթի ընթացքում հիմնականում փորձեցի ասել, որ քաղաքական գործիչ չեմ, նկատի ունեցեք հետեւյալը. ես իրավագետ եմ, իրավագետը գործ ունի օրենքի հետ եւ սկզբնական փուլում օրենքի նախագծի հետ: Վեթինգ արտահայտությունը, որ մտավ մեր շրջանառության մեջ, ես ծանոթ եմ դրան, ասացի, առաջին հանրապետությունում արել են վեթինգ քաղաքական տեսանկյունից, գույքային տեսանկյունից, եւ վերջում նրան հասան, որ Հայաստանում իրավաբան չէր մնացել: 1922 թվականին Հայհեղկոմն ընդունել էր դեկրետ` Հայաստանում իրավաբաններին հայտնաբերել բնակավայրերում, այդպես էլ կոչվում է դեկրետում, եւ նրանց ցուցակագրել: Իսկ առաջին հանրապետության օրոք իշխանությունը կարողացավ բավականին մեծ զանգված հավաքել եւ՛ արեւմտահայերից, եւ՛ Արեւելյան Հայաստանի կամ Ռուսաստանի տարբեր գաղթօջախներից, այսինքն` դրան ծանոթ եմ:

Հիմա, դուք ասում եք` ես համաձայ՞ն եմ: Ես համաձայն եմ վեթինգի այն տարբերակին, որը բխում է մեր Սահմանադրությունից եւ միջազգային մեր պարտավորություններից, հասկանալի՞ է: Էս` մեկ: Ես կարծում եմ` ձեր հարցին բավարարեցի, երբ կլինի կոնկրետ նախագիծը, ես խնդրի խորհրդարանական լսումների ընթացքում կփորձեմ:

Երկրորդը...

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, ձեր ժամանակը սպառվել է, ներեցեք: Հաջորդ հարցի համար` Համազասպ Դանիելյան: Խնդրեմ, պրն Դանիելյան:

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Դուք ձեր խոսքը սկսեցիք Հանրապետության օրվա շնորհավորանքով, ես եւս միանում եմ ձեր այդ շնորհավորանքին: Իմ հարցն ուղղակիորեն կապված է հենց Հանրապետությանը: Մամուլում իմ աչքով ընկան տեղեկություններ այն մասին, որ 2015 թվականի սահմանադրական փոփոխություններին ընդառաջ դուք հանդես էիք եկել գաղափարով, որ, միգուցե Հայաստանում, ավելի նպատակահարմար է միապետական, իհարկե, սահմանափակ ենթադրում եմ, միապետական համակարգը: Ես ուզում եմ էս հարց ու պատասխանի առիթն օգտագործել եւ ձեզ հնարավորություն տալ` հստակեցնել ձեր մոտեցումները, եւ արդյո՞ք դրանք փոփոխվել են մինչ այժմ: Շնորհակալություն:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Ասեմ ձեզ որպես մարդ, որն էս երկրի քաղաքացի է եւ նա ունի երեխաներ, ես ամեն անգամ մտածում եմ` որն է էս երկրի ապագան, եւ չմտածեք, որ սահմանադրական փոփոխություններն անում են, ես այսպես անվերապահորեն գովաբանական տեսանկյունից եմ, որովհետեւ լինելով բավականին խորացած պետականության` որպես երեւույթի, ճանաչման հարցում ես հասկանում էի, որ էնտեղ հենց էդ ասուլիսը 15 թվականի ամռանն էր դա, երբ առաջին նախագիծը հրապարակվեց, ասել էին հրապարակվեց, սակայն ինտերնետում դեռ չկար էլ, ասուլիսի ժամանակ էդ թղթակիցների մի մասն ահավոր զայրացած էր, որ մենք փոխում էինք կառավարման ձեւը: Ես էնտեղ փորձեցի համոզել իրենց, որ տեսեք` պետությունը` որպես ֆենոմեն, ինքը նման է օրգանիզմի, դա Էդվին Սպենսերի տեսությունն է: Տեսեք, մարդը` որպես ֆիզիոլոգիական էակ, մարդը` որպես ոգի ունեցող եւ մարդու գործունեությունը, գործողությունները կյանքում: Նույնը` պետությունը. կառավարման ձեւը, արտաքին կառույցը, նրա ներքին էությունը, այսինքն` ովքեր են կանգնած իշխանության, եւ ում շահերն են նրանք արտահայտում եւ երրորդը` ինչպես է գործում այդ իշխանությունը: Հիմա, ասացի, Սահմանադրությունը եւ կառավարման ձեւը, ոնց ասեմ, պետության ֆիզիոլոգիական կառուցվածքին է վերաբերում, պետության մեջ ամենագլխավորը նրա էությունն է, մարդիկ, որոնք կանգնած են իշխանության, նրանք ինչ են ուզում անել եւ ում շահերից ելնելով են ուզում անել:

Ես այդ ժամանակ ասացի` իրենց փոխեք նախագահականն, ասենք խորհրդարանականի, եւ այլն, ըստ էության, էս իրողությունների պայմաններում փրկություն չունեք: Իրենք ասացին` բա էդ դեպքում ի՞նչ անենք, ասացի` ես մտածում եմ, որ մեր նման փոքրաթիվ ժողովրդի համար, երեւի թե, ընդունելի է սահմանադրական միապետությունը, ընդ որում` դա ես չեմ հորինել, ընկերներ, նայեք քաղաքական օպտիմի խորունկ կարկառուն մտածողներին` Կանտ, Հեգել, Թոմաս Հոբս, նույն ինքը` Ջոն Գլոքը: Հետագա ամերիկյան սահմանադրության նախագծման ընթացքում ամերիկյան սահմանադրության հայրերն ուզում էին, ելնելով էդ տեսանկյունից, ունենալ ցմահ նախագահի ինստիտուտ, սակայն հետո անցան...

Եվ իմ գնահատականը. օրինակ` ասացին` մենք դեմ ենք կառավարման ձեւի փոփոխությանը, ես ասացի` ես ստեղ վտանգ չեմ տեսնում: Կառավարման ձեւի խորհրդարանականն ավելի ճկուն է, իշխանափոխությունն ավելի հեշտ է իրականացանել` ի տարբերություն կառավարման այլ ձեւի: Իմ գնահատականն այս է եղել` զուտ գիտական հիմքերի վրա կառուցված: Ես, իհարկե, տեսեք իմ կանխատեսումներում ճիշտ էի, որ, իսկապես, խորհրդարանական հանրապետությունում իշխանափոխություն տեղի ունեցավ, ես գտնում եմ` նախագահականում դա տեղի չէր ունենա:

Երկրորդ. երկա՞ր կտեւի կառավարման այս ռեժիմը: Մենք առայժմ երաշխիքներ չունենք, այդ օրենսդրական երաշխիքները դուք պետք է ստեղծեք, որ ինքը դառնա հարատեւ, ասենք, իսկ...

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքի, շարունակեք, հա՞: Խնդրեմ արձագանքեք, պրն Դանիելյան:

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Պրն Վաղարշյան, շնորհակալություն ձեր պատասխանի համար: էնտեղ, իհարկե, այլ առիթով կարելի է նաեւ բանավիճել, թե որքանո՞վ է նպատակահարմար 21-րդ դարի կարգավորումների մասին դատել մեկ այլ ժամանակաշրջանում եւ այլ իրավիճակում գտնվող մարդկանց տեսակետներից, բայց վերադառնանք բուն հարցին: Ես ուզում եմ հստակ հասկանալ` արդյո՞ք ձեր մոտեցումը` սահմանադրական միապետություն ունենալու հետ կապված, էդպիսին է եղել եւ արդյո՞ք դա շարունակում է մնալ, որ այդ լուծման կողմնակից եք: Շնորհակալություն:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Հիմա, այսպես ասեմ, եթե ես լինեի Հանրապետության ճակատագիրը որոշող սուբյեկտ, ձեր հարցադրումը ես գտնում եմ` ռացիոնալ իմաստ կունենար, որովհետեւ կարող էին կասկածներ առաջանալ, որ ես ուզում եմ հանրապետական կառավարումը դարձնել միապետական, բայց էդ պահին ես դա ասել եմ որպես գիտնական եւ ես ունեմ հիմնավորումներ: Բնակչության կրիտիկական զանգված կա, որտեղ ժողովրդավարությունը  որոշակիորեն գիտի, դու հատուկ ու ամենօրյա ջանքեր չես թափում, որ էդ ոգին պահես մարդկանց մեջ, չի կարողանում իր ֆունկցիան կատարել: Դուք գնացեք Հունաստանի պատմությունն ուսումնասիրեք, փոքր քաղաքակրթությունն ինքն իրեն թաղեց, քաղաք-պետությունները շրջապտույտ էին անում` օլիգարխիա, դեմոկրատիա, այնուհետեւ ամենաթողություն, ժողովրդավարություն եւ այլն եւ այսպես շարունակ: Իմ վերլուծությունը եղել է գիտական վերլուծությունը, հասկանալի՞ է, եւ ես էդ Հունաստանի փորձը նկատի ունենալով` էդ հիմնավորումը տվել եմ գիտական տեսանկյունից, ուզում եմ ասել` կարող է` որպես գիտնական նաեւ այդպես եմ մտածում, բայց քաղաքական տեսանկյունից ցանկություն չունեմ այս պետությունը միապետություն դարձնել:

Եվ երկրորդը. դուք նայեք Եվրոմիության բոլոր փոքր պետություններին, նրանք բոլորը սահմանադրական միապետություններ են:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Ներողություն, ժամանակը սպառվել է: Արուսյակ Ջուլհակյան` հարցի համար, խնդրեմ:

Ա.ՋՈՒԼՀԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարցս արդեն հնչել է:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հնչե՞լ է, շնորհակալություն: Սերգեյ Ատոմյան:

Ս.ԱՏՈՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Վաղարշյան, մեկ հարց է ինձ հուզում, եւ փորձում եմ ձեր տեսակետը հասկանալ: Վերջին շրջանում դատական իշխանության նկատմամբ մեծ դժգոհություն է հնչում, դուք ինչպե՞ս եք գնահատում դատական իշխանության գործունեությունը, այդ թվում նաեւ` Սահմանադրական դատարանի գործողությունները, ինչպե՞ս եք գնահատում, եւ խնդրում եմ նաեւ նշել` որպես սահմանադրագետ, մեր Սահմանադրության մեջ որեւէ դրույթ կա՞, որ դրա հետ դուք համաձայն չեք եւ կուզեիք փոփոխության ենթարկել: Շնորհակալություն:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Ուրեմն, դատական իշխանության գործունեությունից դժգոհությունը: Ընկերներ, դժգոհությունը հիմա շատ լայն է, տարբեր մարդիկ տարբեր պատճառներով են դժգոհում: Կան հանցագործներ, որոնք դատարանի կողմից դատապարտվել են, դժգոհում են, կան մարդիկ, որոնք գիտեն, որ իրենք, այսպես ասած, պարտքը պետք է տային, դատարանն իրենց օգտին վճիռ չի կայացրել եւ այլն, բողոքում են: Էս բոլոր բողոքների հունի վրա ասել, որ հիմնավոր է եւ այլն, էդպես ճիշտ չէ: Հիմա, անարդյունավետ գործունեության, անարդարության տեսանկյունից, էսպես ասած, ժողովրդի դժգոհություններին ես համամիտ եմ, ընդ որում` ասեմ ձեզ, որ մենք 2007 թվականից ունենք ազգային անվտանգության ռազմավարություն, բայց, ցավոք սրտի, էն ժամանակվա իշխանությունը գտնում էր, որ բոլոր իշխանությունները հրեշտակներ են, միայն դատական իշխանությունն է անարդյունավետ, պետք է փորձենք նրան փոխել, այսինքն` էդ հասարակական, այսպես ասած, պահանաջարկը եւ դժգոհությունը միշտ էլ եղել է, եւ հիմա էլ մի քիչ ավելի ցայտուն դրսեւորում ստացավ: Որ համակարգը փոփոխությունների կարիք է զգում, ես չեմ տեսնում որեւէ հայի, որ դա մերժում է: Նույնը` համակարգում աշխատող մարդիկ. համակարգում աշխատող պրոֆեսիոնալ, հատկապես, երիտասարդ տարիքի դատավորները գտնում են, որ փոփոխություններն անհրաժեշտ են, որովհետեւ նրանք էլ խնդիրներ են ունենում, ասենք, որոշակիորեն ոչ պրոֆեսիոնալ դատավորների հետ շփումների ընթացքում: Խնդիրն ուղղակի նրանում է, որ այս ամեն ինչը պետք է կարողանանք անել, նախ` շատ արագ, չերեւացող, բայց` օպերատիվ, սահմանադրական եւ օրենսդրական հունի մեջ մնալով, առանց հարայ-հրոցի:

Հիմա, Մխիթար Գոշի «Դատաստանագրքում» մի հոդված կա, ասում է` հեռու պահեք դատարանը ճամարտակողներից, հարայ-հրոցից եւ մեկ էլ դատարանում, այսպես ասած, կռիվ, ղալմաղալ անողներից, որովհետեւ էս ամեն ինչը, էդ մթնոլորտն ազդում է դատարանի անաչառության վրա, մարդիկ կսկսեն վախենալ, ներփակվել եւ այլն: Իշխանությունը պետք է շատ խորքային վերլուծություններ անի ամեն մի քայլին դիմելու համար` հաշվի առնելով դրա նաեւ սոցիոլոգիական հետեւանքները, դա չի կարող, ինչպես առաջին հանրապետությունում, օրինակ` խթանել բնակչության արտահոսքը, իսկ հիմա ամեն մի մարդը մեզ համար շատ թանկ է:

Ես այն օրն ԱԺ-ի լսումները նայում էի, ինչ-որ մեկն այս ամբիոնից ասում էր` բերեք բոլորին վտարենք Հայաստանից եւ այլն: Ընկերներ, չի կարելի էս գործելակերպով, ամեն ինչ պետք է անել` 7 անգամ չափելով եւ մեկ անգամ կտրելով: Ես, իհարկե, բարեփոխումներին կողմնակից եմ, գտնում եմ, որ դրանք պետք է արվեն, ընդ որում` չճեւացնել տարիներ, արագ եւ օպերատիվ, սակայն` սահմանադրական եւ օրինական հունի մեջ:

Ձեր երկրորդ հարցը վերաբերում էր ինչի՞ն, մի րոպե հիշեցրեք (խոսում են դահլիճից): Սահմանադրությունը: Սահմանադրությունը, իհարկե, փոփոխությունների կարիք ունի: Մի հատ էդ հարցադրումն արեք, պատասխանեմ:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, արձագանքո՞ւմ եք: Խնդրեմ, պրն Ատոմյան:

Ս.ԱՏՈՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պատասխանի համար: Ես ֆիքսեցի, որ դուք նույնպես գտնում եք, որ մեր դատական համակարգն առողջացման կարիք ունի, եւ խնդրում եմ` երկրորդ հարցին պատասխանելուց զատ նաեւ կարճ անդրադառնանք ձեր տեսլականին` ինչպե՞ս կարելի է, որ էդ ցնցումներից հեռու պահենք մեր դատական համակարգը եւ մեր պետությունը, ի՞նչ մեխանիզմով` վեթի՞նգ կլինի դա, թե՞ ուրիշ մեխանիզմ, եթե դուք գտնում եք, որ ուրիշ մեխանիզմով պետք է արվի, ի՞նչ մեխանիզմով պիտի մեր դատական համակարգն առողջացնենք, բայց անցնցում առողջացնենք: Շնորհակալություն:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Ուրեմն, Սահմանադրության փոփոխությունները: Այն փոփոխության կարիք ունի: Եթե ես` որպես իրավագետ, ասեմ` Սահմանադրությունը կատարյալ է եւ այն փոփոխությունների կարիք չունի, էդ, իհարկե, ճշմարիտ չի լինի: Սահմանադրության մեջ կան բավականին նույնիսկ պարադոքսալ, իմ տեսանկյունից, դրույթներ, որ ես էդ Սահմանադրությանն այդպիսի անուն եմ դրել` պարադոքսալ Սահմանադրություն: Էնտեղ կան թերություններ, անհամապատասխանություններ, կոնցեպտուալ հակասություններ, պաշտպանական համակարգի հետ ունենք կառավարման խնդիրներ: Ես հիմա մի օրինակ բերեմ, քանի որ ժամանակը... Չգիտեմ` ում մտքով է անցել ՀՀ-ում գլխավոր շտաբի լիազորությունները սարքել ժամկետային եւ 5 տարով: Էդ ի՞նչ է նշանակում, պատկերացնում եք` Ստալինը պատերազմը սկսելուց հետո իրավունք չունենար Վորոշիլովին հանելու, որովհետեւ մեկ տարի հըլը ժամանակ ուներ եւ պիտի ասեր` տղերք, սպասեք ժամկետը լրանա, շտաբիս պետին փոխեմ, նոր սկսենք պատերազմել: Էսպիսի շատ թերություններ կան, բայց էս պահին էն լավը, որ մենք ուզում ենք անել, Սահմանադրությունը մեզ չի խանգարում: Սահմանադրությունը լավն անելու արգելք չունի, Սահմանադրությունը մեզ խոչընդոտում է վատն անել եւ ես գտնում եմ` իշխանությունը, էս բարդ իրավիճակում պետք է...

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Պրն Վաղարշյան, ես խնդրում եմ, որ հետեւեք, որ ես ստիպված չլինեմ ձեզ ամեն անգամ ընդհատել: Շնորհակալություն պրն Ատոմյանին, Թագուհի Թովմասյան, խնդրեմ: Դահլիճում չէ, հաջորդը` Նազելի Բաղդասարյան:

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Պրն Վաղարշյան, կուզենայի, որ դուք` որպես մասնագետ, պատասխանեիք հետեւյալ հարցին. այսօր որոշ քաղաքական ուժերի կողմից խիստ մանիպուլյատիվ ձեւով փորձում են նույնականացնել իրականացվելիք վեթինգի համակարգն առաջին հանրապետությունում տեղի ունեցող այն փոփոխություններին, որոնք հենց դատական ոլորտում են եղել: Դուք` լինելով այս ոլորտի նեղ մասնագետը, կարծում եմ` կփաստեք եւ հստակ գիծ եւ վերջակետ կդնեք այդ խոսակցություններին, որովհետեւ քաջատեղյակ եք, որ այնտեղ քաղաքական այլ կոնյունկտուրա է եղել այդ ժամանակաշրջանում, հստակ կփաստեք, որ օրենսդրական բուն գործունեությունը Կառավարության ձեռքերում է եղել, եւ մենք հստակ այստեղ ազդարարել ենք, որ արտակարգ դատարանների ստեղծում չի լինելու: Ես չեմ ուզում, որ այսօր քաղաքական ուժերը սեփական անհաջողություններն ու ձախողումները, որ եղել են առաջին հանրապետության օրոք, նույնականացնեն այսօրվա հայաստանյան իրականության հետ: Շնորհակալություն:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Այսինքն` ես ներկայացնեմ անցումային արդարադատությունը եւ վեթինգը Հայաստանի առաջին հանրապետությունո՞ւմ, այդպես հասկացա: Որ ուժերն են ներկայացնում, ես կասկածում եմ, որ էստեղ կա քաղաքական որեւէ ուժ, նոր ստեղ չէ, դրսում դուք ասացիք, որ էդքան խորքային տիրապետում է Հայաստանի առաջին հանրապետությունում իրականացված դատական քաղաքականությանը եւ կարող է մանրամասն ներկայացնել: Ես բավականին մանրամասն գիտեմ: Ուրեմն, էդ վեթինգն իրականացվել է անցումային արդարադատության, նաեւ արտակարգ դատարանների կիրառման ինստիտուտն իրականացվել է պաշտոնյաներին դատապարտելու, հատուկ դատարան ունեցել ենք, հակահեղափոխական հանցագործությունների դեմ օրենքներ ենք ունեցել, շատ բաներ են եղել, էդ անցումային արդարադատության դրսեւորումները չասեմ: Վեթինգն իրականացվել է 2 եղանակով` լեզվական վեթինգ, հետո` քաղաքական, այսպես ասած, համոզմունքների վեթինգ:

Լեզվական, երբ որ 19 թվականի 2-րդ կեսին ընդունեցին օրենք` հայոց լեզվին չտիրապետող բոլոր պաշտոնյաներին աշխատանքից ազատելու մասին` նրանց երկամսյա նպաստ վճարելով, դա դրդեց բնակչության էն զանգվածին, որը ռուսախոս էր, հայերենին չէր տիրապետում, ժամկետը դրված էր, մեկ ամսվա ընթացքում պետք է հասցնեին հայերենին տիրապետել: Դրանց մեջ հիմնականում իրավաբաններն էին, որոնք էդ ժամկետում հայերենին չէին կարող տիրապետել եւ դատավարությունը հայոց լեզվով չէին կարող անել:

Երկրորդն արվեց արդեն քաղաքական վեթինգը: 1920 թվականին մայիսյան ապստամբությունից հետո մայիսի 4-ին պառլամենտն ընդունեց օրենք, իր բոլոր լիազորությունները, այդ թվում` օրենքների ընդունումը տվեց Կառավարությանը: Կառավարությունը սկսեց օպերատիվ ռեժիմով արտակարգ օրենքներ ընդունել, Հայաստանում հիմնադրել 3 արտակարգ դատարաններ: Օրենքը կոչվում էր «Արտակարգ դատարանների եւ նրանց դատին ենթակա հանցավոր արարքների մասին» եւ քաղաքական էստեղ բոլոր արդեն օրենքով գործող հակապետական հանցագործությունները, եւ նաեւ էդ օրենքով սահմանված նոր հանցագործությունները, որոնք հին օրենսդրության մեջ հանձնվեցին այդ արտակարգ դատարանների քննությանը, բայց էլի դրանով չբավարարվեցին. ինչո՞ւ. որովհետեւ իրավաբանները, ես ասացի, նորմատիվ մտածողություն ունեն, այսինքն` տեսեք, օրենքն ընդունվել էր մայիսի 4-ին, մյուսը` 8-ին, դեպքերը կատարվել են դրանից առաջ, նորմալ ընդհանուր իրավասության դատավորները` որպես իրավաբաններ, հրաժարվեցին այդ օրենքը կիրառելուց, ասելով, որ ինքը հետադարձ ուժ չունի: Այն ժամանակ իրավական կարգում էլ այդ սկզբունքը կար, եւ Կառավարությունը դրեց, ասաց` 2 ամսով վերացնում եմ դատավորների անփոփոխելիության իրավունքը եւ նաեւ դատական քննիչների, այսինքն` Հայաստանում արդեն անփոփոխելի դատավոր ու քննիչ չկար, եւ այդ արձանագրությունները, որ դուք նայեք, գրեթե, 2 ամիս ամեն օր տասնյակներով, նու, ամեն օր չէ, Կառավարության նիստերի օրերին մարդկանց, քանի որ դրանց մեծ մասը նաեւ ժողովրդական պատգամավոր էին, աշխատանքից ազատում էին: Կարծում եմ` բավարարեցի ձեր հարցը:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, արձագանքի համար:

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Արձագանքելով` ես այդ իրողություններին փայլուն կերպով տիրապետելով` ուզում էի, որ դուք ընդամենը փաստեիք, որ այժմ եւ այն ժամանակ տարբեր քաղաքական իրավիճակներ են, եւ առաջին հանրապետության ձախողումը չի կարող մեզ հետ կանգնեցնել այսօրվա գործողություններից:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Չէ, էդպիսի բան ով կարող է ասել, եթե Հայաստանի առաջին հանրապետությունը ձախողվել է, ուրեմն, մե՞նք էլ պետք է ձախողվենք, էդ ես չգիտեմ` ինչ է, ինքը գուշա՞կ է, ինչ է, եւ այլն: Հայաստանի առաջին հանրապետության ձախողումն ուներ տարբեր աշխարհաքաղաքական, կադրային եւ այլ պատճառներ եւ, իհարկե, նաեւ սահմանադրական կարգի խախտումներ, որ ես ասացի, եթե ձեզ հետաքրքիր է, կարող եմ ասել` հետաքրքիր կապ կա ընտրական խախտումների եւ պետություն կործանման մեջ եւ այլն, այսպիսի օրինաչափություններ կան: Մեր հանրապետությունն առայժմ չի կործանվել, գոյություն ունի, բայց մենք տարիների ընթացքում ստեղծել ենք մեր հասարակության եւ պետության ազգային անվտանգության էական սպառնալիքներ, որոնց մի մասն արդեն վերածվել են վտանգների, այսինքն` վտանգում են մեր ազգի եւ պետության գոյությունը, եւ հիմա մեր խնդիրն է չեզոքացնել, եթե հնարավոր է` վերացնել այդ խնդիրները, էդ սպառնալիքները, իսկ դրանք բավականին սրված են: Ազգային անվտանգության հարցերում, ես ելույթիս մեջ մոռացա ասել` բավականին խորացած եմ, տիրապետում եմ, ստեղ ուղղակի չեմ ուզում այդ մասին բարձրաձայնել եւ այլն: Այնպես որ, ուղղակի կապ չկա, գոյության միջեւ կապ կա, չլիներ հանրապետությունը, բոլշեւիկները մեզ չէին տա խորհրդային հանրապետությունը, հետեւաբար` չէինք ունենա այս հանրապետությունը: Իմ ասածն ընդամենը դա էր:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հաջորդ հարցի համար` Նարինե Խաչատուրյան:

Ն.ԽԱՉԱՏՈՒՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Վաղարշյան, ձեր կենսագրությունը եւ գործունեությունը ներկայացնելիս, եթե չեմ սխալվում, դուք նշեցիք, որ Բյուզանդի բնակիչների, հա՞, էդ իրացման գոտու հետ կապված փորձա ...

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Փորձագետ եմ եղել:

Ն.ԽԱՉԱՏՈՒՐՅԱՆ

-Փորձագետ եք եղել: Կուզեի իմանալ` ինչ եզրակացություն եք տվել:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Ես, ուրեմն, ասեմ ձեզ, նախ` ամենահետաքրքիր եւ բարդ գործերից մեկն էր` աղմուկ հանած` Սահմանադրական դատարան դիմելու տեսանկյունից, դիմեց մարդու իրավունքների նորանշանակ պաշտպանը, կարծեմ 2008 թիվն էր, ոնց որ, եթե չեմ մոռացել էլի թիվը, եւ Վահե Գրիգորյանն այն ժամանակ շահերի պաշտպանն էր: Իրավաբանական փորձաքննություն Սահմանադրական դատարանը նշանակում է, երբ հիմնախնդիրները շատ բարդ են գիտական հերմենեւտիկայի տեսանկյունից, իսկ իրավական ոլորտում, արդեն ձեր պատգամավորական փորձը ցույց տվեց, ինչքան նրբախաղեր կան եւ այլն, եւ ինձ արված էին մոտ 10 հարցադրումներ: Ես այդ հարցադրումներին պատասխանել եմ 20 էջ ծավալով պատասխանով: Իմ բոլոր հարցադրումների պատասխանը, միանշանակ, որ ամբողջ գործընթացը հակասահմանադրական է եղել, այդ փաստաթուղթը կա էնտեղ արխիվում, կարող եք վերցնել նայել: Իմ վրա եղել են, ասեմ ձեզ, տեսեք, ինձ ներկայացնելու, գովազդելու կարիք չունեմ, բայց նաեւ ճնշումներ, որ ես չտամ եզրակացություն, նույնիսկ փորձագետներ կային, որոնք ընդամենը մեկ, երկու էջի վրա փաստել էին` հա, Սահմանադրությունը խախտվել է, բայց ես բոլոր կետերով հիմնավորել էի, թե ինչու է խախտվել Սահմանադրությունը: Ես հիմա էլ գտնում եմ, որ մենք հիմա էլ օտարելուց էդ գույքը` թեկուզ արդեն նորացված օրենքով սահմանված կարգով էլի խախտում ենք Սահմանադրությունը, որովհետեւ իմ տեսակետն այն է, որ էդ օտարվող գույքը պետք է օտարվի միայն հանրային կարիքների համար, երբ մենք գույքն օտարում ենք եւ տալիս ենք մասնավոր մարդուն, դա հանրային կարիքների համար գույքի օտարում չէ, այլ մարդու օրինականացված թալան: Էդ պետք է լինի միայն պայմանագրի հիման վրա, այլ ոչ թե իշխանության օգնությամբ ինչ-որ մեկին գույքազրկել, էն ժամանակ էդ նկատի ունենալով` Սահմանադրության մեջ բառախաղ տեղի ունեցավ: 2005 թվականի Սահմանադրությունն օգտագործում էր «հանրային կարիք», ներկայիս Սահմանադրությունն օգտագործում է «հանրության կարիքներ», էստեղ նոր բան է իրավագիտության մեջ եւ արեւմտյան եւ անհասկանալի ինչ-որ բան: Հանրությունն ովքե՞ր են, օրինակ` տեսեք, երեւի թե, ուզեցին ասել, որ նաեւ մասնավոր մարդու համար կարող ենք էդ օտարումը կատարել եւ այլն: Այնպես որ, այդ կարծիքը կա, եթե ուզում եք, կարող եմ, ես կոպիան ունեմ, տրամադրել ձեզ: Գործընթացը լրիվ հակասահմանադրական էր եւ Սահմանադրական դատարանն այն ժամանակ ճանաչեց եւս հակասահմանադրական: Իհարկե, բնակիչները դժգոհ մնացին, հետո շարունակեցին բողոքը նաեւ Եվրոպական դատարանում:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքեք, խնդրեմ:

Ն.ԽԱՉԱՏՈՒՐՅԱՆ

-Միա՞յն Բյուզանդի բնակչների առումով կարող ենք ասել, որ հանրային գերակա շահի տակ տեղի է ունեցել անձնական շահի սպասարկում:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Էդ նայած, հիմա տեսեք ես իմ տեսակետն ասացի, այն օրվա ֆրակցիայի հետ հանդիպման բանը տեղի կունենա: Միայն, որ ինքը չի ասում, չի բացում, թե հանրային գերակա շահը ո՞րն է, հասկացա՞ք: Օրինակ` Ռուսաստանի Դաշնությունը գրում է` այն գերակա շահ է գազամուղի կառուցումը, ճանապարհի կառուցումը, սա, սա, սա: Հիմա, իմ ասածը հետեւյալն էր. մեր օրենքն էսպես է` հանրային գերակա շահի տակ հասկանում են ցանկացած շահ: Ես ասացի այսպես. հանրային մենք հասկանում ենք հետեւյալ սուբյեկտները, հանրային է պետությունը, հանրային է ժողովուրդը, հանրային է տեղական բնակավայրը` իր ինքնակառավարման համակարգով, չէ՞, հիմա, եթե մենք օտարումը կատարում ենք, նշանակում է` դա պետք է բխի ժողովրդի շահերից, պետության շահերից եւ էդ տեղական, ասենք` գյուղի կամ քաղաքի շահերից: Մնացածը, ես որպես անձ հանրային սուբյեկտ չեմ, եթե իմ կարիքներից է բխում էդ օտարումը, դա հանրային շահ չէ: Ես ուզում եմ այնտեղ իմ համար սեփական տուն սարքել կամ բազմաբնակարան, սա հանրային կարիք չէ, եւ քաղաքաշինությունը միշտ ունի այլընտրանք, եզակի դեպք է, որ ինքը չունի այլընտրանք, հետեւաբար` այդտեղ հանրային շահ չկա: Հասկացա՞ք:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Պրն Վաղարշյան, ես բարդույթ ունեմ` ձեզ ընդհատել, որովհետեւ դուք իմ դասախոսն եք եղել...

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Կներեք, իհարկե, որովհետեւ դասախոսական թերություն է:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Ես հաճույքով կլսեմ շատ երկար:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Շատախոս եմ դարձել տարիների ընթացքում:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Խնդիր չկա: Հերիքնազ Տիգրանյան, խնդրեմ:

Հ.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ

-Պրն Վաղարշյան, շատ ողջունելի են ձեր անկեղծ պատասխաններն այնպես, ինչպես ֆրակցիային հետ հանդիպման ընթացքում էին դրանք հնչում եւ նաեւ ձեր տեսակետները, որովհետեւ դուք մասնագետ եք սահմանադրական իրավունքի, եւ որպես դասախոսություն հաճույքով լսում ենք ձեզ: Կուզեի ձեր տեսակետը հետեւյալ կարճ հարցերի հետ կապված. մի առիթով դուք կարծիք եք հայտնել, որ քաղաքականությունը ծուռտիկ-մուռտիկ մի բան է եւ այն չի սիրում ուղիղ, արդարամիտ մարդկանց: Փաստորեն, այսօր մեր քաղաքականության մեջ կան մարդիկ, որոնց հետագիծը որեւէ կասկած չպիտի, որ հարուցի: Արդյո՞ք դուք հիմա էլ այդ կարծիքին եք: Սա` առաջին հարցը:

Մյուս հարցը կապված է Սահմանադրական դատարանի դատավոր նշանակվելու պարագայում, դուք կլինեք, ըստ էության, երկրորդ դատավորը, մնացածը նախորդ սահմանադրության շրջանակում որպես անդամ էին նշանակվել, ընտրվել, եւ ինչպե՞ս եք վերաբերվում սահմանադրական նորմերի այն հակասությանը, որ կա, Սահմանադրության 5-րդ հոդվածում ամրագրված է, որ օրենքները պետք է համապատասխանեն սահմանադրական օրենքներին, այսինքն` եթե մարդը վիճարկում է որեւէ նորմի սահմանադրականություն` սահմանադրական դատարանի մասին հոդվածներով, գուցե, նշվում է Սահմանադրության մասին, բայց 5-րդ հոդվածը, կարծում եմ` շատ խնդրահարույց  է: Ձեր տեսակետը կուզեի իմանալ այս հարցի մասին: Պատասխանելուց հետո կշարունակեմ այլ հարցեր:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Ուրեմն, առաջին հարցը` քաղաքականությունը չի սիրում շիտակ մարդկանց: Գիտեք ինչ, տեսեք իմ մտածողությունն «ախպերական» չի, ասեմ ձեզ` ես միշտ նույնիսկ կենցաղային հարաբերություններում գիտական մտածողություն ունեմ: Ֆեյսբուքում ակտիվ չեմ, ընդհանրապես, որովհետեւ ժամանակ չեմ ունենում, ես զարմանում եմ այն մարդկանց վրա, որոնք 2 պաշտոն ունեն եւ ամբողջ օրը ֆեյսբուքում ակտիվություն են դրսեւորում: Էդ միակ բանն է, որ գրել եմ վերջին մեկ ու կես տարվա ընթացքում ֆեյսբուքում ինչ-որ պահի ազդեցության տակ, բայց եթե դուք քաղաքագիտությանը լավ եք տիրապետում, քաղաքագիտության մեջ կա նաեւ մաքիավելականություն` նպատակն արդարացնում է միջոցները, հետեւաբար` կարելի է խաբել, շրջանցել, չգիտեմ ինչ, Կարլ Մարքսի ասած` կրոնն օփիում է ժողովրդի համար եւ այլն, ուզում եմ ասել` էդ իմ ասածը գիտական դրույթ է` շիտակ մարդկանց համար քաղաքականության եւ դիվանագիտության մեջ մի քիչ դժվար է աշխատելը, ասենք` էդ ես չեմ հայտնագործել, դա քաղաքական, այսպես ասած, օրինաչափություն է, դրա համար քաղաքագետին, դիվանագետին սովորեցնում են նաեւ մի քիչ խորամանկություն, երբեք մի ասա այն, ինչ ուզում ես, չգիտեմ ինչ, բաժանիր, որ տիրես եւ այլն: Էդ տենց շիտակության բացակայություն  է:

Երկրորդը. ես գտնում եմ` ներքաղաքական մակարդակում 21-րդ դարում մաքիավելականությունն արդեն իր դարն ապրած մոտեցում է: Երկրի ներսում սեփական ժողովրդի հանդեպ քաղաքականությունը պետք է լինի ազնիվ, արդար եւ շիտակ, հենց դա է պետության լեգիտիմության բարձրացման իրավական հիմքը: Ժողովուրդը դժգոհում է նրանից, որ ինքն օտարված է իշխանությունից: Հասկանա՞լի էր:

Երկրորդ հարցը. ինչի՞ հետ էր կապված (խոսում են դահլիճից): Հա, Սահմանադրական դատավորի, իհարկե, կա մեծ պրոբլեմ էդ դրույթի հետ ոչ միայն այդ տեսանկյունից: Նու, օրենքներն հիերարխիա ունեն` ստորակարգություն: Իրավական կարգավորումը սկսում է Սահմանադրությունից, ինքը մեր երկրի գլխավոր օրենքն է, հիմնական օրենքը: Գերմանացիները «Grundgesetz» են ասում, մեզ մոտ արեւմտյան Հայաստանից տեղափոխվեց այդ տերմինը` «սահմանադրությունը», ինքը մի քիչ շեղված է իմաստից, բառացիորեն հայերեն պետք է լիներ` «Հիմնական օրենք»: Հիմա, էդ գաղափարները մեր ազգի իդեալն են, մեր ազատասեր նախնիների, այսպես ասած, սուրբ պատգամը, որպեսզի մենք այդ գաղափարները` առաջին գլուխը Սահմանադրության, էն բոլոր սկզբունքներն իրականություն դարձնենք, մենք դա պետք է ճյուղավորենք, էսպես, օրենքների ենթաօրենսդրական ակտերի մեջ եւ դատական կիրառման միջոցով սահմանադրական իդեալը դարձնենք իրականություն, եւ էդտեղ, որպեսզի իդեալը չկորի էդ նորմերի ծովի մեջ, չխեղաթյուրվի, պետք է որոշակի ստորակարգություն, հետեւաբար` Սահմանադրությունն ամենաբարձր իրավաբանական ուժն ունի, երկրորդ տեղում կանգնած են սահմանադրական օրենքները, երրորդ տեղում` սովորական օրենքները, իհարկե, էնտեղ մոռացել են ասել` նաեւ օրենսգրքերը, պետք է թվարկման մեջ առնել: Էնպես որ, դա սովորական երեւույթ է` ընդունված  ամբողջ աշխարհում` իրավական կանոն:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Խնդրեմ, արձագանքեք:

Հ.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, դուք ձեր խոսքում քիչ առաջ մի շատ կարեւոր թեմայի մասին խոսեցիք` հանրային ծառայողի գույքի, եկամուտների աղբյուրների մասին. խնդիրն այն է, որ հանրությունը, ըստ այսօր գործող օրենքի, չի տեսնում նվիրատուին, աղբյուրը չի տեսնում, հետեւաբար` այդ կասկածները ծագում են, ես կարծում եմ` ԱԺ-ը նախորդ այդ օրենքի փոփոխությունը կշտկի եւ հանրությունը հրապարակված հայտարարագրերում կտեսնի, որ ժառանգորդը կամ նվիրատուն ով էր, հետեւաբար` հարցեր չեն ծագի այս մասով: Բայց դրանից բխող հարցը. երբ վեթինգ իրականացվի եւ մեխանիզմները հստակեցվեն, արդյո՞ք Սահմանադրական դատարանը ենթակա կլինի վեթինգի, արդյո՞ք դուք պատրաստ եք անցնել այդ վեթինգը, եւ դա արդյո՞ք նվաստացուցիչ չէ Սահմանադրական դատավորի համար: Շնորհակալություն:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Քաղաքական տեսանկյունից հայացքներս ասացի, ինձ թվում է` վեթինգի հիմքեր չկան, հայոց լեզվին տիրապետում եմ, վեթինգի հիմքեր չկան, կապերի տեսանկյունից` էնտեղ կա նաեւ անձնական կապերի հիմքով վեթինգ, եթե ինձ ճանաչում են մարդիկ, հիմա չասեմ իմ կենսագրությունը, չունեմ, եթե գույքային վիճակս էդքան հետաքրքրում է` կարող եմ ներկայացնել: Ես մինչեւ հիմա էլ, իմիջիայլոց, գրանցված եմ մեր գյուղում, դուրս չեմ եկել, էնտեղ` գյուղում ունեմ հայրական տունս` սեփականության իրավունքով: Երեւան քաղաքում բազմաբնակարան շենքի 3 սենյականոց բնակարան եւ 2 մեքենա, մեկը` 1993 թվականի արտադրության, մյուսը` 2007 թվական արտադրության մեքենաներ են, բանկային ավանդ ունեմ, բայց, ինչպես եւ բոլոր հայերը, 4-5 միլիոնի հասնող վարկ եւ ապառիկ:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Պրն Վաղարշյան, վեթինգը չի սկսել, պետք չէ այդ ամեն ինչը ներկայացնել:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Չէ, դե ասում է ներկայացրեք...

