National Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.amNational Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.am
HOME | MAIL | SITEMAP
ArmenianRussianEnglishFrench
Արխիվ
03.06.2019

Երկ Երք Չրք Հնգ Ուր Շբթ Կիր
01 02
03 04 05 06 07 08 09
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
 
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎ
ՅՈԹԵՐՈՐԴ ԳՈՒՄԱՐՄԱՆ ԵՐԿՐՈՐԴ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆ

ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ N 24

03 հունիսի 2019

Ժամը 10:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼՆԵՐ ԱԼԵՆ ՍԻՄՈՆՅԱՆԸ ԵՎ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ
 
 

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, խնդրում եմ տեղադրել քարտերը եւ նախապատրաստվել գրանցման: Սպասենք մեր «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության գործընկերները նույնպես զբաղեցնեն իրենց տեղերը։ Եվ այսպես, գրանցում։

Քվորում կա, գրանցվել է 88 պատգամավոր: Խնդրում եմ Լենա Նազարյանի եւ իմ գրանցումը նույնպես հաշվառել, տեղի չի ունեցել։

Հարգելի պատգամավորներ, քվեարկում ենք քննարկված նախագծերը։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը:

Վարման կարգով` Լիլիթ Մակունց, խնդրեմ։

Լ.ՄԱԿՈՒՆՑ

-Շնորհակալություն։ Պրն Սիմոնյան, «Իմ քայլը» խմբակցությունը խնդրում է քվեարկությունից առաջ 20 րոպե ընդմիջում։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Եղավ, շնորհակալություն։ Ընդմիջում` 20 րոպե։

ԸՆԴՄԻՋՈՒՄ

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, խնդրում եմ զբաղեցնել ձեր տեղերը։ Քանի որ ընդմիջում էր, ես կխնդրեմ նորից...

Հարգելի պատգամավորներ, խնդրում եմ մի քիչ արագ զբաղեցնել ձեր տեղերը, որպեսզի նիստը շարունակվի։

Եվ այսպես, քվեարկության ենք դնում...

Վարման կարգով` Բաբկեն Թունյան։ Խնդրում եմ պրն Թունյանի բարձրախոսը միացնել։

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ուզում եմ ասել, որ ԱԺ դիմաց բողոքի ակցիա են իրականացնում մի խումբ շինարարական ընկերություններ եւ կառուցապատողներ։ Մասնավորապես, իրենց բողոքի առարկան այն է, որ «Պետական տուրքի մասին» ՀՀ օրենքը մենք օրենքի խախտմամբ ենք ընդունելու, այսինքն` մենք իրավունք չունենք դա 6 ամսից շուտ ուժի մեջ մտցնել։ Ուզում եմ ասել, որ իրավական առումով մենք ամեն ինչ ճիշտ ենք անում, մենք 20 րոպե նիստն ընդմիջեցինք, որպեսզի այդ մարդկանց հետ զրուցենք, նոր մտնենք քվեարկության։ Ցավոք, քանի որ իրենք ուշացան, մենք քվեարկությանը կմասնակցենք, հետո այդ մարդկանց հետ կհանդիպենք ու կհիմնավորենք, թե ինչն ինչու ենք անում եւ ինչի համար ենք անում։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Եվ այսպես, քվեարկության է դրում Կառավարության կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետության քրեակատարողական օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն։

Կողմ` 110
Դեմ`   0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Ազգային ժողովի «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից ներկայացված «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության օրենսգրքում փոփոխություն եւ լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն։

Կողմ` 111
Դեմ`   0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Պետական տուրքի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում լրացում կատարելու մասին» եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն։

Կողմ` 85
Դեմ`   16
Ձեռնպահ` 3

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Պետություն-մասնավոր գործընկերության մասին» եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթը առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն։

Կողմ` 111
Դեմ`   0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն։

Կողմ` 112
Դեմ`   0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Ազգային ժողովի պատգամավորներ Ալեն Սիմոնյանի, Սիփան Փաշինյանի եւ Նաիրա Զոհրաբյանի կողմից ներկայացված «Վիճակախաղերի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն։

Կողմ` 109
Դեմ`   0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Ազգային ժողովի «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից ներկայացված «Լիցենզավորման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն։

Կողմ` 113
Դեմ`   0
Ձեռնպահ` 0

Քվեարկության է դրվում «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսգրքում փոփոխություն կատարելու մասին» եւ «Սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությունների մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն։

Կողմ` 111
Դեմ`   0
Ձեռնպահ` 1

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» եւ «Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն։

Կողմ` 112
Դեմ`   0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Բռնադատվածների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն։

Կողմ` 113
Դեմ`   0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Մարդկանց թրաֆիքինգի եւ շահագործման ենթարկված անձանց նույնացման եւ աջակցության մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն։

Կողմ` 113
Դեմ`   0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։

Հարգելի պատգամավորներ, շարունակում ենք «Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագծի քննարկումը:

Ելույթի համար հերթագրվել է 13 պատգամավոր: Առաջին ելույթի համար ձայնը տրվում է Ջանիբեկ Հայրապետյանին։ Խնդրեմ։

Ջ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, բարեւ ձեզ։

Օրենքի նախագծով առաջարկվում է բնակլիմայական աղետների հետեւանքով` կարկուտի, երաշտի, ցրտահարության եւ այլ աղետների դեպքում, մշակաբույսերի, պտղատու այգիների առնվազն 50% վնասվելու դեպքում տվյալ տարվա համար հողօգտագործող ֆիզիկական եւ իրավաբանական անձանց սահմանել անշարժ գույքի հարկի արտոնություն։

ՀՀ կլիմայական պայմաններն այնպիսին են, որ բարդ է նախօրոք կանխատեսել եւ չեզոքացնել գարնանային ցրտահարությունները, կարկտահարությունը, երաշտը եւ այլ բնական աղետները, որոնք գյուղատնտեսությամբ զբաղվող տնտեսվարողներին զգալի կորուստներ են պատճառում, ինչն էլ բացասաբար է անդրադառնում հողօգտագործողների հետագա գործունեության եւ սոցիալական վիճակի վրա։

Ինչպես գիտենք, ՀՀ շատ համայնքներում գյուղացին վաստակում է բացառապես հողագործությամբ, եւ բնական աղետների հետեւանքով վնասված բերքը` կորցնելով իր ապրանքային տեսքը, դառնում է համարյա ոչ իրացվելի, որ հետեւանքով զգալիորեն նվազում են ստացվող եկամուտները, եւ այս պարագայում շատ դեպքերում նույնիսկ չեն փոխհատուցվում կատարված ծախսերը։ Արդյունքում չստանալով եկամուտ` հողօգտագործողը վճարում է գույքահարկ։ Առաջարկվող օրինագիծը բխում է գյուղատնտեսությամբ զբաղվող տնտեսվարողների շահերից եւ նպատակն է, որպեսզի պետությունը ֆինանսական աջակցություն ցուցաբերի գյուղատնտեսությամբ զբաղվող անձանց` օրենքի ուժով ազատելով վնասը կրելու տարվա համար հողի հարկ վճարելու պարտականությունից։

Առաջարկում եմ օրենքի նախագծին կողմ քվեարկել։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հաջորդ ելույթի համար` Լուսինե Բադալյան։

Լ.ԲԱԴԱԼՅԱՆ

-Հարգարժան նախագահողներ, սիրելի գործընկերներ, ես կարծում եմ, քանի որ ժամանակը կարճ է, երկար այս մասին գործընկերները շատ խոսեցին, ընդամենը մեկ-երկու մտահոգություն եմ ուզում հայտնել` հատկապես կանգ առնելով պրն Մելքումյանի եւ պրն Էնֆիաջյանի ասած ժեստի, վերաբերմունքի եւ նաեւ դաշտն ազատականացնելու ներդրումներ խրախուսելու համար, որով, ըստ ձեզ, օրենքը նպաստում է։

Ես կարծում եմ, որ հողի հարկից ազատելը շատ լավ է հնչում, բայց, այնուամենայնիվ, երբ մենք վերածում ենք թվերի ու հասկանում ենք, որ  դա ընդամենը մի քանի հազար դրամի պատմություն է, կարծում եմ, որ երբ այդ ժեստից շոյված գյուղացին կսթափվի ու կհասկանա` համեմատելով իր կրած կորուստի հետ, այդ օգուտը, որ մենք պատրաստվում ենք նրան տալ, բավականին ծանր հոգեվիճակում կհայտնվի։ Հետեւաբար, ժեստերի կարիք, այո, կա, բայց այդ ժեստերը կարող են լինել շատ ավելի լուրջ, մասնավորապես, բերքի, հողի ապահովագրություն, որի պիլոտային ծրագիրն արդեն մեկնարկել է, սակայն այն ունի մշակման կարիք։ Եկեք միասին մշակենք հենց այդ ապահովագրության ծրագիրը։

Նաեւ գյուղացին ունի մեկ այլ խնդիր, որը եւս որպես ժեստ եւ ոչ միայն ժեստ, այլ բավականին լուրջ քայլ մենք կարող ենք առաջարկել։ Գյուղացիներն իրենց ամբողջ կյանքը ներդնում են հողի, վարուցանքի աշխատանքների մեջ, բայց նրանց աշխատանքային ստաժ դրա համար չի տրվում, հետեւաբար, հետո առաջանում է թոշակի խնդիր։

Այ, այսպիսի լուրջ հարցերով մենք կարող ենք գյուղացուն վերաբերմունք ցույց տալ, իսկ այս դեպքում մենք առաջացնում ենք խնդիրներ, որովհետեւ մեկը` ես, վստահ չեմ, որ վաղը, երբ գյուղացին կգա ու իր կրած վնասների համար Կառավարությունից օգնություն կխնդրի, Կառավարությունը նրան չի ասի` ես արդեն քեզ հողի հարկից ազատել եմ, ուրիշ ի՞նչ ես ուզում (խոսում են դահլիճում):

Օրենքով ազատել եմ, օրենքն ազատել է քեզ հողի հարկից, էլ ուրիշ ի՞նչ անեմ քեզ համար։

Այ, այս մտահոգությունը ես ունեմ, կխնդրեի, որպեսզի անդրադառնայիք եւ հնարավորության դեպքում, պրն Էնֆիաջյան, այնուամենայնիվ, դուք իմ գործընկերուհու` տիկին Ղազարյանի հարցի չպատասխանեցիք, թե «եւ այլն»-ի տակ ի՞նչ եք տեսնում, մտահոգիչ չէ արդյո՞ք այդ արտահայտությունն օրենքում։ Կխնդրեի, որպեսզի անդրադառնայիք դրան։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Վարազդատ Կարապետյան։

Վ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ։ Շատ կարեւոր թեմաների է անդրադառնում ներկայացված նախագիծը, բայց, կարծում եմ` մենք, ինչպես տիկին Բադալյանը նշեց, շատ ավելի համակողմանի պետք է խնդրին նայենք եւ շատ ավելի խորքային հարցեր քննարկենք այս հարցի մեջ, որովհետեւ տարվա ընթացքում, ենթադրենք, 10 կամ 15 հազար դրամ հնարավոր վտանգների առկայության դեպքում մարդկանց հողի հարկը զիջելը դեռեւս որեւէ տեսակի օժանդակություն չի տնտեսություններին։

Հիմա, ինչպես գիտեք, գյուղատնտեսության ապահովագրության մասին փաթեթն արդեն Կառավարությունը քննարկում է, եւ այս տարի նախնական պիլոտային ծրագիրը կիրականացվի երկու մարզերում երեք մշակաբույսերի գծով, հատկապես, մի քանի ռիսկերից ապահովագրելու տեսանկյունից` ցրտահարություն, կարկուտ եւ երաշտ։ Սա հենց ձեր ասածի ավելի ինստիտուցիոնալ լուծումն է, երբ մենք ոչ թե, ուղղակի, 5-10 հազար դրամ մարդուն զիջելու ենք հարկը, այլ ապահովագրելու ենք բերքը, այսինքն` հնարավոր եկամուտների կորուստն է ապահովագրվելու, որը մարդու համար շատ ավելի էական եւ կարեւոր խնդիր կլուծի։

Եվ ընդհանրապես, եթե անդրադառնանք գույքային հարկերից ազատման գործընթացին, կարծում եմ` սա լավ պրակտիկա չէ, որովհետեւ մենք, ընդհակառակը, պետք է գնանք կապիտալի հարկման նոր մեխանիզմների ներդրման, այլ ոչ թե գույքային հարկերից մարդկանց ազատելուն։

Եվ մի քանի խնդիր կա զուտ նախագծի իրականացման առումով, այսինքն` հիմա դրա իրականացման պրոցեսը եւ վարչարարությունը հնարավոր է այնքան թանկ լինել, որ Կառավարության տեսանկյունից անիմաստ դառնա այդ լծակների կիրառումը։ Այսինքն` եթե, ենթադրենք, ինչ-որ մի հատվածում կարկտահարություն կամ երաշտ կա, մարդիկ իրենց դիմումներով դիմում են, ովքե՞ր են գալիս, գնահատում, այսինքն` ընդհանուր մեխանիզմն այնքան բարդ է, որ վարչարարությունը շատ ավելի թանկ կլինի, քան մենք այդ մարդկանց կարող ենք օգուտ տալ։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հերիքնազ Տիգրանյան։ Հանում է ելույթը։ Արտյոմ Ծառուկյան։

Ա.ԾԱՌՈՒԿՅԱՆ

-Բարի լույս, շնորհակալություն։ Կարճ, ուրեմն, երկու հարցի շուրջ եմ ուզում խոսել։

Առաջինը. անընդհատ մեր պատգամավորները հարցնում են, թե 50%-ը ո՞նց ենք հաշվարկելու։

Հարգելի պատգամավորներ, իսկ Կառավարությունը 15, 16, 17, 18 թվականներին, որ փոխհատուցում է տրամադրել, ո՞նց է հաշվարկել 50%-ը։ Բնականաբար, շատ հեշտ։ Հաշվարկի մեթոդը կա, աշխատողները կան, այդ գործառույթն իրականացնողը կա։ Ուղղակի, ես չգիտեմ, հանձնաժողովում էլ այս մասին խոսեցինք, հիմա ինձ մոտ էլի նորից հարցեր են առաջանում։

Պրն Պողոսյան, մենք չենք խոսում նրա մասին, որ այդ 12 մլրդ դրամից մի փոքր ավելի գումարը գյուղացիներին չտրամադրվի։ 2016թ., իհարկե, 33.4 մլրդ է եղել, բայց մենք խոսում ենք սրան` այդ 12 միլիոնին գումարած եւս արտոնություն։ Իսկ հաշվարկները ցույց են տալիս, որ այդ «եւս արտոնություն»-ը կազմում է 117 մլն դրամ։ Հիմա ինձ համար հետաքրքիր է` Կառավարության համար 117 մլն դրամը դժվար, ինչ-որ պահանջվող ծա՞խս է, ի՞նչ է, հիմնավորումը չեմ հասկանում, էլի՛, ի՞նչ պատճառով։

Երեւանից ենք ասում։ Եթե Երեւանի մասով այդքան բարդություն կա, եկեք, ուրեմն, ընդունեք` որ մարզերի մասով, համաձայնեք` Երեւանի մասով քննարկենք։ Այսքանը, շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Եղիշե Սողոմոնյան։ Դահլիճում չէ։ Միքայել Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, այսօր որեւէ մեկը կարո՞ղ է ասել, որ գյուղացին գտնվում է լավ վիճակում, որ հեղափոխությունից հետո անցել է մեկ տարի, ամեն ինչ լուծվել է եւ այլն։ Շատ բարի, ապահովագրությունն անենք, բայց մեկը մյուսին չի հակասում։ Այսինքն` մենք ի՞նչ ենք ասում. եղել է աղետ, կարկտահարություն, ցրտահարություն, պետք չէ միլիմետրով դնել այդ 50%-ը: Կա արբանյակ, կա թվային տնտեսություն, դնում ենք, ասում ենք` ժեստ է անում պետությունը: Պետությունն ասում է` ես իմ ֆունկցիան լիարժեք չեմ կարողանում կատարել քո նկատմամբ, գոնե, սրանից օրենքով  ազատենք։ Գյուղացին կարող է ասել` եղբայր, պետությունն իմ մեջքին կանգնած է: Պարզ, հասարակ տրամաբանություն է, որ գյուղացին զգա, որ պետությունն առաջին քայլով սա է անում, երկրորդ քա, անպայման, պետք է փոխհատուցի, չէ՞ որ աղետ է եղել, ո՞վ պետք է գյուղացու մեջքին կանգնի. պետությունը:

Հիմա սա «Բարգավաճ Հայաստան»-ի առաջին օրենքն է, հաջորդ քայլելով բերելու է նորից օրենքով պարտադրի, որպեսզի այդ փոխհատուցումները լինեն: Եվ մենք գնում ենք նրան, որ ես ասացի` ժեստը պետք է անենք, Թունյանն ասում է` թանկ է նստում: Էժան թող նստի, ո՞վ է ասում, էսօր արբանյակ ունենք, արբանյակը նայում է, էլի եմ կրկնում, եթե մենք 5000 դրամ, 7000 դրամ պետք է տանք, 100, 200 դրամի համար չպետք է գնանք, ժլատություն անենք, պետությունն ասի, որ 48 կամ 7% է եղել։

Սա քաղաքական բնույթի որոշում է, դասական տնտեսագիտական առումով մենք չպետք է վերլուծություններ անենք, սա ասում է,  որ պետությունը կանգնած է գյուղացու կողքին, որպեսզի գյուղացին գոտեպնդվի, ամրապնդվի եւ իր քայլերն առաջ տանի։  Ավելին ասեմ` պետք է սրա հետեւանքով նաեւ վարկերը սառեցնել, այսինքն` սա առաջին քայլ, երկրորդը` վարկերը սառեցնել, երրորդը` փոխհատուցումներ անել եւ չորրորդը` ցույց տալ, որ, իսկապես, պետությունը ստեղծում է այն միջավայրը, որով Հայաստանում գյուղատնտեսությամբ զբաղվելը կարող  է արդյունավետ լինի: Մարդկանց տները գրավի տակ են, թողնում, արտագաղթում են. ի՞նչ ենք քննարկում: Պարզ չի՞, որ սա քաղաքական որոշում է, դասական տնտեսագիտություն չի։ Բերեք, այս քաղաքական որոշումը կայացնենք, եւ ժողովուրդը մեզ եւ ձեզ, անպայման,  կհարգի: Կողմ քվեարկեք սրան։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հրաչյա Հակոբյանը հանել է ելույթը։ Սեդրակ Թեւոնյան։ Նույնպես հանում է ելույթը։ Կարինե Պողոսյան։

Կ.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, մեր խմբակցության կողմից առաջարկվող այս օրենսդրական նախաձեռնությունը հնարավորություն է տալիս լուծել գյուղատնտեսության ոլորտում տնտեսվարողների առջեւ ծառացած մի շարք խնդիրներ, ինչպես նաեւ նախադրյալներ է ստեղծում գյուղմթերքի արտադրության ծավալների մեծացման, ինչպես նաեւ ոլորտի զարգացման առումով։

Այո, օրենքի ընդունումը եւս մեկ հնարավորություն է` մեղմելու հողօգտագործողների պրոբլեմները, որն առաջանում է հիմնականում բնական աղետների հետեւանքով` կարկուտ, երաշտ, սողանք եւ այլն։ Այո, ոլորտը միշտ որոշակի ռիսկեր է պարունակում, դրա համար անհրաժեշտ է, որպեսզի հողօգտագործողներին տրամադրվեն որոշակի արտոնություններ։ Այո, այնպիսի արտոնություններ, որոնք հնարավորություն կընձեռեն ոլորտում բարձրացնել արդյունավետությունը։

Վարկերի ծանր բեռի տակ կքած գյուղացին այսօր թողնում է հողը եւ բռնում է արտագաղթի ճանապարհը։ Գյուղերն այսօր դատարկվում են, քանի որ գյուղացին միշտ մնում է իր հոգսերի հետ մենակ։ Մենք առաջարկում ենք այս օրենսդրական նախաձեռնությունը, քանի որ գիտակցում ենք, որ խնդիրներն ավելի խորքային են։

Այս հարցի մասին մենք բազմիցս բարձրաձայնել ենք այս ամբիոնից։ Մեր գործընկեր պրն Էնֆիաջյանը որպես հիմնական զեկուցող շատ մանրամասն ներկայացրեց այսօր հողօգտագործողների առջեւ ծառացած խնդիրները։ Այո, պրոբլեմը մեկը չէ, պրոբլեմները բազմաթիվ են, առաջարկում ենք այս նախաձեռնությամբ լուծել հնարավոր խնդիրները։

Այստեղ մեր գործընկերներից շատերը բարձրաձայնեցին որոշակի այլ տարբերակներ խնդրի լուծման համար, ներկայացրեցին որոշ այլ մեխանիզմների ներդրման մասին, խոսք գնաց հակակարկտային կայանների գործածության մասին։ Այո, հակակարկտային կայանները կան, գործում են, բայց ամբողջությամբ չի փակվում այդ ցանցը, եւ այսուհետ պետք է մենք մտածենք այնպիսի լուծումներ, ճիշտ է, փոխլրացնող միջոցներ են, բայց ամբողջությամբ չի լուծվում խնդիրը, չի լուծվում գյուղացու առջեւ ծառացած խնդիրը։ Այստեղ մենք որոշակի խթան հանդիսացող առաջարկություններ ենք ձեզ ներկայացնում, քանի որ գյուղատնտեսությունը տնտեսության կարեւորագույն ճյուղերից մեկն է հանդիսանում։ Այսքանը։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Վահե Էնֆիաջյան։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, քննարկում ենք Հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին հարցը։ Բազմաթիվ հարցեր հնչեցին այս դահլիճում, բայց հարկ եմ համարում բարձրաձայնել, որ երբ գլխադասային հանձնաժողովում տեղի էր ունենում քննարկում, որեւիցե պատգամավորի կողմից, «Իմ քայլը» խմբակցության ներկայացուցիչների կողմից որեւիցե հարցապնդում եւ հարց չի ներկայացվել, հանձնաժողովի ղեկավարի կողմից է դիտարկում ներկայացվել եւ որեւիցե հարց չի ներկայացվել։ Սա որպես փաստ արձանագրենք։ Ուզում եք խոսենք փաստերով, թվերով, միանշանակ խոսենք փաստերով եւ թվերով։

ՀՀ-ի 80%-ից ավել սահմանները փակ են, գյուղատնտեսական նշանակության հողերի 60%-ից ավելին անմշակ են մնում, եւ ՀՀ 36.1%-ը գյուղաբնակ են, եւ այդ 36.1%-ի 75%-ի հողի մակերեսը 2000 ք/մ-ից պակաս են: Այսինքն` խոսքը գնում է չափազանց փոքր տնտեսության մասին:

Ուզում եք, որպեսզի պարզաբանենք` ի՞նչ է նշանակում կարկուտ, ցրտահարություն, երաշտ եւ այլ մեկնաբանությունները։

Հարգելի գործընկերներ, չէ?որ օրենքի նախագծում հստակ ասված է` բնակլիմայական աղետների հետեւանքով։ Մնացած բոլոր տեսակի բնակլիմայական աղետների  մասին է խոսքը գնում, ֆորսմաժորային իրավիճակներում: Այդ մի քանի հազար դրամն այնպիսի հեգնանքով եք ասում։ Պատկերացնո՞ւմ եք` այդ մի քանի հազար դրամը գյուղացիներին ինչպիսի մեծ բեռ է: Եթե նա եկամուտ չունի, պարտավորվածություն է կրում այդ մի քանի հազար դրամը որպես հարկային վճարումներ անել։ Ո՞ւր ենք մենք նրան տանում, սնանկությա՞ն, էլ չեմ ասում նրա մասին... Հլը մի հատ դատական գործերը նայեք. քանի՞ դատական գործ կա` գյուղացիների հետ կապված, որ չեն կարողացել այդ մի քանի հազար դրամը վճարել, տոկոսներ են եկել դրա վրա, բռնագանձման գործընթացներ են եղել, գյուղեր ունենք` գյուղի կեսը վարկի տակ է։ Էս ամեն ինչի հետ կապված` ինչո՞ւ չեք խոսում, ինչո՞ւ չեք մանրամասնում։ Սա գյուղատնտեսության մեջ կարող է հեղափոխական փոփոխություններ արձանագրել:

Ի վերջո, մի բան էլ հասկացեք, կողմ քվեարկելով` առաջինից երկրորդ ընթերցման ժամանակահատվածում, եթե ունեք առողջ դիտարկումներ, կարող ենք ներառել օրենքի նախագծում։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Բաբկեն Թունյանը դահլիճում չէ, Հայկ Գեւորգյանը` նույնպես։

Ներողություն եմ խնդրում, խմբակցության անունից ելույթի համար ձայն է խնդրում պատգամավոր Նաիրա Զոհրաբյանը։ Խնդրեմ, տիկին Զոհրաբյան։

Ն.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, ինձ զարմացնում է այն քամահրանքը, որով այս ամբիոնից ասում են` դե խոսքը մի քանի հազար դրամի մասին է: Հարգարժան պատգամավորներ, եթե դուք լինեիք գյուղերում եւ սահմանամերձ գյուղերում, որտեղ մարդկանց ձեռքին հազար դրամ չկա եւ մարդիկ գոյատեւում են բարտերով, մի բնամթերքը փոխարինում են մյուսով եւ այդպես ապրում են տարիներ շարունակ, կհասկանայիք, որ այո, մի քանի հազար դրամն իրենց համար եւս ելք է ստեղծված իրավիճակից: Եվ, ընդհանրապես, ինձ մոտ տպավորություն է, որ վատագույն ավանդույթները շարունակվում են. երբ ընդդիմությունը բերում է նախագիծ` ստեղծված ծայրահեղ իրավիճակին լուծում տալու, ասում են` դե, գիտեք, վատ չի, բայց մենք գլոբալ նախագիծ ենք բերելու: Սա սխալ մոտեցում է, սա ոչ արդար մոտեցում է:

Եվ, ի վերջո, պետք չէ մեզ տնտեսագիտություն սովորեցնել։ Մենք շատ լավ հասկանում ենք, որ սա զուտ տնտեսագիտություն չէ, սա քաղաքական որոշում է, որպեսզի գյուղացին զգա, որ իր թիկունքում կանգնած է պետություն, ինչն այսօր գյուղացին չի զգում։

Ես հիմա Ազգային անվտանգությունից ելնելով` չեմ թվարկի, թե այսօր Հայաստանում քանի գյուղ կա, որտեղ ապրում է ընդամենը երկու, երեք ընտանիք: Մենք պիտի հասկանանք, որ, ահա, այսպիսի նախագծերով մենք ընդամենը կարող ենք ցույց տալ, որ գյուղացի, պետությունը գոնե այս մի քանի հազար դրամը փոխհատուցելով` քո թիկունքին կանգնած է, իսկ այն քամահրանքը, որ դե, մի քանի հազար է, դա ի՞նչ ժեստ է։

Միգուցե ձեզ համար մի քանի հազարը ժեստ է, բայց ես կարծում եմ, որ այս ամբիոնից նման հայտարարություններ անելուց առաջ պետք է մի քիչ մտածել այն մարդկանց մասին, ում համար պետության կողմից տարեկան 10 հազար փոխհատուցում ստանալը եւս հարցի լուծում է։ Շնորհակալ եմ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Խմբակցության անունից ելույթի համար ձայն է խնդրում պատգամավոր Վարազդատ Կարապետյանը։

Վ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Սիրելի գործընկերներ, երկու կարեւոր նկատառում կա` այս նախագծի հետ կապված։

Առաջինը. ուղղակի, դրա իրականացման ճանապարհը չկա ։ Դուք ասում եք` արբանյակով կնկարենք եւ այլն, բայց իրականացման մեխանիզմ չկա: Ինչպե՞ս ենք անելու դա, համայնքի բյուջեն հետո պետական բյուջեի՞ց ենք համալրելու: Եթե մեկն ունի 800 հա, մեկն ունի 8000 մ/ք, ո՞ւմ ենք փոխհատուցելու: Այսինքն` հարցեր կան, որոնց պատասխանները մենք չունենք այս նախագծի մեջ։ Սա` առաջին նկատառումն է, այսինքն` նախագիծն այս ձեւակերպմամբ, որը դուք ներկայացրել եք, հնարավոր չի հիմա կյանքի կոչել: Հնարավոր է` դրա մեջ կա շատ լավ տրամաբանություն, բայց այս ձեւակերպմամբ դա իրականանալի չի։

Եվ երկրորդը. ես կարծում եմ, որ այսուհետեւ այս կարգի նախագծերը, սա նաեւ վերաբերում է մեր խմբակցությանը, պետք է քննարկվեն հանձնաժողովներում եւ չգան լիագումար նիստ: Ինչքան էլ մեր գործընկերներն ասում են, որ պետք է գան, քննարկվեն լիագումար նիստում, բայց կարծում եմ, որ հանձնաժողովն այն պրոֆեսիոնալ հարթակն է, որտեղ նախագիծը պետք է քննարկվի եւ, որովհետեւ ստեղ այս նախագծի քննարկումը դարձավ արդեն վարկի տոկոս, դարձավ, որ մենք շատ վատ ենք վերաբերվում գյուղացուն, դուք շատ լավ եք վերաբերվում: Սա քննարկման պրոֆեսիոնալ հարթություն չի: Եթե մենք օրենքի նախագիծ ունենք եւ ուզում ենք աջակցել գյուղացուն, եկեք քննարկենք պրոֆեսիոնալ հարթության վրա, ոչ թե քաղաքական հարթության վրա։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Եզրափակիչ ելույթնե՞ր։ Հարակից զեկուցող` ՀՀ ֆինանսների նախարարի տեղակալ Արման Պողոսյան։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, ի լրումն Կառավարության առաջարկության, որը ներկայացվեց նախորդ նիստի վերջնամասում, թույլ տվեք պարզապես մի քանի նկատառումներ կատարել։

Կարծիքներ հնչեցին, թե ինչո՞ւ պետք է վճարվի հողի հարկ այն պարագայում, երբ հողի մշակումից գյուղացին եկամուտ չի ստացել:

Հարգելիներս, սա եկամտի հարկ չէ, որ վճարվի միայն եկամուտ ստանալու պարագայում, սա ունեցվածքի եւ գույքի հարկ է եւ այս պարագայում կախված չէ որեւէ ֆինանսական արդյունքից կամ որեւէ արտաքին գործոններից։ Եթե կա սեփականության օբյեկտ եւ այդ օբյեկտի նկատմամբ սեփականության իրավունք, դա արդեն իսկ բավարար է, որպեսզի այդ հարկն օբյեկտիվորեն հաշվարկվի եւ վճարվի։

Երկրորդ դիտարկումը. մեր խնդիրն է գյուղացուն օր առաջ վերականգնել, որպեսզի նա կարողանա շարունակական գործունեություն իրականացել իր հողակտորի վրա: Հիմա, եկեք քննարկենք օբյեկտիվորեն. ո՞ր գործիքն է ավելի արագ վերականգնում գյուղացուն. հողի հարկից ազատե՞լը, որը, ինչպես հասկացանք, այնքան էլ էական ներդրում չի նրա աշխատանքներում, թե՞, օրինակ, սերմացու տրամադրելը, պարարտանյութ տրամադրելը կամ, օրինակ` ոռոգման ջրի հարցը լուծելը, ապահովագրության համակարգի, ի վերջո, լիարժեք ներդրումը, որը երաշխիք է, իրապես, նրա գործունեությունը շարունակելու համար։

Այստեղ վկայակոչվեց Վրաստանի փորձը եւ կարծիք ներկայացվեց, որ Վրաստանում կա նմանատիպ արտոնություն, որ գյուղատնտեսությունը ծաղկում է։

Կա արդյո՞ ք որեւէ գործոնային վերլուծություն, որ հենց այս գործոնի հաշվին է, որ Վրաստանում գյուղատնտեսությունը զարգացում է ապրում։ Ես կարող եմ բազմաթիվ այլ երկրների օրինակներ բերել, որտեղ ոչ միայն չկա նման արտոնություն, այլ, ընդհակառակը, գույքային հարկերով էականորեն ծանրաբեռնված են գյուղատնտեսությամբ զբաղվողները, բայց, միեւնույն ժամանակ, գյուղատնտեսությունը ծաղկում է։ Այս հարցը նաեւ վերադաս հանձնաժողովի նիստի ընթացքում ներկայացվեց հեղինակին, բայց այդպես էլ պատասխան չունեցանք։

Հաջորդը. այստեղ խոսեցինք 50% ճշգրտությամբ հաշվարկներ կատարելու մասին։

Տեսեք, մի բան է գնահատել, պրն Ծառուկյան, առհասարակ վնաս կա՞, թե՞ ոչ, եւ արդյո՞ք այդ վնասը 50-%-ը գերազանցում է, թե՞ ոչ, եւ աջակցել, մեկ այլ բան է ճշգրտորեն որոշել` 50-%-ից ցա՞ծր է, թե՞ 50-%-ից բարձր։ Սա, իրապես, մարտահրավեր է։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Պողոսյան, խնդրում եմ զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարակից զեկուցող` տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Բաբկեն Թունյան։

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի գործընկերներ։ Կարծում եմ, որ ուրբաթ օրը եւ այսօր հնչած ելույթներից, կարծիքներից հետո պարզ է, որ այս նախագիծը, չնայած իր բարի նպատակներին, իր առջեւ դրված խնդիրները չի լուծում։ Ցավոք, ես նախորդ ելույթները չկարողացա լսել, բայց մոտավորապես գիտեմ, արդեն տեղեկացրեցին` ինչ տոնայնությամբ են եղել, որ Ժողովրդին պետք է օգնել։ Ժողովրդին բոլորն էլ ուզում են օգնել, բայց խնդիրն այն է, որ այս նախագծով...

Եթե ուզում եք, ես լռեմ, մինչեւ վերջացնեք տեղում զրույցները, հետո շարունակեմ։ Շնորհակալություն։

Մենք  այս նախագծով ավելի շատ վնաս ենք տալու ինքներս մեզ, եւ քաղաքականության մեջ ինձ փորձառու չեմ համարում, ավելի շատ առաջնորդվում եմ, երեւի, ինտուիցիայով ու անձնական վերաբերմունքով։ Ու մի հետաքրքիր բան կասեմ. պրն Էնֆիաջյանին երկար չեմ ճանաչում, բայց պրն Էնֆիաջյանի հետ առիթ ունեցել ենք այս վերջերս միասին գնալ գործուղման, ընդ որում` ոչ շատ հաճելի մի տեղ, այսինքն` Սեւծովյան տնտեսական համագործակցություն, ու բավականին երկար խոսել ենք տարբեր թեմաներով, այդ թվում` այս նախագծի, ու պրն Էնֆիաջյանն ինձ վրա թողել է շատ ադեկվատ, խելացի ու հայրենասեր մարդու տպավորություն։ Համոզված եմ` այս դեպքում ինքն էլ, պրն Մելքումյանն էլ, մնացածներն էլ համոզված են, որ մենք ճիշտ ենք այս դեպքում, եւ այս նախագիծն այդ օգուտը չի տալու։

Եկեք ազնիվ գտնվենք մեկս մյուսի նկատմամբ, ու եթե ցանկանում ենք գյուղացիական տնտեսություններին օգնել, իրոք, տվյալ իրավիճակներում, միասին աշխատենք, այնպիսի լուծում գտնենք, որն իրոք օգտակար կլինի։ Իսկ այս դեպքում մենք ինքներս մեզ վնաս կտանք, դրա համար կոչ եմ անում դեմ քվեարկել այս նախագծին։ Ոչ թե դեմ քվեարկել գյուղացիական տնտեսություններին, այլ դեմ քվեարկել այս նախագծին, որը շատ ավելի մեծ վնաս է տալու, քան օգուտ։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հիմնական զեկուցող` ԱԺ պատգամավոր Վահե Էնֆիաջյան։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, չափազանց կարեւորում եմ այս քննարկումը եւ, իրոք, քննարկումների արդյունքում մենք կարող ենք գտնել այն ճշմարիտ ուղին եւ ճշմարիտ լուծումը, որն անհրաժեշտ է մեր իրականության մեջ։ Վստահաբար ձեզ ասում եմ` այս քննարկումը մենք ունեցել ենք նաեւ փորձագետների հետ, մարդկանց հետ, ովքեր քաջատեղյակ են խնդրին եւ ոլորտներին, եւ մի քանի հարցեր են հնչել, ինչի հետ կապված` նաեւ ուզում եմ անդրադարձ կատարել, պրն Կարապետյան, մասնավորապես, իրականացման մեխանիզմների։ Մենք շատ կոնկրետ մատնանշել ենք, որ պատկան մարմիններն են իրականացման գործընթացներն իրականացնելու։

Հիմա կհարցնեք` պատկան մարմիններ` ի՞նչ նկատի ունենք։ Սա, երբ մենք օրենքի նախագիծը կազմում էինք, գոյություն ուներ Գյուղատնտեսության հարցերի նախարարություն։ Այսօրեական այդ ոլորտը չկա, բայց պետական գերատեսչությունը, որը պետք է իրականացնի այս քաղաքականությունը, իր լիազորությունների ներքո է լինելու եւ լրացուցիչ ծախսեր չի ենթադրելու։ Ընդ որում, նախկինի հետ կապված, ընկերներ, եկեք օբյեկտիվության համար սա էլ բարձրաձայնենք, պետությունը գումարը տվել է ոչ թե գյուղացիներին անմիջական ինչ-որ մի ուխո, այլ մարզպետների միջոցով է տրվել։ Մարզպետներին շատ տարբեր սկզբունքներով եւ մոտեցումներով է գումարի չափը տրվել, եւ մարզպետներն են որոշել` ի՞նչ տոկոսային չափով, ո՞վ ինչքա՞ն է տուժել, ո՞ւմ ինչքա՞ն պետք է օգնություն  հասնի։ Մենք ուզում ենք` օրենքով կարգավորվի, որպեսզի յուրաքանչյուրին օրենքի համամասնությամբ բնական աղետներից 50% եւ ավելի տուժելու դեպքում այդ հատուցման մոտեցումը, ըստ էության, պետական քաղաքականությունը լինի։ Ընդ որում` միջազգային փորձն ուսումնասիրելով, լավագույն օրինակները` Չինաստանի, Նիդերլանդների եւ տարածաշրջանում` Վրաստանի հետ կապված, որտեղ ազատականացրել են գյուղատնտեսության հետ կապված հարկային մոտեցումները, հարկային բեռը, այդ երկրներում գյուղատնտեսությունը սրընթաց աճ է արձանագրել։

Որպես, ժամանակը վայրկյաններ է մնացել, ընդամենը 2006թ. ի վեր Չինաստանում գյուղատնտեսության հարկերն ընդհանրապես վերացրել են։ 37 մլրդ դոլարի շրջանառություն ունի այս հակատեսակը, ընդհանուր, որպես գյուղատնտեսություն, Չինաստանում։ Վրաստանում 50% եւ ավելի վնասվելու դեպքում հատուցում է արդեն ազատականացումը, գյուղատնտեսությունը սրընթաց աճ է արձանագրում։

Ի վերջո, եթե կունենաք առաջարկություններ եւ մոտեցումներ, առաջինից երկրորդ ընթերցման ժամանակահատվածում կարող ենք ներառել։ Շնորհակալություն ուշադրության համար։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «Ապահովագրության եւ ապահովագրական գործունեության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում լրացում կատարելու մասին» եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցող` ՀՀ կենտրոնական բանկի նախագահի տեղակալ Ներսես Երիցյան։ Խնդրեմ, պրն Երիցյան։

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մեծարգո նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, ձեր քննարկմանն է ներկայացվում «Ապահովագրության եւ ապահովագրական գործունեության մասին», «Գրավատների եւ գրավատնային գործունեության մասին», «Վճարահաշվարկային կազմակերպությունների մասին» եւ «Արժութային կարգավորման մասին» օրենքներում փոփոխությունների փաթեթը, որի հիմնական բովանդակությունը վերաբերում է այդ հաստատություններում, որոնք լիցենզավորվում եւ գրանցվում են Կենտրոնական բանկի կողմից, անձինք, ովքեր ունեն քրեական անցյալ կամ քրեական հետապնդման են ենթարկվում, չկարողանան որպես գերակշռող բաժնետերեր 10%-ից ավելի փայ ունենալ այդ հաստատություններում։

Այս հարցը կարգավորված է բանկերում եւ վարկային կազմակերպություններում, ինստիտուտներ, որոնք գրանցվում են Կենտրոնական բանկի կողմից։ Այն ինստիտուտները, որոնք չեն գրանցվում Կենտրոնական բանկի կողմից, ընդամենը լիցենզավորվում են, այս կարգավորմամբ նաեւ ծածկվում է այդ դաշտը։ Բխում է միջազգային մեր` փողերի լվացման եւ ահաբեկչության ֆինանսավորման դեմ պայքարի գնահատականներից։ Փաստացի, պետք է շեշտեմ, որ երբեւէ եւ այս պահի դրությամբ էլ, նաեւ այդ միջազգային հաշվետվությունն արձանագրում է, որ չկան նման անձինք ֆինանսական ինստիտուտներում` ներառյալ այս օրենքների կարգավորման ներքո։ Այդուհանդերձ,  օրենքներում պետք է հստակ այդ սահմանումները տրվեն, որը կբավարարի նաեւ միջազգային այդ չափանիշներին։

Սրանք են փոփոխությունները, առաջարկում ենք առաջին ընթերցմամբ ընդունել։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարցեր հիմնական զեկուցողին։ Հերթագրում։ Հերթագրվել է մեկ պատգամավոր: Սոս Ավետիսյան։

Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

-Ես ուզում էի ճիշտ հասկանալ, պրն Երիցյան, մինչեւ 10% բաժնետոմս չեն կարող ունենա՞լ քրեական հետապնդվողները։

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Ոչ, խոսքը գնում է նշանակալից մասնակցության, 10% եւ ավելի չեն կարող ունենալ։

Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

-Իսկ ավելի ցածր կարո՞ղ են ունենալ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ներողություն, թույլ տվեք ավարտի, հետո կարձագանքեք։

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Ոչ, ընդհանրապես չեն կարող ունենալ, բայց նշանակալից, հատկապես, պետք է օրենքով սահմանափակվի։ Եվ ես շեշտեցի, որ եւ՛ պատմության ընթացքում, եւ՛ այս պահին էլ չի եղել գրանցման պահին, որ լինեն նման անձինք, ովքեր դիմում են լիցենզիայի եւ կարողանան ստանալ այդ լիցենզիան։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքի կարիք կա՞։ Պրն Երիցյան, խնդրեմ, զբաղեցրեք ձեր տեղը։ Շնորհակալություն։

Հարակից զեկուցող` ֆինանսավարկային եւ բյուջետային հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Եղիշե Սողոմոնյան։

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, ձեզ եմ ներկայացնում «Ապահովագրության եւ ապահովագրական գործունեության մասին», «Վճարահաշվարկային համակարգի եւ վճարահաշվարկային կազմակերպությունների մասին», «Գրավատների եւ գրավատնային գործունեության մասին», «Արժութային կարգավորման եւ արժութային վերահսկողության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքների փոփոխությունների նախագիծը։

Օրենքի նախագծով, ինչպես պրն Երիցյանը նշեց, դա պայմանավորված է մեր միջազգային համագործակցության համապատասխանեցմամբ, քանի որ Կենտրոնական բանկը Բազելի անդամ է եւ մեր գործող օրենսդրությունը պետք է համապատասխանեցնենք Բազելի ստանդարտներին, եւ փողերի լվացման եւ ահաբեկչության ֆինանսավորման օրենսդրության պահանջների համապատասխանությունից ելնելով` Կառավարությունն առաջարկել է հետեւյալ փոփոխությունները։

Նշենք, որ այս նախագիծը եղել է, երեք անգամ մուտք է եւ՛ հինգերորդ եւ՛ վեցերորդ եւ՛ յոթերորդ գումարման ԱԺ-ի ժամանակ։

Այս նախագիծը նախատեսում է, որ թվարկած ֆինանսական կազմակերպություններում նշանակալի մասնակցություն չունենան այն անձինք, որոնք ունեն դիտավորյալ հանցագործություն, եւ դրա մասով այդ դատվածությունը մարված չի կամ հանված չի։ Այսինքն` այս օրենքի նախագծով սահմանափակում ենք դատվածություն ունեցող անձանց մուտքը նշված ֆինանսական կազմակերպություններ։

Նշենք, որ Կենտրոնական բանկն իր նախկին լիցենզավորման գործընթացներում այս պայմանը հաշվի է առել, եւ երբ մենք օրենքի այս դրույթը մտցնում ենք, դրանով նոր սահմանափակումներ չենք մտցնում, որովհետեւ արդեն սահմանափակումները եղել են, բայց ուղղակի միջազգային կառույցները պահանջել են, որ դա օրենքում բառացի ամրագրված լինի, եւ այդ փոփոխությունը դրանով էլ պայմանավորված է։

Նախագիծը քննարկվել է ֆինանսավարկային եւ բյուջետային հանձնաժողովի 21 մայիսի նիստում եւ ստացել է դրական եզրակացություն։ Առաջարկում եմ կողմ քվեարկել նախագծին։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարակից զեկուցողին հարցեր ուղղելու համար` հերթագրում։ Հերթագրվել է մեկ պատգամավոր` Միքայել Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Պրն Սողոմոնյան, այսինքն` գործող, առանց այս օրենքի, դրույթներն արդեն իսկ սահմանափակում են ձեր ասած ռիսկերը` դատվածություն եւ այլ ունեցող անձինք։ Ուղղակի, սա մենք որոշակի միջազգային ստանդարտների իրավապայմանագրային դաշտի համապատասխանեցման քայլ ենք կատարում, բայց գործող օրենքն առանց սրա թույլ չի տալիս, հա՞, կարո՞ղ ենք պնդել դա։

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Կենտրոնական բանկը լիցենզավորման ընթացքում շատ զգուշողական է։ Երբ կազմակերպությունները դիմում են` լիցենզիա ստանալու, Կենտրոնական բանկը տարբեր ընթացակարգեր է իրականացնում, եւ եթե այդ ընթացակարգերի ընթացքում բացահայտվեն նման բաներ, որ նշանակալի մասնակից ունեցող անձինք, որոնք ունեն 10 եւ ավելի տոկոս մասնակցություն, նման իրավիճակներում լինեն, այսինքն` դատվածություն ունենային, արդեն իսկ ինքը մերժել է, բայց, ուղղակի, քանի որ օրենքում բառացի գրված չի եղել, միջազգային կառույցները մեզ հետ համագործակցության եւ ինտեգրացման պարագայում պահանջել են, որ բառացի ամրագրված լինի։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարցեր չկան, պրն Սողոմոնյան, խնդրում եմ զբաղեցրեք ձեր տեղը։

Հերթագրում մտքերի փոխանակության համար։

Եզրափակիչ ելույթների կարիք կա՞, պրն Սողոմոնյան, պրն Երիցյա՞ն` ոչ։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք ԱԺ պատգամավորներ Ալեն Սիմոնյանի եւ Լենա Նազարյանի կողմից ներկայացված «2008 թվականի մարտի 1-ից 2-ը Երեւան քաղաքում տեղի ունեցած իրադարձությունների ժամանակ տուժած անձանց աջակցության մասին» օրենքի նախագիծը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցող` օրենքի նախագծի համահեղինակ Լենա Նազարյան։

Հարգելի գործընկերներ, առաջինից երկրորդ ընթերցման ժամանակ առաջարկություններ ներկայացրել է պատգամավոր Սիսակ Գաբրիելյանը, եւ ես կարծում եմ` ճիշտ է, որ այդ առաջարկները ներկայացնի պրն Գաբրիելյանը, մանավանդ ինձ հարցեր ուղղելու հնարավորություն չկա։ Շնորհակալություն։

Հարակից զեկուցող` պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Սիսակ Գաբրիելյան։

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Նազարյան։ Հարգելի գործընկերներ, առաջինից երկրորդ ընթերցում օրենքն ավելի որոշակի դարձնելու համար մի շարք առաջարկություններ եմ ներկայացրել նախագծի հեղինակին, որոնք քննարկվել են պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովում, նախագծի հեղինակի կողմից ընդունվել է, ինչպես նաեւ հանձնաժողովի կողմից է արժանացել դրական եզրակացության։

Փոքրիկ մանրամասնեմ. 2-րդ հոդվածի 2-րդ մասում ավելացրել ենք հետեւյալ պարբերությունը, այսինքն` ավելի որոշակի են դարձրել, թե ինչ ենք այս օրենքի տեսանկյունից հասկանում միջին կամ ծանր աստիճանի վնասվածքը։ Այդ հանգամանքը քաղաքացիները պետք է Կառավարությանը ներկայացնեն դատաբժշկական փորձագետի եզրակացությունը, որպեսզի հիմնավորված լինի նրանց պատճառված վնասը։

Եվ նաեւ ավելացվել է հետեւյալը. 2-րդ հոդվածի 2-րդ մաս է ավելացել, որով նախատեսվում է, որ աջակցությունից կարող են օգտվել այն անձինք, որոնք իրենց ծառայողական պարտականությունները կատարելու ընթացքում վնասվածք են ստացել, բայց այդ գործողությունների ժամանակ իրենց մասնակցությամբ քրեական հետապնդման չեն ենթարկվել, կամ նրանց նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել, կամ քրեական հետապնդումը դադարեցվել է արդարացման հիմքով։ Այսինքն` եթե մի փոքր մանրամասնեմ, խոսքը վերաբերում է նրան, որ եթե լինեն ոստիկաններ, որոնք այդ գործողությունների ընթացքում տուժել են, բայց նաեւ, ըստ էության, իրենց նկատմամբ եղել է քրեական հետապնդում, այսինքն` իրենք են կատարել հակաօրինական գործողություն, ինչի պատճառով ենթարկվել են քրեական հետապնդման, այս օրենքի տեսանկյունից իրենք աջակցություն չեն ստանա։

Ինչպես նաեւ, եթե կան այնպիսի գործեր, օրինակ, եթե տվյալ ոստիկանի նկատմամբ մինչեւ այս պահն էլ շարունակվում է քննությունը, ապա աջակցության իրավունք այդ ոստիկանները կարող են ստանալ այն դեպքում, եթե քրեական հետապնդումը դադարեցվի, ինչպես նշեցի, արդարացման հիմքով կամ անձն արդարացվի դատարանի վճռով, նոր այդ պահից սկսած` ինքը կարող է կրկին դիմել աջակցության։ Այսքանը։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Գաբրիելյան։ Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, հարցեր չեն կարող ձեզ ուղղվել։

Հերթագրում մտքերի փոխանակության համար։ Հերթագրվել է մեկ պատգմավոր: Արման Բաբաջանյան։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Հարգելի փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, համաքաղաքացիներ, շատ նուրբ եւ զգայուն օրենքի նախագիծ է քննարկվում, կուզեի, որպեսզի մենք ավելի լայն համատեքստը կարողանայինք հասկանալ։ Մենք անցյալ անգամ, երբ քննարկում էինք օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելուց առաջ, երկու կարեւոր հայտարարություն հնչեց, որը մենք հիմա չենք կարող հաշվի չառնել` առնվազն, հասկանալու համար, թե Մարտի 1-ի զոհերի հարազատներն արդյո՞ք համախոհ են այս օրենքի նախագծի հետ։ Մենք քննարկումից հետո մի քանի տարբեր հարթակներում տեսանք, որ ծնողները կտրականապես դեմ են, որպեսզի այս առաջարկությամբ, այս նախագծով աջակցություն ցուցաբերվի որեւէ տեսակի ոստիկանների: Եվ եթե մենք ցանկանում ենք այս նախաձեռնությունը տեղավորել անցումային արդարադատության համատեքստում, ինչպես տիկին Նազարյանն էր ներկայացնում, կարծում եմ, որ համերաշխության այդ գլխավոր պայմանը պետք է հաշվի առնել։ Մենք չենք կարող մի նախաձեռնություն այստեղ ընդունել, որը մարտի 1-ի զոհերի հարազատների համար անընդունելի է եւ այդպես մերժելի։ Առաջարկում եմ, որպեսզի այս մասը մենք հանձն առնենք դիտարկել, լրամշակել եւ մարդկանց հետ աշխատել, խոսել, նոր հարցին անդրադառնալ։ Սա չափազանց էական եւ կարեւոր է, եւ նաեւ իմ դիտարկմամբ, ճիշտն ասած, ես չեմ պատկերացնում` ինչպե՞ս ենք մենք սա տեղավորում անցումային արդարադատության համատեքստում, բայց եթե այդպիսի նպատակ է դրվել, համերաշխությունը պիտի լինի առանցքային մղիչ մեր բոլորի գործողություններում։ Այդպես միայն կկարողանանք առաջ անցնել։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Եզրափակիչ ելույթի համար` պրն Գաբրիելյան։

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Շնորհակալություն, պրն Բաբաջանյան, խնդիրը բարձրաձայնելու համար: Երեւի մի փոքր, էսպես, լավ չպարզաբանեցի։ Հենց էս առաջարկվող փոփոխություններն են, եթե մի փոքր ուշադիր ընթերցեք, ապա կտեսնեք, որ, ըստ էության, նաեւ հենց այդ մտահոգությունների պատճառով է այս ամեն ինչը տեղի ունեցել։ Այսինքն` մենք փորձել ենք գտնել այն լավագույն տարբերակը, որը եւ՛ կտեղավորվի այդ անցումային արդարադատության մեջ, այսինքն` համերաշխություն եւ ինչ-որ տեղ նաեւ մարտի 1-ին զոհված քաղաքացիների ծնողների մտահոգությունները։ Եվ արդեն իմ խոսքում նշեցի, որ, ըստ էության, աջակցություն չեն ստանա այն ոստիկանները, ովքեր այդ գործողությունների ընթացքում ենթարկվել են քրեական հետապնդման։ Այսինքն` եթե կա քրեական հետապնդում իրենց նկատմամբ, աջակցությունն այդ պահին չի տրամադրվի, եթե հետագայում դատարաններն, արդարացնեն այդ նույն ոստիկանին, ապա նոր իր նկատմամբ կլինի այդ աջակցություն ստանալու իրավունքը։ Այսինքն` եթե նույն ծնողները վստահում են այսօր իշխանություններին, իրավապահ մարմիններին, ապա մենք էլ հենց այդ առումով նշել ենք, որ եթե քրեական հետապնդում կա, չեն ստանա աջակցություն։ Եթե արդարացման հիմքով քրեական հետապնդումը կդադարեցվի, նոր այդ ոստիկանները կստանան աջակցությունը։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բաբաջանյան, այս առաջարկներն ընդունվել են` հաշվի առնելով այդ մարդկանց հնչեցրած մտահոգությունները, միտված են փարատել այդ մտահոգությունները, եւ՛ հանձնաժողովը եւ՛ ես ընդունել ենք։ Շնորհակալ ենք։

Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք ԱԺ պատգամավոր Տիգրան Ուրիխանյանի կողմից ներկայացված Հայաստանի Հանրապետության...

