National Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.amNational Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.am
HOME | MAIL | SITEMAP
ArmenianRussianEnglishFrench
Արխիվ
07.06.2019

Երկ Երք Չրք Հնգ Ուր Շբթ Կիր
01 02
03 04 05 06 07 08 09
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
 
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎ
ՅՈԹԵՐՈՐԴ ԳՈՒՄԱՐՄԱՆ ԵՐԿՐՈՐԴ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆ

ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ N 27

07 հունիսի 2019

Ժամը 13:00

 
ԱՐՏԱՀԵՐԹ ՆԻՍՏ 
 

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սիրելի գործընկերներ, Կառավարության նախաձեռնությամբ այսօր հրավիրվել է ԱԺ արտահերթ նիստ, օրակարգը ձեզ բաժանված է։ Խնդրում եմ տեղադրել քարտերը, նախապատրաստվել գրանցման: Գրանցում։ Գրանցվել է 96 պատգամավոր։ Քվորում կա, կարող ենք նիստը սկսել։ 2 պատգամավոր չեն կարողացել գրանցվել։

Կառավարությունը ներկայացրել է «ԱԺ արտահերթ նիստի անցկացման մասին» ԱԺ որոշման նախագիծ, որով առաջարկվում է արտահերթ նիստի առաջին օրը գումարել 1,5 ժամ տեւողությամբ 4 նիստ։ Հաջորդ օրերին ժամը 13։00-ից գումարել 1,5 ժամ տեւողությամբ 3 նիստ։ Յուրաքանչյուր ընդմիջման տեւողությունը կես ժամ է։

Հարգելի պատգամավորներ, Կառավարությունը ներկայացրել է նաեւ «ԱԺ արտահերթ նիստի օրակարգում ընդգրկված հարցերի քննարկման տեւողության սահման մասին» որոշման նախագիծ, որով առաջարկվում է «ՀՀ հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթի առաջին ընթերցմամբ քննարկման տեւողությունը սահմանել մինչեւ 4 ժամ։

Հիմա այս որոշման նախագծերը պետք է քվեարկենք։ Եվ այսպես, քվեարկության է դրվում «2019 թվականի հունիսի 7-ին գումարված ՀՀ ԱԺ արտահերթ նիստի անցկացման մասին» ԱԺ որոշման նախագիծն  ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 105
Դեմ՝ 0
Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունված է։ Հետեւաբար, արտահերթ նիստը կարող ենք սկսել :

Քվեարկության է դրվում «2019 թվականի հունիսի 7-ին գումարված   ԱԺ արտահերթ նիստի օրակարգում ընդգրկված հարցերի քննարկման տեւողության սահմանման մասին»  ԱԺ որոշման նախագիծն ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 108
Դեմ՝ 0
Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունված է։

Հարգելի պատգամավորներ, քանի որ ԱԺ արտահերթ նիստի օրակարգում ընդգրկված 3 հարց պետք է քննարկենք եւ քվեարկենք 2 ընթերցմամբ, «ԱԺ կանոնակարգ» սահմանադրական օրենքի 44-րդ հոդվածի 7-րդ մասի համաձայն՝ Կառավարությունը ներկայացրել է «ԱԺ արտահերթ նիստի օրակարգային հարցերի քննարկման հատուկ ընթացակարգի մասին» ԱԺ որոշման նախագիծ։

Նախագծով առաջարկվում է նախագծերի երկրորդ ընթերցմամբ քննարկումները կազմակերպել առաջին ընթերցմամբ ընդունելուց հետո, 24 ժամվա ընթացքում։ Նախագծերի վերաբերյալ գրավոր առաջարկները եւ գլխադասային հանձնաժողովի եզրակացությունը ներկայացնելու համար սահմանել առնվազն 3-ական ժամ։

Նույն նախագծով առաջարկվում է նաեւ «ՀՀ հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ կից ներկայացված  օրենքների նախագծերի փաթեթի վերաբերյալ գրավոր առաջարկներ ներկայացնելու համար սահմանել 5 օր, իսկ գլխադասային հանձնաժողովի եզրակացությունը ներկայացնել մինչեւ ԱԺ-ի հաջորդ հերթական նիստը։  Այս օրենքների նախագծերի փաթեթի երկրորդ ընթերցմամբ քննարկումն  ընդգրկել ԱԺ հաջորդ հերթական նիստերի օրակարգում։

Այս որոշման նախագիծը՝ ըստ «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 46-րդ հոդվածի՝ պետք է քննարկվի, այնուհետեւ քվեարկության դրվի։

Այժմ՝ որոշման նախագիծը ներկայացնելու համար ձայնը տրվում է ՀՀ արդարադատության նախարարի 1-ին տեղակալ Արտակ Ասատրյանին։

Ա.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի խորհրդարան, ձեր քննարկմանն եմ ներկայացնում  «2019 թվականի հունիսի 7-ին գումարված  ԱԺ արտահերթ նիստի օրակարգային հարցերի քննարկման հատուկ ընթացակարգի մասին» ՀՀ ԱԺ որոշման նախագիծը։

Որոշման նախագծի առաջին կետով նախատեսվում է «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին», «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ» ՀՀ օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» եւ «Պետական կառավարման  համակարգի մարմինների մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» ՀՀ օրենքների նախագծերը քննարկել երկու ընթերցմամբ։

Առաջարկում ենք նշված օրենքների նախագծերի երկրորդ ընթերցմամբ քննարկումը կազմակերպել առաջին ընթերցմամբ դրանց ընդունումից հետո 24 ժամվա ընթացքում, նախագծերի վերաբերյալ գրավոր առաջարկները եւ գլխադասային հանձնաժողովների եզրակացությունը ներկայացնելու համար սահմանել 3-ական ժամ։

Որոշմամբ նախատեսված առաջին կետով «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի ընդունման հրատապությունը պայմանավորված է այն հանգամանքով,  որ, ինչպես գիտեք, «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 25-րդ հոդվածով նախատեսվում էր 2019 թվականի հուլիսի 1-ից գործարկել եւ պաշտոնապես ընդունված իրավական ակտերը հրապարակել միասնական էլեկտրոնային տեղեկատվական կայքում, որի հետ կապված` որոշ օբյեկտիվ պատճառներով մրցույթների հայտարարումներն ուշացել են եւ ծրագրային ապահովումները դեռեւս  պատրաստ չեն։ Խնդիր է առաջացել, այդ ընդունված իրավական ակտերի պատշաճ հրապարակումն իրականացնելու համար 1 տարով  հետաձգել «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքի 25-րդ հոդվածի ուժի մեջ մտնելու ժամկետը՝ զուտ ապահովելու համար բնական աշխատանքը։

«Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ» ՀՀ օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի հրատապությունը պայմանավորված է Քաղաքաշինության, հրդեհային եւ տեխնիկական անվտանգության տեսչական մարմնի բնականոն գործունեությունն ապահովելու անհրաժեշտությամբ,  մասնավորապես, տեսչական մարմինն արդեն երկարատեւ ժամանակ է, ինչ ստեղծված է, սակայն «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ»  օրենսգրքում դեռեւս հստակեցված չէ այն վարչական մարմինը, ով պետք է համապատասխան իրավախախտումների առնչությամբ իրականացնի վարչական վարույթներ եւ կիրառի պատասխանատվության միջոցներ, հետեւաբար, այս իրավական  բացը լրացնելու համար առաջարկում ենք այս նախագծում կատարել համապատասխան փոփոխություններ։

Ինչ վերաբերում է «Սննդի անվտանգության պետական ծառայության հետ կապված պետական կառավարման  համակարգի մարմինների մասին» օրենքում առաջարկվող փոփոխությանը, ապա «Պետական կառավարման  համակարգի մարմինների մասին»  օրենքի անցումային դրույթներով նախատեսված էր, որ այդ ծառայության աշխատակիցները շարունակելու  են իրենց աշխատանքը մինչեւ 2018 թվականի սեպտեմբերի 30-ը, սակայն ինչ-ինչ պատճառներով այդ նոր օրենսդրության եւ համապատասխան կարգավորումների ընդունումը դեռեւս ձգձգվել է, եւ դեռեւս ընդունված չէ։ Այս մարդիկ 2018 թվականի սեպտեմբերի 30-ից հետո փաստացի շարունակում են պաշտոնավարել։ Ասեմ ավելին, «Քաղծառայության մասին» ՀՀ օրենքով նման հիմք նախատեսված չէր քաղծառայության այդ աշխատակիցներին պաշտոնից ազատելու համար, հետեւաբար, «Պետական կառավարման  համակարգի մարմինների մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելով՝ առաջարկում ենք այս ժամկետի մասը հանել, որպեսզի համապատասխան տեսչական մարմինը կարողանա իր ամենօրյա սահմանային վերահսկողությունը` սննդի անվտանգության հետ կապված, պատշաճ իրականացնել։

Հաջորդ՝ 2-րդ կետով առաջարկվում է  «ՀՀ հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ հարակից  օրենքների նախագծերի փաթեթի քննարկում, մասնավորապես, դրանց նպատակն է մրցունակության եւ ներդրումային գրավչության բարձրացման համար հարկային բեռի վերաբաշխմանն ուղղված փոփոխություններ նախատեսելը, միկրոձեռնարկության հարկման արտոնյալ համակարգի կատարելագործումն ու կիրառության շրջանակի ընդլայնումը, ինչպես նաեւ գործունեության առանձին ոլորտներում առկա հարկային համակարգին առնչվող խնդիրների լուծումը։

Նախագծերի փաթեթն ուժի մեջ է մտնելու 6 ամիս հետո։ Հրատապությունը պայմանավորված է 2020 թվականի հունվարի 1-ից ուժի մեջ մտնելու հանգամանքով։  Ուստի, նկատի ունենալով առաջարկությունների կարեւորությունը՝ առաջարկում ենք համապատասխան այս փաթեթի վերաբերյալ գրավոր առաջարկները ներկայացնելու համար սահմանել 5 օր, իսկ գլխադասային հանձնաժողովի եզրակացությունը ներկայացնել մինչեւ ԱԺ-ի հաջորդ հերթական նիստը։

ՀՀ օրենքների նախագծերի փաթեթի երկրորդ ընթերցմամբ քննարկումն  ընդգրկել ՀՀ ԱԺ հաջորդ հերթական նիստերի օրակարգում։

Իսկ ինչ վերաբերում է փաթեթներին ավելի մանրամասն եւ բովանդակային ծանոթանալուն, դրանց հիմնական զեկուցողները կանդրադառնան։ Խնդրում եմ հաստատել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերի  համար հերթագրում։ Արմեն Փամբուխչյան։

Ա.ՓԱՄԲՈՒԽՉՅԱՆ

-Պրն Ասատրյան, այս փոփոխությունները կատարելուց հետո տեսչական մարմին, խոսքս վերաբերում է Քաղաքաշինության, հրդեհային եւ տեխնիկական անվտանգության տեսչական մարմնին, արդեն կարո՞ղ է ամբողջությամբ կատարել իր աշխատանքը եւ վարչական տույժի ենթարկել իրավախախտներին, մասնավորապես,  տրանսպորտի ոլորտում։

Ա.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

-Այո, պրն Փամբուխչյան, այդ նպատակի կարգավորմանն են միտված այս հրատապությունը եւ փոփոխությունները։ Մենք օր առաջ ուզում ենք այս օրենքում փոփոխություններ կատարել, որպեսզի այդ տեսչական մարմինն այս ոլորտում պատասխանատվության միջոցներ կիրառելու հնարավորություն ունենա, ինչն այսօր չկա, եւ շատ հաճախ շատ հակասական իրավիճակների առաջ է կանգնում պետությունը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագա՞նք, պրն Փամբուխչյան։

Ա.ՓԱՄԲՈՒԽՉՅԱՆ

-Շատ կարեւոր է, քանի որ տրանսպորտի ոլորտի բացերը հիմնականում գալիս  են տեսչության աշխատանքից, եւ իրենք չունենալով վարչական տույժի ենթարկելու իրավասություն՝ բազմաթիվ խնդիրներ են առաջանում։

Մենք հույս  ունենք, որ ընդունելուց հետո կկարգավորվեն այդ բոլոր բացերը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ես ուզում եմ հիշեցնել, որ մենք հենց այս վայրկյանին քննարկում ենք, եւ հաջորդաբար, հաջորդիվ քվեարկելու ենք 2-րդ ընթերցմամբ ընդունվելիք օրենքների 24-ժամյա ռեժիմը, եւ 3-ական ժամերն առաջարկների համար, եւ հարկայինի դեպքում տրվող 5 օրը, եւ գլխադասայինի հետ կապված հարցերը: Օրենքների բովանդակային քննարկման հնարավորությունը կունենանք։

Վահագն Թեւոսյան: Չկա: Հայկ Սարգսյան։

Հ.ՍԱՐԳՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Սենց հարց եմ ուզում տալ. արդեն մեկ տարուց ավելի է՝ տեսչական մարմինները ձեւավորվել են, բայց օրենսդրական բաց ունեն եւ չեն կարողանում իրենց գործունեությունն իրականացնել։ Հարց. ինչո՞ւ չեք այս օրենսդրական նախաձեռնությունն ավելի շուտ բերել ու հիմա, արդեն մեկ տարուց ավելի է անցել, նոր եք բերում, եւ ուզում եք արտահերթ` 24-ժամյա ռեժիմով այն ընդունել։

Մինչեւ հիմա ինչո՞վ էին զբաղված այդ տեսչական մարմինները, եթե իրենց գործառույթները չէին կարողանում իրականացնել, այսինքն` չէին կարողանում որեւէ վարչարարություն անել։ Դուք ի՞նչ էիք մտածում այդ ընթացքում։

Ա.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

-Պրն Սարգսյան, տեսչական մարմինների հետ կապված որոշակի հապաղումը պայմանավորված է եղել նաեւ գրասենյակի ձեւավորման գործոնով։ Վարչապետի աշխատակազմում գրասենյակի ձեւավորման հետ կապված որոշակի խնդիրներ են եղել, քննարկումներով պայմանավորված` այս օրենքի ներկայացումը որոշակիորեն ձգձգվել է։

Ինչ վերաբերում է, թե ինչո՞վ է զբաղված եղել, այո, որոշակի խնդիրներ եղել են վարչական պատասխանատվության միջոցները կիրառելու առումով։ Բայց տեսչությունն անգործության մատնված չի եղել, համապատասխան իրավախախտումների մասով, եթե դրանք քրեական հանցակազմեր պարունակել են, հաղորդումներն ուղարկվել են դատախազություն՝ սահմանված կարգով ընթացք տալու համար։

Այստեղ, ուղղակի, իրավահաջորդության մասով այստեղ բաց կա, կատարում ենք լրացում, որպեսզի այսօր կարողանա աշխատել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք, պրն Սարգսյան։

Հ.ՍԱՐԳՍՅԱՆ

-Նշեմ, որ ձեր պատասխանը չբավարարեց։ Ես ուղղակի խնդրում եմ ձեզ եւ ձեր նախարարությանը, որպեսզի ավելի օպերատիվ աշխատեք եւ ավելի շուտ ներկայացնեք, որպեսզի մեր մարմինները` տեսչական, եւ ոչ միայն տեսչական, ավելի արդյունավետ աշխատեն։

Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերն ավարտվեցին։ Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, պրն Ասատրյան: Հերթագրում մտքերի փոխանակության համար։

Գեւորգ Գորգիսյան։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, պետք է ներողություն խնդրեմ թեմայից շեղվելու համար, ուղղակի, երեկ գիշերը մի դեպք է կատարվել, որը չէր կարող անարձագանք մնալ։ Երեկ գիշերը քաղաքացին փակելով իր վարձակալած տարածքի դռները, երբ պատրաստվում էր տուն գնալ, նրան մոտեցել են երկու սեւազգեստ հարբած մարդիկ,  ներկայացել որպես ոստիկան, ու կասկածելով, որ մարդը թալանում է այդ տարածքը, սկսել են հրելով փորձել մտցնել մեքենա։ Քաղաքացին պահանջել է թղթերը, եւ, իրոք, պարզվել է, որ մարդիկ ոստիկաններ են։

Ոստիկանները ծեծելով եւ բրթելով մարդուն մտցրել են մեքենա, շարունակել են ծեծը մեքենայի մեջ, մարդուն հասցրել են ոստիկանական բաժանմունքի մոտ, հանել են մեքենայից, բաժանմունքից դուրս են եկել էլի ոստիկաններ, շարունակել են ծեծել քաղաքացուն, եւ հետո մոտեցել է մի ոստիկան, ով ճանաչել է քաղաքացուն, ենթադրաբար, թաղայինն է եղել, եւ ասել է` հա, ես ճանաչում եմ, նա այդ տարածքի վարձակալն է, եւ ասել են` լավ, դե, գնա։  Այսինքն՝ քաղաքացուն բռնել են, ծեծել են եւ բաց են թողել ոչ մի բանի համար։

Ես պնդում եմ, որ սա չպետք է անհետեւանք մնա, արդեն դիմել ենք, հաղորդում տվել ենք հանցագործության մասին։ Ոստիկանապետի ուշադրությունն եմ հրավիրում սրա վրա։ Ցավում եմ, որ վարչապետի` սեւազգեստ մարդկանց դեմ պայքարելու հորդորը ոստիկանությունն այսպես է ընկալել։

Ուզում եմ պրն Օսիպյանին լսել. արդյո՞ք այսպես են ընկալել այդ հորդորը՝ պայքարել մարդկանց դեմ, ովքեր վտանգում են մեր հասարակության հանգիստը, եւ ամեն  մեկը հիմա կարող է վտանգի ենթարկվել, սեւազգեստ ոստիկանները կարող են մոտենալ ու ծեծել։

Կոչ եմ անում ոստիկանությանը, անհապաղ գնալ գործի հետքերով եւ ամենախիստ պատժի արժանացնել նման ոստիկաններին եւ նման պահվածք երբեւէ դրսեւորած ոստիկաններին։

Կներեք, կրկին թեմայից շեղվելու համար։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Բայց, պրն Գորգիսյան, դրամատիզացնելու ի՞նչ կարիք կա որ, հանցագործություններ բոլոր երկրներում տեղի են ունենում, դիմեք պատկան մարմիններին, ի՞նչն է խնդիրը։

Մանե Թանդիլյան։

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, Կառավարության հարգելի անդամներ, գիտեք, որ այսօր, այս օրերին ԱԺ-ում քննարկվում է 2018 թվականի պետական բյուջեի կատարման հաշվետվությունը, նախնական քննարկումներ են։ Այս նիստին զուգահեռաբար ընթանում են նաեւ այդ նիստերը, որի պատճառով մենք ստիպված ենք լինում ընդհատել բյուջեի կատարման նախնական քննարկումները` վազելու համար դահլիճ` արտահերթ նիստերին մասնակցելու։

Հարգելի Կառավարության անդամներ, ես հասկանում եմ որոշ օրենքների  հրատապությունը, այդ թվում նաեւ՝ Հարկային օրենսգրքի փոփոխության հրատապությունը, բայց չեմ հասկանում այն դանդաղկոտությունը, որով այն եկավ ԱԺ եւ այսօր արտահերթով է գնում՝ ընդհատելով ԱԺ խորհրդի կողմից հաստատված ցուցակը, ժամկետացանկը, որով մենք նախատեսում ենք այդ կարեւորագույն քննարկումները, որոնք անում ենք արագացված ռեժիմով, խնդրելով նախարարներին 2, -3 րոպե ներկայացնել 1 տարվա աշխատանք: Սա, ուղղակի, անթույլատրելի է։

Ես խնդրում եմ, որ սա լինի վերջին անգամ, որ նման որոշումը, կարեւորագույն օրենքները բերվեն, բյուջեի կատարողականի քննարկմանը զուգահեռ անցկացվեն ԱԺ-ում։

Նորից եմ ուզում շեշտել, որ եթե Հարկային օրենսգրքի ինչ-որ մասեր դեռ հասկանում ենք, որ հրատապություն ունեն, նաեւ զուգահեռաբար բերել այլ օրենքներ` ընթացիկ, երկրորդ ընթերցում  եւ այլն, սա անկարելի է, անթույլատրելի է։ Մենք չենք կարող բյուջեի կատարողականի քննարկումներն ընդհատել, արագացնել, որովհետեւ Կառավարությունն ուշացումով, արտահերթով խցկում է օրենքներ մեկը մյուսի հետեւից։

Սա շատ քննադատելի վարքագիծ է։ Ես պնդում եմ, որ սա լինի վերջին անգամ`  ԱԺ-ի պետական բյուջեի նախնական քննարկումներին զուգահեռ անցկացնել արտահերթ նիստեր։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Նիկոլայ Բաղդասարյան։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ճիշտն ասած, գրանցվել էի լրիվ այլ հայտարարության համար,  բայց  միայն պրն Գորգիսյանի ասածին միայն կարձագանքեմ, որովհետեւ, ցավում եմ, չեմ կարող իմ հայտարարությունը ճիշտ ժամանակին...

Պրն Գորգիսյան, ով որ ձեզ այդ պատմությունը պատմել  է,  սուտ է ասել, ՀՀ-ում հնարավոր չի,  100%-ով բացառում  եմ նման դեպք, որ մարդուն ծեծեն ճանապարհին, բռնեն ծեծեն, հետո դնեն մեքենայի մեջ... Ես ձեզ ընդմիջմանը կբացատրեմ, թե ինչու է սուտ: Ես չգիտեմ, ես չեմ ուզում մտածել, որ դուք հորինել եք այդ պատմությունը։ Նման բան ՀՀ-ում, անգամ նախորդ իշխանության օրոք. տեխնիկապես էլ հնարավոր չէր։ Բռնեն ծեծեն, հետո մեքենայի մեջ ծեծեն, հետո տանեն, դուրս հանեն, ծեծեն, հետո էլ թաղայինը մոտիկանա, ասի` ես սրան ճանաչում եմ, բաց թողեք։

Նախորդ իշխանության ժամանակ ծեծը, որ իրականացվում էր, իրոք, դեպքեր եղել են, բայց ծեծում էին քաղմասում, փակ տեղում, որ ոչ մեկը չտեսնի, ուղղակի, նա, ով հորինել է այդ պատմությունը, հավանաբար մասնագետ չի եղել, դուք էլ՝ որպես պատգամավոր, պետք է այդ հոտառությունը, չգիտեմ, տատս ասում էր` քթի ծակ, ունենայիք, հասկանայիք, որ դա սուտ պատմություն է։ Հետեւաբար, կարծում եմ, որ պետք չէր տենց դրամատիզացնել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Ասատրյան, եզրափակիչ ելույթի անհրաժեշտություն տեսնո՞ւմ եք (ծիծաղ դահլիճում): Բայց մի հատ եզրափակեիք, էլի, հետաքրքիր էր։

Լավ, հարգելի պատգամավորներ, այժմ քվեարկում ենք այս որոշման նախագիծը։ Վարման կարգի վերաբերյալ՝ Գեւորգ Գորգիսյան։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Պրն Բաղդասարյան, այդ ամենի մեծ մասը նկարահանվել է նաեւ քաղաքացիների կողմից, ովքեր եղել են մոտակայքում։ Քաղաքացին դիմել է բժշկի  քթի կոտրվածքով, եւ բժշկական եզրակացությամբ ամբողջը հիմա պրոցեսում է, հանձնվում է համապատասխան մարմիններին, որպեսզի զբաղվեն։

Ես կխնդրեմ ձեր որակումներում զգույշ լինել, առանց որեւէ կերպ տեղեկանալու չի կարելի քաղաքացուն ասել` սուտ է ասում, եւ մեղադրել շինծու բաներ սարքելու մեջ։  Շնորհակալ եմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Այ ժողովուրդ ջան, տեսականորեն ամեն ինչ էլ հնարավոր է, թող հետաքննություն լինի, նախաքննություն լինի, դատական... Ի՞նչ եք եկել...