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Դուք էլ դեռ դատավոր չեք: Շնորհակալություն:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Ես մի բան էլ ասեմ...

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, ժամանակը սպառվել է: Հերիքնազ Տիգրանյան, (խոսում են դահլիճում): Շնորհակալություն: Գեւորգ Պապոյան: Խնդրեմ, պրն Պապոյան:

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Վաղարշյան, իմ հարցը, որ ի սկզբանե պլանավորել էի տալ, տրվեց այստեղ, բայց դուք չհասցրեցիք պատասխանել, ես կկրկնեմ: Տեսեք, մենք սահմանադրական թեզ ունենք, որ իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին, եւ այդ ժողովուրդն այսօր, օրինակ` եկել է, ԱԺ դիմաց իր բողոքն է արտահայտում եւ լավ է արել, որ եկել է, վաղը կարող է գնալ Կառավարության դիմաց, բայց երբ խոսքը գնում է դատական իշխանության դեմ բողոքին, դատավորներ, փաստաբաններ եւ մի մասսա կա, որոնք անմիջականորեն դատական իշխանության հետ այս կամ այն կերպ կապ ունեն, նշում են, որ դա դատական իշխանության աշխատանքի խոչընդոտում է, դա դատական իշխանության հանդեպ որոշակի գործողություն է: Հիմա, ես ուզում եմ հասկանալ` ժողովուրդն իրավունք ունի գործադիր իշխանության աշխատանքին միջամտել, մենք դա ընդունում ենք բոլորս, ես ինքս, դուք էլ, կարծում եմ, օրենսդիր իշխանությանը, բայց ինչպես է կատարվում, որ դատականին իրավունք չունի: Խոսքը չի վերաբերում կոնկրետ գործի կամ կոնկրետ դատարանին, դա վերաբերում է, առհասարակ, դատական իշխանությանը, եւ ի՞նչ եք կարծում` սա շատ վտանգավոր թեզ չի, եւ դրանով դատական իշխանությունն իրեն օրենքից դուրս չի կարող դնել` այդ թեզն առաջ մղելով: Շնորհակալություն:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Հիմա տեսեք, ես, իմիջիայլոց, այս 15 թվականի սահմանադրական հանձնաժողովի անդամ չեմ եղել, բայց որպես փորձագետ մի շարք կարծիքներ, առաջարկություններ եմ ուղարկել եւ հիմա չգիտեմ` իմ կարծիքը հաշվի առնելով թե  նաեւ ինչ-որ մեկի, որոշ իմ առաջարկներ անցել են: Դրանցից մեկը վերաբերում է ժողովրդաիշխանությանը: Ժողովուրդն ունի իշխանություն, հիմա կարգավորման ընթացքում խնդիրը նրանում է, որ մենք էդ իշխանությունը պետք է հիմնագրենք, նրա ձեւերը սահմանենք, որ աբստրակտ իշխանություն, գոռգոռալու, ազդելու իշխանություն ունի, այլ ոչ թե արգելափակելու: Ժողովրդի իշխանությունը չի նշանակում, որ ինքը կարող է արգելափակել ԱԺ-ը, չթողնել այնտեղից որեւէ մեկը դուրս գա, նույնը նաեւ Կառավարության վրա ազդելու, ասենք, եւ ընդ որում, տեսեք, հիմա էդ սահմանադրական բարեփոխումների արդյունքում մենք հետաքրքիր ինստիտուտ ունենք` հանրագիրը: Հիմա, էս օրվա երեւի դուք հանրահավաքի մասնակիցների համար... Նրանք կարող են հանրագրի ինստիտուտին դիմել, ընդ որում, որը կարող է շարունակվել օրենսդրական նախաձեռնության ինստիտուտով, եթե վարչապետը հայտարարեց, որ փակելու ենք այդ օֆիսները, չէ՞, խաղային ասենք, հիմա կարող են այդ նախաձեռնությամբ օրենք ընդունելով` կանխել վարչապետի այդ հայտարարությունը: Ամեն ինչ կարգի մեջ պետք է դրվի, հասկանո՞ւմ եք, ոչ թե էսպես, եւ իրավաբանների մեծ մասը, որ դուք ասացիք, նրանք ոչ թե ասում են` ժողովուրդն իրավունք չունի, ասում են` արգելափակելու իրավունք չունի ժողովուրդը: Ժողովուրդը կարող է էնտեղ հանրահավաք անել, իր կարծիքն ասել, ցուցանակներով գալ եւ այլն, բայց չփակել ասենք` դատավորին, պատուհանից է մտնում, քաշում գցում են, չգիտեմ ինչ եւ այլն: Այլ ընդամենը խոսքը սրա մասին է: Ես չեմ տեսել իրավագետ, որն ասի, որ ժողովուրդը չունի իրավունք` իր կարծիքն ազատորեն արտահայտել, իսկ ձեր հարցադրումից հասկացա, դուք ավելի շատ ազատության մասին եք... Ժողովուրդը ճնշման խումբ է, քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունները ճնշման խմբեր են, սակայն նրանց էդ ճնշումն իշխանության վրա պետք է տեղավորվի օրենքի շրջանակներում, եւ օրենքը Հայաստանում պետք է լինի բոլորիս համար հավասար եւ պարտադիր, ոչ ոք չպետք է ունենա արտոնություն` խախտել օրենքը:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքեք խնդրեմ, պրն Պապոյան:

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Եկեք մի երկու բան արձանագրեք. առաջինը. ժողովուրդն իրավունք ունի ազդեցություն գործել, կարծում եմ` դուք էլ դա ընդունեցիք:

Երկրորդը. այն դեպքը, որ դուք նշեցիք, երբ որ քաշում գցում են եւ այլն, կարծում եմ` բոլորս էլ տեսել ենք, որ այդտեղ այդպիսի իրավիճակ չկա, ինքը` դատավորն է ընկնում, բայց դրա մասին չէ խոսքը, խոսքը հետեւյալի մասին է. մեր ժողովուրդը շատ հանգիստ, խաղաղ գնացել է, լուռ կանգնել է դատարանների մոտ եւ փորձել է երկխոսության մեջ մտնել դատական իշխանության հետ, եւ ես ինքս եղել եմ դատարանի մոտ, որեւէ ապօրինություն չի եղել: Մարդիկ կանգնած խմբերով զրուցել են իրար հետ, իրենց բողոքներն են արտահայտել: Ես ուզում եմ եւ այսպիսի խաղաղ ընթացքով, այսպիսի զրույցներով ընթացող հավաքին, այդպիսի խաղաղ երկխոսությանը տալ այդպիսի բնորոշումներ` ես կարծում եմ` շատ վտանգավոր է, եւ այ վտանգավոր է նրանով, որ դատական իշխանությունն իրեն ուզում է ժողովրդից վեր դասել եւ անկախ դասել:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքեք, պրն Վաղարշյան:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Ուրեմն, ես չեմ կարծում, որ Հայաստանում կա որեւէ իշխանություն, որ իշխանությունը ժողովրդի իշխանությունից վեր է կանգնած: Էդ մտայնությունը, որ դուք ասացիք, հակասում է ՀՀ սահմանադրության 2-րդ հոդվածին, որն ասում է, որ ամբողջ իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին, սակայն նույն ինքը` ժողովուրդը, իր իշխանությունն իրականացնում է որոշակի ձեւերով, մասամբ էլ վստահում է իշխանությանը, բայց նույնիսկ ինքը` ժողովուրդը, պետք է ղեկավարվի իր իսկ ընդունած Սահմանադրությամբ: Մեր խնդիրը 1991-ից մինչեւ հիմա, մենք օգտագործելով խորհրդային իշխանության տարիներին ժողովրդական իշխանության բոլոր ձեւերը` զանգվածային հանրահավաքները, գործադուլները, գալով իշխանության` էդ ժողովրդին զրկեցինք իշխանությունից, որովհետեւ 95 թվականի Սահմանադրությամբ ամրագրեցինք ընդամենը երկու ձեւ` ընտրություններ եւ աղճատված հանրաքվե: Միայն 15 թվականի Սահմանադրությունն ավելացրեց էդ հանրագրի իրավունքը եւ նաեւ օրենսդրական նախաձեռնության իրավունքը: Ուզում եմ ասել` նույնիսկ ժողովուրդն ինքը պետք է գործի Սահմանադրության եւ օրենքների շրջանակներում:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, նախասրահում մեր գործընկեր Տարոն Սիմոնյանի գրքերն են, կարող եք մոտենալ, վերցնել ձեր օրինակը, շնորհավորում ենք նաեւ պրն Սիմոնյանին` գրքի հրատարակման կապակցությամբ:

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Իսկ նիստը կշարունակվի մեկ ժամ անց: Ընդմիջում` 1 ժամ:


Ժամը 14:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, խնդրում եմ զբաղեցնել տեղերը, նիստը սկսվում է: Հարգելի պրն Վաղարշյան, ձեզ հրավիրում եմ ամբիոնի մոտ, շարունակենք հարց ու պատասխանը: Տիկին Անի Սամսոնյանը հանել է իր հարցը, եւ հաջորդ հարցը` Միքայել Մելքումյան: Համեցեք:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ես երկու հարց ունեմ, պրն Վաղարշյան: Մեկը` շատ կարճ: Առաջինը, ինչպե՞ս եք գնահատում այսօր ընտրվելու ձեր հնարավորությունները, շանսերը` հաշվի առնելով նախորդ ժամանակաշրջանների ավանդույթները:

Երկրորդ. այսպիսի մի բան ասեմ, որ միգուցե անմիջականորեն, որպես ՍԴ ապագա դատավոր ձեր գործառույթներից միգուցե չբխի, բայց դուք պետք է, շատ կարեւոր կլինի, որ կարծիք հայտնեք: Տեսեք, նախարարի հետ կապված, Կառավարության կառուցվածքի հետ կապված օրենքում գրված է, որ նախարարն ինքնուրույն մշակում եւ իրականացնում է ոլորտի քաղաքականությունը: Խնդրում եմ ուշադրություն դարձնել` ինքնուրույն մշակում եւ իրականացնում է: Հիմա, եկեք այսպիսի մի դրվագ հասկանանք. եկավ համապատասխան նախարարություն պոտենցիալ ներդրող, կլինի դա Հայաստանից թե դրսից, դիմեց, որ ուզում է Հայաստանում կատարել ներդրումներ, այդ նախարարությունն ամիսներով քննարկում է, որեւէ կոնկրետ պատասխան չի տալիս, ներդրողը թողնում եւ հեռանում է, եւ, այսպես կոչված, մեր պետության «բաց թողնված օգուտ» հասկացություն կա, չէ՞, մենք չենք ստանում այդ օգուտը: Տվյալ սուբյեկտը դիմում է, ոչ նյութական, իր ծրագիրն է ներկայացնում, տալիս է երաշխիքներ, ինչ-ինչ պատճառներով, միգուցե օրենքի թերությունն է, միգուցե չկա ներդրումների պաշտպանության համակարգ, միգուցե պետական կառավարման մարմիններում չկա ձեւավորված, հիմա, դրա համար որեւէ ինստիտուտ, տվյալ դեպքում` նախարարը պետք է պատասխան տա՞, թե՞ չտա, թե՞ կարող է գան, դիմեն, ասեն` սա էնքան էլ չի համապատասխանում, թողնեն գնան: Հիմա, այս հարցի սահմանադրականությունը կամ իրավականությունը ո՞նց ենք մենք գնահատում: Կարող են տասնյակներով, հարյուրներով ծրագրեր գալ, չինովնիկը նստած, որն էնքան էլ կոմպետենտ է թե կոմպետենտ չի, էն որ ասում է` ուղարկիր, չգիտես որտեղ, եւ մենք տենց զրկվենք մեր ներդրումների ռեալ հնարավորությունից:

Խնդրում եմ ձեր կարծիքն այս երեւույթի նկատմամբ, որը, կարծում եմ` հիմա գոյություն ունի:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Առաջին հարցը` իմ ընտրվելու շանսերը կամ հնարավորությունները: Ես չեմ կարող ասել, ճիշտն ասած, որովհետեւ ես, չեմ հիշում` խոսքիս մեջ ասացի՞, թե՞ ոչ, շատերին եմ ճանաչում, օրինակ` գիտեմ, ձեր տիկինը, կարծեմ, համալսարանում է աշխատում, կարող էի նաեւ նրա միջոցով ձեզ փորձել բարեխոսել եւ այլն: Անհատապես որեւէ մեկի հետ չեմ աշխատել: Շանսերս գնահատում եմ 50/50, այսպես ասած` խոսակցությունների մակարդակով առայժմ, այնպես որ, ինձ համար ինքնանպատակ չի ամեն գնով ՍԴ անդամ դառնալը: Կարծում եմ` իմ խոսքում համոզվեցիք դրանում, համալսարանում ունեմ աշխատանք, հարգանք եւ կարծում եմ` աշխարհի վերջը չի լինի, եթե չընտրվեմ:  Իհարկե, չեմ կարող եմ ասել, թե չընտրվելուց հետո ինչպիսի զգացումներ եւ ապրումներ կունենամ:

Երկրորդ հարցի հետ կապված. այստեղ Սահմանադրության առումով ես խնդիր չեմ տեսնում, որովհետեւ տեսեք, նախարարը, դուք ասացիք ինքնուրույն մշակում է քաղաքականությունը եւ իրականացնում է, բայց նախարարն այստեղ լրիվ ինքնուրույն չէ, նախ` առաջինը` ինչո՞ւ, որովհետեւ մենք ունենք Սահմանադրություն, որտեղ կա հոդված` պետական քաղաքականության հիմնական նպատակները, եւ հետո գիտենք, որ հետո այնտեղ Կառավարությունը, վարչապետը տարեկան հաշվետվություն է տալիս էդ պետական քաղաքականության հիմնական նպատակներին համապատասխան: Իհարկե, այնտեղ տեխնիկական եւ կոնցեպտուալ բացթողումներ կան, օրինակ` մեր Սահմանադրության առաջին գլուխը սահմանադրական կարգի հիմունք է համարում կրթության եւ գիտության զարգացման խթանումը, չնայած ձեւակերպումն էլի սխալ է, պետությունը ոչ թե պետք է խթանի գիտությունը եւ կրթությունը, պետք է ապահովի դրանց զարգացումը: Այնուհետեւ տեսեք, պետական քաղաքականության հիմնական նպատակների մեջ պետության հիմնական նպատակ է հռչակված բարձրագույն եւ մասնագիտական կրթության անվճար տեղերի քանակական զարգացումը:

Սա սկզբունքային հարց է. ինչո՞ւ. որովհետեւ Կառավարության հաշվետվությունը ստացվեց, որ պետությունը սահմանադրական կարգի, այսինքն` մեր հասարակության, մեր պետականության նպատակ է հռչակում ամբողջ գիտության եւ կրթության զարգացումը, սակայն Սահմանադրությունը, գործադիր իշխանությունը հաշվետվություն է տալիս միայն ինչ-որ մանր հարցի` անվճար տեղերի քանակով, այնինչ ինքը հաշվետվություն պետք է տար ամբողջ ոլորտի համար: Տեսեք, այս սահմանադրական կարգավորումը կարող է առաջացնել խնդիր, օրինակ` նախարարը, որ եկավ հաշվետվություն տալու կամ ինքը, պարզ է, որ վարչապետն այդ զեկույցը տալու է նախարարության եկած հաշվետվությունների, եւ նախարարը կարող է նայել այդ զեկույցը, եւ եթե իրենից պահանջվում է միայն անվճար տեղերի քանակի վերաբերյալ, ասենք, այդ առումով:

Այստեղ գործադիր իշխանության եւ պառլամենտի խնդիր է: Դուք պետք է հասնեք նրան, որ գործադիր իշխանության չինովնիկն իր չարածների համար լինի պատասխանատու: Ընդունեք օրենք բոլոր պաշտոնյաների դրական, այսպես ասած, պատասխանատվության մասին:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքի համար` Միքայել Մելքումյան:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Առաջին հարցի պատասխանը լրիվ բավարարում է ինձ` 50/50, այսինքն` ձեռնարկումը 51/49-ը չի, 50/50 է:

Երկրորդ հարցի հետ կապված հետեւյալը. այո, դուք իրավացի եք: Մենք պետք է հասնենք նրան, որ եւ՛ նախարարների, եւ՛ մարզպետների, բայց հատկապես քաղաքական պատասխանատվություն կրող ինստիտուտների համար եւ սուբյեկտների համար մշակենք կոնկրետ ցուցանիշներ, ոչ թե հենց այնպես ասենք, թե ՀՆԱ-ն այսքան աճեց, կամ ակտիվությունը, որը չգիտես ինչի հաշվին է: Կոնկրետ ունենալ օրենքով ցուցանիշների համակարգ, որը կառաջացնի պատասխանատվության ինստիտուտ, որպեսզի չափելի մենք կարողանանք գնահատել: Հիմա, ես մի հատ աշխատում եմ դրսի փորձի վրա, կոնկրետ` մարզպետների գործունեությունը գնահատող ցուցանիշների համակարգն օրենքով ներկայացնելու համար, այնպես որ համամիտ եմ, որ պետք է ռեալ մենք կարողանանք այդ համակարգն ունենալ: Այսքանը:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Կարո՞ղ եմ արձագանքել: Ես, ուրեմն դեռեւս 2006-2007 թվականներին հոդվածներից մեկում առաջադրեցի պետական իշխանության կառուցման այսպիսի սկզբունք, որը կոչվում է հանրային իշխանության, չէ, կներեք, պետական իշխանության հանրային իրավական պատասխանատվության սկզբունք: Այդ սկզբունքից բխում է, տեսեք, մենք ունենք իշխանությունների բաժանման օրինականություն, բայց մարդիկ գալիս են պաշտոնավարում են, եւ մի մասն ինչ-որ բան անում է, մյուս մասը ոչինչ չի անում, եւ մենք նրանցից դրական պատասխանատվություն` ֆունկցիոնալ պատասխանատվություն չենք պահանջում:

Առաջարկը ո՞րն էր. ընդունել օրենք պետական պատասխանատու պաշտոնյաների պատասխանատվության մասին, եւ հետո իմ ասպիրանտներից մեկը դիսերտացիա գրեց այդ թեմայով: Ուզում եմ ասել, որ այդ խնդիրներին առնչվել եմ: Ըստ էության, մեզ մոտ տասնամյակներ շարունակ միտումն ու օրինաչափությունը հանրային իրավական պետության կամ հանրային իշխանության անպատասխանատվությունն է իր չարածների համար: Հլը խախտումները մի կողմ թողնենք, նաեւ չարածների համար: Այդ պրոբլեմը կա, եւ անպայմանորեն ինքը սահմանադրական վերաիմաստավորման եւ կենսագործման կարիք ունի:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հաջորդ հարցը` Հայկ Գեւորգյան: Հայկ Գեւորգյանը դահլիճում չի:

Աննա Կարապետյան:

Ա.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Պրն Վաղարշյան, նախ` շնորհակալություն հարցերին հանգամանալից եւ համբերատար պատասխանելու համար: Ուրբաթ օրը տեղի ունեցավ դատավորների ընդհանուր ժողովը, որից հետո դատավորների ընդհանուր ժողովը հանդես եկավ հայտարարությամբ, որում անդրադարձ էր կատարվում ինչպես դատաիրավական բարեփոխումներին, դատավորների անկախության երաշխիքներին, նաեւ, մասնավորապես, ասված էր, որ դատավորների ընդհանուր ժողովն արձանագրում է, որ ԲԴԽ-ի անգործությունը չի արտահայտում դատավորների հավաքական կամքը, եւ այդ մարմինը գործնականում չի երաշխավորում դատավորների անկախությունը:

Կուզենայի ձեր վերաբերմունքն այս հայտարարության վերաբերյալ լսել, եւ նաեւ կապելով երկրորդ հարցն այս հայտարարությանը` ի՞նչ կոչ կանեիք ԲԴԽ-ի անդամներին: Շնորհակալություն:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Ես ԲԴԽ անդամներին կոչ կանեի լինել մի քիչ ակտիվ, կարող է` հոգեբանական վիճակում, ասենք, մի քիչ փոփոխություն է տեղի ունեցել, ղեկավարը հրաժարական է տվել, հետեւաբար, այս պահին այդ կոլեգիալ մարմինները միշտ այդպիսին են, այնտեղ պատասխանատվությունն անհատականացված չի, եւ այս իրավիճակում իրենք պետք է իրենց մեջ ուժ գտնեն, մի քիչ ավելի ակտիվ լինեն եւ արձագանքեն հասարակական հնչեղություն ստացած այս հարցերին, եթե դատավորներն ինչ-որ պրոբլեմներ են բարձրացնում, փորձեն այդ պրոբլեմներին ինչ-որ լուծումներ տալ կամ հանրային այս քննարկումներին պատասխան տան եւ այլն: Ընդամենը ես խորհուրդ կտայի մի քիչ ակտիվ լինել, որովհետեւ դա հենց իրենց ֆունկցիան է, իրենք նաեւ դատական իշխանության անկախության երաշխավոր են, եւ հենց այս պահին իրենց, այսպես ասած, ֆունկցիոնալ գործառութային պարտականությունների ակտիվացման շրջանն է: Կարծում եմ` բավարարեցի ձեր հարցը:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք կա՞, տիկին Կարապետյան: Միացրեք:

Ա.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Իսկ առաջին հարցի վերաբերյալ, մասնավորապես դատավորների ընդհանուր ժողովի հայտարարության, որից...

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Դատավորների ընդհանուր ժողովը դատավորների ինքնակառավարման մարմինն է, եւ նրա խնդիրներից մեկն էլ հենց անկախության լուծումն է: Այստեղ հիմա հանրապետությունը վերածվել է խարդավանքների, այսպես ասած, սարդոստայնի: Ամեն մեկն իր պարտականությունների կատարումը գցում է մյուսի վրա: Ինքն էլ կարող էր. չէ՞, ասենք, որոշակի քայլեր ձեռնարկել, այն, ինչ ակնկալում է ԲԴԽ-ից, բայց ես օրինական եմ համարում դա` դիմումը, որովհետեւ ԲԴԽ-ն, բացի կազմակերպչական հարցերի լուծումից, նաեւ կոչված է դատական իշխանության համակարգային, այդ թվում` անկախության հարցեր լուծել: Հետեւաբար, ես այստեղ արտառոց ինչ-որ բան չեմ տեսնում, երբ դատավորների կորպուսը պահանջում է իրենց ինքնակառավարման եւ անկախության երաշխավորներից մեկը համարվող մարմնից մի քիչ ակտիվություն դրսեւորել իրենց գործընթացներում: Այդտեղ խնդիր չեմ տեսնում:

Իսկ պահանջն ինքնին օրինական է, եւ մարդիկ այս տիրույթում, որը, նույնիսկ կարող ենք ասել` քաղաքական, իրավական քննարկումների տիրույթ է, դատավորներն ու նրանց կորպուսն իրավունք ունեն իրենց կարծիքն արտահայտել: Այդտեղ արտառոց բան չկա:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Տիգրան Ուրիխանյանը դահլիճում չի: Եղիշե Սողոմոնյան: Համեցեք:

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Հարցս վերաբերում է վերջին 10 տարիներին ՍԴ աշխատանքին: Կուզենայի ձեր գնահատականը. վերջին 10 տարիներին դրակա՞ն եք գնահատում աշխատանքները, թե՞ բացասական:

Երկրորդ հարցը. ինչպե՞ս եք վերաբերում կրթության ոլորտում կաշառքին, եւ երբեւէ եղե՞լ է, որ ձեզ կաշառք առաջարկեն:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-ՍԴ գործունեության գնահատումը երեւի մոտավորապես լինի այսպես. դուք տասն ասացիք, երեւի հարաբերական թիվ է ձեզ համար: ՍԴ զարգացման պատմությունը ՀՀ-ում սկսվում է 95-ից: Առաջին էտապը, փուլը մինչեւ 2005 թիվն էր, եւ 2005 թվականից մինչեւ մեր օրերը: ՍԴ առաջին, այսպես ասած, փուլը, ըստ էության, սովորական, այսպես ասած, սայլի 5-րդ անիվի կարգավիճակով դատարանն էր, եւ բացի ընտրական վեճերի հետ կապված հարցերից, որը մեզ մոտ սրվեց, եւ այդ հարցին ամենախորքային տիրապետողներից եք դուք:

Երկրորդ փուլը սկսվեց 2005-ից, եւ ՍԴ գործունեությունը ես բացասական չեմ գնահատում այն պահից, երբ ՀՀ-ում քաղաքացուն տվեցին անհատական դիմում ներկայացնելու իրավունք, որով նա սկսեց վիճարկել մեր օրենքների սահմանադրականությունը, եւ անկախ ամեն ինչից, ես գտնում եմ, որ չի կարելի սեփական պատմությունը եւ պետականության պատմությունն ամբողջովին սեւացնել եւ բացասական ներկայացնել, որովհետեւ ինքը նաեւ, անկախ վայրիվերումներից կամ որոշակիորեն քաղաքականացնելուց, ահռելի աշխատանք է կատարել` այդքան քանակով գործերով օրենքները հակասահմանադրական ճանաչել: Եթե այդ իրավունքը մենք տայինք 95 թվականից, մեր իրավական համակարգի պատկերն այսքան տխուր չէր լինի:

Հիմա` այն երկրորդ հատվածով: Ես սպասում էի այս հարցին, որովհետեւ համալսարանի այս իրադարձությունների հետ կապված` մտածում էի, ինձ ասում էին, որ քեզ, անպայման կասեն, եւ այլն, չգիտեմ ինչ: Ես հարցին այսպես պատասխանեմ: Նախ` համալսարանում կոռուպցիա կոչվածը չկա, որովհետեւ համալսարանը պետական իշխանություն չի: Կոռուպցիան լինում է հանրային իշխանության ոլորտում, երբ հանրային իշխանությունը սկսում է հասարակական ծառայությունները վաճառել:

Երկրորդ. համալսարանում կարող է լինել համալսարանական կրթության ոլորտում կոռուպցիոն ամենամեծ դրսեւորման, ծավալման ոլորտը. դա ընդունելության քննությունն է: Ո՞վ մեր հանրապետությունում արդեն 20-ից ավելի տարի իրականացնում ընդունելությունը` էդ արդեն դուք գիտեք, պետականությունը, պետությունը: Համալսարանում կարող են լինել նման դեպքեր, եւ ինքը կոնկրետացված է: Ձեր ասած հատկությունն անհատական է, հասկացա՞ք, կյանք ի մահ, հայրենիքի, քո ապագայի նկատմամբ պատասխանատվությունը, քո մշակութացվածության աստիճանը, ասենք, ես, այսպես ասեմ, եղել է, որ պարապել եմ, տեսեք, չեմ կեղծում ձեզ, մի ժամանակաշրջան` 2014 թվականից էդ էլ դադարեցրեցի, որովհետեւ էդ խոսակցությունները եւ այլն, էդ էլ չեմ արել, ասենք, հետեւաբար, ուզում եմ ասել, որ համալսարանն իր մթնոլորտով էականորեն տարբերվել է, եւ այդպես սեւացնել գույները չի կարելի, սերնդային ահավոր մեծ փոփոխություն է տեղի ունեցել: 2005 թվականին, երբ ես ընդունեցի ամբիոնը, իմ ամբիոնում 3-4 թոշակառու կար, եւ հիմա իմ ամբիոնում կան ` 22-ից մինչեւ 30 տարեկան 12 երիտասարդներ, որոնցից մեկը պատգամավոր է, մե` նախարարի խորհրդական եւ այլն: Ուզում եմ ասել, որ աշխատել եմ ինչքան հնարավոր է, չեմ ասում` ես հրեշտակ եմ ձեր դեմ կանգնած, բայց` մաքուր մնալ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագա՞նք, պրն Սողոմոնյան: Դուք ոչինչ մի սեղմեք:

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Այսինքն` ազգովի տեսել ենք, դեպքեր են եղել, որ ՍԴ-ն պետք է որոշում կարեւոր կայացներ, եւ որոշումը կայացրել է ժողովրդի դեմ, այսինքն` դուք պաշտպանում եք ՍԴ-ին, հետեւաբար, նաեւ պաշտպանում եք այդ որոշումները:

Երկրորդը. ինչ վերաբերում է կաշառքին, եթե ես բառը ճիշտ չօգտագործեցի, իմ հարցը միտված էր ոչ թե ձեր` այսօր թեկնածու լինելուն, այլ երեւույթի վերաբերյալ բացասական մեր արձագանքին: Քանի որ մեզ դիտում են հազարավոր մեր քաղաքացիներ, նման երեւույթները մենք դատապարտում ենք, եւ պետք է բացառենք, կրթական համակարգում մենք պետք է գիտելիքի հիման վրա առաջնորդվենք` ուսանողներին կամ աշակերտներին գնահատելու համար: Շնորհակալություն:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Ես եւս դատապարտում եմ: Ընդ որում` ասեմ ձեզ, որ եթե հիմա համալսարանում լիներ այդպիսի մթնոլորտ, ես արագացված, մեկ տասնամյակի ընթացքում այդքան կադրային փոփոխություններ չէի կարող անել: Դա` մեկ:

Երկրորդը. ասեմ ձեզ, որ համալսարանը վերջին տասնամյակի ընթացքում, անկախ ինչ-որ մարդկանց գնահատականից, էական բարեփոխումներ անելու, երեւույթների վրա, ձեր ասած` ազդելու եւ կանխելու տեսանկյունից կան հաշվետվություններ եւ այլն:

Երկրորդ. կոռուպցիոն, հակակոռուպցիոն դասընթացների մշակման նախաձեռնողներից մեկը մեր ֆակուլտետն է եղել եւ իմ ամբիոնում է գտնվում այդ առարկան, արդեն 2 տարի դասավանդվում է: 2008 թվականին ես նույնիսկ հաջողեցրեցի դպրոցական դասագրքում մտցնել երկու ամբողջ դաս` նվիրված կոռուպցիային եւ նրա ազգային, տնտեսական եւ այլ վնասակար հետեւանքներին, բայց, ցավոք, հետագա ծրագրային չափորոշիչների վրա հանեցին: Ի՞նչ, դուք մտածում եք` Հայաստանում կա ինչ-որ մեկը, որը գովերգո՞ւմ է կոռուպցիան: Ես կարծում եմ` ոչ:

ՍԴ-ի դերը մնաց. Ես գիտնական եմ, գիտնականն օպերացիաներ է անում ոչ թե կարծիքներով, ես ասացի, այլ փաստերով: Հիմա, եթե ՍԴ-ը 12 տարվա ընթացքում քննել է իքս քանակով գործ, ինքը հո բոլոր իքս քանակով գործերով հակաազգային կամ չգիտեմ ինչ խախտող որոշումներ չի՞ կայացրել չէ՞: Հիմա, դրա համար կենտրոնանալ, ասենք, 1 կամ 2 տոկոսի վրա, քաղաքականացված կամ մինչեւ վերջ չգնացող որոշումների արդյունքում ամբողջ գործընթացը գնահատել բացասական` ես կարծում եմ` հակագիտական մոտեցում է, հետեւաբար, քանի որ թվական տվյալների մեծ մասով ինքը դրական դեր է կատարել, գնահատում եմ դրական:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Այժմ` Սուրեն Գրիգորյան:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Պրն Վաղարշյան, միանգամից անցնեմ հարցին, մասնագիտական կարծիք կցանկանամ ձեզնից ստանալ: Մենք Կառավարության կառուցվածքի քննարկման ժամանակ այստեղ մի փոքր իրավական վեճ ունեցանք, թե արդյո՞ք կոնկրետ գերատեսչությունների ներկայացուցիչներին հարց ու պատասխանի հրավիրելու համար մենք ստիպված ենք Սահմանադրության փոփոխությունների գնա՞լ, թե՞ ոչ: Հարցս կվերաբերվի Սահմանադրության 112-րդ հոդվածին, որտեղ նշվում է, որ հերթական նստաշրջանի նիստերի շաբաթվա ընթացքում գումարվող նիստերից մեկում Կառավարության անդամները պատասխանում են պատգամավորների բանավոր հարցերին, եւ մեր տարաձայնություններն այս հարցով կայանում էր նրանում, մասնավորապես, իմ կարծիքը կայանում էր նրանում, որ սա ոչ թե սահմանափակող նորմ է, այլ երաշխիք նորմ է, այսինքն` Սահմանադրության այս դրույթը մեզ չի սահմանափակում այլ գերատեսչությունների անդամներին պարտավորեցնել օրենքի մակարդակով գալ հարց ու պատասխանին, եւ որոշ կոլեգաներ ավելի շուտ ասում էին, որ ոչ, սա սահմանափակող նորմ է, հետեւաբար, եթե ուզում եք, որ Կառավարության անդամներից զատ մարդ այստեղ գա, ձեր հարցերին պատասխանի, պետք է Սահմանադրության այս դրույթը փոփոխեք: Կխնդրեմ, ուղղակի, ձեր մասնագիտական կարծիքը: Միգուցե կա երրորդ կարծիք այս հարցի վերաբերյալ: Երկրորդ հարցը կտամ արդեն ձեր արձագանքից հետո:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Ասեմ այսպես. ես ասացի, որ իրավաբաններն իրենց մտածողությամբ տարբերվում են, սակայն իրավաբաններն էլ կարող են անել մտաշահարկում: Ի՞նչ է մտաշահարկումը. իրավական դրույթի իմաստի իրական շեղելը ոգուց, տառից եւ տենց մարդկանց խաբելը, այսպես ասած` բառային խարդախություն անելը: Որպեսզի դա տեղի չունենա, իրավաբանները մշակել են նորմի իմաստի բացահայտման կանոններ եւ հնարքներ: Այդ հնարքներն են` առաջին` լեզվաբառագիտական, տրամաբանական, ֆունկցիոնալ, նպատակային, մարդու իրավունքների առաջնայնությունից ելնելով, եւ այսպես, բազմաթիվ են` պատմաքաղաքական եւ չգիտեմ ինչ:

Հիմա, առաջին եւ հիմնական կանոնը լեզվաբառագիտական, այսպես ասած, մեկնաբանություն է` լեզվի կանոնների օգտագործմամբ: Այստեղ գրված է, սահմանված է, թե Կառավարությունն ի՞նչ է, ո՞ւմից է կազմված, եւ այստեղ գրված է` Կառավարության անդամներին:

Երկրորդը. Կառավարությունն այնպիսի կառուցվածք ունի, որ չինովնիկական ամբողջ համակարգն իր տիրույթում է: Ենթադրենք` ում որ դուք ուզում եք կանչել, չէ՞, ինչ-որ մի նախարար նրա գործունեության համար պատասխանատու է: Հետեւաբար, արդեն նախարարին հարցադրումը նշանակում է` դուք այդ պաշտոնյային ուղղեցիք հարցը:

Երկրորդ`. կան երկրներ, օրինակ` Անգլիան, անգլիական պառլամենտը 13-րդ դարից իրավունք ունի ցանկացած հանրային պաշտոնյայի կանչել պառլամենտում պատասխանատվության: Մեր մոտ ես ասեմ, անգլիացիները չունեն Սահմանադրություն, նրանք ունեն իրավական ավանդույթներ եւ այլն` հնից եկող եւ պահպանում են սրբորեն: Մենք ունենք Սահմանադրություն, եւ բառացիորեն գրված է` Կառավարության անդամները, հետեւաբար, այդ հարցերն ուղղվում են Կառավարության անդամին, որը պատասխանատու է էդ ձեր մատնանշած կոնկրետ գործակալության պետի գործունեության համար: Եվ ես ենթադրում եմ, որ ինֆորմացիոն հոսքերն այնքան օպերատիվ են, որ տեղյակ է, այնտեղ ինչ-որ բան է եղել, որ դուք հարցադրում եք անում, կամ եթե այդ պահին տվյալ չունի, կարող է հետագայում ձեր հարցին պատասխանել: Կարծում եմ` բավարարեցի ձեր հարցին, այսպիսով` Կառավարության կազմից դուրս գտնվող` Սահմանադրությամբ չսահմանված անձանց անմիջական, պառլամենտական, այսպես ասած, հարց ու պատասխանին հրավիրելը ոնց որ թե սահմանադրական չէ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքի համար` Սուրեն Գրիգորյան:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շատ բարի, հասկացա ձեր կարծիքը: Չնայած, ձեր կարծիքը հաշվի առնելով` ոնց որ մենակ վարչապետին հրավիրելը բավարար կլիներ, որովհետեւ անմիջականորեն բոլորին է վերահսկում, եւ այս դեպքում մենք ավելի շատ խոսում ենք, օրինակ` ոստիկանապետին հրավիրելու վերաբերյալ, եւ ոգու իմաստով, ես ավելի շատ կարծում էի, որ այստեղ երաշխիքային նորմ է սահմանված, բայց ինչեւէ, կարծիքի հարց է, գիտենք` երկու իրավաբան` երեք կարծիք:

Երկրորդ հարցը, որ ուզում էի տալ, հետեւյալն է. ինչքան գիտեմ, Սահմանադրական իրավունքի տեսությունում Սահմանադրության մեջ որոշ նորմեր ավելի գերակա են, քան մյուս նորմերը, եւ որոշ գիտական աղբյուրներում դրանք պայմանականորեն անվանվում են սահմանադրություն սահմանադրության մեջ: Որպես կանոն, դա սահմանադրական հիմունքներին վերաբերող նորմերն են: Ձեր կարծիքը կուզենայի իմանալ այս հարցի վերաբերյալ. արդյոք կարո՞ղ է բարձրացվել Սահմանադրության մեջ որոշ նորմերի` Սահմանադրության այլ նորմերի նկատմամբ գերակայության հարց, թե՞ Սահմանադրության բոլոր նորմերը հավասար են, եւ նման հարց չի կարող բարձրացվել: Շնորհակալ եմ:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Առաջին հարցի հետ կապված` դուք հարցադրումը երեւի ավելի կոնկրետ պետք է տայիք: Դուք գիտեք, որ իրենք մեզ մոտ վարչապետի ենթակայության տակ են, հիմա էլ սա եւ՛ սահմանադրական, եւ՛ օրենսդրական խնդիր է: Ուզում եմ ասել, դա իմ մեկնաբանության խնդիրը չի, է, քաղաքական իշխանության խնդիր է: Եթե պրոբլեմը կա, մտցնում ենք Կառավարության կազմի մեջ, եւ նրանք ենթարկվում են սովորական նախարարների ռեժիմին, ուրեմն, նրանք մտնում են այդ շրջանակի մեջ, եթե ոչ` ոչ: Տեսեք, ես բառացի մեկնաբանության ենթարկեցի:

Կարող ենք պատմաքաղաքական ենթարկել, Հայաստանում 2005 թվականից հաստատված այդ կարգն է գործում, եթե ուզում եք, բերեք անցնենք բրիտանական սիստեմին` ցանկացած պաշտոնյայի այստեղ պատասխանատվության կանչելու:

Սահմանադրության տարբեր նորմերի գերակայությունը սահմանադրական իրավունքի տեսության մեջ կա, որոշ երկրների մոտեցումներում նույնիսկ ուղղակիորեն ամրագրված է, որ դրանք ունեն բարձրագույն իրավաբանական ուժ, բայց մեզ մոտ ուղղակիորեն ամրագրված չի, սակայն մենք ընդունում ենք այսպես... Լավ, վերջում իմ ամփոփիչ ելույթի ժամանակ կփորձեմ ձեր հարցին պատասխանել:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եվ եւս երկու պատգամավորներ կան, որ չեն հասցրել գրանցվել: Վահագն Հովակիմյան: Համեցեք:

Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-Պրն Հովհաննիսյան, հաշվի առնելով ձեր կենսագրությունը, հանրային ընկալման մեջ կաշառակերության կամ ուսանողներից կաշառք վերցնելու տեսանկյունից ամենահանրային ընկալումների մեջ ամենավատը, այսպես ասենք, ԵՊՀ-ի իրավաբանական ֆակուլտետն է, դա ասում եմ` հանրային ընկալման մեջ: Դուք այդ հանրային ընկալման ձեւավորման հարցում որեւէ կերպ ձեզ պատասխանատու համարո՞ւմ եք, որ նման բացասական ընկալում գոյություն ունի: Սա` մեկ:

Երկրորդը. ԵՊՀ հոգաբարձուների խորհրդի փետրվարի 28-ի նիստի` Արամ Սիմոնյանի հրաժարականի օրակարգով. տապալման գործում ի՞նչ առնչություն եք ունեցել, այսինքն` դուք այդտեղ որեւէ դերակատարություն ունեցե՞լ եք, եւ դա ինչպե՞ս է արտահայտվել:

Երրորդը. չնայած դուք ասացիք, որ զուտ գիտական տեսանկյունից եք բարձրացրել սահմանադրական միապետության հարցը, բայց զուտ հենց գիտական տեսանկյունից ինչպե՞ս կարող էր դիտարկվել այդ հարցը, երբ մենք ունենք Սահմանադրության անփոփոխելի առաջին եւ երկրորդ հոդվածներ, այսինքն` այդ հարցը բարձրացնելով` ինչպե՞ս եք դուք պատկերացնում այդ անցումը դեպի սահմանադրական միապետություն, որը կարող էր լինել խնդրի լուծում:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Սահմանադրական մոտեցում: Ինձ թվում է` այսքան ժամանակում չհասցնեմ այդ բոլոր հարցերին պատասխանել: Առաջինը. հիմա ձեզ մի բան էլ ասեմ, այսպիսի մի ասացվածք ունենք, ասում է. «Մարդու աչքը դուրս գա, անունը դուրս չգա»: Այդ խոսակցությունները համալսարանից անտեղյակ մարդկանց խոսակցություններ են, որովհետեւ եղել են ժամանակաշրջաններ, ասենք` 90-ականներին, որ, իսկապես, էդ ձեր ասած համբավը կար, բայց համալսարանում եւ նաեւ մեր ֆակուլտետում վերջին 15 տարիների ընթացքում էական բան է փոխվել: Գիտե՞ք ոնց, երբ ես միջանցքներով քայլում էի, եւ՛ ֆրակցիաների հետ հանդիպումների ընթացքում, եւ՛ այսօր բոլոր պատգամավորների մեծագույն մասի օգնականները մեր ուսանողներն են, դուք կարող եք այդ հարցերը ճշտել նաեւ նրանցից, որ էդ էական փոփոխությունները սերնդափոխությունից հետո, իսկապես, տեղի են ունեցել, եւ էդ անունը, որ ինչ-որ մի ժամանակ տարածվել է եւ մարդիկ հոլովում են, դա այդպես չի:

Ես այստեղ խորանալու ուրիշ, այլ ասելիք չունեմ, որովհետեւ, ես այդպիսի իրավիճակներում փորձում եմ անձամբ ինքս անմիջապես գնալ, իմ աչքով, անմիջականորեն, իրավաբանի առաջին խնդիրն է ամբողջ ինֆորմացիան անմիջապես ստանալ եւ համոզվել դրանում: Կարծում եմ եւ խնդրում եմ, դուք կարող եք հենց այդ սկզբունքով` անմիջականության սկզբունքով համոզվել եւ հարցադրումն ինձ չուղղել:

Երկրորդը. հոգաբարձուների խորհրդի նիստի հետ կապված. ես ձեզ ասացի, ես հոգաբարձուների խորհրդի անդամ եմ, ես մասնագիտությամբ իրավաբան եմ: Դրանից մեկ շաբաթ առաջ, նու, մեկ շաբաթ չէ, մեկ ամիս առաջ տեղի է ունենում հոգաբարձուների նիստը, բոլոր հաշվետվություններն ընդունվում են, եւ մեկ էլ հանկարծ, ես գործուղումից եկա, եւ միանգամից` այդ հրաժարականի պահանջի ձեւակերպումը: Ես, օրինակ` մինչեւ, ենթադրենք, օրենքներն էի թերթում, որ նայեմ, տեսնեմ, որովհետեւ իմ առաջին խնդիրն ի՞նչն էր` օրինականությունն էր, մտածում էի` ինչպե՞ս կառուցեմ խոսքս` դեմ եմ, կողմ եմ, հանկարծ երեկոյան ժամը 8-ին եկավ բոլոր խորհրդի անդամներին ինչ-որ տեղեկանք, որտեղ տրված էին հիմնավորումներ, թե ռեկտորին մենք կարող ենք անվստահություն հայտնել եւ այլն: Հիմա, ես նաեւ կոլեկտիվ պատասխանատու եմ, ես հոգաբարձուների խորհրդի անդամ եմ, ես հիշում եմ այս վերջերս մարմիններից մեկի նկատմամբ հասարակական աղմուկ, նույնիսկ պատգամավորներից, փաստաբաններից մի քանիսն ասում էին` բերեք քրեական գործ հարուցենք: Ճիշտ է, ինքը կոլեգիալ  մարմին է, բայց հակաօրինական որոշում է ընդունել, ենթարկենք պատասխանատվության:

Ես առաջին հերթին պատասխանատու եմ իմ խղճի առջեւ` որպես մասնագետ` մեկ, երկրորդ` համալսարանի` որպես համազգային արժեքի առջեւ, որովհետեւ ես տարբերվում եմ այն երիտասարդներից, որոնք միանշանակ ամեն ինչին ծափահարում են, նրանով, որ արդեն իմ համալսարանական կենսագրության մեջ 4-5 իշխանություն եմ տեսել, եւ ոչ մեկից, ըստ էության, այդպես կրթության զարգացմանը միտված դրական քաղաքականություն չեմ տեսել, եւ հիմա, ես նաեւ զգուշանում եմ, այսինքն` ես այնտեղ, խորհրդի նիստի օրը, երեւի իմ ելույթը նայել եք, պաշտպանել եմ օրենքը: Եթե կգտնեք որեւէ բան եւ կգաք, կասեք, որ իմ իրավական հիմնավորման մեջ կա թերություն, սխալ, խնդրեմ, ես հրաժարվեմ իմ մասնագիտությունից:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագա՞նք:

Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-Պրն Վաղարշյան, ուղղակի կցանկանայի, որպեսզի դուք կոնկրետ ասեիք` տապալման գործում դուք կոնկրետ դերակատարում ունեցե՞լ եք, թե՞ ոչ:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Ինչի՞ տապալման:

Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-Խորհրդի նիստի:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Խորհրդի նիստը չի տապալվել, խորհրդի նիստն օրինական ձեւով ընդունել է որոշում` չհաստատել օրակարգը եւ նիստը չի կայացել: Ես հիմնավորումներ տվել եմ, որ այդ ձեւակերպմամբ օրակարգը ճիշտ չի: Ես ասել եմ` բերեք վերաձեւակերպենք համալսարանի շուրջ ընթացող իրադարձությունները, եւ ոչ էն որոշմանը կողմ քվեարկեցի, ոչ էլ էն որոշմանը:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շատ լավ: Մենք էլ այսօր քիչ էր մնում օրակարգը չհաստատեինք, պրն Վաղարշյան: Եվ այժմ` Քրիստինե Պողոսյան, վերջին հարցը:

Ք.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Պրն վաղարշյան, եթե չի դավաճանում հիշողությունս, վերջին 25 տարվա մեջ միակ ընտրությունն անցած տարվա` 2018 թվականի դեկտեմբերի ընտրությունն էր, որ հանրության կողմից չվիճարկվեց, կուսակցությունների կողմից չվիճարկվեց եւ ճանաչվեց ազատ եւ թափանցիկ: Մնացած բոլոր ընտրությունները 25 տարվա ընթացքում հանրության, ժողովրդի կողմից խիստ դատապարտվել են, չեն ընդունվել, ճանաչվել են ոչ ազատ եւ ոչ լեգիտիմ, դիմել են ՍԴ: Ես կուզեմ այս նախորդ հարցերի ձեր պատասխանները մի տեսակ, կներեք, որ այդպես եմ ասում, բայց քիչ է մնում, որ ձեզ հարցնենք` այո կամ ոչ, որովհետեւ դուք գրեթե ոչ մի հարցի կոնկրետ չեք պատասխանում, շատ եմ խնդրում, սա վերջին հարցն է, կոնկրետ պատասխանեք եւ ասեք` ինչպե՞ս եք վերաբերվում վերջին 25 տարվա ընթացքում ՍԴ կայացրած որոշումներին` ընտրությունների հետ կապված: Շնորհակալ եմ:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Ուրեմն, ասեմ ձեզ. ընտրությունների վերաբերյալ ունեմ գրված մենագրություն «Ընտրական իրավունքի սահմանադրական զարգացման հիմքերը Հայաստանում»: Ես մի ժամանակ դասավանդում էի սահմանադրական զարգացման հիմնախնդիրներ դասընթացը, որը հետագայում ուսումնական պլանից հանվեց, այսինքն` այն, ինչ գրել եմ, նաեւ դասավանդել եմ: 2001 թվականին եմ հրապարակել այդ մենագրությունը: Ես հիմա կարդամ, ես ֆրակցիաների հետ հանդիպումից էլ հասկացա, որ այդ հարցադրումը կլինի, ես կարդում եմ, այստեղ պատճենահանել եմ բերել եմ այդ մենագրության եզրափակիչ մասը, եթե ցանկանում եք, ինձ մոտ կա օրինակը, ես կարող եմ տրամադրել ձեզ ընդմիջմանը. «Հայաստանում ընտրությունները կորցրել են իրենց ներդաշնակությունը, որը չկար մինչեւ խորհրդային վերակառուցումը, եւ որպես կանոն, միտում չպահպանեց անկախ պետականության շրջանում, որովհետեւ իրավական բնույթ ունեցող նորացված ընտրական համակարգի պայմաններում խեղաթյուրվեց քաղաքական պետական ռեժիմը, ինչի հետեւանքով կյանքի կոչվեցին կեղտոտ ընտրական կառուցակարգերը, ընտրական խաղերն ու կեղծիքները, սոցիալական դեմագոգիան»: Սա գրել եմ 2001 թվականին որպես գիտական աշխատության եզրակացություն, եւ դրանից հետո էլ ընտրություններով որոշել եմ ընդհանրապես չզբաղվել, որովհետեւ ընտրությունների իրավական նորմատիվ մոդելը եւ հասարակական իրողությունները լրիվ այլ հարթություններ են եղել, եւ իրավական մոդելը չի որոշել ընտրական իրավունքի զարգացման ուղղությունը, եւ դա, ասեմ ձեզ, ոնց-որ թե համաշխարհային գործընթաց է: Այնպես չի, որ արեւմուտքում միշտ գոհ են ընտրություններից, տեսաբանների մոտ կան նույնիսկ առաջարկություններ` հրաժարվելու ընտրությունների այս համակարգից եւ այլն:

Հիմա, գնահատականն ասենք: Գնահատականը, որոշումը կարդացել եմ: Որոշման հետ համաձա՞յն եմ, թե՞ ոչ. տեսեք, իրավաբանի խնդիրը ո՞րն է: Ես պետք է ունենամ փաստերը` իրավաբանի առաջին հերթին երեք հերթական գործողություններն են` փաստ, չկիրառվող նորմ, որ կիրառվի փաստի նկատմամբ, եւ որոշում: Հիմա, ինչո՞ւ է ՍԴ որոշումն այդպիսին` մինչեւ վերջ չգնացող եւ այլն, չէ՞, ենթադրենք: Ես նկատի ունեմ` երեւի 2003 թվականինն եք ասում: Հիմա, ես կարդում եմ օրենքի հոդվածը, որով ՍԴ-ն գնահատում է ընտրությունը, այսինքն` օրենսդրի խնդիրն էլ կա, այստեղ գնահատման չափանիշներն այնպիսին են, որ ցանկացած որոշում կարող ես ընդունել: Ուրեմն` «ՍԴ-ն անելով ապացույցներ ձեռք բերելու համար սույն օրենքով նախատեսված բոլոր միջոցները, այնուհանդերձ, հնարավորություն չի ունեցել պարզել ընտրությունների իրական արդյունքները, սակայն ՍԴ-ի կողմից որպես հավաստի գնահատված ակունքներից ակնհայտ է դարձել, որ ընտրախախտումներն ունեցել են կազմակերպված, զանգվածային, կրկնվող կամ պարբերական բնույթ, եւ դրանց համադրումը վկայում է դրանց միջեւ համակարգային այնպիսի փոխկապակցվածության մասին, որի պայմաններում խախտվում են իրավունքի սկզբունքները, ապա որոշում է ընդունվում ՍԴ հնարավորությունը` այդ հիմքով անվավեր ճանաչել ընտրությունների արդյունքները»: Մի քիչ արագ կարդացի` ժամանակի սղության պատճառով: Այս օրենքն այնքան անորոշ է ձեւակերպված, այդպիսի որոշման դեպքում ցանկացած որոշում դատարանը կարող է ընդունել, այսինքն` օրենքը չի համապատասխանում...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Վաղարշյան, պատգամավորն արձագանքի, հետո դուք մեկ րոպե էլ կունենաք: Տիկին Պողոսյան, արձագանքո՞ւմ եք:

Ք.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Խնդրեմ պատասխանեք, Գագիկ Հարությունը ԲԴԽ անդամ ընտրվելու պահին 65 տարին անց էր, նա համաձայնել էր առաջադրվել, ԱԺ-ն ընտրեց ԲԴԽ անդամ, այնուհետեւ ԲԴԽ անդամները նրան ընտրեցին ԲԴԽ նախագահ: Ըստ ձեզ` այս գործառույթում օրենսդրության ինչպիսի՞ խախտումներ են տեղի ունեցել:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Ճիշտն ասած, այդտեղ թռուցիկ կարդացել եմ, ասում էին` պետք չի... Չեմ խորացել, այդ հարցին չեմ կարող պատասխանել: Այնտեղ 70 տարին չէր լրացել: Ինչո՞ւ հրաժարական տվեց, է՞ս նկատի ունեք երեւի: Օրենքի խախտում` որտե՞ղ, ընտրվելը որտե՞ղ` ԲԴԽ: Ասենք հիմա, եթե մարդը պաշտոնի է, ինքը հրաժարական է տալիս, հրաժարական տվեց, նշանակեցին ուրիշ պաշտոնի, գնաց, ընտրվեց: Խախտումը ո՞րն է, ասենք` այդ հարցին, ճիշտն ասած, ես չեմ խորացել, ես ամենագետ եմ եւ բոլոր հարցերի պատասխանը գիտեմ: Եթե ձեզ այդքան հետաքրքրում է, կարող եմ մի հատ վերլուծություն անել, վաղը ձեզ ներկայացնել: Եթե կարեւոր է ձեզ համար... Ինչպե՞ս...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ըստ էության, պրն Վաղարշյան, ձեզ ուղղված հարցերի փուլն ավարտեցինք: Շնորհակալություն, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, եւ այժմ պատգամավորները կարող են ելույթներ ունենալ:

Հարգելի պատգամավորներ, մտքերի փոխանակության, ելույթների համար հերթագրվում ենք: Հերթագրում: 6 պատգամավոր է հերթագրվել` Տիգրան Ուրիխանյան: Համեցեք ամբիոնի մոտ:

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ես գրանցվեցի ելույթ ունենալու համար, որովհետեւ տեխնիկապես չհասցրեցի հասնել դահլիճ, երբ իմ հերթն էր, իսկ մինչդեռ հերթագրվել էի հարցի համար, ուստի, առիթն օգտագործում եմ հարց տալու համար, խնդրում եմ ձեր ամփոփիչ ելույթում անդրադառնալ հարցիս: Այն, ինչ հիմա տեղի է ունենում դատական համակարգի շուրջ, թիվ մեկ խնդիրն է, ըստ էության, որը հուզում է եւ՛ հասարակությանը, եւ՛ քաղաքական ուժերին, եւ՛ խորհրդարանին, եւ՛, կարծում եմ, հույս ունեմ` ՍԴ-ին, որը համալրելու հավակնություն դրսեւորել եք դուք, ավելի ճիշտ` ՀՀ նախագահը` ներկայացնելով ձեր թեկնածությունը` ձեր անձով համալրելու: Ձեր հստակ դիրքորոշումը. դուք մտավորական անձի տպավորություն թողեցիք, ես որոշակիորեն հագեցա ձեր պատասխաններով, բայց այս ամենակարեւոր հարցը, ինչքան էլ որ շուրջբոլորը թեմայի պտտվեցինք, ձեր դիրքորոշումներով չստացա, անկեղծ ասած:

Ձեր դիրքորոշումը տեղի ունեցողի, ունեցածի վերաբերյալ, համակարգի վերաբերյալ. արդյո՞ք դատարաններ, դատական համակարգն ու արդարադատությունը այնպիսին էին, որ դրանց գործունեությամբ կարելի էր դատել մեր պետության, պետական համակարգի որակի մասին, չէ՞ որ հայտնի թեւավոր արտահայտություն կա. ինչպես դատում են այդ պետության մեջ, ասել է ,թե` ինչպիսին  արդարադատությունն է, այդպիսին էլ կարծիքն է այդ պետության վերաբերյալ, եւ ինչ-որ հիմա տեղի է ունենում, այդ պրոցեսի վերաբերյալ ձեր դիրքորոշումը, վաղը, եթե ժողովուրդ, ժողովրդի մի հատված, կարեւոր չի` շատ են, քիչ են, գան, ՍԴ-ի մուտքն արգելափակեն, եւ դուք գաք, ի՞նչ եք ասելու այդ մարդկանց, կամ ճի՞շտ էր այդ գործողությունը, թե՞ ճիշտ չէր: Կա՞ ուրիշ ճանապարհ` բարեկարգելու, բարենորոգելու դատական համակարգը, թե՞ չէ, առնվազն մի քանի տասնյակ անգամ, երկար տարիներ այս ամբիոնից խոսել եմ մեր դատական համակարգի, մեղմ  ասած, աննորմալ լինելու մասին, այն կարգավորելու ի՞նչ ճանապարհներ եք տեսնում: Մենք կարո՞ղ ենք դուրս գալ փողոց եւ սահմանադրության հետ հակասության մեջ մտնելով` կարգավորել այդ հարցը, թե՞ կա ուրիշ ճանապարհ: Բայց, որ հարցը պետք է լուծվի, միանշանակ է: Ես ձեզ խնդրում եմ շատ հստակ դիրքորոշում: Սրանից կախված է լինելու նաեւ իմ քվեարկությունը:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Տաթեւիկ Հայրապետյան:

Տ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, մեզ դիտող եւ չդիտող հարգելի քաղաքացիներ, պրն Վաղարշյան, շնորհակալ եմ հարց ու պատասխանի համար: Կային հարցեր, որտեղ հստակ էին պատասխանները եւ կային հարցեր, որտեղ, կհամաձայնեմ իմ գործընկերների հետ, միգուցե մասնագիտական տերմինները խանգարում էին ավելի հստակ հասկանալ ձեր դիրքորոշումները:

Այդուհանդերձ, քանի որ իմ գործընկեր տիկին Աննա Կարապետյանը բարձրացրեց դատավորների արտահերթ ժողովի հարցը, կցանկանամ մի քանի կետով անդրադառնալ դրան: Ըստ էության, դատավորների արտահերթ ժողովը հստակ արձանագրեց իր հայտարարության տեքստում, որ ԲԴԽ անգործությունը չի արտահայտում դատավորների անհատական կամքը, եւ այդ մարմինը գործնականում չի երաշխավորում դատավորների անկախությունը:

Այսպիսով, եթե ԲԴԽ-ն, իսկապես, ի վիճակի չէ ի կատար ածել իր պարտավորությունները, ուրեմն, միգուցե կա հստակ անհրաժեշտություն, որպեսզի ԲԴԽ անդամները հետեւեն պարոն Հարությունյանի օրինակին, հակառակ դեպքում մենք կունենանք իրավիճակ, երբ հասարակություն եւ դատական համակարգ անջրպետն ու անվստահության մթնոլորտն ավելի կխորանան:

Այո, ԲԴԽ-ն չպետք է մատնվի անգործության, ԲԴԽ անդամները գործ ունեն անելու` նրանք պետք է հրաժարականի դիմումներ ներկայացնեն եւ նպաստեն դատական համակարգի առողջացմանը եւ դատավորների հանդեպ վստահության վերականգնման գործընթացին: Հույս ունեմ, որ ԲԴԽ առաջիկա կայանալիք նիստում անդամները համարժեք կգնահատեն իրավիճակը եւ համապատասխան որոշումներ կկայացնեն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Տարոն Սիմոնյան: Համեցեք:

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հարգելի հայրենակիցներ, ես պրն Վաղարշյանին ճանաչում եմ դեռ 2003 թվականից, երբ առաջին կուրսում ինձ դասավանդում էր, այնուհետեւ պատիվ ունեցա իր ղեկավարությամբ գրել իմ դիպլոմային աշխատանքը: Հետաքրքիր է, որ համընկնումները շատ էին, որովհետեւ մենք դիպլոմային աշխատանք ընտրեցինք խարիզմատիկ լեգիտիմացման միջոցով քաղաքական իշխանության լեգիտիմացումը, եւ հենց պրն Վաղարշյանի կանխատեսումն էլ այն էր, որ մեր քաղաքական իշխանությունը կարող է լեգիտիմացվել բացառապես խարիզմատիկ առաջնորդի միջոցով, ինչը 18 թվականին, ըստ էության, մենք տեսանք:

2009 թվականին, երբ թեկնածուական ատենախոսությունն էինք գրում, էլի պրն Վաղարշյանն իմ ղեկավարն էր, մենք ընտրեցինք անկայուն եւ անցումային պետաիրավական համակարգերի զարգացման օրինաչափություններն էներգետիկ աշխարհընկալումով դիտարկելու թեման, եւ դա քաոսային համակարգերի ներքին օրինաչափությունն է բացահայտում եւ հեղափոխությունների իրականացման ներքին տրամաբանությունը, եւ հենց այնտեղ էլ բավականին խորը կանխատեսումներ արվել էն, ըստ էության, անցած տարի ես եւ պրն Վաղարշյանը նայում էինք, թե ինչպես է մեր գրված աշխատանքը կենսագործվում գործնականում, եւ բավականին հետաքրքիր էր: Կարելի է ընդգծել, որ պրն Վաղարշյանի այս կանխատեսող միտքը շատ կարեւոր է, եւ այդ միտքը մենք պետք է օգտագործենք ոչ միայն գիտության բնագավառում, ոչ միայն դասախոսական բնագավառում, այլ նաեւ իրավունքի եւ սահմանադրական իրավունքի մեկնաբանման գործնական բնագավառում, ինչը ձեր ընտրության միջոցով մենք կկարողանանք, փաստորեն, կենսագործել:

Ես շահերի բախումը միանգամից բացահայտեցի, որպեսզի իմանաք, որ նախապես դրական վերաբերմունքով պետք է անդրադառնամ պրն Վաղարշյանին, բայց փորձեմ նաեւ օբյեկտիվ գնահատական տալ այն աշխատանքին, որ նա կատարել է վերջին տարիների ընթացքում, եւ այդ աշխատանքը գնահատվում է ոչ միայն պրոֆեսորադասախոսական անձնակազմի կողմից, ոչ միայն իրավաբան-գիտնականների կողմից, այլ նաեւ ուսանողների կողմից:

Եթե վերջին 10 տարվա կտրվածքով բացեք համալսարանի ուսանողների գնահատականը` պրն Վաղարշյանին ներկայացված, ապա կտեսնեք, որ ամենաբարձր գնահատական ստացող դասախոսներից է ամբողջ համալսարանում, եւ դա նրա արժանիքն է, որ նա ձեռք է բերել տարիների աշխատանքի արդյունքում:

Ես կցանկանամ, որ ՍԴ-ում հենց այդպիսի գիտնականներ լինեն, ովքեր իրականում կարողանում են ըմբռնել իրավունքի էությունն ու զարգացման տրամաբանությունը, որովհետեւ իրավունքը կենդանի օրգանիզմ է, այն ինքնուրույն ապրելու յուրահատկություն ունի, եւ միայն թղթի վրա գրված իրավական նորմերը չեն, որ Սահմանադրությունն են, այլ այդ իրավական նորմերի` ժամանակի ընթացքում վերաիմաստավորումը, եւ ՍԴ-ն, ըստ էության, այն մարմինն է, որտեղ հենց իրավական, գիտական մեկնաբանությունների միջոցով բացահայտվում է այդ կենդանի իրավունքը, առանձնացվում են զարգացման հնարավոր միտումները:

Պրն Վաղարշյանը դա կարողացել է ցույց տալ նաեւ այն աշխատանքներով, որ նա կատարել է, այդ թվում` Սահմանադրության այն հաստափոր մեկնաբանությունները, եթե դուք կհիշեք, մի քանի տարի առաջ հրապարակված, հենց գլխավոր խմբագիրը նաեւ պրն Վաղարշյանն է, այսինքն` գիտական առումով ամբողջ պոտենցիալը նա ունի, եւ ես կարծում եմ, որ բոլորս սխալված չենք լինի, որ նրան հնարավորություն տանք, որ իր գիտելիքները ծառայեցնի ՀՀ-ին նաեւ ՍԴ-ում որոշումներ կայացնելիս: Ես վստահ եմ, որ նրա տարբերվող կարծիքն ու մտածողությունը բոլորիս համար օգտակար են լինելու եւ՛ իրավական մշակույթը զարգացնելու եւ՛. ընդհանրապես. սահմանադրական մշակույթը ՀՀ-ում զարգացնելու համար: Հուսով եմ` մենք կկատարենք ճիշտ քվեարկություն:

Խոսքիս երկրորդ մասն ուզում եմ մի կարեւոր խնդրի նվիրել, ուզում էի, ճիշտն ասած, այլ առիթով ելույթ ունենալ, բայց այսքան երկար ժամանակ միայն փաստորեն այս ելույթի շրջանակներում հնարավորություն ստացա: Վերջին շրջանում Հայաստանում բավականին խորը, ներքին բեւեռումներ են առաջացել եւ շատ է քարոզվում ատելության ինչ-որ միջավայրի ձեւավորումը, որը որեւէ բանով չի նպաստում մեր պետականության զարգացմանը: Հետո կանգնում ենք հարցերի առջեւ, թե` ինչո՞ւ: Ինչո՞ւ է, որ այսքան մարտահրավերներից, փորձություններից եւ հաղթանակներից հետո մենք նորից խոսում ենք անփորձության, պակաս ռեսուրսների, նախկինների թողած վատ ժառանգության եւ այլ հարցերի մասին: Ինչո՞ւ է, որ այսքան մարտահրավերներից, փորձություններից եւ հաղթանակներից հետո մենք կրկին խոսում ենք միմյանց ատելու, միմյանց պարսավելու եւ դրա միջոցով, չգիտես թե ինչու, ավելի հզորանալու մասին:

Երբ փորձում եմ այս ամենին օբյեկտիվ աչքով նայել եւ պատմության պրիզմայով, ապա հասկանում եմ, թե որքան ենք մենք անհեռատես, եւ իրականում վշտանում եմ: Գիտե՞ք ինչն է զարմանալի. մենք չենք ուզում սովորել մեր սխալներից եւ մաքրվել մեր հաղթանակներով, որովհետեւ մենք, մեզ հանձնված իշխանությունն օգտագործում ենք հին կառուցվածքները քանդելու կամ առավելագույնս` վերադասավորելու համար, մինչդեռ պետք է օգտագործենք նորերը ստեղծելու եւ արարելու համար, որովհետեւ մեզ հանձնված լեգիտիմությունը մենք օգտագործում ենք այն անընդհատ կրկնելու եւ դրանով հպարտանալու համար, մինչդեռ պետք է օգտագործեինք արարելու եւ զարգանալու համար: Մինչդեռ, անընդհատ, մեզ հանձնված իշխանությունը կամ վստահությունը մենք օգտագործում ենք ընդդիմադիրներին ծաղրելու կամ նվաստացնելու համար, մեզ ընդդիմացողներին ծաղրելու կամ նվաստացնելու համար, մինչդեռ պետք է օգտագործենք նոր անհատականություններ ձեւավորելու համար: Անընդհատ այդ անվերապահ վստահությունը, որ մեզ տվել է ժողովուրդը, մենք օգտագործում ենք միմյանց միջեւ դասակարգումներ անցկացնելու համար` հեղափոխականներ, ոչ հեղափոխականներ եւ այլն, եւ մինչդեռ ամեն օր պետք է մտածենք հայ մարդկանց միավորող նոր կամուրջներ եւ նոր գաղափարներ ձեւավորելու համար:

Ես հասկանում եմ, որ մենք ապրում ենք մի աշխարհում, որտեղ ձեւը գերակայում է բովանդակության նկատմամբ, հասկանում եմ, որ հոդվածի վերնագիրը երբեմն ավելի կարեւոր է, քան դրա բովանդակությունը: Շատ դեպքերում անբովանդակ, ակնհայտ հակաիրավական վարքագիծ դրսեւորելն ավելի կարեւոր է, քան ամենօրյա աշխատանքը: Ես նաեւ գիտակցում եմ, որ մենք ապրում ենք մի փաթեթավորման մշակույթում, որն ատում է բովանդակությունը, բայց ես չեմ ուզում հավատալ, որ սա է մեր հնարավորությունների սահմանը, որովհետեւ մենք պետք է մեզնից կախված ամեն ինչ անենք, որպեսզի մեզանում գերակայեն այնպիսի անհատականություններ, ում համար առաքելությունն ավելի կարեւոր է, քան պաշտոնը, ինքնադրսեւորում ավելի կարեւոր է, քան ինքնահաստատումը, ստեղծելն ավելի կարեւոր է, քան քանդելը, ապագան ավելի կարեւոր է, քան անցյալը, կամուրջներ կառուցելն ավելի կարեւոր է, քան պարիսպներ կառուցելը, միավորելն ավելի կարեւոր է, քան տարանջատելը:

Մայիսյան հաղթանակներից հետո էլ մենք այս ամեն ինչը չենք կարողանում լիովին վերարժեքավորել: Արդյո՞ք մենք լիովին ազնիվ ենք մեր նկատմամբ, եւ խնդիրներ լուծելու միջոցներ ենք փնտրում, թե՞ այդ խնդիրները լուծել չկարողանալու արդարացումներ: Եթե մենք վստահ ենք մեր ազնվության նկատմամբ, ապա փոքր քայլերի արվեստով գոնե պետք է ապացուցենք, որ մեր ամեն մի քայլ, որոշում, օրենսդրական նախաձեռնություն, ելույթ ինքնանպատակ չէ, քաղաքական առաջնորդին կամ այլ անձանց հաճոյանալու համար չէ, սեփական անձի կարեւորությունը մի պահ զգալու համար չէ, մի բուռ ինքնություն գտնելու համար չէ, այլ այն համոզմունքի բյուրեղացման, որ բովանդակությունը ձեւից կարեւոր է, արարելն ավելի կարեւոր է, քան քանդելը եւ այսպես շարունակ:

Եթե մենք պատրաստ ենք հրաժարվել այս ամենից, ապա նաեւ պատրաստ ենք հրաժարվել հայերին տարանջատելու այդ գայթակղությունից եւ մեր ամբողջ ցասումը պահենք այլոց համար, ոչ թե ներքին ռեսուրսների դեմ պայքարում, ապա պետք է մի պարզ ճշմարտություն գիտակցենք, որ Հայաստանում, երբ մի քայլ ենք կատարում կամ մի խոսք ենք ասում, դա չափազանց զգուշորեն պետք է արտաբերենք, որովհետեւ այն ժամանակի եւ պատմության ընթացքում արձագանքելու հատկություն ունի: Երբ Գեւորգ Էմինը բանաստեղծության մեջ գրում էր` «Զգույշ խոսիր Հայաստանում» կամ «Զգույշ քայլիր Հայաստանում», հենց սա էր գիտակցում, եւ ես չեմ ընդունում այն փաստարկները, որ մարդիկ հակաիրավական վարքագիծ դրսեւորելուց հետո ասում են` դե, ջղայնացած էինք, ասեցինք, դե ատելություն էր, ասեցինք, մոռացեք դրա մասին: Ցանկացած խոսք, ցանկացած գործ, որը ներսում ատելություն է ավելացնում, պատմության ընթացքում մեզ վերադառնալու է բումերանգի էֆեկտով, եւ ես խնդրում եմ մեզ` բոլորիս, եւ՛ այստեղ գտնվողներին, եւ՛ հեռուստացույցի առջեւ գտնվողներին, որ իրենց խոսքերում, գործերում զուսպ լինեն եւ իմանան, որ ցանկացած խոսք այդ արձագանքը պետք է տա: Լավ կլինի, որ բարի խոսք ասենք, լավ կլինի, որ միավորող խոսք ասենք, հայերին քաջալերող, կամուրջներ ստեղծող խոսքեր ասենք ոչ թե տարանջատող: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն պրն Սիմոնյան: Վերջապես աշխարհն իմացավ, թե ովքե՞ր եւ որտե՞ղ են նախագծել հեղափոխությունը: Փաստորեն, դուք եւ պրն Վաղարշյանը` իրավաբանականի միջանցքներում: Հաջորդը` Թագուհի Ղազարյան: Համեցեք:

Թ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Մեծարգո նախագահող, հարգելի գործընկերներ, նիստին հետեւող հարգելի քաղաքացիներ, հարգելի պրն Վաղարշյան, ես ձեր մասին չեմ կարող խոսել այնքան, որքան պրն Սիմոնյանը, բայց իմ խոսակցության նյութը դարձյալ այն մասին է, ինչի շուրջ մենք բոլորս հավաքվել ենք, եւ այսօր Հայաստանի քաղաքացիներն ամենից շատ այդ մասին են խոսում:

Վերջին օրերին Հայաստանի Հանրապետությունը, ՀՀ քաղաքացիները կրկին բախվել են ճգնաժամի, որի հետ մենք բոլորս կարիք ունենք սթափ եւ արժանապատվորեն իրար աչքերի մեջ նայելով առերեսվել:

Հայաստանի Հանրապետությունում չկա վստահություն դատական համակարգի նկատմամբ: Սա ենթադրություն չէ, սա արձանագրում է: Մեր բազմաթիվ հավաստումներին, որ մենք դատավարական ընթացքին չենք միջամտում, քաղաքացիներն ամիսներ շարունակ հակադարձում էին, թե մեր չմիջամտելն ամենեւին չի նշանակում, որ ուրիշները եւս չեն միջամտում: Մենք անընդհատ տեսնում ենք, որ ցանկացած քիչ թե շատ հնչեղ դատավարության ընթացքում կայացված որոշումից հետո, կլինի դա քաղաքացիների սրտով, թե չէ, մարդիկ սկսում են փնտրել, թե հատկապես ո՞վ է զանգել դատավորին: Սա դատաիրավական համակարգի համար աղետ է, քանի որ քաղաքացին չի հավատում, թե կա հնարավորություն, որ դատավորն, առհասարակ, ի վիճակի է ինքնուրույն, սեփական խղճի եւ համոզմունքների վրա հիմնված որոշում կայացնել: Սա փաստ է, որի հետ մենք բոլորս պարտավոր ենք հաշվի նստել եւ որի լուծման համար մենք բոլորս մեր ստանձնած պարտավորությունների շրջանակում պետք է գործենք: Դատական համակարգի միակ հենարանն իր նկատմամբ վստահությունն է: Հայաստանի Հանրապետությունում, սակայն, չկա վստահություն դատական համակարգի նկատմամբ:

Մայիսի 20-ի առավոտյան Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիները հայտնեցին իրենց անվստահությունը դատական համակարգի նկատմամբ: Ոչ թե կոնկրետ դատավորի, ոչ թե կոնկրետ դատարանի, ոչ թե կոնկրետ դատական գործի կամ վճռի, այլ ամբողջ դատական համակարգի նկատմամբ, Հայաստանի Հանրապետությունում արդարադատության ինստիտուտի նկատմամբ: Հայաստանի դատական համակարգը մեկ տարի ժամանակ ուներ` նախաձեռնել եւ ստանձնել իրապես անկախացման, ինքնավարության եւ վստահության բարձրացմանը, պրն Մելքումյան, ներեցեք էլի, որ խանգարում եմ, եւ վստահության բարձրացմանը տանող փոփոխություններ: Սակայն դատական համակարգը նախընտրեց դեպի ճգնաժամ տանող ճանապարհը: Եթե դատաիրավական համակարգի անկախության հարցը միայն քաղաքական կամքի առկայությամբ լուծվող խնդիր է, ապա սեփական վստահության բարձրացման հարցը կախված է միմիայն դատաիրավական համակարգում գործող դերակատարներից: Մենք ունեցանք քաղաքական կամք` ապահովելու այդ անկախությունը, համակարգը չունեցավ բավականաչափ ներքին ռեսուրս եւ վճռականություն` բարձրացնելու իր վստահելիությունը: Երբ հանրությունն այլեւս չի վստահում արդարադատության համակարգի կայացրած որոշումներին, երբ արդարադատության երաշխավորն ընկալվում է իբրեւ արդարադատության տապալող, ահա այստեղ է, որ առաջանում է ճգնաժամ: Հետեւաբար, կարելի է արձանագրել, որ դատաիրավական համակարգի համար ինքնամաքրումն ու ինքնաառողջացումը դարձել է անհնար: Ուստի, այդ առողջացման համար անհրաժեշտ է բժշկական միջամտություն:

Սիրելի քաղաքացիներ, մեկ տարի է անցել այն օրերից, երբ դե յուրե կար գործադիր իշխանություն, որը փաստացի` դե ֆակտո, չուներ այն ժողովուրդը, այն քաղաքացիները, որոնց համար պետք է կատարեր պետության կառավարումը: Եվ դուք ինքներդ քայլեր ձեռնարկեցիք` ձեր սահմանադրական իրավունքը վերականգնելու եւ այդ իշխանությունն ինքներդ ձեզ վերադարձնելու համար:

Յոթ ամիս է անցել այն օրերից, երբ դե յուրե կար օրենսդիր իշխանություն, որը փաստացի` դե ֆակտո, չուներ այն ժողովուրդը, այն քաղաքացիները, որոնց համար պետք է ընդուներ օրենքներ եւ կատարեր իր օրենսդրական գործառույթները: Եվ դուք, սիրելի քաղաքացիներ, դարձյալ ինքներդ քայլեր ձեռնարկեցիք` ձեր սահմանադրական իրավունքը վերականգնելու եւ այդ իշխանությունը եւս ինքներդ ձեզ վերադարձնելու համար:

Այս օրերին մենք կրկին կանգնել ենք այն փաստի առաջ, որ դե յուրե կա դատական իշխանություն, բայց փաստացի` դե ֆակտո, այդ դատական իշխանությունը չունի այն ժողովուրդը, այն քաղաքացիները, որոնց համար ընդունում է դատական վճիռներ եւ իրականացնում արդարադատություն: Եվ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացին կրկին ինքը քայլեր է ձեռնարկում` իր սահմանադրական իրավունքը վերականգնելու եւ այդ իշխանությունն իրեն վերադարձնելու համար:

Այստեղ մեր հարցը հետեւյալն է, հարգելի գործընկերներ? ունե՞նք մենք պարտավորություն` աջակցել Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացուն` վերականգնելու իր սահմանադրական իրավունքները, թե՞ ոչ: Ես կարծում եմ, որ ունենք:

«Իմ քայլը» խմբակցությունը ստանձնել է պատասխանատվություն` կատարելու այդ գործուն քայլերը: Մենք ամենօրյա եւ ամենժամյա ինտենսիվ աշխատանքներով այս պահին փորձում ենք աջակցել քաղաքացիներին իրենց սահմանադրական իրավունքը վերականգնելու հարցում, այն քաղաքացուն, որը մեկ տարի առաջ միայնակ մնալով մի ամբողջ համակարգի առաջ` ստիպված էր իր ջանքերը մեն-մենակ մոբիլիզացնել իր ուժերը` իր իրավունքները վերականգնելու համար: Այսօր մենք` այստեղ գտնվող բոլոր գործիչներս, այն մարդիկ ենք, որոնց ընտրել է քաղաքացին` այդ բեռն իրենից թեթեւացնելու համար, այն մարդիկ ենք, որոնց վրա հենվում է քաղաքացին` իր սահմանադրական իրավունքներն իրացնելու համար: Մեզանից յուրաքանչյուրը, լինենք քաղաքական մեծամասնության թե ընդդիմության ներկայացուցիչ, ընտրված ենք քաղաքացիների կողմից, ընտրված ենք, որպեսզի իր մարտահրավերների համար լուծումներ գտնենք:

Սիրելի քաղաքացիներ, ձեզ եմ դիմում իմ անունից` որպես քաղաքական գործիչ, որի նախընտրական ծրագրում ամրագրված են եղել դատաիրավական համակարգի բարեփոխումների եւ անցումային արդարադատության մասին դրույթներ: Վերջին օրերին ես լսել եմ ձեր բողոքները, ձեր վերապահումները, ձեր մեղադրանքներն առ այն, որ մենք հապաղել ենք, որ մենք դանդաղում ենք այս գործընթացում: Ես ուզում եմ անձամբ իմ անունից ներողություն խնդրել ձեզանից ձեր ակնկալիքները ձեր սպասած ժամկետում չիրականացնելու համար, սակայն ուզում եմ նաեւ հավելել, որ այս գործընթացը չափազանց աշխատատար եւ զգայուն է: Անցումային արդարադատությունը պետք է նպաստի հանրային համերաշխությանը, եւ ավելորդ շտապողականությունը կարող էր հանգեցնել մի իրավիճակի, որը կտաներ ոչ թե հաշտեցման, այլ լարվածության:

Եվ, ուրեմն, այստեղ անելիք ունենք բոլորս` «Իմ քայլը» խմբակցությունը, մեր ընդդիմադիր գործընկեր պատգամավորները, Կառավարությունում աշխատող մեր այն գործընկերները, որոնց աշխատանքն առնչվում է դատաիրավական համակարգի հետ, արտախորհրդարանական քաղաքական գործիչները, հասարակական կազմակերպությունները, Հայաստանի հանրապետության դատաիրավական համակարգի նկատմամբ վերապահում ունեցող սրտացավ քաղաքացիները, եւ նույնիսկ դատական համակարգում աշխատող այն դատավորները, որոնք ցանկանում են գնալ առողջացման եւ ժողովրդավարացման, ոչ թե ճահճացման եւ ճգնաժամերի ճանապարհով:

Մենք բոլորս նույն նպատակներն ունենք, մենք բոլորս նույն նավում ենք: Լուսանցքում մնացած մի խումբ մարդկանց ցանկությունը` մեզ տանել դեպի ճգնաժամեր, ամենեւին նշանակություն չունի այս գործընթացում: Եկեք չառաջնորդվենք դաշտ նետված կեղծ ճգնաժամերի օրակարգով, մենք ինքներս ենք ստեղծում մեր օրակարգը` ՀՀ դատական իշխանությունը ՀՀ քաղաքացուն վերադարձնելու օրակարգը, անկախ, ինքնավար, վստահություն վայելող դատաիրավական համակարգ ստեղծելու օրակարգը:

Ես հույս ունեմ, որ գոնե այս հարցում մենք գործընկերներ ենք: Մեզանից յուրաքանչյուրը մեկ տարի անց եւս մեկ անգամ շանս է ստացել անձնական պատասխանատվություն ստանձնելու քաղաքացու ակնկալած օրակարգին աջակցելու, լուսանցքում չհայտնվելու եւ այլ ճանապարհներ չփնտրելու համար: Հայաստանի հանրապետությունում իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին եւ վե՛րջ: Հարգելի գործընկերներ, դուք հնարավորություն ունեք գոնե այս անգամ ցույց տալ, որ հաշտ եք ՀՀ այս անփոփոխելի դրույթի հետ: Շնորհակալ եմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հայկ Կոնջորյան:

Հ.ԿՈՆՋՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, մի պատմություն կա, որը ես առիթ եմ ունեցել ժամանակին այս ամբիոնից պատմել, բայց այսօրվա քննարկումն ինձ ստիպում է եւս մեկ անգամ դա պատմել: Մի ցուցահանդեսի ժամանակ մեկը մոտենում է նկարչին եւ ասում` ի՞նչ եք դուք նկարել այս կտավում, եւ նա ասում է` ես նկարել եմ կով, որը խոտ է ուտում դաշտում: Քաղաքացին ասում է` բայց ներողություն, այստեղ խոտ չկա, ասում է` որովհետեւ կովը խոտը կերել է արդեն, ասում է,` բայց կով էլ չկա, է, ասում է` ի՞նչ գործ ունի կովն այնտեղ, որտեղ խոտ չկա: Հիմա, երբեմն, երբ իրավաբանները խոսում են, ամենայն հարգանքով բոլոր իրավաբանների նկատմամբ, ես հիշում եմ այս պատմությունը, որովհետեւ խոսում են կարծես ամեն ինչի մասին, եւ հատկապես խոսում են մարդկանց իրավունքների մասին, եւ ես այնտեղ հայտնաբերում եմ շատ դեպքերում իրավունքը, բայց չեմ հայտնաբերում մարդուն:

Սա, իսկապես, շատ կարեւոր է: Սա արդեն որերորդ անգամն է, որ ես` որպես ԱԺ պատգամավոր լսում եմ ՍԴ դատավորի թեկնածուի ելույթը, ցանկանում եմ շեշտել, որ պրն Վաղարշյան, ես բավական բարձր եմ գնահատում ձեր ելույթը, ձեր խոսքը, նաեւ ձեր ազնվությունը, որի մասին ես շեշտեցի, բայց ես ուզում եմ անել եւս մեկ անգամ այն արձանագրումը, որ Հայաստանում քաղաքացիների կողմից դատական համակարգի նկատմամբ անվստահությունը շատ դեպքերում պայմանավորված է եղել նաեւ այդ դատական համակարգի իրավունքի եւ մարդկանց միջեւ գոյություն ունեցած անջրպետով, երբ մարդիկ նայել են, կարդացել են դատական վճիռները, լսել են դատավորներին, եւ այնտեղ տեսել են բազմաթիվ բառեր, նախադասություններ, սակայն չեն գտել իրական բովանդակությունը: Դուք, եթե չեմ սխալվում, նաեւ այստեղ մեջբերեցիք ՍԴ վճիռն ընտրությունների մասով, որը... Այո, հիմա շատ դեպքերում մենք նաեւ տեսել ենք ՍԴ-ի կողմից կայացված որոշումներ այս կամ այն հարցի շուրջ, որ երկու կողմերն էլ` էրկու պայմանական կողմերն էլ մեկնաբանել են իրենց ուզած ձեւով, արդյունքում ո՛չ այս կողմն է բավարարված եղել, ո՛չ այն կողմը, կամ հավասարաչափ եւ՛ այս կողմն է բավարարված եղել, եւ՛ այն կողմը, եւ տպավորություն է, որ սա ոչ թե իրավաբանություն է կամ ոչ թե դատական համակարգ է, սա ավելի շատ քվանտային ֆիզիկայի պես մի բան է` Շրյոդինգերի կատվի հայտնի էքսպերիմենտը. կատուն միաժամանակ ողջ է եւ միաժամանակ ողջ չի, մինչեւ չբացենք այդ վանդակը եւ տեսնենք, ի վերջո, կատուն ո՞ղջ է, թե՞ ողջ չի: Հիմա չեմ ուզում այդ էքսպերիմենտն ամբողջությամբ պատմել:

Ամեն դեպքում, ես ուզում եմ արձանագրել այն կարեւոր փաստը, որ գոյություն ունի կոմունիկացիայի` լեզվի որոշակի անջրպետ մարդու եւ այն համակարգի միջեւ, որը նաեւ դուք եք ներկայացնում եւ ցանկանում եք ներկայացնել: Հատկապես ՍԴ-ը ն եւ ՍԴ դատավորի ընտրությունը քաղաքացիների համար հասկանալի լինելու իմաստով շատ կարեւոր է: Տեսեք, դուք նշում եք, որ դուք քաղաքական գործիչ չեք եւ չեք կարող քաղաքական բնույթի հարցերի պատասխանել, բայց մեր ունեցած պայմանական փորձից ելնելով ՍԴ-ը, երեւի դատական իշխանության այն ճյուղն է, որն ամենաքաղաքականացվածն է եղել, որովհետեւ կայացրել է վճիռներ, որոնք հանրության, մեր ժողովրդի, մեր պետության քաղաքական համակարգի հիմքերին են վերաբերում, մասնավորապես` ընտրություններին` դրանց խեղաթյուրման  այդ խեղաթյուրված ընտրությունների լեգիտիմացման իմաստով, եւ այս իմաստով, ամեն դեպքում, իհարկե, դուք քաղաքական գործիչ չեք, դուք գիտնական եք եւ դուք հավակնում եք լինել ՍԴ դատավոր, բայց ամեն դեպքում, ձեզ ընտրում են քաղաքական գործիչներ, սա քաղաքական ամբիոն է, եւ մարդիկ ձեզանից ոչ թե ակնկալում են, որ դուք քաղաքական պատասխաններ տաք, այլ տաք պատասխաններ, որոնք մի քիչ էլ այդ իրավունքի դասական, չոր, այդ քվանտային ֆիզիկայի սահմաններից անդին հասկանալի կլինեն նաեւ մարդկանց համար: Ընդ որում` «Ես քաղաքական գործիչ չեմ, դրա համար չեմ կարող դրան պատասխանել» եւս քաղաքականություն է, դիվանագիտություն է` հարցերին պատասխանելու իմաստով, դրա համար ես շատ կուզենայի, որպեսզի ձեր եզրափակիչ ելույթում եւս փորձեք մի փոքր ավելի, որովհետեւ իմ գործընկեր Քրիստինե Պողոսյանը եւս նշեց, որ արդեն ստիպված մենք պետք է ասենք այո կամ ոչ` գնալով այդ ճանապարհով:

Այսինքն` այս բոլոր խնդիրները, այս անջրպետը, որը եղել է հանրության եւ դատարանների միջեւ, տպավորություն է ստեղծել ժամանակի ընթացքում, որ դատավորներն ինչ-որ քրմական դաս են` բոլորից առանձին, որ աստվածների հետ կոմունիկացիայի սեփական խողովակներն ունեն, եւ՛ մարդկանցից, եւ՛ հանրությունից տարանջատված են, եւ սա հենց Հայաստանի քաղաքական վերջին տարիների ճգնաժամի շատ կարեւոր ինդիկատորն է: Տեսեք, գործադիր եւ օրենսդիր իշխանությունը Հայաստանում վերջին տասնամյակներին եկել եւ հանգել էին նույն հանգրվանին` իշխանության ճյուղերի եւ հանրության միջեւ գոյություն ուներ անջրպետ. մարդիկ իրար չէին հասկանում, այսինքն` չէին հասկանում կառավարողները, չէին հասկանում քաղաքացիները եւ այս անջրպետը բերեց նրան, որ տեղի ունեցավ հեղափոխություն, եւ փոխվեցին մարդկանց, քաղաքացիների ներկայացուցիչներն իշխանության երկու ճյուղերում` գործադիր եւ օրենսդիր: Եվ ես գալով արդեն իմ` ձեզ տված հարցին, այդ հարցադրումն ուզում եմ եւս մեկ անգամ այս ամբիոնից անել, ինձ հետաքրքիր է ձեր պատասխանը` որպես իրավաբան, որպես գիտնական: Ըստ Սահմանադրության` ՀՀ-ում իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին, ժողովուրդն այդ իշխանությունն իրականացնում է ընտրությունների, հանրաքվեների, ինչպես նաեւ տեղական եւ պետական մարմինների եւ պաշտոնատար անձանց միջոցով:

Այսինքն` Հայաստանում իշխանությունը` եւ՛ օրենսդիր, եւ՛ գործադիր, եւ՛ դատական իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին: Նորից կատարելով իմ հարցադրումը` եթե քաղաքացիները դժգոհ լինելով գործադիր իշխանությունից, կարող են դուրս գալ փողոց եւ պահանջել, որ գործադիր իշխանությունը վայր դնի իր մանդատները, եւ դա մենք կարող ենք համարել, որ ժողովրդավարության գործընթացներում կարող է համարվել նորմալ, եթե քաղաքացիները կարող են դուրս գալ փողոց եւ նույն պահանջով հանդես գալ օրենսդիր իշխանության նկատմամբ, եւ նորից մենք կարող ենք համարել, որ դա տրամաբանական է, կարող են արդյո՞ք քաղաքացիները նաեւ դուրս գալ փողոց եւ իրենց ազատ կամարտահայտմամբ ասել, որ դատական իշխանության, այսինքն` իշխանության երեք ճյուղերից մյուսի ներկայացուցիչները եւս չեն արտահայտում ժողովրդի կարծիքը, եւ պահանջել, որ այս կամ այն գործընթացով, ես չգիտեմ թե ո՞նց, դատական իշխանության ներկայացուցիչները եւս վայր դնեն իրենց լիազորությունները: Սա ուղղակի հարցադրում է, որին ես ցանկանում եմ, որպեսզի դուք` որպես իրավաբան պատասխանեք, եւ սա շատ կարեւոր հարցադրում է, եւ վերջին շրջանում դա հանդիսացել է Հայաստանում տարբեր տեսակի բանավեճերի առիթ: Այդ իմաստով, նորից ակնկալում եմ ձեր անկեղծ պատասխանը: Թող դա չլինի քաղաքական, թող դա լինի իրավական, բայց նաեւ խնդրում եմ, որ այնպիսի պատասխան լինի, որ մեր հանրության միջեւ այդ կոմունիկացիան եւ հասկացողությունը գտնվեն պատշաճ մակարդակի վրա: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սուրեն Գրիգորյան:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ես, իրականում արդեն որոշել էի ելույթս հանել, բայց պրն Կոնջորյանի ելույթում հնչեցրած որոշակի մտքեր ստիպեցին ինձ, այնուամենայնիվ, ամբիոնին մոտենալ: Կփորձեմ կարճ ելույթ ունենալ: Դատաիրավական բարեփոխումների անհրաժեշտության մասին, մեկը ես, բավականին վաղուց եմ, ինչքանով որ վաղուց չենք գործում, բայց այս գումարման գործունեության ամենասկզբից խոսել եմ, այն ժամանակ թեման որոշակի առումներով այդքան ակտուալ չէր, օրակարգում չէր, եւ, միգուցե, աննկատ է անցել: Բայց որոշակի մտքեր կան` իրավաբանների հետ կապված, ես չեմ նեղացել, կխնդրեմ, որ ոչ իրավաբաններն էլ իմ ելույթից չնեղանան, որոնք, քանի դեռ անձնական խոսակցությունների մակարդակով են կամ միջանցքում խոսակցությունների մակարդակում են, այդքան վախենալու չեն, բայց երբ ԱԺ ամբիոնից է արդեն նման տպավորություն ստեղծվում, դա արդեն ինձ մի քիչ սկսում է անհանգստացնել, եւ ես, ճանաչելով պրն Կոնջորյանին, վստահ եմ, որ գործընկերային մթնոլորտում բացառապես այս ելույթս կընկալվի:

Տեսեք, ժողովուրդ ջան, երբ բժիշկները խոսում են, եւ մենք չլինելով բժիշկ` չենք հասկանում, մենք դա նորմալ ենք ընդունում, երբ ծրագրավորողները խոսում են, մենք ծրագրավորող չենք` դա նորմալ ենք համարում, բայց երբ իրավաբաններն են սկսում խոսել մասնագիտորեն, մենք միանգամից վրդովվում ենք, ասում ենք` դե, ի՞նչ եք խոսում, մի քիչ պարզ խոսեք` հասկանանք: Հիմա, էդ նույնը չենք ասում բժշկին, ծրագրավորողին կամ այլ մասնագիտություն ներկայացնող անձին:

Այն միտքը, որ բոլոր իրավաբանները խուճուճ են խոսում, նույնքան կյանքի իրավունք ունի, որքան այն, որ բոլոր ծրագրավորողները կամ բոլոր մաթեմատիկոսներն ակնոց են կրում, եւ, միեւնույն ժամանակ, ես շատ կարեւորում եմ, եւ ես համոզվել եմ, որ երբ իրավաբանը հասկանում է այն ոլորտից, որից խոսում է, ինքը կարողանում է շատ պրիմիտիվ բացատրել, այսինքն` եթե պրն Կոնջորյան, դուք գտնում եք, որ պրն Վաղարշյանի ասածները բավականաչափ պարզեցված չեն, դա գնահատական է, որի հետ ես անգամ կարող եմ համաձայնվել, բայց ես կտրականապես դեմ եմ, որպեսզի հաստատվի այն միտքը, որ իրավաբանները պետք է ամեն ինչի մասին կարողանան այնքան պարզ խոսել, որ ցանկացած անձ հասկանա, որովհետեւ եթե իրավաբանությունն այնքան պարզ լիներ, որ ցանկացած անձ կարողանար հասկանալ, իրավաբաններ պետք չէին լինի նույնպես, ինչպես պետք չէին լինի բժիշկներ, եթե բոլորը կարողանային մարդ բուժել:

Ուստի, ինչպես եւ խոստացա, ելույթս կլինի կարճ: Ես համաձայն եմ նրա հետ, որ իրավաբանները միշտ պետք է հաշվի առնեն, որ իրենց դիմացինն իրավաբան չի, եւ փորձեն հնարավորինս պարզ խոսել, բայց համաձայն չեմ այն մտքի հետ, որ ամեն ինչ իրավաբանության մեջ հնարավոր է պարզեցնել այնքան, որ յուրաքանչյուրը հասկանա: Խնդրում եմ այս ամենը հաշվի առնել: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Իրականում մենք շատ ենք սիրում իրավաբաններին, պրն Գրիգորյան, այդպես մի նեղվեք: Ունենք մի պատգամավոր, ում մոտ կոճակը չէր աշխատել` ելույթի գրանցվելու: Արփի Դավոյան, համեցեք ամբիոնի մոտ, եւ դրանով մտքերի փոխանակությունը կավարտենք: Բայց էն ձեռագրով գրող բժիշկներին ոչ մի կերպ չի լինում հասկանալ:

Ա.ԴԱՎՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պրն Միրզոյան: Ես, ուղղակի երկու մեջբերում եմ ուզում անել ՀՀ Սահմանադրական դատարանի նախագահների խոսքերից, որոնք, չգիտես ինչու, մոռացվել են: 2015 թվականի մարտի 9-ին, թե չեմ սխալվում, ՍԴ նախագահ Գագիկ Հարությունյանը հարցազրույց է տվել. եւ հարցազրույցից մի փոքրիկ մեջբերում անեմ. «Մենք ունենք Սահմանադրություն, սակայն չունենք սահմանադրականություն, ունենք պառլամենտ, չունենք պառլամենտարիզմ, ունենք դատարաններ, չունենք արդարադատություն»: Սա ասում է մարդ, ասել է մարդ, որը երկրի կյանքում զբաղեցրել է կարեւոր պետական պաշտոններ, ամբողջ կյանքում եղել է պետական ծառայող եւ բարձրագույն հաստատություններում ուսանողներին սովորեցրել է սահմանադրականություն, Սահմանադրություն եւ սահմանադրական մշակույթ:

Հիմա ուզում եմ մեջբերել Հրայր Թովմասյանի 2018 թվականի նոյեմբերի 1-ի տված հարցազրույցից մի հատված: Ներեցեք, ես կընթերցեմ. «Սահմանադրության կենսագործման համար, նախ եւ առաջ, անհրաժեշտ է պատշաճ իրավական, քաղաքական մշակույթի առկայություն, սահմանադրական հիմնարար արժեքների շուրջ լայն հասարակական համաձայնություն, իրավունքի հետեւողական կիրառման մշակույթ, ինչպես նաեւ պետության, հանրային իշխանության եւ ժողովրդի հանդեպ իրավունքի գերակայության ապահովման գործուն ընթացակարգեր եւ կենսունակ պետական ինստիտուտներ ու քաղաքացիական հասարակության հաստատություններ: Այս ամբողջը թվարկելը բավականին հեշտ է, բայց կյանքը ցույց է տալիս, որ այս ամբողջի գործարկումն ու կյանքի կոչումը բավականին բարդ է: Սրա համար պահանջվում են ջանքեր եւ որոշակի ժամանակ»: Այս երկու խոսքերն ասում են մարդիկ, որոնք ամբողջ կյանքում զբաղեցրել են այնպիսի պաշտոններ, որոնց նպատակը եղել է այս ամբողջ համալիրի կենսագործունեությունը:

Հիմա, մենք քննարկում ենք, պրն Վաղարշյան, ձեր թեկնածությունը, որպես ՍԴ դատավոր: Դուք ցանկանում եք աշխատել այս հաստատությունում, որի երկու նախագահները բավականին թերահավատորեն են արտահայտվում հասարակական կոնսենսուսի, երկրում իրավունքի կայացման, սահմանադրականության, արդարադատության եւ, ընդհանրապես, այն հարցերի մասին, որոնք այս պահին կենսականորեն կարեւոր են մեր երկրի շրջանակներում: Խնդրում եմ պատասխանեք այս հարցին. դուք ինչպե՞ս եք պատկերացնում ձեր աշխատանքն այս մարդու հետ, կոնկրետ մի մարդու, որը չի պատկերացնում` ինչպե՞ս կարելի է ՀՀ-ում ապահովել սահմանադրականությունը:

Եվ երկրորդ հարցը. 2017 թվականին, երբ Հրայր Թովմասյանն ընտրվում էր ՍԴ դատարանի անդամ, այստեղ բավականին բուռն քննարկումներ, խոսակցություններ եղան, մամուլում հրապարակումներ եղան` օրենքի խախտումների հետ կապված: Ես չեմ կարող հիմա հստակ, այնտեղ «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի խախտումներ կային, եւ այլն, եւ այլն, սակայն հստակ ուզում եմ շեշտել մի բան. ընտրություններից հետո, երբ նա ընտրվել է ՍԴ անդամ, Հրայր Թովմասյանը մասնակցել է ԱԺ պետաիրավական հանձնաժողովի նիստերին, քանի որ ինքը ղեկավարն էր, եւ ղեկավարել է նիստը: Խնդրում եմ միայն «այո» եւ «ոչ»-ի պայմաններում պատասխանել հարցերին. օրենքի խախտումներ եղե՞լ են, չե՞ն եղել, եւ ինչո՞ւ դրան իրավական գնահատական չի տրվել: Մեկ էլ, խնդրում եմ, անպայման, ասեք` դուք ինչպե՞ս եք պատկերացնում ձեր աշխատանքը Հրայր Թովմասյանի հետ: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի պրն Վաղարշյան, եզրափակիչ ելույթի համար հրավիրում եմ ամբիոնի մոտ:

Ա.ՎԱՂԱՐՇՅԱՆ

-Ելույթներից երկուսին չեմ անդրադառնա, որովհետեւ հռետորական արվեստի դրսեւորում եմ հարմարում, եւ իմ ընտրության կամ այս ամբողջ գործընթացի հետ որեւէ կապ չունեն, հրապարակային ելույթներ էին:

Պրն Կոնջորյանի ասածի հետ. կարո՞ղ են, ի վերջո, քաղաքացիները դուրս գալ փողոց եւ պահանջել: Անշուշտ, կարող են, եւ պրն Ուրիխանյանի հարցին էլ, երեւի, «Իմ քայլը» դաշինքի հետ կատարված այդ հարցադրումների ռեժիմով ես կպատասխանեմ եւ այսպիսով հարցերը կեզրափակեմ: Ես ասում եմ այսպես. հարցադրումները եղան հետեւյալ կերպ. արդյո՞ք վարչապետի հայտարարությունը, որ երկուշաբթի առավոտյան արգելափակում ենք ՀՀ դատարանների մուտքերը, օրենքի հետ ունե՞ր պրոբլեմ: Ես այն ժամանակ ասել եմ` այո, ուներ, որովհետեւ եթե ես անձամբ կամ ինչ-որ մեկը, սովորական քաղաքացին արգելափակեր եւ՛ դատարանի, եւ՛ որեւէ պետական մարմնի մուտքը, ուրեմն, նրան կարող էին ասել, որ օրենքի խախտում է:

Երկրորդ հարցադրումը եղել է` արդյո՞ք այդ հայտարարությամբ կամ այդ քայլով Սահմանադրության հետ կապված մենք խնդիր առաջացնո՞ւմ ենք: Մենք Սահմանադրության մեջ ունենք մի քանի հոդվածներ դատական իշխանության վերաբերյալ, չթվարկեմ դրանք, որպեսզի ժամանակը չանցնի, եւ այն հոդվածը, որն ասում է, որ դատարանի գործունեությանը խոչընդոտելն արգելվում է, երաշխիք է այդ օրենքը Սահմանադրության որոշ գաղափարախոսության կենսագործման համար:

Երրորդ պատգամավորն ինձ հարցադրեց, ինչ-որ մամուլում խոսակցություններ կային Սահմանադրական կարգի տապալում է եւ այլն, ես ասացի, որ այստեղ արդեն չափազանցված է: Դրա համար, ես որ ասացի, որ ես քաղաքական գործիչ չեմ, ես չեմ հարգի այն իրավաբանին, ով կգա այստեղ, եւ ես ինքս կամ նա ձեզ ասի, որ, այո, այդտեղ չկան խախտումներ: Այդ իրավաբանը, որ գովաբանի ձեր խախտումները, ինչպես որոշ իրավաբաններ գովաբանում էին նախորդ իշխանությունների խախտումները, կամ էլ թաքցնում էին այդ խախտումները: Այսպես, ես խնդրում եմ հասկանալ, եւ սրանով կարծում եմ` պրն Ուրիխանյանի հարցադրմանը պատասխանեցի:

Իրադարձությունների հետ կապված, իմ նաեւ դատական համակարգի բարեփոխումների հետ կապված. իմ հարց ու պատասխանից չերեւաց, որ ես դրան դեմ եմ: Ես այդ ամեն ինչին կողմ եմ` եւ՛ նորացմանը, եւ՛ արդյունավետացմանը, եւ՛ բարելավմանը, եւ՛ որակի բարձրացմանը եւ՛, իսկապես, այս երկրում լավագույն իրավական արդարադատության հաստատմանը, բայց այդ ամեն ինչը պետք է անենք մտածված, չափված, Սահմանադրությանն ու օրենքներին համապատասխան: Եթե ինչ-որ մեկը կարող է ասել հակառակը, սա, ուղղակի անընդունելի է ժամանակակից իրավական պետության գաղափարախոսության տեսանկյունից:

Եվ, երբ ես ասացի, որ ես քաղաքական գործիչ չեմ, ես քաղաքականությունից շատ բան եմ հասկանում, ես կարող էի իրավական կոնտեքստից դուրս գալ եւ այնպիսի, այսպես ասած, ելույթներ ունենալ, բայց քաղաքական գործչի խնդիրը պրոբլեմի բարձրացումն է, հիմնախնդիրների լուծումների առաջարկելն է եւ այլն, իրավաբանի խնդիրն այդ ամեն ինչին եւ նաեւ արդեն առաջարկված նախագծերին իրավական գնահատական տալն է:

Ուրեմն, Արփի Դանիելյանի հարցադրումները` Հարությունյանի եւ Հրայր Թովմասյանի ելույթներից, այսպես ասեմ ձեզ, երրորդ հարցադրումը` 2017 թվականին, երբ Հրայր Թովմասյանն ընդունվեց ՍԴ դատավոր, դրանից առաջ ինչ-որ մեկն էր... Ուրիշների արածների համար ես, ի՞նչ է, հո պատասխանատո՞ւ չեմ: Սա` մեկ:

Երկրորդը. նախադասությունները, որոնք դուք կարդացիք, մեսիջ էին այն ժամանակվա քաղաքական իշխանությանը: Դուք եթե դրանց խորքային, այսպես ասած, բացահայտում կատարեք, դա երկրի ղեկավարությանն ասում էր` ընկերներ, դուք ունեք դատարան, բայց արդարադատություն չկա, դուք ունեք Սահմանադրություն, որը հռչակում է ազատ մրցակցություն եւ այլն, բայց իրականության մեջ լրիվ այլ օրինաչափություններ եւ միտումներ են գործում: Իրենք, այսպես մի քիչ, կարող է, տեսեք, դիվանագիտական լեզվին դիմելով են այդ արձանագրումն արել, եւ այդտեղ ի՞նչ, եթե տեսեք, պետական պաշտոնյան է արձանագրում փաստը, այստեղ դրական երեւույթ է ինքը, ասենք, հիմա մենք դժգոհում ենք, թե ինչու են այն ժամանակ նրանք բացասական գնահատել այն ժամանակվա իրողությունը: Պրն Հարությունյանի խոսքերի մեջ մեծ խորքայնություն կա, եւ նրա վերջին գրած աշխատության ողջ իմաստն այն է, որ եթե մենք մեր հասարակական կյանքը չբերեցինք սահմանադրականության հուն, եւ սահմանադրությունը չդարձրեցինք մեր հասարակական կյանքի, դաստիարակության, սոցիալիզացիայի հիմնական, այսպես ասած, բովանդակային մասը, մենք կռախի ենք ենթարկվելու: Խոսքը դրա մասին է, խոսքը Սահմանադրության` որպես իդեալի, նորմատիվ տեքստի եւ հասարակական իրողությունների խզվածքի մասին է, եւ մեր խնդիրը հիմա դրանց միջեւ խզումը վերացնելն է, իսկ այդ գրվածքի մեջ ուղղակիորեն արձանագրված է այն փաստը, որ կա խզում Սահմանադրության եւ այն, ինչ իրական կյանքում կատարվում է կամ տեղի է ունենում, դրա միջեւ:

Նույնը նաեւ որոշակիորեն, մի քիչ ավելի, այսպես ասած` մանրամասնեցված Հրայր Թովմասյանի դիրքորոշումը: Գիտեք ինչ, մարդկանց կարելի է շատ բաներում մեղադրել, բայց այս երկու մեջբերումները, հիմա ի՞նչ է, ես խիղճս կորցնեմ, ասեմ` վայ, գիտեք ինչ, սրանք վատ հայտարարություն են, գիտե՞ք ինչ խորքային արտահայտություն է, որ մենք ունենք Սահմանադրություն, սակայն չկա մեզ մոտ սահմանադրականություն, կամ այնտեղ, որ այդ սահմանադրական օրինականության հաստատման կառուցակարգերը չկան եւ այլն:

Այսքանը,  ելույթների մի մասն էլ թվարկումներ են, խախտումներ են, ասենք` դժգոհություններ դատական իշխանությունից եւ այլն, ես կարծում եմ` որոշակիորեն ոնց որ թե ինձ վերաբերվեր: Ես այդ խախտումների հետ անձամբ որեւէ կապ չունեմ, ասենք, ես ընդունում եմ, որ եղել եմ եւ, իսկապես, համակարգը բարելավման, բարենորոգման կարիք ունի բոլոր առումներով` կազմակերպական, կառուցվածքային, կադրային, չգիտեմ ինչ եւ այլն, բայց ես ձեզ մեջբերեցի Մխիթար Գոշի խոսքերը, որ այս ամեն ինչը պետք է առանց հարայհրոցի, առանց ճամարտակության, հանգիստ, ժամանակակից տերմինոլոգիայով, նույնիսկ Սահմանադրության եւ պառլամենտի համար գտնվի օրենսդրական աշխատանքի միջոցով: Իմ ասածն ընդամենը դա է, եթե ինչ-որ թյուրըմբռնում կա, կարող եմ բացատրություններ տալ:

Այսքանը, երեւի: Ես էլ ասելիք չունեմ: Հարցադրումները, մի րոպե ես նայեմ, կարծում եմ` այլ հարցադրումներ... Կարծում եմ` պրն Ուրիխանյանի հարցադրմանը պատասխանեցի, որ այդտեղ, իսկապես, խնդիրներ կային` հայտարարության հետ կապված, որովհետեւ, եթե, օրինակ` վարչապետն ասեր, որ մենք անում ենք հանրահավաք դատարանների դիմաց, այլ ոչ թե արգելափակում ենք մուտքը դեպի դատարաններ, եւ քաղաքացիները ոչ թե արգելափակեին, այլ այն, ինչ-որ արեցին` վարկարկեցին կարգախոսներ, կարող էին ընդամենը մուտքերը չփակել, եւ իրավաբանները երբեք չէին ասի, որ սա խախտում է, որովհետեւ հանրահավաքի իրավունքը, տեսեք, մարդու իրավունք է, եւ ավելի առաջնային է, քան ասենք` պետական մարմնի, այսպես ասած, գործունեությունը, բայց երբ նույն իրավունքի իրականացումը  բնական իրավունքի դասական սկզբունքն է, ցանկացած իրավական սուբյեկտի գործողությունները նրա ազատության տիրույթն են եւ այդ գործողություններն իրավական են, եթե դրանք չեն խախտում իր դեմ կանգնած մեկ այլ սուբյեկտի որեւէ պարտականություն կամ իրավունք, լինի դա գործարքային պարտականությունների իրականացում: Եթե մենք հրաժարվեցինք այս գաղափարից, մենք կծնենք իրավական անարխիա, որի տակից` առաջացած այդ պրոբլեմների տակից դուրս գալու համար տարիներ են պետք:

Այսքանը: Շնորհակալություն եւ՛ հարց ու պատասխանի, եւ՛ ֆրակցիաների հետ հանդիպումների ընթացքում... Ֆրակցիաների հետ հանդիպումներում, իհարկե, մի քիչ մթնոլորտն ավելի բարեհամբույր էր եւ այլն, միայն, եւ, իհարկե, ես ձեզ ասացի, որ ամեն գնով չէ, որ պատրաստ եմ դառնալու ՍԴ անդամ, եւ բոլոր նպատակները չեմ օգտագործել, այստեղ, կան նույնիսկ մարդիկ, որոնք ազգական են, իրենք այդ մասին չգիտեն, անհատական աշխատանք չեմ գործել, եւ անկախ ամեն ինչից, ուրեմն, ՍԴ-ում ինչպե՞ս եմ աշխատելու. ուրեմն, ՍԴ-ն կոլեգիալ մարմին է, եւ այնտեղ որեւէ նշանակություն չունի, թե ո՞վ է ղեկավարը եւ այլն, որովհետեւ նա գործադիր իշխանություն չէ, որպեսզի կարողանա թելադրել ՍԴ անդամին, եւ այստեղ շատ կարեւոր են անդամի պրոֆեսիոնալիզմը, համոզմունքներն ու հակումը դեպի սահմանադրականությունն ու օրինականությունը, որը հենց առաջին գլխավոր երաշխիքն է, որպեսզի ինքը դրսեւորի իր ինքնուրույնությունը, անկախությունը` լինի դա այլ անդամներից եւ ՍԴ նախագահից: Հենց այդ հոգեւոր ինքնավարությունը եւ պրոֆեսիոնալ անկախությունը երաշխիքներ են, որ օրենքով ամրագրված մնացած բոլոր սոցիալական, իրավական երաշխիքներն ու կառուցակարգերը կգործեն: Ուզում եմ ասել` սա մարդ տեսակի խնդիր է, տեսակն ինքը պետք է անկախ լինի, որպեսզի կարողանա օգտագործելով իրավական հնարավորությունները, ի վերջո, հաստատի իր անկախությունը, իսկ նորմատիվ կերպով այս անկախության հնարավորությունն ունի ցանկացած անդամ ՍԴ-ում` հատուկ կարծիք արտահայտելու միջոցով, իսկ եթե դատավորն արտահայտեց հատուկ կարծիք, այդ հատուկ կարծիքը կհրապարակվի, իհարկե, ոչ թե ինքնանպատակ, այլ` հիմնավորված, որ այդ լուծումը, որը դրված է ՍԴ որոշման հիմքում, ինքը հակասում է Սահմանադրության տարրին, այդ առումով ինքը հակասում է Սահմանադրության ոգուն, այսինքն` ՍԴ-ը միտինգի վայր չի, ընկերներ, ՍԴ-ն իրավական հիմնավորումների, սահմանադրության դրույթների վրա խարսխված մեկնաբանության արդյունքում կայացված որոշումների եւ նորմատիվ դրույթների ամբողջություն է, այլ ոչ թե, ասենք, քաղաքականություն: Այն, ինչ թույլատրելի է քաղաքականության ոլորտում, իրավաբանի գործելակերպի մեջ անթույլատրելի է, եթե, իհարկե, այդ իրավաբանը չի զբաղվում քաղաքական գործունեությամբ:

Իրավաստեղծ պրոցեսում, տեսեք, իրավաբաններն ազատ են իրենց տեսակետներն արտահայտել, հիմնախնդիրների լուծումներ, տարբերվող, այլակարծիք մոտեցումներ եւ այլն առաջադրել, բայց ընդունվելուց հետո ցանկացած իրավաբանի պրոֆեսիոգրամայի անհրաժեշտ տարրը նաեւ էտիկետն է` ենթարկվել ընդունված Սահմանադրությանը եւ օրենքին, ունենալ Սահմանադրահպատակ, այսպես ասած, հոգեւոր աշխարհ, հոգեւոր մտածելակերպ եւ այլն: Ես չեմ կարող ասել, որ կանեմ հեղափոխություն, ես կարող եմ ասել, որ այդ խառնվածքը` իրավական անկախության եւ պրոֆեսիոնալիզմի, որ ունեմ, կօգտագործեմ հանուն Հայաստանի Ժողովրդի եւ մեր պետականության բարգավաճման:

Այսքանը, շնորհակալություն ուշադրության համար:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Վաղարշյան: Այժմ, ձայնը տալիս ենք հաշվիչ հանձնաժողովի նախագահ Վահագն Հովակիմյանին: Համեցեք:

Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-ԱԺ հարգելի նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ձեզ եմ ներկայացնում հաշվիչ հանձնախմբի թվով 26-րդ արձանագրությունը` ՍԴ դատավորի ընտրության քվեարկության անցկացման ժամի եւ տեղի մասին: ՍԴ դատավորի ընտրության քվեարկությունն անցկացվելու է ԱԺ նիստերի դահլիճի հարեւանությամբ գտնվող նախասրահում` ժամը 16:05-ից մինչեւ 16:30-ը, այսինքն` այս առաջիկա նիստի ընդմիջման ժամանակ, եւ ցանկանում եմ ձեզ ներկայացնել քվեաթերթիկը: Այստեղ թեկնածուի անունն է, կողմ եւ դեմ վանդակներ, որտեղ կողմ քվեարկողը նշում է կատարում կողմ վանդակում, դեմ քվեարկողը` դեմ վանդակում: Այսքանը:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ընդմիջում, հիշեցնեմ` 16:30-ին` հարց ու պատասխան Կառավարության հետ:


Ժամը 16:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԱԼԵՆ ՍԻՄՈՆՅԱՆԸ
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, խնդրում եմ զբաղեցնել տեղերը, այդ թվում` Կառավարության անդամ մեր շատ հարգելի գործընկերներին, նիստը սկսում ենք։

Նախ` ուզում եմ ասել, որ այսօր ԱԺ «Բաց դռներ» ծրագրի շրջանակներում նորից հյուրեր ունենք, եւ այս անգամ, դահլիճում լռություն հնարավոր չի՞ պահպանել, եւ այս անգամ` Արմավիրի մարզի Վաղարշապատ քաղաքի Զորավար Անդրանիկի անվան թիվ 12 հիմնական դպրոցի եւ Մաքսիմ Գորկու անվան թիվ 5 ավագ դպրոցի աշակերտները եւ ուսուցիչները։ Ողջունենք։

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ինչպես հիշում եք, այս նիստին Կառավարության հետ հարց ու պատասխան ենք անելու, եւ ուզում եմ տեղեկացնել, հարգելի գործընկերներ, որ գործուղման մեջ գտնվող երեք պաշտոնյա կա` ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան, փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյան, տրանսպորտի, կապի եւ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարար Հակոբ Արշակյան։

Հիշեցնեմ, որ հարցերից յուրաքանչյուրը պետք է վերաբերի Կառավարության մեկ անդամի իրավասությանը վերապահված ոլորտին, հերթագրված, սակայն դահլիճից բացակայող պատգամավորը զրկվում է տվյալ հարցի քննարկման ընթացքում հարց տալու իրավունքից։ Նիստն ավարտվում է հերթագրված վերջին պատգամավորի հարցին պատասխանելուց հետո։ Հարցերը տրվում են ըստ հերթագրման հաջորդականության։ Խնդրում եմ նախապատրաստվել հերթագրման։ Հերթագրում։ Գրանցվել է 32 պատգամավոր, եւ առաջինը Տիգրան Ուրիխանյանն է։ Համեցեք, պրն Ուրիխանյան: Երրորդ խոսափող։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Առողջապահության նախարարը ստե՞ղ էր, թե՞ ստեղ չէր, ես չլսեցի ձայնը։ Ստեղ է, հա՞, ուրեմն, հարցս ուղղված է առողջապահության նախարարին` արդեն ծեծված պատվաստանյութ «Գարդասիլ»-ի վերաբերյալ։

Խնդրում եմ տվեք ՀՀ քաղաքացիներին, ԱԺ-ին, մեր հասարակությանը սպառիչ տեղեկություն, ի վերջո, ի՞նչ է լինելու` պատվաստանյութը շրջանառության մեջ դրվա՞ծ է, դրվո՞ւմ է, դրվելո՞ւ է, թե՞ ոչ, այն վնասակա՞ր է, թե՞ օգտակար է, ի՞նչ սպասել դրանից, իրապես դա փորձարկո՞ւմ է մեր պետության եւ մեր ժողովրդի նկատմամբ, դա պատուհա՞ս է` մեր գլխին կախված, թե՞ ինչ։

Այս տեղեկությունները ես` որպես տառաճանաչ, կարդալ սիրող մարդ, չեմ կարողանում ամփոփիչ, համապարփակ եւ հստակ ինձ համար ստանալ, առավել եւս օրական առնվազն մի քանի տասնյակ մարդուց ստանում եմ այս հարցը` չունենալով առնչություն առողջապահության, բժշկության հետ ուղղակիորեն։ Խնդրում եմ պարզաբանում` «Գարդասիլ» պատվաստանյութի հետ կապված. ի՞նչ եք մտադրված անել։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Առողջապահության նախարար Արսեն Թորոսյան։ Համեցեք, պրն Թորոսյան։

Ա.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ուրիխանյան, իհարկե, ես պատրաստ եմ հավերժ պարզաբանել այն բոլոր հարցերը, որ դուք տվեցիք, բայց, առնվազն, ուզում եմ նշել, որ այդ հարցերի պատասխանները բազմաթիվ անգամ տվել են, հիմա ես նորից մեկ անգամ կտամ։

Ուրեմն, պատվաստանյութը ներդրվել է 2017թ. վերջերից, հետեւաբար, հարցը` արդյոք ներդրվելո՞ւ է, թե՞ ոչ, ունի մի պատասխան, որ վաղուց ներդրվել է Հայաստանի իմունիզացիայի ծրագիր, որը ներառում է բազմաթիվ այլ պատվաստանյութեր, այդ թվում` այս պատվաստանյութը։

Հաջորդ հարցը. վնասակա՞ր է, թե՞ օգտակար։

Ուրեմն, միանշանակ օգտակար է, չկա որեւէ գիտական ապացույց որեւէ երկրում, որ այն վնասակար է։ Հետեւաբար, այդ հարցն ունի միանշանակ պատասխան. այն օգտակար է եւ փրկում է հազարավոր կյանքեր, կոնկրետ մեր դեպքում տարիներ անց կփրկի առնվազն տարեկան 120 կյանք:

Հաջորդ հարցը. փորձարկո՞ւմ է, թե՞ ոչ։

Իհարկե, ոչ, քանի որ բոլոր պատվաստանյութերը մինչեւ ներդրվելը, անցնում են տասնյակ տարիների փորձարկումներ: Պատվաստանյութն առաջին անգամ օգտագործվել է 2006 թվականին եւ մինչ օրս արդեն օգտագործվել է պատվաստանյութի մոտ 300 մլն դոզա աշխարհում, 300 միլիոն։

Հաջորդ հարցը. պատուհա՞ս է, թե՞ ոչ։

Ինչպես արդեն ասացի, պատուհաս չէ, այլ հակառակը, կյանքեր փրկող պատվաստանյութ է, ինչպես մնացած բոլոր պատվաստանյութերը, ընդհանրապես պատվաստանյութերը։ Դրանք վերջին 200 տարիների գիտության ամենալրջագույն հայտնագործություններից են, որոնք փրկել են եւ փրկում են միլիոնավոր կյանքեր։

Տեղեկատվության համար նաեւ ավելացնեմ, որ մինչ օրս արդեն Հայաստանում կատարվել է 6000 պատվաստում, չի եղել որեւէ կողմնակի էֆեկտ որեւէ մեկի մոտ։ Պատվաստվել եմ ինքս, պատվաստվել է կինս եւ պատվաստվելու է նաեւ աղջիկս, երբ հասնի այդ պատվաստման տարիքին: Ընդհանրապես, այս թեման դուրս է եկել գիտական դիսկուրսից եւ դարձել է քաղաքական շահարկումների թեմա, ինչը, կարծում եմ` սխալ է եւ չպետք է շարունակի մնալ այդպիսին։ Եթե կան գիտական այլ թեզեր, որոնք պետք է ստուգել, մենք պատրաստ ենք դրանք նորից քննարկել գիտության շրջանակներում, բայց ոչ երբեք` քաղաքականության։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքի համար` Տիգրան Ուրիխանյան։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Այ, հենց ասում եք` դուրս է եկել գիտական տիրույթից եւ դարձել քաղաքական շահարկում, դե ես, երեւի գիտեք, որ քաղաքական շահարկումներով չեմ զբաղվում, առավել եւս ձեր իշխանության նկատմամբ, ընդհակառակը, փորձում եմ նպաստել եւ աջակցել, հենց դրա համար էլ հարցը բարձրացնում եմ։ Բա, այդ դեպքում ակադեմիկոս Օնիշչենկոն, եվրոպացի բժիշկ Մեյսը, մեր մասնագետները, ամբողջ համացանցը, բավականին լուրջ ու պաշտոնական լրատվամիջոցներն ինչո՞ւ են աղաղակում եւ խոսում նրա մասին, որ պատվաստանյութի էությունը ո՞րն է։ Դա, այդ նույն պապիլոմա վարակն է, հա՞, ես ճիշտ եմ հասկանում, այդ նույն ցուպիկը, ասենք` բջիջը, կիսամեռ վիճակում, որը կարող է չհաղթահարվել օրգանիզմի իմունիտետի կողմից եւ առաջացնել հետագայում, ինչպես ասում եք, ոչ թե հիմա, այլ հետագայում, վտանգ։ Ո՞նց անենք, որ պարզաբանենք հանրության համար, որպեսզի հասկանանք` դա այդպե՞ս է, թե՞ չէ։

Նաեւ շահարկվում են դրամական, դրամաշնորհային ինչ-որ բաներ այդ թեմայի շրջանակներում, եւ մարդկանց մոտ առաջանում է տպավորություն, որ այո, այստեղ շահագրգռվածություն կա, եւ սրա պատճառով եմ բարձրացնում հարցս, այսինքն` նրա համար, որ, իրապես, կա ժողովրդի մեջ մտահոգություն։

Ա.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Պրն Ուրիխանյան, դուք ասացիք, որ շահարկումների դաշտ չեք սա տանում, ես ուրախ եմ, եթե դա այդպես է, բայց դուք նաեւ անուններ եք նշում, հարցեր եք տալիս, որ ես այդքան էլ վստահ  չեմ դրանում։ Նույն ձեր նշած անունները վաղուց արդեն վարկաբեկված են գիտական հանրության կողմից, եւ նրանց ասածները լուրջ չեն ընդունվում։ Ավելին ասեմ, կան նաեւ այլ, իրոք իսկական գիտնականներ, որոնք, օրինակ, նշում են, որ երկրներում, որտեղ կա այդ պատվաստանյութերով պատվաստման շատ բարձր ծածկույթ, շուտով «արգանդի վզիկի քաղցկեղ» դիագնոզ այլեւս չեն հանդիպելու իրենց երկրներում` շնորհիվ այդ պատվաստանյութի։

Ինչպես նշեցի, պատվաստանյութերը երբեւէ հայտնաբերված ամենալուրջ գիտական գյուտերն են, որոնք փրկում են կյանքեր։ Կոնկրետ այս պատվաստանյութը որեւէ թույլ, թուլացած հարուցիչ չի պարունակում, այլ ընդամենը սպիտակուց է, սպիտակուց, որի նկատմամբ օրգանիզմում ստեղծվում է հակամարմին մինչեւ բուն վարակի տեղի ունենալը եւ պաշտպանում է վարակից, եթե այն տեղի ունենա։ Հետեւաբար, որեւէ մեկին վարակելու վտանգ չկա, ինչպես մնացած գրեթե բոլոր պատվաստանյութերի դեպքում։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Թորոսյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հաջորդ հարցը` Արմեն Փամբուխչյան: Երկրորդ խոսափող։

Ա.ՓԱՄԲՈՒԽՉՅԱՆ

-Հարգելի Կառավարություն, հարցս ուղղում եմ արտգործնախարար Զոհրաբ Մնացականյանին։

Պրն Մնացականյան, կարեւորելով հայ-չինական հարաբերությունները, վարչապետի այցը Չինաստան եւ կարճ ժամկետներում պատասխան այցն արտգործնախարարի մակարդակով Հայաստան, ես ուզում եմ` նշեք մեկ-երկու կարեւոր ձեռքբերումներ եւ ի՞նչ տվեցին այդ այցերը, ի՞նչ ակնկալիքներ ունենք։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արտաքին գործերի նախարար` Զոհրաբ Մնացականյան։

Զ.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն նախագահ։

Շնորհակալություն, պրն Փամբուխչյան, ձեր հարցի համար։

Հայ-չինական հարաբերությունները, իհարկե, այս շրջանում արտահայտվեցին երկու կարեւոր այցով, բայց սա շարունակական գործընթաց է եւ շարունակվելու է բարձր մակարդակի քաղաքական երկխոսության այս շղթան, որտեղ իրականում մեր օրակարգը Չինաստանի հետ չափազանց լայն է։ Դա վերաբերում է մեր հարաբերություններին տարբեր բնագավառներում` ներառյալ տնտեսական ոլորտում։ Մենք այս շրջանում կարողացանք շատ շոշափելի արդյունք ունենալ` վիզաների ազատականացման պայմանագիրը, որը պետք է բնականաբար,  անցնի որոշ գործընթաց, ընթացակարգ, որպեսզի մտնի ուժի մեջ։ Այն դեռեւս ուժի մեջ չի, դա դեռեւս ստորագրված է։ Դա նույնպես մի քայլ է լինելու, որը դյուրացնելու է շփումները բոլոր մակարդակներում, մարդկային մակարդակներում, բոլոր շերտերի համար` ներառյալ առաջին հերթին, իհարկե, մեզ համար մեծ նշանակություն, մեծ հետաքրքրություն ներկայացնող այն բնագավառները, որոնք վերաբերում են տնտեսական համագործակցությանը։

Շատ շոշափելի, շատ կոնկրետ, յուրօրինակ եւ կոնկրետ պրոտոկոլ է ստորագրված, որը վերաբերում է մեր գյուղատնտեսական արտադրանքի արտահանմանը Չինաստան, հարցը վերաբերում է Մեղրիին։ Եվ սրանք նորից օրինակներ են, երբ այս այցերի ընթացքում մենք կոնկրետ շոշափելի արդյունք ունեցանք։ Բայց, բացի դրանից, նորից կրկնեմ, մենք ունենք առեւտրաշրջանառության ընդլայնվող ծավալ, ավելի հնարավորություններ մեր արտադրանքը Չինաստան արտահանելու համար: Մենք ունենք ծրագրեր, որոնք վերաբերում են ենթակառուցվածքների զարգացմանը, մենք ունենք, բնականաբար, քաղաքական երկխոսության օրակարգ, որը վերաբերում է բազմաթիվ հարցերի, միջազգային հարաբերությունների  բոլոր հարցերին, որոնք թե՛ մեր տարածաշրջանային օրակարգին են վերաբերում, թե՛ ավելի լայն օրակարգերին, որտեղ Չինաստանի հետ ձեւավորված է բավական կանոնավոր երկխոսություն։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, համեցեք։

Ա.ՓԱՄԲՈՒԽՉՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Մնացականյան, պատասխանի համար, եւ մեկ հարց էլ. «Մեկ ճանապարհ, մեկ գոտի» ծրագրի շրջանակներում Հայաստանը շարունակո՞ւմ է բանակցել, եւ կան արդյո՞ք դրական որոշակի տեղաշարժեր, որ մենք դուրս չենք մնա այդ ծրագրից։

Զ.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ «Մեկ ճանապարհ, մեկ գոտի» նախաձեռնությունը բավական լայնածավալ նախաձեռնություն է, որը վերաբերում է բազմաթիվ բնագավառներում միջազգային համագործակցությանն օգտակար լինելու համար։ Մենք տարբեր ձեւերով ունենք առնչություն դրանում։ Դուք գիտեք, որ  օրինակ, նույն բնապահպանության բնագավառում մեր բնապահպանության նախարարը եղավ Պեկինում վերջերս` այդ 2-րդ ժողովի ժամանակ, եւ այդ բնագավառում, այդ «Մեկ ճանապարհ, մեկ գոտի» ուղղության մեջ սա վերջին արտահայտությունն էր:

Մեր ենթակառուցվածքների զարգացումը նույնպես այն ծրագիրն է, որն առաջին հերթին նպատակ ունի մեզ համար, առաջնայինը մեզ համար է։ Որքանով է դա ներգրավվում ավելի լայն, ավելի մեծ ծրագրերի մեջ փոխկապակցելու համաշխարհային ենթակառուցվածքները, դա  երկխոսության օրակարգ է նաեւ մեզ մոտ եւ Չինաստանի հետ, ներառյալ Չինաստանի հետ։ Այսինքն` մասնակցելը «Մեկ ճանապարհ, մեկ գոտի» նախաձեռնությանը բավական մեծ օրակարգ է, որտեղ մենք տարբեր ուղղություններով ունենք մեր դերակատարությունը: Եվ առաջին հերթին, նորից կրկնեմ, այդ ամենը մենք անում ենք, որպեսզի ուժեղացնենք մեր փոխկապակցվածությունը միջազգային համագործակցությանը տարբեր ուղղություններով: Մերսի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Կարինե Պողոսյան: Երրորդ խոսափող։

Կ.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի Կառավարություն, հարցս վերաբերում է մանկատների բեռնաթափմանը։

Ինձ են դիմում մի շարք քաղաքացիներ այն հարցով, որ համակարգի ծանրաբեռնվածության առումով ստիպված են լինում հերթագրվել եւ սպասել բավականին երկար ժամանակ, չնայած գիտենք, որ գործում են ցերեկային աջակցության կենտրոններ, ինչպես նաեւ խնամատար ընտանիքների ինստիտուտը, այդուհանդերձ, կարծում եմ, որ դրանց շրջանակն անհրաժեշտ է ընդլայնել։ Որո՞նք են Կառավարության կողմից առաջարկվող ծրագրերը, որոնք կնպաստեն երեխաների խնամքի արդյունավետ կազմակերպմանն ու դաստիարակությանը, ինչպես նաեւ կարիքները դիտարկելուն, կամ որո՞նք են լինելու այլընտրանքային ծրագրերը, որոնք կնպաստեն խնդրի լուծմանը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարար Զարուհի Բաթոյան։

Զ.ԲԱԹՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Ուզում եմ նախ նշել, որ իսկապես մեզ համար շատ կարեւոր քաղաքականություն է ապաինստիտուցիոնալացումը, այսինքն` երեխաների` ընտանիքում ապրելու իրավունքի ապահովումը։ Կարծում եմ, որ բոլոր շահագրգիռ կողմերը, որոշումներ կայացնողները, հասարակական կազմակերպությունները եւ միջազգային կազմակերպությունները պետք է իրենց ջանքերն ուղղեն նախ եւ առաջ, որպեսզի երեխան ապրի ընտանիքում, այսինքն` ծառայությունները պետք է հնարավորինս մոտ լինեն երեխայի համայնքին։

Մեր քաղաքականությունն ուղղված է ապակենտրոն ծառայությունների ստեղծմանը, համայնքային ծառայությունների զարգացմանը։ Ցավոք, դրանցից շատերը կենտրոնացված են մեծ քաղաքներում, բայց նաեւ միջնաժամկետ ծախսային ծրագրերով մենք նախաձեռնել ենք այդ ծառայությունների տրամադրումը մարզերին։ Շուտով այս ծրագիրը կդրվի նաեւ հանրային քննարկման, շնորհակալ կլինենք, եթե դուք էլ առաջարկներ ներկայացնեք։ Բայց այստեղ խնդիրը հիմնականում խնդիրը մեկն է. ցերեկային կենտրոնների գործունեություն, որոնք գործում են աշխատանքի, սոցիալական հարցերի նախարարության ենթակայությամբ, եւ որ մի շատ կարեւոր կոմպոնենտ եւս կա` ծառայությունների պատվիրակում հասարակական կազմակերպություններին։ Այս գործընթացը մենք իրականացնում ենք մրցութային կարգով։ 2019 թվականից մրցույթները հայտարարվել են, եւ հիմա գործող հասարակական կազմակերպությունները տարբեր տիպի ծառայություններ մատուցում են։ Եվ մեր քաղաքականությունը լինելու է շարունակաբար ավելացնել ծավալները, մեծացնել աշխարհագրական նաեւ տարածքները, բարելավել այս ծառայությունները` երեխայի լավագույն շահը պաշտպանելու, այն է` նրա` ընտանիքում ապրելու իրավունքն ապահովելու նպատակով։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք կա։

Կ.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Այո։ Շնորհակալություն։ Եթե չեմ սխալվում, կա նման նախաձեռնություն, որ պետք է շուտով հիմնվի երեխաների քաղաք, ստեղծվի մի կազմակերպություն, որտեղ պետք է հնարավորություն ունենան բնակվել ինչպես մանկատան սաները, այնպես էլ երեխաների այդ քաղաքում պետք է նման երեխաներ բնակվեն եւ ուսանեն հենց տարածքում։ Կարծում եմ` Կառավարությունն ականջալուր կլինի եւ հնարավորինս այդ հարցին արագ լուծում կտա։ Շնորհակալություն։

Զ.ԲԱԹՈՅԱՆ

-Ես նշեմ, որ Կառավարությունը չի խրախուսում երեխաների եւ, հատկապես, անապահով ընտանիքների կենտրոնացումը մեկ վայրում։ Այստեղ առանձին քաղաքներ, առանձին հաստատություններ ստեղծելը մեզանից յուրաքանչյուրի, կողմից, կարծում եմ` պետք է ոչ թե խրախուսվի, այլ եղած ռեսուրսները մենք պետք է ուղղենք ընտանիքներին։ Բոլոր երեխաները, այդ թվում` հաշմանդամություն ունեցող երեխաները, անապահով ընտանիքի երեխաները, պետք է հաճախեն այն վայրեր, որտեղ հաճախում են բոլոր երեխաները։ Այսինքն` չի կարող մեկ քաղաք, մեկ դպրոց, մեկ հաստատություն լինել կոնկրետ խմբի համար։ Այս դեպքում, նաեւ օգտվելով առիթից, ես ուզում եմ խրախուսել, կոչ անել, որպեսզի եթե կլինեն նման առաջարկներ եւ մարդիկ իսկապես զարգացման ծրագրեր կուզեն իրականացնել, մենք նրանց ուղղենք ներառական ծրագրեր իրականացնելուն եւ օգնենք, որպեսզի իրենց ռեսուրսները ծառայեցնեն արդեն առկա համայնքներին։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սերգեյ Մովսիսյան: Երկրորդ խոսափող։

Ս.ՄՈՎՍԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի Կառավարություն, հարցս վերաբերում է Ղազարավան գյուղի խմելու ջրի հարցին։

Վերջերս ունեցածս այցելության ժամանակ գյուղացիները բարձրացրեցին խմբելու ջրի հետ կապված խնդիրը։ Շատերս գիտենք, որ Ղազարավան գյուղը հայտնի է ոչ միայն վարունգով, այլ նաեւ մեծ ջրային պաշարներով եւ ապահովում է Արմավիրի եւ Արագածոտնի մարզերի բազմաթիվ համայնքներ խմելու ջրով, սակայն այս պահին այդ մարդիկ խմելու ջուր չունեն: Խնդիրը նրանում է, որ ներքին ցանցը գտնվում է անբարվոք վիճակում։ Հարցս այսպիսին է. արդյոք հնարավո՞ր է ինչ-որ մի ծրագրի շրջանակում արագ լուծել Ղազարավանի խմելու ջրի հարցը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Տարածքային եւ կառավարման նախարար Սուրեն Պապիկյան։

Ս.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Պրն Մովսիսյան, իրականում Ղազարավանն այն տասնյակ եւ հարյուրավոր գյուղերից մեկն է, որ այդ խնդիրն ունի: Առաջիկայում Կառավարության խնայված միջոցներից նախատեսվում է մի շարք ուղղություններով տարբեր ենթակառուցվածքների մասով աշխատանքներ կատարել: Դա վերաբերում է նաեւ տարբեր գյուղերի խմելու ջրի ներքին ցանցին: Ես կարծում եմ` կարելի է սա քննարկել, տեղում  հասկանալ, թե խնդիրն ինչ աստիճանի է, չկան արդյո՞ք ավելի վատթար ցանցով գյուղեր: Եթե պարզվի, որ ընկնում է այն ցանցի մեջ, որոնք առաջնահերթ են, անպայման, խնդրին լուծում կտրվի։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։

Ս.ՄՈՎՍԻՍՅԱՆ

-Այո։ Շնորհակալություն, պրն Պապիկյան, թե՛ գյուղի ժողովրդի խնդրանքը, թե՛ իմ խնդրանքն է, եթե հնարավոր է, մտցնել Ղազարավան գյուղն այդ ծրագրի մեջ, քանի որ, պատկերացրեք, որ այդ գյուղն ապահովում է գրեթե երկու մարզ խմելու ջրով, բայց այդ մարդիկ չունեն խմելու ջուր։ Մի քիչ արդարությունը կվերականգնվի այս առումով, եթե հնարավոր է, առաջնային դարձնենք։

Մեկ էլ` միջանկյալ լուծում, եթե հնարավոր է, ձեր միջնորդությամբ մի քանի ժամ ավելացնեն այդ եղած ջրի ժամանակը հիմա, մինչեւ վերջնական լուծում կստանա։

Ս.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Մովսիսյան, ես կարծում եմ, որ արդարությունը նաեւ այնտեղ է, որ մենք բոլոր գյուղերին դիտարկենք հավասարապես։ Այսինքն` եթե ղազարավանցիները դիմել են ԱԺ պատգամավորին ու հարցը հնչել է այստեղ, նրանց խնդիրը հավասարապես պիտի դիտարկվի նմանատիպ հավասար խնդիրներ ունեցող գյուղերի շրջանակներում։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Նիկոլայ Բաղդասարյան: Առաջին խոսափող:

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Հարգելի Կառավարություն, հարցս ուղղում եմ արդարադատության նախարար պրն Զեյնալյանին։ Հարցս վերաբերում է քրեակատարողական հիմնարկներին։

Պրն Զեյնալյան, անգամ Ռուսաստանում, երբ ես` որպես փաստաբան, նախկինում գնում էի տեսակցության իմ վստահորդի հետ, կար ծրագիր, դու մուտք ես գործում Արդարադատության նախարարության համապատասխան ծրագիր, գրանցվում ես այնտեղ, եւ ծրագիրը քեզ ժամ է տալիս, դու այդ ժամին գնում, տեսակցում ես քո վստահորդի հետ։ Նույն ձեւ վարվում է, երբ հանձնուք են հանձնում, այսինքն` ազգականները բերում, հանձնուք են հանձնում, նույնպես ընթացակարգ է, երբ դու գնում ես որպես ազգական տեսակցելու կալանավորին։ Այ, հնարավո՞ր չէ ՀՀ-ում այդ համակարգը ներդնել, որպեսզի այլեւս հերթեր չլինեն ՔԿՀ-ներում հանձնուք հանձնելիս,  կամ երբ  ազգականները կալանավորների հետ հանդիպում են։ Այսինքն` ինչ-որ մի ծրագիր լինի, ես գրանցվեմ, իմանամ, որ ժամը 16։30 րոպեին ես կարող եմ գնալ տեսակցության եւ կարիք չկա այնտեղ առավոտյան գալ, սպասել մինչեւ ժամը 16։30, ես մուտք գործեմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արդարադատության նախարար Արտակ Զեյնալյան։

Ա.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, այդ լուծումը, որը ներկայացրիք, բավականին հետաքրքիր լուծում է: Մենք պատկերացնում ենք, որ առաջիկայում այն ներառվելու է մեր թվային ծրագրում եւ կառավարելու ենք դրանք: Այս ոլորտում բավականին մեծ բարեփոխումներ են նախատեսվում, հայեցակարգ է մշակվում, նաեւ նախատեսված է այդպիսի լուծումներ տալ։

Առհասարակ, հանձնուքների հետ կապված. մենք գնում ենք այն ճանապարհով, որ սննդի որակը պետք է այնքան լավ լինի, որ հանձնուքներ տալու անհրաժեշտությունն, առհասարակ, վերանա, եւ նաեւ գնանք այն ճանապարհով, որպեսզի հնարավորինս քիչ ապրանքներ թույլատրվի տալ դատապարտյալին կամ կալանավորված անձին, եթե դա առաջին անհրաժեշտության եւ սպեցիֆիկ բաներ չեն, որոնք կապված են դրա հետ։

Իսկ տեսակցությունների հետ կապված` գիտեք, որ Կառավարությունը կրկնապատկել է երկարատեւ տեսակցությունների քանակը, սակայն նաեւ պետք է ասել, որ բոլորը չի, որ օգտվում են դրանից: Մարդիկ չեն սպառում իրենց տեսակցությունների հնարավորությունը։ Այս տեսակցությունները, որի քանակը սահմանված է, նվազագույնն է, որ անձը կարող է ունենալ ընթացքում։ Երկարատեւ տեսակցության ազատ սենյակներ լինելու դեպքում նրանք կարող են նաեւ ստանալ արտահերթ տեսակցություններ։ Այս պահի դրությամբ հերթերի վերաբերյալ այսպիսի արտառոց արձանագրումներ չունենք։ Եթե կլինեն այդպիսի արձանագրումներ, շնորհակալ կլինենք, որպեսզի կարողանանք օպերատիվ դրանք վերացնել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այսինքն` մենք մոտ ժամանակներում կունենանք այն դեդլայնը, թե երբ է լինելու այդ ծրագրային համակարգը, որ փաստաբանն իմանա, որ գրանցվելու են եւ խնդիր չի լինելու սպասել, մինչեւ կալանավորին բերեն իրենց մոտ։ Ճիշտ հասկացա, չէ՞, պրն Զեյնալյան։

Լրացուցիչ մի հարց էլ տամ. խոսքը վերաբերում է նաեւ կալանավայրերում գործող խանութներին։ Մենք հանդիպում ենք ունեցել Դատապարտյալների աջակցության հիմնադրամի տնօրենի հետ, ծանոթացել ենք մեխանիզմին, թե ինչպես են առաջին անհրաժեշտ պարագաները ձեռքբերվում կալանավորի կողմից, եւ նույնպես տեսել ենք միակ լուծումը` թվայնացնել, որպեսզի կալանավորն ինքնուրույն կարողանա ձեռք բերել իրեն անհրաժեշտ պարագաները, իսկ դատապարտյալների այդ հիմնադրամը կամ այլ մի կառույց կազմակերպի իրենց տեղափոխումը, որովհետեւ հակառակ դեպքում ինձ տեղեկացրել են, որ կան հարուցված քրեական գործեր այդ կապակցությամբ, որովհետեւ մենք ինքներս` պատգամավորներս այլ լուծում չգտանք։ Այսինքն` նաեւ խնդրում եմ պատասխանել այդ հարցին, թե հնարավո՞ր է այդտեղ էլ թվայնացնել, որպեսզի դատապարտյալն ինքնուրույն խանութից կարողանա թվայնացված վիճակում ձեռք բերել իրեն անհրաժեշտ առաջին պարագաները, իսկ արդարադատության նախարարությունը կազմակերպի միայն տեղափոխումը եւ այդ առեւտրի մեջ չմտնի։ Շնորհակալություն։

Ա.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար, նաեւ դրանում կար հետաքրքիր առաջարկություն, գաղափար, որը, անպայման, մեր օրակարգում կներառենք։ Եթե կլինեն այլ նմանատիպ գաղափարներ, սիրով պատրաստ ենք քննարկել եւ ներառել` լուծումներ տալու համար։

Ինչ վերաբերում է տեսակցություններին փաստաբանների հետ, դա պայմանավորված է նաեւ պայմանների բացակայությամբ։ Այնքան շատ են լինում տեսակցությունները կամ այնքան քիչ են սպասարկող անձնակազմը կամ ծառայողները, որ պետք է կարողանան դրանք իրար հետ համատեղել։ Գիտեք, յուրաքանչյուրի համար պետք է լինեն պահպանության պայմաններ եւ դրա համար անհրաժեշտ են նաեւ ծառայողներ, մենք պետք է կարողանանք նաեւ կադրային հարց լուծել։

Կադրային հարցի լուծման ուղղությամբ մենք հիմա աշխատանքներ տանում ենք, աշխատում ենք այն ուղղությամբ, որ արտաքին պահպանության կետերը փոխարինվեն էլեկտրոնային հսկողության համակարգերով, իսկ այդ հաստիքները տեղափոխվեն արդեն, որպեսզի իրականացնեն այդ ծառայությունները։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարություն Բաբայան: Երրորդ խոսափող։

Հ.ԲԱԲԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Քանի որ պրն Փաշինյանն այստեղ չի, հավանաբար` պրն Ավինյանին։

Ապրիլյան մարտական գործողությունները քննող հանձնաժողովի ստեղծման անհրաժեշտությունն ակնհայտ է։ Դուք` որպես այս հանձնաժողովի ստեղծման նախաձեռնող, խնդրում եմ պատասխանել հետեւյալ հարցերին` ե՞րբ է այն ստեղծվելու եւ ինչպե՞ս եք պատկերացնում դրա աշխատանքը, արդյո՞ք հնարավորություն ընձեռելու եք դեպքերի մասնակիցներին եւ նրանց կողմից ստեղծված ՀԿ-ներին ներգրավվել հանձնաժողովի աշխատանքներին։

Եվ երրորդ հարցը. մասնակիցների, զոհվածների հարազատները հնարավորություն կունենան արդյո՞ք իրենց խոսքն արտահայտել հանձնաժողովում։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանը։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար, պրն Բաբայան։ Ենթադրում եմ` խոսքը քննիչ հանձնաժողովի մասին է գնում, որը պետք է ստեղծվի ԱԺ-ում եւ, ենթադրաբար, այս հարցերը հենց ԱԺ-ում էլ պետք է քննարկվեն եւ որոշումներ կայացվեն։ Կարծում եմ` հարցը մեզ չպետք է ուղղված լինի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագա՞նք։ Չկա, շնորհակալություն։ Անի Սամսոնյան: Երրորդ խոսափող։

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի Կառավարություն, վերջին տարիներին լայն թափով տեղի են ունեցել բնակելի թաղամասերի շինարարություններ, բայց, չգիտես ինչու, այդ նախագծերից բաց է թողնվել շատ կարեւոր մի բաղադրիչ` դպրոցները։ Բոլոր նորակառույց թաղամասերը չունեն հայկական դպրոցներ, եւ սա խնդիր է առաջացրել այդ թաղամասերի բնակիչների համար այն առումով, որ մարդիկ ստիպված դիմում են մասնավոր դպրոցների  ծառայություններին։ Այդ մարդիկ միջին խավի մարդիկ են, բնականաբար, դա նրանց վրա շատ ավելի ծախսատար է, քան եթե դիմեին հանրային պետական դպրոցներ` իրենց երեխաների կրթության իրավունքն իրացնելու համար։

Եվ մասնավորապես, Ծարավ Աղբյուր թաղամասում հարակից տարածքը պետք է տրամադրվեր դպրոցի եւ այգու համար, հետո, չգիտես ինչու, այն վաճառվել է «Գազպրոմ»-ին, այնտեղ կառուցվել է գերժամանակակից համալիր, լինելու է դպրոց, բայց այդ դպրոց դիմելու համար եւ ամսավճարը կազմելու է 1-1.5 միլիոն դրամ։ Հիմա այս թաղամասի բնակիչները հայտնվել են խնդրի առջեւ, որովհետեւ չեն կարողանալու իրենց երեխաներին տալ այդ դպրոց, եւ չկա պետական դպրոց թաղամասի շրջակայքում, որպեսզի կարողանան իրենց երեխաներին ընդունել տալ դպրոց։

Հիշեցնեմ, որ այս բնակելի թաղամասում ապրում է, մոտավորապես, 10 հազար քաղաքացի։ Խնդրում եմ ասել, թե ի՞նչ աշխատանքներ կարող ենք տանել այս ուղղությամբ, որպեսզի այս թաղամասերն ապահովենք դպրոցներում եւ, հատկապես Ծարավ Աղբյուրի բնակիչներին ապահովենք դպրոցով։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կրթության եւ գիտության նախարար Արայիկ Հարությունյան։

Ա.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-ԱԺ հարգարժան նախագահ, հարգելի գործընկերներ, սիրելի աշակերտներ, տիկին Սամսոնյան, գիտեմ, որ այսօր սոցիալական ցանցերում այս թեմայով շատ գրառումներ են եղել, ենթադրում եմ, որ նաեւ գալիս է նրանից, որ խնդիրը սուր է։ Իրականում խնդիրը կա ոչ միայն Ծարավ Աղբյուր թաղամասում, այլ նաեւ մի շարք այլ վարչական շրջաններում եւ, ըստ էության, օնլայն հայտագրման համակարգը միտված էր նաեւ նրան, որպեսզի ամբողջական պատկեր ունենանք եւ ունենում ենք։