Սխա՞լ է, ներողություն։

Հա, ներողություն։ Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք ԱԺ պատգամավոր Սերգեյ Բագրատյանի կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավորի գործունեության երաշխիքների մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցող` ԱԺ պատգամավոր Սերգեյ Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, «Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավորի գործունեության երաշխիքների մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին». հոդված 1. «Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի պատգամավորի գործունեության մասին» ՀՀ 2016թ. դեկտեմբերի 16-ի համար 20-N 6-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետը շարադրել նոր խմբագրությամբ հետեւյալ բովանդակությամբ. «5-օրյա ժամկետում քննարկել պատգամավորի գրավոր հարցումը կամ առաջարկը եւ գրավոր պատասխանել նրան։ Եթե գրավոր հարցման մեջ նշված տեղեկությունը տրամադրելու կամ առաջարկը քննարկելու համար անհրաժեշտ է կատարել լրացուցիչ աշխատանք, ապա այդ տեղեկությունը պատգամավորին է տրվում դիմումը ստանալուց հետո 5-օրյա ժամկետում` հարցումը կամ առաջարկը ստանալուց հետո 5-օրյա ժամկետում պատգամավորին գրավոր տեղյակ պահելով հետաձգման պատճառների մասին»։

Հոդված 2. սույն օրենքն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակման օրվան հաջորդող տասներորդ օրը։

Հիմա, որպեսզի ավելի պարզ մենք այս մեկնաբանությունը փորձենք փոխանցել մեր գործընկերներին,  խնդիրը հետեւյալն է, որ մենք բոլորս մեր աշխատանքը կատարելիս կամ որեւէ նախաձեռնություն նախաձեռնելիս խնդիր ենք ունենում ժամկետների իմաստով, օպերատիվ աշխատելու, աշխատանքի արդյունավետության իմաստով։ Երբ պատգամավորի գրավոր հարցմանը պատասխանում են 21 օրում եւ պարզ քաղաքացու հարցմանը պատասխանում են 5-օրյա ժամկետում, մենք հետ ենք ընկնում քաղաքացու պահանջը լուծելուց, քաղաքացուն օպերատիվ արձագանքման հնարավորությունից, ընկնում է մեր աշխատանքի արդյունավետությունը։

Ներկայումս մենք գիտենք, որ հանրային պահանջ կա` Կառավարության եւ ԱԺ աշխատանքն ավելի արագ եւ արդյունավետ կազմակերպել, եւ այս պահանջը կատարելու համար անհրաժեշտ են որոշ փոփոխություններ։ Այս կոնտեքստում ես դիտարկել եմ, որ պատգամավորին պետք է 5-օրյա ժամկետում պատասխանել, եւ եթե կան բազմաբովանդակ հարցումներ, որոնք պահանջում են լրացուցիչ ժամանակ, գրավոր պետք է պատասխանի, պատգամավորը պատասխան ստանա 5-օրյա ժամկետում, որ խնդիրը բազմաբովանդակ է եւ պահանջվում է երկար ժամանակ, եւ 30 օր մենք ժամանակ տանք, որպեսզի պաշտոնատար անձը պատասխանի: Տեղական ինքնակառավարման մարմինները, նախարարները, բոլոր կառույցները, ովքեր պատգամավորների հետ աշխատում են, պետք է ավելի օպերատիվ աշխատեն եւ փորձեն մեր աշխատանքի արդյունավետությունը բարձրացնել։ Ես ամենեւին չեմ տարանջատում Կառավարության աշխատանքն օրենսդիր մարմնի աշխատանքից, բայց նաեւ գտնում եմ, որ պետք է Կառավարությունը նպաստի օրենսդիր աշխատանքի արդյունավետ աշխատանքին։ Այդ իմաստով արագությունը եւ հստակ պատասխանատվությունը կարեւոր գործոն եմ համարում եւ գտնում եմ, որ «Տեղեկատվության ազատության մասին» ՀՀ օրենքով, եթե պարզ քաղաքացուն 5-օրյա ժամկետում պետք է պատասխանել, առնվազն պետք է համապատասխանեցնել պատգամավորի գրավոր հարցմանը կամ առաջարկին պատասխանելու հնարավորությունը։

Առաջարկում եմ սա դիտարկել նաեւ մի կարեւոր դիրքորոշման մեջ, որ, բնականաբար, Կառավարության որոշ անդամներ, հավանաբար, մտավախություն ունեն, որ կարող են չհասցնել եւ իրենց աշխատանքի արդյունավետության կամ գնահատման հետ կապված խնդիրներ ունենալ։ Մենք  հավատացնում ենք, որ եթե հազարավոր քաղաքացիների նամակների ժամանակին կարող են պատասխանել 5-օրյա ժամկետում, ուրեմն, 131 պատգամավորների նույնպես կարող են պատասխանել, եւ այս պատճառաբանությունը համարում ենք թույլ եւ ոչ հիմնավոր։

Առաջարկում եմ, որպեսզի մենք բոլորս մեր աշխատանքի արդյունավետ կազմակերպման համար այս նախագծին քվեարկենք կողմ։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հիմնական զեկուցողին հարցեր ուղղելու համար հերթագրում։

Հերթագրվել է յոթ պատգամավոր։ Ծովինար Վարդանյան` «Իմ քայլը» խմբակցությունից։ Խնդրեմ։

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Նախ` շնորհակալություն, պրն Բագրատյան։ Հոյակապ նախագիծ է, կարծում եմ, ուղղակի, ուզում եմ իմանալ` երբվանից է մտնելու ուժի մեջ, այսինքն` օրենքը երբվանից է ուժի մեջ մտնելու։ Շնորհակալ եմ։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Եթե ընդունենք, քվեարկենք, 10-օրյա ժամկետում ինքն ուժի մեջ կմտնի։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքի կարի՞ք` չկա։ Միքայել Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բագրատյան, որպեսզի նորից հատուկ ելույթ չունենամ, դրա համար` հարց, նաեւ` որոշակի վերաբերմունք։

Իհարկե, շատ տեղին է այս նախագիծը, բայց, այնուամենայնիվ, ես գիտեմ, որ դուք այն պատգամավորներից եք, որ ակտիվ, նաեւ տարբեր գերատեսչությունների ղեկավարների հարցապնդում գրում եք նամակներով։ Այնուամենայնիվ, կա՞ն որոշ նախարարներ կամ գերատեսչությունների նախարարներ, որ կարճ ժամկետում են պատասխանում, քան տրված այդ նորմատիվ ժամկետն է։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Պրն Մելքումյան, ցավոք սրտի, հարյուրից ավելի գրավոր հարցումներ եմ արել եւ ոչ մի անգամ 5-օրյա ժամկետում պատասխան չեմ ունեցել։ Ցավում եմ դրա համար։ Փորձել են մեր նախարարներից ոմանք 10-11 օրվա մեջ տեղավորվել, բայց հիմնական մասը 20-րդ օրը գրում են, որ հնարավոր չի պատասխանել, աշխատանքն ամբողջովին պրավալ են տալիս։ Այս իմաստով, գոնե 5-օրյա ընթացքում մենք հասկանանք, որ հնարավորություն ունենք պատասխան ունենալու կամ չունենք եւ 1 ամիս ժամկետ ունենք, պետք է նորովի աշխատել։

Հարցը շատ կարեւոր է, ցավոք սրտի, չունեմ։ Ես կարծում եմ` պատգամավորներից շատերը կարող են նայել իրենց թղթապանակը, կտեսնեն, որ 5-օրյա ժամկետում ոչ մեկին չեն պատասխանել։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքի կարիք չկա։ Սարգիս Խանդանյան։

Ս.ԽԱՆԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բագրատյան, հասկանալի է, որ կարգավորումը փորձում եք համապատասխանեցնել «Տեղեկատվության ազատության մասին» ՀՀ օրենքի կարգավորումներին, բայց չեք կարծո՞ւմ, որ սա վատթարացնում է իրականում իրավիճակը եւ 21 օրվա փոխարեն մենք 35 օրվա ժամկետ ենք տալիս։ Մենք, այո՛, 5 օրվա ժամկետում կստանանք տեխնիկական պատասխաններ, որ ձեզ կպատասխանենք 30 օրվա ժամկետում եւ 35 օրվա ժամկետում նոր կստանանք բովանդակային պատասխան։

Իմ կարծիքով` այստեղ ավելի շահեկան վիճակում են հայտնում տեղական ինքնակառավարման մարմինները եւ պետական կառավարման համակարգի մարմինների գերատեսչությունները։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Համակշռելու եւ հակակշռելու խնդիր եք դնում։ Կարեւորագույն, ամենակարեւոր կետն այն է, որ մենք կարող ենք 5-օրյա ժամկետում պատասխանն ունենալ։ Ակցենտը դրված է 5-օրյա ժամկետի վրա, որովհետեւ եթե 5-օրյա ժամկետում մենք դրական կամ բացասական պատասխան ունենանք, մեր աշխատանքը կարող ենք կոորդինացնել, կարող ենք կարգավորել։ Եթե մենք պետք է 20 օր սպասենք, նոր պատասխան ունենանք, մենք արդյունավետություն եւ օպերատիվություն, հարցի  օպերատիվությունը զրկվում է իմաստից, որովհետեւ քաղաքացիների մեծ մասը, կամ մեր օրենսդրական նախաձեռնությունների ժամանակ 20 օր սպասել եւ դրանից հետո պատասխան ստանալ, որ եւս մի քանի ամիս սպասեք, սա արդյունավետ աշխատանք չի ստացվելու։ Բայց 5-օրյա ժամկետում, եթե պատասխան չենք ունենում, մենք այլ միջոցի կարող ենք դիմել, այլ հնարավորություններ փնտրել կամ այլ ձեւով նախաձեռնություն հանդես բերել։ Հաճախ քաղաքացիները, որոնք մեզ դիմում են, ցավոք սրտի, մեր համաքաղաքացիներից շատերը, ապրելով ավելի դժվարին պայմաններում, չեն օգտվում համացանցից, հաճախ չունեն այդ հնարավորությունը, այդ գրագիտությունը եւ մեզ դիմում են հավաքական կարծիքներով։ Այդ հավաքական պահանջների, առաջարկների հետ կապված` մեզ օպերատիվ պատասխան է անհրաժեշտ։ Պատկերացրեք` սահմանամերձ գյուղից մեզ դիմել են, որպեսզի...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, թույլ տվեք արձագանքի պատգամավորը։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Արձագանքեք, կշարունակեմ։

Ս.ԽԱՆԴԱՆՅԱՆ

-Հասկանալի է, ուղղակի այստեղ եթե մենք հրատապ լուծում ենք ուզում, ես կասկածներ ունեմ, որ մենք ավելի, մեկ շաբաթով, առնվազն, երկարացնում ենք, բայց ձեր փաստարկները եւս հասկանալի են։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն մտահոգության համար։ Տեսեք, դասական օրինակ ունենք, որի վրա նաեւ կառուցվեց այս ամեն ինչը։ Մենք սահմանամերձ Բարձրունի գյուղից ունեցանք գրություն, որ անհրաժեշտ է շտապ միջոց ձեռք առնել, երբ վարուցանք են անում եւ կրակում են տրակտորիստի վրա։ Հիմա, այս մարդկանց վարուցանքի ժամկետը խիստ կարճ է։ Եթե 20 օր հետո մեզ պատասխանեն, դրանից հետո էլ մի ամիս անցնի, ավարտվեց վարուցանքի սեզոնը։ Մենք պետք է հրատապ պատասխանենք` կամ բանակցում ենք հակառակորդի հետ, որ հանգիստ թողեք այս բուֆերային տարածքը, մի կրակեք մեր գյուղացու վրա, կամ կարողանում ենք բանակցել, կամ պատասխան ենք ստանում, որ դա հնարավոր չէ, գյուղացուն ասում ենք` վարուցանքը դադարեցրու, անցիր այլ աշխատանքի։ Այսինքն` ինքը փոքր օրինակ է, բայց շատ օրինակներ հրատապության խնդիր ունեն, այդտեղ պատգամավորն անելիք ունի այս իմաստով։

Նաեւ հասկանում եմ ձեր մոտեցումը, որ 21 օրը 30 օրի է վերածվում, դա, զուտ տեխնիկապես, եթե, իսկապես, ես Կառավարության հետ հարց ու պատասխանի ժամանակ էլ մեր գործընկերների հետ նշեցի, որ մեր աշխատանքում չպետք է լինի ձեւական կողմ, սրտացավությունը պետք է երկկողմանի լինի։ Կարծում եմ` Կառավարության անդամը շատ սրտացավ կլինի, չի սպասի, անպայման, 30 օր, բայց 5-օրյա ժամկետը մեզ շատ հարցերում կօգնի։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Քրիստինե Պողոսյան։

Ք.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, ընդհանուր, ես համաձայն եմ, որ լավ բան եք անում` ասելով, որ 5-օրյա ժամկետում պետք է պատասխան տրվի, բայց ամեն դեպքում, չնայած ասեմ, որ երբեւէ ուշացման խնդիր չեմ ունեցել որեւէ հարցման հետ, բայց ամեն դեպքում Սարգսի` գործընկերոջս ամբողջությամբ հետ համամիտ եմ, սա ավելի կվատթարացնի, որովհետեւ եթե փաստացի գերատեսչությունները 5 օրվա մեջ պատասխանում են, որ 35 օր հետո պատասխան կտան, ու բացասական է լինում, ավելի վատացնում է այս վերջին 30 օրվա դրույթը մտցնելն ինֆորմացիան ավելի արդյունավետ ստանալու համար, ես էլ եմ կարծում, որ ավելի վատթարացնում է, ոնց որ, դեռ հիմնավոր պատասխան չստացա, էլի, որ չի վատացնի։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես ընդունեցի ի գիտություն ձեր ասածը։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքի կարիք կա՞։ Վաղարշակ Հակոբյան։

Վ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, իրականում շատ լավ նախագիծ է, շատ գովելի է, բայց ես խնդիր եմ տեսնում այստեղ` ժամկետների հետ կապված։ Իրականում այդ պրոբլեմը կա, իմ հարցումների հետ դեպք է եղել, երբ 21 օր հետո, ժամկետը լրանալիս, երեկոյան ժամը 6-ից 5 պակաս մեկ էլ եկել է հարցման պատասխան այն դեպքում, երբ ես արդեն իմացել եմ, որ չի գալու եւ այլն։

Հիմա, պրն Խանդանյանը շատ ճիշտ նշեց, դուք տեխնիկական առումով կարգավորում եք, բայց հնարավորություն եք տալիս այդ մարդկանց 35 օր հետո պատասխանել` հուսալով նրանց բարեխղճության վրա։ Ես կարծում եմ` սա ճիշտ մոտեցում չի, մենք պետք է վերանայենք, թեկուզ այս առաջարկի մասով վերանայենք։

Նախագիծը շատ լավն է, կարծում եմ` բոլորն էլ դրական կարծիք ունեն` նախագխի հետ կապված, բայց առաջարկի տեսանկյունից թերի է նախագիծը։ Եթե մենք տալիս ենք հնարավորություն` 35 օր հետո պատասխանել, դա արդեն խնդիր է առաջացնում ինքնին հարցման հետ կապված։ Եկեք որոշակի...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքի...

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն մտահոգության համար, հարգում եմ ձեր կարծիքը։

Այն պատգամավորները, ովքեր գտնում են, որ 5-օրյա ժամկետում տիրապետել ինֆորմացիան խիստ կարեւոր է, կքվեարկեն կողմ, այն պատգամավորները, ովքեր գտնում են, որ 21 օրն ավելի ճիշտ է, կքվեարկեն դեմ։ Նորմալ է, մենք բազմակարծությունը հարգում ենք, եւ պետք է այդպես էլ լինի։ Շնորհակալ եմ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շարունակեք, խնդրեմ։ Արձագանքի համար` Վաղարշակ Հակոբյան։

Վ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, չեմ կարծում, որ որեւէ պատգամավոր գտնում է, որ 5-օրյա ժամկետը սխալ է, եթե կա դրա հնարավորությունը։ Ուղղակի այստեղ զուտ այն հանգամանքն ենք մենք հաշվի առնում, ես ինքս շատ կողմ եմ 5-օրյա ժամկետին եւ ձեր առաջարկած նախագծին, բայց ինչի՞ ենք մենք մանեւրելու հնարավորություն տալիս Կառավարությանը, առավել եւս այնտեղից բացասական կարծիք է եկել, հիմնավորումներին այդքան էլ ծանոթ չեմ, բայց հանձնաժողովում դրական կարծիքի է արժանացել։ Հիմա, ինչի՞ ենք մենք մանեւրելու հնարավորություն տալիս ոչ բարեխիղճ կառավարիչներին, եթե այդպիսիք կան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Հարցը հետեւյալն է, որ ես իմ նախագծում 21 օր եմ առաջարկել, բայց ես կարծում եմ, որ ցանկացած նախագիծ եւ ցանկացած հարաբերություն բանակցությունների կարիք ունի։ Բանակցության ընթացքում մենք  կոնսենսուսի ենք եկել մեր գործընկերների հետ այն հաշվով, որպեսզի այդ 30 օրը լինի բոնուս Կառավարությանը` 5 օրն ընդունելու պայմանով, որովհետեւ Կառավարության բացասական կարծիքը հենց դրանում էր, որ իրենք շեշտում էին, որ իրենք 5 օրում չեն տեղավորվելու։ Մենք փոխհամաձայնության արդյունքում` 21 օր իմ առաջարկած եւ 5 օրից հետո 21 օրը` 30, իմ գործընկերների առաջարկն է եղել, ես ընդունել եմ կոնսենսուսով։ Ինքս, իմ առաջարկի մեջ եղել է 21 օր։

Ընդունում եմ ձեր մոտեցումը, հասկանում եմ, բայց գիտենք, որ բանակցելու արվեստը զիջումներ է ենթադրում այս իմաստով։ Շնորհակալ եմ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Սոս Ավետիսյանը հանում է հարցը։ Վարազդատ Կարապետյան։

Վ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Բագրատյան։ Իրականում շատ կարեւոր է մեր աշխատանքի մեջ նման օպերատիվությունը։ Որ չկրկնեմ մեր գործընկերների ասածները, ես առաջարկում եմ մինչեւ երկրորդ ընթերցում նաեւ դիտարկենք 3-շաբաթյա ժամկետը, որը կար ձեր առաջարկի մեջ, 2 շաբաթով փոխարինելու տարբերակը։ Շնորհակալություն։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Առաջարկն ընդունելի է, քննարկելի, ուղղակի մենք, քանի որ հանձնաժողովով ենք, կոնսենսուսով ենք որոշում ընդունել, թույլ տվեք հանձնաժողովով քննարկենք եւ համապատասխան ճիշտ որոշման գանք բոլորս միասին։ Շնորհակալ եմ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքի կարիք կա՞։ Ոչ։ Շնորհակալություն, պրն Բագրատյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Այժմ ընդմիջում` 30 րոպե։


Ժամը 12:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼՆԵՐ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ ԵՎ ՎԱՀԵ ԷՆՖԻԱՋՅԱՆԸ
 

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, շարունակում ենք նախագծի քննարկումը։

Քննարկում ենք ԱԺ պատգամավոր Սերգեյ Բագրատյանի կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետության ԱԺ պատգամավորի գործունեության երաշխիքների մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հարակից զեկուցող՝ պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Սիսակ Գաբրիելյան։

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Հարգելի փոխխոսնակ, հարգելի պատգամավորներ, հաճելի է լինել ընդդիմության նախագծին հարակից զեկուցող, կրկնակի հաճելի է ընդդիմության նախագծին տալ դրական եզրակացություն, չեմ վախենա ասել՝ եռակի հաճելի է Կառավարության կողմից բացասական եզրակացություն ստացած ընդդիմության նախագծին տալ դրական եզրակացություն։ Ափսոս, պրն Պետրոսյանը եւ պրն Մարուքյանն  այստեղ չեն, ովքեր, սովորաբար, երբեմն մեզ մեղադրում են, հա՞, որ Կառավարության կողմից եկած որոշումներն ԱԺ-ն թողնում է անփոփոխ եւ որեւէ ընդառաջում չի լինում պատգամավորներին ընդդիմադիր խմբակցությունների կողմից։ Այս նախագիծը, եթե հիշողությունս չի դավաճանում, թվով արդեն երրորդ նախագիծն է այս նստաշրջանի ընթացքում, որ Կառավարության կողմից բացասական եզրակացություն է գալիս, բայց խորհրդարանում ստանում է դրական եզրակացություն։

«Իմ քայլը» խմբակցության հարգելի պատգամավորներ, խնդրում եմ, չակերտավոր ասած, պրն Բագրատյանին չքարկոծել այդ 21 օրը 31 օր սարքելու համար, որովհետեւ այդ առաջարկն իմն էր եղել եւ նախագծի հեղինակի կողմից ընդունվել էր։ Փորձել էինք նույնացնել «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքին, նաեւ ինչ-որ տեղ ընդառաջել արդարադատության նախարարությանը, քանի որ իրենք էլ նշում էին, որ հարցումները, գուցե, շատ լինեն, եւ չեն կարողանա պատասխանել, բայց, իմ խորին համոզմամբ, ես, գուցե, նաեւ սխալվել եմ եւ կարելի է, եթե խմբակցությունների անունից լինի առաջարկ, փոխենք, այո, կամ 5 օրվա ընթացքում պետք է պատասխանեն, եթե՝ չէ, թող գործի նախկին 3-շաբաթյա ռեժիմը, այսինքն՝ փոքրիկ առավելություն կլինի, ի տարբերություն քաղաքացիների, որովհետեւ քաղաքացիների դեպքում 5 օր է եւ 30 օր։ Կարելի է, ինչո՞ւ ոչ, պատգամավորների դեպքում՝ մնա՝ 5 օրվա ընթացքում պետք է պատասխանեն, հակառակ դեպքում՝ 3-շաբաթյա ընթացքում։ Եթե խմբակցությունների կողմից նման առաջարկ չլինի, ես՝ որպես հարակից զեկուցող, քանի որ պատգամավորները չեն կարող, ես կարող եմ ներկայացնել եւ կներկայացնեմ այդպիսի նախագիծ։ Կարծում եմ՝ պրն Բագրատյան, դուք էլ կարող եք` որպես նախագծի հեղինակ։

Եվ պետաիրավական հարցերի հանձնաժողովի նիստի ժամանակ էլ ասացի, որ այս օրենքի վերնագիրն արդեն իսկ հուշում է, որ սա բացառապես մեր, ըստ էության, լիազորություններին է վերաբերում։ Ի տարբերություն մյուս նախագծերի` մենք, գոնե այս նախագծի հարցում, Կառավարության դիրքորոշումը պետք է ի գիտություն պարզապես ընդունենք, որովհետեւ կան, չէ՞, նախագծեր, որ բերում են բյուջե, Կառավարության կառուցվածք, ասում են՝ այ, սա մեր բացառիկ լիազորությունների տիրույթում է, իմ խորին համոզմամբ էլ, սա էլ մեր բացառիկ լիազորությունների տիրույթում է։ Հենց վերնագրից հուշում է` «Պատգամավորի գործունեության երաշխիքների մասին», այսինքն՝ սա մեր գործունեության երաշխիքներին է վերաբերում։ Այսքանը։ Կարծում եմ, եւս մեկ անգամ կոչ եմ անում՝ կողմ քվեարկել։ Սա կլինի ընդդիմության ներկայացրած երրորդ նախագիծը, որ Կառավարության բացասականով՝ ԱԺ-ն կողմ է քվեարկում։ Շնորհակալություն։ Եթե կան հարցեր, սիրով...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարցեր հարակից զեկուցողին։ Հերթագրում։ Հարցեր չկան։

Ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում մյուս հարակից զեկուցողին՝ արդարադատության նախարարի առաջին տեղակալ Արտակ Ասատրյանին։

Ա.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի փոխխոսնակ, հարգելի խորհրդարան, ինչպես գիտեք, Կառավարությունը ներկայացված օրենքի նախագծի հետ կապված իր առաջարկությամբ հորդորել էր անփոփոխ թողնել «Պատգամավորի գործունեության երաշխիքների մասին» օրենքի համապատասխան հոդվածը։ Դրա հիմնավորումները, մասնավորապես, մի քանիսն էին։

Առաջինը. մենք նշել էինք, որ որեւէ ձեւով պատգամավորի հարցումը կամ առաջարկը ստացած պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմինը, կամ պաշտոնատար անձը սահմանափակված չէ պատասխանել 3-շաբաթյա ժամկետը լրանալուց ավելի շուտ։

Երկրորդը. նշել էինք, որ ի տարբերություն ձեր կողմից մատնանշած «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքի` այստեղ երկարացնելու հնարավորություն չկա, 3-շաբաթյա ժամկետ է եւ վերջ, այսինքն՝ որեւէ հնարավորություն այդ հարցումը կամ առաջարկը ստացած մարմնի կամ պաշտոնատար անձի համար գոյություն չունի։

Երրորդը. պրն Բագրատյան, դուք նշեցիք, որ հարյուրից ավելի առաջարկ եք ներկայացրել եւ որեւէ մեկին 5-օրյա ժամկետում չեք ստացել պատասխան, որեւէ դեպքում։

Ես նախ՝ ուզում եմ նշել, որ եթե մենք ուսումնասիրում ենք «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքը, ապա օրենքի հասկացությունների մեջ տեղեկատվություն հայցողների, այդ սուբյեկտների շրջանակը որեւէ ձեւով կոնկրետացված չէ, եւ ձեր բերած այն հիմնավորումը, որ 5-օրյա ժամկետում ստանանք դրա վերաբերյալ դիրքորոշում, հետո, եթե լրացուցիչ կարիք կլինի ուսումնասիրությունների, թող հարցումը ստացած պետական մարմինն իր դիրքորոշումը հայտնի 5-օրյա ժամկետում, ապա ասեմ, որ այդ իրավունքը դուք՝ որպես պատգամավորներ, ունեք նաեւ այսօր, օրենքը նման սահմանափակում ձեզ համար չի նախատեսում։

Ճիշտն ասած, ես կուզենայի իմանալ՝ կա արդյո՞ք մի պատգամավոր, ով «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքի հիման վրա իր հարցումն ուղարկել է եւ 5-օրյա ժամկետում պատասխան չի ստացել լրացուցիչ ուսումնասիրություններ կատարելու հիմնավորմամբ։ Սա` մեկ։

Եվ երկրորդը. դուք նշեցիք, որ 5-օրյա ժամկետում որեւէ դեպք չի եղել, որ պատասխան ստացած լինեք, բայց նաեւ չհերքեցիք, որ այդ 3 շաբաթվա ժամկետի միջակայքում, այդ միջինացված ժամկետում պատասխաններ ստացել եք։

Ես նաեւ ուզում եմ չբացառել, որ շատ են եղել դեպքեր, երբ պատգամավորները դիմել են հարցմամբ կամ առաջարկությամբ եւ, այո, նաեւ 5-օրյա ժամկետում կամ ավելի շուտ պատասխան են ստացել՝ չբացառելով դեպքերը, երբ 21-օրյա ժամկետում են այդ պատասխանը ստացել։ Չմոռանանք նաեւ, որ մի շարք դեպքերում անհրաժեշտություն է լինում՝ կապված պատգամավորի առաջարկի կամ հարցման բարդությունից, եւ նաեւ նկատի ունենալով, որ այդ ինֆորմացիան կարող է պահպանվել մի քանի պետական մարմիններում եւ նաեւ օգնության կարգով անհրաժեշտ է դիմել տարբեր մարմինների, շատ հաճախ հարցումը ստացած պետական մարմինը կամ պաշտոնատար անձն այդ ողջ աշխատանքները կազմակերպում է 5-օրյա ժամկետից ավելի երկար ժամանակով, հետեւաբար, ստիպված լինում ձեզ պատասխանել՝ մինչեւ 21-օրյա ժամկետի լրանալը։ Ահա, այս հիմնավորումներով Կառավարությունը, ուղղակի, առաջարկել էր փոփոխություններ չանել այդ վերաբերելի հոդվածում։

Եվ բացի այդ, նշենք, որ սա, այո, ես չեմ ուզում բացառել, որ  որոշակիորեն կարող է ծանրաբեռնել հարցում ստացած պետական մարմիններին եւ տեղական ինքնակառավարման մարմիններին՝ այդ 5-օրյա ժամկետից հետո լրացուցիչ նամակագրություն կատարելու առումով։ Եվ ինչպես դուք նշեցիք, ընդամեն 132 պատգամավորի մասին է խոսքը, բայց եկեք չմոռանանք, որ 132 պատգամավորներից յուրաքանչյուրն ամեն շաբաթ կամ ամեն օր կարող են մի քանի կամ մի քանի տասնյակ հարցումներով դիմել տարբեր մարմինների։ Այսինքն՝ այստեղ ընդամենը 132 հարցման մասին չի, ինքը կարող է նաեւ բազմապատկվել եւ ավելի ծավալային մեծ տեսք ստանալ։

Ահա, այս հիմնավորումներով Կառավարությունն այս նախագծի վերաբերյալ առաջարկել էր փոփոխություններ չանել։ Թերեւս, հիմնական եզրահանգումները սրանք են, եթե կան հարցեր, փորձեմ պատասխանել։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարակից զեկուցողին հարցեր ուղղելու համար՝ հերթագրում։ Հերթագրվել է չորս պատգամավոր: Տիգրան Ուրիխանյան։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցս տալով՝ ես ձեզ ուզում եմ տեղեկացնել, որ այո, կան պատգամավորներ եւս, որոնք չեն ստանում 5-օրյա ժամկետում պատասխաններ եւ ընդհանուր միջինացված` դրանք լինում են մաքսիմալ ուշ։ Ես հարցումներով հանդես եմ գալիս արդեն 9-րդ տարին շատ մեծ ծավալներով, որովհետեւ գտնում եմ, որ պատգամավորի հիմնական  երեք գործառույթներից, անելիքներից` օրենքների ստեղծում, փոփոխություններ, վերահսկողություն եւ դիվանագիտական, արտաքին գործունեություններ, երկրորդը` վերահսկողությունը, նախ եւ առաջ, հարցումներով է սկսվում։

Հետո, ուզում եմ այսպիսի մի բան ակնարկել, դիտարկել, ոչ թե որպես հարց, այլ դիտարկում. 132 պատգամավոր է, այո, կարող է ամեն մեկը մեկ չէ, տաս չէ, հարյուր չէ, հազար հարցում ուղարկել։ Բա ձեր վերադաս մարմինն է սա, բա վերադասի գրություններին հարգալից ուղարկեք։ Բա ձեր ղեկավարությանը, նկատի ունեմ` Կառավարություն-խորհրդարան հարաբերակցության, հարաբերությունների իմաստով, արդյո՞ք ճիշտ չէ ավելի աչալուրջ վերաբերվել, ինչքան էլ դրանք շատ լինեն։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Պրն Ուրիխանյան, ուրեմն, տեսեք, դուք էլ, այնուամենայնիվ, վատ վիճակագրություն եք ներկայացնում, ինչը ցավալի է, բայց ինքներդ նաեւ չեք բացառում, որ կան դեպքեր եւ եղել են դեպքեր, երբ ավելի սեղմ ժամկետներում պատասխաններ են ներկայացրել։

Եվ վերադառնալով հազար գրությանը, ճիշտ եք ասում եւ դա նորմալ է, դա ձեր մանդատից է բխում՝ այդքան գրություններով, հարցումներով դիմել, բայց եկեք չմոռանանք, որ այդ հարցումը ստացած կամ առաջարկը ստացած պետական մարմինը կամ պաշտոնատար անձը եւս ունի սահմանափակ ռեսուրսներ։ Պատկերացրեք՝ ձեզանից առաջ եւս մեկ այլ պատգամավոր, քաղաքացի, լրագրող այդ հարցումներով կամ առաջարկներով դիմել է, դրանք որոշակի հերթականություն ունեն եւ ստիպված այդ եղած սահմանափակ ռեսուրսների մեջ մենք պետք է ինչ-որ ձեւով տեղավորվենք՝ դրանց հիմնավորված եւ խորը վերլուծության ենթարկված պատասխաններ ներկայացնելու համար։ Էս է ողջ տրամաբանությունը, եւ որեւէ միտում կամ նպատակ չունենք որեւէ պատգամավորի կամ որեւէ հարցում ներկայացրած սուբյեկտի հարցումներին ուշ կամ չհիմնավորված պատասխանել։ Սա է տրամաբանությունը: Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքի համա՞ր... Կարիք չկա։ Նիկոլայ Բաղդասարյան։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Պրն Ասատրյան, տեսեք, «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքը սահմանում է ընդհանուր խաղի կանոնները, այսինքն՝ 6-րդ հոդվածում սահմանում է, թե ինչպե՞ս պետք է տրամադրվի եւ այնտեղ օրենքներով սահմանում է, թե ո՞ր սուբյեկտները պետք է տրամադրեն։ Եվ ընդհանուր խաղի կանոնը` տեղեկատվությունը, որը տիրապետում է պետական մարմինը, պետք է 5 օրվա մեջ տրամադրի տեղեկատվություն հայցողին։ Եթե ես որպես քաղաքացի եմ դիմում, ապա ես կարող եմ ստանալ միայն իմ վերաբերյալ տեղեկատվություն։ Եթե ես որպես պատգամավոր կամ փաստաբան եմ դիմում, ես կարող եմ ստանալ այլ անձանց վերաբերյալ։ Սա է տարբերությունը։ Հետեւաբար, եթե դուք կարող եք, օրենքում դա ամրագրված է, այդ տեղեկատվությունը տրամադրել 5 օրվա ընթացքում, ստեղ կարողանալու խնդիրը չի, դուք` պետական մարմինները, պարտավոր եք այդ տեղեկատվությունը 5 օրվա մեջ տրամադրել։ Ուստի, որեւէ փաստարկ չի կարող ողջամիտ լինել, թե մնացած մարմիններին ինչո՞ւ չեք կարողանում տրամադրել։ Քաղաքացուն նույն տվյալը կարող եք տրամադրել, պատգամավորին՝ ոչ, այդտեղ փաստարկ չի կարող ներդրվել։ Պատասխանեք, ես հաջորդ հարցը...

Ա.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բաղդասարյան, դուք տեղեկությո՞ւն ունեք, որ մենք քաղաքացուն պատասխանում ենք 5 օրում, իսկ պատգամավորի հարցման վերաբերյալ պատասխանը տրամադրվում է ավելի ուշ։ Նաեւ չեմ կարողանում հասկանալ ձեր այն դիտարկումը, որ քաղաքացուն կարող ենք ինչ-որ բան չտալ, բայց պատգամավորին պարտավոր ենք տալ։ Տեղեկատվության ազատության սահմաններում նման բան գոյություն չունի, այսինքն՝ եթե դա պաշտպանվող տեղեկատվություն է եւ օրենքի տրամաբանության շրջանակներում չի կարելի դա տրամադրել, անկախ դիմող սուբյեկտից, իհարկե, մենք նաեւ մեր առաջարկի վերլուծության մեջ հանձնաժողովների իրավասությունների հետ կապված` որոշակի խորությամբ վերլուծություն արել ենք, որ այո, կարող է նաեւ օրենքով պահպանվող գաղտնիք առանձին դեպքերում տրամադրվել, բայց սա պատգամավորի հարցման տրամաբանությունից դուրս է։

Ինչ վերաբերում է ձեզ, ապա եթե այդ հարցումն ամփոփված, մշակված, սահմանված կարգով հավաքված չի, դուք ո՞նց եք պատկերացնում` այդ մարմինը ո՞նց պետք է ձեզ տրամադրի այդ տեղեկատվությունը։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք: Խնդրեմ։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Փորձեմ ես իմ ելույթում ավելի մատչելի ձեւով ներկայացնել՝ ինչ նկատի ունեմ, ճիշտ չհասկացաք հարցադրումս, հետեւյալն էր։ Բայց, այնուամենայնիվ, մի հատ էլ ճշգրտեմ, այնուհետեւ իմ ելույթում կանդրադառնամ, նաեւ այդ՝ ինչո՞ւ ժամկետը կարելի է երկարացնել, եւ պատճառաբանված կերպով՝ ի՞նչ է նշանակում օրենքի։

Իմ ասածը հետեւյալն է, պրն Ասատրյան։ Ըստ տեղեկատվության ազատության օրենքի` պետական մարմինը պարտավոր է 5 օրվա մեջ տրամադրել տեղեկատվություն, եթե անհրաժեշտ է լինում ժամանակահատված, ընդունենք՝ եւս 10 օրը, ինքը կարող է երկարացնել այդ ժամկետը, եթե քաղաքացուն է վերաբերում։ Ուղղակի քաղաքացին կարող է ստանալ միայն իրեն վերաբերող տվյալներ, պատգամավորի վերաբերյալ...

Ա.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

-Ոչ։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Չէ, բայց ես ելույթումս կասեմ, թե ինչու այո։ Եթե պատգամավորն է հարցում անում, կարող է տեղեկատվություն ստանալ նաեւ այլ անձանց վերաբերյալ, այսինքն՝ այլ անձանց վերաբերյալ ես կարող եմ։ Եթե տեղեկատվությունը, ասում եմ՝ օրենքի ուժով դուք պարտավոր եք 5 օրում քաղաքացուն տալ, ի՞նչն է պատճառը, որ 5 օրում չեք կարող տրամադրել պատգամավորին, այսինքն՝ խաղի կանոնը բոլոր իրավական ակտերով սահմանենք 5 օր, պարտադիր պայման` տեղեկատվություն տալու, եւ լրացուցիչ պայման, որ դուք կարող եք երկարացնել։ Շնորհակալություն։

Ա.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բաղդասարյան, ես արդեն ասացի, որ ձեր դիտարկման հետ համաձայն չեմ, եւ եթե կարող ենք, այսպես ասած, նիստից հետո կարող ենք այդ հարցը երկար քննարկել, բայց այդ ծավալների առումով, որ քաղաքացին իր վերաբերյալ կարող է պահանջել, նման բան գոյություն չունի օրենքի տրամաբանության մեջ։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Էդգար Առաքելյան։

Է.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես ուզում եմ ասել, որ կիսում եմ իմ գործընկեր Սիսակ Գաբրիելյանի եռակի աճելության զգացողությունը։ Կարծում եմ, որ մենք, այսպիսով, շատ լավ ավանդույթի հիմք ենք դնում ու խորհրդարանական նոր մշակույթ ենք ձեւավորում, որը շատ կարեւոր է իշխանությունների տարանջատման, զսպումների եւ հակակշիռների տեսանկյունից։ Կառավարությունն էլ, կարծում եմ՝ պետք է նորմալ վերաբերվի, որ իր կողմից բացասական եզրակացություն ստացած նախագծերն արդյունքում կարող են ընդունվել ԱԺ-ի կողմից։

Հարցս վերաբերում է վիճակագրությանը. արդյո՞ք Կառավարությունում կա մարմին, որը հաշվառում է իրականացնում, թե գործադիրի տարբեր մարմիններ քաղաքացիների կամ պատգամավորների հարցումներին քանի՞ օրում են պատասխանել, եւ արդյո՞ք կան լծակներ, որոնք օգտագործելով՝ հնարավոր կլինի ինչ-որ սանկցիաներ կիրառել այն պաշտոնյաների նկատմամբ, որոնք հատուկ ձգձգում են պարզ թվացող հարցերի պատասխանները, եւ այդպիսով կանխել կամայականությունները։

Ա.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Առաքելյան։ Ուրեմն, տեսեք, վիճակագրության առումով` չկա նման վիճակագրություն եւ որեւէ օրենսդրական պահանջ չկա նման վիճակագրություն վարելու համար։

Ինչ վերաբերում է սանկցիաններին, ապա պետք է ասեմ, համենայնդեպս, իմ սուբյեկտիվ կարծիքով, քաղաքական սանկցիաներից ավելի ուժեղ սանկցիաներ հնարավոր չէ մտածել, եւ, օրինակ` դուք՝ որպես պատգամավոր, նաեւ Կառավարության հետ հարց ու պատասխանի ժամանակ  կարող եք բարձրացնել այն հարցը, որ, օրինակ` ինչ-որ հարցի հետ կապված հարցում եք ուղարկել որեւէ պետական կամ տեղական ինքնակառավարման մարմնի, եւ նկատի ունենալով, որ այդ հարցումը շատ պարզ եւ արագ կարելի էր ամփոփել, տրամադրել պատգամավորին, չգիտես ինչո՞ւ 20-րդ օրը նոր ստացել եք։ Սա, կարծում եմ՝ ամենամեծ քննադատությունը եւ սանկցիան կլիներ համապատասխան այդ մարմիններին եւ օղակներին։ Բայց նաեւ եկեք նկատի ունենանք, որ շատ հաճախ լինում են դեպքեր, երբ, նու, չեմ ուզում օրինակը պրոյեկտել պատգամավորների հարցումների վրա, հարցումը ներկայացնող սուբյեկտի կողմից այդ իրավունքը չարաշահվում է։ Մասնավորապես, շատ են լինում դեպքեր, երբ քաղաքացին կամ լրագրողը...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Ասատրյան, թույլ տվեք արձագանքի պատգամավորը, դուք կշարունակեք։

Ա.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

-Հա։

Է.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Լիովին համաձայն եմ ձեզ հետ, որ խնդրի քաղաքական ասպեկտն ավելի կարեւոր է, եւ այս առումով հիմա ուզում եմ պաշտոնապես դիմել ԱԺ նախագահությանը եւ աշխատակազմի ղեկավարին, որպեսզի մենք ինչ-որ մի հատ մրցանակաբաշխություն սահմանենք, նախ՝ հաշվառում իրականացնենք, թե ո՞ր գերատեսչությունն ի՞նչ ժամկետներում է պատասխանում, եւ տարվա կտրվածքով կամ  եռամսյակային կտրվածքով այստեղ՝ ԱԺ-ում, շնորհենք «Ոսկե հովազ» կամ «Կանաչ կրիա» մրցանակներն այն գերատեսչություններին, որոնք ամենաարագն են պատասխանել եւ ամենադանդաղը։ Այդ առումով` կարծում եմ՝ լրացուցիչ ստիմուլ կլինի, որ դուք էլ այդ հինգ օրվա մեջ տեղավորվեք։ Շնորհակալություն։  Եվ ուզում եմ, անպայման, պնդել, որ մենք այդ 3-շաբաթյա, այլ ոչ թե 30-օրյա ժամկետը ֆիքսենք օրենքի մեջ։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

-Պրն Առաքելյան, ավարտելով իմ դիտարկումը՝ ասեմ, որ, ցավոք սրտի, լինում են դեպքեր, երբ հարցում ներկայացրած սուբյեկտը պարզապես չարաշահում է իր իրավունքը, եւ նաեւ քաջ գիտակցելով, որ այդ տեղեկատվությունը հրապարակված է, հասանելի է աղբյուրներում եւ կարելի է շատ կարճ ճանապարհով այդ տեղեկատվությունը վերցնել այնտեղից, այնուամենայնիվ, գրում է համապատասխան պետական մարմնին։ Եվ նկատի ունենալով նաեւ, որ մենք կարող ենք մերժել՝ ասելով, որ գիտե՞ք ինչ կա, դա հրապարակված է, դուք ինքներդ դա կարող եք վերցնել, շատ հաճախ անում ենք, դա էլ ենք տալիս՝ ընդառաջելով, նաեւ ենթադրելով, որ, համենայնդեպս, կարող էր չիմանալ կամ դժվարացել է բացել։ Բայց, ամեն դեպքում, պետք է նկատի ունենալ, որ պետական մարմիններն ունեն սահմանափակ ռեսուրսներ, եւ կառաջարկեմ այդ մրցանակաբաշխությունները սահմանելիս հաշվի առնել պետական մարմինների աշխատակազմերի այդ ծանրաբեռնվածությունը, քանակը եւ նրանց ուղարկվող հարցումների քանակը, նոր արդյունքում որոշել, թե ո՞ւմ ի՞նչ մրցանակ պետք է տալ։ Շնորհակալություն։

Իսկ դուք ազատ եք, բնականաբար, սա պառլամենտի իրավունքն է, Կառավարության առաջարկության նույնիսկ բացասական պարագայում կարող եք կողմ քվեարկել, այստեղ որեւէ խնդիր չկա։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Սուրեն Գրիգորյան։ Հանում է հարցը։