Անցնում ենք քվեարկության։ Քվեարկության է դրվում «2019 թվականի հունիսի 7-ին գումարված ԱԺ արտահերթ նիստի օրակարգային հարցերի քննարկման հատուկ ընթացակարգի մասին» ԱԺ որոշման նախագիծն ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 112
Դեմ՝ 0
Ձեռնպահ՝ 0

Հարգելի գործընկերներ, այսպիսի մի խնդիր, ես առաջարկում եմ 3 հարցերը, որոնք, ենթադրաբար, կարճ տեւողությամբ կարող են քննարկվել, քննարկենք սկզբում, նոր հետո  անցնենք հարկայինի քննարկմանը։

Առարկություններ կա՞ն։ Չկան։ «Լուսավոր Հայաստան»-ն ի՞նչ կարծիք ունի էս մասին : Խնդիր չկա՞: Շատ լավ։

Այժմ, հարգելի պատգամավորներ,  քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցողն արդեն մոտեցավ ամբիոնին։

Ա.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

-Հարգելի խորհրդարան, ձեր քննարկմանը ներկայացված «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծի ընդունման անհրաժեշտությունը պայմանավորված է հետեւյալ հանգամանքով. օրենքի 25-րդ հոդվածում նախատեսված էր, որ  նորմատիվ իրավական ակտ ընդունած մարմինն ուղարկում է նորմատիվ իրավական ակտն Arlis տեղեկատվական իրավական համակարգում...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ներողություն։ Հարգելի գործընկերներ, խնդրում եմ դահլիճում պահպանել լռություն։ Շնորհակալ եմ, կարող եք շարունակել։

Ա.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

-Օրենքի 25-րդ հոդվածի համաձայն՝ իրավական ակտն ընդունած մարմինը կամ ՏԻՄ-ը դա պետք է  ուղարկեր Arlis տեղեկատվական իրավական համակարգ` 2-օրյա ժամկետում համապատասխան էլեկտրոնային կայքում հրապարակելու համար, սակայն նկատի ունենալով, որ այդ կայքի, այդ գործիքի ներդրման եւ գործարկման համար աշխատանքները դեռ ավարտված չեն, եւ որոշակիորեն անհրաժեշտություն կա այդ գործիքի պատշաճ կիրառման համար պետական ապարատի ծառայողների համապատասխան վերապատրաստումներ անցկացնել, առաջարկում ենք  անցումային դրույթների  45-րդ եւ 46-րդ հոդվածների  «2019 թվականի» բառերը փոխարինել «2020 թվականի» բառերով։

Սա հնարավորություն կտա 1 տարի հետաձգել 25-րդ հոդվածն ուժի մեջ մտնելու ժամկետը, որի ընթացքում հնարավորություն կունենանք պատշաճ կերպով նախապատրաստվել այս գործիքի ներդրմանը։ Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերի համար հերթագրում։ Հարցեր չկան։

Հարակից զեկուցող՝ պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի  նախագահ Վլադիմիր Վարդանյան։

Վ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-ԱԺ հարգարժան նախագահ, հարգելի գործընկերներ, անդրադառնալով այն մտահոգություններին, որոնք այստեղ արտահայտվեցին՝ կապված նրա հետ, որ չպետք է ներկայացվեն արտահերթերին օրինագծեր, որոնք հրատապ չեն նախ՝ ասեմ, որ ես կիսում եմ ձեր կարծիքը, բայց «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը հենց այն դեպքերից է, երբ, այո, առկա է հրատապություն, որովհետեւ մենք գործ ունենք  իրավունքի գերակայության սկզբունքի ապահովման հետ։

Եթե մենք չկարողանանք մինչեւ այս նստաշրջանի ավարտը, ըստ էության, ունենալ փոփոխված օրենք, ապա մենք հայտնվելու ենք իրավական վակուումում։

Այն փոփոխությունները, որոնք նախատեսվում են անել այդ  էլեկտրոնային համակարգի ներդրման արդյունքում, դյուրինացնելու են ոչ միայն Կառավարության, այլ նաեւ ԱԺ-ի աշխատանքը, որովհետեւ մենք ունենալու ենք մեկ միասնական համացանցային էլեկտրոնային պլատֆորմ, որի վրա հնարավոր կլինի ոչ միայն ուսումնասիրել օրենսդրության զարգացումը, այլ նաեւ  մասը դառնալ, մասնակցել կամ ավելի արդյունավետ դարձնել օրինաստեղծ գործընթացը, որովհետեւ այդ էլեկտրոնային հարթակի առկայության պարագայում շատ հեշտ կլինի պատրաստել օրինագծեր, նախագծեր։

Այո, ցավոք, տեխնիկական պատճառներով հնարավոր չի եղել մինչեւ այս թվականի հունիսի 1-ն ապահովել այդ ինստիտուտի ներդրումը ՀՀ-ում։ Եթե մենք այս նիստի ընթացքում չքվեարկենք փոփոխությունների օգտին, ապա մենք կստեղծենք իրավական վակուում եւ ավելի վատ իրավիճակ կստեղծենք իրավական պետության տեսանկյունից, քան այն իրավիճակը, որը կարող է ստեղծվել արտահերթ նիստի միջոցով 24-ժամյա ռեժիմում այս օրենքների ընդունման պարագայում։

Փոփոխությունը տեխնիկական բնույթ է կրում, ընդամենը վերաբերում է հետեւյալին. համապատասխան փոփոխությունները   ուժի մեջ մտնելու ժամկետը 2019 թվականից տեղափոխվում է 2020 թվականի հուլիսի 1-ը։ Այսքանը: Մեկ տարով հետաձգվում է։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերի համար հերթագրում։  Հարցեր չկան։  Մտքերի փոխանակության համար  հերթագրում։ Ելույթներ չկան։ Հարակից զեկուցող, եզրափակիչ ելույթի կարիք տեսնո՞ւմ եք: Ո՞չ։

Անցնում ենք հաջորդ հարցին։ Քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցողը նույնն է՝ Արտակ Ասատրյան։

Ա.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

-Ձեր քննարկմանն է ներկայացվում «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ» ՀՀ օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը, որի ընդունման անհրաժեշտությունը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ դեռեւս 2018 թվականին ստեղծված Քաղաքաշինության, տեխնիկական եւ հրդեհային անվտանգության տեսչական մարմնի կանոնադրության հաստատումից հետո մարմինը հնարավորություն չի ունեցել վարչական պատասխանատվության միջոցներ կիրառել։

Նկատի ունենալով, որ այս տեսչական մարմինը սպասարկում է եւ վարչական պատասխանատվություն եւ օրենքով նախատեսված լիազորություններ իրականացնում նաեւ  քաղաքաշինության, տեխնիկական եւ հրդեհային անվտանգության, տրանսպորտի, էներգետիկայի, պետական եւ տեղական նշանակության, գեոդեզիական եւ քարտեզագրական աշխատանքներ հողօգտագործման բնագավառում, հետեւաբար, առաջարկվում է «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ» ՀՀ օրենսգրքում կատարել համապատասխան փոփոխություններ՝ նրանց պատշաճ վարչարարություն իրականացնելու եւ պատասխանատվության միջոցներ կիրառելու հնարավորություն ընձեռելու համար։

Ասեմ, որ  այս տեսչական մարմնի հետ կապված` իրավահաջորդության խնդիր էր առաջացել, որեւէ ձեւով ամրագրված չէր, որ այն հանդիսանում է նախորդ մի քանի տեսչությունների իրավահաջորդը, հետեւաբար, այս խնդիրը փակելու համար առաջարկում ենք «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ» օրենսգրքում կատարել համապատասխան փոփոխություններ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերի  համար  հերթագրում։ Հերիքնազ Տիգրանյան։

Հ.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ

-Պրն Ասատրյան, իմ հարցը վերաբերում է ոչ կոնկրետ այս նախագծով նախատեսվող տեսչական մարմնին, այլ, ուղղակի, առիթից օգտվելով՝ ընդհանուր, ձեր տեսակետը կուզեի իմանալ տեսչական մարմինների կողմից վարչական իրավախախտումների վարույթներ հարուցելու, օրենսդրական իրենց լիազորության եւ պրակտիկայի վերաբերյալ:  Չեք կարծո՞ւմ, որ մեր օրենսդրական կարգավորումները պետք է գնան նրան, որ տեսչական մարմինները լինեն միայն ոլորտում իրավախախտումներն արձանագրող, բայց արձանագրության հիման վրա վարչական դատարանը կայացնի վարչական տույժի ենթարկելու մասին որոշումներ։

Ա.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

-Տիկին Տիգրանյան, նշեմ, որ այս պահի դրությամբ օրենսդրության կարգավորումներն այնպիսին են, որ տեսչական մարմինները պետք է հարուցեն եւ համապատասխան տույժի միջոցներ կիրառեն։

Իսկ ինչ վերաբերում է ձեր կողմից առաջարկված տարանջատմանը, որ վարույթ հարուցվի, եւ տույժի միջոցներով կիրառվեն բացառապես դատարանների կողմից, կարծում եմ` այս հարցն ավելի խորը քննարկման անհրաժեշտություն ունի զուտ այն պատճառաբանությամբ, որ պետք է հասկանանք, թե ծավալային առումով մեր դատարաններն ինչքանո՞վ են ծանրաբեռնվելու։ Այսօր մեր թիվ մեկ խնդիրներից մեկը դատարաններն ամեն կերպ բեռնաթափելն է, եւ նման ճանապարհով գնալու դեպքում կարող ենք հակառակ էֆեկտ  ունենալ։

Կքննարկենք, եթե հետագայում անհրաժեշտություն կլինի, կարող ենք որոշ փոփոխություններ այս մասով նախատեսել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագա՞նք, տիկի Տիգրանյան: Չկա։ Սերգեյ Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Ասատրյան, դուք նշեցիք իրավահաջորդության սկզբունքը եւ խնդրահարույց լինելը։ Ինձ հետաքրքիր է. մյուս տեսչություններում աշխատակիցները, որոնք միավորվում են մեկ տեսչության մեջ, իրենք իրավահաջորդության հիմքով աշխատանքի են ընդունվելո՞ւ, թե՞ այլ սկզբունք կա` ձեւավորելու նոր տեսչությունը։

Ա.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, հարցը կոնկրետացնենք, խնդիրը կոնկրետ այս տեսչության մասի՞ն է, թե՞ մյուս տեսչությունների։ Այս տեսչությունն արդեն ձեւավորված է, աշխատակիցները գործում են, աշխատում են, ուղղակի, «ՎԻՎՈ»-ում օգտագործվող տերմինների առումով, նախորդ տեսչությունների հետ կապված իրավահաջորդությունն էր բաց մնացել։

Մենք այստեղ ընդհանուր ձեւակերպումներ ենք տալիս, որպեսզի այդ հարցը կարգավորվի, հետագայում վարույթների ժամանակ անվավեր կամ առ ոչինչ վարչական ակտեր չընդունվեն։ Այս մասով է կարգավորվում։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք, պրն Բագրատյան, չկա։ Հարցերն ավարտվեցին։

Հարակից զեկուցողը պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի  անդամ տիկին Նորա Առուստամյանն է, ով այս պահին բացակայում է, գործուղման է։

Այդ դեպքում հանձնաժողովի նախագահը, թերեւս, ներկայացնի հանձնաժողովի կարծիքը: Համեցեք։

Վ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, յոթերորդ գումարման ԱԺ-ը, ինչպես բոլոր նախորդ գումարման ԱԺ-ները, ես ենթադրում եմ, նույնիսկ, ՀՀ անկախության հռչակագրից հետո  գործող բոլոր ԳԽ-ներն անդրադարձել են «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ» օրենսգրքի  փոփոխության խնդրին։ Սա մի մեծ ոդիսական է, որը, գոնե ես հուսով եմ, որ յոթերորդ գումարման ԱԺ-ի եւ Կառավարության համատեղ գործունեության ընթացքում կհասցնենք բերենք ավարտի, ի վերջո, ունենք նոր վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգիրք։

Գիտեք, որ փաստաթուղթը շատ արագ է փոփոխվում՝ հաշվի առնելով այն, որ վարչական պատասխանատվության նախատեսման հեռանկարների տեսանկյունից շատ ակտիվ եւ արագ փոփոխությունների կարիք է լինում, եւ քանի որ մենք ունենում ենք խնդիր, երբ հիմնականը, առաջնային իրավահարաբերություններ կարգավորող օրենքներում փոփոխություններ կատարելուց հետո անհրաժեշտ է անդրադառնալ նաեւ երկրորդական բլոկին՝ պատասխանատվություն նախատեսող օրենքին եւ շատ դեպքերում մենք վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքում, որտեղ անհրաժեշտ  է ապահովել իրավական որոշակիությունը, որպեսզի եւ՛ քաղաքացիներն ունենան հստակ մոտեցումներ վարքագծի նկատմամբ, հասկանան, թե ի՞նչ վարքագիծ պետք է դրսեւորել, եւ հատկապես պետական մարմինները, եւ չառաջանա իրավական վակուում, կարիք էր առաջացել շատ արագ հստակեցնել այդ գործառույթները, որոնք վերապահված են համապատասխան տեսչական մարմնին, որպեսզի երաշխավորեն իրավիճակ, երբ որեւիցե անձ չխուսափի պատասխանատվությունից թույլ տված զանցանքի համար, զուտ ելնելով նրանից, որ առկա է որոշակի անհստակություն այն սուբյեկտի առումով, որը կարող է բարձրացնել պատասխանատվության հարցը։

Այս պարագայում գտնում ենք, որ փոփոխություններն անհրաժեշտ են, բայց ես նաեւ պետք է այս ամբիոնից կոչ անեմ եւ՛ պատգամավորներին եւ՛ Կառավարությանը եւ՛ մեր բոլոր գործընկերներին, ում, իհարկե, հետաքրքիր են վարչական պատասխանատվության հիմնահարցի հեռանկարները ՀՀ-ում, ավելի ջանասիրաբար մոտենալ այս աշխատանքին, եւ գոնե այս գումարման շրջանակներում ունենալ հստակ նոր օրենսգիրք,  որում կբացակայեն «ՀԽՍՀ», «ԽՄ», «սոցիալիստական» եւ այլ արտահայտությունները։

Այդուհանդերձ, այս նախագիծը չափազանց կարեւոր եւ անհրաժեշտ է վարչական պատասխանատվությունն իրագործելու համար, եւ իրավական պետության այս կարեւորագույն սկզբունքը  երաշխավորելու համար։  Կարծես թե, այսքանը: Եթե հարցեր լինեն, կպատասխանեմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերի համար հերթագրում։ Հարցեր չկան։  Մտքերի փոխանակության համար հերթագրում։  Նիկոլայ Բաղդասարյան։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, այս հարցը բավականին բուռն քննարկվել է մեր հանձնաժողովում։ Ես կուզենայի բոլորի ուշադրությունը հրավիրել այս հանգամանքի վրա, որովհետեւ ինքս ունեմ առանձնակի կարծիք այս հարցի վերաբերյալ, քանի որ այս դեպքում ոչ թե իրավական, այլ քաղաքական բնույթ կրող խնդիր է։ Ինչո՞ւմ է կայանում քաղաքական բնույթ կրող խնդիրը: Դա այն է, որ օրենքի նախագծում ամրագրվել է, թե ոչ թե որ մարմինն է վարչարարության  իրավախախտում իրականացնողը, այլ ամրագրվել է, որ քաղաքաշինական բնագավառում, օրինակի համար եմ ասում, վերահսկողություն իրականացնելու իրավասություն ունեցող տեսչության մարմինը։ Այսինքն` մարմինը, որը, ըստ իմ հասկանալու, պետք է որոշի օրենսդիր մարմինը, այսինքն` մենք՝ պառլամենտը պետք է որոշի, թե ո՞վ է  վարչական իրավախախտման վերաբերյալ իրականացնելու վարույթ, տվյալ դեպքում այս օրենքով փոխանցվել է Կառավարությանը, ավելի ստույգ` վարչապետին, որովհետեւ նա է հաստատելու կանոնադրությունը։

Իմ պատկերացմամբ, Սահմանադրության եւ  օրենսդրության այն պատկերացմամբ, որ ես ունեմ, այս հարցը լուծողը պետք է լինի բացառապես պառլամենտը, օրենսդիր մարմինը։ Պետք է օրենքում հստակ ամրագրվի, թե որ տեսչական մարմնին է ենթակա տվյալ վարույթի իրականացումը, այլ ոչ թե ամրագրվի լիազոր մարմին տվյալ ոլորտում, այնտեղ տարբեր է ձեւակերպումը` տվյալ ոլորտում վերահսկող, իրականացնող մարմին, տվյալ բնագավառում վերահսկող, իրականացնող մարմին, որովհետեւ եթե հետագայում այդ հարցի լուծումը մենք փոխանցում ենք կանոնադրությամբ, այսինքն` վարչապետը կամ Կառավարությունը  պետք է տվյալ հարցի լուծողը լինի, իմ պատկերացմամբ` այստեղ խախտվում է այն սկզբունքը,  որ պառլամենտն է որոշում, եւ օրենքով պետք է որոշվի կոնկրետ այն մարմինը, որը տվյալ հարցը պետք է լուծի։

Իմ կարծիքով` սա սկզբունքային խնդիր է։ Իմ հաշվարկներով` որեւէ խնդիր չի լինի, եթե մենք առաջին ընթերցմամբ այս օրենքն ընդունենք, իսկ Կառավարությունը 3 ժամվա ընթացքում այս փոփոխությունն անի։

Եթե տեխնիկական խնդիր է, ես արդեն հավաքել եմ տեքստը, թե որ հոդվածում ինչ պետք է փոփոխել։ Եթե սկզբունքային համաձայնություն կլինի, պրն Ասատրյան, ես տեքստն ունեմ,  կարող ենք իրար հետ աշխատել, փոփոխել։ Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Մտքերի փոխանակությունն ավարտվեց։ Հարգելի հարակից զեկուցող, եզրափակիչ ելույթի անհրաժեշտություն տեսնո՞ւմ եք։ Ո՞չ: Հիմնական զեկուցո՞ղը: Համեցեք ամբիոնի մոտ։

Ա.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

-Ես կարճ անդրադառնամ, թերեւս, երկու մասով։

Պրն Վարդանյանի կողմից բարձրացված տերմինոլոգիայի հետ կապված` «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ» օրենքը փոխելուն։ Սրա հետ կապված` բազմիցս առիթներ եղել են պառլամենտում քննարկել ենք, մասնավորապես, մենք ներկայացրել ենք, որ այս պահին նկատի ունենալով այդ փոփոխությունների խիստ տեխնիկական  բնույթը` անհրաժեշտություն չենք տեսել հատվածական փոփոխություններ կատարել «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ» օրենսգրքում` նկատի ունենալով, որ առաջիկայում ներկայացնելու ենք  Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ամբողջությամբ նոր օրենսգիրք, եւ դրա շրջանակներում այս հարցը համակարգային կլուծենք։

Ինչ վերաբերում է պրն Բաղդասարյանի բարձրացրած հարցին` ինչո՞ւ պետք է վարչապետը կանոնադրությամբ իր ծավալները որոշի, այլ ոչ թե պառլամենտը, պրն Բաղդասարյան, այո, մենք քննարկեցինք, եւ նկատի ունենալով, որ ձեր կողմից բարձրացված հարցը խիստ քաղաքական է եւ ավելի բազմաշերտ քննարկումների կարիք ունի, եւ նաեւ նկատի ունենալով, որ տեսչական մարմինների բարեփոխումների եւ լիազորությունների հստակեցման հետ կապված մենք մեծ փաթեթ ունենք, այս պահին էլ քննարկվում է, տեղադրված է e-draft.am միասնական հարթակում, մենք առաջարկում ենք, որ այդ փաթեթի շրջանակներում այս հարցին անդրադարձ կատարվի, ավելի խորը կերպով ուսումնասիրվի, նոր որոշում կայացվի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Հարգելի գործընկերներ, այժմ քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «Պետական կառավարման համակարգի մարմինների մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ  ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցող՝ Արտակ Ասատրյան։

Ա.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

-Ձեր քննարկմանն եմ  ներկայացնում «Պետական կառավարման համակարգի մարմինների մասին» ՀՀ օրենքի անցումային դրույթներում համապատասխան փոփոխությունը, որի  կատարման անհրաժեշտությունը  պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ Սննդի անվտանգության պետական ծառայության մարմնի գործունեության համար քաղծառայողների պաշտոնատար անձանց մասով օրենքով ֆիքսված էր աշխատանքի հնարավորություն մինչեւ 2018 թվականի սեպտեմբերի 30-ը։ Նախատեսված էր, որ մինչեւ այդ ժամանակահատվածն անվանացանկերի եւ այդ անցումի հետ կապված մյուս իրավական ակտերի ընդունման բոլոր հարաբերությունները կկարգավորվեին, ինչը տեղի չէր ունեցել։

Նաեւ նշեմ, ոչ այս հարցի կարգավորման հետ կապված` նախորդ գումարման ԱԺ-ում նախագիծ ներկայացվել էր Կառավարության կողմից, եւ նկատի ունենալով, որ երկրորդ ընթերցման ժամանակ տապալվել էր այդ հարցի ընդունումը, որոշակիորեն ձգձգվել էր, առաջարկում ենք հիմա Սննդի անվտանգության ծառայության եւ նոր ստեղծված Սննդի անվտանգության պետական տեսչության մարմնի աշխատակիցների նշանակումների հետ կապված հարցերը կարգավորելու եւ վերջիններիս իրավունքներին անհարկի եւ չհիմնավորված միջամտություն չիրականացնելու նպատակով համապատասխան ժամկետային սահմանափակումը հանել։ Այս նոր աշխատակիցների անցման համար կարգավորումներ ենք նախատեսում, որի արդյունքում այդ ծառայության աշխատակիցները կտեղափոխվեն տեսչության համակարգի աշխատակիցների պաշտոններին։ Այսքանը, շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերի համար հերթագրում։ Սերգեյ Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Պրն Ասատրյան, դուք ասում եք, որ 2018 թվականի սեպտեմբերին լրացել էր: Եթե դուք հիմա եք բերում այդ փոփոխությունը, դա նշանակում է, որ դուք թերացե՞լ եք այս ամբողջ ընթացքում։  Շնորհակալություն:

Ա.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Բագրատյան, ես արդեն ասացի, որ մեկ անգամ ներկայացվել է նախագիծ, որը քննարկվել է նախորդ գումարման ԱԺ-ում։ Նախագիծը նույն տեսքով չի եղել, ինչ որ հիմա է ձեզ ներկայացվել քննարկման, ուղղակի, դրա երկրորդ ընթերցման ժամանակ  քննարկումը տապալվել էր, բավարար ձայներ չէր հավաքել, սակայն սա նաեւ անվտանգության հետ կապված  խնդիր է, եւ մոտավորապես 300 աշխատակիցներ սահմանների անցման կետերում սննդային  անվտանգության հետ կապված հարաբերություններում ամենօրյա, շուրջօրյա ծառայություն են իրականացնում։ Սրա հետ պայմանավորված` մենք խնդիր ենք տեսնում, որ օր առաջ պետք է այս հարցը կարգավորենք, որպեսզի նրանց այդ նշանակումների հարցը փակենք։ Նաեւ ասեմ, որ մենք հակասություն կունենանք, եթե այս օրենքը մենք չենք ընդունում, ապա վերջիններիս «Քաղաքացիական ծառայության մասին» օրենքով նման հիմք չունենք ազատելու։ Սա, ընդամենը, անցում նախատեսող իրավական նորմ է ստեղծում, որի հիման վրա վերջիններս կտեղափոխվեն նոր անվանացանկերով այդ պաշտոններին։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք չկա։ Մտքերի փոխանակության համար  հերթագրում։ Տարոն Սիմոնյան։

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, այս օրենսդրական նախաձեռնությունը խնդրահարույց է այն առումով, որ մենք անգամ չենք հասցրել պետաիրավական հանձնաժողովում այն քննարկել, որովհետեւ օրակարգում չի ընդգրկվել։ Հասկանում եմ, թե Կառավարության այս հրատապությունն ինչով է պայմանավորված, բայց, ամեն դեպքում, դա չի կարող առիթ եւ պատճառ հանդիսանալ, որպեսզի հնարավորություն չտալ, որ  պետաիրավական հանձնաժողովում մենք կարողանանք նորմալ քննարկում կատարել, որպեսզի հանձնենք մեր եզրակացությունը ձեր դատին։

Առաջին հայացքից լավ նախագիծ է, որովհետեւ մենք ժամկետը երկարաձգում ենք, որ այդ մարմինն օրենքից դուրս չաշխատի, բայց, ընդամենը, երեկ իմ օգնականները երեկոյան նայելու ընթացքում 6-7  էջանոց դիտողությունների  փաթեթ են կազմել, թե ի՞նչ հնարավոր հետեւանքներ կարող են առաջանալ։

Ես հորդորում եմ Կառավարությանը, որ նման կարեւորագույն փոփոխություններ կատարելիս գոնե ժամանակահատվածի առումով մեզ հնարավորություն տան նորմալ  աշխատել, չգանք, էլի անելանելի իրավիճակների առջեւ կանգնենք, որ եթե այս քայլին չգնանք, ապա նորից ճգնաժամային իրավիճակ կառաջանա եւ մենք չենք կարողանա նորմալ մեր առաջարկությունները ներկայացնել։ Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եզրափակիչ ելույթի համար՝ պրն Ասատրյան։

Ա.ԱՍԱՏՐՅԱՆ

-Պրն Սիմոնյան, առաջարկը, քննադատությունն ընդունելի է, հաջորդ անգամ կփորձենք ավելի կանխատեսելի, ավելի լայնածավալ, բովանդակային քննարկում ունենալ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Այս հարցի քննարկումն էլ ավարտեցինք, հարգելի գործընկերներ։

Քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «ՀՀ հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ 2018 թվականի հունիսի 21-ի «ՀՀ հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ 2017 թվականի  դեկտեմբերի 21-ի «ՀՀ հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» ՀՕ 266Ն  օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» ՀՕ 338Ն օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» եւ կից ներկայացված  օրենքների նախագծերի փաթեթը 1-ին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցող՝ ֆինանսների նախարարի տեղակալ Արման Պողոսյան։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, ձեր քննարկմանն է ներկայացվում ՀՀ  հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ նախատեսող եւ հարակից օրենսդրական նախագծերի փաթեթը։

Ընդհանուր առմամբ, նախագծերի փաթեթն ունի 3 հիմնական նպատակադրումներ։

Առաջին. ազգային տնտեսության եւ, հատկապես, նրա արտահանմանը կողմնորոշված ճյուղերի մրցունակության բարձրացում՝ որպես երկարաժամկետ եւ կայուն տնտեսական աճի ապահովման նախադրյալ։

Երկրորդ. միկրոձեռնարկատիրության եւ փոքր ձեռնարկատիրության միջավայրի բարելավում՝ որպես զբաղվածության, սոցիալական խնդիրների լուծման կարեւոր ճանապարհ։

Երրորդ. գործունեության առանձին ոլորտներում վերջին մեկ տարում նկատված եւ հրատապ լուծումներ պահանջող խնդիրների լուծում։

Մինչեւ նախագծերի փաթեթի մշակումը բազմակողմ եւ խորքային վերլուծություններ են կատարվել` նպատակ ունենալով ախտորոշել տնտեսության առկա իրավիճակը։ Այս առումով պետք է ձեզ զեկուցեմ, որ վերջին տարիներին տնտեսության զարգացման միտումները երկու անհանգստացնող դրսեւորումներ են ունեցել։

Առաջին. առ այն, որ արտահանմանը կողմնորոշված ոլորտներում շահութաբերությունը շուրջ 40-50-%-ով ավելի ցածր է, քան երկրի ներքին սպառմանը կողմնորոշված ոլորտներում։ Որպես ուղղակի հետեւանք, բնականաբար, ներդրումները հոսում են ավելի շահութաբեր ոլորտներ։ Արդյունքում ունենք իրավիճակ, երբ արտահանմանը կողմնորոշված ոլորտներում շուրջ 4-4,5 անգամ ավելի քիչ ներդրումներ են կատարվում, քան երկրի ներքին սպառմանը կողմնորոշված ոլորտներում։ Փոքր եւ բաց տիպի տնտեսությունների համար սա, իրապես, մարտահրավեր է այն առումով, որ երկրի երկարաժամկետ եւ կայուն զարգացման հեռանկարը ոչ մի դեպքում հնարավոր չէ կապել երկրի ներքին սպառմանը կողմնորոշված  ճյուղերի  հնարավոր  զարգացման հետ։

Եթե երկրի տնտեսությունը հավակնում է, լինելով բաց,լ ունենալ զարգացումներ, անպայմանորեն պետք է մտածի բոլոր հնարավոր մեթոդներով արտահանմանը կողմնորոշված արտադրությունների զարգացման  մասին։