Ծարավ Աղբյուրում այդ խնդիրը կա, այո, այնտեղ պետք է կառուցվեր դպրոց, հետագայում այդ դպրոցի տարածքն այլ կազմակերպության է տրվել եւ վճարովի ծառայություններ են այդ դպրոցում մատուցվելու։ Գիտեք, որ ներկայում մենք քննարկում ենք կապիտալ ներդրումների լուրջ ծրագրեր, որովհետեւ բյուջեում լրացուցիչ եկամուտներ են առաջացել, դրամական ռեսուրսներ են առաջացել, ներկայում քննարկում ենք` որտեղ են դրանք ներդրվելու։ Ներդրման տեղերից մեկը նաեւ դպրոց եւ դպրոցական տեղերի կարիք ունեցող թաղամասերում կապիտալ շինարարությունն է։ Այս պահին որեւէ կոնկրետ բան Ծարավ Աղբյուրի մասին չեմ ասի, բայց մենք դիտարկում ենք ամբողջ Երեւանը եւ ոչ միայն Երեւանը։ Ասեմ ձեզ, որ նաեւ Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանում կա դպրոցական աշակերտական տեղերի խնդիր, եւ այստեղ էլ նման ծրագրի իրագործման հարց ենք քննարկում։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն պատասխանելու համար, պրն Հարությունյան, եւ շնորհակալություն, որ այս խնդիրը ձեր հոգածության ներքո է, բայց արդյո՞ք, օրինակ, Ծարավ Աղբյուրի համար հնարավոր չի գտնել ժամանակավոր լուծում։ Ես հասկանում եմ, որ դպրոցաշինությունը ներդրումների խնդիր է, օրինակ` «Գազպրոմ»-ի հետ պայմանավորվել, որեւէ տարածք վարձակալել կամ որեւէ այլ ժամանակավոր լուծում, որպեսզի այդ մարդիկ կարողանան իրենց երեխաներին դպրոց տալ, այլապես ստիպված են դիմել «Գազպրոմ»-ի մասնավոր դպրոցի ծառայություններին, ինչը շատ թանկ արժի։

Ա.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Կարո՞ղ եմ պատասխանել։ Այո, իրավացի եք, որ այնտեղ վճարովի ծառայությունները բավականին բարձր են։

Ձեր առաջարկը կքննարկենք «Գազպրոմ»-ի դպրոցի ղեկավարության հետ, բայց, ասում եմ` սա գլոբալ խնդիր է եւ առանձին հայկական հանրային դպրոցի, հայերենով դասավանդման կարիք կա։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Արամ Խաչատրյան: Առաջին խոսափող։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, հարգելի Կառավարություն, հարցը վերաբերում է գյուղատնտեսությանը։ Ես ինչպես հիմա, այնպես էլ գործադիր իշխանությունում աշխատանքի ընթացքում հանդիպել եմ Լոռու մարզի բազմաթիվ բնակիչների հետ։ Նպատակը մեկն է եղել. իմանալ` ինչպիսի խնդիրներ կան, որոնք հուզում են մարդկանց։ Եվ գյուղաբնակների բազմաթիվ հարցերի կողքին, հատկապես հիմա, երբ սկսվել են գյուղատնտեսական աշխատանքները, հարցադրումներից մեկը կայանում է հետեւյալում. ինչպես հողագործության եւ անասնապահության ոլորտում գործում է հին, սովետական մաշված կամ խոտանվող տեխնիկա, ընդհանրապես, դա չկա։ Այդպիսի պայմաններում 21-րդ դարում գյուղատնտեսության ոլորտը զարգացնելը դառնում է չափազանց բարդ խնդիր։

Ի՞նչ անել կամ ի՞նչ ճանապարհ կա նվազագույն քանակի գյուղտեխնիկա ձեռք բերելու եւ աշխատացնելու համար։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Գյուղատնտեսության նախարարի պարտականությունները կատարող Գառնիկ Պետրոսյան։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Ուրեմն, ես պետք է նշեմ, որ Գյուղատնտեսության նախարարությունը մի շարք ծրագրեր է իրականացնում մեքենատրակտորային հավաքակայանը թարմացնելու, որովհետեւ գաղտնիք չէ, որ մեր տեխնիկայի մի զգալի մասը խորհրդային անցյալ ունեն եւ այսօր բարոյապես ու ֆիզիկապես մաշվել են եւ չեն կարող ծառայել նպատակին։

Որպես հաջողված ծրագիր` ես պետք է նշեմ գյուղատնտեսական տեխնիկայի լիզինգի ծրագիրը, որը շատ հաջողությամբ իրականացվում է, եւ պետք է նշեմ, որ արդեն այս տարի 88 հայտեր են ներկայացվել, որից շուրջ 55 միավոր միայն տրակտորներ են ձեռք բերվել եւ նաեւ մի շարք այլ գործիքներ։

Ինչո՞ւմ է այս ծրագրի առավելությունը. ընդամենը 20% կանխավճարի պայմաններում 2%-ով վարկը տրվում է տնտեսվարողներին, եւ շատ հաջողությամբ կարողանում են ձեռք բերել։ Ընդ որում, տրակտորների ձեռքբերման դեպքում վարկի մարման ժամկետը 6 տարի է, գյուղգործիքների համար` մինչեւ 3 տարի, իսկ եթե միասին են վերցնում` եւ՛ տեխնիկան, եւ՛ տրակտորը, գործիքները, ապա նույնպես 6 տարի մարման ժամկետով է տրվում։ Սա բավականին, ուրեմն, արդյունավետ ծրագիր է։

Բացի դրանից, ես պետք է նշեմ, որ նաեւ Կառավարությունը, գիտեք սուբվենցիոն ծրագրեր է իրականացնում եւ բազմաթիվ համայնքներից Կառավարությունում մեր վերջին քննարկումների ընթացքում առաջարկություններ են ներկայացվել նմանատիպ եղանակով գյուղատնտեսական տեխնիկայի ձեռքբերման համար։ Սրանք, կարծում եմ` շատ լուրջ քայլեր են, որոնք կնպաստեն` էապես թարմացնելու գյուղտեխնիկայի հավաքակազմը։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, պրն Խաչատրյան։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հուսով եմ, որ մոտ ապագայում այս խնդիրն ամբողջությամբ կլուծվի։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Հուսանք։ Իհարկե, հեշտ գործընթաց չի միանգամից ամբողջ քանակությունն ապահովել, որովհետեւ 10 հազարից ավելի միավոր տեխնիկայի մասին է խոսքը, բայց նաեւ համատեղ ձեռնարկությունների ստեղծման տարբեր հարցեր են քննարկվում, Լեհաստանից գործարարներ են ժամանել նախարարություն, մենք քննարկել ենք, եւ կան տարբեր ուղղություններով քննարկումներ։ Ես կարծում եմ` կգտնվեն նաեւ լրացուցիչ հնարավորություններ, որպեսզի իրականում այս հարցը հիմնովին եւ որոշակի լուծում ստանա։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կարեն Սիմոնյան: Երրորդ խոսափող։

Կ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, հարգելի Կառավարություն, պատգամավորական գործունեության ընթացքում շատ եմ բախվում այնպիսի իրավիճակի, երբ Կառավարության եւ տարբեր մարմինների կողմից ներկայացված փաստերը, չեն համապատասխանում իրար։ Ես երկու օրինակ կբերեմ հասարակական  կյանքի տարբեր ոլորտներից։ Առաջինը վերաբերում է բենզինի շուկայում վերջերս փաստերի ստուգման հարթակին: Ինֆորմացիա է տեղադրվել` վերլուծելով Կառավարության ներկայացրած զեկույցը եւ ՊԵԿ-ի կողմից ներկայացված իրական տեղեկությունները, համաձայն որի` բենզինի շուկայում Կառավարության կողմից փետրվարի 28-ին ընդունված մի զեկույցում նշված է, որ բենզինի շուկայում մոնոպոլիստական դիրքը 49%-ից, խոսքը վերաբերում է մի ընկերության, հասել է մինչեւ 29%-ի տոկոսի, նվազել է, սակայն ՊԵԿ-ի տրամադրած տեղեկություններով` տեղի է ունեցել ճիշտ հակառակը, տոկոսային մասնաբաժինը 52.6-ից դարձել է 58.2։ Սա` մի օրինակ։

Եվ երկրորդը վերաբերում է պետության դեմոգրաֆիական իրավիճակին։ Տեսեք, Կառավարությունը պնդում է, որ Հայաստանի անձնագրերով մարդկանց մուտքը դրական տեղաշարժ է ձեռք բերել։ Մեզ մոտ մահացությունն ավելի քիչ է, քան թե ծնելիությունը, այսինքն` արդյունքում` բնակչության թիվը պետք է ավելացած լիներ։ Սակայն Ազգային վիճակագրական ծառայությունը պնդում է, որ Հայաստանում առաջին եռամսյակի ընթացքում ազգային բնակչության թիվը նվազել է 7200-ով։ Ես հիմա ուզում եմ հասկանալ` նշված բոլոր ոլորտներում առկա ինֆորմացիան ո՞րն է ավելի վստահելի` մեկ, եւ երկրորդ` ինչո՞ւ կա նման անհամապատասխանություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Փոխվարչապետ` Տիգրան Ավինյան։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Սիմոնյան։ Մի փոքր կդժվարանամ շատ կոնկրետ պատասխանել ձեր կոնկրետ հարցերին, որովհետեւ այս պահի դրությամբ թվերը ձեռքի տակ չունեմ, բայց, միանշանակ, մենք ունենք նմանատիպ խնդիր` վիճակագրության հավաքագրման հետ կապված, եւ շատ դեպքերում տարբեր գերատեսչությունների մոտ տարբերվող վիճակագրություն է հավաքագրվում։ Սա նաեւ կապված է այն մեթոդաբանության հետ, որն այդ վիճակագրությունը հավաքում է։

Զուտ երկու անդրադարձ փորձեմ անել հենց բենզինի շուկայի վերաբերյալ։ Բենզինի շուկայի վերաբերյալ ես կարծում եմ` մենք որոշակի, այսպես ասած, կառուցվածքային փոփոխություններ կունենանք մոտակա կես տարվա, մեկ տարվա ընթացքում, ենթադրում ենք, որ շատ շուտով եւս մեկ խաղացող է մտնելու շուկա, եւ դա իր հետեւից կբերի նաեւ որոշ ընկերությունների օլիգոպոլ, գերիշխող դիրքերի թուլացմանը։

Ինչ վերաբերում է ժողովրդագրությանը, երեւի դուք  հիմա, նաեւ եւս մեկ անգամ թվերին անդրադառնաք, ես այնտեղ մեկ խնդիր եմ հիշում, որն առկա էր, վերաբերում էր փաստացի սահմանն անցած քաղաքացիներին, դրական, մոտավորապես 18 հազար պլյուս էինք մենք, եւ մինուս էինք մեկ այլ ցուցանիշով, այսինքն` արդյո՞ք նույն ցուցանիշի մասին է խոսքը, մինուս 3000 էինք, եթե չեմ սխալվում, մշտապես բնակություն ունեցող ցուցանիշով։ Այսինքն` միգուցե ցուցանիշի տարբերությունն է, որ դուք այդ տարբերությունն եք արձանագրել, կարող է` նույն բանի մասին չի խոսքը, նույն թվի մասին չի խոսքը։

Եթե արձագանքեք, կփորձեմ նաեւ ես արձագանքել։

Կ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Կոնկրետ վերջինի հետ կապված այսպիսի իրավիճակ է։ Այսինքն` Կառավարությունը նշում է, որ դրական է սալդոն, այսինքն` մեկնածների եւ ժամանածների, այսինքն` արտագաղթածների եւ ներգաղթածների սալդոն դրական է, այսինքն` ավելի շատ մարդ եկել է, քան թե գնացել է։ Իսկ դուք գիտեք, որ դեմոգրաֆիական հավասարակշռության բանաձեւը հետեւյալն է, բնական շարժ հանած մեխանիկական շարժ։ Բնական շարժը, ուրեմն, դրական է, եթե մեխանիկական շարժն էլ է դրական, այսինքն` սալդոն դրական է, պետք է բնակչությունն աճեր, սակայն արդյունքում ցույց է տալիս, որ բնակչության թիվը նվազել է։ Այստեղ ուզում եմ ճշտել նաեւ` այս անհամապատասխանության հետ կապված ինչ-որ աշխատանքներ տարվո՞ւմ են, որ, վերջիվերջո, մենք թվական տվյալներ ունենանք մի աղբյուրից, որի վրա կարող ենք հենվել ու ասել, որ սա հավաստի է, այլ ոչ թե իրարամերժ իրավիճակներում հայտնվենք։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Սիմոնյան։ Կարծում եմ` այստեղ որոշակի թյուրըմբռնում կա, որովհետեւ եթե մշտական բնակչության մասին է խոսքը, պետք է նայել այն մեթոդաբանությունը, որով այդ մշտական բնակչությունը հաշվարկվում է, եւ այստեղ, միգուցե, ամենայն հավանականությամբ անհամապատասխանություն չկա, ուղղակի մեթոդաբանության հաշվարկի տարբեր լինելն է,  այսինքն` ես չեմ կարծում, որ այստեղ ինչ-որ անհամապատասխանություն կա այդ թվերի միջեւ։ Այսինքն` այո, դրական սալդո ունենք երկիրը լքողների եւ երկիր մուտք գործողների այդ վիճակագրությունում, դրական է, այո, ծնելիությունն ավելի մեծ է, քան մահացության թիվը։ Դա չի նշանակում, ենթադրաբար, որ մշտական բնակչությունը հենց այդ թվերի հանրագումարն է, որովհետեւ մշտական բնակչությունը, ենթադրաբար, այլ մեթոդաբանությամբ է հաշվարկվում։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հաջորդ հարցի համար` Արփինե Դավոյան` «Իմ քայլը» դաշինք։ Առաջին խոսափող, խնդրում եմ միացրեք։

Ա.ԴԱՎՈՅԱՆ

-Կառավարության հարգելի անդամներ, հարցս ուղղում եմ պաշտպանության նախարար պրն Դավիթ Տոնոյանին։

Պրն Տոնոյան, իմ հարցին սպասում են հիմա Լոռու մարզի Ստեփանավան քաղաքի Զինավանի բնակիչները: Ես խոստացել եմ, որ այս հարցը պետք է հնչեցնեմ, որ դուք տեղյակ լինեք, որովհետեւ ես համոզված եմ, որ դուք տեղյակ չեք խնդրի մասին։

Ստեփանավան քաղաքում Զինավանի շենքերից մեկի տանիքը վերանորոգվում է արդեն բավականին երկար ժամանակ եւ չի վերանորոգվում։ Ունենք խնդիր, տանիքը բաց է, աշխատանքներ չեն կատարվում։ Ինձ ահազանգել են առաջին անձրեւից հետո, երբ 4-րդ հարկից մինչեւ առաջին հարկ բնակիչների` զինվորականների, բնակարանները ջուր է լցվել։

Ես հաջորդ օրը խոսել եմ Պաշտպանության նախարարության շինվարչություն, ինձ ասել են, որ հարցը կլուծվի։ Ինչ-որ մարդ է գնացել եւ ինչ-որ նկարել է ֆոտո եւ այլն։ Անցել է մի քանի օր, նորից եկել է հորդառատ անձրեւ, նորից նույնը կրկնվել է` մարդկանց կահույքն ու տեխնիկան փչացել է, նորից մինչեւ առաջինհարկ` մուտքերով, անձրեւը մարդկանց բնակարանները փչացրել է։ Ես երեկ նորից խոսել եմ Պաշտպանության նախարարության բազմաթիվ պատկան մարմինների  հետ, ինձ հստակ ոչ մի պատասխան չեն տվել։ Ինձ ասել են` կազմակերպությունը, որը «Եվրոպա» ՍՊԸ-ն է, որը կազմակերպում է այս պրոցեսը, կգնա, կտեսնի, կգույքագրի։ Ոչ ոք չի գնացել, գնացել են այլ բաժնից, կապալառուն ընդհանրապես չի գնացել։ Մեր զինվորականներն ամեն օր ինձ ահազանգում են, այսօր նորից մի քանի հոգի  զանգահարել են, եւ չեն կատարում իրենց հանձնարարված գործողությունները։

Պրն Տոնոյան, շատ եմ խնդրում, ինձ բազմաթիվ զինվորականներ են զանգել, կանայք, որոնք զինվորական են աշխատում, խնդրում են այս հարցին լուծում տալ։

Մի փոքրիկ ավելացում էլ անեմ. այդ տանիքը, որը չվերանորոգվեց, մենք ունեցանք նաեւ վնաս, բյուջեին ավելի մեծ քանակությամբ վնաս տվեցին, որովհետեւ պետք է արդեն վերանորոգվեն բնակարանները։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցին կպատասխանի ՀՀ պաշտպանության նախարար Դավիթ Տոնոյանը։ Խնդրեմ, պրն Տոնոյան։

Դ.ՏՈՆՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Իհարկե, եթե դուք հիմա ուղղակի ինձ մի քիչ ժամանակ տաք, այլ հարցերի թող պատասխանեն, ես ճշտեմ` ինչում է խնդիրը, որովհետեւ...

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Բարի, բարի, եկեք տենց անենք։

Տիկին Դավոյան, դուք էլ կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հաջորդ հարցի համար` Նազելի Բաղդասարյան։ Խնդրեմ։ Ստեղ չի՞: Հա, ստեղ է։ Առաջին խոսափող, խնդրեմ։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Հարգելի Կառավարության անդամներ, հարցս երեւի թե ուղղեմ պրն Ավինյանին։

Պրն Ավինյան, շատ կարեւոր է, որ մեր տնտեսության զարգացման համար մենք մեծ տեղ եւ դեր ենք տալիս ներդրումներին, բայց այլ հարց է, որ ներդրումների արդյունքում մենք բախվում ենք մեկ խնդրի, ինչի առջեւ այսօր կանգնած է Գյումրին։

Ինձ մի շարք քաղաքացիներ արդեն երկու օր է, որ դիմում են խնդրով, որը կապված է «Սաստեքս» ընկերության հետ։ Գիտեք, որ դեռ 2015-16թթ. այս ընկերությունը, արտոնություններ ստանալով` որոշակի գույք շատ սիմվոլիկ գումարով, օտարվել էր այս ընկերությանը, պարտավորվել էր շուրջ 200-300 աշխատատեղ ստեղծել։ Արդյունքում միայն նախորդ տարի, վարչապետի այցից հետո, այս ընկերությունը գործարկվեց` ավելի քիչ աշխատատեղերով, բայց ստացվում է այնպես, որ աշխատատեղերի ստեղծմանը զուգընթաց աշխատողները բողոքում էին, որ անմարդկային պայմաններում են աշխատում` հաշվի առնելով աշխատաժամը։ Աշխատավարձի չափը, որը սահմանված է 55 հազար դրամ, վերջին ամիսների ընթացքում ուշացվել է, եւ ընդամենը 15-20 հազար դրամով մարդկանց ծրարներով վճարել են։ Ստացվում է այնպես, որ ներդրումների արդյունքում Հայաստանում ստեղծվում է աշխատատեղ, որտեղ մարդիկ ճորտատիրական կարգերում են աշխատում, եւ եթե ոմանց թվում է, որ մարզերում էժան աշխատուժ կա, դա այդպես չէ։ Այսօր այդ 100-ից ավելի աշխատատեղերը կարող են, փաստորեն, մարդիկ կորցնել իրենց աշխատանքը։ Ես կարծում եմ, որ պետությունն այստեղ միջամտելու խնդիր ունի։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցին կպատասխանի տնտեսական զարգացման եւ ներդրումների նախարար Տիգրան Խաչատրյանը։

Տ.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, հարգելի նախագահող, շնորհակալություն, տիկին Բաղդասարյան։

Երկու մասով կուզեի կառուցել ձեր հարցի պատասխանը։

Առաջին. անշուշտ, չափազանց կարեւոր է, որ ոչ միայն «Սաստեքս»-ում, այլեւ բոլոր կազմակերպություններում աշխատողների իրավունքները պաշտպանված լինեն։ Եվ Կառավարության տնտեսական քաղաքականության օրակարգում, մտածելով նաեւ այն մասին, որ նման երեւույթները կարող են միակը չլինել, մենք մտածում ենք առաջիկա այնպիսի օրակարգի մասին եւ ունենք համապատասխան ծրագիր` առողջապահության եւ աշխատանքի հարցերով պատասխանատու տեսչությունում զարգացնել այնպիսի կարողություններ, որոնք կհանձնարարեն մեր նշանակած անձանց հետամուտ լինել յուրաքանչյուր նման դեպքի եւ բարձր պաշտպանվածության աստիճանի հասցնել յուրաքանչյուր աշխատակցի օրենքով սահմանված իրավունքները։ Եվ այս դեպքում նույնպես, ես հավաստիացնում եմ, որ քանի որ հասցեական դեպք ունենք, մենք հետամուտ կլինենք, որ բոլոր հանգամանքները պարզվեն, եւ եթե օրենքով սահմանված իրավունքներ են խախտված, ապա աշխատակիցները լինեն պետական կառույցի պաշտպանվածության ներքո։

Բայց ես ուզում եմ այս առիթն օգտագործել, մեկ ավելի ընդհանրական խնդրի մասին խոսել, որ հատուկ է մեր տնտեսությանը, ընդհանուր առմամբ, երբ դա վերաբերում է արտադրողականությանը եւ աշխատանքի որակին, այսինքն` աշխատանքի արդյունքի որակին։

Գաղտնիք չէ, որ մենք ունենք բազմաթիվ դեպքեր, երբ աշխատակիցները, նախապես գործավարձային որոշակի պայմանավորվածություններ ունենալով եւ մտքում որոշակի հաշվարկային թիվ ունենալով, թե ուր պետք է ձգտի իրենց ամսական աշխատավարձը, երբեմն լինում է, որ չեն կարողանում ապահովել համապատասխան քանակային ցուցանիշներ, երբեմն լինում է, որ չեն կարողանում ապահովել համապատասխան որակ, կանգնում են այն փաստի առջեւ, որ գործատուն եւ աշխատակիցը, որոնք ունեցել են որոշակի նախնական պայմանավորվածություններ, պոստ ֆակտում, այսինքն` ի վերջո, արդյունքում վերանայում են իրենց, այսպես ասած, փոխհարաբերությունները։ Գործատուները շատ դեպքերում նման առիթներն օգտագործում են նաեւ, որպեսզի հուշեն աշխատակցին, որ նա պետք է ավելի պատասխանատու լինի իր ստանձնած պարտավորությունների կատարման համար, այսինքն` այստեղ հարաբերությունը երկկողմանի է։

Ես երկրորդ հարցի ենթատեքստում ուզում եմ ասել, որ նաեւ աշխատակիցներն են պարտավոր հիշել իրենց աշխատանքային պարտականությունները քանակով եւ որակով ճիշտ կատարելու համար։

Եվ, եթե արձագանքեք, որովհետեւ հիմա իմ ժամանակը կավարտվի, ես եւս մեկ կարեւոր բան կասեմ Կառավարության տված արտոնությունների մասին։

Երբ մենք արտոնություն ենք սահմանում որեւէ կազմակերպության համար, առիթ է եղել, ասել ենք նաեւ այդ մասին, մենք աշխատում ենք աջակցել, ընդառաջել յուրաքանչյուր ծրագրի, ի սկզբանե այն դատողությամբ, որ բոլոր բարեխիղճ են իրենց պարտավորությունների նկատմամբ։

Արձագանքեք, խնդրում եմ, ես կշարունակեմ։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Ես` որպես իրավաբան, կընդունեի ձեր բոլոր փաստարկները, եթե աշխատողները նախապես ծանուցված լինեին իրենց վերաբերող թերությունների վերաբերյալ, այլ ոչ թե այն աշխատակիցներին, որոնք ԶԼՄ-ների հետ հաղորդակցվել են, այսօր կանչեին եւ պահանջեին ազատման դիմումներ ներկայացնել։

Կարծում եմ, որ, իսկապես, աշխատանքի տեսչության ստեղծումը կամ գործառույթների ամրագրումը թույլ կտա խնդիրներից խուսափել։

Տ.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Երրորդ մասն ավարտեմ ու նորից հետ գամ ձեր հիմնական դիտարկմանը։

Մենք աջակցում ենք այն դրական դատողությամբ, որ ծրագիրը պետք է հասնի նպատակին։ Այնուամենայնիվ, երբ տեսնում ենք, որ որեւէ ներդրող իր նախապես տված խոստումներից էական շեղումներ է թույլ տվել, ապա անդրադառնում ենք այն պարտավորություններին, որ ունի ներդրողը նաեւ Կառավարության հանդեպ, եւ այդ գործիքը, հավաստիացնում եմ, նույնպես կօգտագործենք տվյալ դեպքում այդ գործատուի եւ կազմակերպության հետ քննարկումները բարձր մակարդակի տեղափոխելու եւ պատասխանատվության դաշտ տեղափոխելու հարցում։

Ի վերջո, դուք ճիշտ եք, նորից կապված է առաջին հարցի հետ, որ մենք պետք է պաշտպանված աշխատակիցներ ունենանք մասնավոր հատվածում, եւ, ինչպես արդեն ասացի, Աշխատանքի տեսչությունում այդ հարցը հատուկ քննության կառնվի։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հաջորդ հարցի համար` Արտաշես Պետրոսյան` «Իմ քայլը» դաշինք։ Առաջին խոսափող, խնդրում եմ միացրեք։

Ա.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի Կառավարություն, այս պահին Արագածավանի բնակիչները փակել են միջպետական ճանապարհը եւ երկաթուղին, պահանջում են ոռոգման ջրի սակագնի վերանայում: Ինչքանո՞վ է հիմնավորված նրանց պահանջը եւ ի՞նչ լուծումներ կան այս հարցի վերաբերյալ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի Սուրեն Պապիկյանը։ Խնդրեմ, պրն Պապիկյան։

Ս.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Պետրոսյան։ Ես էլ ծանոթացա մամուլից, որ այս պահին Արագածավանի բնակիչները փակել են ճանապարհը, ի դեպ, սա երրորդ դեպքն է արդեն։ Երկու անգամ Ջրային կոմիտեի մեր գործընկերները գնացել են, տեղում քննարկել քաղաքացիների հետ հարցը եւ փորձել են լուծումներ գտնել:

Պահանջի մասին ու դրա հիմնավորված լինելու մասին. ուրեմն, ՀՀ-ում Ջրօգտագործողների ընկերությունը ջուրը ստանում է ջրառից 1.01 դրամով, 1.1 դրամով եւ հանձնում են գյուղացուն` հողատիրոջը` 11 դրամով։ Բայց սա ընդամենն այդ ջրի սակագնի կեսն է, որովհետեւ մնացածը` 50 տոկոսը, սուբսիդավորում է ՀՀ-ը: Ըստ այդմ` ոռոգման ջրի միջինացված գինը կազմում է 22 դրամ: Այսօր Հայաստանի քաղաքացին այդ ոռոգման ջուրը ստանում է 11 դրամով, բայց սա ընդամենը միջինացվածն է, որովհետեւ եթե ինքնահոս տարբերակով ջուրը մատչելի է, ապա մեխանիկական եղանակով ստացված ջուրը, այսինքն`  խորքային հորերից էլեկտրաէներգիայի միջոցով, պոմպերի միջոցով վեր հանվող ջուրը հաճախ տարբեր տեղերում հասնում է 1 խմ-ի համար  մոտավորապես, 150 դրամի, նույնիսկ ավելին, ընդհուպ 200 դրամի: Օրինակ, Խաչիկ գյուղում դա կազմում է 200 դրամից ավելի, տարբեր են։ Եվ այդ միջինացված գնից զատ, ՀՀ Կառավարությունն իր տված սուբսիդիայով չի կարողանում այսօր բավարարել Ջրօգտագործողների ընկերության եւ, ընդհանրապես, Ջրային կոմիտեի ծախսի ինքնածածկումը: Սա մեծ խնդիր է, ու այս տարի մենք հիմա մոնիթորինգ ենք իրականացնում` ամեն ինչ անելով, որպեսզի մեր կողմից վերահսկելի լինի ջրի ամբողջական հոսքը, այսինքն` մենք կարողանանք կառավարել ջրի այն արհեստական կորուստները, որոնք, ըստ մեզ, նախկինում եղել են, նաեւ հիմա պատկան մարմինները տարբեր ջրօգտագործողների ընկերություններում ստուգումներ են անցկացնում։ Երեւի նաեւ տեսել եք, որ կան բազմաթիվ խախտումների արձանագրումներ եւ հարուցված քրեական գործեր։ Սա, իհարկե, համալիր լուծում է պահանջում։

Իսկ արագածավանցիներին ես խնդրում եմ, ուղղակի, բացել ճանապարհը եւ քննարկումները, նաեւ իրենց պահանջը տեղափոխել ՀՀ ջրային կոմիտե, որտեղ քննարկում կլինի։ Եվ եթե հիմնավորված է, կան, եղել են չարաշահումներ, մենք կարող ենք դա քննարկել, հասկանալ: Իսկ եթե ամեն ինչ կարգին է, ու ընդամենը ցանկություն կա, որ ջրի սակագինն այս փուլում իջնի, այս փուլում Կառավարությունն ի վիճակի չի ջրի սակագնի փոփոխություն կատարել, որովհետեւ մենք չենք կարող տեղայնական լուծումներ տալ։ Դա համակարգային լուծում է լինելու, եթե մի տեղ ջրի սակագինն իջնի, ապա դա ամբողջ հանրապետությունում է իջնելու, իսկ Ջրային կոմիտեն այսօր ունի կուտակած շուրջ 20 մլրդ պարտք։ Սա մեծագույն խնդիր է, այս խնդիրը մենք պիտի լուծենք համատեղ` քաղաքացիների հետ, նաեւ, իհարկե, ԱԺ մեր պատգամավոր գործընկերների հետ, քաղաքացիների հետ բացատրական, նաեւ քննարկումներ, նման աշխատանքներ տանելով։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Թույլ տանք արձագանքի, պրն Պապիկյան, մեր պատգամավորը։ Խնդրեմ, արձագանքեք։

Ա.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն սպառիչ պատասխանի համար։ Ես նույնպես խնդրում եմ Արագածավանի բնակիչներին, որպեսզի բացեն ճանապարհը, մայրուղին եւ երկաթուղին, եւ այդ հարցն արդեն իրենց համար է պարզ, տեղափոխվի ուրիշ ոլորտ, որպեսզի լուծում ստանա։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, պրն Պապիկյան։ Խնդրեմ։

Ս.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Արձագանքեմ։ Արագածավանի հողերը գերնորմատիվային հողեր են, այսինքն` ավելի շատ ջուր է պահանջվում, քան այլ վայրերում։ Բնականաբար, գուցե այլ հատվածի գյուղացին ավելի քիչ է վճարում, քան արագածավանցին, բայց այստեղ խոսքը վերաբերում է խմ-ով ջրին։ Մենք այլ կերպ չենք կարող որոշում ընդունել մեկ գյուղի համար, եւ Ջրային կոմիտեն ի զորու չէ նման որոշում ընդունել` փողոցում կանգնած։ Դրա համար ես խնդրում եմ այդ քննարկումները տեղափոխել կառուցողական դաշտ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Խնդրում եմ պրն Տոնոյանին վերադառնալ ամբիոնի մոտ, եւ վերջացնենք, այսպես ասած, հարցը, որը կիսատ մնաց։ Տիկին Դավոյան, դուք նույնպես։ Խնդրեմ։

Դ.ՏՈՆՈՅԱՆ

-Ես, իհարկե, ներողություն եմ խնդրում մեր քաղաքացիներից, Ստեփանավանի, Զինավանի մեր զինծառայողներից, նաեւ այնտեղ կան եւ՛ զինհաշմանդամներ, եւ՛ զորացրված անձնակազմ, իրականում անմխիթար իրավիճակ է: Տանիքի վերականգնողական աշխատանքների ընթացքում հորդառատ անձրեւ է եղել, որն ամբողջ համակարգը, այսպես ասած, տակնուվրա է, նաեւ էլեկտրական հոսանքի հետ կապված խնդիրներ են առաջացել։ Ես ձեզ վստահեցնում եմ, որ կարճ ժամանակահատվածում մենք նախ` կվերականգնենք վնասը, եւ ամեն ինչ նորմալ կլինի։ Ուղղակի փոխանցեք, որ այսպիսին է եղել վիճակը։

Ընդհանրապես, Զինավանն անմխիթար վիճակում է եղել, չորս շինություն է, չորսից երկուսում հերթական վերանորոգման աշխատանքներ են իրականացվում:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք: Խնդրեմ։

Ա.ԴԱՎՈՅԱՆ

-Կարճ արձագանք։ Շնորհակալ եմ, պրն Տոնոյան։ Միայն մի խնդրանք. պայմանագիրն այդ կազմակերպության հետ մինչեւ դեկտեմբեր է, մեր զինվորականները շատ են խնդրում, որ այս աշխատանքները մինչեւ դեկտեմբեր չշարունակվեն, որովհետեւ Ստեփանավանում անձրեւներ են, ամբողջ ամառ անձրեւ է գալիս, եւ այդ շենքից բան չի մնա, էլի։

Դ.ՏՈՆՈՅԱՆ

-Ես կարծում եմ, որ կապալառուն հաշվի կառնի եւ՛ ձեր խոսքը, եւ՛ արդեն իսկ իմ խոսքը, որը հրապարակային է եղել։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հաջորդ հարցի համար` Արսեն Ջուլֆալակյան։ Խնդրեմ, երկրորդ խոսափողը միացրեք։

Ա.ՋՈՒԼՖԱԼԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցս ուղղված է Գաբրիել  Ղազարյանին։ Պրն Ղազարյան, մոտ երկու ամիս առաջ, երեւի, եթե չեմ սխալվում, այստեղ քննարկեցինք մարզիչներին սոցփաթեթներով ապահովելու խնդիրը։ Համաձայնեցիք, որ շատ կարեւոր հարց է։ Դրանից հետո էլ ավելի են ոգեւորվել մարզիչները, շատ հաճախ դիմում են, թե ինչ վիճակ է, ինչ է կատարվում, ինչ քայլեր են ձեռնարկվել։ Եղել է նաեւ թյուրըմբռնում, դուք էլ եք երեւի տեղյակ, որոշներին թվացել է, թե խոսքը միայն գլխավոր մարզիչների մասին է։ Իրականում այդպես չի, մենք գիտենք, խոսքը վերաբերում է գրանցված բոլոր մարզիչներին։

Հիմա` քանի որ տեղի է ունեցել Կառավարության նոր կառուցվածքի հաստատում, կուզեի իմանալ` դուք ո՞ւր եք հասել ձեր աշխատանքներում այդ բնագավառում, որպեսզի հստակ լինի թե՛ մարզիչներին եւ թե՛ մեզ, թե հետագայում ինչ պետք է անենք։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Ո՞վ է պատասխանելու։ Խնդրեմ, պրն Ղազարյան։

Գ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, հարգարժան պրն Ջուլֆալակյան, այո, իրականում մենք պայմանավորվել ենք այդ հարցով։ Ես ուզում եմ բարձրաձայնել, որպեսզի թյուր կարծիք չլինի, առաջնահերթ որոշումը կայացվել է, որ բոլոր մարզիչ-մանկավարժները պետք է ստանան այդ սոցփաթեթը, բնականաբար, նաեւ` տարբեր մարզաձեւերի ավագ մարզիչները։ Բայց առաջնահերթ հիմնական խնդիրն ուղղված է մարզադպրոցների բոլոր մարզիչ-մանկավարժներին` անկախ ենթակայության։

Ես եւս մեկ անգամ, այո, բարձրաձայնեմ. գործընթացն իրականում սկսվել է, մենք կաշխատենք, եթե, իհարկե, հասցնենք, այս տարվա վերջ, եթե ոչ, ապա մյուս տարի, միանշանակ, կլինի։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։

Ա.ՋՈՒԼՖԱԼԱԿՅԱՆՆ

-Կարճ։ Ուղղակի պետք էր իմանալ, թե ուր ենք հասել։ Արդեն պատասխանից հասկանալի է։

Գ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Շրջանառվում է, շրջանառության մեջ է, իմ կարծիքով` շատ շուտ կլինի դա։ Տարվա վերջ, որպեսզի ավելի ճիշտ ասենք` տարվա վերջ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն նախարար, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հաջորդ հարցը` Գուրգեն Բաղդասարյան` «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցություն, նախապատրաստվի Սրբուհի Գրիգորյանը։

Գ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությանն են դիմել բազմաթիվ ավտոներկրողներ, որոնց հետաքրքրում է հունվարի 1-ից մաքսազերծման դրույքաչափի հետ կապված հարցը։ Ինչո՞ւ, որովհետեւ գաղտնիք չի, որ այդ գործունեությունից պետական բյուջե բավականին մեծ գումար է մտնում, եւ այդ ներկրող ավտոմեքենաների զգալի մասը վերաարտահանվում է։

Խնդրում եմ պատասխանեք` ի՞նչ քայլեր են ձեռնարկվում ներկա պահին այս ուղղությամբ, քանի որ այդ ավտոներկրողներն իրենց գումարը ներդրում են, 100 օր հետո այդ մեքենան նոր հասնում է Հայաստան։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի տնտեսական զարգացման եւ ներդրումների նախարար Տիգրան Խաչատրյանը։ Խնդրեմ, պրն Խաչատրյան։

Տ.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Բաղդասարյան, հարցի համար։ Դուք գիտեք, եւ առիթ եղել է այս հարցի մասին մի քանի անգամ խոսել։ Հարցը շատ զգայուն է այն տեսանկյունից, որ նշված իրավակարգավորումը վերաբերում է ոչ միայն ՀՀ-ում սպառողների շահերին, այլ այն վերաբերում է նաեւ ԵԱՏՄ տարածքում այլ պետություններում սպառողների եւ նաեւ ուղղակի Կառավարությունների շահերին այն տեսանկյունից, որ մենք ունեինք արտոնյալ ժամանակահատված, այդ արտոնյալ ժամանակահատվածը մեզ տրված էր ՀՀ-ում այդ անցումային ժամանակահատվածում վերջնական օգտագործողների կողմից ծախսերը կտրուկ չավելացնելու նպատակին։ Եվ իրականում ստացվել է այնպես, որ նշված արտոնությունը նաեւ օգտագործվում է ԵԱՏՄ անդամ այլ պետությունների քաղաքացիների կողմից։ Այսինքն` դա մի կողմից մեզ համար անցումային հնարավորություն էր մինչեւ միասնական շուկայի կանոններին, ընդհանուր առմամբ, բոլորի ենթարկվելը եւ նույն կանոններով գործելը, հնարավորություն էր մեր քաղաքացիների համար որոշակի ժամանակահատվածում նաեւ արտոնյալ պայմաններ ապահովելու համար, բայց մյուս կողմից հանգեցրել է այնպիսի իրավիճակի, երբ մենք գործ ունենք ավելի լայն թվով Կառավարությունների շահերը նույն նկարի մեջ վնասվելուն, եթե այդպես ասենք։ Համապատասխանաբար, մեր որոշումները նաեւ պետք է ձգտենք կառուցել այն եղանակով, որ բոլորի շահերը հաշվի առնված լինեն։

Որոշակի աշխատանքներ աշխատանքային կարգով տարվում են։ Մասնավորապես, կան մտքեր այն մասին, թե հնարավոր են արդյո՞ք այնպիսի լուծումներ, որ վերաբերեն միայն մեր տարածքին առանձին վերցրած, բայց գիտեք, որ երկարաժամկետ առումով դա հնարավոր չէ, որովհետեւ ԵԱՏՄ տարածքը հենց նրա համար է, որ ապրանքների եւ ծառայությունների շարժը լինի անարգել բոլոր հատվածներում, եւ նաեւ կարգավորումները լինեն միասնական։ Այսինքն` մենք չենք կարող մի պայմաններում ձգտել միասնականացման եւ առանձին հատվածներում ձգտել շարունակել կղզիանալ, ինքնուրույնաբար կանոններ սահմանել եւ պահպանել այդ կանոնները միայն մեր տարածքում։