Հարցերն ավարտվեցին։ Շնորհակալություն, պրն Ասատրյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հերթագրում՝ մտքերի փոխանակության համար։ Հերթագրվել է վեց պատգամավոր: Արթուր Գրիգորյան։

Ա.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես հարցի ներկայացման, պատասխանների առարկություններից ելնելով՝ իմ սեփական կարծիքը կազմեցի։ Ես պետք է հիմա խոսեմ մի քիչ իրականությունից։ Այս հարցին հիմնականում կարող են ավելի օպտիմալ պատասխաներ տալ հատկապես այն մարդիկ, որոնք ինչ-որ ժամանակով պետական կառավարման համակարգում՝ գործադիրում աշխատել են նախարար կամ թեկուզ տեղական ինքնակառավարման, տարածքային կառավարման համակարգում։

Իրականում տեսեք՝ ինչպիսին է վիճակը. 5-օրյա ժամկետը բավականին կարճ ժամկետ է, որպեսզի կարողանա ոլորտը համակարգող նախարարությունը պատասխանել ինչ-որ հարցի։ Պարզ ասեմ, որ բավականին երկար ժամանակ է 5-օրյա ժամկետը։ Պրն Ասատրյան, անկեղծ ասած, նաեւ համամիտ չեմ ձեր այն կարծիքի հետ, որ նախարարություններն ունեն սահմանափակ ռեսուրսներ եւ չեն կարող պատասխանել։ Ես չեմ կարծում, որ կա մի նախարարություն եւ չեմ կարծում, որ կա մի գերատեսչություն, որը ցանկացած հարցապնդման կամ կանկացած հարցման այնքան անտեղյակ է, որ մի 5 օր իրեն պետք է, որպեսզի կարողանա բացահայտել, թե սա ի՞նչ հարց է, մի 5 օր պետք է, որպեսզի պատասխան նախապատրաստեն։ Ամենեւին էլ այդպես չէ։ Այսօր նախարարությունները, առավել եւս այս կառուցվածքային փոփոխություններից հետո, երբ նշվում է, որ մեր նախարարությունները կառուցվածքային փոփոխություններից հետո ավելի արդյունավետ են աշխատելու, ավելի ռեսուրսներով հագեցած են լինելու, ավելի պրոֆեսիոնալ են լինելու եւ ավելի մասնագիտական կարողություններ են ունենալու։

Ամբողջությամբ կիսում եմ այն կարծիքը` հատկապես, իմ գործընկերոջ հետ կապված, որ խորհրդարանական վերահսկողության պայմաններում, առավել եւս պետք է մենք շեշտենք, պետք է մենք ունենանք իրատեսական այնպիսի ժամկետներ, որ մի քիչ էլ ձգվեն պետական մարմինների ղեկավարները։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Սերգեյ Ատոմյան։

Ս.ԱՏՈՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի խորհրդարան, մենք այսօր քննարկում ենք «Պատգամավորի գործունեության երաշխիքների մասին» օրենքը, որտեղ փորձում ենք փոփոխություններ կատարել։ Մենք պետաիրավական հանձնաժողովում մանրամասն քննարկել ենք։ Առաջին հայացքից ես նույնպես, կիսելով Կառավարության կարծիքը` կարծում էի, որ մենք ինչ-որ ձեւով երկարաձգում ենք այդ ժամկետը, մեր գործընկերների կողմից նույնպես մտահոգություն հնչեց, որ այդ ժամկետը 21 օրից սարքում ենք 30, սակայն այստեղ խնդիրն այլ է։ Մենք փորձում ենք, շեշտադրում է դրել պրն Բագրատյանը, եւ ես դրա հետ լիովին համաձայն եմ, մեր հանձնաժողովը նույնպես համաձայն է եղել, մենք շեշտադրումը դրել ենք այն հանգամանքի վրա, որ եթե, օրինակ` մենք տեղական ինքնակառավարման մարմիններին, որը մեծ հաշվով Կառավարության պես ծանրաբեռնված չէ, հարցում ենք անում ու  պարզ հարց ենք հնչեցնում իրենց, օրինակ` հարցնում ենք ինչ-որ համայնքի մասին, թե որքան, ասենք, ինտենսիվ այգիներ դուք ունեք, որն իրենց համար չափազանց պարզ  հարց է, եւ բոլորը պետք է տիրապետեն, որոնք կարող են մեկ ժամում այդ հարցին պատասխանել։ Այդ հարցի պատասխանը կարող է տեւել, չգիտեմ, 18 օր։ 18 օր այդ պատասխանը չստանաս, ու քո գործունեությունը դրանով խոչընդոտվի։

Իսկ ինչի՞ համար ենք սահմանել, հնչեցին նաեւ կարծիքներ, թե մեկ ամիսը շատ է, բերեք կրճատենք ժամկետը։ Այդ մեկ ամիսն էլ, որ «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքը, սահմանել է, տրամաբանություն ունի։ Այդ մեկ ամիսն էն պայմաններում է, որ, ասենք, այդ մեկ ամսում կարողանա, ասենք, հարցում ես կատարել, բավականին ծավալուն հարցում է, այդ մեկ ամսում կարողանա այդ ծավալի հարցման պատասխանները լիարժեք քեզ տրամադրել։

Իսկ տվյալ պարագայում, երբ, ասենք, մենք այդ 5-օրյա ժամկետն ենք դնում, այդ 5-օրյա ժամկետում, եթե խելամիտ ինչ-որ կարճ հարց ենք տվել, 5 օրում ինքը պարտավոր է, չի կարող ասել՝ ծավալը շատ է, ես չեմ կարողանում, պիտի մեկ ամսում պատասխանեմ։ Պարտավորվածություն կլինի, կպատասխանեն նրանք 5 օրում։ Դա է։ Ընդհանուր, նախագծերին ես կողմ եմ եւ առաջարկում եմ, որ բոլորս կողմ քվեարկենք այդ նախագծին։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Նիկոլայ Բաղդասարյան։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Հարգելի ընկերներ, պրն Ասատրյան, օգտագործելով ելույթ ունենալու իմ հնարավորությունը` փորձեմ պարզաբանել` ինչ էր ներկայացնում հարցադրումս։

Տեսեք, երբ դուք ուզում եք տեղեկատվություն, որը հանրամատչելի է, իրականում դուք կարող եք «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքի 6-րդ հոդվածից օգտվել եւ դիմել, որպես պատգամավոր կամ քաղաքացի, ստանալ այդ տեղեկատվությունը։ Ուստի, գործում են խաղի այն կանոնները, որոնք սահմանված են «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքով: Այդ 5-օրյան, այն, ինչ դուք ներկայացնում եք, իրականում այդպես է։

Այստեղ խնդիրը ե՞րբ է առաջանում. երբ դուք տեղեկատվություն եք ուզում, որը հանրամատչելի չի եւ վերաբերում է այլ սուբյեկտի։ Այսինքն՝ երբ դա կարող է ստանալ միայն այն անձը, որին է վերաբերում։ Այդ դեպքում ես չեմ կարող ղեկավարվել տեղեկատվության մասին օրենքով, այդ դեպքում ինձ օգնության է գալիս «Պատգամավորի երաշխիքի մասին» օրենքը։ Ինչպես փաստաբան ժամանակ ես պետք է ղեկավարվեի «Փաստաբանության մասին» օրենքի 18-րդ հոդվածով, ոչ թե միայն տեղեկատվության մասին օրենքով, այսպես էլ այս դեպքում ես պետք է ղեկավարվեմ երաշխիքի մասին օրենքով։

Հետեւաբար, մեր կողմից հնչեցված մոտեցումն այն է. եթե ես՝ որպես քաղաքացի, կարող եմ այդ տեղեկատվությունը, ըստ կանոնի 5-օրյա ժամկետում, այսինքն՝ դուք ունեք այդ տեղեկատվությունը, որն իմ դեպքում տաք 5 օրվա ժամկետում եւ ասեք, որ այդ տեղեկատվությունը ես քեզ չեմ կարող տալ 5-օրյա ժամկետում, պատճառաբանված մի գրություն տաք, ասեք՝ ինձ պետք է լրացուցիչ ուսումնասիրություն կատարել եւ դրա համար անհրաժեշտ է 10 օր ժամկետ, եւս 10 օր ժամկետ։ Այսինքն՝ ինձ համար ողջամտորեն հասկանալի է, որ դուք նախ՝ պետք է լրացուցիչ ուսումնասիրություն կատարեք, երկրորդ-ն էլ՝ դուք ասում եք` ժամկետ։ Դա է պատճառաբանված պատասխանը։ Դուք կարող եք այդ ժամկետը երկարացնել առավելագույնը 1-ամսյա ժամկետով։ Առաջարկություն հնչեցվեց, որ կրճատենք, բայց դա չի սկզբունքը։ Դեմ չեմ կրճատելուն՝ այդ 30 օրը սարքել երկշաբաթյա կամ երեքշաբաթյա ժամկետ, բայց խաղի կանոնը պիտի մնա բոլորի համար նույնը։ Այսինքն՝ 5-օրյա ժամկետը քաղաքացու դեպքում պետք է մնա նույնը, պատգամավորի դեպքում՝ նույնը, փաստաբանի եւ մնացած սուբյեկտների դեպքում՝ նույնը։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Միքայել Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, միանշանակ, իհարկե, մենք ողջունում ենք այդ ժամկետների փոփոխությունները, բայց ես չէի ուզում ժամկետի մասին միայն խոսել, ես ուզում էի խոսել այդ ժամկետի մեջ ինչ գրում են` այդ գրվածի որակի մասին։ Որեւէ մեկն այստեղ չի ասում` իսկ ի՞նչ են գրում, ի՞նչ եզրակացություններ են տալիս տարբեր նախագծերի մասին։ Այն, ինչ վերաբերում է օրենսդրական դաշտի հետ որոշակի հակադրություններին, հակասություններին, դա պարզ է, բայց երբ սկսում են տարբեր, պրն Թունյան, տնտեսագիտական ապրիորի վերլուծություններ կատարել գործադիր մարմնից, որ չգիտես, թե ի՞նչ գնահատական տաս, ես առաջարկում եմ, կոնկրետ, որպեսզի պրոֆիլային մասնագիտական հանձնաժողովները մեկ-մեկ այդ եզրակացություններին իրենք էլ եզրակացություն տան։ Բաներ կան, որ նայում ես` ապշում ես, թե էս ո՞նց կարող են գրել։ Այդ ժամկետի հետ, պրն Բագրատյան, առաջարկում եմ` միասին նախաձեռնենք՝ այդ ժամկետում։ Ընդունենք՝ ճիշտ ժամկետում գրել է, բայց գրել է շատ տարօրինակ բաներ, եզրակացություններ։ Այ, դրան մենք նույնպես կարողանանք գնահատական տալ եւ, իհարկե, ակտուալությունը չի կորցնում, որ այո, ԱԺ-ում մենք պետք է համարժեք փորձագիտական այդ կենտրոնը կամ մարմինն ունենանք, որը կոմպլեքս կարողանա այդ անհարթությունները հանել եւ բերել համարժեք մակարդակի։ Ուրեմն, ժամկետի հետ միասին գնալ դեպի այդ եզրակացությունների որակ։ Այսքանը։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Սուրեն Գրիգորյան։

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պետք է ի սկզբանե ասեմ, որ պետաիրավական հանձնաժողովի քննարկման ժամանակ դեմ եմ քվեարկել օրենքի ընդունմանը։ Բացատրեմ՝ ինչո՞ւ, վերջում ասեմ, թե հիմա ո՞նց կքվեարկեմ, ամեն դեպքում։

Տեսեք, ժողովուրդ ջան, հիմա ունենք խնդիր, հա՞. ուշ են պատասխանում պատգամավորների հարցումներին։ Հիմա մենք մեզ պետք է հարց տանք. այս օրենքը, որ գրեցինք, ընդունեցինք, շո՞ւտ են պատասխանելու, թե՞ ունենալու ենք, ուղղակի, մի իրավիճակ, որ անընդհատ գրելու են, որ պահանջվում է ավելի երկար ժամկետ, դրա համար կպատասխանենք ավելի ուշ։

Ինձ թվում է, որ մենք ունենալու ենք ոչ թե այն իրավիճակը, որ սկսելու են պատասխանել ավելի շուտ, այլ՝ երկրորդը։

Հիմա, երբ ասվում է, որ հիմա, քանի որ երեքշաբաթյա ժամկետն է ավելի երկար, վերցնում են, հետո են պատասխանում։

Ժողովուրդ ջան, եթե կարող են ավելի արագ պատասխանել, չեն պատասխանում, էս ԱԺ ամբիոնը, էն բարձրախոսները բա ինչի՞ համար են, խորհրդարանական վերահսկողության իրականացումը միայն օրենքների փոփոխությա՞մբ է։ Չէ, եթե փաստացի ունեք տենց խնդիր, Կառավարության հետ հարց ու պատասխանի ժամանակ, հայտարարությունների ժամին հայտարարեք դրա մասին, խնդիրը բարձրաձայնեք, չի լուծվի` մտածենք օրենսդրական փոփոխությունների մասին։

Եվ, ի վերջո, որպեսզի արձանագրենք, որ այս օրենքի փոփոխությամբ խնդիր է լուծվում, ես պետք է կարողանամ մի հարցի պատասխանել։ Ես այսօր, օրինակ, պայմանական, պրն Ասատրյանից պահանջում եմ, որ ինքն իմ հարցումներին մինչեւ հիմա ուշ է պատասխանել, հիմա շուտ պատասխանի, եթե տեղերով փոխվենք, ինքը լինի պատգամավոր, ես լինեմ փոխնախարար, կարողանալո՞ւ եմ դա անել, թե՞ չեմ կարողանալու անել, ես վստահ չեմ։ Այսինքն՝ մենք պետք է հասկանանք` երբ մեզ ուշ են պատասխանում, խնդիրը որտեղի՞ց է գալիս՝ ալարո՞ւմ են, վատ են աշխատո՞ւմ, թե՞, ուղղակի, այդ ժամկետներում հնարավոր չի իրականում։ Ո՞վ էլ գա նստի՝ լինի պրն Ասատրյանը, ես, թե Պողոսը, մեկ է, չի պատասխանելու։ Եթե երկրորդ տարբերակն է, իսկ ես ավելի շատ հակված եմ, որ երկրորդ տարբերակն է, այս օրենքի փոփոխությամբ, այն հայտնի անեկդոտի պես է, չեմ կարող լրիվ պատմել՝ հասկանալի պատճառներով, որ...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Գրիգորյան, ավարտեք։

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Ավարտում եմ։ Ասում է՝ բան փոխվե՞ց, ասում է՝ չէ, նույն բանն է, ուղղակի, թղթաբանությունը շատացավ։ Ինձ թվում է` մենք այդ նույն իրավիճակն ենք ունենալու այս օրենքի ընդունմամբ։

Ամեն դեպքում, քանի որ ընդհանուր կոնսենսուս կա, ես կողմ կքվեարկեմ, ուղղակի հետո օրենսդրական մոնիթորինգի գործիքներով եկեք հասկանանք, ի վերջո, ո՞ր տարբերակն էր՝ առաջի՞նը, թե՞ երկրորդը։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Վլադիմիր Վարդանյան։

Վ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-ԱԺ հարգարժան նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, իրականում բավականին բուռն էր քննարկումը հանձնաժողովում այս հարցի վերաբերյալ, բայց մի քանի կարեւոր դիտարկում անեմ, որպեսզի մենք էլ հաստատ եւ հստակ հասկանենք՝ ինչի մասին ենք խոսում։

Առաջին. պետք է պատասխանեմ իմ գործընկերներին, որ խորհրդարանը Կառավարության վերադասը չի։ Այո, խորհրդարանը հանդիսանում է վերահսկողություն իրականացնող սուբյեկտ՝ Կառավարության գործունեության նկատմամբ, բայց իշխանության ճյուղերի հավասարության եւ հավասարակշռության եւ փոխզսպումների համակարգի հետ գործ ունենք, այստեղ չի կարելի խոսել վերադաս լինելու կամ չլինելու մասին։

Ինչ վերաբերում է հարցմանը։ Մենք որոշակի խառնաշփոթ ունենք, իրոք, մենք ունենք հետեւյալ հասկացությունները. հարց, հարցում, առաջարկ եւ հարց Կառավարությանը։ Դրանք տարբեր ռեժիմներով են։ Իրականում, եթե փորձենք վերլուծել հարցման ինստիտուտը, ապա պետք է նշենք, որ ինքը շատ լուրջ քննադատության է ենթարկվում ամբողջ աշխարհում, որովհետեւ շատ դեպքերում այն վերածվում է կոնկրետ պատգամավորի կոնկրետ լոբբիստական գործունեության, ինչը եւս պետք է կանխվի ցանկացած այլ եղանակով, այդ թվում՝ խորհրդարանական վերահսկողության եղանակով, որովհետեւ պատգամավորներին այդ իրավունքը տրված է ոչ թե անձնական շահն առաջ տանելու համար, այլ հանրության, իր ընտրողների հարցերին պատասխանը գտնելու համար։

Երկրորդ կարեւոր հարցը վերաբերում է հետեւյալին։ Տեսեք, մենք ունենք իրավիճակ, երբ «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենսդրությունը ձեւավորվել եւ զարգացել է շատ ավելի ուշ, քան այդ հարցումների ինստիտուտը։ Եվ իրականում շատ դեպքերում այդ պատասխանը, ըստ էության, պարունակում է նույն տեղեկատվությունը, որ կարող էր պատգամավորը ստանալ` «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքի հիման վրա հարցում ներկայացնելով։

Հետեւաբար, մենք, իրոք, այստեղ անելիքներ ունենք, բայց հստակ պետք է հասկանանք՝ ի՞նչ է հարցումը, ի՞նչ է հարցը, ի՞նչ է առաջարկությունը եւ ինչի՞ համար ո՞ր ինստիտուտի համար ի՞նչ ժամկետներ պետք է նախատեսվեն Կառավարության պետական կառավարման եւ տեղական կառավարման մարմինների կողմից պատասխան գտնելու համար։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-«Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության անունից ձայն է խնդրում Էդմոն Մարուքյանը։

Է.ՄԱՐՈՒՔՅԱՆ

-Հարգելի ԱԺ նախագահություն, հարգելի խորհրդարան, ես չէի ուզում պրն Վարդանյանին անդրադառնալ, բայց պետք է ասեմ, որ երբ ասում ենք, որ պատգամավորը կարող է հարցումն օգտագործել իր անձնական շահերի համար, ամբողջ աշխարհում խնդիր է, բան, ես կարծում եմ՝ ավելի ճիշտ կլինի՝ մենք մեր մասին խոսենք։ Ես տվյալ չունեմ, որ որեւէ պատգամավոր իր անձնական շահերի համար հարցումներ է անում։ Քանի դեռ չունենք նման տվյալ, կարծում եմ՝ դրանով պետք չի դեմն առնել կամ որեւէ կերպ ստվեր գցել նման նախաձեռնությունների վրա: Միանշանակ, նախաձեռնությունը կարեւոր է: Պետք է հիշեցնեմ նախորդ կանոնակարգը։ Նախորդ կանոնակարգով 15-օրյա ժամկետ էր նախատեսվում, հիմա ժամկետները փոխվել են այս կանոնակարգով։ Նաեւ ուրիշ բան ասեմ. մենք Գերմանիայի Բունդեսթագում, երբ Բունդեսթագն ընտրվում է, նոր Բունդեսթագ, նոր խորհրդարան է, իրենք մի հատ կանոնակարգի վրայով անցնում են, այսինքն՝ նայում են, տեսնում են՝ այս կանոնակարգով ուզո՞ւմ են աշխատել այս պատգամավորները, թե՞ ոչ, եւ փոփոխությունների են ենթարկում։

Հիմա բազմաթիվ բաներ կան, որ մենք պետք է վերանայենք այս կանոնակարգի մեջ։ Երբ այս կանոնակարգն ընդունվում էր այստեղ, ես ինքս դեմ եմ քվեարկել այս կանոնակարգին, այստեղ բավականին կռիվներ են եղել։ Իմ տպավորությամբ` նպատակը եղել է հետեւյալը. հնարավորինս պատգամավորին դարձնել «անատամ գործիք», որ ոչ մի բան չկարողանա անել, տենց, սուպերվարչապետական համակարգում հանգիստ իր տեղը նստած մնա, ասենք, հարցում անի, մի ամիս սպասի, երբ ՀԿ-ներն ավելի արագ են այդ հարցման ինֆորմացիան ստանում, քաղաքացիներն ավելի արագ են այդ ինֆորմացիան ստանում։

Հիմա, դրա համար ուզում եմ ասել՝ նախ` էս շատ կարեւոր նախաձեռնություն է, բայց, բացի սա, բազմաթիվ այլ հարցեր կան, որ պատգամավորների եղած մի երկու հնարավորություն կար, դրանք էլ հնարավորինս սահմանափակվել են այս Կանոնակարգի ընդունման ժամանակ: Այս կանոնակարգը պետք է վերանայել, եւ պետք է վերանայել պատգամավորների իրավունքները, ընդհանրապես, սահմանադրական լիազորությունների լույսի ներքո թե՛ այս երաշխիքների մասին օրենքով, թե՛  «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքով։

Կոչս այն է, որ հիմա մենք կարող ենք հատային նախաձեռնություններով հանդես գալ՝ այ, այս մասն էլ ուղղենք, այստեղ էլ մի բան ավելացնենք, բան, բայց ճիշտ կլինի, որ, ընդհանուր, մի հատ նստենք, նայենք, տեսնենք` էս ի՞նչ է արվել, էլի, ինչի՞ համար է կանոնակարգն էսքան դժվա՜ր, բա՜րդ, կամ երաշխիքների մասին օրենքը, ընթացակարգեր սահմանել, որ, ասենք, պատգամավորն ինքն էլ չուզենա որեւէ տեղ որեւէ հարցումով հանդես գալ։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-«Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության անունից ձայն է խնդրում պատգամավոր Արման Աբովյանը։

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ճիշտն ասած, զարմացած եմ, որ այ, սենց բուռն պոլեմիկա եղավ, որովհետեւ հարցը, ըստ իս եւ ըստ տրամաբանության, բնականոն է, եւ պատգամավորի աշխատանքն ինչո՞ւմ է կայանում։

Պատգամավորի աշխատանքը կայանում է ոչ միայն օրենսդրական, այլ նաեւ մարդկանց հետ, մեր ընտրողների հետ որոշակի կապ պաշտպանել։ Մենք գիտենք, որ հիմնականում մարդիկ գալիս են մեզ մոտ ոչ լավ կյանքից, եւ հաճախ հարցումներից կախված է լինում արագությունն արձագանքի, որը մենք պարտավոր ենք տալ, որովհետեւ հարցերի շրջանակ կա, որոնք չեն սպասում։ Դա` մեկ։

Երկրորդը. ինչ վերաբերում է՝ վերադաս ենք մենք Կառավարությանը, թե վերադաս չենք, ոչ, ես համաձայն չեմ։ Այո, կարող է` ուղղակիորեն վերադաս չենք, բայց եթե հաշվի առնենք, որ վարչապետին ընտրում է, ի վերջո, ԱԺ-ը, ի վերջո, ԱԺ-ն է պատասխանատու բոլոր ընթացքների համար, ապա հենց ուղղակի վերադասն ԱԺ-ն է, եւ պետք է հենվել միայն ու միայն այդ տրամաբանության վրա, երբ մենք քննարկում ենք հարցեր։

Ես կոչ եմ անում քվեարկել կողմ, որովհետեւ մենք ունենք խնդիր, եւ այդ խնդիրը բազմաթիվ անգամ բոլոր խմբակցությունները բարձրաձայնել են։ Դա մեր գործունեության էֆեկտիվության բարձրացումն է։ Երբ ասվում է` դե, գիտե՞ք ինչ կա, հնարավոր է՝ դուք ուղարկեք հարցում, իրենք չհասցնեն։ Իրենք ովքե՞ր են. գերատեսչությունները՞ չհասցնեն։ Թող հասցնեն, իրենց աշխատանքն է, պարտավոր են հասցնել, որովհետեւ, եւս մեկ անգամ կրկնեմ, մեր հարցումները բխում են մարդկանց, չգիտեմ, բողոքներից բռնած, վերջացրած տարատեսակ իրավիճակներով եւ նախաձեռնություններով։ Այսքանը, շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-«Իմ քայլը» պատգամավորական խմբակցության անունից ձայն է խնդրում պատգամավոր Վլադիմիր Վարդանյանը։

Վ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հարգելի նախագահություն, առաջին. ես ասացի, որ միջազգային պրակտիկայում կա նման միտում։ Պրն Մարուքյան, խնդրում եմ սրան անդրադառնալ եւ ներկայացնել ոչ թե Հայաստանում առկա իրավիճակը, այլ որպես միջազգային պրակտիկայում երեւույթ, որը քննադատվում է։ Ասում է՝ շատ դեպքերում պատգամավորական հարցումներն օգտագործվում են... (խոսում են դահլիճից)

Պրն Մարուքյան, ես ավարտեմ, ինքնանպատակ են դառնում եւ այլն, եւ այլն։

Նախ՝ ասեմ, ես կողմ եմ քվեարկել հանձնաժողովի նիստում, հիմա էլ եմ կողմ քվեարկելու այս նախաձեռնությանը, բայց խնդիրը հանգում է հետեւյալին. շատ դեպքերում հարցումները կրկնապատկվում են, եռապատկվում են, նույն հարցումը մի քանի պատգամավորից գալիս է։ Այ, սրա մասին է պետք խոսել։ Շատ դեպքերում ինքնանպատակ է լինում, որովհետեւ այդ տեղեկատվությունը, օրինակ` հասանելի է համացանցում, բաց է։ Մենք չպետք է մոռանանք, որ նաեւ Կառավարության գործունեության մասին, խոսքը ոչ միայն Կառավարությանն է վերաբերում, խոսքը վերաբերում է պետական կառավարման եւ տեղական ինքնակառավարման մարմիններին ու պաշտոնատար անձանց հարցումներ ուղարկելու մասին։ Եվ այս առումով` պարզապես, իմ կարծիքով, բոլորս պետք է բավականաչափ ողջախոհ գտնվենք, որպեսզի, այո, անհարկի եղանակով չխոչընդոտենք պետական կառավարման եւ տեղական ինքնակառավարման մարմինների աշխատանքին, եւ պետական կառավարման եւ տեղական կառավարման մարմինները եւս պետք է հասկանան, որ այո, հարցումն այն միջոցներից մեկն է, որի միջոցով պատգամավորն իրականացնում է իր գործունեությունը։

Եվ հետեւաբար, անդրադառնալով պրն Մարուքյանի ներկայացրած կանխադրույթին, որ կանոնակարգում առկա են խնդիրներ, որոնք պետք է փոփոխվեն, պետք է լուծվեն, այո, մենք պատրաստ ենք քննարկման։ Իմ կողմից բարձրացված հարցը, պրն Մարուքյան, հենց դրան էր վերաբերում։ Մենք օգտագործում ենք Կառավարությանը հարց, հարցում, առաջարկ, առաջարկություն եւ այլ տերմիններ, որոնք կարող են խնդիրներ ստեղծել։ Համաձայն ենք, որ անհրաժեշտ է անդրադառնալ նաեւ այս հարցերում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելուն, բայց սա որեւիցե եղանակով չի անդրադառնում այս օրենսդրական նախաձեռնությանը։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Մտքերի փոխանակությունն ավարտվեց, այժմ եզրափակիչ ելույթների ժամանակն է։ Պրն Ասատրյան, եզրափակիչ ելույթի կարի՞ք՝ չկա, պրն Գաբրիելյա՞ն, ո՞չ։

Հիմնական զեկուցող՝ պրն Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, ճիշտն ասած, ամեն ինչ ասվեց, քննարկվեց, հանձնաժողովի ժամանակ ավելի բուռն քննարկում էր տեղի ունեցել։ Ուղղակի, ավելի շատ հարգելով կարծիքներին անդրադառնալու իմ իրավունքը, քան թե ասելիք ունենալով, շատ կարեւոր էր պրն Առաքելյանի առաջարկը, որ իսկապես պետք է մոտիվացնել այս աշխատանքը։ Ի վերջո, եթե մենք ուզում ենք, որ Կառավարությունը լավ աշխատի կամ մենք լավ աշխատենք, պետք է նաեւ մրցակցության որոշակի հնարավորություն եւ հարթակ ստեղծել։ Դա, իսկապես, լավ առաջարկ էր` «Կանաչ կրիա»-ի եւ «Ոսկե հովազ»-ի հետ կապված, շատ հետաքրքրեց ինձ, ընդհանրապես, կարելի է մտածել այդ մասին, այո, առաջարկություն ներկայացնել։

Շատ կարեւոր է, որ մեր քննարկման մեջ որեւէ հարկադրանքի կամ ընդդիմանալու կամք չկար, շատ-շատ կարեւոր էր։

Պրն Գրիգորյանի դեպքում, ճիշտն ասած, ինձ հաճելիորեն զարմացրեց, որ, ասենք, քննարկման արդյունքում, վստահ եմ, որ իր փաստարկն իր համոզվածությամբ է եւ իր խղճով է, բայց երբ նաեւ կա հանրային կյանքի փոխադարձ հարգանքի ինստիտուտը, բոլորս էլ փորձում ենք այդտեղ մեր որոշակի զիջումներով կոնսենսուսի գալ։ Ի վերջո, սրա նպատակը մեկն է, որ մենք կարողանանք արդյունավետ աշխատել, այլ նպատակ չկա։ Հավատացնում եմ ձեզ, որեւէ անգամ ինքնանպատակ նախագիծ չեմ առաջարկելու, երբեք։ Երբ խնդիրն առաջանում է, ես մտածում եմ այդ խնդրի լուծման մասին եւ գտնում եմ որոշակի լուծում, որը կարող է եւ իսկապես լավը չլինել, կարող է եւ քննարկման ընթացքում ես հասկանամ, որ պետք է հետ կանչել այդ նախագիծը։ Նորմալ է եւ ճիշտ է, եւ մենք չպետք է անպայման, ներողություն արտահայտությանս, պնդաճակատություն հանդես բերենք, որ մենք ենք ասել` պետք է լինի։ Չկա նման բան, մենք նպատակ ենք ունենք լավ աշխատել, արդյունավետ աշխատել, դրա համար շատ հավանեցի պրն Առաքելյանի առաջարկը։

Պրն Մարուքյանի ասածի մեջ համակարգային լուծումները շատ կարեւոր են։ Տեսեք, մենք կարող ենք ընդհատական հատվածական լուծումներ տալ, բայց, միգուցե, իսկապես, ավելի ճիշտ կլինի, որ մենք մի հատ ընդհանուր նայենք։ Այն օրենքը, որ մենք ժառանգել ենք, միգուցե, հարմար չի այլեւս նոր իրողություններին։ Մենք այդտեղ կարող ենք համակարգային լուծումներ ստանալ, որ հարմարավետություն տա մեր աշխատանքին։ Մենք  բոլորս ընթացքում տեսնում ենք՝ ինչ-որ մի բան մեզ դուր չեկավ, ինչ-որ խնդիր այն չէր, բայց եթե համադրենք մեր կարծիքները, կգանք լավագույն լուծմանը։

Շատ արդյունավետ եւ կարեւոր արձանագրում եմ համարում պրն Գրիգորյանի ելույթն այն իմաստով, որ նախարար աշխատելով՝ ավելի տեղյակ էր, այսինքն՝ հնարավոր է արդյո՞ք 5 օրը, արդյո՞ք այս օպերատիվությունը կապահովի՞, թե՞ չէ։

Ներողություն, ժամանակը լրացել է։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Բագրատյան։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք ԱԺ պատգամավոր Տիգրան Ուրիխանյանի կողմից ներկայացված «ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցող՝ ԱԺ պատգամավոր Տիգրան Ուրիխանյան։ Պրն Ուրիխանյան, համեցեք։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Հարգարժան գործընկերներ եւ նիստին հետեւող մեծարգո հայրենակիցներ, ինչպես իմ նախագծերի գրեթե բացարձակ մեծամասնությունը, սա էլ հանդիսանում է բառացիորեն հանրային պատվեր։ Ինչո՞ւ. որովհետեւ, անկեղծորեն խոստանում եմ, ո՛չ այսօր, ո՛չ երեկ, ո՛չ այս գումարման ընթացքում, այլ դեռեւս նախորդ գումարումներից քաղաքացիների հետ հանդիպումների ժամանակ տարբեր ընտրությունների նախընտրական շրջաններում եւ կոմունիկացիոն հարթակներում գրեթե անընդհատ, անընդմեջ մարդիկ բարձրացրել են մեկ խնդիր. 30, 35, 40 տարեկանից սկսած ունենում են պրոբլեմ աշխատանքի ընդունվելիս։

Աշխատանքային հարաբերությունների ծագման պահին եւ շատ ժամանակ նաեւ ընթացքում մարդիկ գանգատվում են,որ տարիքը հանդիսացել է, հանդիսանում է պրոբլեմ եւ մարդկանց աշխատանքի չեն ընդունում։ Շատ ընդգծված, հանրամատչելի ձեւակերպումներ եմ տալիս, ճիշտ այնպես, ինչպես մարդիկ ինձ հարցը ներկայացրել են։ Եվ այսպես, առաջացավ միտք Աշխատանքային օրենսգրքում, այն ես նաեւ ձեւակերպել էի նախընտրական խոստման կերպով ու հիմա փորձում եմ իրականություն դարձնել, Աշխատանքային օրենսգրքում փոփոխությամբ հանդես գալ, իմպերատիվ պահանջ ձեւակերպել, շարադրել, որպեսզի արգելված խտրականությունների շարքին դասվի աշխատանքի ընդունելիս եւ աշխատանքային հարաբերությունների ընթացքում տարիքային սահմանափակման արգելքը։

Ունեցանք քննարկումներ հանձնաժողովի նիստում, հարգարժան գործընկերների կողմից եղան մի շարք առաջարկներ՝ ներառել նաեւ Կառավարության դիտարկմամբ, Կառավարության հենց մատուցմամբ, չնայած նախնական բացասական եզրակացությանը, դիտարկել հնարավորություն` այլ խտրականությունները եւս ձեւակերպել եւ դրանք, ըստ էության, բացառել։

Զորօրինակ, քաղաքական նկատառումներով, եթե մարդն ունի ինչ-ինչ քաղաքական հայացքներ, ապա այդ քաղաքական հայացքների պատճառով նրան աշխատանքի չընդունելը կամ աշխատանքից ազատելն աշխատելիս արգելվում է։

Եթե մարդն ունի հաշմանդամություն, ապա դա չի կարող սահմանափակում հանդիսանալ, եւ խտրականություն է, եթե մարդուն չեն ընդունում։ Զորօրինակ, լավ տնտեսագետն իրավունք ունի, ենթադրենք, տեղաշարժման սահմանափակմամբ գնալ բանկ, բանկում ընդունվել աշխատանքի եւ աշխատել ու ստանալ բարձր աշխատավարձ, ինչը մարդուն թե՛ սովորելու, թե՛ որակավորվելու, թե՛ վերաորակավորվելու, թե՛ լիարժեք կյանքով ապրելու հնարավորություն ստեղծող հանգամանք է։

Եթե մարդիկ ունեն, ասենք, սոցիալական վիճակից ելնելով՝ ինչ-որ սահմանափակումներ, օրինակ՝ հագուստը գործատուին դուր չի գալիս, գործատուն չպիտի ունենա իրավունք՝ դրանից ելնելով՝ սահմանափակել մարդուն աշխատանքի ընդունելու հնարավորությունը։

Եթե կանայք գտնում են, որ իրենք կարող են, օրինակ՝ եռակցող աշխատել կամ վարչության պետեր լինել, կամ, չգիտեմ, այլ պաշտոնների հավակնել, որեւէ մեկը չպիտի ունենա իրավունք՝ ասել` եթե կին է, ուրեմն, նա չի կարող կատարել տղամարդու աշխատանք։

Զորօրինակ, այդպես ավելացվեցին մի շարք այլ սահմանափակումներ բացառող ձեւակերպումներ, բայց իմ նախաձեռնությունը, նորից կրկնում եմ, ծնվել է քաղաքացիների պահանջից, ովքեր ցանկանում են, որպեսզի տարիքային խտրականությունը ՀՀ-ում, հատկապես, կրկնում եմ, աշխատանքային հարաբերությունների ծագման պահին, այսինքն՝ աշխատանքի ընդունելիս արգելվի։

Հնչում են մտահոգություններ, որ չնայած այս ձեւակերպմանը, այս փոփոխությանը, եթե այն ընդունվի, ես կոնսենսուսի պարագայում վստահ եմ, որ պետք է ընդունվի, այդուհանդերձ, հսկողական մեխանիզմները բավարար չեն։ Հաջորդիվ մենք, անպայման, կանդրադառնանք նաեւ դրանց, որպեսզի նախկին Աշխատանքի   տեսչության գործառույթներն իրականացնող համապատասխան ծառայությունը, նախարարության կամ այլ մարմիններ հետեւողական լինեն։ Միգուցե ձեւավորենք նոր կառույց կամ օժտենք նոր լիազորություններով գործող կառույցներից մեկին, որպեսզի խիստ հսկողություն սահմանվի։

Համենայնդեպս, «պահանջվում է մինչեւ 20 տարեկան կամ 25 տարեկան, բարետես արտաքինով աղջիկ այսինչ աշխատանքի համար» հայտարարությունները նյարդայնացնող են մեր հասարակության համար։ Խնդրում եմ խոսքս ընկալել ճիշտ բովանդակությամբ, եւ այս նախագիծը, նախ եւ առաջ, ունի բարոյական կարգավորման նպատակ եւ երկրորդ հերթին, իհարկե, արդեն որպես մեխանիզմ գործարկվելու։ Շնորհակալ եմ ուշադրության համար։

Խնդրում եմ այն հավանեցնել դրական եզրակացության եւ քվեարկել կողմ։ Եթե կան հարցեր, պատրաստ եմ պատասխանել։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հերթագրում՝ հարցերի համար։ Հերթագրվել են 10 պատգամավորներ։ Առաջին հարցի իրավունքը Սարգիս Խանդանյանինն է։

Ս.ԽԱՆԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ուրիխանյան, շնորհակալություն նախագծի համար, կարծում եմ՝ կարեւոր նախագիծ է։ Մի հարց ունեի ձեզ. չե՞ք կարծում, որ ավելի ճիշտ կլիներ կամ ավելի համապարփակ կլիներ այս դրույթներն ամրագրել այն օրենքի նախագծում, որը կա Կառավարությունում, նախագիծը կա Կառավարությունում, խոսքն «Իրավահավասարության մասին» օրենքն է, ընդհանուր խտրականության բացառմանն ուղղված օրենսդրությամբ կարգավորել սա եւ ոչ թե Աշխատանքային օրենսգրքում։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Անկեղծորեն, ոչ` երկու պատճառով։ Նախ՝ որովհետեւ Կառավարության ներկայացուցչի հետ հանձնաժողովում եկանք փոխհամաձայնության, այդ թվում՝ մեծամասնության մի շարք պատգամավորների եւ Կառավարության առաջարկներն ընդունելով։

Երկրորդ. այդ ընդհանուր խտրականությունների հետ կապված` ես ունեմ դեռ քննարկման անհրաժեշտություն, եւ եթե այն գա ԱԺ, կարծում եմ՝ մենք շատ հարցեր կքննարկենք։ Բայց սա կոնկրետ Աշխատանքային օրենսգրքի մասին է։ Ես ուզում եմ, որպեսզի այսօրվանից, եւ եթե ընդունվեց, ընդունման պահից շատ շիտակ այդ տեղեկությունն ամրագրվի գործատուների ուղեղում կամ տեղեկատվական բազայում, այսպես ասեմ, որպեսզի այլեւս աշխատանքի ընդունելիս եւ ընթացիկ հարաբերություններում տարիքը երբեք չդառնա խնդիր աշխատելու ունակ եւ ցանկություն ունեցող մարդկանց համար հենց Աշխատանքային օրենսգրքում։ Այ, այս պատճառներով։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքելու անհրաժեշտություն չկա։ Հովիկ Աղազարյան։

Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ուրիխանյան, հարցը հետեւյալն է. օրենքներն ընդունում ենք, որպեսզի դրանք կիրարկենք մեր կյանքում, օգտակար լինեն մեր հասարակությանը։ Այդ իմաստով, ասենք, այդ սահմանափակումը չնշվի, բայց երբ գործատուն հարցազրույց է անցկացնում կամ մրցույթ է անցկացնում, միեւնույն է, ինքն իր համար ունի իր չափորոշիչները, լռելյայն կմերժի 25 տարեկան կամ 50 տարեկան այն մարդկանց, որոնք իր չափորոշիչներին չեն համապատասխանում։ Այս իմաստով, էլի, ո՞նց կարելի է, ինչպե՞ս պետք է անենք, որպեսզի այդ օրենքն աշխատի։ Ամենայն հավանականությամբ, ես գտնում եմ, որ ձեր մտադրությունը շատ դրական է մեր հասարակության համար, բայց կիրարկելիության իմաստով որքանո՞վ է սա հնարավոր։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Համենայնդեպս, քայլ առաջ է, եւ մենք սրանով, նախ եւ առաջ, բացառելու ենք հենց ի սկզբանե տարիքային սահմանափակման առաջադրումը, այսինքն՝ որեւէ մեկն այս պահից էլ իրավունք չի ունենա ասել՝ այ, ինձ անհրաժեշտ է այսինչ տարիքի անձնավորություն, ինչպես նաեւ, ասենք, կրոնի, ռասայի, քաղաքական նկատառումների, հաշմանդամության, սոցիալական վիճակի եւ այլն։

Երկրորդ. այո, իրավացի եք, ես նշեցի, որ անհրաժեշտ է շարունակել աշխատանքն այս ուղղությամբ եւ հսկողական մեխանիզմներ իրականացնել։ Եվ վերջապես, սա արդեն, գոնե այս փուլում, հնարավորություն է՝ իրականում նման դրսեւորումների դեպքում քաղաքացու կողմից դատական կարգով վիճարկելու համար։ Մինչ օրս մենք այդ պահանջն իմպերատիվ կերպով ձեւակերպված, այսինքն՝ իմպերատիվություն ունեցող ձեւակերպում չենք ունեցել։ Ուստի, գործատուն իրավասու էր, հատկապես մասնավոր սեկտորում չպաշտպանված աշխատողներին ազատել կամ չընդունել, ուղղակի, հենց տարիքային պատճառաբանությամբ։ Հենց հայտարարություն են տալիս ու ասում են՝ այ, մեզ պետք են մինչեւ 21,5 տարեկան, եւ եթե մարդը 21 տարեկան է, նրան արդեն չեն ընդունում, գոնե սա քայլ առաջ է։ Շնորհակալ եմ։

Բայց որ կա անհրաժեշտություն՝ շարունակել մեխանիզմների ուղղությամբ` այո, պատրաստ եմ եւ հույս ունեմ նաեւ ձեր աջակցությունը ստանալ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Ուրիխանյան, ժամանակը սպառվել է, հնարավորություն տանք պրն Աղազարյանին` արձագանքել, դուք կշարունակեք։ Նու, պայմանական համարենք, այդ հնարավորությունն ընձեռել ենք։

Պրն Ուրիխանյան, եթե ձեր միտքը չեք ավարտել, շարունակեք։ Ավարտե՞լ եք։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Այո։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար՝ Անի Սամսոնյան։

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես հանում եմ հարցս, որովհետեւ ստացա պատասխանը։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Վաղարշակ Հակոբյան։

Վ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ուրիխանյան, իրականում ձեր ներկայացրած օրենքի առաջին տպավորությունը շատ դրական զգացողություններ է առաջացնում՝ անկախ ամեն ինչից։ Կարծում եմ` իմ հարցի առաջին մասին դուք պատասխանեցիք, երբ պրն Աղազարյանը հարց հնչեցրեց վերահսկողական մեխանիզմների տեսանկյունից։ Ուզում եմ հասկանալ՝ եթե մասնավոր ոլորտում մարդն առաջնորդվում է իր նախասիրություններով, իր ցանկություններով եւ փորձում է աշխատանքի ընդունել այն մարդուն, ում ինքն ուզում է, նա կաշկանդված չի, հայտնվում է մի գերատեսչություն եւ փորձում է սահմանափակել կամ որոշակի ուղղություն ցույց տալ, սա արդյո՞ք տվյալ անձանց իրավունքների հետ կապված խնդիրներ չի առաջացնի։

Եվ հետո, ենթադրենք, գիտե՞ք դուք այստեղ միտք հնչեցրեցիք՝ 25 տարեկան, բարետես արտաքինով, այդ նախադասությունները, որ նյարդայնացնող են, կհամաձայնեմ ձեզ հետ, բայց ձեր նախագծով միայն 25 տարեկանն է դուրս գալիս, այդ «բարետես արտաքինով» մասն այդքան էլ փոփոխություն չի կրում, էլի։ Շնորհակալություն։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Ինչպե՞ս եք համեմատության մեջ դնում. փորձեմ հարցով հարցին պատասխանել։

Մասսայական պահանջ ներկայացնող, ըստ էության հանրային շահ առաջադրող, աշխատող եւ աշխատելու ցանկություն ունեցող մարդկանց շահն այն գործատուների շահերի հետ, որոնք, կներեք, իրականում միշտ չէ, որ ազնիվ կարող են լինել, որովհետեւ եթե մարդուն անհրաժեշտ է որակյալ մասնագետ այսինչ կամ այնինչ ոլորտում եւ նա ուշադրությունը դարձնում է ոչ թե որակավորման, կարողությունների, հմտությունների փորձի, ՕԳԳ-ի աշխատանքի ծավալ մատուցելու վրա, այլ ուշադրություն դարձնում է եւ կարեւորություն է տալիս տարիքին, կարծում եմ՝ դա ազնիվ չէ, այդտեղ այլ բաներ են որոնվում։ Այդուհանդերձ, եթե կա, այսպես, քմահաճություն գործատուների կողմից, շատ գործատուներ էլ չեն ուզենա, ասենք, եկամտային հարկ վճարել կամ, ընդհանրապես, հարկային դաշտ մտնել, կամ հաշվառել իրենց աշխատողներին, ինչպես լինում է, բայց պետությունը հենց դրա համար է, որպեսզի միջամտի եւ գերակա համարի հասարակության շահը։ Շնորհակալ եմ ուշադրության համար։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Հակոբյան, արձագանքո՞ւմ եք։

Վ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Պրն Ուրիխանյան, ես գնահատում եմ ձեր քաղաքական անցած ճանապարհը, բայց ի՞նչ է նշանակում՝ ինչպե՞ս եք համարձակվում...