Ինչպե՞ս  օժանդակել արտահանող տնտեսվարող սուբյեկտներին եւ, ըստ այդմ, ապահովել   երկարաժամկետ եւ կայուն տնտեսական աճ այն պայմաններում, երբ արտահանումն ազատված է հիմնական անուղղակի հարկերից, ԱԱՀ-ից եւ ակցիզային հարկից. հարցն ունի շատ պարզ պատասխան. հարկային գործիքակազմի մասին խոսելիս պետք է ապավինենք ուղղակի հարկերին, հատկապես, երբ որ մեր ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ մեր երկրում համադրելի երկրների համեմատությամբ ուղղակի հարկերի գծով բեռն ավելի բարձր է։

Ընդ որում` համադրելի երկրներ ասելով՝ ի նկատի ունենք ինչպես միության անդամ այլ երկրներ, այնպես էլ հիմնական տնտեսական, մակրոտնտեսական ցուցանիշներով մեզ հետ համադրելի այլ երկրներ։

Այս տրամաբանության, այս քաղաքականության ներքո նախագծերի փաթեթով առաջարկվում է 2 տոկոսային կետով նվազեցնել շահութահարկի դրույքաչափը եւ ներդնել եկամտային հարկի համահարթ դրույքաչափ` սկսելով 23%-ից՝ 2020 թվականի համար, այնուհետեւ 3 տարիների ընթացքում այն շարունակաբար նվազեցնելով մինչեւ 20%։

Զուգահեռաբար նախատեսվում է վերականգնել սոցիալական վճարի մասնակցի եւ պետության միջեւ նախկինում ունեցած 5% եւ 5% հարաբերակցությունը` եկամտային հարկի իջեցմանը զուգահեռ։

Բնականաբար, այս փոփոխությունները ենթադրում են հարկային եկամուտների որոշակի կորուստ։ Մասնավորապես, եկամտային հարկի գծով կորուստը գնահատվել էր 27,5 մլրդ դրամ, եւ եթե այդ վերլուծությունները թարմացնենք եւ պրոյեկտենք արդեն 2018 թվականի արդյունքների վրա, այդ կորուստը մի փոքր ավելի մեծանում է` շուրջ 30 մլրդ դրամ, իսկ շահութահարկի գծով կորուստը նախապես գնահատվել էր 11 մլրդ դրամ, բայց 2018 թվականի ամփոփումից հետո կարող ենք ասել, որ այդ կորուստը մի փոքր ավելի մեծ է լինելու։

Ինչպե՞ս փոխհատուցել այս կորուստները. բնականաբար, անուղղակի հարկերի դրույքաչափերի բարձրացման հաշվին։ ԱԱՀ-ի բարձրացում չի առաջարկում Կառավարությունը. ինչո՞ւ. որովհետեւ ԱԱՀ-ը բնույթով ընդգրկված ռեգրեսիվ հարկատեսակ է եւ նրա յուրաքանչյուր տոկոսային կետով բարձրացում ուղղակի հարված է հասցնում աղքատությանը` խորացնելով այն մեր երկրում։

Այս համատեքստում ամենից օպտիմալ լուծումը, որը Կառավարությունը գտել է, ակցիզային հարկի գծով բեռի որոշակի բարձրացումն է, ընդ որում, սա հիմնավորվում է նրանով, որ համադրելի երկրների փորձի ուսումնասիրությամբ գալիս ենք այն համոզման, որ ակցիզային հարկի գծով բեռը մեր երկրում էականորեն ցածր է։ Որոշ ապրանքատեսակների գծով այդ տարբերակումը երբեմն նաեւ բազմապատիկ անգամներով է գնահատվում։

Սակայն ակցիզային հարկի դրույքաչափերի բարձրացումը կատարվում է ոչ թե պարզունակ, այլ համակարգային փոփոխության միջոցով։ Մասնավորապես, առաջարկվում է ակցիզային հարկի խառը մոդելից անցում կատարել միջազգային պրակտիկայում առավել ընդունված եւ առավել առաջադեմ համարվող մեթոդի, որը հիմնված է միայն ակցիզային հարկի հաստատուն դրույքաչափերի հիման վրա` ի տարբերություն ներկայումս կիրառվող մոդելի, երբ մենք զուգահեռաբար կիրառում ենք նաեւ ակցիզային հարկի արժեքային դրույքաչափեր։

Ներկա համակարգն ունի մի շարք բացասական կողմեր, կարծում եմ` դեռ առիթ կունենանք սրան անդրադառնալ։ Նշեմ միայն մեկը, այն, որ անհավասար  հարկային բեռ է ենթադրում ինչպես ներմուծվող եւ տեղական արտադրության համեմատության համատեքստում, այնպես էլ տեղական արտադրության կամ ներմուծվող տարբեր գնային սեգմենտներում գտնվող ապրանքների համեմատության համատեքստում։ Ինչո՞ւ. որովհետեւ հարկը հաշվարկվում է արժեքային հիմքով։

Բացի այդ, ստացվում է, որ մենք արժեքային հիմքով երկու հարկատեսակ ենք կիրառում` ավելացված արժեքի հարկ եւ ակցիզային հարկ, որը նույնպես ընդունելի  չէ միջազգային պրակտիկայում։

Փոփոխությունների հաջորդ խումբը համակարգային նշանակության փոփոխություններն են։ Այստեղ  Կառավարությունն առաջարկում է սկզբունքային պարզեցման գնալ եւ 5 աստիճան հարկային համակարգի փոխարեն ունենալ ընդամենը 3-ը։

Այսօր ունենք ՓՄՁ-ի համար նախատեսված 3, երբեմն նաեւ որոշ վերապահումներով? 4 համակարգեր, ինքնազբաղված անձանց հարկման համակարգ, ընտանեկան ձեռնարկատիրության սուբյեկտների հարկման համակարգ, շրջանառության հարկի համակարգ, արտոնագրային հարկի համակարգ եւ ամենավերին մակարդակում գտնվող` ավելացված արժեքի հարկ վճարողների հարկային համակարգ։

Մենք ունենք շուրջ 94 հազար հարկ վճարողներ, որոնք հաշվառված են հարկային մարմնում եւ գոնե մեկ անգամ 2018 թվականի ընթացքում հարկային հաշվարկ են ներկայացրել։ Այս հարկ վճարողները բաշխված են այս 5 հարկային համակարգերում։

Հարկային համակարգերի բազմազանությունը բերում է հարկային օրենսդրության բարդության, անորոշությունների, հակասությունների, մի հարկման համակարգից մյուսին անցման  հետ կապված բարդությունների, ինչի արդյունքում մի կողմից հարկային հաշվառումն է բարդանում տնտեսվարող սուբյեկտների մոտ, մյուս կողմից հարկային վարչարարությունն է բարդանում հարկային մարմինների մոտ, եւ դրա վրա կատարվող ծախսն է ավելանում։ Հետեւաբար, մենք առաջարկում ենք էականորեն պարզեցնել այս բազմազանությունը։ Ինչպե՞ս: Մասնավորապես, ասում ենք, որ  ճիշտ կլինի, որ ինքնազբաղված անձանց հարկման համակարգի եւ  ընտանեկան ձեռնարկատիրության հարկման համակարգի փոխարեն ներդրվի մեկ միասնական միկրոձեռնարկատիրության հարկման համակարգ, ընդ որում, ոչ թե մեխանիկորեն, այլ ընդլայնելով միկրոձեռնարկատիրության միջավայրը։

Ընդլայնումը կատարվում է հետեւյալ հիմնական ուղղություններով։  Այսօր, ինչպես գիտեք, ինքնազբաղված անձանց հարկման համակարգի առավելագույն շեմը 9 մլն դրամ է, ընտանեկան ձեռնարկատիրության պարագայում՝ 18 մլն դրամ: Միկրոձեռնարկատիրության համար առաջարկվում է 24 մլն դրամ իրացման շրջանառություն։

Վարձու աշխատող ներգրավելու առումով ինքնազբաղված անձինք չեն կարող ունենալ վարձու աշխատողներ, ընտանեկան ձեռնարկատիրության սուբյեկտները կարող են ունենալ միայն ընտանիքի անդամներից: Միկրոձեռնարկատիրության հարկման համակարգում այսպիսի սահմանափակում չկա։

Գործունեության իրականացման վայրերի քանակի առումով. ինքնազբաղված անձանց հարկման համակարգում գործունեությունը կարող է իրականացվել միայն մեկ վայրում: Միկրոձեռնարկատիրության հարկման համակարգում այսպիսի սահմանափակում չկա։

Այսինքն՝ գնացել ենք առավելագույնս պարզեցման ճանապարհով՝ հաշվի առնելով, որ արդեն իսկ կա մեկ չափորոշիչ, դա իրացման շրջանառության առավելագույն շեմն է, եւ բավարարվել ենք դրանով, որպեսզի նաեւ կրճատենք հարկ վճարողների եւ հարկային մարմինների շփումները, որովհետեւ յուրաքանչյուր անգամ, երբ որ ինչ-որ նախապայման ես սահմանում այս կամ այն հարկային համակարգում գործելու համար, դա ինքնանպատակ չէ, պետք է նաեւ ստուգես, այդ նախապայմանն առկա՞ է, եւ եթե առկա է, հաջորդ ժամանակահատվածներում պահպանվո՞ւմ է, թե՞ խախտվում է, որպեսզի հարկ վճարողն այդ հարկման համակարգից  դուրս գա։

Հաջորդ փոփոխությունը կապվում է շահաբաժինների հարկման բեռի նվազեցման հետ։ Այստեղ մենք որոշակի անհավասար պայմաններ ունենք մեր հայաստանյան սուբյեկտների, պայմանական, այսպես ասենք, բայց դրա տակ ընկալենք քաղաքացիներին եւ ռեզիդենտ կազմակերպություններին եւ ոչ հայաստանյան սուբյեկտներին, այսինքն` ոչ ռեզիդենտ ֆիզիկական անձանց եւ կազմակերպությունների միջեւ։ Մասնավորապես, ռեզիդենտ կազմակերպությունների ստեղծած շահաբաժինները չեն հարկվում, ոչ ռեզիդենտների ստացած   շահաբաժինները հարկվում են 10% դրույքաչափով։ Նախագծերի փաթեթով առաջարկվում է վերջինս կիսով չափ նվազեցնել եւ սահմանել 5%։

Ֆիզիկական անձանց պարագայում օտարերկրացիները հարկվում են 10% դրույքաչափով, տեղացիները հարկվում  են 5% դրույքաչափով։  Նախագծով առաջարկվում է հավասարեցնել հարկման պայմանները։

Նախագծով նաեւ անդրադարձ է կատարվում որոշակի ոլորտներում իրականացվող գործունեության տեսակների։ Մասնավորապես, հիմնական ոլորտներից մեկը խաղային ձեռնարկատիրության ոլորտն է՝ վիճակախաղեր, շահումով խաղեր, այդ թվում՝ ինտերնետ միջավայրում իրականացվող, տոտալիզատորներ եւ այլն։

Խնդիրը կայանում է հատեւյալում. մեր համախառն  ներքին արդյունքում այս ոլորտները բավական մեծ կշիռ ունեն, եւ երբ յուրաքանչյուր անգամ խոսում ենք որակյալ տնտեսական աճ ապահովելու մասին, ներառական տնտեսական աճ ապահովելու մասին, հենց սա ի նկատի ունենք, որ տնտեսական աճի որակը փոխվի, այսինքն` համախառն  ներքին արդյունքի կառուցվածքը փոխվի ի օգուտ այնպիսի ոլորտների, որոնք տնտեսության իրական հատվածն են ներկայացնում, իրական արժեք են ձեւավորում եւ բաշխվում շահառուների, հասարակության տարբեր խմբերի միջեւ։

Երբ ր փորձում ենք գնահատել այս ոլորտի հարկման  արդյունավետությունը, շատ, մեղմ ասած, մտահոգիչ իրավիճակի ենք հանգում այն առումով, որ հավաքագրվող հարկը եւ այս ոլորտում գեներացվող շրջանառությունները պարզապես անհամատեղելի են։

Սա մենք գնահատում ենք որպես հետեւանք այն բանի, որ գործունեության այս տեսակները` խաղային ոլորտի կազմակերպիչները գտնվում են հարկման այլընտրանքային համակարգում, մի դեպքում` պետական տուրք, մի դեպքում` արտոնագրային հարկ եւ այլն։ Որեւէ կապ չկա գործունեության այս տեսակներով զբաղվելու վերջնական ֆինանսական արդյունքի եւ վճարվող հարկերի մեծության միջեւ։

Այս պարագայում մենք առաջարկում ենք կատարել առաջին քայլը, եւ, մասնավորապես, 2020 թվականի հունվարի 1-ից տոտալիզատորների գործունեության հարկումն իրականացնել շահութահարկի, այսինքն՝ արդյունքի վրա հիմնված մոդելի պայմաններում։

Իսկ 2021 թվականից երկրորդ քայլն ենք առաջարկում` մասնավորապես, շահութահարկի համակարգ տեղափոխել նաեւ շահումով խաղերի ոլորտը, այդ թվում՝  ինտերնետ միջավայրում կազմակերպվող շահումով խաղերի ոլորտը։ Զուգահեռաբար նախատեսվում է մինչեւ այս փոփոխությունների իրականացումը 20%-ով բարձրացնել գործունեության այս տեսակների համար նախատեսված պետական տուրքի դրույքաչափերը։

Մի խնդիր էլ ունենք այս ոլորտում` արդյունավետ վարչարարության հետ կապված։ Դա կազմակերպվող վիճակախաղերի տոմսերի հաշվառման համակարգն է։ Այս առումով նախագծով առաջարկվում է, որպեսզի խորհրդարանը Կառավարությանն իրավասություն տրամադրի` սահմանել վիճակախաղերի տոմսերի վաճառքի կամ իրացման  շրջանառությունների հաշվառման կարգ։

Հաջորդ փոփոխությամբ առաջարկվում է վերանայել ֆինանսավարկային ոլորտի կազմակերպությունների լիցենզավորման համար նախատեսված պետական տուրքի դրույքաչափերը։ Սա շատ ծանոթ հարց է, բազմիցս քննարկվել է մինչեւ այս հարթակ հասնելը։

Օգտվելով առիթից` ուզում եմ մի փոքր հայտարարություն կատարել, որը վերաբերում է մեր այս քննարկումների արդյունքներին։   Նախապես նախատեսվում էր փոխանակման կետերի եւ գրավատների գործունեության համար նախատեսված պետական տուրքի դրույքաչափերը բարձրացնել էականորեն, մասնավորապես, 3 մլն դրամ՝ փոխանակման կետերի համար, եւ 6 մլն դրամ՝ գրավատների համար։

Այս ընթացքում տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախաձեռնությամբ բազմակողմ եւ բավական շահագրգիռ քննարկումներ են կազմակերպվել, եւ մենք, կարծես, գալիս ենք փոխզիջումային տարբերակի։ Այս առիթն օգտագործելով` ուզում եմ ասել, որ մենք հետեւյալ ռազմավարությամբ ենք շարժվում. փորձում ենք  ավելի խոցելի համարվող այս խմբի՝  փոխանակման կետերի եւ գրավատների համար նախատեսվող պետական տուրքի դրույքաչափը որոշակիորեն  իջեցնել, իսկ ավելի ինստիտուցիոնալ ձեւավորված մարմինների, որոնք կկարողանան այդ բեռը կրել, համար մի փոքր ավելի բարձրացնել։

Այստեղ ես ուզում եմ նաեւ այս քաղաքականության տրամաբանությունը  բացատրել, որը, ի սկզբանե, դրվել էր նախագծերի փաթեթի հիմքում։ Խնդիրը կայանում է նրանում, որ ուղղակի հարկերի նվազեցման հաշվին հարկային տնտեսումներ են ունենալու նաեւ այս ոլորտները: Մինչդեռ այս ոլորտները՝ որպես շահութաբերության քիչ թե շատ ավելի բարձր մակարդակ ունեցող ոլորտներ եւ արտահանմանը չկողմնորոշված ոլորտներ, չեն համարվում այս բարեփոխումների հիմնական շահառուն. ինչո՞ւ. որովհետեւ նախագծերի հիմնական նպատակադրումներից մեկն արտահանմանը կողմնորոշված տնտեսությունների զարգացումն է։ Այս պարագայում խնդիր է դրվել այդ տնտեսված գումարները որոշակիորեն հետ բերել պետական  տուրքի ձեւով։ Իհարկե, կան տարբեր գնահատականներ առ այն, որ տնտեսումը շատ ավելին է, քան պետական տուրքի տեսքով ակնկալվող լրացուցիչ մուտքերն  են, որոնք կվերականգնվեն բյուջեում, բայց, ամեն դեպքում, սա քաղաքականության հիմնական բացատրությունն է։

    Շարունակելով ոլորտային փոփոխությունների թեման, ուզում եմ անցնել հաջորդ կետին՝ նշելով, որ նախագծով առաջարկվում է անհատ ձեռնարկատեր չհամարվող, այսինքն` ֆիզիկական անձի կարգավիճակով գործող անհատ տաքսիստներին ազատել պետական տուրքի դրույքաչափերից, պետական տուրքի վճարումից, առհասարակ։ Սա, ըստ էության, սոցիալական քաղաքականության դրսեւորում է, որովհետեւ գնահատելով այսօրվա իրականությունը՝ մենք գիտենք, որ հազարավոր քաղաքացիներ իրենց օրվա ապրուստը վաստակում են իրենց անձնական մարդատար մեքենաներով ուղեւորափոխադրում կազմակերպելով, եւ պետական տուրքի վճարումը բեռ է նրանց համար։ Սա, ըստ էության, այս քաղաքականության դրսեւորումն է։

Մյուս ոլորտային փոփոխությունը կապվում է հանրային սննդի կազմակերպման ոլորտի հետ։ Դեռեւս 2018 թվականի հուլիսի 1-ից հանրային սննդի կազմակերպման գործունեությունն արտոնագրային հարկի համակարգից տեղափոխվեց շրջանառության հարկի համակարգ։  Նախատեսվում էր 3 փուլով աստիճանաբար բարձրացնել հանրային սննդի կազմակերպման ոլորտի համար նախատեսված հարկային բեռը։

Մասնավորապես, ներդրման սկզբնական փուլում հաշվարկվում էր իրացման շրջանառության 6%, հանած ծախսերի 3%` պայմանով, որ հարկը չպետք է լինի 4%-ից պակաս։ Այնուհետ նախատեսվում էր 2019 թվականի հունվարի 1-ին եւ 2020 թվականի հունվարի 1-ին շարունակաբար բարձրացնել։

Նորից ոլորտի ներկայացուցիչների հետ կազմակերպված շահագրգիռ քննարկումների արդյունքներով հանգել ենք նրան, որ այս հետագա բարձրացումները մարտահրավեր է ոլորտի հետագա զարգացման համար, որովհետեւ, օրինակ` եթե թվերի լեզվով նորից խոսելու լինենք, ապա արդյունավետ դրույքաչափն առաջին 6 ամսվա համար նախատեսված հարկային բեռի պայմաններում կազմում էր 4,5%։  Հաջորդ տարի արդեն բարձրացումների հաշվին 4,5-ը փոխարինվում էր 5,4-ով, այսինքն՝  0,9 տոկոսային կետով բարձրանում էր։  Հավանաբար, շատերդ ականատես եք եղել այն կազմակերպված ակցիաների, երբ որ հանրային սննդի կազմակերպիչները նախապես հայտարարում էին, որ գներ են բարձրացնելու, իսկ սա ուղղակիորեն կապվում է զբոսաշրջության ոլորտի հետ` որպես տնտեսության զարգացման գերակա ոլորտ։

Թեեւ այս փոփոխությունը պետական բյուջեի վրա ամենահամեստ գնահատականներով` բացասական ազդեցություն կունենա, 950 մլն դրամի չափով` տարեկան կտրվածքով, բայց, այնուհանդերձ, Կառավարությունն առաջարկում է այս փոփոխությունը կատարել։

Հաջորդ ոլորտային խնդիրը կապվում է բեռնափոխադրողների հետ։ Գիտեք, որ 2018 թվականի հունվարի 1-ից Հարկային օրենսգրքի ընդունմամբ բեռնափոխադրման գործունեությունը հարկման այլընտրանքային համակարգից, ինչպիսին հաստատագրված  հարկի համակարգն էր, տեղափոխվեց հարկման ընդհանուր համակարգ, ինչո՞ւ, որովհետեւ քաղաքականությունն էր այսպիսին՝ ձգտում ենք, որքան հնարավոր է` ուղիղ կապ ստեղծել գործունեության  վերջնական ֆինանսական արդյունքների եւ այդ գործունեության արդյունքում վճարվող հարկի միջեւ, որովհետեւ դա ավելի արդար է։ Այսինքն՝ կա՞ ֆինանսական արդյունք՝ վճարվում է հարկ, չկա՝ չի վճարվում, շա՞տ է ֆինանսական  արդյունքը՝ շատ հարկ է վճարում։ Այս փոփոխությունն իր հետ բերեց երկու հիմնական խնդիր։

Առաջինը. հարկային բեռը, բնականաբար, վերանայվեց։

Երկրորդը. նրանք որոշակի խնդիրներ ունեցան արտերկրում կատարվող իրենց ծախսերը փաստաթղթավորելու հետ։

Այս խնդիրների լուծման համար նախագծերի փաթեթով առաջարկվում է հետեւյալը։ Նախ` ընդհանրապես, հանել ճանապարհային հարկը բեռնափոխադրում իրականացնող  տնտեսվարող սուբյեկտների համար` հաշվի առնելով մեր աշխարհագրական ոչ նպաստավոր դիրքը եւ ավտոտրանսպորտային միջոցներով իրականացվող բեռնափոխադրումների ռազմավարական  նշանակությունն այն առումով, որ մենք շատ այլընտրանքներ չունենք։ Օդային հաղորդակցության ուղիները թանկ են, ծովային, առհասարակ, չունենք, երկաթուղին նորից նպաստավոր չէ եւ այլն։

Եվ երկրորդ փոփոխությունը, որը փորձում ենք կատարել այս ոլորտում, հետեւյալն է, առաջարկ`  Կառավարությանն իրավասություն վերապահել, որպեսզի Կառավարությունը կարողանա սահմանել արտերկրում կատարվող ծախսերի փաստաթղթավորման ավելի ճկուն համակարգ, որպեսզի գործունեության այս տեսակներով զբաղվողների շահութահարկի արդյունավետ դրույքաչափը հնարավորինս նվազի, հակառակ դեպքում ստացվում է, որ նրանք արտերկրում կատարում են ծախսեր, օրինակ՝ պահեստամասեր, չնախատեսված խափանումներ են լինում` մեքենաների հետ կապված, վառելիք է լիցքավորվում, կամ, ասենք, վարորդը հյուրանոցում կանգ է առնում, եւ այլն, կատարում են ծախսեր, որոնք հնարավոր չի փաստաթղթավորել։

 Հաջորդ ոլորտային առաջարկը վերաբերում է անշարժ գույքի եւ ավտոմեքենաների առք ու վաճառքով զբաղվող ֆիզիկական անձանց։ Դեռեւս ամիսներ առաջ, հիշում եք, այստեղ էլ խնդիրներ ունեինք, մարդիկ բարձրաձայնեցին այս մասին։ Հիմնական խնդիրը  երկու մասի բաժանենք։ Առաջինն՝ ավտոմեքենաների առքուվաճառքով զբաղվողներն էին բարձրացնում` կապված նրա հետ, որ 2018 թվականի հուլիսի 1-ից գործունեության այս տեսակից եկամուտների հաշվառման կանոնը վերանայվել է, հաշվառման դրամարկղային մեթոդից անցում է կատարվել հաշվառման, հաշվեգրման մեթոդի, եւ պնդում էին, որ չեն իմացել այս փոփոխությունների մասին,  կուտակել են հարկային պարտավորություններ, որոնց կատարումն իրատեսական չէ եւ այլն։ Երկու ճանապարհ կար. կամ  գնալ համաներման ճանապարհով, որը նախընտրելի չէ, որովհետեւ վատ սպասումներ է առաջացնում, հարկային  կարգապահության անկում է արձանագրում եւ այլն։ Բացի այդ, նախորդ տարիներին  արդեն 2 անգամ կատարվել են այսպիսի համաներումներ։  Եվ կար 2-րդ ճանապարհը՝. պարզապես, նրանց համար սահմանել ավելի հիմնավոր, ավելի համարժեք հարկային բեռ։ Գործոն կանոններով` վաճառքից 20% եկամտային հարկ պետք  է վճարեն։ Իրապես, սա բարձր բեռ է, բայց ժամանակին սա նախատեսվել էր նրա համար, որպեսզի նրանք գան, հաշվառվեն որպես տնտեսվարող սուբյեկտներ, ձեռնարկատերեր, բայց իրականությունն այնպիսին է, որ այսօրինակ ունենք հազարավոր մարդիկ, որոնք զբաղվում են գործունեության  այս տեսակով, եւ առաջարկվում է էականորեն նվազեցնել նրանց հարկային բեռը` սահմանելով, որ յուրաքանչյուր ավտոմեքենայի վաճառքից հարկը հաշվարկվելու է իրացման գնի 1%, բայց ոչ պակաս յուրաքանչյուր ձիաուժի հաշվով 150 դրամից։

Ինչ վերաբերում է անշարժ գույքի առքուվաճառքով զբաղվող ֆիզիկական անձանց, նախագծով առաջարկվում է ֆիզիկական անձանց միջեւ իրականացվող գործարքներն ազատել հարկումից, երբ գործարքի երկու կողմերը ֆիզիկական անձինք են, ինչո՞ւ. որովհետեւ այս կանոնը դրվել էր նրա համար, որպեսզի մարդիկ, չլինելով տնտեսվարող սուբյեկտներ` չզբաղվեն այս գործունեությամբ, այլ գնան, հաշվառվեն, գոնե, որպես անհատ ձեռնարկատեր, բայց նախորդ տարիների կիրառության փորձը ցույց է տալիս, որ սա իր նպատակին չի ծառայում, որովհետեւ այն մարդիկ, որոնք բիզնես սուբյեկտներ են, շատ հաջողությամբ շրջանցում են այս կանոնը եւ որեւէ հարկ չեն վճարում` դրանով իսկ անհավասար պայքարի մեջ մտնելով շուկայի ինստիտուցիոնալ խաղացողների հետ, եւ փոխարենն այս կանոնից տուժում են այն մարդիկ, որոնք չեն զբաղվում  ակտիվ ձեռնարկատիրական գործունեությամբ, բայց կանոնի մասին տեղեկացված չլինելով՝ ըստ էության, ընկնում են բարձր հարկային պարտավորությունների եւ պատասխանատվության միջոցների տակ։ Այսքանը։