Ճիշտ եք միանգամայն, որ քաղաքացիների համար որոշակիություն է անհրաժեշտ, որ իմանան, թե ինչպես է լինելու այդ 100 օր ժամանակահատվածն ավարտվելու հատվածում։ Քանի որ նաեւ այդ տեսանկյունից մենք դեռ ժամանակ ունենք, չենք ուզում առաջ ընկնող պատասխաններ տալ, մինչեւ դրա վերջնական լուծումները կերեւան։ Քննարկումներ կան, առայժմ որոշումներ չկան, որոնց մասին ես կարող եմ այս բարձր ամբիոնից հայտարարել։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքի համար` խնդրեմ, երրորդ խոսափող։

Գ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն նախարար։ Ես այսպիսի մի հարց էլ, դրա հետ կապված, ասեմ։

Ենթադրենք, բանակցությունները չեն ստացվում. դիտարկո՞ւմ եք այն տարբերակը, այդ գումարի այն մասը, որ մնալու է մեր բյուջեին, այսինքն` չի գնալու ԵԱՏՄ, այդ հարկերից արտոնություններ տրամադրելը, այդ տարբերակը։ Այդտեղ այդ մաքսազերծման գումարի մի մասը գնալու է ԵԱՏՄ-ի բյուջե, մյուս մասը` անմիջական ՀՀ բյուջե։ Այդ մասը, որը պետք է մտնի ՀՀ բյուջե, այդ մասով ինչ-որ զեղչ արվի, թեկուզ, որ այդ գործունեությունը փաստացի շարունակվի, քանի որ մեքենաներն ինչ թափով մտնում են, այդ թափով էլ դուրս են գալիս, երեւի տեղյակ եք դրա մասին։

Տ.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ նաեւ դիտարկման համար, դուք նաեւ հուշում եք, թե ժամանակավոր ինչ կարգավորում կարող է տրվել` հարցը մեղմելու համար։ Բայց եկեք հիշենք, որ ավտոմեքենաները միակ ապրանքատեսակը չեն, որ հարկի վճարում են պահանջում ներմուծման ժամանակ, եւ Կառավարության ծախսային աջակցությունը, որովհետեւ ձեր առաջարկը, ըստ էության, հանգում է նրան, որ եթե Կառավարությունը հարկ է ստանում վճարվող որեւէ ձեւով, դա վերադարձնի այն մարդուն, ով տվյալ ապրանքը ներկրում է։ Կառաջանա այսպիսի հարց, թե ինչո՞ւ միայն այդ դեպքում. որովհետեւ մենք ունենք բազմաթիվ ուրիշ ապրանքատեսակներ, որոնք ներկրվում են քաղաքացիների կողմից եւ որոնց համար վճարվում են հարկեր։ Իմ գործընկերները Կառավարությունում, իհարկե, ունեն այդ հարցի ավելի մեծ փորձառություն, երբ որոշումներ կայացնելու լինեն, իրենք կդիտարկեն նաեւ ձեր առաջարկը։ Կարծում եմ` ի վերջո, որոշումները պետք է լինեն հավասարակշռված։ Այսինքն` որպես դիտարկելու տարբերակ, ես մտածում եմ` մենք նաեւ այդ տարբերակը հաշվի կառնենք։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, ես առաջարկում եմ, այնուամենայնիվ, մնանք ֆորմատի մեջ, հա՞, պատգամավորները տենց սեպարատ շփվում են Կառավարության անդամների հետ։

Ես հասկանում եմ, բայց նաեւ մեր հայրենակիցներին է հետաքրքիր, թե ինչ եք դուք այդտեղ քննարկում, եւ այս ֆորմատը դրա համար է նախատեսված։

Հաջորդ հարցի համար` խնդրեմ, Սրբուհի Գրիգորյան։

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Խոսելու եմ սահմանամերձ բնակավայրերի մասին եւ խոսքս ուղղելու եմ պրն Պապիկյանին։

Կան դե ֆակտո սահմանամերձ համայնքներ, որոնք դե յուրե սահմանամերձ չեն, ինչպիսիք են, օրինակ` Արեւիսը, Շաղաթը, Մուծքը: Արդյո՞ք Կառավարությունը պատրաստվում է վերանայել սահմանամերձ բնակավայրերի ցանկը, եւ այն բնակավայրերը, որոնք իրոք սահմանամերձ են, դրանց տալ սահմանամերձի կարգավիճակ, հետեւաբար, եւ այդ գյուղերի բնակիչներն օգտվեն այն արտոնությունից, որոնցից օգտվում են սահմանամերձերի բնակիչները։ Դա ինչ-որ չափով, իհարկե, կնվազեցնի արտագաղթը։

Եվ մյուս հարցս. գյուղերում շատ պրիմիտիվ խնդիր կա, որի պատճառով դարձյալ արտագաղթում են բնակիչները, սկզբում լինում է ներքին արտագաղթ, հետո Հայաստանից դուրս են գնում։ Դա մանկապարտեզներ չլինելու պատճառն է։ Օրինակ, Վաղատինում 30 մանկապարտեզային տարիքի երեխաներ կան, սակայն մանկապարտեզ չկա։ Ասեմ նաեւ, որ համայնքը շենք ունի, կարող են նորոգել եւ ունենալ խմբասենյակներ։ Այդպիսի համայնք է նաեւ Շենաթաղը, որն ունի 22 մանկապարտեզային տարիքի երեխաներ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի տարածքային կառավարման եւ զարգացման նախարար Սուրեն Պապիկյանը։ Խնդրեմ, պրն Պապիկյան։

Ս.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տիկին Գրիգորյան, առաջին հարցի մասով նշեմ, որ սահմանամերձ սահմանապահ բնակավայրերի ցանկը որոշվում է տարածքային կառավարման նախարարության եւ պաշտպանության նախարարության հետ համատեղ։ Պաշտպանության նախարարությունը եւ գլխավոր շտաբը, հաշվի առնելով ռազմավարական, մարտավարական տարբեր խնդիրներ, որոնց մասին այս ամբիոնից պարզապես խոսել չեմ կարող, այդ հանգամանքները հաշվի առնելով` տրվում է սահմանամերձ բնակավայրի կարգավիճակ։ Սա երկու գերատեսչությունների համատեղ քննարկման արդյունքում է լինում։ Ավելի մանրամասն, կարծում եմ, դուք` ձեր պաշտոնի բերումով, կարող եք հարցում անել եւ ստանալ պատասխանը։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։

Ս.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Չէ, երկրորդ հարցին էլ... Ինչ վերաբերում է երկրորդ հարցին, այո, ինչպես դպրոցների, այնպես էլ մանկապարտեզների կառուցումը, մեր ենթակառուցվածքների կառուցումը մեզ համար շատ կարեւոր է, եւ Կառավարությունն իր ունեցած հնարավոր միջոցներով ամեն ինչ անում է` այդ ենթակառուցվածքները բավարարելու համար։ Եվ, ինչպես նշեցի Կառավարության հավելյալ միջոցների օգտագործման մասին, մի ինչ-որ հատված էլ տրամադրվելու է դպրոցներին եւ մանկապարտեզներին։ Դրա մասին առավել իրազեկված է, իհարկե, կրթության, գիտության նախարարը, թե հասցեական որոնց է վերաբերում, մի մասով էլ` տարածքային կառավարման նախարարությունը։ Շնորհակալ եմ։

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Բայց եթե շենքը կա, հնարավոր է, չէ՞, մանկապարտեզ դարձնել այդ շենքը եւ 30 մանկապարտեզային տարիքի երեխաների գոնե առօրյան մի քիչ լսվի գյուղերում։

Իսկ ինչ վերաբերում է սահմանամերձերին, պիտի ասեմ, որ Կառավարությունը նախկին իշխանության ժամանակ վերանայել է ցանկը եւ իմ ասած համայնքներն ուղղակի հանել է սահմանամերձի կարգավիճակից, չնայած, որ իրոք, սահմանապահ եւ սահմանամերձ գյուղեր են։

Ս.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Կարող ենք հավելյալ առանձին քննարկել։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հաջորդ հարցի համար` Գեւորգ Գորգիսյան, պատրաստվի Սոֆիա Հովսեփյանը` «Իմ քայլը» դաշինք։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցը վերաբերում է «Հյուսիս-հարավ»-ին, ենթադրաբար, պրն Ավինյանը կպատասխանի հարցին, եթե չեմ սխալվում, նաեւ պրն Ավինյանը հետաքրքրված է հարցով եւ զբաղվում է կուրացիայով, այսպես ասած։

Ինձ դիմել էին 19 ընկերությունների ներկայացուցիչներ, ովքեր հանդիսանում են «Կորսան-Կորվիամ» կապալառու ընկերության ենթակապալառուները եւ ում օգոստոս ամսվանից որեւէ փոխանցումներ չեն կատարվել։ Ժամանակին, ամիսներ շարունակ այս հարցը ենթակապալառու ընկերությունները բարձրացնում են, տարբեր հանդիպումներ են ունեցել եւ՛ նախարարի, եւ՛ փոխնախարարի, եւ՛ Կառավարության տարբեր ներկայացուցիչների հետ, բայց հարցին որեւէ լուծում, թե որեւէ կերպ նրանք այդ գումարները կկարողանան երբեւէ հետ ստանալ, թե՞ ոչ։ Անընդհատ հղում  է արվել դատավորներին եւ դատարաններին, միջազգային տարբեր դատարաններ դիմելու կոչեր են արվել նրանց, բայց հիմա «Կորսան-Կորվիամ»-ը հետաքրքիր լուծման տարբերակ է առաջարկել։ Այն է` մենք, ինչպես գիտենք, «Կորսան-Կորվիամ»-ի կատարած ամեն աշխատանքի համար վճարումից 10% պահվում է որպես դեպոզիտ, այսպես ասենք, եւ հիմա ընկերությունն առաջարկում է, որպեսզի եռակողմ պայմանագիր կնքվի, մոտավորապես այդպես, եւ պահված գումարների մի մասը փոխանցվի ենթակապալառուներին, իսկ մնացածը պահվի` հետագայում արդեն համապատասխան փոխհատուցումները կատարելու համար։ Նամակը գնացել է նաեւ  տրանսպորտային ծրագրերի իրականացման կազմակերպություն ՊՈԱԿ-ին, բայց արդեն տեւական ժամանակ է` նրանք ստացել են նամակը, բայց որեւէ պատասխան չկա։ Արդեն պատրաստվում են ենթակապալառուները կտրուկ միջոցների դիմել, ընդհուպ ճանապարհներ փակել, ցույցեր անել։ Խնդրում եմ` որեւէ կերպ արձագանքենք, այս մարդկանց ասենք` ի՞նչ է լինելու իրենց ճակատագիրը։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի ՀՀ փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանը։ Խնդրեմ, պրն Ավինյան։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար, պրն Գորգիսյան։

Ուզում եմ տեղեկացնել, որ «Հյուսիս-հարավ» ճանապարհի շինարարության առաջին եւ երկրորդ տրանշերի հետ կապված խնդիրներ ունենք։ Այդ խնդիրները կապված են եւ՛ աշխատանքի որակների հետ, եւ՛ աշխատանքի կատարման ժամկետների հետ։

Մենք հիմա, փաստացի, նաեւ բանակցում ենք «Կորսան-Կորվիամ» ընկերության հետ եւ ուզում ենք հասկանալ` արդյոք գնո՞ւմ ենք միջազգային արբիտրաժ, թե՞ չենք գնում։

ՀՀ Կառավարությունը` ի դեմս տրանսպորտի, կապի եւ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարարության, պարտավորություն չունի ենթակապալառուների նկատմամբ, եւ ենթադրում եմ նաեւ, մեր հաշվարկները ցույց են տալիս, որ մենք այս պահի դրությամբ պարտավորություն չունենք «Կորսան-Կորվիամ» ընկերության նկատմամբ։ Այսինքն` այս բանակցությունների պրոցեսում մենք պետք է հասկանանք` ի՞նչ լուծումներ ենք փորձելու գտնել, բայց այդ լուծումները պետք է լինեն ընդհանուր հանրային շահից բխող։ Այսինքն` մեր հիմնական նպատակը կայանում է նրանում, որպեսզի առաջին հերթին ծրագիրը հնարավորինս արագ վերսկսվի, ծրագիրը, եթե կարիք կա, հնարավորինս արագ վերանայվի, որովհետեւ մտահոգություններ կան, որ, առհասարակ, մեր տարածաշրջանում համապատասխան ցեմենտ-բետոնի պատվածք չենք կարողանալու ստանալ, չենք կարողացել ստանալ 2011 թվականից, եւ, փաստացի, դեռեւս մեծ հարցեր ունենք` այսքան շինարարություն անելուց հետո արդյո՞ք կկարողանանք հետագայում ստանալ։ Եվ այս հարցերի եւ առաջնահերթությունների տրամաբանության մեջ մենք բանակցությունները պետք է վարենք։

Այո, ենթակապալառուների հետ կապված` միանշանակ, խնդիր է չվճարման հարցը, որն իրապես գտնվում է «Կորսան-Կորվիամ»-ի եւ ենթակապալառուների, այսպես ասած, պայմանագրային պայմանավորվածությունների շրջանակում։ Մենք միայն կարող ենք ընթացիկ հարցերում ենթակապալառուներին աջակցել որոշ հարցերով, բայց մենք այդ վճարումը չենք կարող անել «Կորսան-Կորվիամ»-ի փոխարեն, որովհետեւ չեմ կարծում, որ հանրային միջոցները մենք պետք է օգտագործենք, չգիտեմ, մի քանի ընկերության խնդիրները լուծելու համար, որովհետեւ, փաստացի, պրն Գորգիսյան, այդ խնդիրներն առաջացել են, որովհետեւ «Կորսան-Կորվիամ»-ը չի կարողացել իրականացնել իր ստանձնած պարտավորությունները, չի կարողացել նաեւ, ենթադրաբար, եթե, օրինակ`  գնանք դատական վիճարկման տարբերակով, այդ հարցը, այդ փոխհատուցումը նույնպես կքննարկվի, այդ պրոցեսում ներգրավված կլինեն նաեւ այդ ընկերությունների հայցերը։

Եթե գնանք նաեւ վերջնական պայմանավորվածությունների առանց արբիտրաժ գնալու, կարծում եմ` այդտեղ էլ առաջին կետում այդ ընկերությունների հարցն է։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքեք, պրն Գորգիսյան։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Մի քանի, ուղղակի, ճշգրտում անենք։ Մինչեւ նոյեմբեր ամիսը ենթակապալառուներն աշխատել են, «Կորսան-Կորվիամ»-ին մենք վճարել ենք մինչեւ սեպտեմբեր ամիսը ներառյալ։ Այսինքն` դրանից հետո նա պատճառաբանում է եւ չի վճարում ենթակապալառուներին` ասելով, որ ձեր պետությունն ինձ գումար չի տվել, եւ ես չեմ տալու։

Դուք չանդրադարձաք առաջարկվող լուծման տարբերակին, այսինքն` այն աշխատանքները, որը կատարվել է եւ պետությունն ընդունել է «Կորսան-Կորվիամ»-ից, վճարված գումարի 10%-ը պահվել է որպես դեպոզիտ։ Այսինքն` այն գումարը, որը պիտի տրվեր «Կորսան-Կորվիամ»-ին, այսինքն` փաստացի իր գումարը մեզ մոտ է, եւ ընկերությունը հիմա համաձա՞յն է, որ դրա կեսը մենք եռակողմ պայմանագրով տրամադրենք իրեն, որպեսզի ինքը տրամադրի ենթակապալառուներին, կամ, նույնիսկ, առանց իրեն տրամադրելու միանգամից տրամադրենք ենթակապալառուներին։

Հիշեցնեմ, որ խոսքը գնում է 700 ընտանիքի մասին, 19 ընկերության մասին, որոնք ունեն ձեռք բերված տեխնիկա, որն այլ որեւէ տեղ չեն կարող օգտագործել, եւ ունեն վարկերով, լիզինգով ձեռք բերված նաեւ տեխնիկա, որի համար հիմա անընդհատ վճարում են, եւ այս 19 ընկերությունները, առնվազն, հիմա կանգնած են սնանկացման եզրին, ինչը չի կարող որեւէ կերպ դրական անդրադարձ ունենալ մեր տնտեսության վրա։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Պրն Գորգիսյան, մենք, իհարկե, շատ շնորհակալ ենք «Կորսան-Կորվիամ» ընկերությունից, որ մեր միջոցներից պատրաստ է այս վճարումներն իրականացնել, բայց դեռեւս մեծ հարց է, թե ո՞վ ո՞ւմ է պարտք։ Երկու բանկային գործող երաշխիքներ կան, որոնք տրամադրվել են «Կորսան-Կորվիամ» ընկերության կողմից եւ վերջնական մեր գնահատականից հետո արդեն պարզ կլինի, թե ով ում ինչքան է պարտք եւ, հետեւապես, կկարողանանք հասկանալ` այդ սխեման  կարելի՞ է աշխատացնել, թե՞ ոչ։

Ինչ վերաբերում է` այլընտրանք չկա, ես ձեզ վստահեցնում եմ, որ հիմա ճանապարհաշինության ոլորտում լրջագույն այլընտրանք կա։ Մենք այս տարի պլանավորում ենք, մոտավորապես, 330-370կմ ճանապարհ վերանորոգել, հիմնանորոգել եւ միջին նորոգման աշխատանքներ իրականացնել, եւ այդ ընկերությունները նույնպես կարող են դիմել այս մրցույթներին։

Մաքսիմում երկու շաբաթվա ընթացքում մենք արդեն վերջնական մեր գնահատականները կունենանք։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Ավինյան։

Հաջորդ հարցի համար` Սոֆիա Հովսեփյան` «Իմ քայլը» դաշինք, երկրորդ խոսափող։ Խնդրեմ, տիկին Հովսեփյան։

Ս.ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցս, հավանաբար, ֆինանսների նախարարին է ուղղված։

Ուրեմն, երեւի թե ոչ մեկի համար այլեւս գաղտնիք չէ, որ այս տարվա ընթացքում բոլոր պետական կառույցներն ունեն խնդիր` գնումների գործընթացներ կազմակերպելու, որից քաղաքացիներն են տուԺում, եւ երբ սկսում ես հասկանալ, թե ի՞նչն է պատճառը, պատճառաբանում են, որ ֆինանսների նախարարության կայքի հետ կապված ինչ-որ խնդիր է առաջացել փետրվար ամսին, որն էլ պատճառ է դարձել, որ մինչեւ այսօր շատ հաստատություններ իրենց գնումները չեն կարող իրականացնել, եւ շատ անձինք դրանից տուժում են։ Ամենասարսափելին, որ ամենաշատը տուժում են  պոլիկլինիկաները, որովհետեւ նաեւ դեղորայքի հետ կապված խնդիրներ են առաջանում, եւ անընդմեջ, թերեւս արդեն առողջապահության նախարարությունն այս հարցը լուծել է, սակայն ոստիկանության պոլիկլինիկայում այդ հացը չի լուծվել։ Կուզեմ հասկանալ` արդյո՞ք սա իրական խնդիր է եղել` այդ մի քանի օրվա կայքի փչանալը, թե՞ իրականում շահարկվում է այս հարցը։ Կխնդրեմ պատասխանեք։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի ՀՀ ֆինանսների նախարար Ատոմ Ջանջուղազյանը։ Խնդրեմ, պրն Ջանջուղազյան։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Ընդ որում, պետք է նկատեմ, որ հարցն իմ ընկալմամբ բավարար եւ ավելի քան բավարար հավասարակշռված է։ Դուք իրավացի եք, շատ հաճախ չարված աշխատանքի համար պատճառներ են փնտրվում եւ, որպես կանոն, հղում է արվում այն թվացյալ թույլ օղակներին, որոնք հեշտ են շահարկվում։

Հիմա, ի՞նչ է տեղի ունեցել փետրվար ամսին։ Ընդհանրապես, խոսքը վերաբերում է ոչ թե ամբողջ էլեկտրոնային համակարգի շարքից դուրս գալուն, այլ էլեկտրոնային համակարգի մի բաղադրիչի, որը կապված է եղել կոնկրետ գնման մի տեսակի հետ, եղանակի հետ, էլեկտրոնային աճուրդի մասին է խոսքը, որը ներդրվել է 2018թ. հուլիսին, եւ ինչպես սովորաբար նոր ներդրվող համակարգերի դեպքում կարող է տեղի ունենալ, սա, իհարկե, բնավ, արդարացնելու նպատակով չեմ ասում, ուղեկցվել է որոշակի խնդիրներով` հենց ներդրման պահից սկսած։ Միգուցե, լավ չի պլանավորված եղել, ճիշտ չի եղել, բայց դա չի էականը։ Էականն այն է, որ որեւէ գնման ընթացակարգ դրանով պայմանավորելը, առնվազն, չափազանցություն է։ Ինչո՞ւ. որովհետեւ միշտ կա այդ այլընտրանքը, եւ հենց այն ժամանակ, երբ դա տեղի է ունեցել, այդ խնդիրը որպես խնդիր ձեւակերպել է փետրվարի 11-19-ը ընկած ժամանակահատվածում, երբ, ընդհանրապես, հնարավոր չի եղել մուտք լինել համակարգ` դրանից բխող հետեւանքներով։ Եվ  փետրվարի 20-ին դադարեցվել է համակարգի գործարկումը, սկսել են միջոցառումներ իրականացվել, ընդ որում, հիմա գնահատվում է, որ ենթակա է վերագործարկման։ Եթե համոզվենք, որ հնարավոր է իսկապես հնարավոր է իրեն վերագործարկել, կվերագործարկենք, բայց մինչ այդ առաջարկվել է բոլոր պատվիրատուներին հրաժարվել այդ եղանակից այն դեպքերում, երբ համընկել են դրանց բացման ընթացակարգերի վերջնաժամկետները հենց այդ ժամանակահատվածի հետ, իսկ այն դեպքերում, երբ ավարտված է եղել մինչ այդ, առաջարկվել է թղթային տարբերակով շարունակել։ Եվ միայն պայմանավորել որեւէ գործընթացի հաջողությունն այն հանգամանքով, որ գնման որեւէ ընթացակարգ էլեկտրոնային համակարգով հնարավոր չի եղել իրականացնել, պիտի խնդրեմ, որպեսզի համաձայնեք, որ, ինչպես նշեցի, առնվազն չափազանցված է։ Շատ հաճախ է շահարկվում գնումների համակարգը, բայց կարծում ենք, որ առնվազն ոչ արդարացիորեն, որովհետեւ մենք մի փուլ արդեն ավարտել ենք, նկատի ունեմ` հանրային քննարկումները, մեր կարծիքով` բավարար չափով մասնակցային քննարկումները, դրանց արդյունքներն ամփոփվել են եւ իրենց տեղն են գտել ենթաօրենսդրական ակտերում` փոփոխություններում։ Ընդ որում, պետք է նշեմ, որ քննարկումների որեւէ առաջարկ մինչ այժմ չի վերաբերել ուղղակիորեն «Գնումների մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելուն, բոլորը վերաբերել են ենթաօրենսդրական իրավական ակտերին, որոնք կարգավորում են ընթացակարգերը, Կառավարությունը` իր լիազորությունների շրջանակում, լիազոր մարմինը` իր լիազորության շրջանակում։ Մենք հիմա էլ գտնվում ենք նույն գործընթացի մեջ, շարունակում ենք քննարկումները։ Եվ եթե կլինեն առաջարկներ, որոնք կդարձնեն ավելի լավը, մենք պատրաստ ենք, բնականաբար, քննարկել դրանք։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքեք, խնդրեմ։

Ս.ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այստեղից արդեն պարզ է դառնում, որ բոլոր կառույցները շահարկում են այս փաստը։ Առիթից օգտվեմ եւ կոչ անեմ, որ ուղղակի արագ սկսեն գործել, որովհետեւ շարունակելու եմ հանրայնացնել այն բոլոր կառույցների անգործությունը, որը պետք է պայմանավորեին յուրաքանչյուր քաղաքացու կարգավիճակը կամ խնդիրը։ Այս պահին, փաստացի, ոստիկանությունն անգործության է մատնված այս առումով, եւ գնումների գործընթացը, արդեն երկու ամիս է` ինսուլին չկա, թոշակի անցած ոստիկանները գնում են, որ ստանան, եւ չունեն։ Շահարկվում է, որ Ֆինանսների նախարարության մի քանի օրվա գնումների գործընթացի այդ կարգի խափանման միջոցն է եղել։

Ուղղակիորեն կոչ եմ անում շատ արագ շտկել իրավիճակը։ Շնորհակալություն։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Ձեր թույլտվությամբ ես էլ առիթից օգտվեմ. փետրվարի 20-ին դադարեցված գնումների էլեկտրոնային համակարգի միայն մի մոդուլի` էլեկտրոնային աճուրդի համակարգի չգործելով, պայմանավորել մայիսի 29-ին որեւէ գնման գործընթացի չավարտվելը, կարծում եմ` առնվազն լրացուցիչ բացատրության կարիք ունի, եթե չասեմ, որ սկզբունքորեն անընդունելի է, որովհետեւ գնումների եղած կարգավորումներն ամբողջությամբ թույլ են տալիս, նույնիսկ ամենակրիտիկական գնահատված իրավիճակներում, գնալ շատ նախընտրելի, շատ պատվիրատուների կողմից հաճախ այդ գնելու ձեւին դիմելուն` մեկ անձից գնում կատարելու ճանապարհով կարիքը բավարարելուն, ընդ որում` որոշակի ժամանակահատվածի համար դա անելով, ոչ թե ամբողջ առաջիկա ապագայի համար։

Այնպես որ, կարծում եմ, որ այո, եւ շատ շնորհակալ կլինենք, եթե դուք էլ հանրայնացնեք առավելագույնս, եւ որքան կարող ենք` բացահայտենք համակարգում եղած խնդիրները եւ փորձենք տարանջատել կարգավորմանը վերաբերող խնդիրը կատարումից եւ այդ կարգավորումները կիրառելու ընթացքում առաջացող խնդիրներից։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հաջորդ հարցի համար` Արմեն Եղիազարյան` «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցություն, նախապատրաստվի Թագուհի Թովմասյանը` «Իմ քայլը» դաշինք։

Ա.ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հուսով էի այսօր հարցս ուղղել պրն վարչապետին, սակայն, երեւի թե, ուղղեմ պրն Ավինյանին։

Ուրեմն, օրերս fip.am կայքում հրապարակվեց տեղեկատվություն, որի համաձայն` 2018թ. վերջին եռամսյակում ներդրումները նվազել են։ Տեղեկատվությունում, մասնավորապես, ասված է. «Ըստ Կենտրոնական բանկի հրապարակված արտաքին հատվածի վիճակագրական ցուցանիշների` 2017թ. եւ 2018թ. առաջին եռամսյակում ներդրումների աճը կազմել է 38.5%, երկրորդ եռամսյակում նվազել է 52.6%-ով, երրորդ եռամսյակում աճել է 48.3%-ով, իսկ չորրորդ եռամսյակում նվազել է 30.6 %-ով»։

Առաջին հարցս վերաբերում է, թե ինչի հետ է կապված այդ ներդրումների նվազումը։

Երկրորդ հարցը վերաբերում է 2019 թվականին։ Արդեն ավարտվում է 2019թ., գտնվում ենք 5-րդ ամսվում, եւ վաղուց ամփոփվել է առաջին եռամսյակը։ Խնդրում եմ ներկայացնել, թե տնտեսական հեղափոխության արդյունքում ի՞նչ ցուցանիշներ են արձանագրվել այս տարվա առաջին եռամսյակում։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանը։ Խնդրեմ, պրն Ավինյան։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Եղիազարյան, հարցի համար։

Ինչո՞վ կարող էին պայմանավորված լինել 2018թ. ներդրումների որոշ դեպքերում` անկումը, որոշ դեպքերում` ավելացումը, եւ, առհասարակ, այս տատանումները։

Ենթադրում եմ` դա կարող էր կապված լինել քաղաքական բուռն իրադարձությունների հետ, որոնք տեղի ունեցան 2018թ.։ Մասնավորապես, հիշեցնեմ. 2018թ. ապրիլ ամսից մինչեւ մայիսի 8-ը տեղի են ունեցել տարբեր տիպի ոչ բռնի գործողություններ ՀՀ ամբողջ տարածքով. գործադուլներ, դասադուլներ, 2018թ. տեղի են ունեցել վարչապետի բազմաթիվ հրաժարականներ եւ վարչապետի ընտրություններ, տեղի են ունեցել ԱԺ ընտրություններ, տեղի են ունեցել Երեւանի քաղաքապետարանի ավագանու ընտրություններ։ Ենթադրում եմ, որ սա որոշակի կապ կարող էր ունենալ, պրն Եղիազարյան։ Բայց նաեւ կուզենայի նշել, որ բոլոր այս տատանումների ընդհանուր ենթատեքստում մենք գրանցել ենք 5.2% ՀՆԱ-ի աճ 2018թ., որը, կարծում եմ` աննախադեպ է։ Ոչ միայն տարածաշրջանում լավագույն ցուցանիշ է եղել, այլ շատ եւ շատ երկրներից մենք առաջ ենք եղել 2018թ. քաղաքական նման պայմաններում։

2019թ. առաջին եռամսյակում մեր տնտեսական աճը, ՀՆԱ-ի աճը կազմել է 7.1%։

Հունվար-ապրիլ ամիսների տնտեսական ակտիվության ցուցանիշը կազմել է 7%։ Ապրիլ ամսին միայն կազմել է, ապրիլ 2019 ապրիլ 2018-ի հետ համեմատ կազմել է 9.2%։

Արդյո՞ք մենք ունենք խնդիրներ։ Այո, մենք ունենք խնդիրներ, եւ այդ խնդիրները փուլ-փուլ, հանգիստ տեմպով լուծելով` առաջ ենք շարժվելու, եւ հուսով ենք, որ շատ շուտով կունենանք նաեւ երկնիշ տնտեսական աճ, պրն Եղիազարյան։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։ Խնդրեմ։

Ա.ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ

-Խոսքը կոնկրետ ներդրումների մասով է. զուտ ի՞նչ ներդրումներ են եղել եւ ինչո՞ւ են այդ արտաքին ներդրումներն անկում ապրել։ Եվ երկրորդ հարցը. ես կուզեմ` դուք մի փոքր տեղեկատվություն տրամադրեք «Իմ քայլը» ներդրումային ֆորումներից, եթե չեմ սխալվում, փետրվարի 23-ին էր, երբ ստարտը դրվեց Լոռու մարզում։ Երեք ամիս է անցել, ի՞նչ արդյունքներ են գրանցվել ֆորումի արդյունքում։ Դրա մասին կուզեմ լսել։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Եղիազարյան։ Ես կարծում եմ` նմանատիպ բիզնես ֆորումների արդյունքները 1-2 կամ նույնիսկ 6 ամսում դժվար կլինի գնահատել։ Նմանատիպ ֆորումների արդյունքները կարելի կլինի, միգուցե, ամփոփել 1-2 տարում, որովհետեւ հստակ ընթացակարգերով մարդիկ կարող է` նույնիսկ իրենց, այսպես ասած, նպատակադրումն են ընդամենն արտահայտում այդ ֆորումին` այս կամ այն ծրագիրն իրականացնել  ՀՀ-ում։  Եվ նմանատիպ ծրագրերի ամփոփումը կարճ ժամկետներում դժվար է իրականացնել։ Շատ եւ շատ ծրագրեր, որոնք քննարկվում են 2018թ. մայիս կամ հունիս ամսին, 2019թ. մայիս կամ հունիս ամսին նոր իրական ծրագրերի են վերածվում։ Օրինակ` վաղը Կառավարության նիստին մենք երկու նմանատիպ խոշոր ծրագիր ունենք, որոնց մասին նաեւ Կառավարության զեկուցվող հատվածում կունենանք քննարկում։ Ընդհանուր առմամբ, կարող եմ ասել, որ տնտեսական փոփոխությունների, մանավանդ կառուցվածքային փոփոխությունների մասին խոսել կարճ այս ժամանակահատվածում շատ դժվար կլինի, որովհետեւ մեր իրավիճակը փոփոխական է  եղել 2018թ.։ Ինձ թվում է` 2019-ի վերջում կկարողանանք, այսպես, ամփոփ որոշակի տեղեկատվություն ստանալ ընդհանուր տնտեսության պատկերի մասին։ Բայց որ տենդենցը դրական է, դա` միանշանակ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հաջորդ հարցի համար` Թագուհի Թովմասյան: Առաջին խոսափող, խնդրեմ։ Նախապատրաստվի Արմեն Խաչատրյան` «Իմ քայլը» դաշինք։

Թ.ԹՈՎՄԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի Կառավարություն, հարցս մի փոքր հրատապ կորակեի։ Խոսքը Գեղարքունիքի մարզի Ծովակ համայնքի 3-րդ փողոցի առաջին նրբանցքի ժայռերի տակ գտնվող տների բնակիչների մասին է։ Ժայռերը սկսել են ճաքել, եւ ամեն պահի կարող է տեղի ունենալ անդառնալին։ Ես նամակով դիմել եմ Գեղարքունիքի մարզպետին, մասնավորապես, ստացել եմ պատասխան, որ եղած տեխնիկական միջոցներով հնարավոր չէ հարցը կարգավորել։ Արտակարգ իրավիճակների նախարարությունից դեռ չունեմ պատասխան, բայց մարդիկ անհանգստացած են, որովհետեւ ամեն պահի կարող են ժայռերը փուլ գալ վեց բնակարանի վրա, եւ չգիտենք` հետեւանքն ի՞նչ կլինի։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարցի կպատասխանի արտակարգ իրավիճակների նախարար Ֆելիքս Ցոլակյանը։ Խնդրեմ։

Ֆ.ՑՈԼԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Ուրեմն, ես նամակը նոր էի տեսել, ճիշտն ասած, եւ պատրաստվում էի այնտեղ ուղարկել մասնագետներ, որպեսզի գային, եզրակացություն ներկայացնեին։

Ուրեմն, այստեղ խնդիր կա, ընդհանուր առմամբ։ Տեսեք, դուք ներկայացնում եք մի հարց, որից տեղյակ եք։ Ընդհանրապես, պատգամավորները կարող են այդպիսի հարցեր շատ հնչեցնել։ Մենք այս խնդրին պետք է մի քիչ ավելի գլոբալ մոտենանք, որովհետեւ այն տեղերը, որտեղից հարցը չի հնչեցվում, կան էլի բազմաթիվ այդպիսի պրոբլեմներ։ Մենք մի պրոբլեմ չունենք, այսօր բազմաթիվ տեղեր նմանատիպ բաներ կան։

Այստեղ խնդիրը հետեւյալն է. աշխատանքի բաժանման խնդիր է եղել մինչեւ հիմա տարածքային կառավարման նախարարության, տրանսպորտի նախարարության եւ այլնի միջեւ, թե այսպիսի դեպքերում ո՞րն ի՞նչ պետք է անի։ Իմ առաջարկությունը ես Կառավարությունում հնչեցրել եմ, ես խնդրում եմ, որպեսզի այդ հնարավորությունը տան, որպեսզի ԱԻՆ-ն այդ բոլորի փոխարեն պատասխան տա, որպեսզի փակենք այս հարցը, ընդհանրապես, որովհետեւ ԱԻՆ-ը լսելիս մարդիկ գիտեն, որ մենակ ԱԻՆ-ը կարող է դա անել, բայց իրականում ԱԻՆ-ն էլ չունի այդ տեխնիկան, մենք էլ պետք է միջնորդավորված դա անենք։ Հիմա կգնան, կնայեն, կգան, կասեն` առաջարկությունն ինչ է լինելու, որովհետեւ բնակարանին մոտ է, իսկ բնակարանին մոտ պայթեցման, բանի հնարավորությունները սուղ են, մենք չենք դա անել։ Այստեղ արդեն լուրջ խնդիր կա տեխնիկական մոտեցման։ Տեսնեն` ինչ է, ձեր պատասխանը կլինի, եթե չեմ ստորագրել մի պատասխան, լավ չեմ հիշում դա։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Խնդրեմ, արձագանքեք։

Թ.ԹՈՎՄԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Դեռ չենք ստացել պատասխան։

Ֆ.ՑՈԼԱԿՅԱՆ

-Ստորագրած չեմ եղել, որ ստորագրած լինեմ, նորից կտաք ինձ, որպեսզի նայել տանք։

Թ.ԹՈՎՄԱՍՅԱՆ

-Չէ, չեք ստորագրել, չենք ստացել, բայց, այնուամենայնիվ, մեր խնդրանքը ձեզ, որ լինեք օպերատիվ, որովհետեւ հասկացանք խնդրի լրջությունը, կարող ենք ունենալ, ուղղակի, անդառնալի հետեւանքներ։ Շնորհակալություն։

Ֆ.ՑՈԼԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հաջորդ հարցի համար` Արմեն Խաչատրյան` «Իմ քայլը» դաշինք, նախապատրաստվի Մանե Թանդիլյանը` «Լուսավոր Հայաստան»։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Հարցս վերաբերում է հանքարդյունաբերության թիրախ համայնքների բնակիչների առողջապահական խնդիրներին, ինչը չափազանց կարեւորում եմ։

Գաղտնիք չէ, որ հանքարդյունաբերության ազդակիր համայնքներում հանքարդյունաբերության հետեւանքով աղտոտվում է հողը, ջուրը, օդը, ինչն ազդեցություն է ունենում տվյալ համայնքի բնակիչների առողջության վրա։ Եվ միայն կարող եմ ներկայացնել մեկ օրինակ։ Կապան քաղաքի հարակից տարածքներում հողի մեջ պղնձի պարունակությունը 40-50 անգամ գերազանցում է սահմանված նորման, իսկ ցինկինը` մոտ 10 անգամ եւ ավելին։

Ես ուզում եմ իմանալ, թե արդյո՞ք այս ուղղությամբ առողջության վերականգնման եւ հիվանդացության մակարդակի աճման կանխարգելման ուղղությամբ ի՞նչ միջոցներ են ձեռնարկվում եւ կան արդյո՞ք ներկայումս ինչ-որ արդյունքներ, եւ ի՞նչ միջոցներով են դրանք ձեռնարկվում։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի բնապահպանության նախարար Էրիկ Գրիգորյանը։ Խնդրեմ, պրն նախարար։

Է.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, շնորհակալություն հարցի համար։