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Չէ, համարձակվում չեմ ասել։

Վ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Կամ` ինչո՞ւ ձեզ թվաց, որ ես ուզում եմ մարդկանց համեմատել, նրանք բոլորն էլ քաղաքացիներ են, ինչո՞ւ, աշխատանքի ընդունվողը քաղաքացի է, գործատուն քաղաքացի չի՞։

Ես հարցնում եմ՝ ինչպե՞ս եք դուք պատկերացնում, երբ մի կառույց, իքս կառույց խառնվում է գործատուների աշխատանքի ընդունման իրավունքին, այսինքն՝ իրենք պետք է որոշեն։ Ինձ ձեր պատկերացումն է հետաքրքիր, ոչ թե ես ուզում եմ ասել՝ նրանք ճիշտ են անում կամ սխալ։ Օրենք եք ներկայացրել, ինձ հետաքրքիր է՝ ինչպե՞ս եք պատկերացնում՝ այդ կառույցն ինչպե՞ս պետք է գործի, որ մարդու իրավունքների, տվյալ դեպքում գործատուի իրավունքների ոտնահարման հետ կապված խնդիր չառաջանա։

Ի հարգանքս ձեզ, պրն Ուրիխանյան, բայց ամենեւին ես չհասկացա, թե ձեր պատասխանն ինչի մասին էր։ Ես հարցրել էի, զուտ այս հարցն է ինձ հետաքրքրում. ինչպե՞ս եք դուք պատկերացնում։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Նորից կրկնում եմ, եթե համեմատության մեջ դնեք, եթե համեմատության մեջ եք դնում, եթե համեմատության մեջ ենք դնում մի քանի հարյուր հազար մարդու շահ եւ շատ ավելի փոքր թվով գործատուների շահ, ընդ որում՝ մի քանի հարյուր հազար մարդու շահը կենսական նշանակություն ունի եւ օբյեկտիվ է, գործատուների շահը, որը կարող է եւ շատ ժամանակ օբյեկտիվ չէ, ապա գերակա է աշխատողների շահը։ Այդպես եմ վերաբերվում, այդ համեմատությունից ելնելով եմ վերաբերվում եւ, նորից կրկնում եմ, գործատուները շատ ժամանակ շահագրգռված են լինում։ Ինչպես տեսաք, օրինակ` հեղափոխությունից հետո վարչապետը հայտարարեց, որ 50 հազարից ավելի աշխատատեղեր են ստվերից դուրս եկել, դա նշանակում է, որ այդ գործատուները  ժամանակին իրենց իրավունք են վերապահել հարկային դաշտ չմտնել։ Հիմա, որպեսզի իրենց իրավունքները չոտնահարենք, ի՞նչ անենք, ասենք, օրենք ընդունենք, որպեսզի չհարկվե՞ն։ Գերակայության խնդիր է, այդ տեսանկյունից եմ մոտենում։ Շնորհակալ եմ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար՝ Լուսինե Բադալյան։

Լ.ԲԱԴԱԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ինձ հետաքրքրող հարցը, իհարկե, պրն Աղազարյանն արդեն տվեց, եւ ես պատասխանից բավարարված եմ, բայց օգտվելով առիթից, պրն Ուրիխանյան, կխնդրեի հատուկ նրանց համար, ովքեր օրինագիծն ամբողջությամբ չեն ընթերցել, մի փոքր բացատրել, թե ի՞նչ է լինելու այն ոլորտների հետ, այնտեղ աշխատանքի ընդունվողների եւ գործատուների հետ, որտեղ հստակ շատ կարեւոր է եւ՛ տարիքը, եւ՛ հասակը, եւ՛ արտաքին տեսքը, դիցուք՝ մոդելային կազմակերպությունները, չգիտեմ, եթերային աշխատանքը: Հաշվի առնված են արդյո՞ք այս ոլորտները։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Եթե ընթերցեն, ինչպես ասում եք, նախագիծը, ապա այնտեղ կա ձեւակերպում, որն անդրադառնում է նաեւ դրան, բացի համապատասխան յուրահատկություն ունեցող ոլորտներից, որտեղ կան հստակ բնական սահմանափակումներ, այսպես ասեմ, թեպետեւ մոդելային ոլորտը, այդ տիրույթը, իմ անձնական դիտարկմամբ, չի ներառում միայն ինչ-որ կոնկրետ իքս պարամետրեր, ֆիզիոլոգիական հատկանիշներ ունեցող մարդկանց, որովհետեւ, օրինակ` հեռուստատեսային գովազդներում դուք կարող եք տեսնել նկարահանվող 1.60 հասակով, 160 կգ քաշով մարդկանց, որոնք գովազդում են, օրինակ՝ համով շոկոլադի արտադրություն, բայց սա, կարծում եմ՝ ուղղակի, ձեր հարցին որպես պատասխան, մեր օրինագծի հետ առնչություն չունեցող բան է։

Այո, դուք իրավացի եք, այդ ձեւակերպումն այդտեղ կա եւ մի շարք այլ ոլորտներ կան՝ օրենքով կարգավորող, նաեւ իրավապահ մարմինների ոլորտը եւ այլն, որտեղ հստակությունը մտցված է։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Տիկին Բադալյան, արձագանքո՞ւմ եք։ Շատ լավ։ Գեւորգ Պապոյան։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ուրիխանյան, առաջարկը գաղափարական առումով լավն է, բայց մի այսպիսի իրավիճակ ներկայացնեմ, նման իրավիճակում ինչպիսի՞ լուծում է տալիս օրենքը եւ նման իրավիճակից խուսափելու համար ի՞նչ կարող ենք անել։

Հիմա, պատկերացնենք այսպիսի իրավիճակ. գործատու է, ով աշխատանքի է ցանկանում ընդունել վաճառող-խորհրդատուների։ Ինքն իր համար ունի ինչ-որ ներքին պարամետրեր, ենթադրենք՝ մինչեւ 30 տարեկան։ Հիմա, այս օրենքն ընդունելուց հետո, ինքն այդ կետը չի նշելու։ Բնականաբար, լինելու են մարդիկ, որոնք, օրինակ՝ 35 տարեկան, 37 տարեկան դիմելու են, բայց ինքն իր ներքին, այսպես ասած, որոշումով այդ մարդկանց չի կանչելու հարցազրույցի կամ պատասխանելու է` չեք անցել հարցազրույցը, կամ կանխելու է, մերժելու է։

Հիմա, այստեղ վտանգ չկա՞, որ նաեւ որոշակիորեն այն մարդիկ, որոնք այդ պայմանին, գործատուի դրած պայմանին չեն բավարարում, դիմեն իրենց իրավունքների մասով, էլի, այսինքն՝ իրենք ավելի վատ իրավիճակի մեջ հայտնվեն, գոնե այն ժամանակ կիմանային, որ այդ պայմանին չեն բավարարելու։ Շնորհակալ եմ։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այսինքն՝ (ծիծաղում է) այն ժամանակ իմանային, որ տարիքային առումով արդեն պիտանի չեն, այդպես լավ էր (ծիծաղում է), հիմա չե՞ն իմանա, որ իրենց վիրավորում են, կներեք, եւ ավելի անհանգիստ կլինեն (ծիծաղում է): Չէ՛, ես իսկապես համարում եմ, որ մենք հաջորդիվ, եւ ուրախ կլինեմ նաեւ ձեր աջակցությունը ստանալ թե՛ գաղափարական իմաստով, թե՛ հենց  օրենքի մշակման մասնակցության իմաստով, որպեսզի մենք արդեն մեխանիզմների մեջ էլ կարգավորումներ մտցնենք։ Կրկնում եմ, իմ համոզմունքն այն է, որ այս նախագիծը պիտի իր հետեւից բերի արդեն այլ օրենքներում կարգավորումներ, հատկապես, հսկողության իմաստով։ Բայց նորից ձեզ հավաստիացնում եմ, թեպետեւ ես հասկանում եմ, որ այս հարցերը նպատակ ունեն աջակցել բացահայտել, պարզաբանել եղածը, որովհետեւ բոլորը նշում են, որ միտքը, գաղափարը լավն է։ Հետեւաբար, բոլորդ էլ գիտեք, որ չափազանց մեծ թվով մարդիկ են սա պատվիրել, ես չեմ հնարել այս միտքը, միտքը եկել է ընտրողներից, քաղաքացիներից, եւ շա՜տ մեծ թվով մարդիկ են սա պահանջում, իսկապես։ Այնպես որ, ես կարծում եմ, որ անհարմար վիճակում չեն հայտնվի, հատկապես, որ մենք հսկողական մեխանիզմներին պիտի անդրադառնանք։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Պապոյան, արձագանքո՞ւմ եք։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Համաձայն եմ, այսպես ասեմ. մտքիս իմաստը ո՞րն է. գործատուն է, վերջիվերջո, որոշում, սա էստեղ բոլորս հասկանում ենք, ըստ էության, եկեք լինենք անկեղծ, որ եթե գործատուն ինչ-որ պարամետրեր է իր համար որոշել, ցավոք սրտի, կարծում եմ՝ չենք կարողանալու, ես ուրախ կլինեմ, որ կարողանանք այնպիսի մեխանիզմներ գտնել, որ կարողանանք այդ որոշումների վրա ազդել, բայց ես կարծում եմ՝ ցավոք սրտի, դրա վրա չենք կարողանալու ազդել, որովհետեւ լռելյայն կկայացնի իր այդ որոշումը։ Իմ ամբողջ մտահոգությունը սրա մեջ է, որ նոր խնդիրներ չառաջացնենք։ Թե չէ` այն, որ ես նույնպես տարիքային խտրականությանը դեմ եմ, ակնհայտ է, մնացած այդ շարքի մեջ նույնպես ես դա դասում եմ։ Իմ մտահոգությունն ընդամենը սա է։ Շնորհակալ եմ։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ շատ։ Տեսեք, նույն պարբերության մեջ կա այսպիսի մի ձեւակերպում, որը նշում է, նաեւ որպես խտրականություն է ներկայացնում համապատասխան դժվարացնող, այսպես ասեմ, այլ իրավական ձեւակերպումներով է, դժվարացնող հանգամանքների ստեղծումը, աշխատելու համար անհնարինության հասցնող հանգամանքների ստեղծումը, այսինքն՝ եթե, օրինակ` տարիքից կամ, չգիտեմ, սոցիալական վիճակից կամ քաղաքական պատկանելությունից ելնելով՝ մարդուն ընդունել են աշխատանքի կամ արդեն աշխատում էր, ինչ-ինչ պատճառներով ուզում են հանել, ընթացքում ստեղծում են այնպիսի պայմաններ, դա հայտնի բան է, որպեսզի մարդու համար անտանելի լինի աշխատելը, դա էլ է ձեւակերպված որպես խտրականություն եւ արգելք։ Ես կարծում եմ, որ հսկողական մեխանիզմներով մենք դա կկարողանանք արդեն չեզոքացնել եւ պահանջը դարձնել անշրջանցելի գործատուների համար։ Շարունակություն ունենք` աշխատելու այս իմաստով։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Սոնա Ղազարյան։

Ս.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Իրապես, շատ լավ օրենքի նախագիծ է, սակայն մի քիչ տարակուսելի է ինձ համար։ Նախ եւ առաջ, ուզում եմ ասել, որ օրենքի կիրարկման մեխանիզմներն ինձ համար այդպես էլ բաց են մնում, քանի որ ինքս պատկերացնում եմ, որ շատ հեշտ կարելի է շրջանցել, պարզապես հայտարարության մեջ չնշել, թե 18-35 տարեկան բարետես աղջիկ են փնտրում, սակայն հարցազրույցների ժամանակ ֆիլտրել։

Ես ուզում եմ տեղեկացնել, որ SEPA-ի ճանապարհային քարտեզում կա կանանց եւ տղամարդկանց իրավահավասարության մասին օրենքը հենց աշխատավայրում, այդ օրենքը շուտով մտնելու է խորհրդարան, բայց, այնուամենայնիվ, կարծում եմ, որ մի քանի զուգահեռ պրոցեսներ է պետք անցկացնել, որպեսզի այս օրենքը, գոնե, լիարժեք աշխատի։

Ես ուզում էի հասկանալ, թե ինչպե՞ս ենք պատասխանատվության կանչելու այն մարդկանց, ովքեր, այնուամենայնիվ, խտրականության գնում են, այսինքն՝ ընտրում են իրենց պատկերացրած աշխատակցին, եւ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքում արդյո՞ք փոփոխություններ նախատեսել եք։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Այ, պրն Պետրոսյանը, որը մեծ փորձառություն ունի, ես կարծում եմ՝ ինքը ելույթով էլ դրա մասին կխոսի, հիմա հենց հուշում է զուգահեռ ձեր հարցին, որ «Վարչական իրավախախտումների մասին» օրենսգիրքը կարգավորում է դա, եւ բացի դրանից, կարգավորումներ շատ կան էլի։ Տեսեք, մենք ունենք «Հանրային ծառայության մասին» օրենք, չէ՞, ունենք համապատասխան կառույց, որն անցկացնում է մրցույթներ, կազմակերպում է, ըստ էության, այդ մարդկանց աշխատանքի ընդունվելու գործընթացը, եւ այդտեղ բազմաթիվ սահմանափակումներ կան՝ սկսած գիտելիքների, հմտությունների, ստաժի, փորձառության եւ այլնի նկատմամբ շատ խիստ սահմանափակումներից։ Բա դրանք ո՞նց են կիրառվում, բա ինչպե՞ս է ստացվում, որ գործատուները, տվյալ դեպքում` պետական կառույցները չեն կարողանում շրջանցել, չնայած մենք գիտենք, որ իրականության մեջ շատ խոչընդոտներ ստեղծվում են, համենայնդեպս, ստեղծվում էին եւ նույնիսկ, եթե ստիպված ընդունում էին մրցույթները հաղթած մարդկանց, հետո իրենց համար անտանելիության պայմաններ էին ստեղծում, որպեսզի մարդիկ դիմումներ գրեն, դուրս գան։ Բայց ես հուսով եմ, որ իրավիճակը գնալով շտկվելու է, եւ առաջին քայլը հենց հստակ ձեւակերպելն է, որ այսինչ բանը խտրականություն է, սա արգելվում է կիրառել։ Հաջորդիվ, ասում եմ, պիտի անցնենք արդեն հսկողական մեխանիզմներին։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, տիկին Ղազարյան։

Ս.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Բացի վերահսկվող մեխանիզմներից, ես կարծում եմ՝ պետք է անցկացնենք աշխատանք հենց գործատուների հետ։ Այսինքն՝ սա մի փոքր ավելի չհամակարգված աշխատանք կարող է թվալ, շատ ավելի անարդյունավետ աշխատանք կարող է թվալ, բայց խնդիրը նաեւ մեր մտածողության, աշխարհայացքի մեջ է, եւ ես սիրով կմիանամ այդ աշխատանքներին։ Այսինքն՝ ես կարծում եմ, որ այդ խտրականությունը՝ տարիքային, սեռի հետ պայմանավորված, աշխատանքային ոլորտում պետք է բացառվի։ Ես սիրով կմիանամ այդ գործընթացին։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Ողջունում եմ ձեր եւ մյուս բոլոր գործընկերների պատրաստակամությունը, մտահոգությունները։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Եվ այս համերաշխ նոտայի ներքո հայտարարենք, որ ժամանակը սպառվեց հարցերի համար։ Պրն Ուրիխանյան, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարակից զեկուցող՝ առողջապահության եւ սոցիալական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ Հերիքնազ Տիգրանյան։

Հ.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահող, ես շարունակելու եմ իմ գործընկեր Սիսակ Գաբրիելյանի այդ հաճելիների ցանկը մի փոքր խզված, ոչ այնքան հաճելի ձայնով, կներեք, որովհետեւ մենք արդեն չորրորդ նախագիծն ենք քննարկում, որին Կառավարությունը, ըստ էության, տվել էր բացասական եզրակացություն, առաջարկել էր թողնել  անփոփոխ։ Բայց մասնագիտական հանձնաժողովում հարցի քննարկման ընթացքում մենք առաջարկեցինք նախագծի հեղինակին լրացնել բերված նախագիծը, ինչպես նաեւ իրավական տեխնիկայի առումով փոփոխություն կատարել եւ Սահմանադրության 29-րդ հոդվածում ամրագրված բոլոր այն հատկանիշները, որոնք մեր Սահմանադրությամբ ճանաչվում են որպես խտրականության արգելման հիմք, բոլորն ամրագրել այս հոդվածի մեջ։

Նաեւ այստեղ կարեւոր է, որպեսզի հնչած հարցերին մի նաեւ անդրադառնամ։ Ըստ էության, մեր հանձնաժողովում քննարկման ընթացքում Կառավարությունը հնչեցրեց բանավոր առաջարկ, որպեսզի 94 հոդվածից տեղափոխում կատարվի, փոփոխությունը կատարվի սկզբունքներից հետո հաջորդ հոդվածում, այդ պատճառով դարձել է 3-ի պրիմ 1 հոդված, նաեւ ավելացել են այնպիսի հատկանիշներ, որոնք սահմանված են եւ ամբողջությամբ ընդգրկուն ընդգրկված են Սահմանադրության 29-րդ հոդվածում։ Դա սեռն է, ռասան, մաշկի գույնը, էթնիկ կամ սոցիալական ծագումը եւ մնացած հատկանիշները։ Հետեւաբար, կարծում ենք` միայն տարիքի հիմքով այդ խտրականության արգելումը մեր օրենսդրության մեջ ամրագրելը բավարար չէր, մեզ պետք էր համապարփակ, այդ առումով ավելացրել ենք նաեւ մյուս հատկանիշները։

Այստեղ շատ արդարացի հնչեցին նաեւ հարցեր, որ մենք չունենք, ըստ էության, օրենսդրության մեջ որեւէ կարգավորում, որը գործատուին կարգելի աշխատանքի ընդունման հայտարարություններում այնպիսի պայմաններ դնել, որոնք որեւէ կապ չունեն նրա գործնական հատկանիշների հետ։

Ես դիմում եմ նախագծի հեղինակին, որ առաջինից երկրորդ ընթերցման ընթացքում գրավոր ներկայացվեն առաջարկներ նաեւ այն մասին, հոդվածը մի փոքր խմբագրական փոփոխության ենթարկելու համար, որով կսահմանվի, որ աշխատանքի ընդունման հայտարարություններում կամ մրցութային տեքստերում կարգելվի գործատուի կողմից այնպիսի հատկանիշների ամրագրումը, որոնք պայմանավորված չեն աշխատողի մասնագիտական որակներով կամ նրա պատրաստվածության հետ որեւէ կապ չունեն, բացառությամբ այն դեպքերի, եթե դրանք բխում են աշխատանքի առանձնահատուկ բնույթից։

Սա ձեր հարցի պատասխանն էր, պրն Հակոբյան, որ նշում եք, օրինակ՝ մոդելային բիզնեսը, բնականաբար, պահանջում է որոշակի պարամետրեր։

Հարցը, գուցե, դուք չէիք հնչեցրել, բայց ամեն դեպքում այդ հարցը եղավ։

Այս ձեւակերպումը, գրեթե նույնությամբ կրկնում է այսօր շրջանառության մեջ առկա «Իրավահավասարության ապահովման մասին» օրենքի նախագծի ձեւակերպումները, բայց ես կարծում եմ, որ 2005թ. հետո, երբ ուժի մեջ է մտել Աշխատանքային օրենսդրությունը, խտրականությունն արգելող որեւէ դրույթ ուղղակիորեն դրանում ամրագրված չի եղել, ինչը գործատուներին հնարավորություն է տվել ոչ միայն աշխատանքի ընդունելիս, այլ նաեւ աշխատանքային հարաբերություններն իրացնելու ընթացքում կիրառել խտրական կարգավորումներ։

Ո՞վ է լինելու հսկող մարմինը։ Երբ այս դրույթը ներմուծվում է աշխատանքային օրենսդրությունում, Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքում մենք ունենք 41-րդ հոդվածը, որը սահմանում է, որ նման դեպք հայտնաբերելու դեպքում առաջին անգամ գործատուի նկատմամբ կիրառվում է նախազգուշացում, երկրորդ անգամ հայտնաբերելու դեպքում՝ արդեն վարչական տուգանք։

Կա նաեւ շրջանառության մեջ դեռեւս չգտնվող, բայց մշակման փուլում գտնվող մեկ այլ նախագիծ՝ նախկին Աշխատանքի տեսչության, այժմ` Առողջապահության եւ տեսչական մարմնի աշխատանքների լիազորությունների հզորացման վերաբերյալ, որտեղ եւս նախատեսվում է, որ տեսչությանը կտրվեն, կվերապահվեն նաեւ այդ հսկողական գործառույթները։ Եվ եթե աշխատողն ունի վեճ հենց խտրականության հիմքով, նա կարող է կամ վարչական, այս պահին դեռ չկա, կամ, ուրեմն, դատական կարգով վիճարկել իր նկատմամբ տեղի ունեցած խտրականությունը։ Դա կլինի սեռատարիքային առանձնահատկությամբ արդեն, քաղաքական հայացքներով, թե սոցիալական ծագումով, կարեւորը` որ ամբողջ խտրականությունը սահմանող հատկանիշները կոմպլեքս արտացոլվում են այս նախագծում։

Հանձնաժողովը Կառավարության կողմից եկած այս առաջարկությանը հեղինակի համաձայնությամբ տվել է դրական եզրակացություն։ Այս նախագծին մենք տալիս ենք դրական եզրակացություն, եւ կոչ եմ անում քվեարկել կողմ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Տիգրանյան։ Դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, հարցեր չեն լինելու։

Հարակից զեկուցող՝ ՀՀ աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարի տեղակալ Արման Ուդումյան։

Ա.ՈՒԴՈՒՄՅԱՆ

-Հարգարժան ԱԺ փոխնախագահ, հարգելի խորհրդարան, գործընկերների կողմից համապարփակ ծածկվեց, թե հարցի քննարկումների` ժամանակային առումով ինչ զարգացումներ են եղել եւ թե ինչ պայմանավորվածություններ մենք ձեռք բերեցինք։

Ինչպես ասվեց, Կառավարությունում նախագիծը ստացավ բացասական գնահատական, բայց հետո հանձնաժողովում մենք կոմպրոմիսային համաձայնության եկանք եւ պայմանավորվեցինք, որ ավելի համապարփակ սահմանում տրվի խտրականությանը, չսահմանափակվենք միայն տարիքի հիմքով խտրականության դեպքերով, եւ նաեւ 94-րդ հոդվածի փոխարեն տեղափոխենք արդեն երրորդի, երրորդ, արդեն որպես 3.1 պրիմ հոդված դնենք։

Այստեղ մենք կարող ենք երկու ենթաբաժանում էլ ունենալ։ Այսինքն՝ Աշխատանքային օրենսդրությամբ որպես 3.1 ասենք, որ խտրականությունն արգելվում է, եւ 3.2-ում արդեն տանք այդ համապարփակ սահմանումը, լուծումը՝ ի՞նչ ենք մենք նկատի ունենում` «խտրականություն» ասելով։

Ասեմ նաեւ, որ խտրականության սահմանման Կառավարության կողմից ներկայացված այս տեքստը ժամանակին մշակվել է Աշխատանքի միջազգային կազմակերպության փորձագետների հետ միասին, եւ նաեւ միջազգային փորձագետների կողմից, տեքստի առումով, ձեւակերպումների, սահմանումների առումով, ունենք կանաչ լույս, եւ նրանք նույնպես տեղյակ են տեքստի բովանդակությունից։

Վստահ չեմ՝ իրավունք ունե՞մ, թե՞ չէ, հարցերից մեկի հետ կապված, այո, մենք նաեւ օրինագիծ ենք մշակելու Աշխատանքի եւ առողջապահության տեսչական մարմնի լիազորություններն ուժեղացնելու մասով, զուտ գործառույթների պրոցեսի առումով վերլուծել եւ վերհանել ենք այն բացերը, որոնք կան 81-րդ ԱՄԿ կոնվենցիայում, որը վերաբերում է տեսչական վերահսկողության մարմնին: 81-րդ կոնվենցիան այսպես թարգմանաբար կլինի աշխատանքային տեսչությունն արտադրության եւ առեւտրի ոլորտներում, սակայն այն նաեւ վերաբերում է մյուս ոլորտներին, եւ այս մասով ունենալով բացեր՝ արդեն հանդես կգանք օրենսդրական նախաձեռնությամբ՝ օժտելու ավելի մեծ լիազորություններ Աշխատանքի եւ առողջապահության տեսչությանը` ավելի ամբողջական վերահսկողական գործառույթ եւ գործունեություն իրականացնելու։ Այսքանը։

Կոմպրոմիսային համաձայնության եկանք եւ, փաստորեն, համաձայն ենք նախագիծն այս տարբերակով ընդունելուն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Ուդումյան, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Մտքերի փոխանակության համար հերթագրում։ Գրանցվել է ութ պատգամավոր։ Առաջին ելույթի իրավունքը՝ Մխիթար Հայրապետյան։

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի խորհրդարան, պրն Ուրիխանյան, ի հարգանքս ձեզ եւ ձեր կատարած աշխատանքի, այս օրենքի նախագծի մասով ասելիքս շատ չէ։ Վստահ եմ, որ հաշվի կառնեք առաջինից երկրորդ ընթերցումների միջեւ պատգամավորների արած առաջարկները եւ կառուցողական մթնոլորտում, մի՛ զբաղեցրեք, պրն Հակոբյան, մի վայրկյան, կաշխատեք։

Ասելիքս հիմնականում վերաբերում է պրն Բագրատյանի օրենքի նախագծին, որովհետեւ, ցավոք, չէի հասցրել գրանցվել մտքերի փոխանակության համար։ Ես ուզում եմ ընդգծել եւս մեկ անգամ, որ այո, չեմ ուզում, որպեսզի ստեղծվի այնպիսի տպավորություն, որ «Իմ քայլը» խմբակցությունը դեմ է, որպեսզի պատգամավորի դերը եւ կշիռը, եւ, առհասարակ, պառլամենտարիզմը՝ որպես գաղափարախոսություն, այն էլ` խորհրդարանական երկրի պարագայում, պետք է բարձրացվի։ Այսինքն՝ այս առումով` առավել քան ունենք կոնսենսուս։ Ես շատ ուրախ եմ եւ ուզում եմ այս ամբիոնից արձանագրել այն փաստը, որ ձեր եզրափակիչ ելույթում հստակ զգացվեց, որ այն բոլոր մտահոգությունները, որ իմ գործընկերների կողմից հնչեցվեցին, դուք զգացիք, որ դրանք բացառապես ձեր բերած օրենքի նախագիծն առավել ուժեղ, առավել թիրախավորված եւ հիմնավոր դարձնելուն էր։ Եվ ես չգիտեմ՝ արդյունքում հանձնաԺողովում կամ Կառավարության հետ կգա՞ք համաձայնության՝ 21 օրվա, նաեւ կարծիք հնչեց՝ 2 շաբաթների, բայց ես ուղղակի ուզում եմ ասել, որ, իրապես, այս մի քանի ամիսների ընթացքում մենք խոսում էինք մշտապես այսօրինակ մթնոլորտ ստեղծելու համար, եւ ուրախ եմ, որ ոչ թե դա այլ կերպ ընկալվեց, որպեսզի ստվերի եւ սեւացնի ձեր կատարած աշխատանքը, այլ, իրապես, բոլոր առաջարկները, որ հնչել են, բացառապես բխում էին ձեր բերած օրենքի նախագիծն առավել ուժեղ դարձնելուն։ Ես վստահ եմ, որ մինչեւ երկրորդ ընթերցում դուք, անշուշտ, հաշվի կառնեք նաեւ դրանք։

Նաեւ, ներողություն եմ խնդրում, պրն Մարուքյանի հայտարարության մասով։ Այո, այստեղ եւս լիուլի կիսում եմ «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի հետ կապված, առհասարակ, համակարգային փոփոխություններ բերելու մասով մենք եւս պատրաստակամ ենք աշխատել, մենք եւս տեսնում ենք բացեր, այսինքն՝ այս իմաստով եւս իմ խմբակցությունը պատրաստակամ է համատեղ աշխատանք իրականացնել։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Սուրեն Գրիգորյան։

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Քանի որ ժամանակը սուղ է, միանգամից անդրադառնամ։

Տեսեք, պրն Ուրիխանյան, ստեղ «բացառությամբ այն դեպքերի» հատվածը, որ գրված է, քանի որ դուք էլ ձեր ելույթում ասացիք, որ որոշ դեպքում, օրինակ` տարիքային սահմանափակումը հենց օրենքով է նախատեսված, ամեն դեպքում առաջարկում եմ, որ հենց հստակ նշվի, որ բացառությունների շարքում է նաեւ այն դեպքը, երբ ուղղակիորեն օրենքով է նախատեսված սահմանափակումը։

Հիմա ընդհանուր հարցնեմ։ Տեսեք, մենք, ոնց որ թե, բոլոր հարցերից հասկացանք, որ ակնհայտ ունենք խնդիր, որ այս օրենքի փաստացի կիրառումը ոչ թե սահմանափակ է լինելու, այլ հնարավոր չի լինելու վերահսկել։ Այսինքն՝ գործատուները, ուղղակի, կարողանալու են, փաստացի, խտրական հիմքով չընդունել անձին աշխատանքի, ավելի կոնկրետ ասեմ, նույնիսկ հարցազրույցի էլ չկանչել, որովհետեւ հարցազրույցի կանչելն էլ է գործատուն որոշում՝ ում կանչել, ում չկանչել, եւ երբեւիցե ոչ մեկը չի իմանում՝ ինչու իրեն չկանչեցին։ Այդ դեպքում, միանշանակ ընդունելով, որ խտրականությունը պետք է արգելվի եւ այլն, հարց է առաջանում. իսկ արդյո՞ք իմաստ ունի այդ դեպքում նման օրենքի ընդունումը, եթե, փաստացի, առհասարակ, չի կարողանալու կիրառել։ Ոչ թե մի մասը կարողանալու է, մյուս մասը լրիվ է որոշակի մեխանիզմներից, այլ եթե այդ մեխանիզմները չկան, կիրառումն էլ չկա։

Ասեմ ավելին. կարող է տեխնիկական տենց շատ ծանրակշիռ չհնչի, բայց տեսեք։ Հիմա, եթե ես այսօր ուզում եմ աշխատանքի ընդունվել, տեսնում եմ հայտարարություն, որ պետք է իգական սեռի ներկայացուցիչ, որը փաստացի խտրականություն է, ես էլ չեմ դիմում, ժամանակ չեմ ծախսում դրա վրա։ Հիմա որ այս օրենքն ընդունվի, հայտարարության մեջ արգելվի, անիմաստ ժամանակի ծախս է լինելու ուղղակի դիմումներ ներկայացնելն այդ աշխատանքի համար։

Եվ մի հարց էլ, որին կուզեմ, երեւին պրն Պետրոսյանը, քանի որ ինձնից հետո ելույթ է ունենալու, անդրադառնա։

Տեսեք, մենք Սահմանադրությամբ արդեն իսկ խտրականության արգելքն ունենք, այդ դեպքում 2-րդ կետով՝ աշխատանքային օրենսդրությամբ խտրականությունն արգելվում է: Մենք որ նշում ենք, երկու հարց է մոտս առաջանում ինչո՞ւ, մինչեւ հիմա կարելի էր ու մինչեւ այս օրենքի ընդունումը կարելի՞ է լինելու, եւ այն օրենքներում, որտեղ սենց ձեւակերպում չունենք, էդտեղ կարելի՞ է խտրական մոտեցում ցուցաբերել։ Այսինքն՝ արդյո՞ք ինստիտուցիոնալ ճիշտ է՝ Սահմանադրության մակարդակով կարգավորված լինելու պարագայում առանձին օրենքներում դա նշելը։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Գեւորգ Պետրոսյան։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, ասել, որ այս նախաձեռնությունը, ընդհանրապես, լուծում չունի առայժմ գործող օրենսդրությունում` դա այդպես չի, որովհետեւ Հայաստանի Սահմանադրության 29 հոդվածը սահմանում է խտրականության արգելքը, նրա հիման վրա Աշխատանքային օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետը նույնպես չի թույլ տալիս աշխատանքային իրավունքների սահմանափակում՝ հիմք ընդունելով մի շարք հանգամանքներ, այդ թվում՝ տարիքը։ Բայց այդ 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետը մի շատ կարեւոր  ձեւակերպում ունի, որին չպետք է ուշադրություն չդարձնել։ Ասում է՝ տարիքը, էս, էս, ինչպես նաեւ գործնական հատկանիշների հետ չկապված այլ հանգամանքներ։ Այսինքն՝ եթե տարիքը հիմք է ընդունում, բայց չափանիշը՝ որպես գործնական հատկանիշ, կարող է ազդել աշխատանքի կատարման որակի վրա, վտանգ ներկայացնել հասարակությանը։ Օրինակ, 85 տարեկանը վարորդական բոլոր հնարքներին տիրապետում է, բայց ստեղ ռեակցիայի խնդիր կա, կարող է` ինքն անհրաժեշտության դեպքում չկարողանա, ասենք, ժամանակին արգելակել կամ ղեկը պտտել, նա ոչ թե չգիտի քշել, այլ օբյեկտիվորեն իր վիճակը թույլ չի տա իր պարտականությունները կատարել անվնաս։

Եվ մեկ էլ «խտրականություն» եզրույթը Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքում արդեն իսկ մեկնաբանված է։ Ասում է՝ խտրականություն չի համարվում այն սահմանափակումը, որն ունի օբյեկտիվ եւ ողջամիտ պատճառաբանություն։ Այդ դրույթը նաեւ կիրառվում է ՀՀ Սահմանադրական դատարանի իրավակիրառ պրակտիկայում։ Այսինքն՝ ես առաջարկում եմ իրավակարգավորման բարեփոխումը տանել այդ չափանիշով, որ տարիքը գնահատվի խտրականություն, եթե դա չի կարող անդրադառնալ աշխատանքի կատարման որակի վրա։

Ժամանակի խնայողության նկատառումով մի բան էլ՝ այդ գեղեցիկ արտաքին եւ այլն, ինքնին չի կարելի համարել լրիվ խտրականություն, որովհետեւ, օրինակ՝ սպասարկման ոլորտում դա նաեւ գործնական հատկանիշ է, որ սպասարկում իրականացնող անձը նաեւ իր արտաքին տեսքով նպաստի այդ ծառայության որակի բարելավմանը։ Դրա համար, խնդրում եմ, ոչ մի հատկանիշ ինքնին մի դիտեք որպես խտրականություն։ Էնքանով դա պիտի դիտել խտրականություն, որքանով դա անդրադառնում է կատարվող աշխատանքի որակի եւ այդ աշխատանքի արդյունքից օգտվող հանրության շրջանակների վրա։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Վաղարշակ Հակոբյան։

Վ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Իրականում, երբ ընթերցեցի օրենքը, սկզբից շատ դրական տպավորություն ստացա եւ որոշեցի, որ իմ հարցերը, որոնք կարժանանան կոնկրետ հեղինակի կողմից պարզաբանման, դրա արդյունքում ես ինքս կողմ կքվեարկեմ, եթե հասկանամ գործիքակազմը, նպատակայնությունը եւ այլն։ Բայց պատասխանների արդյունքում, ցավոք սրտի, ես չստացա կիրարկման գործիքակազմի հետ կապված պատասխանները, եւ ինձ մոտ տպավորություն ստեղծվեց, որ, ուղղակի, հնարավորություն չենք ունենալու այդ օրենքի կիրառումն ապահովել։ Դիցուք, պարզաբանեմ։ Ենթադրենք, դու գործատու ես եւ հրավիրում ես քեզ մոտ աշխատանքի, հայտարարություն ես տալիս, մարդիկ CV-ներ են  ուղարկում, դու ընտրում ես նրանց, ում ուզում ես, այսինքն՝ դու ինքդ ես հրավիրում։

Իմ հարցը հետեւյալն է. երբ պետությունը կամ որեւէ գերատեսչություն տվյալ դեպքում գործատուի իրավունքներն է սահմանափակում, այսինքն՝ շատ ճիշտ նշեց պրն Պետրոսյանը, որ տեսքի հետ կապված` լրիվ խտրականություն պետք չի ձեւակերպել, որովհետեւ դա նաեւ աշխատանքի բնույթի մի մասն է, ո՞նց ենք մենք պատկերացնում դրա լուծումը, այսինքն՝ ո՞նց ենք մենք մտնում այդ դաշտ։

Նախ՝ ինձ համար շատ զարմանալի է, որ այս հարցը, կարծում եմ՝ հանձնաժողովում, թույլ տվեք դիտարկել, սա իմ կարծիքն է, այդքան էլ ամբողջական չի քննարկվել, հակառակ դեպքում մենք այդ պատասխանները կստանայինք։ Շատ ցավում եմ, որ ձեւակերպումների մեջ, պրն Ուրիխանյան, դուք չկարողացաք կոնկրետ ինձ ապացուցել այս օրենքի կարեւորությունը, եւ ուզում եմ նշել, որ ինձ մոտ կոնկրետ ստեղծվել է տպավորություն, որ մենք ընդունում ենք օրենք՝ ուղղակի, օրենք ընդունելու համար։ Այսինքն՝ մենք ընդունում ենք օրենք՝ չկարողանալով ոչ մի հետեւանք առաջացնել տվյալ քաղաքացիների համար։

Կներեք, ավարտում եմ։

Եթե դուք ասեիք, որ տվյալ օրենքի ընդունումով մենք վերափոխում ենք, որոշակի մշակույթ ենք ուզում ստեղծել, որ նման ձեւակերպումներ չլինեն, այսինքն՝ զուտ ֆորմալ առումով մենք ուզում ենք ինչ-որ բան փոխել գործատուների տրամադրության մեջ, ես սա կհասկանայի, բայց դուք դա էլ չասացիք։ Այսինքն՝ կիրառումն անհնար է գործիքակազմի տեսանկյունից, ինչքան ես հասկանում եմ, մշակույթի փոփոխության մասին էլ չխոսեցիք։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Լիլիթ Ստեփանյան։

Լ.ՍՏԵՓԱՆՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, ցանկացած խոչընդոտի սահմանափակման կամ խտրականության եւս մեկ հաղթանակն ինքնին մեզանում առաջընթաց է։ Այս առումով` կարծում եմ՝ նախագիծն ավելի քան ողջունելի է, սակայն մենք գիտենք, որ ՀՀ-ում կան պաշտոններ, որոնք պարզապես տարիքային ցենզ են ենթադրում։ Աշխատանքի ընդունման վերաբերյալ հայտարարություններում, ինչպես նշեց հեղինակի նախագիծը, իսկապես, հնչում են հասակի, բարետեսության կամ որոշակի տարիքային ցենզի մասին նշումներ, սակայն դրանք հիմնականում մասնավոր ոլորտից են։ Եվ որպեսզի ճշմարտության դեմ չմեղանչենք, նշենք, որ հիմնականում սրանք վերաբերում են սպասարկման ոլորտում աշխատանքի ընդունման հայտարարություններին։ Սրանով հանդերձ, իհարկե, սրանք նույնպես խտրականություն են։ Այս առումով մեզ օգնության են գալիս պաշտոնի անձնագրերը, որտեղ հստակ սահմանվում է, թե տվյալ աշխատանքի համար անձը, ով ցանկանում է հավակնել այդ պաշտոնին, ինչ կոմպետենցիաներ պետք է ունենա։ Մյուս կողմից՝ մենք ունենք մասնագիտություններ, որտեղ ենթադրվում են ատեստավորման գործընթացներ։ Այստեղ նույնպես հստակ տարիքային ցենզ կա, որ, օրինակ՝ 63 տարին լրանալուց հետո կարիք չկա, որ, օրինակ՝ ուսուցիչը կամ տնօրենի հավաստագիր ստանալու համար հայտ ներկայացրած անձը 63 տարեկանը լրանալուց հետո ցանկալի չի, որպեսզի մասնակցի ատեստավորման գործընթացին։ Այս առումով` կխնդրեի ձեզնից լսել, պրն Ուրիխանյան, իսկապե՞ս այնքան լուրջ են թվերն այս ոլորտում, որ ինչ-որ կերպ օրենքով ամրագրենք, հատկապես, երբ այս ամրագրումից հետո մենք չենք կարողանալու վերջնականապես խնդրի լուծումը ստանալ։ Եվ ես, ինչպես իմ գործընկեր տիկին Ղազարյանը, կարծում եմ՝ այնուամենայնիվ, խնդիրը պետք է փնտրել եւ գտնել բոլորովին այլ տիրույթում,՝ երբ գործատուն ունի հնարավոր բոլոր լծակները` առաջնորդվել սեփական մոտեցումներով եւ վերաբերմունքով, եւ նախապատվությունը տալ ավելի երիտասարդների՝ այս առումով նույնպես ցուցաբերելով խտրականություն, բայց այս դեպքում արդեն մենք, իսկապես, վերահսկողության գործիքներ չունենք։

Կարծում եմ՝ ավելի մանրամասն ուսումնասիրման կարիք ունի, եւ եթե ձեւավորվի հանձնաժողով կամ խումբ, ես էլ մեծ հաճույքով կմասնակցեմ այս հանձնաժողովի աշխատանքներին։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցի քննարկումը կշարունակենք ընդմիջումից հետո։

Ընդմիջում 1 ժամ։


Ժամը 14:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼՆԵՐ ՎԱՀԵ ԷՆՖԻԱՋՅԱՆԸ ԵՎ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ
 

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պատգամավորներին հրավիրում ենք դահլիճ, մենք սկսում ենք մեր աշխատանքները: Հերթագրված պատգամավորները հանել են իրենց ելույթները:

Մենք անցնում ենք ընթացակարգով նախատեսված եզրափակիչ ելույթներին: Արման Ուդումյան: Եզրափակիչ ելույթի կարիք չկա՞: Հերիքնազ Տիգրանյա՞ն: Համեցեք:

Հ.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ

-Ես շատ հակիրճ ուզում եմ անդրադառնալ հետեւյալ հարցերին. պետությունը պետք է քաղաքականություն ունենա հակախտրականության վերաբերյալ, հետեւաբար, չի կարող աշխատանքային օրենսդրության բնագավառում, մի ոլորտ, որտեղ մենք գործատուներին համարում ենք գերհզոր, աշխատողներին` չպաշտպանված, թողնել առանց հակախտրականության կանոնների: Հարց հնչեց, թե ինչո՞ւ է պետությունը մտնում մասնավորի եւ աշխատողի իրավահարաբերության մեջ, ես կարծում եմ, որ դա արդարացված է, շատ վատ է, որ մինչեւ հիմա այդ կարգավորումը տեղ չի ունեցել մեր օրենսդրության մեջ, որովհետեւ պետությունը պետք  է ցույց տա իր մոտեցումն այս հարցի վերաբերյալ, եւ աշխատանքային օրենսդրությունը կարգավորում է մասնավորի եւ աշխատողի հարաբերություններ` մասնավոր հատվածի, հետեւաբար, հանրային ծառայության հարաբերություններին այն չի վերաբերում, որովհետեւ այստեղ հնչեցին տեսակետներ քաղծառայության անցնելիս ժամկետներ, ժամկետային սահմանափակում: Աշխատանքային օրենսդրությունը հստակ նշում է, որ կարգավորում է հանրային ծառայության հարաբերություններն այնքանով, որքանով դրանք կարգավորված չեն ընթացիկ օրենսդրությամբ:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Եզրափակիչ ելույթի համար` Տիգրան Ուրիխանյան:

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ աջակցության համար, հարգարժան գործընկերներ, շնորհակալ եմ, որ բոլորը սկսեցին իրենց խոսքերը եւ հարցադրումները` նաեւ դրական գնահատելով նախաձեռնությունը: Այն, ինչ պահանջվելու է այս գաղափարին հաջորդիվ ամբողջական ընթացք հաղորդելու համար, բնականաբար, անելու եմ, ուրախ կլինեմ, որպեսզի դուք էլ մասնակցեք: Շնորհակալ եմ, Կառավարության գործընկերներին այդ համապարփակ առաջարկության համար, հարակից զեկուցող տիկին Տիգրանյանին: Համաձայն եմ ձեր առաջարկի հետ, որը, իհարկե, եթե ներկայացնեք առաջինից երկրորդ ընթերցման ընթացքում, այսինքն` հայտարարությունների սահմանափակման մասով կընդգրկեմ, բնականաբար, եւ, էլ ինչ ասեմ, եթե որեւէ մեկին չեմ համոզել ինչ-որ բանում, անկեղծ ասած, չեմ էլ պատրաստվում համոզել, եւ սա խորհրդարան է, որտեղ յուրաքանչյուրն առաջնորդվում է իր ընտրողների` ՀՀ քաղաքացու դիրքորոշումներով եւ նախաձեռնում է այն ինչ գտնում է, որ անհրաժեշտ է մեր քաղաքացիներին: Շնորհակալ եմ ուշադրության համար:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն հանգամանալից ելույթի համար: Հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «ՀՀ ջրային օրենսգրքում լրացում եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին» հարցը: Հիմնական զեկուցող` ՀՀ բնապահպանության նախարար Էրիկ Գրիգորյան:

Է.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ: Հարգարժան ԱԺ նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, պատգամավորներ, ձեզ եմ ներկայացնում «Ջրային օրենսգրքում լրացում եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենսդրական նախաձեռնությունը, որով փորձ է արվում կարգավորել փոքր ՀԷԿ-երի ջրօգտագործման ոլորտում թույլտվությունների տրամադրման եւ մերժման հիմքերը, ինչպես նաեւ կարգավորվում են ջրավազանային կառավարման պլաններ ունեցող եւ չունեցող տարածքներում ջրօգտագործման թույլտվությունների տրամադրման ժամկետները: Օրենսդրական նախաձեռնությամբ առաջարկվում է արգելել որոշակի գետահատվածներում եւ գետերում ջրօգտագործման թույլտվությունների տրամադրումը, մասնավորապես, այն գետերը, որտեղ արգելվում է ջրօգտագործման թույլտվության տրամադրումը հիդրոէլեկտրակայան կառուցելու նպատակով, այն գետերը, որտեղ առկա են ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կամ տարածքին բնորոշ էնդեմիկ ձկնատեսակների ձվադրավայրերը եւ այն գետերը, որոնց ծանրաբեռնվածությունը դերիվացիոն խողովակներով գերազանցում է 40 տոկոսը, նաեւ այն գետերը, որտեղ կան ջրաչափական դիտակետեր եւ նախատեսվող ջրառի եւ ջրահեռացման նիշերը շրջանցում են ջրաչափական դիտակետերը, ինչպես նաեւ նախատեսվում են այն գետահատվածները, որտեղ կարգելվի ջրօգտագործման թույլտվությունների տրամադրումը: Այստեղ մի շարք գետեր կան, մասնավորապես, բնության հատուկ պահպանվող տարածքների պահպանման գոտիները, բնության հուշարձաններին 150 մետր շառավղով հարակից տարածքները, ջրաէկոհամակարգերի պահպանման գոտիները, գետի հոսքի ձեւավորման տարածքները եւ գետահատվածները, որտեղ առկա են սողանքային տարածքներ, ինչպես նաեւ անտառային հողերում կամ տարածքներում, որտեղ շինարարական տարածքին մոտեցող ճանապարհները կառուցելու նպատակով անհրաժեշտություն կառաջանա հատել ծառեր, որի դեպքում գործում է Անտառային օրենսգրքի 20-րդ հոդվածը: Եվ օրենսգրքի 33-րդ հոդվածով նախատեսվում է կարգավորել ջրօգտագործման թույլտվության ժամկետները: Մինչ հիմա կարգավորումը տարանջատված էր` ջրավազանային կառավարման պլան կա՞, թե՞ չկա եւ մի կողմից ջրավազանային կառավարման պլան ունեցող տարածքների համար որպես ավելի շատ առկա տեղեկատվություն տրված էր մինչեւ 20 տարի ժամանակահատվածը, սակայն այդ մինչեւ 20 տարին ստեղծում էր խնդիրներ, որովհետեւ մինչեւ 20 տարին նշանակում էր նաեւ 1, 2 կամ 3 տարի, եւ սուբյեկտիվ որոշում կայացնելու գործոնն ավելի մեծ էր: Ի տարբերություն ջրավազանային կառավարման պլան չունեցող վայրերի, որտեղ թույլտվությունները տրվում էին լիցենզիայի ժամկետին համապատասխան, այսինքն` ՀԷԿ-երի կառուցման ժամանակ ավելի հստակ էր թույլտվությունների ժամկետը: Այս կարգավորմամբ նաեւ հստակեցվում են այս երկու տարբերակները եւ առաջարկվում է, որ կտրվեն մեկ տարով այսուհետ, այնուհետեւ կերկարաձգվեն լիցենզիայի ժամկետին հավասար, բայց ոչ ավելի, քան 20 տարի:

Ընդհանուր փոփոխությունները սրանք էին, անցել է համապատասխան հանձնաժողովում, ունի դրական եզրակացություն, եթե հարցեր կան, ուրախ կլինեմ պատասխանել: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հիմնական զեկուցողին հարցեր ուղղելու համար հերթագրում: Հերթագրվել է 4 պատգամավոր: Սուրեն Գրիգորյան:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Պրն Գրիգորյան, շնորհակալություն: Ես մենակ մի հարց տամ. դուք ասացիք` լիցենզիան տալու մերժման հիմքեր են ավելանում էս նախագծով, մասնավորապես, մեկը` ձկնատեսակների: Ես կուզեի հասկանալ` արդյո՞ք կա իրավիճակ, որ կան արդեն ՀԷԿ-եր, որոնք եթե էսօր լիցենզիա ստանալու լինեին, իրենց կմերժվեր այդ հիմքով, բայց իրենք ժամանակին ստացել են, քանի որ այդ հիմքը նոր ենք մենք նախատեսում, եւ եթե կան, իրենց դեպքում ոնց է լինելու, իրենք իրենց ունեցած լիցենզիայի ժամկետով շարունակելո՞ւ են աշխատել մինչեւ վերջ, այնուհետ արգելվելո՞ւ է, թե՞ ինչ-որ այլ մոդել է գործելու: Շնորհակալություն:

Է.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, հարցի համար: Նշեմ, որ սա վերաբերում է ջրօգտագործման թույլտվությունների տրամադրմանը, քանի որ ՀԷԿ-երի շահագործման լիցենզիա` որպես էլեկտրաէներգիա տրամադրող, տրվում է հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի կողմից: Նախագիծը վերաբերում է նոր կառուցվող ՀԷԿ-երին եւ կարգավորելու է նոր կառուցվող ՀԷԿ-երի հետ կապված իրավահարաբերությունները եւ չի տարածվում արդեն կառուցված ՀԷԿ-երի համար, եւ նրանք կշարունակեն աշխատել իրենց տրված ժամանակահատվածի շրջանակներում, սակայն այստեղ կա կարգավորում, որ ջրավազանային կառավարման պլանների փոփոխմամբ կամ նոր ընդունմամբ նախկինում տրված ջրօգտագործման թույլտվություններն ենթակա են վերանայման: Այդ գործիքի ներքո հնարավոր է վերանայում, բայց դա չի լինի առանձին ինչ-որ ՀԷԿ-ի հետ կապված, այլ ավելի ընդհանրական: Օրինակ` եթե ենթադրենք Արմավիրում կամ Արարատյան ջրավազանային տարածքում կամ Ախուրյանի ջրավազանային տարածքում` կլիմայական գործոնների հետ կապված, տարբեր այլ խնդիրների հետ կապված` կառաջանան իրավիճակներ, որ միջամտության կարիք կլինի, ապա ջրավազանային կառավարման պլանի միջոցով կարվի դա ընդհանրական եւ ոչ թե ինչ-որ մեկ կամ երկու, հետո կփոփոխվի կամ կնվազեցվի, կամ այլ կարգավորումներ կտրվեն...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Գրիգորյան, թույլ տվեք` արձագանքի պատգամավորը:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Իսկ կարող է լինել սենց իրավիճակ, որ հիմա կա ինչ-որ պայմանական ՀԷԿ, որի էլեկտրաէներգիայի արտադրման ժամկետն ավելի երկար է, քան գործող ջրօգտագործման թույլտվությունը, եթե կարող է լինել նման իրավիճակ, ճի՞շտ եմ հասկանում, որ, դիցուք, 15 տարվա էլեկտրաէներգիայի արտադրության լիցենզիա ունեցող ՀԷԿ-ի ջրօգտագործման թույլտվությունը, պայմանական, մեկ տարի հետո, կարող է ավարտվել եւ ինքը նորը չի կարողանա ստանալ: Կարող է լինել սենց իրավիճակ:

Է.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-2015 թվականի Ջրային օրենսգրքում կատարված փոփոխությամբ ջրօգտագործման թույլտվությունները ենթակա են երկարաձգման առանց որեւէ այլ գործողություն իրականացնելու, միայն պետական տուրքը վճարելու միջոցով, եթե չեն կատարվել փոփոխություններ կամ խախտումներ չեն եղել, այսինքն` նախկինում ստացված ջրօգտագործման թույլտվություններն այժմ էլ, եթե ջրավազանային կառավարման տարածք չէ, ինչ-որ ժամկետով  էր տրված, ներողություն, եթե տարածք էր, մինչեւ լիցենզիայի ժամկետի ավարտն արդեն ունեն իրենք թույլտվություններ, եթե տարածք է, նախորդն ունեցել են 3 տարով, ենթադրենք, ապա այժմ այդ պետական տուրքը վճարվում է, էլի 3 տարով անմիջապես երկարաձգվում է, որեւէ փոփոխություն չի նախատեսվում: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Սերգեյ Բագրատյան:

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն նախարար, ինձ հետաքրքրում է հետեւյալ հարցը. դուք նշում եք, որ լիցենզիաների տրամադրման մերժման պայման կարող է հանդիսանալ ջրադիտակների շրջանցող հատվածներում ջրօգտագործման թույլտվություն տալը: Հիմա, տեսեք, նույն տրամաբանության մեջ դուք նաեւ պահանջում եք, որ փոքր ՀԷԿ-երը, անպայման, ջրաչափեր տեղադրեն: Եթե փոքր ՀԷԿ-ը տեղադրել է ջրաչափ եւ բոլորին տեսանելի է, թե ինչքան ջուր է օգտագործելու, ապա ի՞նչ իմաստ ունի ջրադիտակի կարեւորությունը շեշտադրել եւ ջրադիտակի բացակայությունը դիտել որպես ջրօգտագործման հնարավորություն չտալու պայման: Հարցերը շատ են, խնդրում եմ էս հարցից սկսենք:

Է.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Բագրատյան, ավելի տեխնիկական պատասխան տամ: Ջրառն իրականացվում է, բայց քանի որ խողովակների մեջ է վերցվում, եւ ջրթափն իրականացվում է, ասենք, 4, 5 կամ 6 կիլոմետր այլ տեղից եւ եթե այդ տարածքում կա ջրաչափական դիտակետ, ապա ջրաչափական դիտակետի տվյալներն աղավաղվում են: Խոսքն այս մասին է, իսկ բոլոր ՀԷԿ-երը, նաեւ իրենց տրված ջրօգտագործման թույլտվությունների պայմաններից ելնելով` պարտավոր են ջրաչափական դիտակետեր ունենալ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք: Խնդրեմ, պրն Բագրատյան:

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Մենք կարծես տարբեր ձեւակերպումներ ենք տալիս խնդրին: Խնդիրը հետեւյալն է. ջրաչափական դիտակետը կա գետում, ընդունենք, ջրաչափական դիտակետները, մենք լավ գիտենք, որ խիստ մոտավոր հաշվարկներ են իրենց մեջ պարունակում: Բայց եթե այդ դիտակետը կա, եթե մարդն ունի ՀԷԿ-ի ջրօգտագործման թույլտվություն եւ դրել է ջրաչափ, եւ իր օգտագործված ջուրը չափվում է, էդ դեպքում ջրադիտակը կլինի՞, թե՞ չէ` ինչն է խանգարում մարդուն ջրօգտագործման թույլտվություն տալ եւ չափել իր օգտագործված ջրի քանակը: Շնորհակալություն:

Է.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, հարցը տալու համար: Ջրաչափական դիտակետերը, որոնք օգտագործվում են այժմ արտակարգ իրավիճակների նախարարության հիդրոմետ ծառայության կողմից, օգտագործվում են գետային բնական հոսքի ծավալների հաշվարկման համար, եւ այդ հաշվարկները հիմք են հանդիսանում տարբեր սեկտորներում` գյուղատնտեսություն, արդյունաբերություն, ջրի վերաբերյալ պատշաճ, այսպես ասած, տեղեկատվություն ունենալու: Եթե ջրառի կետը եւ ջրահեռացման կետը դուրս են մնում այս դիտակետի վայրից, ապա ստացվում է, որ այն կետը, որտեղ հիդրոմետի ջրաչափական դիտակետը պետք է հաշվեր բնական հոսքը, այդ տեղեկատվությունն արդեն թերի է լինում եւ չի արտացոլում բնական վիճակը, այդ պատճառով այս կարգավորումը տրված է ջրաչափական դիտակետը չշրջանցելու համար:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արեն Մկրտչյան:

Ա.ՄԿՐՏՉՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն նախարար, հարցս կապված է ջրառի 40 տոկոս շեմի հետ, որի մասին դուք խոսեցիք: Արդյո՞ք կատարվել է ռիսկերի գնահատում, մենք ունենք հստակ հաշվարկ, որ առանձին դեպքերում, առանձին բնակավայրերի պարագայում գյուղացիներին հնարավոր է` զրկենք սեփական հողամասերը ոռոգելու հնարավորությունից: Ինչո՞ւ եմ սա ասում. որովհետեւ որպես ՀԷԿ-երի գործունեության դեմ բարձրացվող բողոքի ալիքների հիմք, պատճառաբանություն գյուղացիները հիմնականում բերում են այն, որ իրենք զրկվում են սեփական հողամասերը ոռոգելու հնարավորությունից: Մենք ունե՞նք ռիսկ 40 տոկոսի դեպքում, թե՞ չէ:

Է.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Այս կարգավորումը, ըստ էության, նաեւ այն մտահոգության մասին է, որ դուք նշեցիք, որովհետեւ 40 տոկոս դերիվացիոն խողովակներում ջրի առկայության պարագայում նոր ջրօգտագործման թույլտվությունները վերաբերում են ՀԷԿ-երին, չեն վերաբերում այլ ջրօգտագործողների, նաեւ Ջրային օրենսգրքով կարգավորվում են առաջնայնությունները` ջրի առկայության պարագայում ըստ առաջնայնության ում պետք է տրվի եւ, ըստ առաջնայնության` խմելու կենցաղայինը, այնուհետեւ` ոռոգմանը, երրորդ, չորրորդ, այսինքն` եթե կա ջուր, ջրի առկայության պարագայում օրենսդրությունն արդեն կարգավորել է` ջրի սակավության պայմաններում առաջինը ջուրն ում պետք է տրամադրվի, եւ այս կարգավորումը չի վերաբերում ոռոգման հետ կապված կամ էդ այգիների հետ կապված ջրօգտագործման հարաբերություններին, այլ, որպեսզի էդ խողովակներով, որոնցով արդեն, օրինակ` մենք ունենք գետեր, որտեղ գերազանցում է այս 40 տոկոսը, նույնիսկ 50 տոկոսն է գերազանցում, որպեսզի նմանատիպ էս վայրերում լրացուցիչ գետերը խողովակների մեջ չառնեն, որովհետեւ դա բազմաթիվ այլ մուլտիպլիկատիվ խնդիրներ է ստեղծում:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքի կարիք կա՞: Խնդրեմ:

Ա.ՄԿՐՏՉՅԱՆ

-Այսինքն` մենք կարող ենք հստակ արձանագրել, որ այն ջրհավաք ավազանից, որից օգտվում են գյուղացիները սեփական հողերն ոռոգելու համար, մենք որեւէ ռիսկ չենք գեներացնում, որեւէ վտանգի տակ չենք դնում այն ջրի պաշարը, որն օգտագործում են գյուղացիները:

Է.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Այս կարգավորումն որեւէ կերպ չի անդրադառնում ոռոգման համար ջրօգտագործման ընթացակարգերին, սա վերաբերում է էլեկտրաէներգիայի արտադրության նպատակով մեր փոքր ՀԷԿ-երի, ՀԷԿ-երի կողմից ջրօգտագործման թույլտվությունների կասեցման ընթացակարգերին, ինչպես նաեւ` թույլտվության ժամկետներին:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Եղիշե Սողոմոնյան:

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Օրենքի նախագիծը միայն վերաբերում է փոքր հիդրոէլեկտրակայաններին, էս սահմանափակումները չեն տարածվում մեծերի դեպքում: Ի՞նչն է պատճառը, որ մեծ հիդրոէլեկտրակայանի համար նշված սահմանափակումները չենք դնում, բայց փոքրի համար սահմանում ենք:

Է.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Կարո՞ղ եմ պատասխանել: Խնդրի, այսպես ասած, լուծման անհրաժեշտությունն առաջացել է` փոքր ՀԷԿ-երի հետ կապված, եւ խոշոր հիդրոէլեկտրակայանների կառուցման հետ կապված ընթացակարգային որեւէ խոչընդոտ այս պահին մենք չենք դիտարկում, իսկ եթե նմանատիպ առաջարկներ լինեն եւ խնդիր առաջանա, դա կարելի է քննարկել, բայց նաեւ ՀԷԿ-երի կառուցման բնույթի հետ կապված կարգավորումներ կան, օրինակ` նույն, գիտեք, փոքր ՀԷԿ-երը հիմնականում  խողովակային բնույթի ՀԷԿ-եր են լինում եւ ոչ պատվարային, եւ կարգավորումները տրված են` փոքր ՀԷԿ-երի կառուցման հետ կապված, հարաբերություններում, բայց մեծ ՀԷԿ-երի հետ կապված` ես, ճիշտն ասած, նույնիսկ դժվարանում եմ հիշել` արդյո՞ք մենք մեծ ՀԷԿ-երի` 30 մեգավատ եւ ավելի հզորությամբ ՀԷԿ-երի, կառուցման ինչ-որ պրակտիկա ունե՞նք, թե՞ չունենք:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք: Խնդրեմ:

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Լավ չի լինի, որ էս սահմանափակումը, ընդհանուր առմամբ, տարածվի բոլոր ՀԷԿ-երի վրա, եթե նման խնդիր լինի մեծերի դեպքում, էդ երեւույթներն էլ կկարգավորի օրենքը, որովհետեւ, կարծում եմ` էս կարգավորումը շատ կարեւոր է, պետք է ցանկացած ծավալի ՀԷԿ կառուցելիս էս սահմանափակումները հաշվի առնել, եթե փոքրի համար կարեւորում ենք, կարծում եմ` պետք է նույն մոտեցումը լինի մեծի համար:

Է.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Ուղղակի, պրակտիկորեն էդ խնդիրը չի առաջացել, ես, ճիշտն ասած, դժվարանում եմ այս պահին ասել, թե ինչ իմաստ... 2 տարբերակ կա` ներառել եւ սպասել, որ կգա այդ պահը եւ կարգավորումը կլինի, կամ կարգավորել այն դաշտը, որն այսօր խնդրահարույց է եւ խնդրահարույց է այն աստիճան, որ այլ ջրօգտագործողների համար, նաեւ ոռոգման համար, տարբեր այլ նպատակների համար բազմաթիվ խնդիրներ են ստեղծվել այս կարգավորումները չլինելու պատճառով, իսկ մնացածը, կարծում եմ` կարելի դիտարկել, եթե գտնենք, որ դա նույնպես ինչ-որ ձեւով կարգավորելու կարիք կա, ապա դուք` որպես օրենսդիր մարմնի ներկայացուցիչներ, կարող եք նախաձեռնել, ինչպես նաեւ կարող ենք համագործակցել, տեսնենք դրա կարգավորման կարիքը կա՞, թե՞ չկա: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարցերն ավարտվեցին, պրն Գրիգորյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղ:

Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության եւ բնապահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Մերի Գալստյանին:

Մ.ԳԱԼՍՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: ԱԺ հարգարժան նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, սիրելի քաղաքացիներ, քննարկում ենք «ՀՀ ջրային օրենսգրքում լրացում եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը: Ինչպես նշեց գործընկերս, նախագծով, ըստ երեւույթին, առաջարկվում է ընդլայնել փոքր հիդրոէլեկտրակայանների կառուցման եւ շահագործման համար թույլտվության հայտադիմումների մերժման հիմքերը, հատկապես` ելնելով բնապահպանական եւ սոցիալ-տնտեսական գործոններից: Փոքր հիդրոէլեկտրակայանների շինարարությունն էական վնաս է հասցնում բնությանը, իսկ փոքր հիդրոէլեկտրակայանների զարգացմանը զուգընթաց` նկատվում է կենսաբազմազանության կորուստ, վտանգվում են Կարմիր գրքում գրանցված բուսական եւ կենդանական տեսակները, գետերը ծանրաբեռնվում են դերիվացիոն խողովակներով եւ հայտնվում ճգնաժամային վիճակում: Այդ խնդիրներն որոշակիորեն լուծելու, ջրօգտագործման ժամանակ ջրաէկոհամակարգերի պահպանությունը եւ հավասարակշռությունն ապահովելու համար անհրաժեշտություն է առաջացել սահմանել փոքր ՀԷԿ-երի կառուցման եւ շահագործման համար արգելված գոտիները եւ գետերի ցանկը, որոնք կկանխարգելեն շրջակա միջավայրի վրա փոքր հիդրոէլեկտրակայանների վնասակար ազդեցությունները: Ճիշտ է, փոքր ՀԷԿ-երի հետ կապված խնդիրներն առավել լայն շրջանական են ընդգրկում, այս նախագիծը դրանք ամբողջապես չի լուծում, այդուհանդերձ, ԱԺ տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության եւ բնապահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովում այն մանրակրկիտ քննարկվել է, եւ հանձնաժողովը դրական եզրակացություն է տրամադրել` հաշվի առնելով նախագծով առաջարկվող կարգավորումների բնույթը եւ դրանց դրական ազդեցությունը շրջակա միջավայրի պահպանման, հատկապես, ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման գործընթացում:

Կուզենայի հատկապես ընդգծել նախագծի հետեւյալ կետերը. եւ այսպես, փոքր ՀԷԿ-երի կառուցման համար թույլտվության հայտադիմումները մերժվելու են, եթե դրանք կառուցվում են այն գետերի վրա, որոնցում առկա են ՀՀ կարմիր գրքում գրանցված կամ տարածքին բնորոշ էնդեմիկ ձկնատեսակների ձվադրավայրեր, ինչպես նաեւ մերժվելու են այն փոքր ՀԷԿ-երի կառուցման հայտադիմումները, որոնք իրականացվում են բնության հատուկ պահպանվող տարածքների պահպանման գոտիներում, բնության հուշարձաններին 150 մետր շառավղով հարակից տարածքներում, ջրաէկոհամակարգերի պահպանման գոտիներում, գետերի հոսքի ձեւավորման տարածքներում:

Ուզում եմ նաեւ տեղեկացնել, որ ԱԺ տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության եւ բնապահպանության հարցերով մշտական հանձնաժողովին կից ստեղծվել եւ գործում է ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարմանն ուղղված աշխատանքային խումբ, որն այս պահին աշխատում է երկու հիմնական ուղղությամբ. առաջինը` ջրօգտագործման վճարների համակարգի եւ ծախսարդյունավետության հարաբերակցության բարելավում եւ երկրորդը` ոռոգման համակարգի արդյունավետ կառավարման մոդելների ձեւավորում: Ես ուզում եմ օգտվել իմ այս հնարավորությունից եւ հրավիրել պատգամավորներին, եթե կլինեն ոլորտին առնչվող առաջարկներ, խնդիրների բարձրաձայնման անհրաժեշտություն, ես լսեցի, որ հարց ու պատասխանի ժամանակ բազմաթիվ խնդիրներ հնչեցին այս ոլորտում, հրավիրում եմ բոլորին օգտագործել այս հարթակը, եւ համատեղ ջանքերով փորձենք համալիր լուծումներ առաջարկել օրենսդրական դաշտում: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարակից զեկուցողին հարցեր ուղղելու համար` հերթագրում: Հերթագրվել է 3 պատգամավոր: Միքայել Մելքումյան, խնդրեմ:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Ինձ հետաքրքրում է հետեւյալ հարցը. դուք ասացիք` խստացվում են եւ որոշակի սահմանափակումներ են դրվում, այդ թվում` կապված էնդեմիկ ձկնատեսակների հետ եւ այլն: Առաջիկայի համար ամեն ինչ պարզ է, թե ինչ նպատակ ունի, իսկ այն, որ արդեն դե ֆակտո գոյություն ունի, այսինքն` այն ՀԷԿ-երը, որոնք արդեն ձեր նշած սահմանափակումներ կրող տիրույթում, գետերում, ջրային ռեսուրսների շրջանակներում գործում են, վերաբերմունքն ինչպիսի՞ն է լինելու, այսինքն` նրանք ունեն 15 տարվա, եթե չեմ սխալվում, պայմանագիր, որով պետությունը ձեռք է բերում համապատասխան գնով էլեկտրաէներգիա: Դուք ի՞նչ կարծիք ունեք, նախ` 15 տարին լրանալուց հետո, որովհետեւ առաջին ՀԷԿ-երը, կարծեմ` 99 թվականին են ձեւավորվել, հա՞, մի պահ բերեցին մասնակի ազատականացման օրենքի նախագիծ, հետո հետ շրջեցին: Սա` մեկ:

Եվ երկրորդ. ես տարբեր պատասխանատուների հարցնում եմ` միգուցե, դուք իմանաք, միգուցե, չէ: «Էներգետիկայի մասին» օրենքում կա ազատականացման դրույթ, որ էլեկտրաէներգիան պետք է արտահանեն, գիտե՞ք մի դեպք, որ էլեկտրաէներգիա է արտահանվել: Դա ես ուզում եմ կապել էդ ՀԷԿ-երի ապագա ճակատագրի ձեւավորման խնդրի հետ:

Մ.ԳԱԼՍՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն, հարցի համար: Առաջին հարցի հետ կապված, երեւի, դահլիճում չէիք, նմանատիպ հարց հնչեց, եւ տեղեկացնեմ, որ կոնկրետ այս կարգավորումները վերաբերում են օրենքի նախագիծն ուժի մեջ մտնելուց հետո ծագած իրավահարաբերություններին, այսինքն` նախկինում տրված թույլտվությունների շրջանակին այն չի անդրադառնում, սակայն նախարարը նշեց, որ նախկինում տրամադրված թույլտվությունները կարող են վերանայվել, արդեն ջրավազանային կառավարման պլանների վերանայման շրջանակներում, բայց արդեն ոչ թե կոնկրետ ՀԷԿ-երի հետ կապված, փոքր ՀԷԿ-երի հետ կապված, այլ առավել ընդհանուր շրջանակում, այսինքն` նորերին է վերաբերում կարգավորումները:

Ազատականացման հետ կապված, ճիշտն ասած, ես այս պահին տեղեկատվություն չունեմ` որեւէ վիճակագրություն արտահանում եղե՞լ է, թե՞ ոչ, բայց կարող ենք ճշտել:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք: Ո՞չ: Սերգեյ Բագրատյան:

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Այ, դուք նշեցիք, թե որ պայմանների դեպքում կարող են լիցենզիա չտրամադրել ջրօգտագործողին, արգելել եւ դրանցից նշեցիք` գետերի, ջրավազանների ձեւավորման հոսքերում, նման արտահայտություն, որը խիստ խնդրահարույց ձեւակերպում է, եւ գետերի ցանկացած հատված կարող եք որպես ձեւավորման տարածք ներկայացնել, որովհետեւ ցանկացած գետ իր ողջ ընթացքում սնվում է աղբյուրներից, եթե սնվում է աղբյուրներից, ինքը գետերի ավազանի ձեւավորման պայման է հանդիսանում, հետեւաբար, միայն այս կետով դուք կարող եք ցանկացած ջրօգտագործման թույլտվություն մերժել: Խնդրում եմ ձեր մեկնաբանությունը. ինչպե՞ս եք դուք դա ձեւակերպում, ինչպե՞ս եք հասկանում, եւ մենք ինչպե՞ս պետք է ներկայացնենք հանրությանն այս ձեւակերպումը:

Մ.ԳԱԼՍՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն, հարցի համար: Ես վստահ եմ, որ Ջրային օրենսդրությամբ որեւիցե ձեւով բացատրություն, եթե ոչ սահմանում, այլ բացատրություն տրամադրվում է, թե ինչ է գետերի հոսքի ձեւավորման տարածքը: Եթե, ամեն դեպքում, կարծում եք, որ էստեղ խնդրահարույց կողմ կա, ես կոչ եմ անում, նաեւ խնդրում եմ ձեզ, անպայման, առաջարկի տեսքով ձեր դիտարկումը ներկայացնել, եւ կարծում եմ, որ կկարողանանք, հնարավորություն կլինի, անպայման, քննարկել առաջինից երկրորդ ընթերցման ընթացքում, որպեսզի ճշգրտում մտցնենք էստեղ, բայց ինձ թվում է` օրենսդրության որոշակի հստակություն պետք է, որ լինի, թե ի՞նչ է գետերի հոսքի ձեւավորումը: Այս պահին ես չեմ կարող մտաբերել: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, պրն Բագրատյան: Խնդրեմ:

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Այդ դեպքում` երկրորդ հարցը, երկրորդ պայմանը, որը նույնպես արգելք է հանդիսանում. դուք նշում էիք բնական հուշարձանների գոյությունն այդ հատվածում: Ցանկացած գետի ողջ ընթացքում ձեւավորվում են բնական հուշարձաններ, եւ բնական հուշարձանը, որը երեկ ձեւակերպված չէր, այսօր կարող է ձեւակերպել, այսինքն` ցանկացած թույլտվություն տալուց առաջ կարող են համապատասխան մասնագետները նայել այդ հատվածը եւ ասել, որ այստեղ կա բնական հուշարձան, այսինքն` այս պահին դուք ունե՞ք ֆիքսված ՀՀ ողջ տարածքում գտնվող բնական հուշարձանները, որ կարող եք դրանց շնորհիվ պայման դնել, որ մարդիկ հաշվի առնեն այդ իրավիճակը եւ ջրօգտագործման թույլտվություն չխնդրեն, այսինքն` ունե՞նք մենք բնական հուշարձանների հաշվառում: Շնորհակալություն:

Մ.ԳԱԼՍՏՅԱՆ

-Ես տեղյակ չեմ` արդյո՞ք նման հաշվառում կա, թե՞ չէ, բայց գիտեմ, որ որոշակի ցանկ, այո, պետք է լինի, իսկ նոր ձեւավորվող, հա՞, էսպես, որ ասում եք, որ ընթացքում ձեւավորում են բնական հուշարձաններ, ես կարծում եմ, որ սահմանում եւս կա օրենսդրության մեջ, եւ պետք է մենք հասկանանք` ամեն ինչ տեղավորո՞ւմ ենք այդ շրջանակի մեջ, թե՞ ոչ: Դրանք կարեւոր հարցադրումներ են, ես, անպայման, կանդրադառնամ դրանց, եւ եթե, իսկապես, կարծում եք, որ էստեղ խնդրահարույց կողմեր կան, կրկնում եմ, գրավոր ձեր առաջարկները տրամադրեք, որովհետեւ հանձնաժողովում մենք  բավականին մանրակրկիտ քննարկում ունեցանք, եւ ես նաեւ կխնդրեմ, որ նմանատիպ տեխնիկական, հատկապես, դիտարկումները հանձնաժողովի քննարկման շրջանակներում ասեք, որ ֆիլտրենք մինչեւ էստեղ գալը: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Վահե Էնֆիաջյան:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Տիկին Գալստյան, իրոք, իմ նախկին ելույթները շատ տեղին էին եւ շատ տրամաբանված, ըստ էության, հարցապնդումներ էին իրենց մեջ պարունակում: Շնորհակալություն, որ պատրաստակամություն կա աշխատել, առաջարկությունները լսել, նաեւ կուզենայի անդրադառնայի պրն Սողոմոնյանի` նախկին բանախոսի արած հայտարարությունը. եթե մենք սա դնում ենք որպես բնության պահպանության սկզբունք, ո՞րն է հարցը եւ խնդիրը, որ պետք է վերաբերի միայն փոքր հիդրոէլեկտրակայաններին, եթե սա բնության պահպանության եւ պոպուլյացիայի պահպանության հետ կապված սկզբունք է, այսինքն` պետք է անդրադարձ լինի բոլոր տեսակի հիդրոէլեկտրակայաններին, այդ թվում` ամենամեծ կասկադների հետ կապված, եթե հիմքը եւ առանցքային հարցն այս հարցում ենք մենք տեսնում:

Ճիշտ է, ժամանակը շատ քիչ է, մտքերի փոխանակության ժամանակ իմ մտահոգությունները եւս կներկայացնեմ: Ձեր մոտեցումը, ձեր տեսակետը եւ գիտեք, որ էլեկտրաէներգիայի արտադրությունը, առհասարակ, որպես այդպիսին, տնտեսության ողնաշարն է, որպես նաեւ մոտեցում եւ համադրում` արդյո՞ք այս հարցը նաեւ քննարկման առարկա դարձել է: Շնորհակալություն:

Մ.ԳԱԼՍՏՅԱՆ

-Ուրեմն, առաջին հարցի հետ կապված` ես կարծում եմ` տեղին չէ, որպեսզի մենք շատ ընդհանրական, ոնց որ սկզբունքներ... Նախ` ընդհանուր բնության, շրջակա միջավայրի պահպանության տեսանկյունից որոշակի սկզբունքներ եւ արգելող նորմեր, բնականաբար, կան, բայց յուրաքանչյուր թույլտվության ռեժիմի շրջանակում պետք է լինեն, սահմանափակող կոնկրետ դրույթներ` կապված տվյալ թույլտվության շրջանակում իրականացվող գործունեության տեսակից, իր ազդեցությունից շրջակա միջավայրի վրա եւ այլն, այսինքն` կարծում եմ, որ նորմալ է, խելամիտ է, որ որոշակի սպեցիֆիկ, կոնկրետ սահմանափակումներ լինեն կոնկրետ թույլտվությունների շրջանակում, այլ ոչ ընդհանրական:

Իսկ երկրորդի մասով, այո, ես կարծում եմ, որ դա շատ կարեւոր է, հատկապես կարեւոր է հաշվի առնել մաքուր էներգիայի աղբյուրի տեսանկյունից, այդ ռազմավարական նշանակությունը: Ռազմավարական, էսպես, դրույթներին առնչվող քննարկումներ չենք ունեցել հանձնաժողովում` սրա հետ կապված, պարզապես հաշվի ենք առել առաջարկվող նախագծի դրական ազդեցությունը շրջակա միջավայրի եւ սոցիալ տնտեսական գործոնների վրա փոքր ՀԷԿ-երի գործունեության շրջանակում:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Ընդհանուր գաղափարը հասկանալի է, տրամաբանությունը հասկանալի է, ես դրա համար էլ շեշտեցի մեր գործընկերոջ կողմից բարձրաձայնած շատ տեղին հարցը. եթե մի բան չի կարելի, եւ, ըստ էության, գտնում ենք, որ վնաս է մեր բնությանը, շրջակա միջավայրին, ի՞նչն է պատճառը, որ դա չի անդրադառնում մեծերին, շատ հստակ հարց է. եթե չի կարելի, ուրեմն, չի կարելի նաեւ... Ընդ որում, եթե համեմատության մեջ դնենք, մեծերն ավելի մեծ վնաս պետք է տան: Շնորհակալություն:

Մ.ԳԱԼՍՏՅԱՆ

-Եթե ունեք առաջարկներ, ես միանշանակ կողմ եմ, որպեսզի շրջակա միջավայրի պահպանությունն առանցքային լինի եւ շրջակա միջավայրի վրա բացասական ցանկացած ազդեցություն ունենա իր սահմանափակումները` թույլտվությունների տրամադրման առումով:

Այս պահին մենք քննարկում ենք փոքր ՀԷԿ-երի հետ կապված իրավահարաբերությունների կամ թույլտվությունների ծագման շրջանակի մասին, բայց ոչինչ մեզ չի սահմանափակում հետագայում նման առաջարկ անել, եւ եթե ունեք գաղափարներ, խնդրեմ, մեր հանձնաժողովի շրջանակներում կարող ենք կիսվել ու այսպես ունիվերսալ դարձնել էս սահմանափակումները բոլոր թույլտվությունների համար: Ճիշտ չեմ համարում, որ պետք է առանձին վերլուծենք, հասկանանք` որը որի համար է պետք, բայց եթե ունեք, էլի եմ ասում, առաջարկներ` մեծ ՀԷԿ-երի հետ կապված, սահմանափակումներ, ընդհանուր դրույթներ, խնդրեմ, համեցեք, քննարկենք մեր աշխատանքային խմբի շրջանակներում: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարցերը հարակից զեկուցողին ավարտվեցին: Շնորհակալություն, տիկին Գալստյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Հերթագրում մտքերի փոխանակության համար: Հերթագրվել է 3 պատգամավոր: Վահե Էնֆիաջյան:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, իրոք, չափազանց կարեւոր հարց ենք քննարկում, եւ ես ինքս գտնում եմ, որ ՀՀ տարածքը, ընդերքը մենք չափազանց մեծ ուշադրությամբ եւ արդյունավետությունը կարեւորելով պետք է օգտագործենք եւ գիտենք, թե ինչքան կարեւոր եւ մեծ նշանակություն ունի էլեկտրաէներգիայի առումով ՀՀ անկախության հարցը, որովհետեւ մենք նաեւ երկու տասնյակ տարի առաջ գիտենք, թե ինչպիսի խնդիրների առաջ ենք կանգնել: Վերականգնվող էներգետիկայի առումով ամբողջ աշխարհում սա համարվում է ռացիոնալ, ամենատրամաբանված գործառույթներ ունեցող էլեկտրաարտադրության մի բնագավառ եւ ոլորտ, եւ այս ամեն ինչով հանդերձ` ամենակարեւորագույն հարցը համարում եմ, տիկին Գալստյան, հարգելի գործընկերներ, որ մենք պետք է կարողանանք համադրության լավագույն տարբերակը գտնել: Այսինքն` եթե սկզբունքներ մենք սահմանում ենք, որ չի  կարելի եւ դա մեր բնությանը վնաս է, ուրեմն, դա նշանակում է եւ՛ մեծերին, եւ՛ փոքրերին` առանց խտրականության, օրենքը պետք է գործի բոլորի համար, ընդ որում` գետեր ունենք, վտակներ ունենք, որտեղ, պայմանական, ամբողջականորեն հոսքը` սանիտարական հոսքը, խողովակների միջով է անցնում: Ժամանակն է նաեւ քննարկել, եթե 3 հատ է, թող դառնա 2 հատ` սանիտարական բնական հոսքն ապահովելու նպատակով: Բոլոր տեղերում շրջակա միջավայրի, բնության պահպանության հարցը պետք է լինի առանցքային եւ առաջնային հարց: Էս ամեն ինչով հանդերձ, չհակասելով մեր հիմնական սկզբունքներին, մեր մոտեցումներին` ես կարծում եմ` նաեւ պետք է քննարկել այն կարեւորագույն հարցը, որ նույն գետի երկայնքով կարելի է պատվարներ կառուցել` կասկադների տեսքով, որպեսզի ամբողջական էդ ձկնատեսակների եւ ամբողջությամբ էդ պոպուլյացիայի ցիկլը պահպանելով` մենք կարողանանք նաեւ պահպանել էլեկտրաէներգիայի վերարտադրվող այս գեներացիայի աշխատանքները, միեւնույն ժամանակ բնությունն այս իրավիճակից չտուժի: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Սերգեյ Բագրատյան:

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ժամանակը խիստ կարճ է, բայց պետք է փորձեմ մի քանի կարեւոր նկատառում ասել: Անհասկանալի է այս ձեւակերպումներով նախագիծը, որովհետեւ, կարծես, արգելում է որեւէ ջրօգտագործման թույլտվություն, որովհետեւ, տեսեք, հետաքրքրիր պայմաններ էին նշված, մենակ մի պայմանը, որ ասում է` ցանկացած տեղ, որտեղ կան նստվածքներ, սողանքներ, էդտեղ արգելվում է ջրօգտագործումը. բոլոր գետերը, էրոզիայի ենթարկելով միջավայրը` սողանքներ են առաջացնում: Ցանկացած վայր, որ վերցնես, ձկան էնդեմիկ տեսակներ, որն էդտեղ սահմանված չի, ցանկացած գետում կարող ես ասել` էստեղ էնդեմիկ տեսակներ կան, այսինքն` որեւէ կետ, եթե վերցնենք, էդ մի կետով կարող ենք արգելել ջրօգտագործումը: Հիմա, ես նախարարին ասացի քննարկման ժամանակ` ձեր նպատակն ո՞րն է, եթե մենք ազնիվ պիտի լինենք եւ ասենք` դադարեցնում ենք ջրօգտագործման իրավունքների տրամադրումը: Այս նախագծով որեւէ մեկը ջրօգտագործման թույլտվություն չի կարող ստանալ եւ միակ ձեւը, եթե կարող են ստանալ, որը խիստ կասկածելի է, դա պետք է մշակի միայն Կառավարությունը: Պրն Կարապետյանի հետ քննարկման ժամանակ պրն Կարապետյանը լավագույն առաջարկն արեց, որ դուք ընտրեք այն հատվածները, այն գետերը, այն տարածքները, որտեղ կարելի է կառուցել ՀԷԿ եւ առաջարկեք ներդրողներին, թե՛ ներքին ներդրողին, թե՛ արտաքին ներդրողին, որովհետեւ ձեր դրած չափորոշիչներով հնարավոր չէ ջրօգտագործման թույլտվություն ստանալ, հետեւաբար, Կառավարությունը թող հանձնարարի մասնագետներին, նախագծողներին բոլոր գետերի վրա գույքագրել, նախագծել, պատրաստել փաթեթը, առաջարկել ներդրողին, որ այս փաթեթն արժե, պայմանական ասած, 100.000 դոլար, վճարում եք եւ հաջորդ օրվանից շինարարությունը սկսում եք: Եվ էդ դեպքում կլինեն եւ՛ ներդրողներ, եւ՛ այլեւս վիճելի խնդիր չի լինի, եւ՛ գյուղացին չի ասի` ոռոգման ջուր եք տանում, որովհետեւ այս բոլոր հարցերը, բնականաբար, Կառավարությունը պատշաճ քննարկում կանցկացնի, եւ դրանից հետո մարդիկ անհոգ կարող են իրենց աշխատանքը կատարել, այլապես այս պայմաններով, այս օրենքով, իսկապես, մենք ուղղակի ասում ենք, որ դադարեցնում ենք ջրօգտագործումը, իսկ այդ դեպքում պետք է հայտարարել այդ մասին, որովհետեւ մարդիկ, կարծես թե, սպասում են, որպեսզի ներդրումներ անեն այդ ոլորտում: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Միքայել Մելքումյան: Համեցեք:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ես մեկ այլ տեսանկյունից նայեմ: Նախ` կարեւոր հարցադրում էր, որ գտնեն էդպիսի ՀԷԿ-երի տեղ եւ առաջարկեն ինվեստորներին, ուղղակի, տեսնենք` էդ ՀԷԿ-ի հիմնավորումն ի՞նչ ծախս է նստում: Եթե թվում է, թե էս կոշտ պայմաններում դա շատ չնչին ծախս է լինելու, էդ էլ պետք է նայենք, ես չգիտեմ, բայց մի քիչ թվերով ասեմ. եթե չեմ սխալվում, մեկ տարվա տվյալ եմ ասում, մենք ունենք 190 գործող ՀԷԿ` փոքր եւ եւս 34-ին տրված էր լիցենզիա, այսինքն` 224 փոքր ՀԷԿ պետք է լիներ Հայաստանում: Էներգետիկայի տարբեր նախարարներ տարբեր փուլերում ասել են` Հայաստանում էլ ջուր չկա, այսինքն` մենք էլ չենք կարող հիդրոէլեկտրակայան թույլ տալ դույլի չափ ջրի պայմաններում: Դա տարիներ շարունակ հնչած միտք է: Հիմա ես էսպես նայեմ. այո, բոլորս էլ կողմ ենք, որպեսզի մեր էնդեմիկ ձկնատեսակները եւ, ընդհանրապես, ֆլորան, ֆաունան որեւէ բանի չենթարկվեն, բայց եթե գործող ՀԷԿ-երը, ընդունենք, պրն նախարար, գործող ՀԷԿ-երին, ասենք, պետությունը տվել է լիցենզիա, բայց անխնա ոչնչացնում են գործող    ՀԷԿ-երը, դրա համար էս հարցը... Մենք ի՞նչ ենք անելու. դիտելո՞ւ ենք դա, որ տեսնենք` եւս 7-8 տարի կամ 10 տարի ոչնչացնում են ... Կամ ես առաջարկում եմ, ձեր ծրագրերում կա, հաշվի առնելով պետության նախորդ փուլում ստանձնած պարտավորությունները, որ ինքը պետք է էդ պայմանը ստեղծի կամ ճշգրտի, եթե պետք է` կոմպենսացիա տա դրանց էդ տնտեսվարողին, կամ էլ հաճախ դեպքեր կան, երբ էդ ջրի թույլտվությունը տրված է, բայց համարժեք ծավալի ջրի քանակություն չի լինում: Սրա ո՞նց ենք մենք նայելու, այսինքն` պետության եւ տնտեսվարողի էս փոխադարձ պարտավորությունները պետք է շատ ճշգրիտ լինեն, այսինքն` եթե մի կողմից մենք փորձում ենք խստացնել, մյուս կողմից փորձենք նաեւ, որ պետության դերակատարությունը նույնպես փոխադարձ խիստ լինի, որպեսզի փոխադարձ էդ կոմպենսացիոն մեխանիզմներն աշխատեն, եւ, վերջապես, մենք պետք է հասկանանք` էս հարցում, եթե դուք լավատեղյակ եք, ուրեմն, էսպես, պատասխանեք, պրն Պապիկյանն էլ էստեղ է, հիմա էներգետիկան իրենց ոլորտում է: Իհարկե, միգուցե, կապ չունենա, այնուամենայնիվ, մենք «Էներգետիկայի մասին» օրենքով տվել ենք ազատականացման իրավունք, որեւէ մեկը մինչեւ հիմա էլեկտրաէներգիա արտահանե՞լ է Հայաստանից, ՀԷԿ-ը պետք է, թե՞ ազատականացման էդ օրենքն ընդունել ենք եւ սենց կանգնել, նայում ենք` ի՞նչ լավ օրենք ենք ընդունել, որովհետեւ դրանից բխում է, թե հետագայում դա դրանցից ունենալո՞ւ է, թե՞ չի ունենալու: Այսքանը:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն:

Մտքերի փոխանակությունն ավարտվեց, եզրափակիչ ելույթների համար, տիկին Գալստյան, կարիք կա՞: Ո՞չ: Պրն Գրիգորյան, համեցեք:

Է.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ես փորձեմ մի քանի կետեր պարզաբանել: Նախ` հոսքի ձեւավորման գոտիներ. 2005 թվականի 64-րդ N Կառավարության որոշում, որով կարգավորվում է չափորոշիչները, թե որոնք են համարվում ջրաէկոհամակարգերի սանիտարական պահպանման եւ հոսքի ձեւավորման գոտիները: Բնության հուշարձանների ցանկը հաստատված է Կառավարություն որոշումով, բնության հատուկ պահպանվող տարածքների 4 կատեգորիաներից մեկն է հանդիսանում: Սա նույնպես կանոնակարգված է:

Խնդիրներ բարձրաձայնվեցին` էկոլոգիական հոսքի հետ կապված: Էկոլոգիական հոսքը, նույնպես Կառավարության որոշումով, փոխված է եւ այժմյան էկոլոգիական հոսքն առավել համահունչ է Հայաստանի լեռնային գետերի բնույթին:

Պրն Բագրատյան, ձեր մտահոգությունը` կապված այն գետերի հետ, որ չկան այդպիսի գետեր, որտեղ կարող է լինել թույլտվություն: Առնվազն մեկ, երկուսը ձեզ համար նշեմ` Դեբետ, Փամբակ, Ձորագետ, Ողջի, Քասախ, Ազատ, Մեծամոր եւ այդպես մի շարք եւս գետեր: Ավելին, կարող եմ ասել, որ այս կարգավորումը, ըստ էության, վերաբերում է երկու, երեք տասնյակ գետերի, մեծ մասը` Գեղարքունիքի մարզում եւ Սեւանի ավազանում գործող` Գավառագետ, Ծակքար, Լիճք, Կարճաղբյուր, Մասրիկ, Վարդենիս, Արգիճի, Մարտունի այս բոլորը, ըստ էության, այսուհետեւ հնարավոր չի լինի նոր ՀԷԿ կառուցել այդտեղ: Նաեւ հարց բարձրացվեց գործող ՀԷԿ-երի մասով, կրկին նշեմ, որ սա չի կարգավորում գործող ՀԷԿ-երը: Ժամանակը շատ կարճ է, որպեսզի պարզաբանեմ, բայց մի քանի խնդիրներ կան` ձկնուղիների հետ կապված, որոնք պետք է կարգավորվեն, որովհետեւ... (խոսում են դահլիճում): Գործողը` նույնպես, նաեւ նշեմ, որ օրինակ` նախկին էկոլոգիական թողքի վերաբերյալ կարգավորումը, որով նախատեսված էր 10 նվազագույն օրերի համար էկոլոգիական հոսքը... եթե կարելի է մի քանի վայրկյան ավելացնեմ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Խնդրեմ:

Է.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Այդ կարգավորումը վերաբերում էր հարթավայրային գետերին եւ, ընդհանրապես, բնորոշ չէր մեր գետերին եւ դա հնարավորություն էր տալիս, օրինակ` 12, 13 խորանարդ մետր վայրկյան հոսք ունեցող գետի համար, որը 1981 թվին 10 օր իրար հետեւից 0.40 հոսք է ունեցել, այդ 0.40-ը դնել էկոլոգիական թողք եւ մնացած ամբողջը վերցնել: Դա փոփոխվել է արդեն, եւ նոր կարգավորումը տալիս է սեզոնային բնորոշումը` սեզոնային նվազագույն հոսքը: Էստեղ խնդիրները մի քանիսն են` եւ՛ ջրառի ծավալը, եւ՛ էկոլոգիական հոսքը, եւ՛ ձկնուղիները, սակայն հերթականությամբ այդ բոլոր օրենսդրական կարգավորումները կտրվեն, որ եւ՛ գործող ՀԷԿ-երը գործեն ի օգուտ տնտեսության, բնության եւ ՀՀ, եւ՛ նոր կառուցվողները համապատասխանեն ՀԷԿ-երի համար պահանջվող տեղական եւ միջազգային ստանդարտներին: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից ներկայացված «Երեւան քաղաքում տեղական ինքնակառավարման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին» հարցը: Հիմնական զեկուցող` ԱԺ պատգամավոր Անի Սամսոնյան:

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: ՀՀ ԱԺ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունը Խոսքի ազատության պաշտպանության կոմիտեի հետ համատեղ ներկայացրել է մի նախագիծ «Երեւան քաղաքում տեղական ինքնակառավարման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին»:

Հարգելի գործընկերներ, այս նախագիծն ունի իր նախապատմությունը: Ինչքան հիշում եք, 2018 թվականի փետրվարին Երեւանի ավագանիում տեղի ունեցավ մի միջադեպ` կոյուղաջրերի հայտնի միջադեպը, որի ընթացքում տեղի ունեցան նաեւ շատ արատավոր երեւույթներ, որից հետո Երեւանի քաղաքապետը որոշեց նախաձեռնել մի օրենսդրական նախաձեռնություն, ներկայացնել այն, որով սահմանափակվում է լրատվամիջոցների մասնակցությունն Երեւանի ավագանու նիստերին: «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունը որոշեց ներկայացնել 3 նախագիծ, որոնք չեղյալ կհամարեին այդ սահմանափակումները, որոնք տեղի ունեցան 2018 թվականին: Մենք առաջարկում էինք հետեւյալը. «Երեւան քաղաքում տեղական ինքնակառավարման մասին» ՀՀ օրենքի մարտի 23-ին ընդունված օրենքի 29-րդ հոդվածը, որը լրացվել էր 7.1 եւ 7.2 մասերով, առանձին սահմանափակել էր այն անձանց իրավունքները, ովքեր կարող էին մասնակցել Երեւանի ավագանու նիստերին, եւ, ըստ այդմ, Երեւանի քաղաքապետն էր որոշում, թե ովքեր կարող են ներկա լինել այդ նիստերին, եւ սահմանափակել էր նաեւ լրագրողների մուտքը Երեւանի ավագանու դահլիճ, որպեսզի ցանկացած նման միջադեպի, որի մասին ես հիշատակեցի, դեպքում լրագրողները չկարողանային օպերատիվ կերպով արձագանքել իրադարձություններին: Եվ լրագրողների համար հատուկ սենյակ պատրաստվեց, որպեսզի նրանք կարողանան ուղիղ հեռարձակմամբ դիտել Երեւանի ավագանու նիստերը, սակայն Երեւանի ավագանու «Ելք» խմբակցությունը դեռեւս այն ժամանակ քննադատեց այս նախագիծն այն առումով, որ հեռարձակումները, այո, կային ուղիղ եթերով, սակայն ցանկացած պահի եւ ցանկացած միջամտությամբ կարող էին ընդհատվել, եւ լրագրողները կարող էին զրկվել ավագանու նիստերում տեղի ունեցող իրադարձություններից: Բացի այդ, քանի որ լրագրողական աշխատանքը նաեւ ստեղծագործական աշխատանք է, լրագրողները զրկվում էին ունենալ նաեւ իրենց բացառիկ տեսանյութերը, եւ, ըստ այդմ, մենք համարեցինք, որ սա սահմանափակում է լրագրողի աշխատանքի համար: Սույն նախագծով մենք առաջարկեցինք, որպեսզի այս երկու դրույթները չեղյալ համարվեն, ինչպես նաեւ առաջարկեցինք, որպեսզի հանենք Երեւանի ավագանիում եւ Երեւանի քաղաքապետարանում լրագրողների հավատարմագրումը, որովհետեւ այն հակասում էր «Զանգվածային լրատվության մասին» ՀՀ օրենքին: Օրենքի 52-րդ հոդվածի առաջին մասի 14.1 համաձայն` քաղաքապետը «Զանգվածային լրատվության մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հոդվածով սահմանված կարգով հաստատում է Երեւանի տեղական ինքնակառավարման մարմիններում լրագրողների հավատարմագրման, ինչպես նաեւ Երեւանի տեղական ինքնակառավարման մարմինների նստավայրում մամուլի ասուլիսների, ճեպազրույցների անցկացման կարգերը, մինչդեռ «Զանգվածային լրատվության մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հոդվածի առաջին մասի համաձայն` լրատվական գործունեություն իրականացնող մի լրագրողի հավատարմագրելու համար իրավունք ունի դիմել պետական մարմիններ: Պետական մարմինը պարտավոր է սույն օրենքի եւ տվյալ մարմնում լրագրողների հավատարմագրման կարգին համապատասխան հնգօրյա ժամկետում հավատարմագրել լրագրողին, այսինքն` սա նշանակում է, որ մինչեւ այժմ Երեւանի ավագանիում, Երեւանի քաղաքապետարանում լրագրողների հավատարմագրումը տեղի է ունեցել անօրինական, այսինքն` նրանք կարող էին չհավատարմագրվել, եւ ըստ այդմ, մենք այս օրենքի փոփոխությամբ որոշել ենք նաեւ հանել այս դրույթը:

Ստացել ենք Կառավարությունից 2 առաջարկ այն հաշվով, որ Երեւանի ավագանիում մարդկանց, անձանց, մասնակցությունը չի կարող լինել անսահմանափակ` հաշվի առնելով, որ կան անվտանգության մի շարք հարցեր: Օբյեկտիվ լինելու առումով կարող եմ ասել` այո, Երեւանի ավագանու նիստերի դահլիճն ունի տեխնիկական խնդիրներ, սակայն մենք գտնում էինք, որ, ընդհանրապես, տեղական ինքնակառավարման ժողովրդավարությունը խթանելու համար անհրաժեշտ է, որ այն բաց լինի բոլոր այն քաղաքացիների համար, բոլոր այն անձանց համար, ովքեր կցանկանան մասնակցել համայնքի խնդիրներին:

Եվ երկրորդը. մենք համաձայնության եկանք Կառավարության հետ նաեւ այն մասով, որ պահպանենք նաեւ լրագրողների համար հատուկ սենյակը, բայց այն պետք է կցված լինի Երեւանի ավագանու նիստերի դահլիճին, եւ, ըստ այդմ, լրագրողները կկարողանան անմիջապես հետեւել իրադարձություններին: Այսքանը, շնորհակալություն, եթե հարցեր լինեն, կպատասխանեմ:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարցերի համար հերթագրում: Հերթագրվել է 7 պատգամավորներ: Եվ առաջին հարցի իրավունքը պատկանում է Սերգեյ Բագրատյանին:

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ինձ հետաքրքրում է, երբ դուք նշում եք լրագրողի փաստը, լրագրող` որպես այդպիսին, որպես ձեւակերպված հստակ հասկացություն, ինչպե՞ս եք հասկանում: Օրինակ` որեւէ ընկերություն, որեւէ մասնավոր ընկերություն` ՍՊԸ, ունի լրատվական ծառայություն, եւ նրա աշխատակիցը համարվում է լրագրող: Հիմա այդ լրագրողն ազատ կարող է գալ հավատարմագրվե՞լ, մասնակցել նիստերի՞ն, թե՞ դուք ունեք այլ սահմանում: Խնդրում եմ պատասխանեք:

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար: Այո, այն բոլոր լրատվամիջոցները, որոնք գրանցված են եւ այն լրատվամիջոցների ներկայացուցիչները, ովքեր կարող են ցույց տալ իրենց լրատվամիջոցը հաստատող փաստաթուղթը, կարող են անարգելք մուտք գործել Երեւանի քաղաքապետարան եւ լուսաբանել իրենց հուզող ցանկացած թեմաներ:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, պրն Բագրատյան:

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Հիմա նախագծով դուք առաջարկում եք, որպեսզի լրագրողներն, անպայման, մասնակցեն նիստերի աշխատանքների՞ն, թե՞ առանձին դեպքերում կարողանան ունենալ հատված, որտեղ մասնակցեն, բայց բոլոր դեպքերում, այսինքն` ամենօրյա նիստերին իրենք կարող են եւ չմասնակցե՞լ, այսինքն` գաղափարն ավելի հստակ կցանկանայի լսել ձեզանից:

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Տեսեք, Երեւանի քաղաքապետարանում կա լրագրողների հավատարմագրման կարգ: Ըստ այդ հավատարմագրման կարգի` յուրաքանչյուր լրատվամիջոցից հավատարմագրվում է որեւէ լրագրող կամ որեւէ օպերատոր: Հետագայում խնդիրներ են առաջանում, որ այդ լրատվամիջոցից, օրինակ` մեկ այլ անձ, որը հավատարմագրված չէ իր անուն-ազգանունով, բայց ունի թեմա, որը ցանկանում է լուսաբանել, որը վերաբերում է Երեւանի քաղաքապետարանին եւ Երեւանի ավագանուն, չի կարողանում մուտք գործել, այդ դեպքում անհրաժեշտ է խմբակցությունների միջամտությունը, որպեսզի կարողանան լրագրողին հրավիրել ներս: Այս դեպքում լրագրողը կարող է անարգել գալ իր օպերատորի հետ, ներկայացնել լրատվամիջոցը հաստատող փաստաթուղթը, մուտք գործել Երեւանի քաղաքապետարան:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Սոնա Ղազարյան: Ներողություն եմ խնդրում, իմ ցուցատախտակի վրա այլ անուն-ազգանուն է գրված: Միքայել Մելքումյան:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Տիկին Սամսոնյան, այսինքն` դուք էստեղ մեկնաբանեցիք, որ 2 օրենքների մեջ կա հակասությո՞ւն` զանգվածային լրատվության միջոցների եւ ՏԻՄ-ի եւ էն, որ ասում եք` Երեւանի ավագանիում գործում է կարգ, հիմա էդ կարգը չի՞ լինելու այլեւս, այսինքն` նրանք պետք է դիմե՞ն, ոնց որ դուք ասում եք, պետական մարմիններ եւ քաղաքապետարանից դուրս հավատարմագրվեն եւ գա՞ն: Ես կխնդրեի` պարզաբանեիք:

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Այո, դուք ճիշտ եք հասկացել, կա հակասություն «Երեւանի տեղական ինքնակառավարման մարմնի մասին» եւ «Զանգվածային լրատվության միջոցների մասին» ՀՀ օրենքների միջեւ, եւ վերջին օրենքը նախատեսում է, որ լրագրողներին հավատարմագրում են միայն պետական մարմինները, սակայն խոսք չկա տեղական ինքնակառավարման մարմինների մասին, այդ իսկ պատճառով մենք ուզում ենք հանել այս դրույթը, որովհետեւ սա կնպաստի նաեւ տեղական ինքնակառավարման մարմիններում ժողովրդավարական պրոցեսների ավելի արդյունավետ լուսաբանմանը:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, պրն Մելքումյան: Սոնա Ղազարյան:

Ս.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Տիկին Սամսոնյան, ես եւ դուք փորձ ունեցել ենք այդ սրահում աշխատելու եւ երկուսս էլ պատկերացնում ենք, որ, ըստ էության, բոլոր լրագրողները չեն կարող տեղավորվել այդ սրահում: Սրահն անհարմարավետ է ոչ միայն լրագրողների աշխատանքների համար, այլ նաեւ մեր աշխատանքների համար էր անհարմար: Հարցս հետեւյալն է. արդյո՞ք քաղաքային իշխանությունների հետ խոսել եք այս թեմայով, այսինքն` պատկերացնո՞ւմ եք, թե ինչպես են տեղավորվելու այդքան լրագրողներ, դիցուք, 50-ն էլ որոշել են մասնակցել եւ եթե, օրինակ` 50-ն էլ որոշում են մասնակցել, ի՞նչ սկզբունքով եք ներս թողնելու այն մարդկանց, կամ ինչպե՞ս եք կազմակերպելու պրոցեսն այն լրագրողների համար, որոնք չեն կարողանա ժամանակին մտնել սրահ:

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար: Տիկին Ղազարյան, պետք է ասեմ, որ, ի տարբերություն նախորդի, երբ Երեւանի ավագանու դահլիճից լրագրողների սենյակը բավականին հեռու էր, որեւէ իրադարձության կամ միջադեպի դեպքում, մինչեւ լրագրողները հասնեին կարող էր կորել էքսկլյուզիվ կադրերի հնարավորությունը, ապա այս դեպքում, այո, մենք ունեցել ենք քննարկում Կառավարության կոմիտեի նիստում եւ եկել ենք համաձայնության, որ Երեւանի քաղաքապետը խոստացել է, որ համապատասխան վերանորոգման աշխատանքներ կատարելու դեպքում դահլիճին կից այդ սենյակը պետք է ստեղծի, որպեսզի լրագրողները կարողանան ունենալ տեսադաշտ նիստերի համար, կտրված չլինեն եւ նաեւ այստեղ շատ կարեւոր է, որպեսզի նրանք կարողանան անմիջապես արձագանքել այդ իրադարձություններին: Եվ այս օրենքի նախագիծը նաեւ նպատակ ուներ, որպեսզի մենք բացառեինք, բոլոր դեպքերում, լրագրողների մուտքի խոչընդոտումն Երեւանի ավագանու նիստերի դահլիճ:

Իսկ ինչ վերաբերում է նեղին, այո, օբյեկտիվ խնդիրներ կան այս հարցում, ես ձեզ հետ համաձայն եմ, որ երբ բոլոր լրագրողները լինում են նիստերի դահլիճում, աշխատելը դժվարանում է, բայց մենք նաեւ զուգահեռ պետք է մտածենք այդ նիստերի դահլիճը մեծացնելու մասին: Շնորհակալություն:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Տիկին Ղազարյան, արձագանքո՞ւմ եք: Շատ լավ: Էդգար Առաքելյան: Հանում է:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հայկ Գեւորգյան:

Հ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Տիկին Սամսոնյան, ինչու սա միայն Երեւանի ավագանուն վերաբերյալ, գուցե, պետք է ավելի մեծ ընդլայնել, ընդհանրապես, բոլոր տեղական ինքնակառավարման մարմինների հետ կապված, ամբողջական մի հատ մեծ փաթեթ ընդունել, որովհետեւ էդտեղ, իրոք, խնդիր կա. լրագրողը պարտավոր չի հավատարմագրվել ոչ միայն Երեւանի ավագանիում, այլ նաեւ Գյումրիում, Վանաձորում, բոլոր տեղերում, նույնիսկ գյուղերում: Գուցե ավելի ընդլայնվի, մի հատ համապարփակ... Շնորհակալություն:

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար: Պրն Գեւորգյան, դուք ճիշտ եք, ես  մտածել եմ այդ մասին, քանի որ այս նախագիծը մենք բերել ենք խոսքի ազատության պաշտպանության կոմիտեի հետ համատեղ, սա, ըստ էության, նպատակ ուներ միայն վերացնել Երեւանում գրանցված այն արատավոր բացասական պրակտիկան, որը ստեղծվել էր, բայց մենք, այո, պետք է մտածենք նաեւ մյուս համայնքներում այս բացը լրացնել, այս խոչընդոտները վերացնել, ինչպես նաեւ պետք է սկսենք լրջորեն մտածել, որպեսզի բոլոր համայնքներում նաեւ ունենանք ուղիղ հեռարձակման հնարավորությունը, սա շատ կարեւոր է: Ընթացքում, անպայման, կզբաղվենք այս հարցով:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքմա՞ն... միացրեք խոսափողը:

Հ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Էդտեղ ուղիղ հեռարձակման հետ կապված մի հատ խնդիր կա. որ լրատվամիջոցն ուզում է ուղիղ հեռարձակել թող ինքն իր միջոցներով հեռարձակի, ասենք, դա չդնենք լրացուցիչ պայմաններ տեղական ինքնակառավարման մարմինների վրա, որովհետեւ էդտեղ լրացուցիչ նաեւ ծախս է, եթե լրատվամիջոցն ուզում է ուղիղ հեռարձակել, թող հեռարձակի: Շնորհակալություն:

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Խնդիրն այստեղ պարզապես այն է, որ լրատվամիջոցները սովորաբար նյութերին վերաբերում են ընտրողաբար, իսկ ուղիղ հեռարձակումը նպատակ ունի, որպեսզի քաղաքացիները կարողանան եթե ոչ ֆիզիկապես ներկա լինել այդ նիստերին, գոնե ուղիղ հեռարձակմամբ գտնել այն թեման, որն իրենց հուզում է: Շնորհակալություն:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Ռուստամ Բաքոյան: Շաքե Իսայան:

Շ.ԻՍԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Տիկին Սամսոնյան, ես ուզում էի նախ ճշտել` նախկին օրենքը ե՞րբ է ընդունվել:

Եվ երկրորդը. քանի որ էստեղ նաեւ շատ խոսվեց, որ հնարավոր չէ նաեւ տեխնիկապես սրահում այդքան լրագրողներ ընդունել, ներկա գտնվել, չե՞ք կարծում, որ, առհասարակ, «լրատվամիջոց» տերմինը սահմանելու խնդիր կա, որպեսզի էնպես չստացվի, որ յուրաքանչյուր մեկը հավատարմագրային լրագրողի կարգավիճակով հայտնվի սրահում, քանի որ, եթե տեղյակ եք, ԱԺ-ում եւս միայն հավատարմագրված լրագրողներն են ներկա գտնվում, այսինքն` գուցե, էստեղ ավելի շատ «լրատվամիջոց» տերմինը սահմանելու խնդի՞ր կա:

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար: Օրենքն ընդունվեց 2018 թվականի մարտի 23-ին, ափալ-թափալ, այն բանից հետո, երբ տեղի ունեցավ այդ հայտնի միջադեպը` կոյուղաջրերի հետ կապված: Խնդիր էր դրված, որպեսզի սահմանափակեն, խոչընդոտեն լրագրողների մուտքը դահլիճ, որպեսզի նրանք չկարողանան արագ արձագանքել միջադեպերին, ինչպես կատարվեց, օրինակ` այդ ժամանակ:

Իսկ ինչ վերաբերում է հավատարմագրված լրատվամիջոցներին, պետք է ասեմ, որ կան լրատվամիջոցներ, հիմնական լրատվամիջոցները բոլորը գրանցված են, ունեն համապատասխան գրանցում, եւ, հետեւաբար, այն փաստաթուղթը, որը պետք է ներկայացնի լրագրողը, էնտեղ պետք է նշված լինի գրանցումը, լրագրողի անուն-ազգանունը եւ այն լրատվամիջոցը, որը նա ներկայացնում է: Էստեղ խնդիրն ընդամենը տեխնիկական է:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Տիկին Իսայան, արձագանքման կարիք կա՞:

Տիկին Սամսոնյան, հարցերն ավարտվեցին, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը:

Հարակից զեկուցող` տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության եւ բնապահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Վահե Ղալումյան:

Վ.ՂԱԼՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, ներկայացված օրենքի նախագիծը քննարկվել է մեր` տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության եւ բնապահպանության հանձնաժողովում: Ասեմ, որ բովանդակալից քննարկման արդյունքում օրինագիծը ներկայացնող տիկին Սամսոնյանի կողմից ընդունվել են մեր կողմից արվող դիտարկումները, եւ այն ձեզ է ներկայացվել ամբողջությամբ համաձայնեցված տարբերակով: Ուզում եմ նշել, որ սա եւս մեկ անգամ փաստում է այն փաստը, որ կառավարող խմբակցության կողմից նշանակություն ունի հարցի բովանդակությունը, ոչ թե այն, թե ում կողմից է այն ներկայացվել:

Գլխամասային հանձնաժողովը տվել է դրական եզրակացություն, եւ այն միաձայն ընդունվել է, ներկայացվել լիագումար նիստին: Այսքանը:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարցերով դիմելու համար հերթագրում: Պրն Ղալումյան, հարցեր չկան, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը:

Հարակից զեկուցող` ՀՀ տարածքային կառավարման եւ զարգացման նախարար Սուրեն Պապիկյան:

Ս.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: ԱԺ հարգելի նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, ՀՀ ԱԺ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից մշակված «Երեւան քաղաքում տեղական ինքնակառավարման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծով նախատեսվում է կարգավորել հետեւյալ հարցերը, որոնց մասով ինչպես արդեն տիկին Սամսոնյանը նշեց, Կառավարությունն ունեցել է երկու առաջարկություն, երկուսն էլ համաձայնեցվել են պատգամավորի հետ: Մեկի մասով մենք ունեցել ենք առարկություն, ընդունվել է պատգամավորի կողմից, հիմա ես դրանք կներկայացնեմ:

Ուրեմն, առաջարկվում է ուժը կորցրած ճանաչել օրենքի 29-րդ հոդվածի 7-ի առաջին մասը, որ սահմանում է Երեւանի ավագանու նիստին ներկա գտնվելու իրավունք ունեցող անձանց շրջանակը: Այս առումով` ինչպես տիկին Սամսոնյանը նշեց, մեր առարկությունը կայանում էր նրանում, որ եթե բաց լինի նիստերի համար մուտքը բոլոր քաղաքացիների համար, ապա Երեւան քաղաքի բնակիչներն ազատ ելումուտ ունենալու պայմաններում հնարավոր է` լինեն դեպքեր, ստեղծվի իրավիճակ, երբ դահլիճում քաղաքացիների թիվը գերակշռի եւ նիստը, ըստ էության, տեղի չունենա: Եվ դա հաշվի առնելով, նաեւ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ արդեն իսկ հստակեցված է, թե ովքեր, այդ թվում նաեւ` ավագանու անդամները, իրավունք ունեն հրավիրել քաղաքացիներին, եւ սրանով քաղաքացիներին նիստին ներկա գտնվելու իրավունքի հարցը, ըստ էության, լուծված է: Մենք համարել ենք, որ սա այս պահին արդարացված չէ, եւ մեր կողմից մերժվել է:

Հաջորդ առաջարկությունը կապված է լրագրողների կողմից ավագանու նիստերի ընթացքում ԶԼՄ ներկայացուցիչների համար հատկացված տեղում իրենց մասնագիտական գործունեությունն իրականացնելու իրավունքի իրացման ընթացքում նիստերին ներկա գտնվելու իրավունքի սահմանման հետ. համարում ենք ընդունելի` պայմանով, որ լրագրողների մասնակցությունը չխաթարի նիստի բնականոն ընթացքը եւ անվտանգությունը:

Երեւանի քաղաքապետարանի հետ քննարկման արդյունքում առաջարկել ենք հետեւյալ փոփոխությունները կատարել. այն է` նախագծի առաջին հոդվածի երկրորդ կետը շարադրել հետեւյալ խմբագրությամբ. Երեւանի տեղական ինքնակառավարման մարմինների նստավայրում լրագրողներն իրենց մասնագիտական գործունեությունն իրականացնելիս իրավունք ունեն ներկա գտնվելու ավագանու հրապարակային նիստերին ավագանու նիստերի դահլիճի անմիջապես կից առանձնացված տեղում, որտեղից ուղղակիորեն տեսանելի է եւ լսելի է ավագանու նիստը, այսինքն` գործող ավագանու նիստերի սրահում նախատեսվում է հատկացնել մի հատված, որը փոքրիկ պատնեշով, հավանաբար, ապակյա պատնեշով առանձնացված կլինի, եւ այստեղ լրագրողները կարող են իրացնել իրենց մասնագիտական գործունեությունը:

Հաջորդ հոդվածով առաջարկվում է վերացնել Երեւանի քաղաքապետի, Երեւանի քաղաքապետարանում լրագրողների հավատարմագրման, ինչպես նաեւ Երեւանի տեղական ինքնակառավարման մարմինների նստավայրում մամուլի ասուլիսների, ճեպազրույցների անցկացման կարգերը սահմանելու լիազորությունը, ինչը նույնպես համարում ենք ընդունելի եւ գտնում ենք, որ Երեւան քաղաքի ավագանին կարող է լրագրողների հավատարմագրման գործընթացը կանոնակարգել ինքնուրույն, իր կողմից ընդունված որոշմամբ:

Շնորհակալություն: Մի փոքրիկ հավելում, թերեւս, քանի որ էստեղ հարց հնչեց` արդյո՞ք ՀՀ-ում մյուս տեղական ինքնակառավարման մարմինների նիստերի հեռարձակումն օրակարգում կա՞, թե՞ ոչ, ուզում եմ տեղեկացնել, հարգելի պատգամավորներ, որ խոշոր եւ խոշորացված համայնքների գերակշիռ մասում այս պահին իրականացվում է ուղիղ հեռարձակում: Մնացածի մասով աշխատանքներ կատարվում են, որ այդ շրջանակն ավելի ընդլայնվի: Շնորհակալ եմ:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարցերով դիմելու համար` հերթագրում: Հերթագրվել է 2 պատգամավոր: Սոնա Ղազարյան:

Ս.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Պապիկյան, շնորհակալ եմ ներկայացնելու համար: Ուզում էի հասկանալ` ինչ գումարի մասին է խոսքը գնում, արդյո՞ք կա հաշվարկ` այդ կից կառույցը պատրաստելու համար, եւ գումարը Երեւան քաղաքի բյուջեի՞ց է նախատեսնում տրամադրել, թե՞ Կառավարության կողմից ներկայացված բյուջեից:

Ս.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն, հարցի համար: Տիկին Ղազարյան, չեմ կարող հիմա խոսել նախահաշվի եւ ծախսվող գումարի մասին, սա Երեւանի քաղաքապետարանի առաջարկությունն է եւ պատրաստակամությունը, եւ, բնականաբար, դա կատարվելու է Երեւանի բյուջեի հաշվին: Շնորհակալություն:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք: Արման Բաբաջանյան:

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Պրն նախարար, հարցս չի վերաբերում կոնկրետ այս նախաձեռնությանը, բայց վերաբերում է ձեր կոնկրետ անմիջական գերատեսչության համատեքստում այս օրերին տեղի ունեցող զարգացումներին` Արմավիրի մարզում, Արագածոտնի մարզում ՋՕ-երի շուրջ սկսված թնջուկին: Որքանո՞վ եք տեղյակ սկսված գործընթացներին, գիտեք, արագածավանցիներն անցյալ շաբաթվա վերջին փակել էին միջպետական ճանապարհը, նրանք պահանջում են ջրի վարձերի նվազեցում, ասում են, որ հեղափոխությունից հետո էդպիսի խոստումներ են եղել «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունից, եւ նրանց առաջնորդը, փաստորեն, էդպիսի առաջարկ է հնչեցրել, եւ հիմա այդպիսի սպասումներ են առաջացել գյուղացիների մոտ:

Կան նաեւ այլ խնդիրներ, կոնկրետ Արմավիրի մարզում աշխատակիցները փակել էին, փաստորեն, տնօրենի գրասենյակը եւ թույլ չէին տալիս, որպեսզի նա մուտք գործի իր աշխատասենյակ, պահանջում են իրենց աշխատավարձերը, հասկանում եք, որ նախկինից կուտակված ահռելի պարտքեր կան: Ի՞նչ պատկերացում ունեք, ինչպե՞ս եք դուրս բերելու ոլորտն այս վիճակից:

Ս.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Խնդիրները լուծելու ենք համառությամբ եւ, բնականաբար, համբերատար ձեւով, իսկ իրականում տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցվածքների նախարարությունը միայն առաջիկա օրերին կդառնա ջրային պետական կոմիտեի լիազոր մարմինը, բայց վերջին երկու ամիսների ընթացքում ես որոշակի մասնակցություն ունեցել եմ, տարբեր հանձնաժողովներ եմ ղեկավարել եւ, բնականաբար, այս համատեքստում շատ լավ ծանոթ եմ ջրօգտագործողների միություններում կատարվող խնդիրներին: Մասնավորապես, արագածավանցիների բարձրացրած  հարցի շուրջ ես առիթ եմ ունեցել նախորդ շաբաթ հարց ու պատասխանի ժամանակ արձագանքել այս ամբիոնից: Հիմա էլ նրանց հետ քննարկումը շարունակվում է Ջրային պետական կոմիտեում, ընդհանուր հայտարարի ենք եկել համայնքի բնակիչների հետ մոնիթորինգ անցկացնել որոշակի շրջան` հասկանալու համար նրանց կողմից բարձրաձայնվող գերնորմատիվային հողերի չափանիշների փոփոխության անհրաժեշտությունը, եւ երբ ընդհանուր եզրահանգման կգան, դրա մասին նաեւ առիթ կունենաք խոսել այստեղից: Այս փուլում խնդիրը լուծված է, ժամանակավոր լուծում ստացել է, քաղաքացիները գոնե հիմա դժգոհելու առիթ պիտի չունենան:

Ինչ վերաբերում է մյուս հարցին, հավանաբար...

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Պապոյան, ժամանակը սպառվել է, թույլ տանք թող արձագանքի, դուք շարունակեք պատասխանելը:

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Եվ, իհարկե, Արմավիրի մասով. էնտեղ կուտակված խնդիրները շատ ավելի խորքային են, վստահ եմ, եթե վերջին երկու ամիսներին առիթ եք ունեցել անձամբ ներգրավվել, վստահ եմ` արդեն ունեք տեղեկություններ խնդիրների մասին:

Ս.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Պրն Բաբաջանյան, իրականում անհրաժեշտության դեպքում անձամբ ներգրավվում եմ տարբեր խնդիրների լուծմանը, եթե լոկալ մակարդակում դրանք չեն լուծվում, վերջինը, անկեղծ ասած, նույնիսկ չեմ հասկանում` կոնկրետ ո՞ր համայնքի տնօրենի աշխատասենյակը փակելու մասին էր, որովհետեւ նման միջադեպերը շատ են: Սա ունի մեկ բացատրություն եւ մեկ պատասխան. մարդկանց մոտ տարիներով կուտակված անարդարությունը եւ արդարության վերականգնման պահանջը հաճախ դրդում է քաղաքացիներին իրենց բողոքի ձայնը բարձրացնել այդ ձեւով, եւ մենք էլ նույն իրավասության եւ օրենքի շրջանակներում փորձում ենք դրանք կարգավորել: Շնորհակալ եմ:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Պապիկյան, հարցերն ավարտվեցին, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Մտքերի փոխանակության համար` հերթագրում: Հերթագրվել է 3 պատգամավոր: Նաիրա Զոհրաբյան:

Ն.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, մենք միանշանակ պաշտպանում ենք «Լուսավոր Հայաստան»-ի մեր գործընկերների ներկայացրած օրենսդրական նախագիծը: Լրագրողների աշխատանքը քաղաքապետարանում եւ ոչ միայն քաղաքապետարանում, այլ նաեւ ԱԺ-ում, որեւէ կերպ չպիտի խոչընդոտվի, ավելին, մենք կքննարկենք նաեւ վերադառնալ նախկին ռեժիմին, երբ լրատվամիջոցների օպերատորները հնարավորություն ունեին նիստերի դահլիճում կատարել իրենց աշխատանքը, ոչ թե հետեւել, վերցնել ձայնային ազդանշանները ԱԺ-ից եւ այն հատվածը, որն իրենց պետք է, այդ հատվածը նկարահանել նիստերի դահլիճից: Դա մենք կքննարկենք, մենք, միանշանակ ,պաշտպանելու ենք այս նախագիծը:

Այդուհանդերձ ես կցանկանայի անդրադառնալ` ջրօգտագործողների հետ կապված խնդրին: Շատ կարեւոր խնդիր բարձրացվեց, այսօր, այո, սա ամենահիմնական, գլոբալ խնդիրներից մեկն է, ինձ համար, իհարկե, հասկանալի չէր. թե ինչ կոնտեքստում էստեղ տրվեց ««Բարգավաճ Հայաստան»-ի եւ նախագահի անունը: Այո, հարգելի գործընկերներ, մեր նախընտրական ծրագրում հստակ նշված էր եւ կային բոլոր տնտեսագիտական հաշվարկները, որ 1 հա-ի դիմաց հնարավոր է, այսօր էլ հնարավոր է, գանձել ընդամենը 1000 դրամ, իսկ թե ինչո՞ւ են մեր գյուղացիները վճարում նման գումարներ, սա արդեն Կառավարությունը պիտի այս խնդիրը կարգավորի, ինչպես նշեց հարգարժան նախարարը: Արդարության սկզբունքը վերականգնելու համար էն գումարները, որ գանձվում են գյուղացիական տնտեսությունից, գյուղացիներից ոռոգման ջրի համար, բացարձակ անարդար են, շատ դեպքերում էդ ջուրը գյուղացիները չեն էլ ստանում, բայց էդ գումարները ստիպված են լինում վճարել, երբ որ, այո, եթե մենք խոսում ենք արդարության մասին, ապա գումարները մի քանի անգամ պիտի նվազեն, որովհետեւ էդ ոլորտում տեղի է ունեցել տոտալ թալան եւ ժամանակավոր հանձնաժողովը, որը ստեղծվել է, կարծում եմ` կքննարկի նաեւ էդ տոտալ թալանի բոլոր դերակատարների մասնակցությունը: Շնորհակալություն:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Միքայել Մելքումյան:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, այո, էստեղ հնչեց այդպիսի հարցադրում մեր եւ՛ 17 թվականի պառլամենտական նախընտրական ծրագրում է արձանագրված, եւ՛ 18 թվականի դեկտեմբերի 9-ի, այսինքն` երկու դեպքում էլ «Բարգավաճ Հայաստան»-ի նախընտրական ծրագրում արձանագրված է, որ 1 հա դիմաց պետք է ժամանակավորապես գանձվի 1000 դրամ այնքան ժամանակ, խնդրում եմ ուշադրություն, քանի դեռ էս ոլորտում գումարներն ուղղակի մսխվում են, կորում են, եւ փոշիանում են, այսինքն` էն նախագիծը, որ մենք ներկայացրել էինք` կապված ցրտահարության եւ այլ դեպքերի հետ հողի հարկի զիջմամբ, սա էլ մի կարեւոր օրինակներից մեկն է, որովհետեւ եթե մենք հավաքում ենք 3.5, 4 մլրդ դրամ, եթե չեմ սխալվում, մաքսիմումն եղել է 5 մլրդ, հետո իջել է էս վերջին փուլում 3-3.5 միլիարդի, էդ գումարները, փաստորեն, կորում են, եւ փոխանակ ջրօգտագործողների միությունները վերանորոգեն ջրատարները, ջրանցքները, աշխատավարձ տան եւ այլն, դա ինչ-որ տեղ կորում է, մսխվում է, այսինքն` ինչ-որ մարդիկ աշխատում են, էդ փողերը վերաբաշխվում են ստվերային ձեւով կամ այլ ձեւով: Եթե պետությունը չի կարողացել էնպիսի իրավահարաբերություններ ստեղծել, որ էդ գումարները գնան ծառայեն իրենց նպատակին, ավելի լավ է` չլինի, ավելի լավ է պետությունը զիջի եւ դա կլինի օգտակար գյուղացիների համար այնքան ժամանակ, մինչեւ որ մենք կարողանանք նորմալ կառույցներ ստեղծել եւ էդ կառույցները գանձված գումարները կարողանան իրենց նպատակին օգտագործել: Եթե մի բան չենք կարողանում նորմալ բաշխել, ինչն ենք մենք հավաքում: Հավաքում ենք, որ, օրինակ` օրինականացնե՞նք դրա փոշիացումը: Խոսքը գնացել է դրա մասին, այսինքն` մենք օրինականացնում ենք սրանով այդ գումարների փոշիացումը: Պետք է լինի ստերիլ համակարգ, որպեսզի հավաքված գումարներն իրենց նպատակին ծառայեն, այլապես դա դառնում է լրացուցիչ հարկային բեռ, կրկնում եմ, հարկային ոչ ստանդարտ բեռ գյուղացու վրա, իսկ դիմացը դու չես ստանում էդ ծառայությունը:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Մտքերի փոխանակությունն ավարտվեց:

Եզրափակիչ ելույթներին ենք անցնում: Պրն Պապիկյան, եզրափակիչ ելույթի անհրաժեշտություն ունե՞ք: Համեցեք:

Ս.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, անկեղծ ասած, երեւի ես դահլիճում չեմ գտնվել, երբ ջրօգտագործողների մասին խոսակցություն է հնչել, եւ մեր գործընկեր խմբակցության անունն է բարձրաձայնվել, կփորձեմ տեսագրությամբ ծանոթանալ, թե ինչի մասին է խոսք գնացել:

Իսկ ինչ վերաբերում է ջրօգտագործողների միությունում եւ ընդհանրապես այդ ոլորտում առկա խնդիրներին, այո, ես հաստատում եմ, որ այդ խնդիրներն եղել են, անարդարությունները եղել են, շատ դեպքերում շարունակվում են, ու սրա շուրջ, դա թույլ չտալու համար մենք համատեղ երկար աշխատանք ունենք: Եվ ստեղծված հանձնաժողովը շատ լավ գործիք է` թե մեզ օժանդակելու եւ, ընդհանրապես, այն խնդիրները վեր հանելու, որը, գուցե, Կառավարությանը երբեմն հասու չէ, բայց կարող է հասու լինել օրենսդիրին: Ես առաջարկում եմ այս մասով համատեղ ինտենսիվ աշխատել, եւ էն ինչ ունեցել ենք, այլեւս չունենանք, որովհետեւ դա մեր քաղաքացու, մեր գյուղացու գրպանից դուրս եկող գումարն է, եւ դրա յուրաքանչյուր լումայի ճիշտ օգտագործումը բխում է միայն մեր պետության շահերից: Շնորհակալություն:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Ղալումյան, եզրափակիչ ելույթի անհրաժեշտությո՞ւն: Չունե՞-ք: Տիկին Սամսոնյա՞ն: Համեցեք:

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Ջրօգտագործողներից վերադառնանք լրագրողներին: Երբ մենք քննարկում էինք այս օրենսդրական նախագիծը, Երեւանի քաղաքապետի կողմից բերվեցին նաեւ փաստարկներ, որ յուրաքանչյուր հարցի վերաբերյալ նա ասում էր, որ դե ֆակտո մենք դա արդեն անում ենք: Ես ուզում եմ, սիրելի գործընկերներ, ձեզ միայն ասել այն, որ այն բոլոր բացասական պրակտիկաները, որոնք եղել են պետական համակարգում, եղել են տեղական ինքնակառավարման մարմինների համակարգում եւ հիմա մենք քաղաքական կամքի շնորհիվ դա դե ֆակտո վերացրել ենք, այնուամենայնիվ, անհրաժեշտ է, որպեսզի դե յուրե նույնպես ամրագրենք, որպեսզի նպաստենք ինստիտուտների կայացմանը եւ հետագայում ցանկացած իշխանության դեպքում ցանկացած մեկին թույլ չտանք, որպեսզի տեղի ունենան չարաշահումներ: Առաջարկում եմ կողմ քվեարկել այս օրենսդրական նախաձեռնությանը եւ նպաստել լրագրողների աշխատանքի ավելի դյուրին իրականացմանը: Շնորհակալություն, ուշադրության համար:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Այո, միանշանակ մեր գործընկեր լրագրողներին բոլոր հնարավորությունները, աշխատանքային գործիքակազմը պետք է ստեղծենք, որպեսզի անկաշկանդ իրենց գործունեությունը ծավալեն:

Հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք ՀՀ կենտրոնական բանկի գործունեության վերաբերյալ տարեկան հաղորդումը: Հիմնական զեկուցող` ՀՀ կենտրոնական բանկի նախագահ Արթուր Ջավադյան: Պրն Ջավադյան, համեցեք:

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Հարգարժան նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, ձեր ուշադրությանն է ներկայացվում Կենտրոնական բանկի գնաճի տարեկան հաղորդումը եւ, իհարկե, մեր գործունեության վերաբերյալ մանրամասները, որոնք բաղկացած են 2 մասից: Առաջին մասը 19 թվականի առաջին եռամսյակում հաստատված դրամավարկային քաղաքականության ծրագիրն է հաղորդում եւ երկրորդ մասը` 18 թվականի դրամավարկային    քաղաքականության ծրագրի կատարողականը:

Նախ` անդրադառնամ դրամավարկային քաղաքականության ծրագրին եւ ներկայացնեմ այն մակրո միջավայրը, որի հիման վրա կանխատեսվել է գնաճի ցուցանիշը եւ մշակվել է դրամավարկային քաղաքականություն առաջիկա ժամանակահատվածի համար:

Համաձայն մեր կարճաժամկետ կանխատեսումների` 2019-ին տնտեսական աճը կգտնվի 4.6-6.1 տոկոս միջակայքում, որին հիմնականում նպաստելու է մասնավոր սպառումը: Ես ուզում եմ այստեղ ձեր ուշադրությունը հրավիրել. այս հաղորդումը հաստատվել է Կենտրոնական բանկի խորհրդի կողմից մարտի 12-ին, եւ հիմնական դրույթները եղել են փետրվար ամսի հետազոտությունների ու մակրո իրավիճակի հիման վրա: Նշեմ, որ մասնավոր սպառման բարձր աճին հիմնականում նպաստելու է բիզնեսին տրված վարկերի աճի համեմատ տնային տնտեսություններին տրված վարկերի առաջանցիկ աճի տեմպը: Ներդրումների աճն ակնկալվում է ավելի համեստ` պայմանավորված 18 թվականին գրանցված բարձր աճով, որն իր բազային ազդեցությունն ունի 19 թվականի ներդրումների աճի ցուցանիշների վրա:

Տնտեսական աճի պահանջարկի վրա մյուս երկու տարրերի` զուտ արտահանման եւ հարկաբյուջետային քաղաքականության ազդեցությունը տարվա ընթացքում կլինի որոշակի զսպող` պայմանավորված արտահանման զուգահեռ նաեւ ներմուծման աճի տեմպերով եւ պետական բյուջեի պակասորդի կրճատմամբ: Կանխատեսվող հորիզոնում, որը մեր դեպքում, հիշեցնեմ, 12 եռամսյակ է, տնտեսական աճը կգտնվի 3.8-5.9 տոկոսի միջակայքում` կայունանալով երկարաժամկետ հավասարակշիռ մակարդակի շուրջ: Միջնաժամկետ եւ երկարաժամկետ հատվածում տնտեսական աճի զարգացումները մեծապես կորոշվեն տնտեսության արտադրման հզորությունների ընդլայնմամբ, Կառավարության կողմից իրականացվող կառուցվածքային բարեփոխումների ընթացքով  եւ գործընկեր երկրներում ակնկալվող տնտեսական աճի ներուժային մակարդակներով:

19 թվականի առաջին եռամսյակում գնաճը պահպանվել է հարաբերականորեն ցածր մակարդակում` մարտի դրությամբ կազմելով 1.9 տոկոս` հիմնականում կրելով իրականացված հարկաբյուջետային քաղաքականության զսպող ընթացքով եւ պայմանավորված թույլ պահանջարկի ազդեցությամբ: Ելնելով դրանից, ինչպես նաեւ հաշվի առնելով համաշխարհային դանդաղման միտումները, եռամսյակի սկզբին Կենտրոնական բանկն անհրաժեշտ է գտել փոքր-ինչ ավելացնել դրամավարկային պայմանների խթանման չափը եւ իջեցրել է վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը 0.25 կետով` սահմանելով այն 5.75 տոկոս: Այդուհանդերձ, մարտին եւ ապրիլին մենք անփոփոխ ենք թողել մեր քաղաքականության տոկոսադրույքը` գնահատելով խթանման չափը բավարար: Ամեն դեպքում, Կենտրոնական բանկը նախապատվությունը տալիս  է գնաճի աստիճանական վերականգնմանը դեպի գնաճի նպատակը, քանի որ ներկայումս ցածր գնաճը, ըստ մեր գնահատման, նպաստում է երկարաժամկետ գնաճային սպասումների խարսխմանը եւ եկամուտների գնողունակության պահպանմանը: Կենտրոնական բանկը գնահատում է, որ կանխատեսվող մակրոտնտեսական զարգացումների պարագայում անհրաժեշտ կլինի պահպանել խթանող դրամավարկային քաղաքականության պայմանները որոշակի երկար ժամանակահատվածում` միջնաժամկետում գնաճի նպատակի իրագործման համար: Համաձայն մեր գնահատականների` կանխատեսվող հորիզոնում գնաճի կանխատեսումներից շեղման ռիսկերը ներքեւի ուղղությամբ են` պայմանավորված հիմնականում գործընկեր երկրների տնտեսական զարգացումների եւ 2018 թվականի պետբյուջեի կատարման ընթացքով: Ցանկացած ռիսկերի դրսեւորման դեպքում մենք կվերլուծենք իրավիճակը եւ անհրաժեշտության դեպքում դրամավարկային քաղաքականությանը համապատասխանորեն կարձագանքենք` երաշխավորելով միջնաժամկետ հատվածում գների կայունության ապահովումը:

Հիմա` 18 թվականի ծրագրի կատարման վերաբերյալ: Այժմ 18 թվականի դրամավարկային քաղաքականության ծրագրի կատարման ընթացքը ներկայացնեմ: Նշեմ, որ տարեսկզբի ծրագրի համաձայն` կանխատեսվում էր տարվա ընթացքում գնաճային միջավայրի աստիճանաբար ընդլայնում` պայմանավորված համաշխարհային ապրանքային շուկաներից եկող գնաճային ազդեցություններով եւ իրականացվող խթանող դրամավարկային քաղաքականության պարագայում ներքին պահանջարկի աշխուժացումով, սակայն տարվա ընթացքում հիմնականում 2 կարեւոր գործոններ բացասաբար ազդեցին համախառն պահանջարկի վրա` որոշակիորեն թուլացնելով այն եւ շեղելով գնաճի ցուցանիշը ծրագրված մակարդակից:

Առաջին գործոնը կապված էր նախատեսվածի համեմատ զգալիորեն ավելի զսպող հարկաբյուջետային քաղաքականության հետ, որի պարագայում նույնիսկ վարկերի շատ ավելի բարձր աճը չկարողացավ փոխհատուցել ներքին պահանջարկի թուլացումը: Մյուս կողմից` տարվա 2-րդ կեսին ի հայտ եկած համաշխարհային տնտեսության թուլացման նշանները բացասաբար ազդեցին նաեւ Հայաստանի արտաքին պահանջարկի եւ միջազգային ապրանքահումքային շուկաներում ձեւավորվող գների մակարդակի վրա: Վերջիններիս ազդեցությամբ ընդհանուր պահանջարկը որոշակիորեն թուլացավ, եւ բնականոն գնաճը տարեվերջին կազմեց 2.6 տոկոս, ընդհանուր գնաճը տարեվերջին կազմեց 1.8 տոկոս, քանի որ սեզոնային գյուղատնտեսական ապրանքների եւ կարգավորվող գների աճի տեմպն ավելի ցածր գտնվեց պահանջարկով պայմանավորված բնականոն գնաճի ցուցանիշից:

Անցնեմ հիմա ընդհանուր զարգացումներին, որոնք ի հայտ են եկել այս մեր որոշումներն ընդունելուց հետո, փաստորեն, բավականին երկար ժամանակահատված է անցել, քանի որ ներկայացվող դրամավարկային քաղաքականության ծրագրի հաղորդումը, ինչպես եւ նշեցի, խորհրդի կողմից հաստատվել է մարտի 12-ին, ապա կցանկանայի մի երկու նախադասությամբ նշել` ինչ զարգացումներ են եղել այս 3 ամսվա ընթացքում:

Կարող ենք փաստել, որ գնաճի վերջին զարգացումները դեռեւս չեն գրանցել էական շեղումներ, թեեւ առաջին եռամսյակի հաստատված ծրագրից մարտի դրությամբ գնաճը կազմել է 1.7 տոկոս` նախատեսված 1.9 տոկոսով, միեւնույն ժամանակ տնտեսական աճի եւ տնտեսական ակտիվության մասով մենք ավելի լավ պատկեր ունենք, քան սպասում ենք եւ 19 թվականին սպասվող տնտեսական աճը կվերանայենք ավելացման ուղղությամբ, դա կլինի մոտավորապես 6.5 տոկոսի շուրջ` նախկին 5.4 տոկոսի փոխարեն: Ամեն դեպքում, դրամավարկային քաղաքականության դիրքը ներկա վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի մակարդակի պայմաններում շարունակվում է գնահատվել որպես բավարար, խթանող, տնտեսության ընթացիկ զարգացումներին համարժեք: Իսկ ռիսկերի դրսեւորման ցանկացած դեպքում Կենտրոնական բանկը մշտապես պատրաստ է ըստ անհրաժեշտության արձանագրել եւ պահպանել գների կայունությունը եւ ֆինանսական կայունությունը: Նշեմ նաեւ, որ ներկայումս Կենտրոնական բանկը սկսել է արդեն աշխատանքները նոր կանխատեսումների եւ ծրագրի մասով, որոնք կամփոփվեն եւ կներկայացվեն հասարակությանը հունիսի 25-ին, եւ մեր սպասումները` մայիս ամսվա համար, կհրապարակվի գնաճը Վիճակագրական կոմիտեի կողմից երրորդ աշխատանքային օրը, ուրեմն, վաղը չէ մյուս օրը: Մեր կանխատեսումները, մոտավորապես, 12 ամսվա գնաճի մասով 2.9-3 տոկոս է լինելու, նենց որ, մենք մոտենում ենք այն շրջանակին, որը մեր կողմից կանխատեսվել էր անցյալ տարի: Այսքանը, շնորհակալություն:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Ջավադյան: Ես առաջարկում եմ իրականացնել հարցերի հերթագրում, եւ գնանք ընդմիջման: Հերթագրում հարցերի համար: Հերթագրվել է 14 պատգամավոր:

Պրն Ջավադյան, 30 րոպե ընդմիջում: Հարգելի գործընկերներ, 30 րոպեից կհանդիպենք:


Ժամը 16:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԺ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ՎԱՀԵ ԷՆՖԻԱՋՅԱՆԸ
 

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, խնդրում եմ զբաղեցնել ձեր տեղերը, մենք սկսում ենք մեր աշխատանքները։ Պրն Ջավադյան, խնդրում եմ համեցեք կենտրոնական ամբիոնի մոտ։ Եվ առաջին հարցի իրավունքը պատկանում է Կարեն Սիմոնյանին:

Գուրգեն Բաղդասարյան։

Կ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Պրն Ջավադյան, լսելով ձեր զեկույցը` ուզում եմ հարց ուղղել, որն այնքան էլ զեկույցին չի վերաբերում։

Տեսեք, դուք պաշտպանում եք, որպես Կենտրոնական բանկի նախագահ արդեն երկու ժամկետ: Սկզբից նշանակվել եք Ռոբերտ Քոչարյանի օրոք եւ համարվել եք պրն Քոչարյանի մտերիմ մարդը, հետագայում նշանակվել եք, վերանշանակվել եք Սերժ Սարգսյանի օրոք եւ շատ կարճ ժամանակում դարձել եք նույնպես մտերիմ մարդ Սերժ Սարգսյանի համար։ Հիմա, հեղափոխությունից հետո դուք շարունակում եք ձեր պաշտոնավարումը եւ չեք պատրաստվում հրաժարական տալ։

Ինձ մոտ հարց է առաջանում. արդյո՞ք դուք դարձել եք արդեն մտերիմ մարդ Նիկոլ Փաշինյանի համար։

Եվ երկրորդ. ո՞րն է այդ գաղտնիքը, որ դուք շատ կարճ ժամանակամիջոցում կարողանում եք այդ մտերիմ մարդու կարգավիճակը ձեռք բերել երկրի ղեկավարների մոտ, ո՞ր սկզբունքներն են կամ սկզբունքայնությունը, նվիրվածությունը, հավատարմությունը, ո՞ր հատկանիշների հաշվին է այդ ամեն ինչը լինում։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Եթե մի քիչ էլ հետ գնայինք, ես առաջին անգամ էլ խորհրդի անդամ նշանակվել եմ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի կողմից, նենց որ...

Ասեմ ձեզ, որ ես 11 տարի է, ճիշտ եք, արդեն երկրորդ ժամկետն է պաշտոնավարում եմ որպես Կենտրոնական բանկի նախագահ, եւ դրա հիմնական պատճառը, ինձ թվում է, մեր` Կենտրոնական բանկի թիմն է եւ այն շարունակականությունը, որ կա Կենտրոնական բանկում, պրոֆեսիոնալիզմի այն մակարդակը, որ ունի մեր թիմը եւ այն խնդիրների կատարումը, իսկ մեր հիմնական խնդիրներն ամրագրված են Սահմանադրությամբ, գների եւ ֆինանսական կայունության ապահովումն է։ Մենք, կարելի է ասել, ես չեմ ուզում ինչ-որ գովաբանել էն կառույցը, որ ես ղեկավարում եմ, բայց փայլուն իրականացնում ենք, մենք որեւէ խնդիր էն պարագայում, երբ մենք ունեցել ենք 2008-2009 թվականի ճգնաժամ, 2014 թվականի ճգնաժամ եւ իհարկե, ունեցել ենք թավշյա հեղափոխությունը, որի ընթացքում առաջին օրերին, բոլորը տեղեկացված են, որ կար բավականին լուրջ արտահոսք ավանդների, որը նկատվում էր ավելի մեծ ծավալով 2014-ին, թե 2009-ին, 2010-ին, բայց մեր համակարգն այնքան պինդ էր ու էն գործիքները, որոնք մենք օգտագործում էինք, մի անգամ դրա մասին խոսել ենք, ես ապագայում էլ պատրաստ եմ դրա մասին մշտապես խոսել, օրինակ՝ 2014-ի ճգնաժամի ժամանակ մենք 200-ից ավելի որոշում ենք մի շաբաթվա ընթացքում ընդունել, եւ այդպիսի որոշումներ ընդունվեցին նաեւ էս վերջերս։

Ինձ թվում է` դրա հիմնական գրավականը հենց դա է, որեւէ խնդիր չկա։ Իսկ լավ լինելը՝ ես բոլորի հետ էլ լավ եմ, Կենտրոնական բանկն էլ, մի մոռացեք, որ գործող Սահմանադրությամբ անկախ կառույց է։ Մենք անկախ ենք գործադիր մարմիններից եւ մենք հաշվետու ենք հասարակությանը, ինչի հենց վառ ապացույցն է էսօրվա մեր հաղորդումն ԱԺ-ում։ Մենք տարեկան 4 անգամ հրապարակում ենք գնաճի հաշվետվություն եւ 2 անգամ հաղորդումով ելույթ ենք ունենում, Կենտրոնական բանկը ելույթ է ունենում այս պահին՝ ի դեմս ինձ ԱԺ-ում։

Ինձ թվում է դա է, ուրիշ պատասխան ման մի եկեք։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Սիմոնյան, արձագանքո՞ւմ եք: Համեցեք։

Կ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Ջավադյան, այն, ինչ դուք ներկայացրեցիք, Կենտրոնական բանկի գործունեությանն էր վերաբերում, իսկ հարցս վերաբերում էր անձամբ ձեզ, այդպես էլ պատասխան չստացա։ Եթե դժվար չէ, կարո՞ղ եք պատասխանել, թե՞ չէ։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Անձամբ ինձ, դուք իմ կենսագրությունը նայել եք, ես էլ ձեզ դրա համար ուղղեցի էլ, իմ կենսագրականը` կապված Կենտրոնական բանկի հետ սկսվել է դեռեւս Լեւոն Տեր-Պետրոսյանից, եւ առաջին անգամ Կենտրոնական բանկի նախագահ եմ ես ընտրվել ԱԺ-ում, ոչ թե նշանակվել եմ, ստեղ, եթե ուզում եք, ձեզ ուղղումներ անեմ. ոչ թե նշանակվել եմ նախագահի կողմից, այլ ընտրվել եմ ԱԺ-ում 2008-ի հունիսին, երկրորդ անգամ՝ 2014-ի հունիսին։

Ճիշտ է, ներկայացվել եմ այն ժամանակվա գործող նախագահ Սերժ Սարգսյանի կողմից, բայց փակ, գաղտնի քվեարկությամբ ինձ ընտրել է Կենտրոնական բանկի նախագահ էն ժամանակվա ԱԺ-ն։ Եվ ունեմ պաշտոնավարման ժամկետ մինչեւ հաջորդ տարվա հունիսի 12-ը, ու հենց դրա համար Կենտրոնական բանկի նախագահի պաշտոնավարման ժամկետը տարբերվում է երկրի նախագահի պաշտոնավարման ժամկետից, կարող եք դա տեսնել բոլոր երկրներում, հենց ընդգծելով այդ անկախությունը, որ պետք է ունենա Կենտրոնական բանկը գործադիր իշխանությունից։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Գուրգեն Բաղդասարյան։

Գ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ջավադյան, ես մի քանի կետ եմ առանձնացրել էս հաղորդագրությունից, ճիշտն ասած, չի հերիքի ժամանակը, երեւի, մնացածն ամբիոնից կասեմ։ Ուղղակի, որ հերթով գնանք, էստեղ 17-րդ էջում, մասնավորապես նշվում է. «Բրեքսիթի հետ կապված անորոշությունները մեզ համար կունենան որոշակի բացասական հետեւանքներ»։

Ուզում եմ հարց տալ. Հայաստանի Հանրապետություն եւ Մեծ Բրիտանիա տնտեսական համագործակցությունն իրականում ինչպիսի՞ չափ ունի, որ դուք կանխատեսում եք ռիսկերի մեջ։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Գիտե՞ք ինչ, Բրեքսիթի ազդեցությունը, եթե այլ հարցեր էլ ունեք, նախ՝ շատ մեծ ազդեցություն ունի Բրեքսիթը Եվրոպայի վրա, որի հետ մենք ունենք, մեր խոշորագույն առեւտրային գործընկերն արտահանման մասով հենց Եվրամիությունն է, որի մասին դուք գիտեք, բավականին երկար ժամանակ Եվրամիություն էր։ Եվ այդ առումով` այն զարգացումները, որ էսօր կան Եվրոպայում, էդ զարգացումները մեզ վրա կունենան անուղղակիորեն, ճիշտ է, բայց ազդեցություն։

Ասենք, ես դրա համար օրինակ բերեմ, թե ինչպիսի ազդեցություն ունեցան, ասենք, վերջին զարգացումները Թուրքիայի տնտեսությունում, ասենք, երբ փողի գինը դառավ 800-1000 տոկոս, երբ ունեցան 25%-ից ավելի գնաճ, երբ կորցրեցին իրենց արտաքին պահուստների մոտ 30%-ը: Ուղղակիորեն` ոչ մի, որովհետեւ մենք որեւէ առեւտրային համագործակցություն Թուրքիայի հետ չունենք, ավելին, մենք չունենք դիվանագիտական հարաբերություններ այդ երկրի հետ, բայց Վրաստանի միջոցով, իհարկե, էդ ազդեցությունը կլինի։ Դա նշանակում է, որ մի շարք վրացական ընկերություններ հիմա կունենան այլ խնդիրներ, որոնց հետ բավականին լուրջ համագործակցություն մեր ընկերությունները, ու Վրաստանի միջոցով էդ ազդեցությունը մեր վրա, իհարկե, կլինի, միանշանակ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքման անհրաժեշտություն կա։

Գ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ուղղակի հարցիս, հիմա բացվածքի մասով ասեմ, իմաստն ինչո՞ւմ է կայանում։ Տեսեք, սա կարճաժամկետ գործընթաց է, որը, կարծում եմ` արդեն տեղի ունեցավ եւ իր ազդեցությունն արդեն ունեցել է։ Ավելին ասեմ, Մեծ Բրիտանիայում էսօր արդեն վարչապետ է փոխվում, նկատի ունեմ՝ մի ցիկլ արդեն անցել է։ Մեր տնտեսության համար ի՞նչ ռիսկ կարող է պարունակել։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Բրեքսիթը, ընդհանրապես, համաշխարհային տնտեսության վրա իր ազդեցությունն ունեցել է։ Էդտեղ էլ մի այլ համեմատություն բերեմ, ասենք, Միացյալ Նահանգների էս առեւտրային պատերազմները Ճապոնիայի, Եվրամիության հետ, հիմա էլ` Չինաստանի հետ, սենց որ նայենք՝ ի՞նչ ազդեցություն պիտի ունենան մի փոքրիկ Հայաստանի վրա էդ ցանկացած միտումները կամ համաշխարհային որեւէ այլ միտում։

Հայաստանի տնտեսությունը, լինելով չափով փոքր, նախ` օրինակ՝ գնաճի մասով, մենք գնաճ վերցնող տնտեսություն ենք, անկախ նրանից՝ մեր մոտ պահանջարկն ու առաջարկն ինչպիսին են որեւէ ապրանքատեսակի մասով, եթե համաշխարհային շուկաներում, ասենք թե, նույն Ռուսաստանում, օրինակ, հլը չգնանք համաշխարհային շուկաներ, եթե բավական լուրջ գնաճ է լինում մի ապրանքատեսակով, միանգամից էդ գնաճն անցնում է Հայաստան, միանգամից։ Փոքր տնտեսություններին դա բնորոշ է, որ մենք գնաճը վերցնում ենք, նույն ձեւով կարող եմ խոսել այն սպասումների առումով։ Հիմա Բրեքսիթի հետ կապված սպասումներն այնքան մեծ են... Չի վերջացել դեռ, չէ, վարչապետի փոխվելը չի նշանակում էդ պրոցեսի ավարտ։ Էդ քաղաքական մի պրոցես է վերջացել, բայց պրոցեսը չի ավարտվել, որովհետեւ ռեֆերենդում է եղել, հիմա կարող է` նորից ռեֆերենդում լինի, այսինքն` լրիվ այլ քաղաքական պրոցեսներ են, ու ցանկություն...