Հարգելի պատգամավորներ, ինձ հատկացված ժամանակն ավարտվեց։ Եղան բաներ, որ չհասցրեցի ասել, բայց վստահ եմ, որ հարց ու պատասխանի շրջանակներում հնարավորություն կունենամ։ Շատ շնորհակալ եմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերի համար հերթագրում։  Տարոն Սիմոնյան։

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարցս վերաբերում է  ավելացված արժեքի հարկին։ Դուք շեմը բարձրացնում եք մինչեւ 115 մլն, որը ողջունելի է, բայց այստեղ մի տեխնիկական խնդիր կա։ Անձինք կան, ովքեր այս տարվա կեսին գերազանցում են 58 միլիոնի շեմը, ասենք, հասնում է 60 միլիոնի, եւ նրանք նախկին օրենսդրությանը համապատասխան` ընկնում են ավելացված արժեքի հարկի տակ, բայց հնարավոր է որ մինչեւ տարվա վերջ նրանց շրջանառության շեմն անգամ 100 կամ 115 միլիոնին չհասնի։ Արդյունքում ստացվում է մի իրավիճակ, որ նրանք տարեկան շրջանառությունում ունեն 115 միլիոնից պակաս,  բայց շարունակում են  ավելացված արժեքի հարկ վճարել համաձայն այս մեր նոր փոփոխությունների։

Այս խնդիրն առկա է, եւ ես չեմ տեսնում որեւէ լուծում, որ կա ձեր ներկայացրած փաթեթում : Ինչպե՞ս եք տեսնում դրա լուծումը։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Պրն Սիմոնյան, նախագիծն ունի անցումային դրույթներ, որտեղ ասվում է հետեւյալը. եթե օրենքն ուժի մեջ մտնելու պահի դրությամբ որեւէ մեկը դեռեւս չի հաղթահարել 58,35 մլն դրամի սահմանագիծը եւ, ըստ այդմ, չի համարվել ավելացված արժեքի հարկ վճարող, նրա համար շեմը, ինքնըստինքյան, դառնում է 115 մլն դրամ, եւ կարող է մինչեւ տարեվերջ աշխատել շրջհարկի համակարգում`  չգերազանցելով այս շեմը։

Նույն լուծումն առաջարկվում է նաեւ ինքնազբաղված անձանց հարկման համակարգի եւ ընտանեկան ձեռնարկատիրության հարկման համակարգի համար, ընդ որում, 9 միլիոնի դրամի եւ 18 դրամի շեմը համապատասխանաբար դարձնելով 24 մլն դրամ։

Իսկ բոլոր նրանք, ովքեր մինչեւ օրենքն ուժի մեջ մտնելը հատել են 58-ի սահմանագիծը եւ, ըստ այդմ, դարձել են ԱԱՀ վճարողներ,  այո, ճիշտ եք նկատել, օրենքը հնարավորություն չի տալիս վերականգնվել շրջանառության հարկ վճարող լինելու համակարգում։ Ինչո՞ւ հնարավորություն  չի տալիս. 2 հիմնական հիմնավորում ունենք։ Առաջինը. դուք խոսում եք ոչ համատարած, այլ բացառիկ  դեպքերի մասին։ Օրինակ՝ երբ որ խորհրդարանական լսումներ էին կազմակերպել այս խնդրո առարկա նախագծերի քննարկման նպատակով, եւ բոլորովին վերջերս, երբ տնտեսական հարցերի հանձնաժողովում քննարկումներ էինք կատարում, այդ օրերի դրությամբ, որից շատ չի անցել, ընդամենը, երեւի, մեկ շաբաթ, մենք չենք ունեցել տնտեսվարող սուբյեկտ, որը հատել է։ Հավանաբար, խոսում եք վերջին օրերին որեւէ տնտեսվարող սուբյեկտի մասին, որը հատել է։ Ինչո՞ւ եմ ասում` չենք ունեցել. որովհետեւ օրենսդրության համաձայն՝ եթե  որեւէ մեկն այդ շեմը հատում է, պետք է համապատասխան հայտարարություն ներկայացնի հարկային մարմնին, իսկ այդպիսի հայտարարություն մենք չենք ստացել, միգուցե, եղել են հատողներ, բայց եթե չեն ներկայացրել, մենք չենք իմանա այնքան ժամանակ, մինչեւ նրանք չեն ներկայացնի իրենց իրացման շրջանառությունները, իսկ երկրորդ եռամսյակի իրացման շրջանառությունը կարող ենք իմանալ հուլիսի 20-ից հետո, 7-րդ ամսվա 20-ից հետո, որը հաշվարկի ներկայացման վերջնաժամկետն է։

Հիմա` հիմնական պատճառը, որը մեզ ստիպում է չգնալ նրանց շրջհարկի կարգավիճակում վերականգնելու ճանապարհով։ Տեսեք` ինչ է կատարվում. եթե որեւէ մեկը հատում է 58,35 մլն դրամի սահմանագիծը եւ, ըստ այդմ, համարվում է ավելացված արժեքի հարկ վճարող, նա ապրանքներ վաճառելիս, ծառայություններ մատուցելիս դիմացի կողմին տալիս է ավելացված արժեքի հարկի դրույքաչափի եւ գումարի նշումով հաշվարկային  փաստաթղթեր, հարկային հաշիվներ։ Դիմացիններն իրավունք են ստանում դրանց հիման վրա կատարել օրենքով սահմանված կարգով հաշվանցումներ, այսինքն՝ ավելացված արժեքի հարկի գումարի նվազեցումներ։

Եթե մենք վերադառնում ենք, ասում ենք` ոչինչ, որ դուք հատել եք 58-ի սահմանագիծը, դուք վերականգնվում եք շրջհարկ վճարողի կարգավիճակում, մենք խնդիրներ ենք ստեղծում նրա հետ գործարքի մեջ մտած դիմացի կողմերի համար, որովհետեւ պետք է գնանք, դիմացի կողմերին էլ ասենք` այն հաշվանցումները, որոնք որ ժամանակին դուք կատարել էիք, հիմա պետք է վերաձեւակերպեք եւ, ըստ այդմ, որոշակի տույժեր կրեք, որոշակի լրացուցիչ հարկային պարտավորություններ կրեք, իսկ այդ մարդիկ, իմանալով հանդերձ, որ նրանց մատակարարն ինչ-որ պահի պետք է վերականգնվի շրջհարկ վճարողի կարգավիճակում, կարող էին ընդհանրապես նրա հետ գործարքի մեջ չմտնել, այլ ապրանքը գնել որեւէ ավելացված արժեքի հարկ  վճարողից։ Լուծելով փոքր շրջանակի խնդիր` մենք մեծ շրջանակի համար խնդիրներ ենք ստեղծելու։ Այս առումով մենք առաջարկում ենք ձեռնպահ մնալ այս փոփոխությունից։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքեք, պրն Սիմոնյան։

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Ես առնվազն երկու տնտեսվարող սուբյեկտի արդեն իսկ գիտեմ, որ հատել է այդ շեմը, եւ շատ քիչ հավանական է, որ նրանք տարվա վերջին 115 միլիոնի շեմին կմոտենան անգամ։ Այս առումով` արդեն իսկ օրինակներ կան, որ անձանց իրավունքների հետ կապված խնդիր առաջանալու է։

Որպես իրավաբան եմ ասում ձեզ, ձեր առաջարկած խնդիրը, որ կարող է նման խնդիր առաջանալ, շատ ավելի փոքր է, քան այն խնդիրը, որն իրականում առաջանալու է, որովհետեւ տնտեսվարող սուբյեկտների իրավախախտման մասին է խոսքը գնում, եթե մենք որոշակի խտրական վերաբերմունք ցույց տանք։

Արդյունքում վարչական դատարանում դուք կարող եք տեսնել, որ հաջորդ տարվա ընթացքում բազմաթիվ գործեր Կառավարությունը պարտվի հենց այս տրամաբանության շրջանակներում, եւ անբարենպաստ հետեւանքներ առաջանան հենց նույն Կառավարության համար։

Դրա համար շատ ավելի տրամաբանական է, որ այն փոքր խնդիրները, որոնք դուք նշեցիք, մտնենք այդ խնդիրների տակ, քան մտածենք, որ որոշակի անձանց իրավունքների խախտումները կարելի է նաեւ անտեսել։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Պրն Սիմոնյան, տեսեք, դուք ասում եք` երկու դեպք, գիտե՞ք, թե շրջանառության հարկ քանի ակտիվ վճարող մենք ունենք. մոտ 50 հազար, եթե ոչ ավելի։ 50 հազարի մեջ երկուսի մասին իմանալով` կարծում եմ` չենք կարող խոսել մասշտաբային երեւույթների մասին։ Սա` առաջինը:

Երկրորդը. եթե գործունեության առաջին 5 ամիսներով, պրն Սիմոնյան, տնտեսվարող սուբյեկտը հատել է 58 մլն-ի սահմանագիծը, ընդ որում, մենք գիտենք, որ տարվա սկզբի ամիսներն ավելի պասիվ են, քան տարվա երկրորդ հատվածի ամիսները, տարիների փորձն է այդպես ցույց տալիս, դա նշանակում է, որ, շատ մեծ հավանականությամբ, յոթ ամիսներով եւս կունենա 58 մլն շրջանառություն: Իսկ եթե 58-ին գումարենք եւս 58, 115-ը, հաստատ, անցնելու է, եւ ես չեմ կարծում, որ մենք իրավական խնդիր ենք ունենալու, որովհետեւ մենք ունենք շատ հստակ օրենսդրական կարգավորում։ Համաձայն չեմ ձեր գնահատականի հետ այն առումով, որ ունենք գործող օրենք, որտեղ ասվում է, որ 2019 թվականի հունվարի 1-ից շեմը 58,35 մլն դրամ է, բնականաբար, ով կհատի, կհամարվի օրենքով սահմանված կարգով ԱԱՀ վճարող։

Կառավարությունը, պարզապես, մեղմացնող նորմ է կիրառում, որեւէ նորմ չի ստիպում այդ մեղմացնող նորմը կիրառել նաեւ նրանց համար, որոնց համար դա արդեն նախատեսված չէ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Միքայել Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Պրն Պողոսյան, որպեսզի դուք այդպիսի պրոբլեմների մեջ չընկնեք, ինչ որ իմ նախորդ գործընկերոջ հարցին էիք պատասխանում, դրա համար ժամանակին, խնդրում եմ ուշադիր էս կողմ նայեք, ես 1 տարվա ընթացքում առաջարկել եմ 2 անգամ 115 միլիոնը չիջեցնելու օրենսդրական նախաձեռնություն։

Խնդրեմ, մեկը 2017 թվականի օգոստոսին է մերժվել, մեկը՝ 2018 թվականի մայիսին։ Գիտե՞ք` որն է ամենակարեւորը, կարեւորը նա է, որ 9 ամսվա տարբերությամբ այս երկու փաստաթղթերում պատճենահանված նույն տեքստն է, որովհետեւ 9 ամսվա ընթացքում շրջանառություններ են փոխվել, ոնց որ դուք ասում եք եւ այլն, նույն տեքստը` պատճենահանված,  ֆինանսների նախարարությունից  եկել է ինձ պատասխան, ես հետո սա կտամ ձեզ քննարկման արդյունքում։

Որպեսզի իմ գործընկերոջ շատ տեղին բարձրացված հարցին դուք պատասխանեիք, պետք չէր,  որ հունվարի 1-ից իջներ 58,35, պետք է մնար։ Այո, կատարվում է լուրջ անարդարություն, որ որոշ մարդիկ... Իսկ որոշ մարդիկ գիտե՞ք ինչ են անում. 58 միլիոնից հետո էլ ՀԴՄ չեն խփում, որպեսզի այդ 58-ը հիմա չհատի։ Այսինք էդ շիլափլավը, որ ստեղծվել է, ստեղծվել է նրա արդյունքում, որ երբ ժամանակին ճիշտ առաջարկներ անում են, պետք է ընդունել, ի՞նչ է եղել, ի՞նչն է խնդիրը։

Հիմա ես ուզում եմ, որ դուք պատասխանեք. ի՞նչ է եղել, որ մի քանի ամիս առաջ ես օրենքի նախագիծը դրել եմ, մերժվել է, հիմա նույն բանը դուք բերում եք, ընդամենը, ասելով` դե, որ սա բերում ենք, հետն էլ ակցիզային հարկն ենք բերում, բարձրացնում, այն ժամանակ էլ բերեիք։ Այն ժամանակ ձեր ձեռքերը որեւէ մեկը բռնե՞լ էր, որ դուք հետը զուգահեռ այդ ակցիզը կամ մյուսն անեիք, որն էլի անընդունելի է ինձ համար։ Սա` մեկ։

Երկրորդը՝ կապված համահարթ եկամտահարկի հետ։ Կարո՞ղ եք ասել` 2 մլն դրամից ավելի կամ 1 մլն դրամից ավելի, այդ թվերը ես գիտեմ, քանի՞ մարդ է ՀՀ-ում աշխատում, ընդհանրապես, քանի՞ մարդ է ստանում, եւ այս առումով, որ 640 հազարից 395 հազարը ստանում է մինչեւ 150 հազար դրամ աշխատավարձ, տվյալ փուլում որեւէ կերպ չի ազդում նրանց վրա։

Օրինակ՝ Գերմանիայում մինչեւ տարեկան 9500 եվրո ստացողը, ընդհանրապես, ոչ մի եկամտահարկ չի մուծում։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցերի համար, պրն Մելքումյան, ուրեմն, Կառավարությունը, այո, ձեզ առաջարկել է ձեռնպահ մնալ դեռ այն ժամանակ կատարված օրենսդրական նախաձեռնություններից, որովհետեւ դուք առաջարկել եք, թեեւ համակարգային, բայց  տեղային լուծում: Տեղային` այն առումով, որ  առաջարկել եք մի փոփոխություն, որը բյուջեի վրա ունի 11,5 մլրդ դրամ բացասական ազդեցություն, բայց փոխարենը չեք առաջարկել որեւէ այլ միջոցառում, որը կհավասարակշռի։

Իսկ ասել, որ մենք, ընդամենը ,ակցիզային հարկի ռեֆորմ ենք առաջարկում, թույլ տվեք չհամաձայնվել այդ «ընդամենը» եզրույթի հետ, որովհետեւ մենք համակարգային փոփոխություն ենք առաջարկում ակցիզային հարկում, եւ ակնկալում ենք, որ բացի այդ, նաեւ այլ ուղղություններով կատարվող, մեր տնտեսական ակտիվությունը խթանող ուղղակի հարկերի գծով բեռը նվազեցնող քաղաքականությունը ստեղծելու է բավարար հիմք, որպեսզի մենք կարողանանք փոխհատուցել հնարավոր եկամուտների կորուստը, մինչդեռ վերցնել եւ, ուղղակի, ասել, որ այս փոփոխությունը կատարենք, 11,5 մլրդ դրամը լուրջ գումար է հարկաբյուջետային կայունությունն ապահովելու տեսանկյունից։

Ի դեպ, ասեմ` թվերը  չեն փոխվել, որովհետեւ հաշվետու տարին չի փոխվել, պրն Մելքումյան, ավելին ասեմ, որ թվերը հիմա էլ առանձնապես չեն փոխվում։

Մենք 58,35 մլն դրամից 115 մլն դրամն անցնելով` լուծում ենք 2230 տնտեսվարող սուբյեկտի հարց։ Այսինքն՝ այդ միջակայքում գտնվում են ընդամենը 2230 սուբյեկտներ, բայց, այդուհանդերձ, հարցի վերաբերյալ Կառավարության դիրքորոշման համար կարեւորություն է ունեցել այն, որ սրանք միջին չափի սուբյեկտներ են, որոնք զարգացման մեծ ներուժ ունեն, հետեւաբար, գնում ենք այս քայլին, բայց իրացման շրջանառությունն իրապես չի փոխվել։ Ես թվեր կարող եմ հնչեցնել։

Տեսեք, մինչեւ 3 մլն դրամ իրացման շրջանառություն  ունի շրջանառության հարկ վճարողների 51,5%-ը։ Մինչեւ 36 մլն դրամ իրացման շրջանառություն ունենի ամբողջ շրջհարկ վճարողների 92,6%-ը։ Այսինքն՝ այս թվերով նորից չի հիմնավորվում շրջանառության  շեմի բարձրացումը, բայց կարեւորելով այդ 2230 տնտեսվարող սուբյեկտների համար գործունեության նպաստավոր պայմաններ ապահովելու հարցը, այդուհանդերձ, Կառավարությունն այս առաջարկությունը հիմա կատարում է։

Երկրորդ հարցադրման հետ կապված, այո, ճիշտ եք, որ 2 մլն դրամից ավելի աշխատավարձ ստացողների թիվը ծայրահեղ  ցածր է, ամբողջ ստացողների 0,2%-ն է` 1320 հոգի, կամ, օրինակ՝ 1 մլն դրամից ավելի ստացողներինը՝ մոտ 6200 հոգի։ Այսինքն՝ ամբողջ վարձու աշխատողների 1%-ը։

Հենց սա այն պատճառներից մեկն է, որ մենք առաջարկում ենք համահարթ համակարգի ներդրում, որովհետեւ մենք այսօր ունենք նոմինալ առումով պրոգրեսիվ հարկման համակարգ, բայց իրականում պրոգրեսիվություն չունի համակարգը։ Այսինքն՝ եթե 2018 թվականի տվյալների ամփոփմամբ մենք գալիս ենք ու ասում ենք, որ 71,4%-ը՝ նախկին 65-ի փոխարեն, 2017 թվականի արդյունքներով, գտնվում է 150 հազար դրամից ցածր սեգմենտում, սա նշանակում է, որ մենք չունենք պրոգրեսիվ հարկման համակարգ, բայց փոխարենն ունենք արտադրողական աշխատուժը բարձր դրույքաչափերով  հարկելու համակարգ, որը վանում է հնարավոր ներդրողին։ Դրա համար ասում ենք` եթե մենք պրոգրեսիվ հարկման խնդիրը չենք լուծել այս համակարգով, եկեք, գոնե, լուծենք մյուս խնդիրները, մասնավորապես, ստվերի դեմ պայքարը, որի մասին կարծում եմ` դեռ առիթ կլինի խոսել։

Երկրորդ՝ արտադրողական արտահանումը սպասարկող աշխատուժն ավելի ցածր դրույքաչափով հարկելու խնդիրը։ Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքեք, պրն Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Պրն Պողոսյան, բացարձակ չեմ կիսում ձեր մոտեցումը։ Այսինքն` ձեր ասելով` այդ 115 միլիոնը, ընդամենը, քաղաքական որոշում է, տնտեսական շարժառիթներ չունի, որ ես մերժում եմ, որովհետեւ դուք ասում եք` ընդամենը 2000-ի համար։ Այդ 1300 հոգին էլ 2 մլն դրամից ավելի են ստանում, ընդամենը դրա՞նց համար ենք անում։

Այստեղ մենք պետք է հետ գնանք, հիշենք, որ 2015 թվականից  2-ական  տարով ինչի՞ համար է այդ 115-ը սահմանվել, դա ունի կենսագրություն։ Հիշո՞ւմ եք, թե՞ չեք հիշում, թե  ի՞նչ պայքարներով։

Եվ հիմա մենք փոքրը պետք է դարձնենք միջին, միջինը` խոշոր։ Այսինքն՝ էդ տրայեկտորիայով միացնում ենք։ Փոքրերը չեն ուզում ամբողջ կյանքում փոքր մնալ։ Ձեզ թվում է, թե ամբողջ կյանքում փոքրերը փոքր են մնալո՞ւ։ Սա` մեկ։

Երկրորդը. այդ մեծ աշխատավարձ ստացողները, փառք ու պատիվ, որ բարձր աշխատավարձ են ստանում, դրանք` 800 հազար դրամից մինչեւ 2 միլիոնից ավելի ստացողները տարեկան  խնայում  են 14 հազար դոլարից մինչեւ 37 հազ դոլար։ Տենց եկամուտներ ստացողներն իրենց հագուստը, բուժումը, հանգիստը Հայաստանում չեն անցկացնում։ Այդ փողերը, մենք խթանում ենք, որ ինքը գնա, եւ  ես իմ ելույթում կասեմ, որ չբալանսավորված սպառման հարկերի վրա բարդելը «չերեզչուր» շատ, ավելի հարկեր, ի՞նչ խեղումների է բերելու, առանց այդ էլ մեր կքված սպառողական աղքատիկ շուկայի համար։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Պրն Մելքումյան, տեսեք, ինչ որակում էլ մենք տանք` տնտեսագիտական հիմքի վրա կայացված որոշում, թե՞ քաղաքական որոշում, խնդիրը հետեւյալն է. մենք ասում ենք, որ 11,5 մլրդ դրամ բյուջեն վճարում է 2230 տնտեսվարող սուբյեկտի, որպեսզի նրանք գործեն ավելի մեղմ հարկային միջավայրում։

Ինչո՞ւ ավելի մեղմ. որովհետեւ շրջանառության հարկի գծով բեռը, բազմիցս առիթ ունեցել ենք հայտարարել, 2-2,5, երբեմն 3 անգամ ավելի ցածր է, քան հարկման ընդհանուր համակարգի բեռը համապատասխան գործունեության տեսակի համար։

Այո, հենց  այն ենթադրությամբ, որ փոքրերը շարունակաբար փոքր չեն մնալու, նրանք պետք է աճելու հնարավորություն ունենան, այս տնտեսվարող սուբյեկտները տնտեսվարողների ամենամոբիլ խումբն են, այս 2230 տնտեսվարող սուբյեկտները։ Հենց այս պատճառով է առաջարկվում նրանց տալ եւս որոշակի  ժամանակահատված` դրսեւորվելու։

Բոլորս էլ համոզմունք ունենք, չէ՞, որ շրջանառության հարկի շեմը՝ 115 միլիոնը բարձր է մեր երկրի համար։ Իրապես, բարձր է, որովհետեւ բոլոր գիտական, գործնական, առօրյա կյանքից եկող մեթոդներով հաշվարկները ցույց են տալիս, որ օպտիմալ չափն ավելի ցածր է, նույնիսկ, ավելի ցածր, քան 58 միլիոնն է։

Ինչ վերաբերում է երկրորդ դրվագին, ընդամենը մի բան ասեմ. պրն Մելքումյան, դուք նշեցիք մի ռիսկի մասին, այդ  ռիսկը ես կիսում եմ, բայց բազմաթիվ այլ ռիսկեր կան։ Գիտե՞ք,որ շատ բարձր վարձատրվող աշխատողները գրանցվում են արտերկրում եւ հարկերը վճարում են՝ փաստացի ապրելով եւ աշխատանք կատարելով ՀՀ-ում։

Դրա համար մենք մոտիվացնում ենք, որպեսզի այդ հարկերը վճարվեն ՀՀ-ում եւ գրանցումները կատարվեն այստեղ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արման Աբովյան։

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ։ Համահարթ եկամտահարկի մասին կրկին հարց կտամ։ Ուսումնասիրվել է արդյո՞ք այն պետությունների փորձը, որոնք անցել են առաջարկվող համակարգին, եւ եթե այո, ապա կխնդրեի, որ  այդ ուսումնասիրությունների մասին երկու բառ, որովհետեւ մենք արել ենք ուսումնասիրություն, ուզում եմ համեմատական անցկացնել։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար, պրն Աբովյան, ես կնշեմ այն երկրները, որոնք  եկամտային հարկի ցածր բեռ են կիրառում եւ համահարթ դրույքաչափ են կիրառում եւ համադրելի են մեզ հետ, այս 3 ֆիլտրերով անցնող երկրները։  Մասնավորապես, եթե սկսելու լինենք մեր ԵԱՏՄ-ում գտնվող երկրներից` Ղազախստան՝ 10%, Ղրղըզստան՝ 10%, տարածաշրջանային երկրներ, Վրաստան՝ 20%, ընդ որում, մենք  համեմատությունը կատարել ենք` ոչ միայն պարզ եկամտային հարկի չափը գնահատելով, այլ նաեւ սոցիալական վճարները հաշվի առնելով։ Ինչո՞ւ. որովհետեւ աշխատավարձի հարկը  ոչ միայն եկամտային հարկն է, այլեւ սոցվճարները, ընդ որում, սոցվճար` եւ՛ աշխատողի հաշվին կատարվող, եւ՛ գործատուի հաշվին կատարվող։

Երբ ամփոփում ենք այս նշածս 3 երկրների օրինակը, Վրաստանում աշխատավարձի հարկը ստացվում է 20%, մեզանում աշխատավարձի հարկը 28-ից մինչեւ 41% է, առավելագույնի ու Վրաստանի դրույքաչափի միջեւ տարբերությունը 2 անգամ է։

Ղրղըզստանում՝ 27,5%, Ղազախստանում՝ 19,5%, բազմաթիվ եվրոպական երկրներ, որոնք քիչ թե շատ կարող են համադրելի համարվել մեզ հետ, այսինքն՝ խոսքն  Արեւմտյան  Եվրոպայի զարգացած երկրների մասին չէ, ունեն  համահարթ դրույքաչափեր, Բուլղարիա՝ 10%, Չեխիա՝ 15%, Էստոնիա՝ 20%, Հունգարիա՝  15%, Ռումինիա՝ 10%։ Այս շարքը  կարելի է նորից շարունակել։

Ի՞նչ արդյունքների են հանգել` ներդնելով համահարթ դրույքաչափը։ Մեր դիտարկումները ցույց են տալիս, որ եկամտային հարկի տեսքով մուտքերի կորուստ էականորեն չեն արձանագրում երկրները։ Սա տարբեր բացատրություններ կարող է ունենալ, մի դեպքում՝ տնտեսական ակտիվություն, մի դեպքում՝ ստվերից աշխատավարձերի դուրս բերում, տարբեր։ Մեր դիտարկումները ցույց են տալիս, որ երկրները ֆիսկալ ռիսկեր չեն գոյացնում այս տեսակի քաղաքականության  իրականացմամբ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքի համար՝ Արման Աբովյան։