Տեղեկացնեմ, որ հանքարդյունաբերության ազդեցության գնահատման շրջանակներում այժմ իրականացվում են երկու ախտորոշիչ հետազոտություններ` մեկը տնտեսական ազդեցության մասով, մյուսը` բնապահպանական եւ առողջապահության վրա ազդեցության մասով։ Այդ հետազոտությունների արդյունքում նաեւ շրջանակն ավելի կհստակեցվի, իսկ ինչ վերաբերում է նորմաներից ավելի աղտոտումների ծավալներին, ապա այդ տեղեկատվությունը պետք է տրամադրվի բնապահպանական եւ ընդերքի տեսչական մարմնին, որպեսզի տեսչական մարմինը համապատասխան ուսումնասիրություններ անի եւ պարզի աղտոտման ծավալները, վնասի հատուցման համար որոշակի գործողություններ իրականացնի։ Բայց ավելի լայն անդրադառնալով հարցին` կարող եմ նշել, որ հանքարդյունաբերության ոլորտում մինչ այժմ, ընդհանրապես, բնապահպանական ոլորտում առկա քաղաքականությունը հիմնված էր փոխհատուցման սկզբունքի վրա։ Այսինքն` հանքարդյունաբերողները կամ այլ տնտեսվարողներ որոշակի ծավալով աղտոտումներ էին իրականացնում, դա մթնոլորտային օդի կլինի, ջրերի, թե հողի, եւ դրա համար որոշակի վճարներ էին գումարում, իսկ եթե աղտոտումների ծավալը գերազանցում էր սահմանային թույլատրելի չափաքանակները, ապա դրա համար կար, ասենք` եռապատիկ, հնգապատիկ, տասնապատիկ։ Հիմա այս նոր քաղաքականության շրջանակներում ամբողջովին վերանայվելու  է այդ մոտեցումը եւ կանխարգելման քաղաքականություն է դրվելու, այսինքն` տնտեսվարողները պարտադրված են լինելու միջոցառումներ ձեռնարկել, որպեսզի կանխարգելումը նվազագույն հասցվի կամ բացառվի։ Եվ այս դեպքում, կարծում եմ` նմանատիպ խնդիրներ արդեն չեն լինի, որովհետեւ այն իրավիճակը, որ այսօր ունենք, մասնավորապես` Կապանի համայնքում, ոչ միայն հողի մասով, գիտեք, ջրերի մասով, օդի մասով շատ մեծ ազդեցությունների է ենթարկվում, նաեւ կուտակային կումուլյատիվ ազդեցությունների է ենթարկվում, քանի որ աղտոտումների աղբյուրը մեկը չէ, այլ մի քանիսը, եւ գումարային ազդեցությունները, համազարկային ազդեցությունները շատ ավելի մեծ են։ Այդ ամբողջին պետք է օրենսդրության պայմաններում նաեւ շտկումներ իրականացվեն։

Իսկ կոնկրետ աղտոտումների պարագայում, կոնկրետ իրավախախտում պարունակող աղտոտումների պարագայում խնդրում եմ դիմել այդ բնապահպանական եւ ընդերքի տեսչական մարմնին` համապատասխան վարույթ սկսելու համար։ Շնորհակալություն։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն նախարար, կարծում եմ` որեւէ փոխհատուցում չի կարող փոխհատուցել առողջությունը, որովհետեւ այսօր ակնհայտ է, որ այդ ազդակիր համայնքներում բավականին բարձր է քաղցկեղի, թոքային, սրտային հիվանդությունների մակարդակը։ Կարծում եմ` մենք պետք է ուշադրություն դարձնենք դրանց կանխարգելմանը, այլ ոչ թե հնարավորինս չափ աղտոտելուն, այնուհետեւ ինչ-որ դրամական միջոցներով դրանք փոխհատուցելուն, ինչը, բնականաբար, երբեւէ չի փոխհատուցվի։

Ուզում եմ իմանալ` ձեր կողմից իրականացվող ծրագիրը ժամանակային առումով ե՞րբ տեսանելի կլինի։

Է.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես նշեցի օրենսդրական փոփոխությունները, որի կարիքը կլինի, որովհետեւ կրկին, այսօրվա մեր օրենսդրությունը որոշակի ծավալների համար տալիս է որոշակի վճարումների համակարգ, օրինակ` ջրային ռեսուրսներն աղտոտելու համար 1 տոննա արտանետումը` ինչ-որ իքս գումար, կամ փոշու արտանետումը 1 տոննայի համար` 1800 դրամ կամ 600 դրամ։ Ընդհանուր կոնցեպտը պետք է փոխվի, այսինքն` ոչ թե արտանետվի եւ վճարվի, ավելի շատ արտանետվի եւ ավելի շատ վճարվի, այլ, ընդհանրապես, պետք է կիրառվեն այն տեխնոլոգիաները, որի դեպքում այդ արտանետումները կբռնվեն, կամ տարբեր նվազեցվող միջոցառումներ կիրականացվեն։

Նաեւ ուզում եմ նշել, որ կա նախկինից գործող այդ ընկերությունների կողմից վճարվող բնապահպանական հարկի նպատակային օգտագործման մասին օրենք, որով ընկերությունների կողմից վճարվող բնապահպանական հարկերն այդ ազդակիր համայնքներում տրվում են համայնքներին` բնապահպանական եւ առողջապահության հետ փոխկապակցված գործողություններ կատարելու համար։

Առիթից օգտվելով` նաեւ կոչ եմ անում, որպեսզի համայնքներն այդ գումարներն ուղղեն հենց առողջապահական եւ բնապահպանական գործողություններ իրականացնելու եւ ոչ թե համայնքում այլ սոցիալ-տնտեսական գործողություններ իրականացնելու համար։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մանե Թանդիլյան` «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցություն, նախապատրաստվի Արթուր Դավթյանը։

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ավինյան, ի պատասխան իմ գործընկերոջ, ապրիլ ամսվա ցուցանիշներն օրինակ բերեցիք եւ խոսեցիք տնտեսական ակտիվության ցուցանիշի մասին, որն ապրիլ ամսվա համար որակեցիք բարձր։

Միեւնույն ժամանակ նաեւ խոսեցիք քաղաքական այն իրավիճակի մասին 2018թ. ապրիլ ամսում, որում գտնվում էր Հայաստանը, եւ, հետեւաբար ,պետք է արձանագրել, որ շատ ջանք պետք չէր թափել, որպեսզի տնտեսական ակտիվությամբ ցուցանիշ գրանցել։ Ուզում եմ ասել, որ դրանք, ըստ էության, համեմատելի ամիսներ, չեն, դուք նաեւ ձեր խոսքով դա փաստեցիք, սակայն շատ համեմատելի ցուցանիշներ են մարտ ամիսը եւ այս տարվա ապրիլ ամիսը, որտեղ մենք տեսնում ենք տնտեսական ակտիվության ցուցանիշի անկում։ Հատկանշական է, որ այդ անկումը հատկապես զգալի է շինարարության ոլորում` մոտ 11 %-ով, եւ պետք է նաեւ ասեմ, որ ապրիլ ամսվա ընթացքում այդ ցուցանիշի բարձր լինելը հենց շինարարության ոլորտում ամենացածրն է գրանցել։ Հետեւաբար, ես ուզում եմ հետաքրքրվել, նաեւ հասկանում եմ, իմ հարցադրումներից մեկի ժամանակ խոսեցինք կապիտալ ներդրումների մասին, ծախսերի մասին, որոնք չեն իրականացվում, եւ դա արտացոլվելու է տնտեսական ակտիվության ցուցանիշում, ինչն էլ նաեւ տեսանք, որ արտացոլվում է։

Իմ հարցը հետեւյալն է. արդյո՞ք այս խնդիրն, ըստ էության, ձեր ուշադրության կենտրոնում է, եւ ի՞նչ քայլեր եք ձեռնարկում, որպեսզի շինարարության այս ռազմավարական ոլորտն անկում չգրանցի, հատկապես բնակարանային շինարարության մասին է խոսքը, որ, ըստ էության, սպասումներ է ձեւավորում եւ ռազմավարական նշանակություն ունի մեր պետության համար։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի ՀՀ փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանը։ Խնդրեմ, պրն Ավինյան։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Տիկին Թանդիլյան, շնորհակալություն հարցի համար։ Կարծում եմ` մի փոքր նաեւ ձեր ուշադրությունից վրիպեց, որ ես անդրադարձ կատարեցի  2019թ. առաջին եռամսյակին, որը ենթադրում է հունվար, փետրվար եւ մարտ ամիսները, որոնց համար փաստացի արձանագրված ՀՆԱ-ի աճը կազմում է 7.1 տոկոս։ Այսինքն` խոսքը միայն չի գնում ապրիլ ամսվա մասին, ընդամենը, ես տենդենցն եմ ուզում ցույց տալ, որ հստակ աճողական այս տենդենցն ունենք, եւ 2018թ. հունվար, փետրվար, մարտ ամիսներին որեւէ քաղաքական պրոցեսներ, այսպես ասած` ակտիվ, տեղի չէին ունենում։ Հետեւապես, համեմատել 2019թ. առաջին եռամսյակը 2018թ. առաջին եռամսյակի հետ եւ արձանագրած ցուցանիշը հստակ չկապել որեւէ քաղաքական պրոցեսի հետ, ինձ թվում է` տրամաբանական է։ Սա` մեկ։

Ես կարծում եմ` ձեր բերած, մատնանշած թվերում համեմատություններ եք անում, ենթադրաբար, ապրիլ ամիսը մարտ ամսվա հետ համեմատ կամ, օրինակ, չգիտեմ, մարտ ամիսը` փետրվար ամսվա հետ համեմատ։ Ճի՞շտ եմ հասկանում, որովհետեւ եթե նայում ենք 2019թ. ամիսները, համապատասխանաբար, համեմատած 2018թ. ամիսների հետ, տնտեսական ակտիվության ցուցանիշի անկում որեւէ ամսում չենք գրանցել, ինչպես նաեւ համախմբում չենք գրանցել։ Հակառակը, ակտիվության ցուցանիշը գնալով ավելի ու ավելի է աճում։ Սա` երկրորդ արձանագրումը։

Երրորդ արձանագրումը. ինչ վերաբերում է շինարարությանը եւ, առհասարակ, կապիտալ ներդրումներին։

Բոլոր այն վարկային ծրագրերը, որոնք տարիներով չեն օգտագործվել, փաստացի համաձայնագրերը կնքվել են, եւ 3-4 տարի առհասարակ այդ միջոցներն այդպես առկախված մնացել են, հիմա կենտրոնացվում են, եւ այդ կենտրոնացման շրջանակում նաեւ հստակ ծրագիր է գրվում, ժամկետներ են դրվում, թե ի՞նչ ժամկետում ո՞ր ծրագիրն ի՞նչ արդյունքներ պետք է ունենա։ Ես վստահ եմ` 2019թ. անհամեմատ ավելի շատ  հանրային կապիտալ ներդրումներ ենք ունենալու` համեմատած մյուս տարիների, որովհետեւ, փաստացի, այդ ծրագրերը տենց առկախված երկար ժամանակ մնացել են։ Հիմա բոլոր խնդրահարույց այդ ծրագրերին մենք անդրադարձ ենք կատարում, եւ, ընդհանուր առմամբ, ենթադրում եմ` 2019թ. հանրային կապիտալ ծախսերի առումով մենք գրանցելու ենք շատ լավ ցուցանիշներ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքեք, տիկին Թանդիլյան։

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Պրն Ավինյան, բնականաբար, ես մարտն այս տարվա ապրիլի հետ էի համեմատում, եւ դրա մասին է խոսքը, որ տնտեսական ակտիվության ցուցանիշը  1%-ով անկում է ապրել ու, հատկապես, շինարարության ոլորտը, որը ենթադրվում էր, որ ապրիլին ամենաակտիվ սեզոնն է եւ շինարարության ոլորտը պետք է գնալով զարգանար։ Խոսքը հենց այս անկման մասին Է։ Այո, դուք ճիշտ եք նկատում, որ մարտից ապրիլի համեմատությունն է, եւ պետք է ասել, որ միայն շինարարության ոլորտում չի, որ անկում է գրանցվել։ Բայց ինչո՞ւ եմ հատկապես շինարարությունը շեշտում. որովհետեւ նաեւ բազմաթիվ բողոքներ ենք ստանում քաղաքացիներից` շինթույլտվության դանդաղեցման հետ կապված։ Խոսքն օրինական շինթույլտվությունների մասին է, որոնք ամիսներ են տեւում, որ քաղաքացիները ստանան, ի վերջո, ստանում են, բայց պրոցեսներն այնքան դանդաղ են ու երկար։ Դա` մեկ։

Այն կապիտալ ծախումները, որ պետք է իրականացնեք, դուք ասում եք` այո, պետք է վերանայենք, խմբավորենք, բայց ժամանակն անցնում է, տնտեսական ակտիվության ցուցանիշները նվազում են, որ մենք ունենք փաստեր։ Ես դրա համար եմ արձանագրում` հասկանալու համար` արդյո՞ք ձեր ուշադրության կենտրոնում է դա։ Շնորհակալություն։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Թանդիլյան։ Ինձ չհաջողվեց ձեզ համոզել, որ տնտեսական ակտիվության ցուցանիշներն անկում չեն ապրում։ Այնուամենայնիվ, ես կարծում եմ (խոսում են դահլիճում)։

Այո, տիկին Թանդիլյան, ես ձեզ առաջարկում եմ, բոլոր ՀՀ քաղաքացիներին, ում հետաքրքիր է այս հարցը, ԱՎԾ-ի տվյալներին անդրադառնալ armstat.am կայքում եւ ճիշտ համադրություններն ու ճիշտ համեմատություններն իրար հետ անել, որովհետեւ թվերը միշտ այդ մանիպուլյացիայի հնարավորությունը տալիս են, բայց, այնուամենայնիվ, շատ կարճ անդրադառնամ շինթույլտվությունների հարցին, տիկին Թանդիլյան։

Միանշանակ ձեզ հետ համաձայն եմ, որ գործընթացները բավականին բարդացած են, շատ դեպքերում սուբյեկտիվ որոշումների վրա են հիմնված, եւ այդ գործընթացը մենք հնարավորինս պարզեցնելու ենք, հնարավորինս թվայնացնելու ենք, գործարկելու ենք e-permits կայքը, որը, ենթադրաբար, մոտավորապես 2 տարի հետո մեզ պետք է հնարավորություն տա ամբողջապես այդ շինթույլտվությունների պրոցեսներն իրականացնել օնլայն տարբերակով։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Չէ, հարգելի գործընկերներ, ես խնդրում եմ պատգամավորներին զբաղեցնել իրենց տեղերը, որովհետեւ, նախ եւ առաջ` աղմուկ է, երկրորդը` գործելաոճ կա, հարց ու պատասխան ունենք։ Շնորհակալություն։

Հաջորդ հարցի համար` Վահե Հովհաննիսյան` «Իմ քայլը» դաշինք։ Խնդրեմ։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցս ուղղում եմ արտաքին գործերի նախարարին։ Պրն Մնացականյան, Չինաստան կատարած աշխատանքային այցի ժամանակ Չինաստանի նախագահն իր ելույթում, մեջբերեմ. «Համոզված ենք, որ ապագայում պետք է բացառվեն հայ ժողովրդի հետ տեղի ունեցած ողբերգական դեպքերը» մեջբերման ավարտ։ Չինաստանի հետ մեր հարաբերությունները նոր հարթության մեջ են, ինչը ողջունելի է, սակայն Չինաստանը մինչ այժմ պաշտոնապես չի ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը: Ցեղասպանությունը չեն ճանաչել նաեւ ԵԱՏՄ անդամ երկրները` բացառությամբ Ռուսաստանի։

Հիմա` հարցը. քննարկվե՞լ է արդյոք Չինաստանի հետ այս հարցը, եւ պատրաստվում է արդյո՞ք քննարկել այս հարցերը ԵԱՏՄ անդամ երկրների հետ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի արտաքին գործերի նախարար Զոհրաբ Մնացականյանը։ Խնդրեմ, պրն Մնացականյան։

Զ.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար: Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցն արդարության վերականգնման հարց է, դա ոչ ուղղակի միայն Հայաստանի հարցն է կամ հայ ժողովրդի հարցն է։ Դա յուրաքանչյուր պետության, յուրաքանչյուր ժողովրդի հարց է, որը լուրջ է վերաբերվում, որն իրապես նկատի ունի ցեղասպանության կանխարգելման կարեւորությունը մարդկության համար։

Այս հարցը մեզ համար ոչ թե ուղղակի միայն երկկողմ հարաբերություններում առանձին պետությունների հետ հարց է, այլ սա, ընդհանրապես, մեր արտաքին քաղաքականության գերակայություններից մեկն է եղել եւ մնում է մեր արտաքին քաղաքականության գերակայություններից։ Վստահ եղեք, որ այս հարցը մշտապես մեր օրակարգում է, եւ սա չափազանց ծանր հարց է եւ չափազանց բարդ հարց է։ Այս հարցը տեղի է ունենում այն պայմաններում, երբ ցեղասպանության եւ անհանդուրժողականության, քսենոֆոբիայի, ռասիզմի երեւույթներն առավել սուր են այսօր երեւում աշխարհի տարբեր կետերում, եւ Հայոց ցեղասպանության չճանաչման երեւույթն ի հայտ է բերում բավական մեծ ռիսկեր ցեղասպանությունը կրկնելու համար։ Սա սկզբունքային հարց է, եղել եւ մնում է մեր օրակարգում։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։

Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ պատասխանի համար, խոսքս հենց դրան էլ միտված էր, քանի որ նախագահի մակարդակով հայտարարվեց ողբերգական դեպքերի մասին, հետեւաբար, կարծում եմ` իսկը ժամանակը կլիներ քննարկել այդ հարցը Չինաստանի հետ։ Շնորհակալություն։

Զ.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն ձեզ։ Նորից ասեմ, որ սա ընդհանուր հարց է եւ վերաբերում է ընդհանուր գիծն առաջ տանելուն բոլոր ուղղություններով` ներառյալ այն ուղղությամբ, որ դուք ասացիք։ Մերսի։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հաջորդ հարցի համար` Արտյոմ Ծառուկյան` «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցություն։ Նախապատրաստվի Գայանե Աբրահամյանը` «Իմ քայլը» դաշինք։

Ա.ԾԱՌՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի Կառավարություն, իհարկե, հարցս կարող էի տալ եւ՛ սպորտի նախարարին, եւ՛ կրթության, քանի որ իմ մատնանշած բոլոր ոլորտներին վերաբերում է, բայց կցանկանայի, որ հարցին պատասխաներ պաշտպանության նախարարը։

Պրն Տոնոյան, կարեւորության ի՞նչ աստիճան ունի պաշտպանության նախարարության համար հրաձգություն մարզաձեւի զարգացումը ՀՀ-ում։ Սա` առաջին հարցը։

Երկրորդ հարցը. ուրեմն, Կառավարությունում կար եւ կա հրաձգության զարգացման ռազմավարության որոշման նախագիծ եւ իրականացման 2019-24թթ. միջոցառումների ծրագիր, որը հիմնավորումների մեջ էլ, եթե ուսումնասիրենք, կտեսնենք հրաձգություն մարզաձեւի զարգացվածության աստիճան, բնակչության զենքին տիրապետելու հմտությունների զարգացում, պաշտպանունակության բարձրացում եւ այլն։ Ինձ հետաքրքիր է պաշտպանության նախարարության մոտեցումն այս որոշման եւ առաջին հարցի վերաբերյալ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցին կպատասխանի պաշտպանության նախարարը։ Խնդրեմ, պրն նախարար։

Դ.ՏՈՆՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Կարճ պատասխանեմ. կարեւոր է։ Ուզում եմ արձագանքը լսել։

Ա.ԾԱՌՈՒԿՅԱՆ

-Կարճ արձագանքեմ։ Ուրեմն, էդ որոշման նախագիծը ե՞րբ կյանքի կկոչվի եւ ե՞րբ բանակ-հրաձգության սպորտային ճյուղն ավելի գործուն քայլեր կունենա, որովհետեւ այսօր հանրապետությունում փաստացի կա 16 հրաձգարան, որոնցից ընդամենը չորսն են նորմալ շահագործվում։ Այսքանը։

Դ.ՏՈՆՈՅԱՆ

-Ինչ մենք կարողանում ենք անել հրաձգությանը, պատկերացնում եք, չէ՞. արական սեռի քանի զինակոչիկ ի՞նչ ծավալի հրաձգության դասընթացներ է անցնում ծառայության անցնելիս:

Ինչ վերաբերում է կազմակերպչական խնդիրներին, այսինքն` երբ Կառավարության որոշմանը կյանքի կոչելուն, ես կխնդրեի, ուղղակի ես կճշգրտեմ եւ իմ կողմից ինչ հնարավոր է` Պաշտպանության նախարարությունը կանի, կընձեռնի։ Բայց ես հասկացա ձեր հարցադրման կոնտեքստը։ Կարեւորելով, միեւնույն ժամանակ մեր կողմից, որպես նախարարություն, կան գործառութային որոշ սահմանափակումներ։ Բայց սպորտային վաշտը ներդնելով` մենք նաեւ մեր լավագույն հրաձիգներին կընդգրկենք այդ սպորտային վաշտում` նաեւ որպես ինստրուկտորներ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Գայանե Աբրահամյանը դահլիճում չէ։ Հաջորդ հարցի համար` Սերգեյ Ատոմյան։ Առաջին խոսափող, խնդրեմ։

Ս.ԱՏՈՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ըստ էության, երեւի հարցս վերաբերում է գյուղնախարարի ժամանակավոր պաշտոնակատարին։

Ուրեմն, բազմաթիվ գյուղացիներ ինձ մտահոգություն են հայտնել թունաքիմիկատների վերաբերյալ, որ թունաքիմիկատները պատշաճ չեն հսկվում եւ ժամկետանց թունաքիմիկատներ են շրջանառվում Հայաստանում։ Մասնավորապես, մի քանի անձիք դիմել են, որ թունաքիմիկատի տոպրակի տակ նշված է, կոնկրետ ֆիքսված է ժամկետ, իսկ վերեւի մասում արդեն նշված է թղթով` հայերեն տարբերակով, ժամկետն ավելի բարձր ժամկետ է նշված։

Մտավախությունս այն է, որ թունաքիմիկատները հիմնականում, ես պատկերացնում եմ, ունեն երեք տարվա պիտանելիության ժամկետ։ Դրանից ելնելով` մի շարք թունաքիմիկատները կարող են արդեն ավելի վտանգավոր լինել` եւ գյուղացիները, օգտագործելով դա, չեն կարողանում նախ` բավականին արդյունքի հասնել, դրանով իսկ կրում են մեծ վնասներ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի գյուղատնտեսության նախարարի պարտականությունները կատարող Գառնիկ Պետրոսյանը։ Խնդրեմ, պրն Պետրոսյան։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն պատգամավոր, հարցի համար։ Ես պետք է նշեմ, որ այս հարցը, իհարկե, տարբեր առիթներով է հնչեցվում, եւ շատ հաճախ դժգոհություններ են հնչում այն մասին, որ ժամկետանց եւ ոչ պիտանի թունաքիմիկատներ են շրջանառվում, ինչից խնդիրներ են առաջանում, բնականաբար, բույսերի պաշտպանության միջոցառումների իրականացման ընթացքում։ Բայց մեր ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ շատ հաճախ թունաքիմիկատների ցածր արդյունավետությունը պայմանավորված է ոչ այնքան թունաքիմիկատների որակով, որքան այդ պայքարի միջոցառումների իրականացման ժամկետներով, քանի որ  յուրաքանչյուր հիվանդություն կամ վնասատու խոցելի է իր զարգացման որոշակի հատվածում, երբ, ենթադրենք, բուժումներ են կատարվում վահանակիրների դեմ, երբ թափառողները դեռ դուրս չեն եկել, ապա անիմաստ է այդ թունաքիմիկատի օգտագործումը, կամ երբ վնասատուների ձվերի վրա է դա օգտագործվում, դարձյալ դառնում են ոչ արդյունավետ։ Սա` իմիջիայլոց։

Իսկ ինչ վերաբերում է կոնկրետ տվյալ օրինակին, որը դուք նշում եք, դա ամբողջությամբ սննդամթերքի անվտանգության տեսչական մարմնի գործառույթն է, որը, իմ ունեցած տեղեկություններով, վերջին շաբաթվա ընթացքում բավականին լուրջ ուսումնասիրություններ է կատարում հանրապետության տարբեր մարզերում` ճշտելու, պարզելու վաճառքում առկա թունաքիմիկատների որակական ցուցանիշների վերաբերյալ տվյալները։

Ես պետք է նշեմ նաեւ, որ թունաքիմիկատների համար պարտադիր չի հենց այդ պահպանման ժամկետի ավարտված լինելը կամ ոչ։ Շատ հաճախ, երբ խախտվում են թունաքիմիկատի պահպանության պայմանները` ջերմաստիճանային ռեժիմը, համապատասխան տարաները, երբ առանձին տարայից լցվում է մեկ ուրիշ տարայի մեջ, որն անթույլատրելի է, ուղղակի, նման պարագայում թունաքիմիկատներն իրականում կորցնում են իրենց որակական հատկությունները։

Այնպես որ, ես չեմ բացառում, որ կարող են նմանատիպ երեւույթներ լինել, բայց կարծում եմ` այս ուսումնասիրությունների ընթացքում, միգուցե, կբացահայտվեն, եւ համապատասխան տնտեսվարողները կենթարկվեն պատասխանատվության։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։

Ս.ԱՏՈՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն պատասխանի համար։ Ձեր առաջին տված պատասխանից տենց տպավորություն արթնացավ ինձ մոտ, եթե չեմ սխալվում, Գյուղնախարարությունում կար Գիտական խորհրդատվության վարչություն, որն ամեն մի մարզում ուներ տարածքային բաժիններ, այստեղ բաժինները պետք է կատարեին գործառույթ, այսինքն` համայնքների գյուղմասնագետներին տեղեկացնեին, թե ի՞նչ ժամանակահատվածում պետք է կատարվեն էդ ձեր ասած բուժումները, որ ավելի արդյունավետ լինեն։ Սակայն, իմ տեղեկությամբ, այդ գյուղմասնագետները նման միջոցառումներ չեն իրականացնում, եւ շատ թերի է գործում այդ ճյուղը։ Խնդրում եմ այդ մասով նույնպես արձագանքեք։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Ատոմյան։ Իրականում մենք մասնագետների խնդիր ունենք եւ՛ թվաքանակի առումով, եւ՛ նաեւ առանձին դեպքերում` որակավորման առումով, եւ մասնագետների փոքրաթիվ թվաքանակն իրականում բավարար չէ պատշաճ խորհրդատվություն ապահովելու համար։ Բայց եւ այնպես, մենք փորձում ենք բոլոր ուղղություններով որոշակի լուրջ աջակցություն ցուցաբերել։ Ուղղակի, օգտվելով առիթից, ուզում եմ, հատկապես, նշել լոլիկի ցեցի հետ կապված լուրջ խնդիրը, որը նաեւ հենց Արարատի մարզում եւ Արմավիրի մարզում է ակնհայտ։ Մենք այդ ֆերամոնային թակարդներն արդեն տեղադրել ենք, կենտրոնացրել ենք մեր մասնագետների ջանքերը, ընդ որում, այս գործում մենք ներգրավել ենք նաեւ Ագրարային համալսարանի գիտնականներին ու մասնագետներին, եւ հույս ունեմ, որ մենք այս տարվա ընթացքում որոշակի, էսպես, բեկում այդ գործում, համենայնդեպս, կարող ենք իրականացնել։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հաջորդ հարցի համար` Սուրեն Գրիգորյան։ Հանո՞ւմ եք հարցը, շնորհակալություն։

Արմեն Մկրտչյան։ Հանո՞ւմ եք հարցը։ Համազասպ Դանիելյան։ Հանո՞ւմ եք հարցը։ Կարեն Համբարձումյան` «Իմ քայլը» դաշինք։

Կ.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Նախ` շնորհակալություն եմ ուզում հայտնել ՀՀ վարչապետ պրն Նիկոլ Փաշինյանին, շնորհակալություն եմ ուզում հայտնել առողջապահության նախարար պրն Թորոսյանին եւ պաշտպանության նախարար պրն Տոնոյանին սիսիանցիների անունից, քանի որ... (խոսում են դահլիճում)

Ի՞նչ։ Դավիթ Տոնոյանից եւ Արսեն Թորոսյանից: Հա՛, ասում եմ, ասում եմ։

Քանի որ մեր Սիսիան համայնքը չուներ բժշկական կենտրոն, նախկին իշխանությունների կողմից ինչ-ինչ պատճառներով լուծարման էր գնացել, իրենց ջանքերի շնորհիվ Սիսիան համայնքն ունի բժշկական կենտրոն։ Պրն Թորոսյանին է ուղղված հարցս։

Պրն նախարար, առաջիկայում Առողջապահության նախարարությունն ինչպիսի՞ ծրագրեր ունի Սիսիանի բժշկական կենտրոնի վերազինման հետ կապված։ Սա` առաջին հարցս։

Մի խումբ բուժքույրեր են դիմել ինձ` աշխատավարձի բարձրացման հետ կապված, քանի որ ուզում են ճշտել` պոլիկլինիկայի բուժքույրերի աշխատավարձերը բարձրանալու պարագայում բժշկական կենտրոնի բուժքույրերի աշխատավարձն էլ է բարձրանալո՞ւ, թե՞ ոչ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի առողջապահության նախարար Արսեն Թորոսյանը։

Ա.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Համբարձումյան։ Ինչպես գիտեք, այո, Սիսիանի բժշկական կենտրոնը նախատեսվում էր միացնել զինվորական կայազորային հոսպիտալին, բայց որոշում կայացվեց առանձնացնել` հիմնականում հաշվի առնելով այդ երկու բժշկական կենտրոնների աշխարհագրական տեղակայումները, որովհետեւ երկու մյուս դեպքերում այդ որոշումը մնաց ուժի մեջ։ Կարծում եմ, որ որոշումը ճիշտ էր, առնվազն երեք դեպքերում էլ ճիշտ էր։

Ի՞նչ ենք անում։ Նախ` հիմա արդեն զբաղվում ենք բժշկական կենտրոնի ֆինանսական առողջացմամբ։ Քանի որ ֆինանսական խնդիրներ կան, նաեւ որոշակի տեխնիկա ենք տրամադրել, շտապ օգնության մեքենաներ են նաեւ տրամադրվել։ Գիտեմ, որ պրոցեսները դեպի դրական են գնում, այսինքն` ավելի կայունացում է գնում։

Գլոբալ առումով էլ նախատեսում ենք կամ նոր կենտրոնի կառուցում ավելի կոմպակտ չափերով եւ համապատասխան համայնքին, որովհետեւ ռեսուրսները մի քիչ ավելի շատ են եղել, քան պետք են, կամ առնվազն գործող կենտրոնի որեւէ մասնաշենքի կապիտալ վերակառուցում։ Դա ներառել ենք մեր միջնաժամկետ ծրագրերի մեջ, կիրականացվի, հավանաբար, կա՛մ բյուջետային միջոցների հաշվին, կա՛մ վարկային միջոցների հաշվին։ Դա արդեն կորոշվի մոտակա ամիսների ընթացքում։

Երկրորդ հարցի մասով կարող եմ պատասխանել, որ մեր կողմից որպես նորմատիվային չափանիշ սահմանվել է միայն պոլիկլինիկական անձնակազմի աշխատավարձի բարձրացումը` ներառյալ բուժքույրերի, իսկ հիվանդանոցային համակարգում տեղի է ունեցել պետական պատվերից հասանելիք աշխատավարձի տոկոսների սահմանում։ Բայց ամեն կոնկրետ բժշկական հաստատություն ինքն է որոշում` կախված իր ֆինանսական ցուցանիշներից, թե՛ պետպատվերով մատուցվող ծառայությունը, թե՛ վճարովի, ինչքան աշխատավարձ է տալու իր բուժքույրերին, բժիշկներին,  բժշկական անձնակազմին։

Հաշվի առնելով, սակայն, որ, ընդհանրապես, վճարովի մուտքերը մեր համակարգում եւ նաեւ պետպատվերն աճել է, ինչ-որ չափով աճ պետք է տեղի ունենար, բայց արդեն կոնկրետ բժշկական կենտրոնի մասշտաբով պետք է նայել, թե դա ինչքա՞ն պետք է լիներ եւ պետք է լիներ, թե՞ չպետք է լիներ կոնկրետ այդ բժշկական կենտրոնում։ Այսինքն` ես հիմա անգիր չեմ կարող ասել` Կապանի բժշկական կենտրոնի մուտքերն ինչքան են աճել։ Եթե հարմար է ձեզ, կարող եմ հետագայում ճշտել, արդեն ներկայացնել, թե ի՞նչ պետք է տեղի ունենար։ Բայց շարունակելով հարցի պատասխանը, կարող եմ ասել, որ մյուս տարի էլի ունենալու ենք պետական առողջապահական ծախսերի էական աճ, որը, այսպես ասած,  թարգմանվելու է, նաեւ անդրադառնալու է աշխատավարձերի վրա, այս անգամ ավելի շատ` հենց հիվանդանոցային օղակի, ոչ թե առողջության առաջնային պահպանման օղակի։ Այսքանը։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։

Կ.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, պրն նախարար։

Տարոն Սիմոնյան` «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցություն, նախապատրաստվի Ռուստամ Բաքոյանը։

Հարգելի պատգամավորներ, հա, Տարոնն էլ ստեղ չի, Սիմոնյանը։

Ռուստամ Բաքոյան, խնդրեմ։

Խնդրում եմ չլքել դահլիճը, որովհետեւ ունենք նաեւ դատավորի թեկնածուի ընտրության ամփոփում։

Խնդրեմ, պրն Բաքոյան։

Ռ.ԲԱՔՈՅԱՆ

-Հարցս ուղղված է պաշտպանության նախարարին։

Պարբերաբար հանդիպումներ եմ ունենում բնակիչների հետ ՀՀ տարբեր մարզերում։ Հանդիպումներից մեկի ժամանակ, ապրիլի 3-ին հանդիպում ունեցանք Արագածոտնի մարզի Սադոնց եզդիաբնակ գյուղում, նույն մարզի Ալագյազ համայնքի բնակիչների հետ, բազմաթիվ հարցերի հետ միասին բարձրացվեց նաեւ հետեւյալը. Սադոնց գյուղի մոտ արդեն մի քանի տարի տեղավորվել է ռուսական զորամաս, որը շատ հարցերում, մեղմ ասած, դարձել է խանգարող ու անհանգստացնող հանգամանք շրջակա բնակավայրերի բնակիչների համար։

Ավելի պարզ` բնակիչները բողոքում են, որ հաճախակի անցկացվող զորավարժանքների ժամանակ լսվող կրակոցներն ու պայթյունները վախեցնում են կանանց ու երեխաներին։

Երկրորդ. զորամասի առկայությունը խանգարում է անասնապահությանը, քանի որ արոտավայրերը, իրենց ասածով, գրավել են եւ թույլ չեն տալիս օգտագործել։

Եվ երրորդ. զորամասի առկայությունը ձախողում է գյուղի խմելու եւ ոռոգման ջրի ջրամատակարարումը։

Հարգելի պրն նախարար, մերձակա գյուղի բնակիչներն ակնկալում են պատկան մարմինների միջամտությունն այս հարցին։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի պաշտպանության նախարարը։ Խնդրեմ, պրն նախարար։

Դ.ՏՈՆՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Բաքոյան, այս կարեւոր հարցը բարձրացնելու համար։

Ես կարծում եմ, որ նաեւ գյուղի բնակիչներն ասել են, որ ես անձամբ եղել եմ այդ գյուղում եւ զբաղվել եմ անձամբ այդ խնդրով։

Ինչ վերաբերում է մեր գործընկերների զորադաշտային վարժանքներին, կարծում եմ, որ այդ խնդիրը բավականին մեծ հեռավորության վրա է եւ լուծվում է։

Ինչ վերաբերում է արոտավայրերին, այդ հարցը լուծվում է, բնակչությանն արգելք չի լինելու։

Ինչ վերաբերում է ջրի մատակարարմանը, ապա ռուսական մեր ռուս գործընկերների միջոցով եւս մենք ջրագիծ ենք քաշել այդտեղ` նաեւ պաշտպանության նախարարության աջակցությամբ, ուղղակի մեկ փուլ է մնացել, մոտավորապես 1 կմ հեռավորության վրա գտնվող խողովակը պետք է միացնել գյուղի հետ։

Կա նաեւ այլ կազմակերպության ներգրավվածության հարցը, որով մենք զբաղվում ենք։ Ես ընդամենը երեք օր առաջ այդ հարցը բարձրացրել եմ պաշտպանության նախարարությունում, որ շուտափույթ լուծենք այդ հարցը, ուշադրության կենտրոնում է։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքեք, պրն Բաքոյան։ Խնդրեմ։

Ռ.ԲԱՔՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պրն նախարար։ Խնդիրներ առաջացնելու դեպքում անպայման դիմելու ենք ձեզ, որպեսզի լուծվեն։ Շնորհակալ եմ։

Դ.ՏՈՆՈՅԱՆ

-Անպայման։ Այնտեղ շատ ուշադիր են եւ համարյա թե ամեն օր զանգահարում են, խնդիր չկա։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես էլ իմ հերթին ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել բոլոր նախարարներին թե՛ աշխատանքի, թե՛ այսօր մեր հարցերին պատասխանելու համար։

Հարց ու պատասխանն ավարտվեց, իսկ այժմ ձայնը տրվում է Հաշվիչ հանձնախմբի նախագահ Վահագն Հովակիմյանին` քվեարկության արդյունքները ներկայացնելու համար։ Խնդրեմ։

Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ներկայացնում եմ հաշվիչ հանձնախմբի թվով 27-րդ արձանագրությունը Սահմանադրական դատարանի դատավորի քվեարկության արդյունքների վերաբերյալ։

ԱԺ հաշվիչ հանձնախումբը, նախագահությամբ` Հովակիմյանի, քարտուղարությամբ` Դավոյանի, անդամներ` Գաբրիելյանի, Պողոսյանի, Կարապետյանի, արձանագրում է. Սահմանադրական դատարանի դատավորի ընտրության համար առաջադրվել է Արթուր Վաղարշյանի թեկնածությունը։ Նրա ազգանունն ընդգրկվել է գաղտնի քվեարկության քվեաթերթիկում։ ԱԺ 132 պատգամավորներից քվեարկությանը մասնակցել են 88-ը։

Բացելով գաղտնի քվեարկության քվեատուփը` հաշվիչ հանձնախումբը պարզեց. քվեատուփում առկա է 88 քվեաթերթիկ, որից անվավեր են ճանաչվել 5-ը։

Ձայները բաշխվել են հետեւյալ կերպ. կողմ` 30, դեմ` 53։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արթուր Վաղարշյանը չի ընտրվել դատավորի պաշտոնում։

Նիստը հայտարարում եմ ավարտված, կհանդիպենք վաղը ժամը 10-ին: Հարգելի գործընկերներ, շնորհակալություն։




ԱԺ Նախագահ  |  Պատգամավորներ|  ԱԺ խորհուրդ  |  Հանձնաժողովներ  |  Խմբակցություններ  |  Աշխատակազմ
Օրենսդրություն  |   Նախագծեր  |  Նիստեր  |   Լուրեր  |  Արտաքին հարաբերություններ   |  Գրադարան  |  Ընտրողների հետ կապեր  |  Հղումներ  |  RSS