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Ջավադյան, ժամանակը սպառվել է...

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Լավ, շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Առավելագույնս զսպել եմ, թողել եմ, որ կարողանաք արձագանքել, հարցին լիարժեք պատասխանել։ Սերգեյ Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ջավադյան, դրամավարկային քաղաքականության սուբյեկտը Կենտրոնական բանկն է, օբյեկտը՝ դրամական զանգվածի բաղադրիչները։ Հիմա դուք ասացիք սղաճի, գնաճի մասին, դուք նշեցիք, որ գնաճի զսպվածության մակարդակը կարողանում եք ապահովել, բայց արդյո՞ք դա բավարար է, որպեսզի պետության տնտեսական քաղաքականության ակտիվությունն ապահովվի, որովհետեւ դուք լավ տեղյակ եք, որ խիստ կարեւոր է դրամական զանգվածի առկայությունը, եւ եթե մենք հաշվի առնենք, որ ՀՀ-ից վերջին 1 տարում բավականին դրամական արտահոսք է տեղի ունեցել, ի՞նչ միջոցառումներ են ձեռնարկվում համարժեք լրացումներ իրականացնելու, այսինքն` այս վակուումը լրացնելու, տնտեսության ակտիվացմանն ուղղված քայլերի հերթականության, դրամավարկային քաղաքականությանը, պետության ներառական քաղաքականությանը ծառայեցնելու, տնտեսական բարեփոխումների, հարկային քաղաքականության նկատմամբ ձեր մոտեցումների, Կենտրոնական բանկի քաղաքական գիծը դրամավարկային քաղաքականության իրականացնելու առումով: Առաջնային, երկրորդական եւ երրորդական շուկաներում անելիքները, մեր այս պահին գոյություն ունեցող դրամական ապահովվածությունը: Լավ, մնացածը, ասեք, կշարունակեմ։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Ինձ թվում է` էսօր չի հերիքի իմ ժամանակը, որ էդ բոլոր հարցերին պատասխանեմ առանձին, բայց ամեն դեպքում, ես փորձեմ հակիրճ անդրադառնալ ձեր տված հարցերին։

Մենք 2006 թվականից որդեգրել ենք գնաճի նպատակադրման քաղաքականություն եւ, ճիշտ է, մենք հետեւում ենք բոլոր ագրեգատներին, այդ թվում՝ զանգվածին, բայց հիմա մեր քաղաքականությունը մի քիչ այլ ձեւով է. փոխանցման մեխանիզմների միջոցով մենք ազդում ենք փողի չափի վրա, տոկոսադրույքների վրա ու մեր միջոցով էդ փոխանցման մեխանիզմներով մեր քաղաքականության տոկոսադրույքներն անդրադառնում են արդեն բանկերի տոկոսադրույքների, ֆինանսական կառույցների տոկոսադրույքների ու տենց` բնակչության վրա։

 Էդ առումով, իհարկե մենք ամրագրված ունենք Սահմանադրությունում, ինչպես ես նշեցի, նախկինում էլ, էդ էլ` ձեր մյուս հարցի պատասխանը, մեր պատասխանատվությունը Սահմանադրությունում հստակ կա. գների եւ ֆինանսական կայունության, ինչը որ մենք, ինձ թվում է` շատ նորմալ կերպով իրականացնում ենք։ Վերջին տարիների ընթացքում, միջինացված 10-11 տարվա ընթացքում գնաճը 3%-ի շրջանակում է, երեւի, մի քիչ էլ պակաս։

Ֆինանսական կայունության մասով մենք որեւէ խնդիր, չգիտեմ, վերջին, ավելին, կարող եմ ասել՝ 15 տարվա ընթացքում որեւէ ֆինանսական սուբյեկտի հետ չենք ունեցել, իսկ ֆինանսական կայունության մասով որեւէ խաբված ավանդատու, որեւէ խնդրահարույց ֆինանսական կառույց չենք ունեցել։ Էս առումով` ես գտնում եմ, որ մենք պետության եւ Սահմանադրությունով ամրագրված մեր պարտականությունները հստակ կատարում ենք։

Ինչ վերաբերվում է մեր, ինչպես ես նշեցի, քանի որ մենք հետապնդում ենք գնաճի, այսպես կոչված, inflation targeting-ը՝ գնաճի նպատակադրման քաղաքականությունը, այստեղ էլ հստակ են մեր անելքները։ Մենք վերջերս, այս տարի մի անգամ տոկոսադրույքն իջեցրինք 0,25%-ով՝ իջնելով 6%-ից ներքեւ, որն աննախադեպ էր վերջին տարիներին, ինչի շնորհիվ նաեւ տոկոսադրույքներն իջան բանկային համակարգում, ու դա անդրադարձավ եւ՛ որակի, եւ՛ վարկերի հասանելիության, եւ՛ ֆինանսական միջնորդության վրա։ Մենք ունենք, եթե ձեզ հետաքրքիր է այս տարվա աճերը, մենք ունենք բավականին լուրջ վարկավորման աճ։

Եվ էստեղ մի քանի բան էլ ասեմ, որը ձեզ հետաքրքիր կլինի, եթե ես ժամանակ... չունեմ, ափսոս։ Հիմնական դրամավարկային ցուցանիշներով, համեմատ տարածաշրջանի եւ մեր գործընկեր երկրների` մենք ամենալավ վիճակում ենք թե՛ տոկոսադրույքներով, թե՛ տնտեսական աճով, թե՛ գնաճով։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Ջավադյան, պրն Բագրատյանի արձագանքելուց հետո դուք հնարավորություն կունենաք պատասխանել, ընդ որում, կարեւոր տեղեկություններ են։ Երբ մտքերի փոխանակությունն ավարտվի, նաեւ եզրափակիչ ելույթի հնարավորություն եք ունենալու, կարող եք մանրամասն եւս ներկայացնել։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Շատ լավ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, համեցեք։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Վարչապետը հայտարարեց, որ 130 հազար վարկառուի` սեւ ցուցակում գտնվելու խնդիրը լուծված է։ Կան արդյո՞ք տվյալներ հստակ ձեր մոտ` էդ քաղաքացիների անուն-ազգանունը եւ իրականում ի՞նչ չափի է դա, ռեա՞լ է, թե՞ ոչ, այսինքն` 130 հազա՞ր է, թե՞ 160, թե՞ 100։

Ջ.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Գիտե՞ք ինչ, մենք այստեղ...

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շարունակում եմ հարցը: Ձեր գործընկերներին հետաքրքրո՞ւմ է ձեր աշխատավարձի չափը։

Եվ ձեր կարծիքը՝ արդյո՞ք տնտեսական քաղաքականության ներկա իրավիճակում կան ստագնացիայի որոշակի նշաններ, տնտեսության զարգացման սպասողական վիճակ հետհեղափոխական Հայաստանում նկատելի՞ է, թե՞ ոչ։ Կարող եք պատասխանել: Շնորհակալություն։

 Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Լավ, ուրեմն, սկսեմ վերջին հարցից. ստագնացիայի որեւէ երեւույթ չկա, որովհետեւ էս վերջերս գրանցվեց՝ ունենք 7,1% տնտեսական աճ, մի քանի օրից կհրապարակվի մեր գնաճը, որը լինելու է ոչ ավելի, քան 3%, եւ մնացած մակրոտնտեսական ցուցանիշներն էլ, ես չեմ կարող ասել, որ գերազանց են, բայց այստեղ ուզում եմ անդրադառնալ հենց այն թվերին, որ ունենք։

Ասենք, ՀՆԱ-ի աճով 2018 թվականին` Ռուսաստան՝ 2,3, Ղազախստան՝ 4,1, Ադրբեջան՝ 1,4, Թուրքիա՝ 3, Ուկրաինա՝ 3,3, Բելառուս՝ 3, Ղրղըզստան՝ 3,5, Վրաստան՝ 4,7, Հայաստան՝ 5,2` նախորդ տարի։

2019 թվականի այս ժամանակահատվածը՝ Ռուսաստան՝ 1,4, Ղազախստան՝ 3,5, Ադրբեջան՝ 2,7, Թուրքիա՝ -1,3, Ուկրաինա՝ 2,7, Բելառուս՝ 1,5, Ղրղըզստան՝ 4, Վրաստան՝ 4,5, Հայաստան՝ արդեն հրապարակված թիվը։

Գնաճ. նույն ձեւով 2019 թվի գնաճները, հիմիկվա տվյալներն ասեմ. Ռուսաստան՝ 4,9, Ղազախստան՝ 5,3, Ադրբեջան՝ 3,7, Թուրքիա՝ 17,2, Ուկրաինա՝ 8,8, Բելառուս՝ 5,7, Վրաստան՝ 3,1, մենք՝ 2,4։ Ասենք, էստեղ...

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Ջավադյան, ժամանակը, ցավոք, սպառվել է, որքան հնարավոր է համբերում ենք...

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Լավ, ես հետո, անպայման, կանդրադառնամ իմ աշխատավարձի եւ էդ հարցերին, բայց հրապարակված է իմ աշխատավարձը, կարելի է նայել ամբողջ իմ եկամուտները, ես ներկայացրել եմ էթիկայի հանձնաժողովին, կարող եք նայել, նենց որ, հրապարակման ենթակա է։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հայկ Գեւորգյան։

Հ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Պրն Ջավադյան, նախ՝ ներմուծման աճի հետ կապված` ինչ-որ կասկածներ, կամ ինքը շատ մեծ թիվ է, հա՞, բայց որքանո՞վ է դա նախկինի համեմատ ստվերից եկած ներմուծման չափը, ունե՞նք նման գնահատական, թե՞ չէ։

Երկրորդը. Ռուսաստանում տնտեսության վիճակի հետ կապված` տրանսֆերտների ներհոսքի հետ սպասումների մասին, եթե կլինի եւ հիփոթեքային վարկավորման մասին: Պետության կողմից սուբսիդավորվող ծրագրերի մասին եմ խոսում. Կենտրոնական բանկն ունի արդյո՞ք հորիզոնում որեւէ ծրագիր, որը կտաներ նման հիփոթեքային վարկավորման ծրագրերը դեպի մարզեր, որ մենք հիմա հանձնաժողովում քննարկում ենք նման մի նախագիծ, որի նպատակը շատ լավն է, բայց մի քիչ ռիսկեր ունի իր մեջ, էլի, էդ իմաստով։

Կենտրոնական բանկն ունի արդյո՞ք տենց ինչ-որ տարբերակներ կամ ծրագրեր, որ առաջիկայում կարող են քննարկվել։ Շնորհակալություն։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Շատ լավ։ Ուրեմն, ինչ վերաբերում է ներմուծման ծավալների աճին եւ, իհարկե, որը նաեւ հիմա սկսեց զուգորդվել արտահանման ծավալների աճի հետ էլ, ես ասեմ, որ սահմանի ազատականացումը բերեց նաեւ նրան, որ շատ փոքր արտահանողներ, օգտվելով սահմանի ազատականացումից` հնարավորություն են ունենում որոշ ապրանքատեսակներ շատ փոքր քանակներով տանել, բայց էդ փոքր քանակները բերում են մեծ էֆեկտի։

Էս վերջերս մշտապես, իմիջիայլոց, խոսվում է, որ թյուր տպավորություն չլինի մեր կողմից, ասում են՝ կուրս պահել եւ եսիմ ինչ, մենք վերջին 3 տարվա ընթացքում, 3,5 տարվա ընթացքում գնել ենք մոտ 270 մլն դոլար շուկայից, գնել ենք։ Մենակ էս տարի մոտ 88 մլն գնել ենք շուկայից, ու դրա մեծ մասը գնել ենք ապրիլ ամսին, էդ նշանակում է, որ բավականին լուրջ առաջարկ ունենք արտարժույթի մեր շուկաներում։ Այստեղ պետք է նաեւ մեր ուշադրությունը գրավեն մեր տնտեսական ցուցանիշները, մեր վճարային հաշվի, ասենք, իրավիճակը, որ կա եւ ինձ թվում է` մենք որոշակի շտկումներ, ոչ թե շտկումներ, այլ որոշակի ուսումնասիրություններ պետք է անենք մեր վիճակագրության մեջ էլ, երեւույթներ կան, որոնք հասկանանք, որովհետեւ էս պահին մենք ունենք արտարժույթի առաջարկ։

Շատ լավ բան է, մի կողմից Կենտրոնական բանկը համալրում է իր արտաքին պահուստները, մյուս կողմից էլ` նաեւ դա հնարավորություն է տալիս դրամին ոչ շատ ուժեղանալ, որը` դրամի ուժեղ լինելը, իհարկե, ազդեցություն կունենա մեր արտահանողների վրա, բայց դա չի վերաբերվում մեր վարվող քաղաքականությանը։ Մենք մշտապես վարում ենք ազատ լողացող փոխարժեքի քաղաքականություն, բայց, ուղղակի, նշեմ, որ այս տարի մենք միայն գնել ենք շուկայից, երբեւիցե մի դոլար էլ չենք վաճառել շուկայում։

Ինչ վերաբերում է հիփոթեքային շուկային, դա միջին տարեկան վերջին տարիներին էլ աճել է եւ տարվա սկզբից արդեն հիփոթեքային վարկերի պորտֆելն աճել է 8,2%-ով՝ եւ ապրիլի դրությամբ կազմել է 308 մլրդ դրամ։ Իսկ ապրիլի վերջի դրությամբ հիփոթեքային վարկերի մնացորդը նախորդ տարվա ապրիլի նկատմամբ աճել է 28%-ով, դա շատ լուրջ թվեր են ու դա խթան է նաեւ նոր շինարարության համար։ Ու տնտեսական աճի մեր վերջին թվերը խոսում են հենց դրա մասին, որ մենք ունենք շինարարության նպաստումը տնտեսական աճին:

Գ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Ջավադյան, ներողություն եմ խնդրում...

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Հա, կներեք։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Ժամանակը սպառվել է, թույլ տանք, թող պրն Գեւորգյանն արձագանքի, դուք կշարունակեք։

Հ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Համարեք, որ արձագանքեցի, ուղղակի, հիփոթեքային ծրագրերը մարզեր տեղափոխելու մասին, էդ մասին էլ, էլի, եթե հնարավոր է։

Մեկ էլ` Ռուսաստանի տնտեսության վիճակը, էնտեղ էդ իմաստով ազդեցությունը, սպասումներն ինչպիսին են։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Ուրեմն, մարզերի մասով մենք որոշակի ծրագրերում արդեն շտկումներ արել ենք, բայց Կառավարության հետ համատեղ մի որոշում ունենք, Կառավարությունը հիմա սուբսիդավորման քաղաքականության մեջ 2-3 ծրագրով, ասենք, եթե Երեւանում սուբսիդավորում է մի ծրագրով` 2%, մարզերում սուբսիդավորում է 4%, եթե կա բնակարան երիտասարդներով՝ մինչեւ 6% մարզերում։

Հիմա շրջանառության մեջ մի նոր նախագիծ է, որ մարզերում ամեն երեխայի համար էլ որոշակի տոկոս ավելացվի, դա շատ մեծ բեռ չի նստելու Կառավարության վրա, մեր հաշվարկով` մոտավորապես մի 20 մլն, բայց ամեն երեխայի համար կարելի է նախատեսել 0.5-1% սուբսիդավորում պետության կողմից, որը կբերի բավականին լուրջ էֆեկտների։ Հիմա խոսքը չի գնում ծնելիության ավելացման մասին, բայց ավելի շատ սոցիալապես ապահովվածության մենք դրանով կուղղորդենք։

Ինչ վերաբերվում է Ռուսաստանի տնտեսությանը, իհարկե ուշիուշով մենք նայում ենք Ռուսաստանի տնտեսության զարգացումներին, այս պահին վիճակը, քիչ թե շատ… Լավ, ես կշարունակեմ եզրափակիչ ելույթում։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Գեւորգ Պապոյան։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ջավադյան, զեկույցում կարդում ենք, որ արտաքին տնտեսական գործոնները 2018 թվականի երկրորդ կեսից այդքան էլ բարենպաստ չեն։ Այսինքն, ընդհանրապես, Եվրոպայում, Ռուսաստանում, ԱՄՆ-ում տնտեսական աճի տեմպերը դանդաղել են, սակայն այդ համատեքստում Հայաստանում բավականին բարենպաստ իրավիճակ է, որի մասին դուք նշել եք, բայց, այնուամենայնիվ, չե՞ք կարծում կամ, ընդհանրապես, ի՞նչ մոտեցում կա այս հարցի շուրջ նաեւ համատեքստում, քանի որ ընդհանուր դանդաղման տեմպ կա։

Կենտրոնական բանկն ինչքանո՞վ է հնարավոր համարում հետագայում վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի հավելյալ իջեցումը որպես տնտեսական աճի խթան, քանի որ, հաշվի առնենք, որ գնաճը նորմայի սահմաններում է նույնիսկ նշվածից ավելի ցածր տեմպում է, այսինքն` մենք ունենք էդ հնարավորությունը` մի փոքր էլ գնաճի ավելացում, բայց` հավելյալ տնտեսական աճ ունենալ։ Այս առումով գլոբալ քաղաքականությունն ինչպիսի՞ն է Կենտրոնական բանկում։ Շնորհակալ եմ:

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Համաձայնվելով, պրն Պապոյան, ձեր եզրահանգումների հետ` կուզենայի նշել, որ մենք երկու անգամ եւս պահպանեցինք պայմանները նույն մակարդակի վրա` հաշվի առնելով էն զարգացումները, որ կային միջազգային շուկաներում։

Եվ, ինչպես իրավացիորեն դուք էլ նկատեցիք, մենք արդեն մի անգամ թուլացրել ենք պայմանները եւ, իհարկե, կանդրադառնանք, այդպիսի ռիսկեր տեսնում ենք, ռիսկեր՝ դրական առումով, որովհետեւ ռիսկերը դեպի երկու կողմ էլ կարող են լինել։ Այդպիսի հնարավորություն դիտարկում ենք, որ եթե շարունակվեն այն միտումները, որոնք այսօր կան, եթե դրա կարիքը լինի, միանշանակ, մենք գնալու ենք տոկոսադրույքի նվազմանը։ Դա նշվեց նաեւ մեր վերջին հաղորդման մեջ, միգուցե, չի էլ հրապարակվել վերջին խորհրդի նիստի հաղորդումը։ Եվ արդեն իսկ թուլացրել ենք պայմաններն էս տարի եւ համահունչ այն միտումների հետ, որոնք կլինեն, իսկ համաշխարհային միտումներն այդքան էլ, ճիշտ է, դրական չեն։

Էս տարվա տնտեսական աճը համաշխարհային տնտեսությունում նախատեսվում է 2-2,5%։ Ռուսաստանում մի քիչ իրավիճակն այլ է, բայց հաշվի առնելով տնտեսական էն սանկցիաները, որ կան այսօր Ռուսաստանի հանդեպ, էդ մեծ ազդեցություն է ունենալու։ Մենք, իհարկե, մեր կառույցը դրան էլ պատրաստվում է, ու միջոցառումների ցանկ ենք իրականացնում եւ՛ ֆինանսական կայունության մասով, եւ՛ դրամավարկային քաղաքականության ներքո, բայց անկախ ամեն ինչից` մենք, ես մի քիչ առաջ դրա համար ներկայացրեցի՝ մենք ինչ իրավիճակում ենք, ինչքան ենք տարբերվում մեր մակրոցուցանիշներով թեկուզեւ Եվրասիական տնտեսության մեր գործընկերներից, բավականին լուրջ տարբերություններ ունենք։

Մենք ունենք այլ տիպի տարբերություններ էլ, ասենք, 1 շնչին ընկնող ՀՆԱ՝ որոշ երկրների հետ ՀՆԱ-ի չափերով, պարզ է՝ բնակչության չափերով, բայց էդ առումով էլ մենք պետք է ուշիուշով հետեւենք բոլոր զարգացումներին, նախ` այս շրջանում՝ հենց այդ գեոպոլիտիկ զարգացումներին, այդ աշխարհաքաղաքական զարգացումներին այս շրջանում, որովհետեւ հիմա էլ ամեն ինչին ավելացան նաեւ սանկցիաները դեպի մեր մյուս հարեւան, որն էլի մեծ ազդեցություն կունենա մեր տնտեսության վրա։ Բայց իմ կարծիքը նա է, որ այդ ռիսկերը գոյություն ունեն ու մենք պետք է համահունչ այդ ռիսկերին վարենք մեր տնտեսական քաղաքականությունն ու, մանավանդ, մեր դրամավարկային քաղաքականությունը։

Էստեղ, իհարկե, Հռոմի պապից կաթոլիկ լինելն էլ վտանգավոր է։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, պրն Պապոյան։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Քանի որ իմ հարցին, էսպես ասած, ամբողջական պատասխան եղավ, ես փորձեմ նոր հարց տալ, երկու կարճ հարց։

Առաջինը. կարճաժամկետ Կենտրոնական բանկը 2019-ի համար կանխատեսել է 4,6-6,1% աճ, հիմա առաջին 4 ամսվա ցուցանիշով այս թիվը գերազանցում ենք։ Որեւէ նոր կանխատեսում կա՞ այս մասով, թե՞ ոչ։

Եվ երկրորդը. մամուլում եղել են այսպիսի հրապարակումներ, ես կուզեի դուք արձագանքեիք, որ Ղազախստանից եւ Ռուսաստանի որոշ քաղաքներից Հայաստան դրամական փոխանցումների ինչ-որ խնդիրներ կան։ Որքանո՞վ են դրանք ճշմարիտ, եթե ճշմարիտ չեն, ապա խնդրում եմ հրապարակային դրան արձագանքել։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Շատ լավ։ Ինչ վերաբերում է տնտեսական աճին, ես արդեն նշեցի, որ սա մեր կողմից հաստատված հաղորդումն է մարտի 12-ի Կենտրոնական բանկի խորհրդի նիստում, եւ էն դիտարկումներն էին, որ մենք ունեցել ենք փետրվար-մարտ ամիսներին։ Հիմա, իհարկե, փոխել ենք արդեն մեր թվերը: Կհրապարակվի, մենք կունենանք նոր հաշվետվություն հունիսի 25-ին, բայց այս պահին արդեն մենք հայտարարությունն արել ենք։ Հիմա մենք կարծում ենք, որ կանխատեսումները լինելու են 6,5%-ի շուրջ։

Ինչ վերաբերվում է ձեր ասած մամուլի հրապարակումներին Ղազախստանի եւ Ռուսաստանի վերաբերյալ, գոնե, փորձ ենք արել մեր գործընկերների հետ կապվել, որեւէ խոչընդոտ նրանց կողմից չի եղել։ Այստեղ էլ որեւէ խոչընդոտ մեր ընդունող համակարգում չկա, շատ նորմալ փոխանցումները գալիս են տարբեր երկրներից, այդ թվում՝ Ռուսաստանից ու Ղազախստանից, Միացյալ Թագավորությունից, Միացյալ Նահանգներից ու բոլոր տեղերից, ինձ թվում է` սա կապված է եղել ինչ-որ գործարքի հետ։ Էսօր գործարքների շատ խոչընդոտներ կան, դուք գիտեք, փողերի լվացման դեմ պայքարի, տեռորիզմի ֆինանսավորման դեմ պայքարի մասով, հնարավոր է` դա չլինի, հնարավոր է, ասենք, իրավիճակը...

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Ամփոփեք։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Իրավիճակը, ասենք։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Սարգիս Ալեքսանյան։

Ս.ԱԼԵՔՍԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ջավադյան, ձեր զեկույցի մեջ անդրադարձ չգտա եվրապարտատոմսերի վերաբերյալ։ Ուրեմն, 2020 թվականին ավարտվում է եվրապարտատոմսերի թողարկման վերջնաժամկետը: Ի՞նչ նախապատրաստական աշխատանքներ եք կատարում վերաթողարկման ուղղությամբ։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Շատ լավ, շնորհակալություն։ Եվրոպարտատոմսեր թողարկողը, իհարկե, մեր աջակցությամբ, քանի որ դա Կառավարության գործառույթն է, մենք աջակցում ենք դրան` որպես ֆինանսական խորհրդատու։ Իհարկե, արդեն մեծածավալ աշխատանքներ իրականացվում են, մենք կոորդինացնում ենք էդ հարցը, մի քանի հանդիպում ունեցել ենք, մի քանի հանդիպում եւս կլինի, բայց էս պահին նաեւ սկսել ենք աշխատանքներ թողարկողների` underwriter-ների հետ։ Իհարկե, երեւի թե, բարենպաստ պայմաններ են էս տարի, հենց էս պահին, դուք ճիշտ եք նշում էս պահին եվրապարտատոմս թողարկելու մասին։

Հիմա աշխատանքներ են գնում, ես չեմ ուզում պնդել ու չեմ ուզում, որ դա տարածվի, նաեւ բանակցում ենք նրա վերաբերյալ, որ հնարավորություն ունենանք երկակի եվրապարտատոմսեր թողարկել հա՛մ արտարժույթով, հա՛մ ազդային արժույթով, եթե դրա հնարավորությունը լինի, ինձ թվում է` դա կլինի բավականին հետաքրքիր քայլ։ Իսկ աշխատանքներն իրականացվում են, շատ մոտ ապագայում դրա անդրադարձը դուք կլսեք։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, պրն Ալեքսանյան։

Ս.ԱԼԵՔՍԱՆՅԱՆ

-Այսինքն` ժամկետի մեջ կտեղավորվի, եթե չտեղավորվի...

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Այո, այո, մենք ունենք պարտավորություն, 2 ժամկետ ունենք՝ 20 թվին եւ 25 թվին, 2 ժամկետի մասին էլ մտածում ենք, եւ այդ համագործակցությունն ամենօրյա ռեժիմով շարունակվում է։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արտյոմ Ծառուկյան։

Ա.ԾԱՌՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Էս կողմ նայեք, պրն Ջավադյան, ուրեմն, ինչպես գիտեք, 2020 թվականից մի շարք ապրանքների մաքսային արժեքները թանկանալու են, ուզում էի ձեր գնահատականն իմանալ, թե ի՞նչ ազդեցություն դա կարող է ունենալ գնաճի վրա, ի՞նչ ռիսկեր է պարունակում: Սա` առաջին հարցը։

Երկրորդը. ուրեմն, բանկային տոկոսադրույքի մասին խոսեցինք, վարկերի տոկոսադրույքներն իջեցնելու եւ այլն, ուզում եմ իմանալ՝ բանկերում գրավադրված, արդեն բանկի սեփականություն հանդիսացող կապիտալն ի՞նչ արժեք ունի եւ էդ թիվը նվազմա՞ն, թե՞ աճի միտում ունի։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Լավ, ուրեմն, ինչ վերաբերում է մաքսային տուրքերին, որի գնահատականն արդեն իսկ նախորդ տարի, դեռեւս, մենք արել էինք, ուղղակի եւ անուղղակի ազդեցությունը, ընդհանուր առմամբ, եվրասիական տնտեսության ներքո բոլոր մաքսատուրքերի աճը լինելու է մոտավորապես 0,5%՝ ամբողջական թիվը։ Էնտեղ, կարծեմ՝ 0,4%-ն ուղղակի էր եւ 0,1%-ը` անուղղակի, ուրիշ, ասենք, տարբեր էֆեկտների միջոցով։

Էստեղ որեւէ խնդիր չկա, մենք մեր ծրագրում դա նախանշել ենք եւ դրանով զբաղվել ենք, որովհետեւ մաքսատուրքերի հիմնական ծավալը 2018 թվի սկզբից մտավ գործառնության մեջ եւ ապագայում էլ էն, ինչ ունենալու ենք, իհարկե, երեւույթներ կան, որոնք դեռ անորոշության մեջ են, որովհետեւ այսպես կոչված՝ իզիացիաներ կան տարբեր երկրների մոտ, երբ արդեն դրանց վերջնական պատկերը լինի, մենք հատ-հատ բոլորը հաշվի առնում ենք, ձեզ վստահեցնում եմ։ Եթե ձեզ հետաքրքիր լինի, մենք էդ ուսումնասիրությունը ձեզ կներկայացնենք։

Հա, ինչ վերաբերվում է տոկոսադրույքներին, ինչպես ես նշեցի, վարկերի տոկոսադրույքներն իջնելու միտում ունեն եւ դրա ներքո, իհարկե, կան ահագին չիրացված ակտիվներ, որոնք գտնվում են բանկերի... Նու, կարելի է ասել՝ բավականին մեծ ծավալով են, ինձ թվում է, քանի որ, եթե պատկերացնեք՝ մեր վարկային պորտֆելն էս պահին 3 տրիլիոն դրամ է, ասենք, էս պահին 7-8% են չաշխատող վարկերն էն հնուց կուտակված ահագին ակտիվներ կան։ Հիմա մենք բանակցում ենք միջազգային ճանաչում ունեցող 2-3 ընկերության հետ, նաեւ Եվրոպայի զարգացման եւ վերականգնման բանկի հետ, ուզում ենք տենց մի նոր ծրագիր անել հենց էդ ակտիվների հետ, որի մասին դուք խոսում եք, որովհետեւ էդ ակտիվները ծանր բեռով նստած են բանկերի վզին, բավականին մեծ են։ Նրանց գնահատականն էս պահին տալը դժվար է, որովհետեւ նայած՝ ինչ թվով գնահատական տաք։

Ակնհայտ է, որ բանկերն օր շուտ ուզում են դրանցից ազատվել, բայց էդ հնարավորությունը չունեն, որովհետեւ էդտեղ կորուստներ են ունենալու։ Արդեն, սենց թե նենց, դուրս են գրել, իրենց հաշվեկշռի կորուստների մասին չի խոսքը, այլ, ավելի շուտ, սպասվելիք եկամուտներ, չեն ունենալու։ Նենց որ, որեւէ խնդիր դրանք չեն ստեղծում բանկային համակարգի համար, բայց իհարկե, վատ չէր լինի, որ էդ ձեռնարկությունները, էդ սարքավորումները, որոնց մեծ մասն արդեն հնացած է, էն նպատակին ծառայեն, որին  պիտի ծառայեն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Միացրեք պրն Ծառուկյանի խոսափողը։

Ա.ԾԱՌՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Չեմ կարծում, որ խնդիր չստեղծեն բանկերի համար, որովհետեւ էդ ռիսկայնությունը հենց ուղղակի կապ ունի էդ տոկոսադրույքի հետ, որն առաջարկվելու է սպառողին։ Էդ թիվն իմ ունեցած տվյալներով 100 միլիարդը գերազանցում է եւ էդտեղ ինչ- որ աշխատանքներ, կարծում եմ` պետք է անել։

Երկրորդը, որն էդքան էլ կապ չունի էսօրվա ձեր զեկույցի հետ. կխնդրեի կարճ անդրադառնալ Կենտրոնական բանկի մոտեցմանը փոխանակման կետերի մասով նախատեսված տուրքին, եւ որպես խնդրանք նաեւ ձեզ, որ 231 փոխանակման կետերին, որոնք վերացող տեսակ են, Կենտրոնական բանկի մոտեցումը մի քիչ ավելի մեղմ լինի, որպեսզի մարդիկ փակման եզրին չկանգնեն։ Շնորհակալություն։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Շատ լավ։ Ինչ վերաբերվում է այդ, ասենք, 231 փոխանակման կետին, որ նշեցիք, առանց մասնաճյուղերի դրանք 180-ն են։ Ասեմ ձեզ, որ դա մենակ մեր ուսումնասիրությունը չի, դա բնորոշ է զարգացող բոլոր երկրներին։

Իմ կարծիքով` փոխանակման կետերը պետք է սպասարկեն ոչ թե մեր բնակչությանը, որովհետեւ մենք տենց խնդիր չունենք, այլ ՀՀ այցելուներին, զբոսաշրջիկներին։ Էս պարագայում փոխանակման կետերը մեծամասնությամբ սպասարկում են ստվերային տնտեսությանը, ավաղ, որի համար ճգնաժամային իրավիճակներում էդ սպեկուլյատիվ, ասենք, որոշակի երեւույթներն ի հայտ են գալիս ամենաշատը հենց փոխանակման կետերում։ Ես համարում եմ, որ որեւէ ֆինանսական բիզնես կապ չունի փոքր բիզնեսի հետ, որովհետեւ ֆինանսական ոլորտի բոլոր ձեռնարկություններն էլ ուրիշ ֆունկցիա են իրականացնում, բոլորը նաեւ սոցիալական պատասխանատվություն կրող բիզնեսներ են, չի կարելի դրանց անվանել փոքր ու միջին բիզնես, հնարավոր է...

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Մտքերի փոխանակության ժամանակ։ Եղիշե Սողոմոնյան։

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ջավադյան, առաջին հարցս վերաբերում է կանխատեսվող ցուցանիշների ժամանակ արտաքին ռիսկերի ձեր սպասումներին եւ ներքին տնտեսությանը վերաբերող հարցերին։ Օրինակ՝ նույն Իրանի հետ կապված ի՞նչ սպասումներ, ի՞նչ զարգացումներ եք նախատեսել եւ էդ պարագայում ինչպիսի՞ կանխատեսումներ եք իրականացրել։

Եվ երկրորդը. գիտենք, որ ներքին տնտեսությունում հանքարդյունաբերության հետ կապված խնդիրներ կան, եւ եթե տարվա ընթացքում էդ գործարաններն աշխատեին, արդեն իրենց ազդեցությունը կունենային ձեր թվարկած մակրոտնտեսական ցուցանիշների վրա։ Դուք ինչպիսի՞ կանխատեսում եք արել հանքարդյունաբերության ընկերությունների մասով։

Մյուս հարցս վերաբերում է ինտեգրացիոն գործընթացներին ԵԱՏՄ-ի պարագայում. ինչպիսի՞ փոփոխություն է կրել Կենտրոնական բանկի կողմից վարվող դրամավարկային քաղաքականությունը եւ ապագա ինչպիսի՞ փոփոխություններ են նախատեսվում, որովհետեւ էդ ինտեգրացիան գնալով ավելի է սերտանում. եւ դա չի կարող իր ազդեցությունը չունենալ մեր կողմից վարվող դրամավարկային քաղաքականության վրա: Եթե ինտեգրացիոն գործընթացների զարգացումն ավելի ուժեղանա եւ գնա արժութային միության, դա ինչքանո՞վ կուժեղացնի կամ կթուլացնի Կենտրոնական բանկը։

Մյուս հարցս գյուղատնտեսական վարկերին է վերաբերում, վերջին հարցը. տեսեք, մենք գյուղատնտեսական վարկերը սուբսիդավորում ենք, որպեսզի էս ոլորտում ակտիվություն ունենանք, օգնենք գյուղացիական տնտեսությունների զարգացմանը, բայց շատ գյուղացիական տնտեսություններ սեւ ցուցակներում են եւ չեն կարողանում օգտվել այդ վարկերից։ Հետեւաբար, օգտվում են այն անձինք, որոնց վիճակն ավելի բարվոք վիճակում է, որոնք օգնության կարիք չունեն։ Ի՞նչ եք մտածում, հնարավոր չի՞ այն անձանց, որոնք գյուղատնտեսության ոլորտում են, սեւ ցուցակներից հանել, որ դա ավելի արդյունավետ լինի, ծառայի իր նպատակին։ Շնորհակալություն։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Լավ, շնորհակալություն, հակիրճ անցնեմ բոլոր 3 խոշոր հարցերին։ Առաջինը. աշխարհաքաղաքական զարգացումների մասին ես արդեն նախանշեցի, իհարկե, մեր տնտեսության վրա ազդեցություն ունենալու են թե՛ սանկցիաները Ռուսաստանի հանդեպ, թե՛ մեր հարեւան երկրի`՝ Իրանի ու իհարկե, մենք դրան պատրաստվել ենք։

Էսօր ունենք խնդիրներ Իրանի հետ` կապված հենց տարբեր ծառայությունների ու ապրանքների դիմաց վճարման հետ, Ռուսաստանի հետ, իհարկե, տենց խնդիրներ չկան, էնտեղ այլ խնդիրներ կարող են լինել, ավելի շատ` ռազմական եւ նավթագազային արդյունաբերությունում, որտեղ էդ սանկցիաները գործում են։ Իրանի հետ որոշակի միջոցառումներ անում ենք, գտնում ենք միջնորդ բանկեր, ավաղ, էսօր մեր բանկային համակարգն անջատված է էդ գործընթացից, որովհետեւ էդ իրավասությունը չունենք։ Բայց մենք բանակցություններ վարում ենք, էս վերջերս էլ Վաշինգտոնում բանակցություններ ենք վարել եւ մենք, եթե հաջողվի, կպահպանենք էն բանկը, որը կա, որը, ճիշտ է, չունի թղթակցային հարաբերություններ, բայց մենք ինչ-որ այլընտրանքային լուծումներ փորձում ենք գտնել։

ԵԱՏՄ-ի հետ կապված՝ ես էլի նշեցի, որ ԵԱՏՄ-ի հետ կապված մենք շատ տարբեր տնտեսական իրավիճակներում ենք, բայց ինտեգրացիոն գործընթացները գնում են առաջ։

Ինչ վերաբերում է միացյալ արժույթին, դրա մասին դեռ խոսք չկա, դրա մասին կարող ենք խոսել, բոլորս էլ հետաձգել ենք դա, որոշել ենք մեր մեջ, որ հետաձգում ենք 2025 թվականից հետո, 2025-ից հետո դրա մասին կխոսենք։ Ես դեռ անլուրջ եմ համարում էդ միացյալ արժույթի մասին խոսակցությունները, եւ փառք Աստծո, մեր բոլոր գործընկերներն էլ նույն կարծիքին են։ Ինչ վերաբերում է, այնտեղ կան խնդիրներ, որոնք ի հայտ են գալիս ասենք, էդ cross-border-ը` սահմանների բացումը ֆինանսական կազմակերպությունների համար։

Հիմա մենք փորձել ենք ուրիշ մեխանիզմներ գտնել, որ թույլ տանք` ոչ թե մասնաճյուղեր բացելու միջոցով էդ ֆինանսական կառույցներն էստեղ ներկայացված լինեն, այլ դուստր ընկերություններ ստեղծելով, որտեղ, իմիջիայլոց, որպես ցուցանիշ ընդունվել են Հայաստանի ցուցանիշները։ Ասենք, մինիմալ կապիտալը, բանկը, եթե գալիս է Հայաստան, պիտի ունենա մերի չափ, մոտավորապես, 60 մլն եվրո, մնացած ցուցանիշներն էլ բավականին մերի նման, նու, պետք է ապահովեն մեր կողմից դրված էն բոլոր նախապայմանները, որոնք գոյություն ունեն էսօր Հայաստանում։

Մեկ էլ երրորդ հարցը՝ գյուղատնտեսական ոլորտի ֆինանսավորման. այս պահին մնացորդը կազմում է գյուղվարկերի մոտ 150 հազար վարկ 215 մլրդ ծավալով, որից 90 հազար վարկերը՝ 133 միլիարդը, դրամական վարկեր են։ Եվ մենակ էդ դրամական վարկերի ծավալի մեջ մեր կողմից իրականացվող ծրագրային գյուղվարկերի մնացորդը կազմում է 46 մլրդ դրամ, դա բավականին լուրջ թիվ է։ Իհարկե...