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Շնորհակալություն պատասխանի համար։ Ըստ էության, մենք լսեցինք թվերը, ճիշտն ասած, ես էլ ունեմ տվյալներ, որը ելույթի ժամանակ կհնչեցնեմ։ Սա, պարզապես, ռեպլիկի ձեւով, սա հարց չի, շարունակություն չի։

Մենք ունենք շատ կարեւոր խնդիր, որ բացի այն թվային ցուցանիշներից, որոնք մենք այսօր լսում ենք ձեզնից, որը մենք էլ կներկայացնենք մեր կողմից, մենք ունենք շատ կարեւոր խնդիր. դա սոցիալական արդարության խնդիրն է։  Ոչ մի դեպքում ոչ մի օրինագիծ, ոչ մի քայլ չպետք է հանկարծ, չեմ ուզում «վտանգի» բառն ասել, չպետք է ինչ-որ տեղ խանգարի այդ սոցիալական արդարության գործընթացներին, որոնք մենք ունենք։

Ավելի հանգամանալից ես արդեն ելույթի ժամանակ կանդրադառնամ։ Շնորհակալություն:

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, ուղղակի կարճ ակնարկ: Պրն Աբովյան, այն, որ պրոգրեսիվ հարկման համակարգը սոցիալական արդարության, եկամուտների վերաբաշխման տեսանկյունից ավելի արդար ու հիմնավոր է՝ չի վիճարկվում, երկրորդ կարծիք չկա : Բայց հարկման համակարգը միայն այս խնդիրը չպետք է լուծի, հարկման համակարգը պետք է լուծի նաեւ ստվերի դեմ պայքարի խնդիր, հարկման համակարգը պետք է լուծի ազգային տնտեսության մրցունակության ապահովման խնդիր, եւ, հատկապես, բարձրորակ աշխատուժ օգտագործող ոլորտների մրցունակության ապահովման խնդիր։

Հիմա, ասում եմ` ունենք համակարգ, որը թվացյալ պրոգրեսիվ է, բայց իրականում պրոգրեսիվ չէ։ Մենք այն գլխից ձախողել ենք այս խնդրի լուծումը։

Դրա համար Կառավարությունն առաջարկում է հետեւյալը. ասում է` եթե, միեւնույն է՝ մենք եղած դրույքաչափերով չենք կարողանալու պրոգրեսիվ հարկման այդ արդար եկամուտների վերաբաշխման խնդիրը, ինչպես դուք եք իրավացիորեն նշում, լուծել, եկեք, գոնե, կառավարելի հարկային եկամուտների կորստով, որը չի առաջացնի ֆիսկալ ռիսկեր,  լուծենք այն մյուս 2 խնդիրը, նպաստենք, որպեսզի աշխատավարձերի իրական մեծությունները հայտարարագրվեն: Սա` մեկ։

Եվ երկրորդ. արտադրողական աշխատուժը հարկենք ավելի ցածր չափով։ Մեր գնահատմամբ՝ այս վերջին երկու խնդիրը հնարավոր է լուծել համահարթ եկամտային հարկի դրույքաչափի ներդրմամբ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Մանե Թանդիլյան։

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Պրն փոխնախարար, երբ դուք խոսում էիք բյուջե չհավաքագրվող հարկերի մասին, որոնք որ տեղի են ունենալու այս փոփոխություններից հետո, ասում եք, որ, բնականաբար, այդ պակասող մասը պետք է հարկվի անուղղակի հարկերից։ Այդ ձեր վերաբերմունքը` «բնականաբար»-ի, ինձ համար անհասկանալի է, որովհետեւ նաեւ պետք է նշենք, որ հարկման արդարացիությունը պետք է գա հարստությունը հարկելու գաղափարից։

Ես գիտեմ, որ տարիներ, նաեւ անցած տարի դուք քննարկում էիք գույքահարկի բազային, կադաստրային արժեքի փոփոխությունը շուկայականին համապատասխանեցնելը, եւ ըստ էության, գույքահարկի դրույքաչափ փոխելը, նաեւ բազա փոխելը, որի արդյունքում կկարողանանք արդարացիորեն հարկել  գույքը, ինչը նշանակում է՝ հարստությունը։

Այս առումով` անցել է մեկ տարի, որեւէ փոփոխություն այդ մասով ես չեմ   տեսնում։ Տանելով դեպի անուղղակի հարկեր, ակնհայտորեն մարդկանց սոցիալական  վիճակն եք վատթարացնում, ու, հատկապես, նրանց, ում եկամուտը  չի ավելանում այս փոփոխության հանգամանքում։

Այս առումով` ուզում եմ հետաքրքրվել` ի՞նչ  ընթացքի մեջ է գտնվում գույքահարկի բազայի հաշվարկի փոփոխությունը, ընդհանրապես, դիտարկո՞ւմ  եք հարստությունը հարկելու մոտեցումը, քան թե հարկելը եկամուտները, նաեւ  շքեղության հարկի հնարավորություն կա, առանձնատները, որոնք անհասկանալի ծագման են, շքեղ մեքենաների անհասկանալի ծագման հարկումը. արդյո՞ք որեւէ քննարկում այս մասով իրականացնում եք։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Տիկին Թանդիլյան, շնորհակալություն ձեր հարցերի համար եւ այս թեմայով խոսելու հնարավորություն տալու համար։ Կարճ խոսեմ ակցիզի մասին, այնուհետ հիմնական հարցադրմանը կանդրադառնամ։

Ինչո՞ւ եմ բնական համարում ակցիզային հարկի գծով բեռի բարձրացումը. որովհետեւ աշխարհն է գնում այդ ճանապարհով։ Պարզ չէ, թե մենք ինչո՞ւ չպետք է գնանք այն պարագայում, երբ որ աշխարհից ակցիզային հարկի դրույքաչափերը մեր երկրում 3, 4, երբեմն 5 անգամ ավելի ցածր են, այդ թվում՝ համադրելի, այդ թվում՝ ԵԱՏՄ անդամ երկրների հետ։

Այստեղ Կառավարությունը տեսել է հարկային եկամուտների ներուժ, եւ տեսել է մի ճանապարհ, որն ավելացված արժեքի հարկի բարձրացման նման չի հանգեցնի աղքատության խորացման, բայց կլուծի լրացուցիչ եկամուտներ հավաքագրելու խնդիր: Բայց ամբողջովին համաձայն եմ ձեզ հետ, որ թիրախում ունեցվածքի կամ հարստության հարկումն է՝ որպես, այո, եւ՛ արդարության սկզբունքի վերականգնում եւ՛ եկամուտների վերաբաշխման խնդրի լուծում եւ՛ լրացուցիչ հարկային եկամուտներ հավաքագրելու աղբյուր։ Ամբողջությամբ համաձայն եմ ձեզ հետ։

Ասեմ, որ այս թեմայով քննարկումներ եղել են, եւ ոչ միայն քննարկումներ, ամեն ինչ շատ գործնական դաշտ է մտել։ Հենց այս պահին Կառավարությունում ընթանում է ֆինանսատնտեսական նախարարական կոմիտեի նիստ, որտեղ կադաստրի պետական կոմիտեն զեկուցում է 2 կարեւոր իրավական ակտերի նախագծեր։

Առաջինը՝ Կառավարության որոշում, որով նոր գոտիականություն, նոր տարածագնահատում եւ նոր քարտեզագրում է առաջարկվում ամբողջ հանրապետությունում, որպեսզի ունենանք ավելի ադեկվատ իրավիճակ ըստ գոտիների, որովհետեւ այս ամբողջ ընթացքում վերջին գոտիավորումից հետո նոր կառուցապատումներ, քարտեզագրումներ եւ այլն։

Երկրորդ՝ Հարկային օրենսգրքում կա այսպիսի մի կարգավորում, որ այն պահից, երբ կընդունվի օրենք անշարժ գույքի միավորների շուկայական արժեքին մոտարկված կադաստրային արժեքների հաշվարկման մեթոդաբանության մասին, այդ օրենքի ուժի մեջ մտնելու պահից սկսած գույքահարկը կհաշվարկվի ոչ թե կադաստրային արժեքից, այլ շուկայական արժեքին մոտարկված  կադաստրային արժեքից։ Երկրորդը հենց այդ օրենքի նախագիծն է, որն այսօր կադաստրի կոմիտեն զեկուցում է ֆինանսատնտեսական նախարարական կոմիտեի նիստում։

Մեր ժամանակացույցը հետեւյալն է. նախատեսվում է մինչեւ այս ամսվա վերջ այդ օրենքի նախագիծը ներկայացնել խորհրդարանի դատին։ Այնուհետ մենք համապատասխանաբար, բայց ըստ անհրաժեշտության, միգուցե վերանայենք նաեւ անշարժ գույքի հարկով հարկման 2 կարգավորում, մեկը` չհարկվող շեմի հետ կապված։ Գիտեք, որ այսօր 3 մլն է սահմանված, եթե մենք վերագնահատենք գույքային միավորները, կարող է պարզվել, որ այդ 3 միլիոնը բավարար չէ։ Սոցիալապես խոցելի որոշ խմբեր, որոնք չունեն բավարար եկամուտներ, բայց ունեն մեծ գույք, այդ թվում՝ ժառանգած, նրանք խնդիրներ ունեն այդ գույքային հարկերը վճարելու առումով, եւ, միգուցե, կարիք լինի այդ 3 մլն դրամի շեմը վերանայել։ Սա` մեկ։

Երկրորդ. դրույքաչափերի վերանայման խնդիր պետք է լուծենք  2 ուղղությամբ, մեկը` պարզեցման, որովհետեւ այսօր տարբերակված են ըստ գույքի, տարբեր գործառնական նշանակության, ինչը բարդացնում է համակարգը։

Երկրորդ. նորից, միգուցե, կարիք լինի դրույքաչափերը նույնպես վերանայել, որպեսզի ունենանք հասցեավորված, թիրախավորված քաղաքականություն։ Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Նորից պետք է արձանագրել, որ արդեն մեկ տարուց ավելի քննարկվող, դեռ դրա որակը պետք է քննարկենք ԱԺ-ում, թե որքան որակյալ այդ փոփոխությունը տեղի կունենա, դեռեւս քննարկման փուլում է, եւ ուժի մեջ էլ կմտնի, հայտնի չի՝ ե՞րբ։

Բայց այն, որ ասում եք` աշխարհը գնում է այս ճանապարհով,  աշխարհը նաեւ  գնում է ծախսերի հայտարարագրման ճանապարհով, որի արդյունքում, երբ ծախսերը հանում են, նորից հարկվում է հարստությունը։ Այսինքն` երբ դա օրինակ եք բերում, մենք պետք է հասկանանք, որ, այո, այն ճանապարհները, որոնք կան, գնում են առաջադեմ երկրները, սակայն արդեն անցած են լինում որոշակի փուլ, հետո նոր գնում են այդ ճանապարհով։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Տիկին Թանդիլյան, ձեր առաջին հարցադրումը, որ կատարեցիք, տպավորությունս այնպիսին էր, որ դուք ակնկալում եք, որ ես հայտարարեմ, որ ոչինչ արված չէ, բայց, փաստորեն, ասացի, որ ահագին աշխատանք արված է։

Կարծում եմ, որ սա լավ իրողություն է եւ խնդրում եմ արձանագրենք։

Համաձայն եմ ձեզ հետ, որ մենք չպետք է մեր օրակարգից հանենք համատարած եկամուտների, եւ ինչո՞ւ ոչ, նաեւ  ծախսերի հայտարարագրման համակարգի հարցը։ Դա էլ է օրակարգում, բայց դա համակարգային նշանակության փոփոխություն է։ Այդ մասին մտածում ենք,  քննարկումներ ենք  կազմակերպում տարբեր առիթներով, բայց դրան մոտենալու մի փոքր ավելի շատ ժամանակ պետք է վերցնենք, որովհետեւ այստեղ միայն քաղաքականություն չէ, կիրառական հարթություն ենք մտնելու։ Մենք պետք է օբյեկտիվորեն գնահատենք դրա հնարավոր ռիսկերը, այդ վարչարարության վրա կատարվող ծախսերը եւ հնարավոր օգուտները, ի վերջո։ Այսինքն` ոչինչ ինքնանպատակ չէ, կարեւոր գործոն է այն, որ աշխարհը գնում է այդ ճանապարհով, մենք չենք կարող դա անտեսել։

Մենք պետք է այդ իրողությունները պրոյեկտենք մեր իրողության վրա` հասկանալու համար` մենք էլ ենք գնալու այդ ճանապարհո՞վ. կարծում եմ` այո, բայց ե՞րբ. այս հարցի շուրջ դեռ պետք է մի փոքր մտածենք։ Շնորհակալություն

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ընդմիջում 30 րոպե։


Ժամը 15:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ ԵՎ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ՎԱՀԵ ԷՆՖԻԱՋՅԱՆԸ
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հիմնական զեկուցողին հրավիրում եմ ամբիոնի մոտ։ Հարցի հերթը Արթուր Դավթյանինն է, համեցեք։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Պողոսյան, իմ հարցն ավելի շատ առաջարկի ձեւով է։ Խոսքը գնում է «Պետական տուրքի մասին» օրենքի մասին, որով վարկային կազմակերպությունների համար սահմանված է 6 մլն դրամ, այն դեպքում, որ նախկինում այդ գումարը կազմում էր 500 հազար դրամ։ Ինչպես նաեւ մասնաճյուղի դեպքում` 1 մլն դրամ նախկին 250 հազար դրամի փոխարեն։ Իսկ բանկերը 8 մլն դրամի կարգի պետտուրք պետք է վճարեն այն դեպքում, որ 30 անգամ ավելի շատ կապիտալ ունեն։ Չե՞ք կարծում, որ պետտուրքերի չափով, մասով վարկային կազմակերպություններն ավելի մրցունակ չեն լինի բանկերի հետ եւ ստիպված պետք է լինեն իրենց տոկոսները բարձրացնել, որպեսզի այդ գումարները վաստակեն, եւ արդեն քաղաքացիների վրա է այդ բեռը գնալու։ Այսինքն` ով դիմեց վարկային կազմակերպություն, ավելի բարձր տոկոսով գումար է վերցնելու։ Խնդրում եմ սրան պատասխանեք, հետո արձագանքով հաջորդ հարցս կտամ։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Դավթյան։ Ես առիթ ունեցա հիմնական ելույթի ժամանակ հայտարարել, որ հարցի քննարկումը եւ հնարավոր փոփոխություններով տարբերակ առաջարկելը դեռեւս մեր օրակարգում է եւ առաջինից երկրորդ ընթերցումն ընկած ժամանակահատվածում կազմակերպվող քննարկումներում այս հարցին, ընդհանուր առմամբ, անդրադառնալու ենք։ Ուղղակի մի նկատառում եմ ուզում այստեղ հնչեցնել, որ, առհասարակ, ֆինանսավարկային հատվածում կազմակերպությունների վրա դրված բեռը միայն պետական տուրքով չէ, որ չափվում է, որովհետեւ այստեղ ունենք նաեւ, պայմանականորեն ասված, ադմինիստրատիվ բեռ։ Խոսքս, մասնավորապես, հետեւյալի մասին է։ Նորմատիվային դաշտի կարգավորումներ կամ կանոնադրական կապիտալի նվազագույն պահանջ կամ կառավարող անձնակազմին ներկայացվող պահանջ եւ այլն։ Այս ամբողջը, ի վերջո, գալիս հանգուցալուծվում է որոշակի ծախսերի կատարման, եւ այս տրամաբանությամբ է նաեւ առաջարկը ներկայացված։ Այսինքն` փորձում ենք հավասարակշռել առաջարկվող պետական տուրքի չափը եւ բացի այդ կազմակերպությունների վրա դրված ադմինիստրատիվ բեռը, առհասարակ։ Սա` մեկ։

Երկրորդ. գիտեք, որ առաջարկը պատրաստվել է ԿԲ-ի հետ համատեղ եւ ԿԲ-ն այստեղ նաեւ վարում է որոշակի քաղաքականություն այն առումով, որ եթե տեսնում է ֆինանսավարկային հատվածի որոշ խաղացողների շուրջ ձեւավորվող որոշակի ռիսկեր, ըստ էության, արձագանքը լինում է այնպիսին, որ պետք է որոշակի լրացուցիչ բեռ դրվի այս կազմակերպությունների վրա, որպեսզի նրանք ինքնակազմակերպվեն, կամ չի բացառվում նաեւ նրանց միավորման տարբերակը։ Այսինքն` որպեսզի ինստիտուցիոնալ վերափոխման ճանապարհ անցնեն եւ դառնան ավելի կանխատեսելի, ավելի հասկանալի կառույցներ, որոնց շուրջ այլեւս այդ ռիսկերը չեն ձեւավորվի։

Ամփոփելով ու պատասխանելով ձեր հարցին` նաեւ պատրաստակամություն եմ ուզում հայտնել, որ, այո, առաջին ընթերցմամբ քննարկումից հետո մենք շարունակելու ենք աշխատանքը։ Այդ թվում` վարկային կազմակերպությունների միության ներկայացուցիչներին կհրավիրենք, ձեզ նույնպես կհրավիրենք այդ քննարկմանը, պրն Դավթյան։ Կարծում եմ, որ մեզ կհաջողվի գալ փոխզիջումային այնպիսի տարբերակի, որը կլուծի մեր առջեւ դրված խնդիրները եւ կոլապսի չի հանգեցնի այս հատվածում գործող տնտեսվարող սուբյեկտներին։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքի համար` Արթուր Դավթյան։

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Պրն Պողոսյան, կուզենայի նաեւ ձեր ուշադրությունը հրավիրել հետեւյալ հանգամանքի վրա. մասնաճյուղերը հիմնականում մարզերում են բացվում եւ այնտեղ 1 մլն պետական տուրք սահմանելը կարող է այդ մասնաճյուղ բացելն արդեն ձեռնտու չլինել եւ ստիպված այդ մասնաճյուղը փակեն վարկային կազմակերպությունները։ Այնտեղ նաեւ մենք աշխատատեղեր ենք կորցնում։ Ես կուզեմ նաեւ, որ այդ հանգամանքը եւս ձեր կողմից ուշադիր նայվի։ Շնորհակալություն։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Պրն Դավթյան, կա առաջարկ, որ տարբերակված պետական տուրք սահմանվի։ Այսինքն` Երեւան քաղաքում` որպես տնտեսապես ավելի ակտիվ գոտի, լինի ավելի բարձր պետական տուրք, մարզերում` ավելի ցածր, մարզկենտրոններում` միջին։ Բայց, կարծում եմ` սա լավագույն գաղափարը չէ այն առումով, որ, ի վերջո, մենք պետական տուրքի մասին ենք խոսում։ Սա հարկ չէ։ Տնտեսական ակտիվությունից կախված` արդեն տարբեր չափերով հարկեր վճարվում են։ Սա պետական տուրք է գործունեության թույլտվության` լիցենզիայի համար։ Բայց կիսում եմ ձեր մտահոգությունն այն առումով, որ մենք պետք է այդ հարցն ըւշադրության կենտրոնում պահենք, թեեւ ֆինանսավարկային հատվածի կազմակերպությունները չեն ընկալվում առաջնահերթորեն որպես փոքր եւ միջին ձեռնարկատիրության սուբյեկտներ կամ աշխատատեղերի ստեղծմանը նպաստող միավորներ, բայց, այդուհանդերձ, չենք կարող հաշվի չնստել այդ գործոնի հետ։ Այս առումով ուզում եմ պատրաստակամություն հայտնել, որ մենք հարցը շարունակենք քննարկել։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կնյազ Հասանով։

Կ.ՀԱՍԱՆՈՎ

-Պրն փոխնախարար, հարկային այս փոփոխություններից երեւում է, որ նախատեսվում է, որ մինչեւ 24 մլն շրջանառություն ունեցող ձեռնարկատերերն ազատվեն հարկային վճարներից։ Այդպես է, չէ՞:

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Այո:

Կ.ՀԱՍԱՆՈՎ

-Եվ դա վերաբերում է մանր բիզնեսին, որը նաեւ ուրախալի եւ ողջունելի է։ Ես միշտ հանդիպում եմ անհատ ձեռնարկատերերի հետ, այսինքն` մանր բիզնես ունեցողների հետ եւ հասկացա այստեղից, որ մինչեւ 24 մլն շրջանառություն ունեցող ձեռնարկատերերը պետք է նորից օգտվեն ՀԴՄ-ներից եւ նորից պետք է վճարեն եկամտահարկ եւ այսպես շարունակ։ Մեր հանդիպումներից առաջարկություններ են լինում, որ այս շրջանառության հարկը փոխարինվի հաստատագրված հարկի վճարումներով։ Օրինակ` մարզերում կան տոնավաճառներ, որոնք օգտվում են 5-6 քառակուսի մետրից, կան մանր, փոքր խանութներ, որոնք 15-20 քառակուսի մետր են, չի՞ լինի, որ այդ շրջանառության հարկը փոխարինվի հաստատագրված հարկով եւ, ենթադրենք, մեկ քառակուսի մետրը 300 կամ 500 դրամով եւ այս քաշքշուկից, կարծես թե, ուզում են ազատվել։ Հնարավո՞ր է դա, թե՞ ոչ։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Պետք է նշեմ, որ Կառավարության կողմից իրականացվող հարկային քաղաքականությունը մի փոքր այլ վեկտոր ունի, այլ նպատակադրում ունի եւ դա հարկման այլընտրանքային համակարգի կիրառության շրջանակի կրճատումն է։ Իսկ դուք ձեր հարցադրմամբ, ըստ էության, խոսում եք հարկման այլընտրանքային համակարգի մասին, երբ վճարվող հարկի մեծությունը կախված է ոչ թե իրացման շրջանառությունից կամ շահույթից, այլ կախված է որոշակի այլ տեսանելի, վերահսկելի ինչ-որ ֆիզիկական չափորոշիչներից` գտնվելու վայր, տարածքի մակերես եւ այլն։ Դա իրականում, այո, կհամաձայնեմ ձեզ հետ, որ ավելի պարզ համակարգ է, բայց ավելի անարդար։ Ինչո՞ւ. որովհետեւ որեւէ կապ չկա վճարվող հարկի մեծության եւ ֆինանսական արդյունքի միջեւ։ Այսինքն` երկու կողք-կողքի նույն չափորոշիչներով բնութագրվող տնտեսվարող սուբյեկտներ` նույն տարածքով, նույն ապրանքի վաճառքով զբաղվող, բայց մեկը մյուսից 5 անգամ ավելի իրացման շրջանառություն ունեցող, վճարելու են նույն հարկը։ Սա, իրապես, ցանկալի երեւույթ չէ։ Կամ, օրինակ` մեկ այլ դեպք։ Մեկը հաստատված է շուկայում, ունի կայուն հաճախորդների շրջանակ եւ այլն, մյուսը նոր է ուզում շուկա մուտք գործել, բայց մենք երկուսին էլ առաջադրում ենք նույն հարկային բեռը։ Սա անարդարացիության տարրեր է պարունակում։ Հետեւաբար, ձեր հարցի պատասխանն այն է, որ Կառավարությունը չի նախատեսում այս ուղղությամբ գնալ։ Բայց նաեւ չի նախատեսում ծանրաբեռնել վարչարարական կամ հարկային բեռով ձեր նշած փոքր եւ միջին ձեռնարկատիրության սուբյեկտներին։ Դրա համար միկրոձեռնարկատիրության սուբյեկտների հարկման միջավայրն այս նախածով նկարագրվում է այնպես, որ լինի առավելագույնս պարզ, բայց, այո, ՀԴՄ-ի կիրառությունը պարտադիր է լինելու։ Ինչո՞ւ. որովհետեւ եթե չլինի այդ ՀԴՄ-ի կիրառությունը, մենք չենք կարողանա ճշգրտորեն հաշվարկել նրա իրացման շրջանառությունները եւ չենք կարողանա ստանալ այդ հարցի պատասխանը` նա հատե՞ց 24 մլն դրամի շեմը, թե՞ ոչ, որովհետեւ հատելու դեպքում պետք է տեղափոխվի հարկման այլ համակարգ։

Ինչ վերաբերում  է եկամտային հարկին, այստեղ նորից Կառավարությունը շատ մեղմ միջավայր է նախատեսում միկրոձեռնարկատիրության սուբյեկտների համար` առաջարկելով, որպեսզի նրանք իրենց վարձու աշխատողներից յուրաքանչյուրի համար վճարեն հաստատագրված 5 հազար դրամ եկամտային հարկ։ Այսինքն` անկախ աշխատավարձի մեծությունից։ Հիմա, եթե խորհրդարանն ընդունի Կառավարության առաջարկը եւ սահմանվի անգամ 23 տոկոս համահարթ եկամտահարկի դրույքաչափ, միկրոձեռնարկատիրության սուբյեկտների մոտ աշխատողներն իրենց եկամտահարկը վճարելու են ոչ թե այդ 23 տոկոսով հաշվարկված չափով, այլ ֆիքսված 5 հազար դրամ` յուրաքանչյուր աշխատողի հաշվով։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքի համար` Կնյազ Հասանով։

Կ.ՀԱՍԱՆՈՎ

-Շնորհակալություն։ Ցանկանում էի իմանալ հնարավո՞ր է այդ հարկատեսակի փոփոխումը, թե՞ ոչ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կարեն Սիմոնյան։

Կ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Պողոսյան, նախագծի փաթեթին ներկայացված եզրակացության մեջ նշված է, որ միայն 2019թ. եթե այս հարկային նախագիծն ընդունվի, բյուջեի եկամուտները կնվազեն շուրջ 16 մլրդ դրամով։ Եվ հաջորդիվ նշված է, որ նախատեսվում է, որ պետական բյուջեի հարկային եկամուտների կորուստը կփոխհատուցվի հրակային վարչարարության արդյունավետության բարձրացման միջոցով։ Ավելի հստակ կարո՞ղ եք ասել` ինչի՞ մասին է խոսքը գնում, այս 16 մլրդն ի՞նչ վարչարարության միջոցով պետք է վերականգնվի։ Սա` մեկ։

Երկրորդ. արդյոք մյուս հարկատեսակների բարձրացումը, ակցիզային հարկի բարձրացումն ավելացնելու է, այսինքն` փոխհատուցելու է այս պակասը, որ մենք ունենալու ենք։ Եվ նշել, թե մինչեւ 2023թ. ամեն հաջորդ տարի, մոտավորապես, ինչքա՞ն գումար է պակասելու սրա արդյունքում։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Նախ, թույլ տվեք նշել, թե ինչի՞ց է բաղկացած այդ 16 մլրդ դրամը, որպեսզի ձեր համար պարզ լինի։ Ուրեմն, 11.5 մլրդ դրամ գնահատված է շրջանառության հարկի շեմի բարձրացման արդյունքում ակնկալվող կորուստը, 950 մլն դրամի կարգի հանրային սննդի մասով բեռի նվազեցումն է, մոտ 300 մլն կազմում է բեռնափոխադրման ծառայություններ մատուցողների համար ճանապարհային հարկից հրաժարվելու առաջարկության գինը, մոտ 200 մլն կարգի գնահատել ենք ֆիզիկական անձանց կողմից գույքային միավորների առք ու վաճառքով զբաղվողներին հարկման դաշտից դուրս բերելու արդյունքում ակնկալվող կորուստը եւ շուրջ 3 մլրդ դրամ` միկրոձեռնարկատիրության հարկման համակարգի ներդրման հետեւանքով։ Իհարկե, սրանք կարող են որոշակիորեն փոխվել, բայց մեր ընդհանուր վերլուծության արդյունքներն այսպիսին են։

Հիմա, անդրադառնամ հիմնական հարցադրմանը. տեսեք, բացի այն, որ հարկային վարչարարությունը տարեցտարի արդյունավետության աճ է արձանագրում բոլոր հիմնական, գոնե, ուղղություններով, ինչի մասին վկայում է նաեւ այն, որ եղան հայտարարություններ, որ պետական բյուջեի հարկային եկամուտների ծրագրված մեծությունն այս տարվա համար շուրջ 62 մլրդ դրամով վերանայելու առումով նախագիծն ինքնին պարունակում է որոշակի գործիքակազմ, որոնք, ի լրումն արդեն իսկ գործադրվող ջանքերի, հնարավորություն են ընձեռելու որոշակի լրացուցիչ վարչարարություն իրականացնել հարկային ոլորտում։ Մասնավորապես, շատ պայմանական օրինակ եմ բերում, վիճակախաղերի տոմսերի հաշվառման համակարգի ներդրումը։ Մեր գնահատմամբ` այստեղ լուրջ վարչարարական գործողություններ կատարելու անհրաժեշտություն կա եւ նույն, ասենք, խաղային ոլորտի օրինակով, եթե նկարագրելու լինենք, այստեղ գնահատված նոր արժեքը եւ ոլորտից հավաքագրվող հարկերը պարզապես անհամատեղելի են։ Եվ այս նշածս եւ բազմաթիվ այլ ուղղություններով իրականացվող վարչարարությունը, կարծում ենք, որ մեզ հնարավորություն է ընձեռելու ունենալ լիարժեք փոխհատուցում եւ ապահովել ֆիսկալ կայունություն։

Ինչ վերաբերում է հաջորդ տարիներին, տեսեք, մենք կումուլյատիվ գնահատել ենք մինչեւ 2023թ. այս փոփոխությունները եւ ձեզ կարող եմ այդ տեղեկանքը փոխանցել, բայց ընդհանուր պատկերը հետեւյալն է։ Ամենից ոչ նպաստավոր տարում միայն հաշվարկային կորուստը, այսինքն` միայն այն միջոցառումների ծախսը, որոնք հանգեցնում են հարկային եկամուտների կորստի, գնահատվում է ՀՆԱ-ի 0,7-0,8 տոկոսային կետի չափով։ Դա, մոտավորապես, 50 մլրդ դրամ է։ Բայց ուզում եմ նաեւ հիշեցնել, որ քանի որ մենք առաջարկում ենք առաջանցիկ տեմպերով ակցիզային հարկի բարձրացում թունդ ալկոհոլային խմիչքների եւ ծխախոտի արտադրանքի  համար, այս փոխհատուցումն ամբողջությամբ ապահովվելու է, եւ մենք որեւէ ֆիսկալ ռիսկ այստեղ չենք տեսնում։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքի համար` Կարեն Սիմոնյան։

Կ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն պատասխանի համար։ Այսինքն` մենք հասկացանք, որ առաջիկա տարիների ընթացքում ակցիզային հարկի բարձրացումը կփոխհատուցի ամբողջովին մի մասը, եւ մյուս մասը վարչարարության միջոցով տեղի կունենա, ոչ թե ամբողջությամբ վարչարարությունը պետք է ապահովի։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արկադի Խաչատրյան։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Պողոսյան, նախագիծը, իրոք, երկար ճանապարհ է անցել, եւ բավականին քննարկում ենք ունեցել նաեւ հանձնաժողովում։ Այդուհանդերձ, ուզում եմ անդրադառնալ մի հարցի, որն ինչ-որ առումով կապված է նախորդ հնչեցված հարցի հետ։ Տեսեք, նախագծի հիմքում դրված տրամաբանությունն այն է, որ քանի որ եկամտահարկի եւ շահութահարկի դրույքաչափի իջեցման արդյունքում մենք առավելապես ստանում ենք պետական բյուջեի եկամուտների պակասում կամ ճեղք, մենք փորձում ենք այդ ճեղքը լրացնել ակցիզային հարկերի բարձրացման միջոցով։ Հիմա տեսեք, ամենաբարձր մակարդակով հնչեցվեց, որ մենք այս տարի ունենալու ենք մինչեւ առնվազն 62 մլրդ լրացուցիչ եկամուտ, ընդ որում, հայտարարվեց, որ դա լինելու է ստվերի կրճատման հաշվին։ Եթե դա առավելապես ստվերի կրճատման հաշվին է, ուրեմն, կարելի է ենթադրել, որ այն լինելու է կայուն եկամուտ, որոնց վրա կարելի է հույս դնել նաեւ ապագայում։ Այստեղից հարցս հետեւյալն է, որը կարծում եմ ամենացավոտն է այս փաթեթի մեջ։ Ինչո՞ւ ենք բարձրացնում տարեկան 4 տոկոսով ակցիզային հարկը վառելիքի համար, մասնավորապես, բենզինի, դիզվառելիքի, սեղմված բնական գազի, որոնք, կարծում եմ` շատ ավելի կարեւոր սոցիալական նշանակության տրանսպորտային ծախսերի վրա ազդող հետեւանքներ ունեն։ Եթե ունեք ձեռքի տակ թվեր, խնդրում եմ հնչեցրեք, թե կոնկրետ բենզինի, դիզելի, սեղմված բնական գազի, վառելիքի մասով տարեկան այդ 4 տոկոսների մասով ինչքա՞ն լրացուցիչ եկամուտներ ենք ակնկալում առաջիկա տարիների ընթացքում յուրաքանչյուր տարի։ Շնորհակալություն։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար, պրն Խաչատրյան։ Մի փոքր հեռվից փորձեմ պատասխանել։ Ինչպես հիմնական ելույթում նշեցի, մենք առաջարկում ենք կիրառել ակցիզային հարկի բացառապես հաստատուն դրույքաչափեր եւ դրանով իսկ պարզեցնել ակցիզային հարկի համակարգը, դարձնել  ավելի կանխատեսելի արտադրողների եւ ներմուծողների համար։ Ինչպե՞ս ենք ստանում այդ արդյունավետ դրույքաչափերը, որոնք արտացոլված են նախագծում։ Վերցնում ենք նախորդ տարիներից յուրաքանչյուրի հաշվով յուրաքանչյուր ապրանքատեսակի մասով վճարված ակցիզային հարկը եւ հարաբերելով ֆիզիկական չափման միավորների վրա` ստանում ենք յուրաքանչյուր միավորին բաժին ընկնող արդյունավետ  դրույքաչափը եւ այդ արդյունավետ դրույքաչափերը մենք արտացոլել ենք նախագծում որպես առաջարկվող դրույքաչափեր` բացառությամբ գարեջրի արտադրանքի, որի պարագայում արդյունավետ դրույքաչափը ստացվում է 117 դրամ, մենք առաջարկել ենք 130 դրամ։

Ինչ վերաբերում է չորս տոկոսներին։ Երբ կիրառվում է ակցիզային հարկի հաստատուն դրույքաչափ, իսկ ապրանքներն ունեն բնականոն գների աճման միտում, որովհետեւ մեր երկրում էլ, թեեւ չափավոր, բայց, այդուհանդերձ, գնաճ յուրաքանչյուր տարի մենք արձանագրում ենք, եւ եթե այս երեւույթը տարիներ շարունակ ընթանում է, մի քանի տարի հետո մենք արձանագրում ենք, որ ակցիզային հարկի կշիռն ապրանքի գնի կառուցվածքում շարունակաբար նվազել է, եւ սկսում ենք մտածել ակցիզային հարկի նոր դրույքաչափ առաջարկելու մասին։ Սա, կարծում եմ` վատ ազդակ է հաղորդում արտադրողներին եւ ներմուծողներին այն առումով, որ նրանց համար կանխատեսելի չէ դաշտը, թե, օրինակ, վեց ամիս հետո կամ մեկ տարի հետո, երկու տարի հետո որքան է լինելու ակցիզային հարկի դրույքաչափը։ Դրա համար ,չունենալով այսպիսի ոչ կանխատեսելի միջավայր եւ չունենալու համար այնպիսի վիճակ, երբ 3-4 տարին մեկ որպես Կառավարություն կգանք կառաջարկենք, կասենք` եկեք ակցիզային հարկի դրույքաչափերը կվերանայենք, որովհետեւ ապրանքների գներն ավելացել են, մենք առաջարկում ենք տարեկան 4 տոկոս դրույքաչափով ինդեքսավորել ակցիզային հարկի դրույքաչափերը, որպեսզի արտադրողները կարողանան հաշվարկել տեսանելի ապագայում իրենց համար կիրառելի ակցիզային հարկի դրույքաչափը։

Ինչ վերաբերում է մնացած ապրանքներին, օրինակ` ծխախոտի արտադրանք կամ թունդ ալկոհոլային խմիչքներ, որոնց մասով մենք առաջարկում ենք առաջանցիկ տեմպով ակցիզային հարկի դրույքաչափի աճ, դրանց համար այդ 4 տոկոսը կիրառելի չէ։

Հիմա անդրադառնալով ձեր հարցի վերջնամասին` տեսեք, եթե մենք վերցնենք, յուրաքանչուր ապրանքի գծով մուտքը նայենք, ակցիզային հարկի դրույքաչափի այդ 4 տոկոս ավելացման հաշվին կպարզեն`ք որքան մուտք է։ Դրանք իրականում մեծ գումարներ չեն։ Դա կախված է ապրանքի տեսակից, կարող է տատանվել մի քանի հարյուր միլիոնից մինչեւ առավելագույնը 1-2 մլրդ դրամ, ոչ ավելի։ Բայց պետությունը հնարավորություն է տալիս վարել ավելի կանխատեսելի հարկային քաղաքականություն։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքեք, պրն Խաչատրյան։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Պրն Պողոսյան, ուզում եմ սկզբունքայնորեն անհամաձայնություն հայտնել դրա մասով։ Տեսեք, եթե մենք դա կապում ենք գնաճի հետ, գնաճը, առհասարակ, հաշվարկվում է սպառողական զամբյուղի մեջ մտնող ապրանքների ընդհանուր գներից, որի մեջ մտնում են բազմաթիվ ապրանքներ։ Իհարկե, այդտեղ մտնում են նաեւ տրանսպորտային ծախսերը, վառելիքը որոշակի կշիռ, ազդեցություն ունենում է։ Բայց գնաճի ցուցանիշը հիմք ընդունելով` ավելացնել ակցիզը վառելիքի վրա, որն ուղղակիորեն ազդում է սոցիալական լայն խավերի ծախսերի վրա, տրանսպորտային ծախսերի եւ բազմաթիվ այլ, ես դրան ավելի մանրամասն կանդրադառնամ նաեւ ելույթիս ժամանակ, կարծում եմ` արդարացված չի։ Համաձայն չեմ նաեւ այն մոտեցման հետ, որ 4 տոկոսը փոքր է եւ դրա վրա կարելի է ուշադրություն չդարձնել։ Տարեկան 4 տոկոսը մի քանի տարիների ընթացքում դառնում է զգալի տարբերություն։ Բացի դրանից, 4 տոկոս միայն ակցիզի բարձրացումը, իսկ տնտեսվարողը հաշվարկում է նաեւ դրա վրա վերադիր մնացած իր շահութաբերությունը եւ այլն, իրականում դա արտացոլվում է գնային գնի վրա ավելի շատ։ Իսկ եթե նույնիսկ խոսենք 5, 6, 7 տոկոսի վրա, ես վստահեցնում եմ, որ այդ ազդեցությունն իրականում լինելու է շատ ցավոտ եւ եթե մենք կանխատեսում ենք 62 մլրդ-ի լրացուցիչ եկամուտ, անկեղծ ասած, չեմ տեսնում որեւէ անհրաժեշտություն նման ցավոտ հարց բարձրացնելու եւ նման բարձրացումներ կատարելու համար։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Պրն Խաչատրյան, այն ինչ մենք առաջարկում ենք, միջազգային պրակտիկայում լայնորեն կիրառվող մոտեցում է։ Երկրներ կան, որ դա ուղիղ կապում են գնաճի հետ, երկրներ կան, որ չեն կապում։ Մենք չենք կապել գնաճի հետ` ելնելով ժամանակային տարբերություններից։ Ինչո՞ւ. որովհետեւ մինչեւ ընթացիկ տարին ավարտվում է, եւ գնաճը հայտարարվում է, այդ ընթացքում կարող է ավարտվել ակցիզային հարկի հաշվարկման որեւէ հաշվետու ժամանակաշրջան։ Որպեսզի հետ չգամ, ճշգրտումներ կատարենք, առաջարկում ենք հենց ամենասկզբից հայտարարել 4 տոկոս տարեկան աճ։ Սա` որպես լրացուցիչ տեղեկություն։

Այս քաղաքականությունը նաեւ առաջակվում է Արժույթի միջազգային հիմնադրամի կողմից, տարբեր այլ միջազգային կազմակերպությունների կողմից։ Ես չեմ կարծում, որ դուք այն համոզմանն եք, որ մենք սպառում ենք սրանով, այս դրույքաչափերի վերանայմամբ ակցիզային հարկի ներուժն ամբողջությամբ օգտագործելու մեր հնարավորությունները։ Ակցիզային հարկի դրույքաչափերը մեզանում շատ ցածր են բոլոր համադրելի եւ ոչ համադրելի երկրների համեմատությամբ։ Այսինքն` մենք այստեղ ունենք չօգտագործված ներուժ եւ չօգտագործել այդ ներուժը եւ ասել, որ մենք ունենք 62 մլրդ դրամ լրացուցիչ եկամուտներ, կարծում եմ` ճիշտ չէ, որովհետեւ մենք պետք է ավելի հավակնոտ ծրագրեր դնենք մեր առջեւ, հասնենք այդ ծրագրերին, այդ թվում` լրացուցիչ այդ հավաքագրվող եկամուտները ծախսենք շատ արդյունավետ, մուլտիպլիկատիվ էֆեկտներով, ենթակառուցվածքների վրա ներդնելով, որովհետեւ չեմ կարծում, որ այդ 62 մլրդ դրամը մեր բոլոր խնդիրները լուծելու է։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սերգեյ Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Պողոսյան, բազմաթիվ հարցեր կան եւ մեկ հարցի շրջանակներում հնարավոր չի այսքան հարցերի քննարկումը։ Բայց մի փոքր հարց։ Երբ թվում է, թե մենք լավ աշխատանք ենք կատարում, տաքսի ծառայությունն ազատում ենք տուրքերից, այո, դա, իսկապես, սոցիալական խնդիր է լուծում, բաց մյուս կողմից պետությունը հանձնառություն ունի անվտանգ երթեւեկություն կազմակերպել։ Այսինքն` արդյոք մենք հնարավորություն չենք տալիս, որպեսզի մարդիկ, չունենալով առողջություն, չունենալով հարմարավետ մեքենա կամ ծայրագույն վատ վիճակում գտնվող մեքենաներով ծառայություններ են մատուցում, եւ քաղաքացիները, որոնք առողջական խնդիրներ ունեն, այդ ծատայությունը մատուցելու ընթացքում կարող են բազմաթիվ մարկանց կյանք վտանգել։ Արդյո՞ք նպատակահարմար չեք գտնում այդ լավ գործը` պետտուրքից ազատելը կանոնակարգել ոլորտն այնպես, որ նաեւ առողջության վերաբերյալ տեղեկանք ներկայացնեն այդ անձինք, ովքեր պետք է զբաղվեն տաքսի ծառայությամբ եւ նաեւ մեքենաների տեխնիկական պայմանի վերաբերյալ տեղեկանք լինի, որովհետեւ եթե մենք մեր քաղաքացիներին եւ, ինչո՞ւ չէ, հյուրերին տուրիզմի խթանման հետ կապված, երբ նշում ենք նաեւ այդ ծառայությունների բարեկարգ լինելը, կարեւորում ենք, պետք է նաեւ մենք ապահովենք այնպիսի անվտանգ երթեւեկություն, որ պատշաճ ծառայություն լինի եւ՛ հյուրերի համար եւ՛ մեր քաղաքացիների համար։ Ի՞նչ միջոցառումներ եք նախաձեռնում այս խնդիրները լուծելու համար։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Բագրատյան։ Միանգամից ասեմ, որ ամբողջությամբ կիսում եմ ձեր մտահոգությունը, բայց նաեւ ուզում եմ փարատել այն առումով, որ մենք այս նախաձեռնությամբ չենք վերացնում լիցենզավորման պահանջը։ Այսինքն` գործունեությունը շարունակելու է մնալ լիցենզավորման ենթակա գործունեություն` իր լիցենզավորման պայմաններով եւ պահանջներով հանդերձ։ Մենք, պարզապես, պետական տուրքն ենք վերացնում` որպես սոցիալական քաղաքականության դրսեւորում։ Ձեր կողմից բարձրացված շատ կարեւոր հարցն` առաջին` այլ օրենսդրության կարգավորման առարկա է` տրանսպորտի ոլորտը կարգավորող եւ լիցենզավորման հետ կապված հարաբերությունները կարգավորող, եւ երկրորդ`  մենք այդտեղ որեւէ միջամտություն չենք իրականացնում։ Այսինքն` ինչպես կա, այդպես էլ շարունակում է մնալ։ Բայց նաեւ լրացուցիչ տեղեկություն եմ ուզում հաղորդել ձեզ այն մասին, որ տրանսպորտի ոլորտի լիազոր մարմին համարվող գերատեսչությունը, հիմա արդեն` վերակազմակերպված նախարարությունը, հավանաբար, հանդես կգա մեկ այլ օրենսդրական նախաձեռնությամբ, որը կարգավորում է, առհասարակ, այս ոլորտի հետ կապված հիմնարար հարաբերությունները` սկսած ինտերնետ հարթակում տարբեր հավելվածների միջոցով տաքսի ծառայությունների կազմակերպումից վերջացրած ձեր նշած հարցերով, որպեսզի, իրապես, մենք ունենանք անվտանգ եւ քաղաքակիրթ սպասարկում, որովհետեւ մենք մեզ հայտարարել ենք որպես զբոսաշրջության գերակա ճյուղ ունեցող երկիր, իսկ սա ուղղակիորեն կապվում է այդ ոլորտի հետ եւ մեր քաղաքացիների անվտանգ երթեւեկության եւ կյանքի հարցն է։ Շատ կարեւոր հարց եք բարձրացնում, բայց այստեղ դրան անդրադառնալու հնարավորությունները կամ իմաստն այս փուլում չկա։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։ Արձագանք չկա։ Գեւորգ Գորգիսյան։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցս վերաբերում է միկրոձեռնարկատիրությամբ զբաղվելու հնարավորությամբ քաղաքացիներին։ Փաստացի, այս եզրույթը` միկրոձեռնարկատիրություն գալիս է փոխարինելու ընտանեկան ձեռնարկատիրության սուբյեկտներին եւ որոշ դեպքերում նաեւ արտոնագրային հարկ վճարողներին։ Ուզում եմ հասկանալ` կա՞ ինչ-որ հաշվարկ, թե ամբողջությամբ ընտանեկան ձեռնարկատիրության եւ արտոնագրային հարկ վճարողները կարողանալու են զբաղվել արդեն որպես միկրոձեռնարկատիրություններ։ Եթե ոչ, ո՞ր մասն է մնալու այնտեղ եւ սկսելու աշխատել, օրինակ` շրջանառության հարկով։ Շնորհակալություն։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն պրն Գորգիսյան։ Եթե հիշում եք ես միկրոձեռնարկատիրության հարկման համակարգը ներկայացրեցի որպես ինքնազբաղված անձանց հարկման միջավայրի, ընտանեկան ձեռնարկատիրության հարկման միջավայրի եւ որոշ դեպքերում` նաեւ արտոնագրային հարկի հարկման միջավայրի համատեղում։ Սա նշանակում է, որ այլ հավասար պայմաններում առաջին երկու ոլորտներն ամբողջությամբ եւ արտոնագրային հարկ վճարողների որոշ մասը պետք է տեղավորվեին միկրոձեռնարկատիրության հարկման համակարգում, բայց` այլ, հավասար պայմաններում։ Ինչո՞ւ. որովհետեւ մենք մի փոքր վերանայումներ ենք առաջարկում ընդլայնման եւ նեղացման առումով։ Ընդլայնման առումով արդեն ասացի. աշխատողների թվաքանակը չենք սահմանափակում, նշանակում է շրջանակն ընդլայնվում է, գործունեության իրականացման վայրերի թվաքանակը` նույնպես, նշանակում է շրջանակն ընդլայնվում է, իրացման շրջանառության շեմը համապատասխանաբար 9 մլն դրամի ու 18 մլն դրամի փոխարեն առաջարկում ենք  24 մլն դրամ։ Սրանք բոլորն ընդլայնող են։ Ի՞նչն է նեղացնող։ Հավանաբար, ձեր հարցի ենթատեքստում այն է, որ, օրինակ` մասնագիտացված ծառայություններն այսօր հնարավորություն ունեն գործել ընտանեկան ձեռնարկատիրության հարկման համակարգում, մինչդեռ միկրոձեռնարկատիրության հարկման համակարգից նրանք բացառված են։ Մասնագիտացված ծառայություն ասելով` տվյալ դեպքում նկատի ունեմ հաշվապահություն, աուդիտորական գործունեություն, փորձագիտություն, թարգմանություն, փաստաբանություն, իրավաբանություն եւ նմանատիպ այլ ծառայություններ։ Տրամաբանության հիմնավորումը ո՞րն է, որ մենք առաջարկում ենք նրանց բացառել այս համակարգից։ Մի քանի ասպեկտներ, ուղղակի։

Առաջինը. գործունեության այս տեսակները չեն բնութագրվում միկրոձեռնարկատիրության դասական հատկանիշներով, որը գալիս հանգում է նրան, որ միկրոձեռնարկատերը, ըստ էության, ինքնաբավ, իր օրվա եկամուտները լուծող պարզունակ գործունեության տեսակով զբաղվողն է` արհեստագործներ կամ պարզունակ ծառայություններ մատուցողներ։

Երկրորդ. գործունեության այս տեսակները բնութագրվում են, մեղմ ասած, շահութաբերության միջինից բարձր մակարդակով։ Հետեւաբար, քաղաքականության տեսանկյունից ճիշտ չէ, որպեսզի պետությունը նրանց վրա հարկային ծախս կատարի, այսինքն` հրաժարվի նրանց կողմից վճարվող եկամուտներից։

Երրորդ. այստեղ կա հայտնի հարկային արբիտրաժի ռիսկը, երբ մասնագիտացված ծառայություններ մատուցողները տեղավորվում են հարկման այլընտրանքային արտոնյալ համակարգերում եւ իրենց ծառայությունների, աշխատանքների շրջանակներում գեներացնում են փաստաթղթեր, որոնք տեղափոխում են հարկման ընդհանուր համակարգ եւ հիմք են հանդիսանում, օրինակ` շահութահարկ վճարողի համար հարկման բազան նվազեցնելու։ Այսինքն` այս համակարգում որեւէ հարկ չի վճարվում, բայց փոխարենն այս համակարգում գեներացված փաստաթուղթը հնարավորություն է ընձեռում 20 տոկոս շահութահարկ նվազեցնել իրենից վերեւ գտնվող համակարգերում։ Սրանք պատճառների ամբողջությունը չեն, էլի կան պատճառներ։ Պարզապես ժամանակը տնտեսելով` վերահաստատում եմ, որ առաջին երեք ուղղություններով առնվազն, մենք ընդլայնում ենք միկրոձեռնարկատիրության հարկման շրջանակը եւ վերջին ուղղությամբ մենք, հակառակը, նեղացնում ենք այդ շրջանակը մասնագիտացված ծառայությունների առումով։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքեք, պրն Գորգիսյան։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Նեղացնելու շրջանակում կար նաեւ Երեւանում առեւտրային գործունեություն ծավալելու սահմանափակումը։ Սրա հետազոտություն կա արդյո՞ք, թե քանի ընտանեկան ձեռնարկատիրություն կարող է սրա վերաբերել, որոնք սկսելու են արդեն այլ կերպ հարկվել։

Մյուս կողմից` նաեւ սահմանափակումների մեջ մտնում են ինժեներական ծառայությունները, գիտահետազոտական, փորձարարական, կոնստրուկտորական, փորրձարարատեխնոլոգիական, տեխնոլոգիական աշխատանքները։ Սրա մասով ի՞նչ կարող եք ասել։

Եթե մի փոքր էլ անդրադառնանք արտոնագրային հարկին. որոշ դեպքերում սրանք կիրառվել են այն գործունեությունների վրա, որոնց վարչարարություն, ուղղակի, պետք չէր անել եւ, մասնավորապես վարսավիրական ծառայություններ, ավտոտեխսպասարկում, ավտոկանգառներ, բիլիարդ, սեղանի թենիս եւ այլն։ Հիմա, եթե այս մարդիկ այլեւս սկսելու են գործել այլ հարկային տիրույթում, ուզում եմ հասկանալ` վարչարարություն կարողանալո՞ւ ենք իրականացնել կամ արդյո՞ք արժի այդքան վարչարարություն իրականացնել նման գործունեություն ծավալողների նկատմամբ, պետության վրա դա ավելի ծախս չի՞ լինելու։ Շնորհակալություն։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Գորգիսյան, ձեր առաջին դիտարկման հետ համաձայն չեմ այն առումով, որ մենք միկրոձեռնարկատիրության շրջանակը նեղացնում ենք նաեւ առեւտրական գործունեության մասով, այն պարզ պատճառով, որ առեւտրական գործունեությունը, լինի դա Երեւան քաղաքում թե Երեւան քաղաքից դուրս, այսօր էլ ընտանեկան ձեռնարկատիրության կամ ինքնազբաղված անձանց հարկման համակարգում չէ։