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Սողոմոնյան, արձագանքեք։

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Մի հարց, որ հնչել է. ձեր կանխատեսումները հանքարդյունաբերության ոլորտում: Դուք ինչպիսի՞ կանխատեսում եք արել, որ էս ձեր մակրոտնտեսական ցուցանիշները որ ներկայացնում եք: Այսինքն` օրինակ՝ «Lydian»-ն աշխատելո՞ւ է, թե՞ չի աշխատելու, կամ Թեղուտը, տարվա ընթացքում ձեր ցուցանիշների վրա ինքը մեծ ազդեցություն կունենա։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Շատ լավ։

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Կներեք, ես վերջացնեմ, հա՞, մի հարց էլ։ Տեսեք, change-երի, գրավատների մասով` համաձայն չեմ ձեր էն կարծիքին, որ էնտեղ կան  կոռուպցիոն մեխանիզմներ, եւ էս եղանակով պետք է էդ խնդիրները լուծվեն, որովհետեւ էս դեպքում կա վերահսկողություն, կա ՊԵԿ, եթե կա խնդիր, պետք է այլ օրենսդրական կամ վարչարարական եղանակներով լուծել, հատկապես այն պարագայում, երբ Կառավարությունը որդեգրել է փոքր եւ միջին բիզնեսի զարգացման քաղաքականություն, տարածքների համաչափ զարգացման քաղաքականություն, իսկ էդ քայլերը հակասում են Կառավարության որդեգրած քաղաքականությանը։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Շատ լավ։ Ուրեմն, ինչ վերաբերում է Կառավարության կողմից որդեգրած քաղաքականությանը, որը ուղենշանային է մեր  համար, մեր դրամավարկային քաղաքականության համար, ոնց որ Կառավարության ծրագրում նախանշված է ձեր ասած ձեռնարկությունների վերաբերյալ, ճիշտ է, անցյալ տարի պրոբլեմ եղավ նաեւ Թեղուտի հետ, տարբեր տեխնիկական պատճառներով Թեղուտն էլ չաշխատեց, ու էս պահին էլ  դեռ էդ պրոբլեմներն առկա են, բայց մեր ունեցած տեղեկատվությամբ` էս տարի Թեղուտն աշխատել է։

Ինչ վերաբերվում է «Lydian»-ին, այդտեղ կա քրեական գործ, եւ համապատասխան որոշումից հետո մենք, որպես ռիսկ, էդ երկու գործոնն էլ ներառել ենք մեզ մոտ։ Մենք արել ենք նույնը, ինչ որ մեր դրամավարկային քաղաքականությունը հիմնված է լինում Կառավարության կողմից նախանշված տնտեսական քաղաքականությանը։

Եվ ինչ վերաբերում է փոխանակման կետերին, ինչո՞ւ ես նշեցի. կար մեզ մոտ մի ուրիշ նախագիծ, էդ ուրիշ նախագիծն այսպիսին էր, թողնենք միայն տրանսպորտային հանգույցներում՝ օդանավակայաններում, կայարաններում, ավտոկայաններում, հյուրանոցներում եւ սահմաններում, մնացած տեղերում վերացնենք, որովհետեւ, ըստ էության, բանկերն են իրականացնում էդ նույն գործունեությունը։ Էսօր արդեն կա խնդիր, որ կան ապարատներ, որոնց միջոցով էդ հնարավորությունը կա, կարող ես առանց որեւէ մարդու միջամտության էդ փոխանակումն անել։ Լավ, ես դրան կանդրադառնամ վերջում։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արմեն Եղիազարյան։

Ա.ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Ջավադյան, Կենտրոնական բանկը Հայաստանի ամենակայացած ինստիտուտներից մեկն է, եւ անձամբ ես մեծ հարգանքով եմ վերաբերվում այս կառույցին եւ իր պրոֆեսիոնալ թիմին։ Ես գիտեմ, որ այս ինստիտուտի կայացման եւ զարգացման հիմքերը դրվել են ժամանակին դեռ Բագրատ Ասատրյանի կողմից, այնուհետեւ հաջողությամբ իրականացվել են Տիգրան Սարգսյանի կողմից։

Արդյունքում՝ մենք ունենք մի շատ կարեւոր ֆինանսական ինստիտուտ, որտեղ անձերի ազդեցությունը շատ փոքր է, եւ որոշումները կայացվում են առավելապես ինստիտուցիոնալ հենքի վրա։ Երբ ես նայում եմ վերջին 10 տարիներին եւ ուզում եմ հասկանալ, թե ինչ զգալի ձեռքբերումներ է ունեցել Կենտրոնական բանկը ձեր ղեկավարման օրոք, անկեղծ ասած, չեմ կարողանում գտնել դրա պատասխանը։ Իհարկե, մենք կարող ենք պահպանել ֆինանսական կայունությունը երկրում, ինչը Կենտրոնական բանկի պարտականությունն է եւ ինչը պետք է վերագրել Կենտրոնական բանկի պրոֆեսիոնալ թիմին եւ խորհրդին։

Ինձ մոտ հարց է առաջանում. որքան տեղյակ եմ, դուք տնտեսագետ չեք, ֆինանսիստ չեք, մակրոտնտեսագիտության մասնագետ չեք: Ի՞նչ կապ ունեք առհասարակ դուք Կենտրոնական բանկի հետ։

Եվ երկրորդը. ո՞րն է անձամբ ձեր ներդրումն այս տարիների ընթացքում, արդյո՞ք միայն այն, որ չեք քանդել այս կարեւոր ինստիտուտը, թե՞ դուք ինչ-որ ավելացված արժեք էլ եք ստեղծել` բացի մտերիմ լինելուց եւ հավատարմության երդում տալուց առաջին դեմքերին։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Շատ լավ, շնորհակալություն հարցի համար։ Ասենք, ես արդեն էլ նախանշեցի, որ թե՛ իմ լուման, թե՛ նախորդ մեր ղեկավարների լուման միանշանակ չի, եթե չլինեին Կենտրոնական բանկի աշխատակիցները: Մենք ունենք բավականին պրոֆեսիոնալ թիմ։

Այստեղ, իհարկե, շարունակականությունը մենք էդ առումով ապահովել ենք` սկսած հենց առաջին օրվանից, Կենտրոնական բանկի առաջին նախագահը, ինչպես ճիշտ նշեցիք, Բագրատն էր Ասատրյան, հետո Տիգրանը Սարգսյան, բայց էս 11 տարի է` ես Կենտրոնական բանկի նախագահ եմ ու երկու ֆինանսական ճգնաժամերն էլ եղել են էդ 11 տարվա ընթացքում, մեկը եղել է 2008-2009-ին, մյուսը եղել է 2014-ին։ Եվ եղավ, ես նախանշեցի, շոկ՝ ի դեմս թավշյա հեղափոխության, ու երեք անգամ էլ մենք 2 օրվա ընթացքում, 2 օր ենք ունեցել նախորդ տարի, որի ընթացքում մեր ավանդների 4% արտահոսք ենք ունեցել։ Ու մենք օրեր ենք ունեցել, որտեղ 10% արտահոսք ենք ունեցել, ու մեր համակարգն այնքան պինդ էր ու այնքան հուսալի էր, որ դիմացավ, դիմակայեց այդ ճգնաժամերին, իսկ աշխարհի բավականին լուրջ բանկեր, բավականին լուրջ կառույցներ չդիմացան։

Երկրորդն էլ, էլի ես նախանշեցի դրա մասին, գների կայունության մասով. ես օրինակները բերեցի, երեւի, դուք չէիք լսում, որ լսեիք, կտեսնեիք մեր համեմատականը մնացած երկրների հետ. թե՛ միջին գնաճի, թե՛ տնտեսական աճի, թե՛ ֆինանսական մնացած բոլոր ցուցանիշների։

Իսկ եթե խոսենք ֆինանսական միջնորդության խորացման մասին, մենք ՀՆԱ-ում թե՛ ֆինանսական կառույցների ծառայությունների մասով, թե՛ ակտիվների մասով մենք մի քանի անգամ աճել ենք 11 տարի առաջվա ցուցանիշների համեմատ, մի քանի անգամ, ոչ թե 10-20%-ով, 50-60%-ով, այլ մի քանի անգամ։ Եթե ուզում եք, ես ձեզ հենց հետաքրքրության համար կտամ մի հատ փաստաթուղթ` 2008-ից մինչեւ 2019-ի հունվարի սկիզբ, դուք էլ կծանոթանաք՝ ինչով է զբաղվել Կենտրոնական բանկն ու Կենտրոնական բանկի նախագահը։

Իսկ իմ մասնագիտությունը, ճիշտ է, ես ասպիրանտուրա էլ եմ ավարտել ոչ ֆինանսական գծով, բայց ես բազմիցս, եթե իմ կենսագրության հետ ծանոթացել եք, տարբեր տեղերում սովորել եմ նաեւ ֆինանսական կառույցների մասով ու բավականին հաջող աշխատել եմ ՀՀ-ի առաջին կամ երկրորդ առեւտրային բանկում, եթե իմ կարիերային հետեւեք, ես Կենտրոնական բանկ եմ եկել 1997 թվականին, ինձ որպես խորհրդի անդամ են նշանակել, մինչեւ էդ առեւտրային բանկի ղեկավար էի 5 տարի անընդմեջ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Եղիազարյան, արձագանքման անհրաժեշտություն կա՞։

Ա.ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Ջավադյան, խնդրում եմ մատնանշեք այնպիսի մի բան, որ կարելի է վերագրել անձամբ ձեզ, անձամբ ձեր գիտելիքներին, ձեր ջանքերին, այլ ոչ թե ձեր թիմին։ Ուզում եմ միայն շնորհակալություն հայտնել ձեզ այս կառույցը պահպանելու, չքանդելու համար, որովհետեւ որեւէ ընդհանրություն ձեր եւ Կենտրոնական բանկի թիմի միջեւ, առհասարակ, չեմ տեսնում եւ կարծում եմ, որ պետք է դուք հեռանաք այս պաշտոնից։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Իհարկե, դուք ունեք ձեր կարծիքն ունենալ, եթե համարում եք, որ էդ ամեն ինչի մեջ իմ լուման չկա, էդ ձեր անձնական գործն է։ Ես համարում եմ, որ մենք համատեղ թիմային գործ ենք իրականացրել, ու հնարավոր չի ՀՀ-ում կամ էլ ցանկացած երկրում, եթե կա որեւէ տեղ որեւէ հիերարխիա, հնարավոր չի առանց էդ հիերարխիայի ինչ-որ բան իրականացնել մենակ թիմի միջոցով, թիմի ջանքերով, թիմի իմաստնությամբ, բայց թիմը պետք է ուղղորդել։

Ու ես ինձ վրա ինչ-որ մեծ բաներ չեմ ուզում վերցնել, էլի նշում եմ, որ դա արել եմ շնորհիվ իմ թիմի ու դրանից ես հաճույք եմ ստանում՝ ի տարբերություն ձեզ։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Միքայել Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Էնֆիաջյան։ Պրն Ջավադյան, բազմաթիվ հարցեր կան, դրանցից մի 3-ին անդրադառնամ։ Իմ գործընկերները քիչ առաջ խոսում էին ԵԱՏՄ-ի հարաբերությունների մասին. ի՞նչ կարծիքի եք, որ եթե դա հաջողվի եւ ինչպե՞ս եք տեսնում դրա հաջողելը, որ մենք գազի մասով, գոնե գազի մասով կարողանանք ԵԱՏՄ շրջանակներում, հետո նաեւ` այլ ապրանքների, դոլարային վճարումներ չկատարել, որովհետեւ մենք բավականին կորուստներ ենք ունենում դոլարով վճարելու առումով, կարողանանք համապատասխան մեր արժույթով վճարել եւ էդպես շարունակ. սա` մեկ, խնդիրը քաղաքական է, ե՞րբ կհասնենք։

Երկրորդ հարցը կապված է, դուք նշեցիք 2009 թվականի մարտի, 2014 թվականի դեկտեմբերի շոկերի մասին։ Արդյո՞ք դուք գտնում եք, որ մենք ձերբազատված եք առաջիկայում էդ տիպի շոկերից եւ դրա հետ կապված, միգուցե, էս հարցը հնչել է, ես չգիտեմ, ժամանակ առ ժամանակ էս կուրսը, որ իջել է, ի՞նչ եք կարծում` դա նաեւ առեւտրաշրջանառության մասամբ դանդաղման մասին չի՞ խոսում, այսինքն` դոլարի առաջարկը շատացել է, պահանջարկը դոլարի նկատմամբ իջել է։ Միգուցե, ինչ-որ քչացե՞լ են առեւտրաշրջանառության տեմպերը, դանդաղե՞լ են։

Երրորդ հարցը. էսպիսի մի հարց տամ ձեզ. հեղափոխությունից հետո 1 տարի է անցել, բանկային գործունեություն իրականացնելը բավականին, կարծեմ, շահութաբեր է, չնայած, կան պնդումներ, որ Հայաստանի տարածքում 17 բանկի առկայությունը շատ է, այսինքն` ամեն մեկի սեգմենտը շատ չի։ Ի՞նչ եք կարծում, էսպես ասեմ, նպատակահարմար համարո՞ւմ եք, որ թվաքանակով քիչ բանկեր մնան, էսպես, հիպոթետիկ։

Եվ երկրորդ. եթե շահութաբեր է բանկային գործունեությամբ զբաղվելը, արդյո՞ք ձեզ դիմել են` բանկային գործունեությամբ զբաղվելու համար լիցենզիա ստանալու, այսինքն՝ կա՞, թե՞ չկա, որովհետեւ Հայաստանում շատ գործեր չկան, որ էդքան շահութաբեր են։ Իմանանք` դիմե՞լ են, թե՞ չեն դիմել։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Շատ լավ, սկսենք ԵԱՏՄ շրջանակներում, հենց գազին անդրադառնամ. էստեղ հարցը ես բարձրացրել եմ իմ կոլեգաների հետ դեռեւս մի քանի տարի առաջ, ու հիմա բազմիցս դրա մասին խոսում ենք, որովհետեւ խոսքը ոչ թե միայն նրա մասին է... Ամենակարեւորը` գնանշում լինի ռուսական արժույթով, այլ ոչ թե գնանշումը... Հիմա ռուսներն առաջարկում են, ասում են` թող գնանշումը լինի դոլարով, վճարումն անենք ռուսական ռուբլով։ Դա նշանակում է օպերացիոն ավելորդ ռիսկ, նշանակում է ավելի թանկ գին, իհարկե, դա պրոցես է, որը կապված է իրենց ներքին քաղաքականության հետ էլ, որովհետեւ իրենց մարզերի համար էլ նույնիսկ էդ գնանշումն էդ մոնոպոլ ձեռնարկություններն անում են ոչ ռուսական ռուբլով, այլ այդ բանաձեւի մեջ հաշվի է առնված հենց դոլարի ու ռուսական ռուբլու փոխարժեքը: Ու դրա մեջ կա նաեւ Միացյալ Նահանգների ազդեցությունը, ասենք, LIBOR-ի գինը, ամեն ինչ շատ բարդ բանաձեւ է։

Իհարկե, էդ ուղղությամբ Կառավարությունն էլ բավականին մեծ ջանքեր իրականացնում է ու ինձ թվում է, որ մենք, վերջիվերջո, կգանք դրան, որ էն ստրատեգիկ ապրանքների, ռազմավարական ապրանքների մասով, գոնե, որոշակի լուծումներ գտնենք, որ լինի փոխանակումը, գոնե, մեր ներքին արժույթներով։ Հիմա էդ ուղղությամբ տանում ենք ու վճարային նոր գործիքներ ենք ուզում ստեղծել եւ ինչ-որ հարթակներում էդ գործիքների իրականացումը սկսել, եւ ինձ թվում է, որ էդտեղ հաջողված կլինենք։ Բայց շատ խնդիրներ կան, որոնք էն սկզբնական, երբ եղել է մաքսային միություն, էդ ժամանակ ստորագրվել են, ասենք, ընդհանուր վերահսկողական մարմնի ստեղծում։ Հիմա մենք որոշել ենք, որ էդ մարմնին տանք միայն խորհրդատվական ինչ-որ իրավասություններ, հետո էդ ընդհանուր արժույթ, էդ սահմանների բացում՝ էդ cross-border-ը։ Եվրամիությունը մինչեւ հիմա շոկի մեջ է դրա պատճառով ու այդ շոկից չի կարողանում դուրս գալ եւ շատ երկրներ, այդ թվում, չգիտեմ, Լեհաստանը, Չեխիան, Բուլղարիան, ընդհանրապես, եվրոյի մասին չեն էլ ուզում լսել։ Ասենք, էդ դասերը պետք է մենք, անպայման, առնենք։

Իհարկե, էն կուրսի ընկնելը կապված է որոշակի առաջարկի հետ, էս պահին էլ էդ առաջարկը կա։ Էստեղ երեւույթները մենք ավելի խորը պիտի գնահատենք, կապված է, ես ասեցի, նաեւ դեպի Հայաստան եկող տրանսֆերտների աճի հետ եւ, որոշակի, էն բիզնեսի հետ, որը հնարավորություն է տալիս մանր բիզնեսմեններին որոշ ապրանքներ առանց խոչընդոտի տանել, ԵԱՏՄ-ի մեջ վաճառել։ Ինձ թվում է` մենք էդտեղ անելիքներ ունենք ու էդ ուսումնասիրությունները կանենք։

Ինչ վերաբերում է բանկերի քանակին, ես համարում եմ, որ...

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքեք, պրն Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Պրն Ջավադյան, ես եւ՛ ԵԱՏՄ-ի մասով, եւ՛ էդ հնարավոր զարգացումների մասով ասեմ, որ Եվրասիական եւ տարածաշրջանային ինտեգրման հանձնաժողովը հունիսի 10-ին` հաջորդ երկուշաբթի օրը, ժամը 11-ին, այս դահլիճում կազմակերպում է լսումներ՝ Հայաստանի նախագահության տարին ԵԱՏՄ-ում, ձեզ սիրով հրավիրում ենք, որովհետեւ Կառավարությունից կլինեն նաեւ մեր գործընկերները, որպեսզի առկա միտումները հասկանանք։

Ես ոչ թե ասում էի, որ մենք գնանք միասնական արժույթի կամ բան, ես ասում եմ՝ հաշվի առնելով Արեւմուտքի ազդեցությունը, նաեւ արտաքին մարտահրավերները, հակառակը՝ մենք էստեղ վճարենք դրամով, էնտեղ... Այսինքն` էնպիսի վճարահաշվարկային միջավայր ստեղծվի, որ ԵԱՏՄ երկրների միջեւ էդ կոնվերտացիան արագ լինի եւ պրոբլեմ չլինի։ Այսինքն` դրան մենք կհասնե՞նք, թե՞ չենք հասնի։

Եվ շեշտադրումը, դուք գիտեք, բանկերի քանակ եւ, այնուամենայնիվ, բանկային գործունեության լիցենզիայի համար վերջին 1 տարում դիմե՞լ են ձեզ, թե՞ չէ։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Սկսեմ դրանից. էս պահին դիմողներ չկան, եղել են դեպքեր, երբ գրել են դրա մասին տարբեր երկրներից, բայց էդ գրածները որեւէ բան չեն նշանակում։ Լիցենզիա ստանալու օֆիցիալ դիմումի մի դեպք ենք ունեցել, էն էլ հետո փոշմանել են։

Բանկային համակարգում հիմա շահութաբերությունն էդքան մեծ չի։ Անցյալ տարվա ROE-ն, մոտավորապես, 7-8% էր, եթե չեմ սխալվում, ու ինձ թվում է` ավելի շահութաբեր բիզնեսներ կան, մանավանդ, երբ պահանջներն էլ դեպի բանկերը բավականին խիստ են, ու էն կորպորատիվ կառավարման սկզբունքները, որ կիրառվում են այնտեղ, նաեւ կապիտալի չափը տեղ չեն թողնում։ Էս շուկան բաց է ցանկացած ինստիտուցիոնալ ներդրողի համար, բայց ես ինքս էլ դեմ եմ ու Կենտրոնական բանկի կարծիքն էլ այնպիսին է, որ մենք չպիտի թույլ տանք, որ Հայաստանում ստեղծվեն գրպանային բանկեր։

Դրա համար էլ էն ցուցանիշները, որ մենք ունենք բանկային համակարգում, բավականին լավն են, որովհետեւ մենք զերծ ենք էդ տիպի բանկերից։ Մեր ամենափոքր բանկը, ասենք, Ռուսաստանի գոնե մի 300 բանկից կապիտալով մեծ է։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արման Բաբաջանյան։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Պրն Ջավադյան, մի քանի հարց ունեմ ձեզ, մեկը վերաբերում է այն նամակին, որ ես ուղարկել եմ ձեզ շաբաթներ առաջ, դուք ինձ պատասխանել եք։ Արցախից մեր հայրենակիցները, Հայաստանի քաղաքացիները չեն կարողանում Հայաստանում գործող առեւտրային բանկերից գյուղատնտեսական վարկ ստանալ, եւ դուք ինձ պատասխանել էիք, որ դա առեւտրային բանկերի ինքնուրույն որոշման հարցն է։

Ես ուզում եմ հասկանալ, թե, ընդհանրապես, ինչպե՞ս եք պատկերացնում խնդիրը, խնդրի լուծումը, որովհետեւ հարցը վերաբերում է մեր հայրենիքին, առավելապես մեր քաղաքացիներին, ովքեր այսպիսի խնդրի առջեւ են կանգնել, սա շատ կարեւոր է եւ, կարծում եմ` էստեղ համակողմանի լուծում է պետք։

Երկրորդ հարցը. բանկային համակարգի սրբություն սրբոցը բանկային գաղտնիքն է։ Անցյալ տարի որոշ զարգացումներ եղան, եւ այս մասով մենք մտահոգություններ հայտնեցինք, որ այդ մթնոլորտը կարող է ազդել ներդրումների վրա։ Հուրախություն բոլորիս` կարծես թե, այդ գործընթացը կասեցվեց, եւ մենք հասկացանք, թե ինչ հոսքեր կարող են առաջանալ։ Այդ մասով ի՞նչ քայլեր եք ձեռնարկել, որպեսզի ավելի պաշտպանեք բանկային գաղտնիքը, առհասարակ։

Եվ ուզում եմ, որ խոսենք Բազել-3-ի մասին։ Դուք խոսում էիք առաջանցիկ տեմպերի մասին, որ Հայաստանի Կենտրոնական բանկը տարածաշրջանի երկրների նկատմամբ ունի, էսպես, առավելություն, բայց աշխարհն անցել է, արդեն Բազել-4-ն է ավարտում, Բազել-5-ի մասին են խոսում, մենք 3-ը նորմալ չենք հորով-մորով արել, ինչպես ասում են։ Ի՞նչ եք պատրաստվում այս մասով, ե՞րբ կավարտենք Բազել-3-ը, ինչո՞ւ չենք կարողանում վերջացնել եւ ե՞րբ կսկսենք Բազել-4-ը։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Շատ լավ։ Լավ, սկսեմ Արցախից. նախ՝ Արցախում գործում են միայն հայաստանյան բանկերը, ուրիշ բանկեր չկան, Արցախում գրանցված բանկեր գոյություն չունեն ու Արցախի քաղաքացիները... Արցախում բնակվող Հայաստանի քաղաքացիներն ու Արցախում բնակվող բոլոր քաղաքացիներն էդ հնարավորությունն ունեն` սպասարկվել էնտեղի բանկերում, տենց խնդիր գոյություն չունի։

Բանկերն իրենք են ընտրում իրենց քաղաքականությունը իրենք են գնահատում իրենց ռիսկերը, իրենք են գնահատում իրենց հաճախորդներին, բայց ես չգիտեմ դեպք, որ որեւէ մեկը խոչընդոտ դնի այդ պատճառով, որ էս մարդը բնակվում է, ասենք, չգիտեմ, Ստեփանակերտում, թե Գյումրիում, տենց խնդիր չկա։ Ինձ զարմացնում է այդ հարցը: Ճիշտ է, մեր պատասխանը կարող է` եղել է մի քիչ ընդհանրական, բայց, ընդհանուր առմամբ, որեւէ այդպիսի խնդիր չկա։ Մենք համագործակցում ենք նաեւ Արցախի ներդրումային հիմնադրամի հետ, գյուղատնտեսության զարգացման հիմնադրամի հետ, ու բավականին լուրջ պորտֆել ունեն թվով 7 առեւտրային բանկեր Արցախում։ Էդ առեւտրային բանկերի հետ էլ մշտապես հանդիպումներ ունենում ենք եւ, ասեմ ձեզ, որ նախորդ ամսվա սկզբին մենք բանկերի հետ այցելել ենք Արցախի Հանրապետություն, հանդիպումներ ենք ունեցել, որեւէ խոչընդոտ, վստահեցնում եմ ձեզ, կարող է` մասնավոր դեպքեր լինեն, բայց էդ մասնավոր դեպքերն ավելի շատ կապված չեն քաղաքացիության հետ, այլ կապված են կոնկրետ վարկառուի ռիսկայնության հետ։

Ինչ վերաբերում է բանկային գաղտնիքին, էս վերջերս դրա մասին շատ էր խոսվում, բանկային գաղտնիքը տրամադրվում է բացառապես դատարանի որոշման վրա ու տրամադրվում է միայն այն դեպքերում, եթե առկա է կասկածյալ կամ մեղադրյալ։ Եվ կա օրենքում մի դրույթ, որը վերաբերում է կոնկրետ տեռորիզմի ֆինանսավորման եւ փողերի լվացման  մասով, էդ դեպքում որոշակի ինֆորմացիա փոխանակվում է շատ քիչ, բայց օպերատիվ ինֆորմացիա: Բայց համապարփակ ինֆորմացիան տրվում է միայն դատարանի համապատասխան որոշման առկայության դեպքում, էն էլ` միայն կասկածյալ կամ մեղադրյալ ճանաչելուց հետո։

Իսկ ինչ վերաբերվում է իրավաբանական անձանց, այստեղ մենք ունենք դատական համակարգում նախադեպ, որը Վճռաբեկ դատարանով հաստատված նախադեպ է, էդ նախադեպի ներքո հնարավոր են այդպիսի տրամադրումներն իրավաբանական անձանց մասով։ Էդ դեպքում պետք է լինի ֆիզիկական, իրավաբանական անձանց փոխկապակցվածություն եւ այլն։ Այդ նախադեպը գոյություն ունի։

Էստեղ, միանշանակ, մեր հիմնական բանկային համակարգի կայունության գրավականը հենց էդ ավանդների ծավալն է, որ ունենք, մենք ունենք մոտավորապես 2,9 տրիլիոն ավանդ, որից 1,7-ը ֆիզիկական անձանց ավանդներն են, 1,2-ը՝ իրավաբանական, կամ հակառակը։ Ահռելի ավանդներ...

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Ջավադյան, թույլ տանք արձագանքեն, դուք շարունակեք։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Շատ լավ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Բաբաջանյան, համեցեք։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Եվ Բազել-3-ի մասով կուզեմ ամբողջապես պատասխանեք. ե՞րբ ենք ավարտում Բազել-3-ը եւ ե՞րբ սպասել Բազել-4-ին։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Բազել-3-ը մենք սկսել ենք դեռեւս Բազել 3-ի գործարկման առաջին օրվանից ու մենք համարվում ենք էդ առումով բավականին առաջադեմ երկիր ու շատ ավելի առաջ ենք մեր գործընկեր երկրներից, գոնե հարեւաններից ու ԵԱՏՄ երկրներից։

Իմիջիայլոց, նախորդ տարի մեր մոտ եղել է ֆինանսական կայունության գնահատումը՝ EVSAP-ը, որի արդյունքում Հայաստանը համապատասխանում է հենց բազելյան ստանդարտներին ու էսօր բոլոր միջազգային ստանդարտներին 97%-ով, աշխարհում մենք տասնյակի մեջ ենք էդ առումով ու մեր ցուցանիշը էդ համապատասխանությամբ, էդ compliace-ի ցուցանիշն ամենաբարձրն է էսօր մեր տարածաշրջանում էլ ու, ԵԱՏՄ չէ, այլ նաեւ ԱՊՀ բոլոր նախկին երկրների մեջ էլ մենք առաջատար ենք։

Էդ առումով մենք որեւէ խնդիր չունենք, շարունակվում է էս գործընթացը, որոշ դեպքերում սա բավականին ցավոտ է բանկային ինստիտուտների համար։ Մենք ունենք ընդունված որոշումներ, որոնք ուժի մեջ են մտնում 2019-ից, 2020-ից, 2021-ից, նույնիսկ, 2022-ից։ Մենք ուշիուշով հետեւում ենք Բազելի բոլոր զարգացումներին ու էդ առումով, ինչպես ես նախանշեցի... Լավ, դրա մասին էլ կխոսեմ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Տաթեւիկ Հայրապետյան։

Տ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ջավադյան, ես երկու հարց ունեմ. մեկը` ըստ զեկույցում ներկայացված մակրոտնտեսական ցուցանիշների՝ 2021-ին նախատեսվում է համախառն ներդրումների աճ 2019-ի համեմատ, ու ինձ հետաքրքիր էր՝ արդյո՞ք Կենտրոնական բանկը որեւէ ներգրավվածություն ունի ներդրումները խրախուսող քաղաքականության մեջ։

Ու մյուս հարցս. վերջերս ԱՄՆ նախագահ Թրամփի հայտարարությունից հետո, ըստ էության, կարող ենք հստակ կանխատեսել նավթի գների անկում: Արդյո՞ք այդ քաղաքական կամ այլ գործընթացները որեւէ ազդեցություն կունենան կամ ի՞նչ ազդեցություն կունենան զեկույցում ներկայացվող կանխատեսումների վրա։ Շնորհակալություն։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Կարեւորագույն նախապայմանը ներդրումների համար, իհարկե, բիզնես իրավիճակն է կոնկրետ երկրում եւ բիզնես տարածքը, ընդհանրապես։ Եվ այդ առումով` Հայաստանում ի՞նչ ունենք մենք էսօրվա համար. մենք ունենք կայուն ֆինանսական համակարգ, մենք ունենք ցածր գնաճային համակարգ, մենք չունենք արժույթի ինչ-որ թռիչքների ռիսկեր, կամ մենք չունենք ռիսկեր՝ կապված ֆինանսական կառույցների հետ։

Էս պահին ասենք, որ մենք ունենք քաղաքական ռիսկեր, ունենք աշխարհագրական ռիսկեր, իհարկե, դա մշտապես ունենք, բայց էսօր չկա աշխարհում որեւէ երկիր, որ էդ ռիսկերն առկա չեն։ Նախորդող պատմությունում ունենք ապագա պատմություն, որին պետք է հավատանք ու, ամենակարեւորը, ինչի մասին ես խոսում էի, որ պետք է խարսխենք էն սպասումները, որ մեզ մոտ կան։ Մենք պետք է փորձենք բոլոր` թե՛ մակրո քաղաքականության միջոցով, թե՛, չգիտեմ, այլ տիպի տնտեսական քաղաքականության միջոցով մենք պետք է խարսխենք էդ տիպի սպասումները, որ մենք ունենալու ենք ցածր գնաճային միջավայր, մենք ունենալու ենք ներդրումների համար շատ լավ, բարենպաստ միջավայր։

Մենք հիմա Կառավարության հետ համատեղ, քանի որ մենք Կառավարության ֆինանսական գործակալն ենք եւ խորհրդատուն ենք, Կառավարության հետ միատեղ մենք քննարկում ենք տարբեր բարեփոխումների մի փաթեթ, որը հնարավորություն կտա մեզ ապագայում էլ էդ համակարգը բարելավել ներդրումների համար։ Ես չեմ գտնում, որ էսօր էդ համակարգն ինչ-որ ռիսկեր է ստեղծում, իսկ էն վիճակը, որ էսօր կա, բանկային համակարգում էլ դրա մասին հենց մենք մի որոշում ընդունեցինք 2 օրվա ընթացքում, շատ արագ, չմտածելուց հետո, էդ որոշման շնորհիվ, երբ բարձրացրեցինք բանկերի կապիտալը 5-30 մլրդ դրամ, դուք պատկերացնո՞ւմ եք` ինչ ճնշումներ բանկերի սեփականատերերի կողմից մեզ վրա։ Բայց էդ ճնշումներն էլ Նոր տարվա օրերին էին, ճնշումը եղավ, ճնշումների փորձեր եղան, բայց դրա շնորհիվ մենք 2 տարվա ընթացքում ունեցանք 370 մլն դոլարի ներդրում ֆինանսական համակարգ, բանկային համակարգ։ Ու դրա հաշվին էն բուֆերը, որ էսօր ունեն բանկերը, էդ նույն որոշման շնորհիվ էր... ժամանակը սպառվեց։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Տիկին Հայրապետյան, արձագանքո՞ւմ եք։

Տ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Երկրորդ հարցս՝ նավթի գների հետ կապված, ու մեկ էլ, եթե հնարավոր է՝ ձեր եզրափակիչ ելույթում, քանի որ ասացիք` առաջարկների փաթեթ եք մշակում, հնարավորության սահմաններում մի քանի կետով ներկայացնեիք` ինչ քայլեր են ձեռնարկվելու առաջիկայում ներդրումները խրախուսելուն ուղղված։ Շնորհակալություն։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Գիտեք ինչ, խոսքը ոչ թե հիմա կոնկրետ քայլերի մասին է, այլ էն միջոցառումների մասին, էն գործիքների մասին, որ հիմա համատեղ մշակվում է մեր կողմից։ Ես մի քիչ առաջ դրանցից մի մասի մասին խոսեցի։ Օրինակ՝ եվրապարտատոմսերի մասին, երբ խոսում էինք, ես ասեցի, որ ազգային արժույթով պարտատոմս թողարկելու մասին է խոսքը։

Դուք պատկերացնո՞ւմ եք, եթե միջազգային խոշոր ֆինանսական կառույցները ձեռք բերեն եվրապարտատոմսեր ազգային արժույթով, իրենք լինելու են մեր երկրի ֆինանսական կայունության ու ցանկացած կայունության համախոհը։ Խոսքն այ տենց միջոցառումների մասին է, էդ միջոցառումները բազմաթիվ միջոցառումներ են։ Եվ մյուսը հայրենադարձների հիփոթեքային վարկավորման մասին է։

Հիմա կա տենց մի նախագիծ, որն էս պահին Կառավարությունում շրջանառվում է։ Մենք համատեղ Կառավարության հետ էդ հարցն անում ենք, ասենք, դա հնարավորություն է տալիս մեր շատ հայրենակիցների վերադառնալ Հայաստան եւ այստեղ տուն գնել հատուկ պայմաններով եւ այլն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Կարինե Պողոսյան։

Կ.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ջավադյան, 2018 թվականին ինչպիսի՞ դրամավարկային քաղաքականություն եք իրականացրել, գնահատել եք արդյո՞ք կարճաժամկետ հատվածում գնաճի եւ տնտեսական աճի կանխատեսումներից շեղման ռիսկերը, ինչպես նաեւ՝ միջնաժամկետում գնաճի ռիսկերը։

Հաջորդ հարցս. Կենտրոնական բանկի կողմից համեմատվել են արդյո՞ք պարենային զամբյուղի ապրանքների գները զարգացած եւ տնտեսական զարգացածության մակարդակով համադրելի պետությունների նույնանման զամբյուղների գների հետ, եթե այո՝ ինչպիսի՞ն են այդ արդյունքները։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Լավ հարց տվեցիք։ Սկսեմ վերջից, որովհետեւ մեր պարենային զամբյուղի կառուցվածքը շատ տարբերվում է այլ երկրներից: Մեզ մոտ պարենի մասը զամբյուղում բավականին մեծ է, որն աննախադեպ է, 45% է մոտավորապես, ժամանակին եղել է 50։

Ասեմ, որ զարգացած երկրներում դա, երկրներ կա՝ 9-10%-ից նույնիսկ նվազ է, զարգացած երկրներում 10-15% է։ Էդ նշանակում է՝ մեզ մոտ ազդեցությունը պարենային ապրանքների գների վրա շատ ավելի ցցուն է արտահայտվում, հետո` ընդհանուր գնաճային միջավայրի վրա։ Զգացմունքային առումով էլ, նույն սպասումների առումով էլ, երբ որ մի ապրանքատեսակի գին թանկանում է,  էդ ապրանքատեսակի գնի թանկացումը տպավորություն է ստեղծում, որ ամբողջական մենք ունենք գնաճային միջավայր։ Այ, դրա համար էսօրվա իմ զեկույցն էս հաղորդման մեջ, սենց մի գծով անցնում ենք, որ մեզ հաջողվել է ամենակարեւորը՝ խարսխել մեր բնակչության մոտ ցածր գնաճային միջավայր, ցածր գնաճային սպասումներ, ու էդ սպասումները բերելու են նրան, որ սպասումներ մեր երկրում էլ գոյություն չունեն, որ հեսա ինչ-որ բան է լինելու, գները կտրուկ բարձրանալու են վերեւ: Եթե հիշում եք, շատերը նույնիսկ դրա վրա փորձում են քաղաքական, չգիտեմ, դիվիդենտներ հավաքել, ասում են՝ հեսա գները պայթելու են, հեսա գնաճ է լինելու, էս է լինելու։ Այ, էդ ամեն ինչը վերացավ։ Էսօր նույնիսկ լրագրողների հետ խոսելիս ոչ մի լրագրող գնաճի մասին չի խոսում, դա շատ լավ է, ոչ մի հոդված գնաճի մասին չկա ՀՀ-ում, դա դրական է։

Էսօր սկսել են մեզ քննադատել, որ, միգուցե, գնաճն էլ է աջակցում տնտեսական, չգիտեմ, բայց էսօր, ի հեճուկս դրա, ունենք նաեւ  7,1% տնտեսական աճ։ Էդ խոսում է նրա մասին, որ լավագույն միջավայրը տնտեսական աճի համար  ցածր գնաճն է, էդ արդեն ապացուցված աքսիոմա է, ու դրա համար եվրոպական երկրներում, զարգացած բոլոր երկրներում էդ գնաճի ցուցանիշը 2% է։ Մենք ունենք, ճիշտ է, մեր նպատակադրման քաղաքականության մեջ մեր նպատակը 4% է՝ պլյուս-մինուս 1,5, հաշվի առնելով առանձնահատկությունները` մեր տնտեսության չափը, մենք վերցրել ենք էդ։

Մեզնից հետո Եվրասիական տնտեսության բոլոր երկրներն են էդ ցուցանիշը վերցրել, բայց հիմա նայում ենք, դիտարկում ենք նաեւ հնարավորություն՝ իջեցնելու մեր նպատակային ցուցանիշը մինչեւ 3, իհարկե, դրա համար հլը շատ միջոցառումներ պետք է իրականացնենք։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Տիկին Պողոսյան, արձագանքո՞ւմ եք։

Կ.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Կուզենայի` անդրադառնաք նաեւ առաջին հարցին՝ գնաճի եւ տնտեսական աճի կանխատեսումներից շեղման ռիսկերին։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Դե, ռիսկերը մշտապես կան, դրա մասին մենք մշտապես խոսում ենք մեր բոլոր հաղորդումների ժամանակ։ Մենք տարին 8 անգամ անդրադառնում ենք մեր քաղաքականության տոկոսադրույքներին ու բացի էն հաղորդումից, որը մենք էդ օրը ներկայացնում ենք, դրանից 2 շաբաթ հետո նաեւ մանրամասն ներկայացնում ենք` ի՞նչ ռիսկեր կան, ի՞նչ համաշխարհային ռիսկեր, ի՞նչ տարածաշրջանային ռիսկեր կան, ի՞նչ ներքին ռիսկեր կան, ի՞նչ ռիսկեր կան մեզ մոտ։

Ասենք, ես քիչ առաջ նշեցի, որ մենք նախկինում մեր տնտեսական աճը գնահատում էինք մինչեւ 5,4%, հիմա մեր գնահատումը փոխել ենք՝ արդեն 6,5։ Հիմա դա մեզ համար ռիսկ էր, որովհետեւ մեր քաղաքականության առումով դա, ճիշտ է, դրական, բայց ռիսկ էր։ Հիմա մեր գնահատումները, գնահատականները հնարավոր է` էլի փոխվեն՝ նայած ինչ զարգացումներ լինեն աշխարհում, էդ էլ մեր հիմնական գործն է, ռիսկերը բազմաթիվ են։ Մենք պետք է փորձենք բոլոր այդ ռիսկերից զերծ մնալ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Ջավադյան, հաջորդ հարցի իրավունքը պատկանում է ինձ, եւ երկու հիմնական հարց ունեմ։

Արդեն իսկ հասցրեցիք բազմաթիվ հարցերի անդրադառնալ, եւ առաջին հարցս հետեւյալն է. կուզենայի` մանրամասնեիք վերջին 1 տարվա ընթացքում ՀՀ-ից դրամական միջոցների արտահոսք, որպես այդպիսին, արձանագրվե՞լ է, թե՞ ոչ։ Եթե արձանագրվել է, անձերի՞, անհատների՞, կազմակերպությունների՞ կողմից է եղել, թե՞ ոչ, եթե նման վիճակագրություն կա, խնդրում եմ հրապարակեք։

Եվ նույնպես հակառակ դիտարկումս հայտնեմ. կա՞ ներհոսք անձերի կողմից, կազմակերպությունների կողմից, որպեսզի հարցս նաեւ օբյեկտիվ լինի։

Եվ 2 օրվա ընթացքում 2 նամակ եմ ստացել Ղազախստանի Հանրապետությունից, մասնավորապես, դրամական միջոցների փոխանցման հետ կապված խնդիր ունենալու մասով։ Մեկի հետ կապված, կոնկրետ «Նուրբանկ»-ի, որը Հայաստան գումար ուղարկելու դրամական միջոցների սահմանափակում է մտցրել, եւ երկրորդը՝ նույն Ղազախստանում գործող «Ցեսնաբանկ»-ի հետ կապված, որտեղ, ընդհանուր առմամբ, խնդիրներ են առաջացել եւ, ըստ էության, գումարներ չեն կարողացել ուղարկել ՀՀ։ Այս խնդիրների հետ կսպված ինչ-որ տեղեկություններ ունե՞ք եւ, եթե ունեք, խնդրում եմ հրապարակել։ Շնորհակալություն։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Լավ, էս հարցից սկսեմ` էդ 2 առանձնահատուկ, քանի որ էս քանի օրվա ընթացքում տենց բաներ են տարածվել, դուք էլ նամակ եք ստացել։ Ես փորձել եմ կապվել իմ կոլեգաների հետ, որեւէ սահմանափակում իրենք չեն դրել` Հայաստանի փոխանցումների հետ կապված։

Ես ուզում եմ եւս մի անգամ օգտվելով այս հնարավորությունից ասել. որեւէ սահմանափակում որեւէ երկրում Հայաստան փոխանցումների մասով գոյություն չունի։ Կան առանձին կառույցներ, առանձին ինստիտուտներ, որոնք իրենց քաղաքականությունն են իրականացնում ու հնարավոր է, ես չէի ուզի դրա մասին խոսել, հնարավոր է` հենց իրենք դժվարություններ ունենան` իրենց տնտեսական իրավիճակից ելնելով, էդ ինստիտուտները հատուկ ասեն, որ Հայաստան փող չենք փոխանցում։ Աշխարհի բոլոր կետերից, բացի սանկցիոն երկրներից, որոնցով կան խնդիրներ, որեւէ խոչընդոտ` Հայաստան փոխանցելու համար չկա։

Մեր թղթակցային հաշիվներն աշխատում են ազատ ռեժիմով, որեւէ խնդիր չունենք։ Մեր բոլոր բանկերը մեր բանկային համակարգի 70%-ից ավելին դրսի մասնակիցներն են, ոչ ռեզիդենտներ են, ու դրանց մեջ կան հեղինակավոր՝ ոնց որ HSBC-ին, ԿՐԵԴԻՏ ԱԳՐԻԿՈԼ-ը, Եվրոպայի զարգացման բանկը, Գերմանիայի զարգացման բանկը եւ այլն, մասնակիցների մեջ շատ-շատ միջազգային կառույցներ կան, տենց խնդիր գոյություն չուն ու ինձ դա զարմացնում է։ Ես խոսք եմ տալիս, որ մինչեւ վերջ էս խնդիրն ուսումնասիրելով կգնամ, բացի դրանից, խնդրել եմ, որ իմ գործընկերները, իմ կոլեգաները նաեւ նամակներ մեզ գրեն ու էդ նամակները ես հրապարակեմ, իրենցից թույլտվություն կվերցնեմ։

Ձեր ասած բանկերի մասով էլ էդ ստուգումը կանենք, եթե խնդրեմ, ինձ, անպայման, էդ անունները կտաք։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքեմ, ամեն դեպքում, առաջին հարցին էլ պատասխանեք։ Ուրեմն, մասնակիցներից մեկը կոնտակտային տվյալներ էլ է թողել, անպայման կփոխանցեմ, որպեսզի խնդիրը լիարժեք պարզաբանվի եւ, եթե խնդիր կա, խնդիրը լուծում ստանա։

Եվ առաջին հարցի հետ կապված՝ դրամական միջոցների ներհոսքի եւ արտահոսքի հետ կապված։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Հա, ներհոսքի հետ ունենք ակնհայտ աճ, էս պահին մենակ ֆիզիկական անձանց ներհոսքի մասով ունենք 10%-ից ավելի աճ։ Էս ամիս, օրինակ՝ նախորդ տարվա նույն ամսվա համեմատ ունենք 30 միլիոնից ավելի աճ՝ էդ ֆիզիկական անձանց ներհոսքի մասով։

Արտահոսքի մասով որեւէ խնդիր, տենց խնդրահարույց բան գոյություն չունի էսօր թե՛ ֆիզիկական, թե՛ իրավաբանական անձանց մասով, ասենք, համակարգում տենց մեծ շարժերը մեր կողմից, իհարկե, դիտարկվում են։ Մենք ունենք ֆինանսական դիտարկումների կենտրոն եւ 20 միլիոնից ավելի ցանկացած շարժ այնտեղ, իհարկե, հաշվետվություն է ներկայացվում, մանավանդ, մեծ շարժերը մենք կտեսնենք։ Էսօր տենց խնդիր՝ կապված ՀՀ-ից ֆինանսական միջոցների արտահոսքի հետ գոյություն չունի։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Եվ վերջին հարցը կտա Անի Սամսոնյանը։

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ջավադյան, չգիտեմ` որքանո՞վ եք դուք տեղյակ՝ ձեր եւ ձեր ընտանիքի ունեցվածքի վերաբերյալ լեգենդներ են պտտվում, եւ ասում են, որ դուք Հայաստանում ամենահարուստ մարդկանցից մեկն եք։ Բայց քանի որ մենք չենք առաջնորդվում բամբասանքներով, այդ իսկ պատճառով որոշեցինք ձեր հայտարարագրերն ուսումնասիրել։ Եվ պարզվում է, որ էդտեղ ճշմարտություն կա, որովհետեւ մի շարք ուշագրավ բաներ կան։

Օրինակ՝ 2014 թվականին դուք պաշտոնը ստանձնելու վերաբերյալ հայտարարագիր եք լրացրել, որտեղ հայտարարագրել եք 1 բնակարան, 2 անհատական բնակելի տուն, 4 հողամաս, 1 ավտոմեքենա եւ բաժնետոմսեր։

2017 թվականի հայտարարագրերից կա մի տվյալ՝ դրամական միջոցները. դուք եւ ձեր կինը հայտարարագրել եք 183 մլն դրամ, 1 մլն 304 հազար դոլար, 414 հազար եվրո։ Չգիտես` ինչո՞ւ չկար ձեր 2018 թվականի տարեկան հայտարարագիրը, մենք չգտանք այն եւ կպատասխանեք նաեւ այդ հարցին, թե ինչո՞ւ։

Մենք գիտենք, որ դուք նաեւ բնակվում եք Վահագնի թաղամասում, կան տեղեկություններ, որ դուք էնտեղ կառուցում եք նոր տուն, իսկ մենք գիտենք, թե ինչ արժեք ունեն Վահագնի թաղամասում տները եւ հողամասերը։ Եվ, բնականաբար, իմ այս հարցին դուք կարող եք պատասխանել, որ, օրինակ՝ ունեցել եք առեւտրային բանկ, վաճառել եք այն եւ այդտեղից են նաեւ ձեր եկամուտները, բայց, ինչպես գիտեք, հարցերից ծագում են հարցեր. այդտեղից որտեղի՞ց ձեզ այդ առեւտրային բանկը։

Եվ նաեւ վերջին հարցը հնչեցնեմ. պատրաստ եք արդյո՞ք անցումային արդարադատության շրջանակում հրապարակայնորեն հիմնավորել, ապացուցել ձեր եւ ձեր ընտանիքի, հարազատների ունեցվածքի յուրաքանչյուր միավորի ծագումնաբանությունը եւ դրանք չհիմնավորելու դեպքում, օրինակ` որպես ՀՀ սեփականություն փոխանցել պետությանը։

Ա. ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Ուրեմն, սկսեմ հենց նրանից, որ 2018 թվականի իմ հայտարարագիրն էլ հրապարակված է, դուք կարող եք ծանոթանալ դրան էդ նույն տեղում, նույն կայքում, որտեղից դուք վերցրել եք մնացած ինֆորմացիան։

Ինչ վերաբերում է, ես նշեցի, որ 1997 թվականից ես Կենտրոնական բանկի խորհրդի անդամ եմ, մինչեւ էդ եղել եմ, դուք իրավացիորեն նշեցիք, 5 տարի եղել եմ բանկի վարչության նախագահ, մինչեւ էդ եղել եմ բանկի վարչության նախագահի տեղակալ, եւս 4 տարի էլ աշխատել եմ բանկում` տարբեր այլ պաշտոններում։ Եղել եմ սեփականատեր ու 19 թվականից սկսած, էն ժամանակ ՀՀ օրենսդրությունը չէր պահանջում, էթիկայի հանձնաժողովը ձեւավորված չկար, բայց մենք ներկայացրել ենք մեր եկամուտների վերաբերյալ մշտապես, 1997 թվականից սկսած ներկայացրել ենք հաշվետվություն մեր եկամուտների մասով։

Ես մշտապես ներկայացրել եմ, ոչ մի սխալ էդ հաշվետվության մեջ չի եղել։ Միանշանակ, երեւում են` էդ միջոցները որտեղից են եղել, ոնց են զարգացել, դրանց էվոլյուցիան, դրանց հետ կապված՝ որտեղ ինչ ավանդներ ունեմ եւ այլն, ինչ միջոցներ եմ ստացել, որտեղից ինչքան աշխատավարձ եմ ստացել եւ այլն։ Իհարկե, ես պատրաստ եմ պատասխան տալ ցանկացած միջոցի համար, որ ես ունեմ, ես էլ բնակվում եմ, լավ է, դուք նշեցիք, բայց դուք անձնական տվյալներ եք հրապարակում, որի իրավունքը չունեք, էդ ձեզ ասեմ, թե որտեղ եմ ես բնակվում։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Ավարտեցի՞ք, պրն Ջավադյան։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Այո։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Տիկին Սամսոնյան, արձագանքո՞ւմ եք: Համեցեք։

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Նախ՝ պրն Ջավադյան, թե դուք որտեղ եք բնակվում, անձնական տվյալների մասով` ես ձեր հասցեն չեմ հրապարակել, դա կլիներ անձնական տվյալների հրապարակում, ես, ընդամենը, նշել եմ, թե դուք որտեղ եք ապրում եւ ինչ արժեք կարող է ունենալ, օրինակ՝ ձեր տունը կամ հողամասը։

Բոլոր դեպքերում, հանրության համար ձեր կարողությունները կասկածների տեղիք են տալիս, եւ ես պետք է հնչեցնեմ նաեւ վերջին հարցը։ Օրինակ՝ համաձայն եք արդյո՞ք որ Կենտրոնական բանկի ֆինանսատնտեսական գործունեության համար անցկացվի համալիր ստուգում, եւ եթե, օրինակ՝ ձեր պաշտոնավարման ընթացքում հայտնաբերվել են չարաշահումներ, պաշտոնական լիազորությունների անցում, դուք կարո՞ղ եք եւ պատրա՞ստ եք պատասխան տալ ՀՀ օրենքի առջեւ։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Ուրեմն, անցկացվում է ստուգում, անցկացում է աշխարհի 4 աուդիտորական ընկերություններից մեկը, էս պահին Ernst&Young-ն է անցկացնում ամբողջական ստուգում, ու մենք նաեւ իրականացրել ենք, եթե դա է ձեզ հետաքրքրում, աշխարհի 4 աուդիտորական ընկերությունների միջոցով բոլոր տիպի՝ թե՛ շինարարության վերաբերյալ աուդիտորական եզրակացություն ունենք, թե՛ մեր գործունեության, թե՛ մեր ֆինանսական գործունեության, թե՛ մեր օպերացիոն գործունեության, թե՛ մեր վարչական ծախսերի, իսկ վարչական ծախսերը գալիս են պառլամենտ, հեսա 2 օրից ներկայացնելու եմ մեր վարչական ծախսերը եւ կապիտալ ներդրումները, որը հաստատվում է ամեն տարի ԱԺ-ի կողմից նաեւ` բյուջեի հետ համատեղ։

Օպերացիոն ծախսերի վերաբերյալ էլ ամեն տարի կա ֆինանսական հաշվետվություն, որը հրապարակվում է, ու էդ հաշվետվությունը հաստատվում է աշխարհի, էսօր քանի՞ հիմնարկ կա Հայաստանում, որի հաշվետվությունը հաստատում է Բիգֆորից մեկն ու մեկը, կարո՞ղ եք ասել։ Ես վստահ եմ համ իմ կարողությունների վրա, ես վստահ եմ համ իմ կարողության օրինականության մեջ, որը ես ունեմ, ես նաեւ վստահ եմ մեր կառույցի ունակության վրա եւ վստահ եմ նաեւ էն ֆինանսական աուդիտորների վրա, որոնք էդ եզրակացությունները հաստատել են։ Նենց որ, որեւէ խնդիր չկա, եթե կասկածներ ունեք, խնդրեմ, ձեր կասկածներով հարցերը տվեք` թե՛ բանավոր, թե՛ գրավոր, ես պատրաստ եմ բոլոր հարցերին պատասխանել։ Ես նշեցի, որ 1997 թվից սկսած ես ներկայացնում եմ մշտապես էդ հաշվետվությունները, դա ընդունված էր Կենտրոնական բանկում դեռեւս մինչեւ էթիկայի հանձնաժողովի ստեղծումը։ Իսկ եթե էվոլյուցիան եք ուզում նայել, նայեք էվոլյուցիայով էլ այնտեղ, եթե պետք է, ձեզ էլ կօգնեմ ձեր հաջորդ տարիների հաշվետվությունները կազմելիս։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Ջավադյան, ժամանակը սպառվել էր, պարզապես, կարծում եմ, չափազանց կարեւոր հարցեր էին եւ բոլորին էլ հետաքրքրող, նաեւ հնարավորություն ընձեռեինք, որպեսզի լիարժեք պատասխանեիք։ Հարցերն ավարտվեցին, հերթագրում մտքերի փոխանակության համար։ Հերթագրվել է 12 պատգամավոր։

Մենք մեր աշխատանքներն այս պահին ավարտում ենք, կշարունակենք վաղը, ժամը 10։00-ին։




ԱԺ Նախագահ  |  Պատգամավորներ|  ԱԺ խորհուրդ  |  Հանձնաժողովներ  |  Խմբակցություններ  |  Աշխատակազմ
Օրենսդրություն  |   Նախագծեր  |  Նիստեր  |   Լուրեր  |  Արտաքին հարաբերություններ   |  Գրադարան  |  Ընտրողների հետ կապեր  |  Հղումներ  |  RSS