Ինչ վերաբերում է ձեր թվարկած մյուս, այո, ես մասնագիտացված ծառայությունների ցանկը սպառիչ չթվարկեցի, համաձայն եմ, այո, դա իրողություն է, բայց եկեք գնահատենք ընդհանուր դաշտը, օրինակ` գիտահետազոտական եւ փորձակոնստրուկտորական աշխատանքներով զբաղվողների համար։ Մենք ունենք, որպեսզի վերամբարձ բառեր չասեմ, ուղղակի, ասեմ` շատ լայն շրջանակի հարկային արտոնություններ գործունեության այս տեսակներով զբաղվողների համար։ Մասնավորապես, ասում ենք, որ հստակ մեր Հարկային օրենսգրքով ամրագրված է, որ գիտահետազոտական եւ փորձակոնստրուկտորական աշխատանքների վրա կատարվող ծախսերն ամբողջապես նվազեցվում են կատարման տարվա ընթացքում եւ ոչ թե կապիտալացվում եւ ամորտիզացվում են։

Գիտահետազոտական աշխատանքներն ազատվում են ԱԱՀ-ից, եթե կբնութագրվեն որպես այդպիսին` ըստ Կառավարության սահմանած չափորոշիչների եւ այլն։ Վերջին հարցադրման հետ կապված. տեսեք, մենք ժամանակին գործունեության ձեր նշած տեսակներն արտոնագրային հարկի համակարգում ունենալը հիմնավորել ենք կամ վարչարարական կարողությունների բացակայությամբ կամ ծախսատարությամբ։ Անցել է որոշակի ժամանակ, տասնամյակ եւ մի փոքր էլ ավելի, եւ այս ընթացքում վարչարարական կարողություններն էականորեն ընդլայնվել են։ Օրինակ` ՊԵԿ-ում ներդրվել է մոնիթորինգային համակարգ, որտեղ իրական ժամանակում տեսնում են, թե որ ծառայության մատուցման վայրում կամ որ վաճառքի կետում ինչ հաճախականությամբ, ինչ գումարներով ՀԴՄ կտրոններ են տպագրվում։ Եթե մենք ռիսկեր ենք տեսնում, թիրախավորված ստուգումներ ենք իրականացնում։ Այսինքն` միգուցե կան տեսական ռիսկեր, որ ծախսատար են, բայց այդ ռիսկերը հիմնականում կառավարելի են։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարություն Բաբայան։ Հարություն Բաբայանը դահլիճում չէ։ Եղիշե Սողոմոնյան։

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Պողոսյան, հարցս վերաբերում է հետեւյալին։ Քանի որ դրույթներ կան, որոնք ուժի մեջ են մտնելու 2019թ. հուլիսի 1-ից, այդ դրույթների մտնելը մեր բյուջեի կատարողականին չի՞ խանգարում, այսինքն` դրա հետեւանքով եկամուտների նվազեցում չե՞նք ունենալու։

Երկրորդ հարցս. երբ մենք եկամտային հարկի շահութահարկի դրույքաչափն իջեցնում ենք եւ համահարթեցնում ենք եկամտահարկը, դրանով մենք բյուջեի բավականին մուտքերից զրկվում ենք։ Ճիշտ չէ՞ր լինի, որ այդ մուտքերից չզրկվեինք եւ դրա փոխարեն այն ոլորտները, որտեղ աշխատավարձի բարձրացում կամ թոշակների բարձրացում է ակնկալվում, այդ բարձրացումներն իրականացնեինք եւ ինչքա՞ն եկամուտներից ենք զրկվում։ Եթե դա չանեինք, ինչքա՞ն եկամուտ ավելի բյուջե կգնար եւ ի՞նչ հնարավորություններ կունենայինք։

Երրորդ հարցս վերաբերում է ցեմենտի տուրքին, երբ Հարկային օրենսգրքում փոփոխություն կատարվեց եւ ըստ օրենսգրքի պետք է խստացման նորմերն ուժի մեջ մտնեին ոչ ուշ քան 6 ամիս  հետո կամ հունվարի 1-ից, դրանում փոփոխություններ կատարվեցին, որ հնարավոր լիներ տուրքը սահմանել ավելի շուտ, այսինքն` հրապարակումից հետո 10 օրյա ժամկետում։ Ո՞նց եք դրան վերաբերում։ Այդ իրավասությունը, ըստ էության, չէ՞ր առնչվում ֆինանսների նախարարությանը, որովհետեւ այդ առաջարկն էկոնոմիկայի նախարարությունն արեց։ Տեղյա՞կ եք, ձեր վերաբերմունքն այդ հարցին։

Չորրորդ հարցս վերաբերում է արտոնագրային հարկման դաշտի կրճատմանը։ Արտոնագրային հարկման դաշտում կային ոլորտներ, որոնց վարչարարությունը շատ դժվար էր եւ դրանով պայմանավորված` այդ ոլորտների համար ստաբիլ գումար էր սահմանվել, որպեսզի ստաբիլ գումարի պարագայում վարչարարական ռեսուրսները քիչ ծախսվեն։ Հարկային մարմինը պատրա՞ստ է վարչարարություն իրականացնել, դրան գումարվում է այն, որ երբ մենք ՀՄՁ-ն հարկից ազատում ենք, շատ անձինք, տնտեսվարողներ շահագրգռված են լինելու գտնվել ՀՄՁ-ի դաշտում։ Հարկային մարմինն ունի՞ բավարար ռեսուրսներ` այդ վերահսկողությունն իրականացնելու։ Շնորհակալություն։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն պրն Սողոմոնյան։ Իրապես մենք դրույթներ ունենք, որ ավելի շուտ են ուժի մեջ մտնում, ոչ թե այս տարվա հուլիսի 1-ից, այլ այս տարվա հունվարի 1-ից` հետադարձ ուժով։ Օրինակ, նույն ճանապարհային հարկը` բեռնափոխադրողների համար կամ հանրային սննդի ծառայությունների հարկը նորից հունվարի 1-ից է ուժի մեջ մտնում, եւ դրանք որոշակի բացասական ազդեցություն ունեն, եւ մի առիթով արդեն ներկայացրեցի թվերը։ Օրինակ, 950 մլն` հանրային սննդի պարագայում, 300 մլն` բեռնափոխադրման։ Բայց այս ռիսկերն ամբողջությամբ կառավարելի են։

Եկամտահարկի նվազեցման հարկային ծախսը 2017թ. արդյունքների վրա գնահատված է 27,5 մլրդ դրամ, 2018թ. բազայի հիման վրա` 30, երբեմն 31 մլրդ դրամ, որովհետեւ այս մեկ տարվա ընթացքում այդ բազան ավելացել է։ Բայց մի փոքր այլ տրամաբանություն է դրված այս նախագծերի փաթեթի հիմքում կամ նույնիսկ փիլիսոփայություն` ոչ թե գոյատեւելու, այսինքն` ձեր նշած ոլորտների տնտեսվարող սուբյեկտների մի փոքր աշխատավարձ բարձրացնելու, որը շատ կարեւոր է, այլ ավելի համարձակ, հավակնոտ, այսինքն` արտադրողական աշխատուժն ավելի քիչ չափով հարկելու, դրանով իսկ տնտեսվարող սուբյեկտների մրցունակությունը բարձրացնելու, արտահանմանը միտված արտադրությունները զարգացնելու եւ, ի վերջո, կայուն ու կանխատեսելի տնտեսական աճի տեմպեր ապահովելու։ Այս առումով` կարծում եմ` այդ հարկային ծախսն արդարացված է։

Ցեմենտի նախաձեռնության հետ կապված Հարկային օրենսգրքում կատարած փոփոխությունը. եթե դա վերաբերեր, առհասարակ, բոլոր հարկերին եւ օրենսգրքով սահմանված վճարներին, անկեղծ, բացասական կլիներ իմ վերաբերմունքը դրան։ Բայց շատ լավ է, որ դա չի վերաբերում բոլոր հարկերին եւ օրենսգրքով սահմանված վճարներին։ Տիկին Թանդիլյան, նաեւ ձեր մտահոգությունն եմ ուզում փարատել։ Օրենսգրքով կա սահմանված վճար, կա նախատեսված վճար։ Սահմանված վճարն այն է, երբ սահմանված է վճար վճարողների շրջանակը` օբյեկտը, բազան, դրույքաչափերը։ Մենք մի հատ վճար ունենք, դա բնօգտագործման վճարն է։ Մյուս վճարները, որոնք թվարկված են օրենսգրքում, բայց նշածս պարամետրերը հաստատված չեն, դրանք նախատեսված վճարներ են։ Օրինակ` պետական տուրքը, եւ այս պարագայում կարծում եմ, որ այդ նախաձեռնությամբ մենք էականորեն չենք վնասել մեր հարկային միջավայրի կայունությունը, որովհետեւ մենք որեւէ հարկ չենք կարող 6 ամսից շուտ բարձրացնել, որեւէ օրենսգրքով սահմանված վճար` նույնպես։ Այսինքն` միայն նախատեսված եւ թվարկված վճարների մասին է խոսքը։

Վերջին հարցադրման հետ կապված. այո, պրն Սողոմոնյան, բնականաբար, հարկման համակարգի փոփոխությունն արտոնագրային հարկի համակարգից դեպի մնացած ֆինանսական արդյունքների հիման վրա կառուցված հակային համակարգեր կարող է որոշակի ռիսկեր պարունակել իր մեջ, գոնե, սկզբնական շրջանում, որովհետեւ ենթադրելու է լրացուցիչ վարչարարական ծախս, բայց այդ նախագծերի քննարկման ամենասկզբից ՊԵԿ-ը, բնականաբար, ներգրավված է եղել այս քննարկումներում եւ ռիսկերը շատ ուշադրությամբ գնահատված ու քննարկված են։ Մենք մի երեք գործունեության տեսակի մասով ենք ունեցել լուրջ ռիսկեր։ Դրանք կանոնավոր ուղեւորափոխադրումներն են ու տաքսի ծառայությունները, ոչ անհատների միջոցով, դրանք մենք առաջարկում ենք տանել պետական տուրքի համակարգ, որ տրամաբանությունը պահպանվի։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքեք, պրն Սողոմոնյան։

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցը համահարթեցման կամ շահութահարկի դրույքաչափի եկամտային հիշեցման մասին, որ տվեցի, որ թե ես դեմ եմ դրան, ես եւս պաշտպանում եմ։ Ուղղակի ուզում էի, որ հասարակությանը եւս մեկ անգամ ազդակ հաղորդեինք, որ ոչ թե Կառավարությունն ուզում է ոչ թե ընթացիկ խնդիր լուծել եւ տեւականը թողնել, այլ սրանով փորձ է արվում տնտեսական ավելի մեծ բազա ստեղծել հետագայում առկա այդ խնդիրների լուծման համար։

Ինչ վերաբերում է նրան, որ արտոնագրային ոլորտները կրճատվում են, այնտեղ էլի ոլորտներ կան, որոնք չեն տեղափոխվել տուրքի մեջ, այսինքն` կամ պետք է լինեն ՀՄՁ դաշտում կամ ընդհանուր հարկման դաշտում եւ այն ոլորտները, ինչպիսիք ատամնաբուժարանն է, ատամնատեխնիկական կամ վարսավիրական ծառայությունն է, այնտեղ վարչարարությունը շատ դժվար է, որովհետեւ հիմնական հաճախորդը եւ ծառայություն մատուցողն իրար հետ կապված են եւ, որպեսզի հարկային մարմինը ֆիքսի` խախտում կա, շատ դժվար է։ Այդ մասով պետք է որոշակի վարչարարական գործիքների փնտրտուք լինի, որ կարողանան վարչարարություն իրականացնել։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք չկա։ Գուրգեն Բաղդասարյան։

Գ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Պողոսյան, դուք քիչ առաջ նշեցիք, որ պետտուրքի մասով փոփոխություն կա։ Այսինքն` փոխանակման կետերի եւ լոմբարդների մասով պատրաստվում եք փոփոխություն անել նախկինից, որ ներկայացված է։ Խնդրում եմ պատասխանեք հարցին, որ մենք դիտարկում էինք տարածքային բաժանումը, դա նույնպես ներգրավե՞լ եք, թե՞ ոչ։

Երեկ երեկոյան մեր խմբակցություն են դիմել վարկային կազմակերպությունների միությունից, եւ ահազանգ կար, որ առանց իրենց հետ հաշվի նստելու չասեմ, ավելի շուտ, խորհրդակցելու` ուղղակի, որոշել եք միանվագ 100 տոկոսով բարձրացնել գումարի չափը։ Եթե հնարավոր է, խնդրում եմ մի հատ իրենց հետ հանդիպեք ու այս հարցը պարզաբանեք։ Շնորհակալություն։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Բաղդասարյան։ Վարկային կազմակերպությունների միությունը նաեւ դիմել է ֆինանսների նախարարություն եւ մենք, բնականաբար, այս ընթացքում` առաջինից երկրորդ ընթերցում ընկած ժամանակահատվածում, անպայմանորեն, հարցը քննարկելու ենք նաեւ իրենց հետ։ Կարծում եմ պրն Թունյանը տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովում, հավանաբար, կնախաձեռնի։ Եթե ոչ, կգտնենք ինչ-որ հարթակ, որտեղ բազմակողմ շահագրգիռ քննարկում, անպայմանորեն, կիրականացնենք։

Տարածքային բաժանման հետ կապված գաղափարը, կարծում եմ` ամենալավը չէ. ինչո՞ւ. որովհետեւ պետտուրքի գաղափարախոսությունից առանց այդ էլ մենք մի փոքր հեռացել ենք։ Եթե այդ առաջարկն էլ ընդունենք, մենք էլ ավելի կհեռանանք, որովհետեւ պետտուրքը դրանով կմոտարկենք հարկին։ Այսինքն` մենք ընդունում ենք փաստը, որ, օրինակ`  Երեւան քաղաքի կենտրոնում կամ ոչ կենտրոնում` երկրորդ, երրորդ գոտում եւ, օրինակ` որեւէ մարզում կամ մարզկենտրոնում փոխանակման կետը կամ գրավատունը նույն տնտեսական ակտիվությամբ չեն գործում։ Հետեւաբար, առաջին հայացքից թվում է, թե նույն պետտուրք սահմանելն արդար չէ։ Բայց պետտուրքը մենք պետք է մի փոքր տարբերակենք հարկից այն առումով, որ միեւնույն է, եթե տնտեսապես ավելի ակտիվ գոտում է գործում փոխանակման կետը կամ գրավատունը, ենթադրվում է, որ այլ հավասար պայմաններում նա ավելի շատ հարկ է վճարում, այսինքն` դրա գինը նա արդեն վճարում է։ Իսկ  պետտուրքը տարբերակելը, իմ կարծիքով` լավագույն գաղափարը չի, բայց նորից կքննարկենք, պրն Բաղադասարյան։Բաղդասարյան

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, պրն Բաղդասարյան։

Գ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ուղղակի, ինչի՞ այս հարցը բարձրացրեցի։ Հանձնաժողովում քննարկվել է այս հարցը։ Տուրիստական սեզոն է հիմա, ու կան տուրիստական քաղաքներ, որ նույնիսկ փոխանակման կետ չկա զուտ այդ տուրքի բարձր լինելու պատճառով։ Դրա համար առաջարկում եմ այդ մասը նորից վերանայել։ Նույն Դիլիջանը մասնավոր օրինակ է: Շնորհակալություն։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Պրն Բաղդասարյան, տեսեք, այսօր փոխանակման կետի համար պետտուրքի դրույքաչափը 50 հազար դրամ է, ու եթե որեւէ տուրիստական քաղաքում այսօր փոխանակման կետ չկա, վստահաբար, դրա պատճառն այն չէ, որ պետտուրքը բարձր է։ Բայց ես ուզում եմ լավատեսորեն նայել այս հարցին եւ մտածել, որ, միգուցե, մեզ հաջողվի ունենալ այնպիսի դրույքաչափ, որ պետտուրքի դրույքաչափը գործոն չլինի տնտեսվարողի համար որոշել, թե, ի վերջո, բացել փոխանակման կետ կամ շարունակե՞լ փոխանակման կետի գործունեությունը, թե՞ ոչ։ Մենք պետք է արդար լինենք եւ ասենք, որ բազմիցս ասել ենք, որ այստեղ խաչվում են երկու քաղաքականություններ։ Մի դեպքում` ֆիսկալ, կարգավորիչ, մի դեպքում` ԿԲ քաղաքականությունը, որի մասին առիթ ունեցա խոսել։ Մենք պետք է փորձենք միասին հավասարակշռել այս քաղաքականությունները։ Կարծում եմ, որ կստացվի ունենալ խելամիտ եւ հավասարակշռված լուծում։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Էդգար Առաքելյան` վերջին հարցը։

Է.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ցանկանում եմ ծաղկեցնել մի փոքր պրն Արկադի Խաչատրյանի հարցը։ Դուք ձեր պատասխաններից մեկում` պրն Աբովյանի հնչեցրած հարցին, նշեցիք, որ դիտարկումներն են այդպես ցույց տալիս, որ այն երկրները, որոնք ներդրել են համահարթ եկամտահարկի համակարգը, եկամտահարկի տեքսով մուտքերի կորուստ էականորեն չեն արձանագրում։ Սա տարբեր բացատրություններ կարող է ունենալ, ըստ ձեզ։ Մի դեպքում տնտեսական ակտիվություն, մի դեպքում` ստվերից աշխատավարձերի դուրսբերում, տարբեր այլ պատճառներ։ Սակայն այդ երկրները ֆիսկալ ռիսկեր չեն գոյացնում այս տեսակ քաղաքականության իրացմամբ։ Սա ձեր խոսքերն են։

Հիմա տեսեք, մենք մի կողմից ասում ենք, որ այն երկրները, որոնք համահարթի են անցել, ֆիսկալ ռիսկեր չեն գոյացնում դրա հետեւանքով։ Մյուս կողմից` կան անցած տարվա ընթացքում գրանցված այդ 50 հազար աշխատատեղերը, որոնց մեծ մասը ստվերից է եկել եւ առանց մեր միջամտության, առանց Հարկային օրենսգիրք փոխելու է դա տեղի ունեցել։ Մյուս կողմից` ստվերից դուրս եկած հայտնի 62 մլրդ-ը, վարչարարության ուժեղացումը, որի մասին մենք խոսում ենք, գույքահարկի մասին օրենսդրության փոփոխումը, որի մասին խոսում ենք եւ այլն։ Եթե այս ամեն ինչի հետ համաձայն ենք, որ մենք սրա արդյունքում կարող ենք կառավարելի դարձնել ռիսկերը, ապա ո՞րն է խնդիրը, որ, այնուամենայնիվ, գնում ենք վառելիքի գծով ակցիզային հարկի դրույքաչափերի բարձրացմանը թեկուզ աննշան տարեկան 4 տոկոսով եւ ինչո՞ւ ընդհանրապես չհրաժարվենք դրանից եւ վատ ուղերձ չհղենք մեր հանրությանը։ Ես սա ասում եմ որպես նաեւ պատգամավոր եւ քաղաքական գործիչ։ Դուք այդ դերակատարումը չունեք եւ կարող եք մտածել մի ձեւով, բայց մենք պարտավոր ենք մտածել նաեւ այս կողմից։ Խնդրում եմ այս համատեքստում այս հարցին պատասխանել։ Շնորհակալություն։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Առաքելյան, եթե մի փոքր պատմական ակնարկ կատարելու լինենք, եթե սեղմված բնական գազի օրինակը քննարկելու լինենք, Կառավարությունը տարիներ առաջ հանդես եկավ առաջարկությամբ սեղմված բնական գազն ակցիզային հարկով հարկելու եւ դրույքաչափը սահմանվեց 1000 խմ համար 8330 դրամ։ Անցավ 1-2 տարի, նոր առաջարկությամբ հանդես եկավ եւ ասաց` չէ, երեք անգամ պետք է բարձրացնենք, որովհետեւ ֆիսկալ առումով իր խնդիրը չի լուծում ու առաջարկեց 25 հազար դրամ, որն այսօր գրած է մեր Հարկային օրենսգրքում։ Մենք չենք ուզում, որ այս պրակտիկան շարունակվի ու երկու, երեք տարի հետո գանք ասենք, որ 25 հազարն իր խնդիրը չի լուծում, եկեք սահմանենք 30 կամ 35 հազար դրամ, որն ավելի ցավոտ է, որովհետեւ միանգամից է բարձրացվում, Սա` մեկ։ Երկրորդ` անկանխատեսելի է, որովհետեւ չգիտենք 6 ամիս հետո ինչ կլինի, որովհետեւ մեր օրենսգրքում երաշխիքը տրված է ընդամենը 6 ամսվա համար, որ բեռը չի բարձրանալու։ Դրա համար մենք առաջարկում ենք ունենալ ավելի կանխատեսելի քաղաքականություն, երբ այս գլխից հայտարարում ենք, որ տարեկան աճը լինելու է 4 տոկոս։ Սա մեկ։

Երկրորդ. ես չեմ կարծում, որ դուք այն համոզմանն եք, որ այդ 62 մլրդ դրամով կամ այդ 50 հազար աշխատատեղերը ստվերից իրական դաշտ տեղափոխելու արդյունքում մենք լուծում ենք բոլոր խնդիրները եւ, հետեւաբար, պետք չէ մտածել լրացուցիչ հարկային եկամուտների մասին եւ այդ եկամուտներն արդյունավետ ձեւով ծախսելու մասին։ Մենք դեռ շատ հեռու ենք այդ երանելի վիճակից, պրն Առաքելյան, եւ այս առումով կարծում եմ, որ նախաձեռնությունը նաեւ այս առումով է հիմնավորված, որովհետեւ եթե կա չօգտագործված ներուժ, ես համաձայն եմ, որ ոչ խելամիտ ձեւով պետք չի որեւէ ապրանք, լինի ակցիզային հարկով հարկվող, թե չհարկվող, ծանրաբեռնել, մանավանդ եթե, օրինակ` այդ ապրանքների մեջ է ընդգծված սոցիալական նշանակություն ունեցող սեղմված բնական գազը։ Ուզում եմ նաեւ ձեզ վստահեցնել, որ մենք երբեւէ այդ նեղ պատուհանից չենք նայել հարցին։ Այսինքն` միայն ֆիսկալ տեսանկյունից չենք նայել հարցին, այլ փորձել ենք նայել հենց թեկուզ սպառողի աչքերով, տնտեսության կազմակերպիչների աչքերով եւ ունենալ քիչ թե շատ, մեր ընկալմամբ, հավասարակշռված լուծում։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքում ե՞ք։

Է.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Պրն Պողոսյան, մենք հիշում ենք,չէ:, որ խոսում ենք մի քանի հարյուր միլիոնից մինչեւ 1 մլրդ դրամի մասին։ Այնինչ քիչ առաջ ես հնչեցրեցի թվեր, որոնք շատ անգամներ գերազանցում են այդ թիվը։ Եվ եթե խոսում ենք բյուջետային ռիսկերի կառավարման մասին եւ ցանկանում ենք էլ ավելի մեծ կանխատեսելիություն, մենք միշտ պետք է հիշենք մեդալի հակառակ կողմը, որն է սոցիալական լարվածության ռիսկերը։ Եվ եթե ասում ենք, որ սպառողի աչքերով ենք նայել այս հանգամանքին, ապա չենք կարող հանգել նրան, որ պետք է վառելիքի ակցիզային հարկը բարձրացնել։ Ընդամենը, սրա մասին է խոսքը։ Եթե ծանրութեթեւ ենք անում այս երկուսը, կարծում եմ` սոցիալականը միանշանակ գերակշռելու է եւ ես նորից պնդում եմ, որ մենք առաջինից երկրորդդ ընթերցում գազի, դիզվառելիքի եւ բենզինի գծով ակցիզային հարկերի բարձրացումներից հրաժարվենք։ Շնորհակալություն։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Պրն Առաքելյան, ձեր առաջարկության ընդունումը, ըստ էության, նշանակում է տարբերակված մոտեցման կիրառություն ակցիզային հարկով հարկվող այս կամ այն ապրանքի նկատմամբ, որովհետեւ մի դեպքում կստացվի, որ մի ապրանքի պարագայում լինելու է այդ 4 տոկոսը, մյուս ապրանքի պարագայում չի լինելու։ Սա պետք է ունենա բավական ծանրակշիռ հիմնավորում, ու կշեռքի մի նժարին պետք է դրվի մեր առաջարկը, մեր հիմնավորումն այն առումով, որ մենք միատեսակ մոտեցում ենք առաջարկում կիրառել ու հիմնավորում ենք, թե ինչու, մյուս նժարին` ձեր առաջարկը` հնարավոր սոցիալական խնդիրների հետ կապված։ Պատրաստակամ ենք քննարկել ձեզ հետ։ Միգուցե, գանք այն համոզման, որ 4 տոկոսը մի փոքր բարձր է։ Միգուցե, մեկ այլ լուծում գտնենք, բայց այս պահին հայտարարում եմ, որ պատրաստակամ ենք քննարկել։ Եթե ունեք մտավախություններ, բնականաբար, կաշխատենք այս ուղղությամբ։ Շնորհակալություն։
Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերն ավարտվեցին, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարգելի գործընկերներ, այժմ հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Բաբկեն Թունյանին։ Հիշեցնեմ, որ պրն Թունյանին հարցեր չեք կարող ուղղել, որովհետեւ հարցին հատկացված ժամանակն ավելի քան սպառվեց։ Պրն Թունյանի խոսքին կհետեւի մտքերի փոխանակությունը։

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք Հարկային օրենսգրքի երկար սպասված նախագիծը։ Պրն Պողոսյանը հանգամանալից ներկայացրեց օրենքի բնույթը, նպատակներն ու հարցերին էլ պատասխանեց։ Ուզում եմ ասել, որ այս ամեն ինչը նոր չի սկսվել։ Մենք արդեն 2-3 ամիս շատ մանրամասն այս նախագիծը քննարկում ենք եւ ունեցել ենք մի քանի հանդիպումներ, այդ թվում` ԱԺ տնտեսական հանձնաժողովին կից ստեղծված փոքր ու միջին ձեռնարկատիրության աշխատանքային խմբով, ունեցել ենք այստեղ` ԱԺ նիստերի դահլիճում լսումներ, առանձին հանդիպումներ ենք ունեցել շահագրգիռ կողմերի հետ, գրավատների, փոխանակման կետերի ներկայացուցիչների հետ եղել են աշխատանքային քննարկումներ, բայց, այդուհանդերձ, որոշ հարցեր դեռ մնացել են, եւ հույս ունեմ, որ այսօրվա ընթացքում այդ հարցերի մի մասն էլ իրենց պատասխանները ստացան ու կստանան, ինչպես նաեւ առաջինից երկրորդ ընթերցում կփորձենք, եթե կմնան էլի բաց հարցեր, այդ հարցերի պատասխանները տալ։

Նախ` ուզում եմ ասել, որ անհնար է ունենալ այնպիսի փաթեթ, որը բոլոր կողմերի համար ընդունելի կլինի։ Միշտ լինելու են կողմեր, որոնք կշահեն, որոնք կտուժեն, ոմանք` ավելի շատ, ոմանք` ավելի քիչ ու Կառավարությանը մեր դերը հավասարակշռված փաթեթը, լուծումը գտնելն է։

Մի քանի դրույթների ուզում եմ անդրադառնալ։ Նախ` ի՞նչ նպատակ ունի Հարկային օրենսգրքի փոփոխությունների փաթեթը։ Եթե շատ հակիրճ, ասենք, ինքը երեք մեծ նպատակ է հետապնդում։ Առաջինը, որպեսզի տնտեսական ներուժին նպաստենք, այսինքն` մեր բիզնեսը դառնա ավելի մրցունակ, հատկապես, արտահանելի հատվածը եւ հարկերի վերաբաշխումն ուղղակի հարկերից դեպի անուղղակի հարկեր հենց այդ նպատակն ունի։ Դրա հետ միաժամանակ ցանկացած ռեֆորմ պետք է նաեւ ֆինանսական կայունության ապահովման էլեմենտը հաշվի առնի։ Դրա համար, ինչքան էլ մենք ստվերից եկամուտներ բերենք, այդուհանդերձ, պետք է վստահություն լինի, որ բյուջեն նաեւ կորցրածին համարժեք որոշակի եկամուտներ է ապահովելու, որպեսզի կասկածի տակ չդնենք բյուջեի կատարումը։

Երրորդը. պետք է ապահովի եկամուտների վերաբաշխման որոշակի ֆունկցիա, որի մասին ավելի մանրամասն կխոսեմ։

Հիմա ուզում եմ ավելի շատ աղմուկ հանած երկու-երեք թեմաների մասին խոսել։ Նախ` այս Հարկային օրենսգրքի փաթեթում ներառված էր «Պետտուրքի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու հարցը, որի վերաբերյալ հարցեր հնչեցին եւ խոսքը հիմնականում գրավատներին եւ փոխանակման կետերին էր վերաբերում։ Ի՞նչ էր ի սկզբանե առաջարկվում։ Առաջարկվում էր, որպեսզի փոխանակման կետերի պետտուրքը 50 հազար դրամի փոխարեն սահմանվի 3 մլն դրամ, իսկ գրավատների պետտուրքը 100 հազար դրամի փոխարեն սահմանվի 6 մլն դրամ։ Դա, բնականաբար, տվյալ ոլորտում գործող տնտեսվարողների մոտ մեծ դժգոհություններ էր առաջացրել։ Մի քանի քննարկումներ ենք ունեցել, ու քանի որ Կառավարությունն այս նախագծով ցանկանում է խթանել արտահանելի հատվածին, բայց սրանց արդյունքում շահում է նաեւ ֆինանսաբանկային ոլորտը, մեր մոտեցումը եղել է հետեւյալը։ Եթե ի սկզբանե նախատեսված չէր, որպեսզի այդ ոլորտը շահի, ապա համամասնորեն այդ ոլորտից էլ պետք է այդ եկամուտների գոնե մի մասը տուրքերի ձեւով հետ գա բյուջե։ Ոչ ամբողջությամբ, գոնե մասնակի։ Ու այդ համատեքստում ով ավելի շատ  է շահել, նա էլ ավելի շատ պետք է վճարի։ Սա եղել է ԱԺ կողմից մեր մոտեցումը, եւ հենց այդ տրամաբանության վրա ենք մենք հիմնականում քննարկումն արել։ Հիմա այս պահին կոնկրետ թվերը չեմ կարող հնչեցնել, որովհետեւ առաջինից երկրորդ ընթերցման ժամանակ են դրանք վերջնական հստակեցվելու։ Ուզում եմ ասել, որ փոխանակման կետերի մասով ունենալու ենք մի քանի անգամ ավելի ցածր պետական տուրք։ Նույնը` նաեւ գրավատների մասով, այսինքն` ոչ թե 3 մլն եւ 6 մլն, այլ մի քանի անգամ ավելի ցածր եւ նաեւ ունենալու ենք սահուն անցում, այսինքն` սկզբից քիչ` առաջին տարին, հետո` շատ, որպեսզի մարդիկ հնարավորություն ունենան ադապտացվել այդ փոփոխություններին։

Ունիվերսալ վարկային կազմակերպություններին հանդիպելու մասով խնդիր չկա, պրն Բաղդասարյան, կհանդիպենք իրենց հետ էլ։ Բայց ուզում եմ ասել, որ այս փոփոխություններից, եթե մենք համամասնորեն նայում ենք, ամենաշատը շահում էր բանկային ոլորտը, հետո` վարկային կազմակերպությունները, հետո արդեն իջնում էր ամենաքիչը, այսինքն` գրեթե չէին շահում փոխանակման կետերը, բայց այնպես էր ստացվում, որ այս ամբողջ ծանրաբեռնվածությունն ընկնում էր հենց այդ ոլորտի վրա։ Իհարկե, այստեղ կար նաեւ վերահսկողության խնդիրը, որովհետեւ պետտուրքը բարձր դնելով` անուղղակիորեն նպատակ էր դրվում նաեւ բարելավել վերահսկողությունն այս դաշտում խաղացող տնտեսվարողների նկատմամբ։ Բայց պետք է այդ նպատակները տարանջատել ու այնպես չանել, որ մեկը մյուսի նկատմամբ գերակայելով` այստեղ անարդարության զգացմունք ստեղծվի։

Ու, իհարկե, համահարթի թեման` ամենաշատ քննարկված թեմաներից մեկը։ Համահարթ եկամտային հարկը ես առաջարկում եմ պայմանական բաժանել երկու մասի` տնտեսագիտական եւ արժեքային կամ բարոյական հարթության մեջ։

Տնտեսագիտական տեսանկյունից քննարկումներ բազում անգամ արել ենք ու այն կարծիքները, որին ես վերջերս հանդիպում եմ, որ այս համակարգը տանելու է երկիրը փլուզման, սա չի աշխատելու, չնայած մենք համոզված ենք, որ սխալվում են այդ կարծիքն արտահայտողները, բայց խոստացել ենք, որպեսզի առաջինից երկրորդ ընթերցում ընկած ժամանակահատվածում ԱԺ-ում կկազմակերպվեն մասնագիտական քննարկում, որտեղ ոչ շատ, ասենք, 10 կամ 15 մասնագետներ` ամենատարբեր թեւերից` քաղաքականացված եւ չքաղաքականացված, կգան ու կմասնակցեն այդ քննարկումներին։ Ամեն դեպքում, ուզում եմ ասել, որ այսօրվա հարկային եռաստիճան համակարգը` 23 տոկոս, 28 տոկոս եւ 36 տոկոս, անունով պրոգրեսիվ է, սակայն, ըստ էության, ռեգրեսիվ հարկային համակարգ է։ Մեկ-մեկ փորձ է արվում ներկայացնել, որ այս նախագծով Կառավարությունը փորձում է հարուստներին օգնել` ի վնաս աղքատների։ Բայց եկեք պատասխանենք այն հարցին, թե մենք ո՞ւմ ենք համարում հարուստ։ Եթե մենք հարուստ համարում ենք բարձր աշխատավարձ ստացողներին, եկեք մի հատ էլ դիտարկենք եւ տեսնենք` այն մարդիկ, ովքեր դե յուրե աշխատավարձ չեն ստանում, բայց եկամուտներ ունեն հանձնված անշարժ գույքից կամ շահաբաժիններից, իրենք ինչքա՞ն են հարկվում։ Ասենք, օրինակ` անշարժ գույքի դիմաց ստացված վարձավճարը 10 տոկոս է, իսկ, օրինակ, 2 մլն ստացողինը` 36 տոկոս։ Այսինքն` եթե մենք նայում ենք, ընդհանուր, Հայաստանի հարկային վիճակագրությունը, մեզ մոտ եկամտահարկի միջին էֆեկտիվ տոկոսադրույքը 25 տոկոս է։

Այս ամեն ինչը կարելի է քննարկել։ Կամ մեկ այլ օրինակ բերեմ։ Վերցնենք օրինակի համար նախկին իշխանությունների օրոք միջին եւ բարձր պաշտոնյաներին։ Ինչքա՞ն էր նրանց աշխատավարձը։ Ասենք, 400, 500, 600 հազար դրամ։ Որ նայում ենք, իրենք հարուստ մարդիկ չէին, բայց, ըստ էության, ամենահարուստ մարդիկ հենց այդ մարդիկ էին, ու այդ փոփոխությունը, եթե մենք ասում ենք` պետք է հարուստներին չօգնենք, սխալ է հարուստներին, օլիգարխներին նույնացնել այն 1200 հոգու հետ, որոնց վրա տարածվելու է այս դրույքաչափը։ Ու նաեւ պետք չի այնպես ներկայացնել, որ դրանից օգտվելու են միայն այդ մարդիկ։ Հակառակը, նպատակը նա է, որպեսզի շահագրգռվածություն լինի, որ մարդիկ ցածր աշխատավարձից բարձրանան դեպի բարձր աշխատավարձ։ Ինչքան հնարավոր է, խանգարող գործոններն այս համահարթով պետք է լուծենք։

Հիմա բարոյական կողմին էլ եկեք անդրադառնանք։ Սոցիալական արդարության տեսանկյունից ոչ մեկը չի վիճարկում, որ հարկային դրույքաչափերը պետք է լինեն պրոգրեսիվ եւ ոչ մեկը չի վիճարկում սոցիալական արդարության գաղափարը։ Բայց, ինչպես նախկին մտքումս նշեցի, պետք է տարանջատենք` որո՞նք են հարուստ եւ ի՞նչն է պետք հարկել։ Պրն Պողոսյանն արդեն նշեց, որ Կառավարությունը պատրաստվում է այդ խնդիրը լուծել գույքահարկի լրջագույն ռեֆորմի միջոցով։ Այդ ռեֆորմը, ըստ էության, ես այսօր մինչեւ լիագումար նիստը զրուցում էի Պետական կադաստրի կոմիտեի նախագահի հետ, ու շատ տեմպով իրենք աշխատում են, մինչեւ տարեվերջ այդ փոփոխությունն արդեն կներկայացվի։ Դա նշանակում է, որ մենք ավելի շատ հարկելու ենք ոչ թե եկամուտները, այլ հարկելու ենք մարդկանց հարստությունը, որովհետեւ, եթե եկամուտը հնարավոր է թաքցնել, ապա անշարժ գույքը հնարավոր չի թաքցնել։ Այստեղ կային որոշակի խնդիրներ` մեթոդաբանության հետ կապված, հետո արդեն մշակված մեթոդաբանության` անշարժ գույքի գնահատման հետ կապված, բայց շատ արագ տեմպով մարդիկ իրենց աշխատանքն ավարտել են եւ մինչեւ տարվա վերջ այդ օրենքն ԱԺ-ում կքննարկենք ու, ըստ էության, եկամտահարկի համահարթ դրույքաչափը եւ գույքահարկի ռեֆորմը սինխրոն միաժամանակ կմտնեն ուժի մեջ, որովհետեւ լուծումը դա է։ Սա ի՞նչ է նշանակում։ Բերեմ մի պարզ օրինակ։ Մարդը, որի բնակարանը 100 հազար դոլար արժի, կադաստրային արժեքը հնարավոր է` լինի 4 կամ 5 հազար դոլար, ու ինքը հարկվում է ըստ կադաստրային արժեքի։ Հիմա, ըստ նոր մեթոդաբանության` մարդկանց ունեցած գույքի կադաստրային արժեքները մոտեցվելու են իրական շուկայական արժեքներին, ու գույքահարկը բարձրանալու է ոչ թե տոկոսներով, այլ անգամներով։ Ու ես համոզված եմ, որ երբ այդ հաշվարկները կներկայացնենք, այդ ձեւով սոցիալական արդարության վերականգնումը, ինձ թվում է` շատերի մոտ ավելի հասկանալի եւ ընդունելի կլինի, քան թե այս կիսատ պռատ եկամտային հարկով։

Մյուս կողմից` համահարթ տարբերակը, պետք է նաեւ ընդունենք, որ հավերժ չի։ Կգա որոշակի փուլ, մի քանի տարի հետո նորից կվերադառնանք պրոգրեսիվին, բայց դա տեղի կունենա այն ժամանակ, երբ հարկային վարչարարությունը հասած կլինի այնպիսի մակարդակի, որ մենք եկամտային հարկ ասելով` նկատի չենք ունենա մի մարդկանց աշխատավարձերը եւ եթե մենք այդ ժամանակ արդեն ներդրած կլինենք բոլորի համատարած եկամուտների հայտարարագրման ինստիտուտը։ Այդ երկու պայմանները, երբ մենք ապահովենք ու ստվերն այդ դաշտում չունենանք, հասկանանք` իրականում ով ինչքան եկամուտ է ստանում, այդ ժամանակ արդեն իրականում կարելի է անցնել պրոգրեսիվ համակարգի։ Բայց սա չի նշանակում, որ մենք բոլոր տեղերում պետք է այդ պրոգրեսիվությունը դնենք։ Այսինքն` ինչքան հնարավոր հարկատեսակ կա` ասենք` ով շատ է ստանում, պետք է շատ տա։

Մյուս կողմից, ասենք, անվերջ այդպես կարելի է այդ հարցով վիճել։ Օրինակ` եթե մեկը շատ է ստանում, մյուսը` քիչ ու իրեն ասում ես` եթե շատ ես ստանում, ուրեմն տոկոսային առումով շատ տուր, 23 տոկոսի փոխարեն 28 տոկոս վճարիր, բայց մարդը հարկն ինքնանպատակ չի վճարում։ Մարդը հարկը վճարում է, որպեսզի դրա դիմաց հանրային բարիքներ ստանա, ու շատ մեծ հարցական է, թե այդ շատ վճարողը համարժեք պետությունից ավելի շատ բարի՞ք է ստանում, թե՞ ավելի քիչ։

Այնպես որ, այս բոլոր հարցերի պատասխաններն առաջիկայում մանրամասն կստանանք։ Ասեմ նաեւ, որ հնչել են մի շարք առաջարկներ` թե՛ պատգամավորների կողմից, թե՛ առանձին կազմակերպությունների կողմից։ Հանձնաժողովի նիստի ընթացքում բոլոր առաջարկների վրայով առանձին-առանձին, հատ-հատ անցել ենք։ Ուզում եմ ասել, որ մեկուկես օր միայն մենք այս առաջարկներն ենք քննարկել ու վերջին շրջանում, ընդհանրապես, պրն Պողոսյանին ԱԺ-ում ավելի հաճախ կարելի էր նկատել, քան ֆինանսների նախարարությունում։ Բայց որեւէ առաջարկ բաց չենք թողել։ Այստեղ մի կարեւոր նյուանս կա, որ կան առաջարկներ, որոնք ընդունվել են, կան առաջարկներ, որոնք վերապահումով են ընդունվել, կան առաջարկներ, որոնք դեռ պետք է քննարկվեն։ Օրինակ` 4 տոկոս վերանայման հետ կապված, պրն Խաչատրյան, մենք էլ ենք գտնում, որ այդ 4 տոկոսը պետք է վերանայվի, որովհետեւ հնարավոր է, ասենք, գնանկում ունենանք երկու տարի, ինքն անարդար բան է ստեղծում։ Առաջինից երկրորդ ընթերցման ընթացքում այդ հարցերը բոլորը կվերանայենք։ Բայց առաջին ընթերցմամբ ընդունելու ենք նախնական տարբերակով փաթեթը, որպեսզի ժամանակ ունենանք այդ լրամշակված տարբերակը մեր սեղաններին ունենալ։ Թերեւս, այսքանը։ Ուզում եմ ասել, որ բոլոր խնդիրները, իհարկե, այս Հարկային օրենսգրքի փաթեթով չեն լուծվում ու անիմաստ էլ կլիներ նման բան հուսալ, բայց ակնհայտորեն այս փոփոխություններով Հարկային օրենսգիրքը դառնում է շատ ավելի լավը։ Կոչ եմ անում առաջին ընթերցմամբ կողմ քվեարկել Հարկային օրենսգրքի փոփոխությունների փաթեթին, պատրաստվել հետագա աշխատանքին։ Մնացածն արդեն, ինձ թվում է, եթե մտքերի փոխանակության ժամանակ կլինի արձագանքելու կարիք, արդեն ամփոփիչ ելույթում կանդրադառնամ։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Թունյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Մտքերի փոխանակության համար` հերթագրում։ Հերթագրվել է 16 պատգամավոր։ Առաջին ելույթի իրավունքը պատկանում է Արկադի Խաչատրյանին։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի պրն փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, այո, Հարկային օրենսգիրքն ունի անկյունաքարային նշանակություն երկրում բարենպաստ գործարար միջավայր եւ գրավիչ ներդրումային միջավայր ձեւավորելու համար։ Պետք է ի սկզբանե փաստեմ, որ նախագծի` այս խմբագրությամբ ընդունման դեպքում առաջիկա տարիներին տարեկան 4 տոկոսով նախատեսված է բարձրացում ակցիզային հարկերի մասով, մասնավորապես, բենզինի, դիզելային վառելիքի, սեղմված բնական գազի, նավթամթերքի համար։ Ակնհայտ է, որ վառելիքի թանկացումն իր հետ բերելու է նաեւ տրանսպորտային ծախսերի ավելացում, մեծանալու է տրանսպորտի ուղեվարձի բարձրացման հավանականությունը, բարձրանալու են գյուղատնտեսական տեխնիկայի շահագործման ծախսերը։ Ի դեպ, գյուղատնտեսությունը մենք հռչակել ենք որպես զարգացման առաջնահերթ կամ գերակա ուղղություն եւ, բնականաբար, գյուղատնտեսական տեխնիկայի շահագործման նմանատիպ ծախսերը, ի դեպ, թանկանում են նաեւ ակցիզները քսայուղերի համար, որեւէ ձեւով համարել, որ մենք սա քայլ ենք անում գյուղատնտեսության մրցունակության բարձրացման համար համարել չի կարելի։ Այդուհանդերձ, տրանսպորտային ծախսերի ավելացումը, իր հերթին, բնական է, որ շղթայական ձեւով բարձրացնելու է նաեւ ապրանքների ինքնարժեքը եւ բացասաբար է ազդելու, առհասարակ, տեղական արտադրողի մրցունակության վրա, ինչպես նաեւ, առհասարակ, ազդելու է հասարակության լայն շերտերի սոցիալական վիճակի վրա։

Ուզում եմ հիշեցնել, որ Կառավարության ծրագրի համաձայն մենք պարտավոր ենք ապահովել մեր երկրում տնտեսական աճի ներառականությունը, ինչը նշանակում է, որ մենք առավելապես պետք է ապահովենք մարդկանց եւ, հատկապես, սոցիալապես խոցելի եւ ցածր եկամուտներ ունեցող մարդկանց եկամուտների ավելացման մասին եւ նրանց կենսամակարդակի բարձրացման մասին։ Սակայն Հարկային օրենսգրքում նշված դրույթների պատճառով այն դառնում է ճիշտ հակառակի մասին։ Այսինքն` նման պայմաններում, եթե մարդը ստիպված սկսում է ծախսել ավելի շատ` նույն ապրանքը ձեռք բերելու համար, ապա դա բացասաբար է անդրադառնում նրա սոցիալական վիճակի վրա։

Պետք է անդրադառնանք նաեւ մեր երկրի համար գերակա հանդիսացող այնպիսի ուղղություններին եւ ճյուղերին, որոնք մենք, մասնավորապես, գինեգործությունը եւ կոնյակագործությունը։ Ակնհայտ է, որ մենք պետք է բարենպաստ պայմաններ ստեղծենք, որպեսզի այս ճյուղերի մրցունակությունը բարձրանա, այդ թվում` ներքին շուկայում, որպեսզի խթանենք պահանջարկն այդ ապրանքի նկատմամբ եւ, մասնավորապես, օրինակ, զբոսաշրջիկները, որպեսզի ավելի շատ օգտագործեն, ավելի շատ համտեսեն գինի, կոնյակ եւ այլն։ Գիտե՞ք, որ Վրաստանը, մեր ունեցած տեղեկություններով` առհասարակ, հրաժարվում է գինու ակցիզներից եւ գնացել է այս ուղղությամբ, որպեսզի խթանի գինու սպառումն իր ներքին շուկայում, որովհետեւ ես էլ կարծում եմ, որ գինին, կոնյակը Հայաստանի համար բրենդային ապրանքատեսակներ են եւ այս ճյուղերի մրցունակությունը, այդ թվում` ներքին շուկայում, չափազանց կարեւոր է մեզ համար։ Փոխարենը մենք նվազեցնենք գինու ակցիզները, մենք, ճիշտ հակառակը, ոչ միայն բարձրացնում ենք, այլեւ տարեկան առաջիկա տարիներին 4 տոկոսանոց աճ ենք նախատեսում ակցիզային հարկերի մասով։ Այդ հարկի ավելացումը նախատեսում ենք նաեւ կոնյակի, բրենդիի համար, նախատեսում ենք դրա բարձրացումը նաեւ պտուղներից եւ հատապտուղներից պատրաստած օղու համար։ Ի դեպ, հատապտուղների կամ պտուղների օղին եւս որոշակի բրենդային ուղղություն է, որով առանձնանում է, ենթադրենք, նույն թթի օղու, հոնի օղու մասով, եւ կարծում եմ, որ այս ճյուղերի մրցունակության բարձրացումը եւս կարեւոր նշանակություն ունի։ Առհասարակ ես կարծում եմ, որ մեզ համար գերխնդիր է տնտեսության մրցունակության բարձրացումը թե՛ ներքին եւ թե՛ արտաքին շուկաներում, եւ սրանից էլ կախված է մեր երկրի երկարաժամկետ զարգացումը։ Անտեսել այս փաստը մենք պարզապես չենք կարող։

Ասվում է, որ եկամտահարկի եւ շահութահարկի նվազեցման արդյունքում մենք պարտավոր ենք եկամուտներն ավելացնել, հետեւաբար գնում ենք ակցիզների բարձրացման, որպեսզի այդ ճեղքը փակենք։ Մենք կարծում ենք, որ այդ ճեղքը պետք է փակվի առավելապես ստվերի կրճատման եւ ստվերային աշխատավարձերը ստվերից հանելու արդյունքում, ավելի ընդլայնված հարկման բազա ունենալու դեպքում եւ դրա հաշվին։ Պաշտոնապես հայտարարվել է, որ մենք լրացուցիչ ապահովելու ենք 62 մլրդ դրամ, որը լինելու է ստվերի կրճատման հաշվին։ Հետեւաբար, վստահաբար կարող ենք փաստել, որ դա պետք է լինի կայուն հետագա տարիների համար, եթե դա իրապես ստվերի կրճատման հաշվին է, այլ ոչ թե պետական բյուջե միանվագ մուտքերի։ Այդ դեպքում, պարզապես, մեզ համար անհասկանալի է` ո՞րն է անհրաժեշտությունը հենց, օրինակ` վառելիքի վրա թանկացնելը, որովհետեւ սրանք սոցիալական կարեւորության նշանակության ապրանքներ են։ Սա վառելիք է, սա օգտագործվում է նաեւ որպես արտադրության գործոն շատ տարբեր ճյուղերում։ Այո, ազդում է տարբեր ճյուղերի մրցունակության վրա։ Հետեւաբար, կարծում ենք, որ որեւէ ձեւով արդարացված չէ ակցիզի թանկացումը, հատկապես, վառելիքի համար։

Երբ հանձնաժողովում հարց էինք տալիս` ինչո՞ւ ենք 4 տոկոսով թանկացնում, քննարկման ժամանակ անդրադարձ եղավ, որ դա կապվում է գնաճի հետ։ Հետո անդրադարձ եղավ, որ, փաստացի, գնաճը Հայաստանում ընդամենը 2 տոկոս է, միգուցե, 2 տոկոսով արժե սա անել։ Ես պետք է ասեմ, որ, առհասարակ, ինձ համար անհասկանալի է այս մոտեցումը, որովհետեւ այո, այդ վառելիքի արժեքը կարող է նվազել, բարձրանալ եւ եթե մենք ուզում ենք արժեքային, արժեքից կախված ակցիզ ունենալ, այդ դեպքում ինչո՞ւ էինք հրաժարվում արժեքային ակցիզից եւ անցնում էինք քանակային կամ ֆիքսված ակցիզին։ Եթե մենք անցնում ենք ֆիքսված ակցիզի, ենթադրաբար, մենք գնում ենք տնտեսական բովանդակության այդ ուղղությամբ եւ անհասկանալի է դառնում կապել արժեքային փոփոխությունները դրա հետ։

Պրն Պողոսյանն անդրադարձ արեց այս մասով եւ ասաց, որ սա արվում է, որպեսզի բիզնեսի համար կանխատեսելի լինի։ Օրինակ` վառելիքի թանկացումը բիզնեսի համար կանխատեսելիությունն ինձ համար, առհասարակ, անհասկանալի է, որովհետեւ մենք խոսում ենք ակցիզային հարկի մասին, որն անուղղակի հարկ է եւ դա վճարում է, վերջին հաշվով, սպառողը։ Դրա արդյունքում դրա անդրադարձն անմիջապես լինում է հենց սպառողի վրա։ Ես կարծում եմ, որ այս քայլն առավելապես արվում է ֆիսկալ խնդիրներ լուծելու` առանց հաշվի առնելու եւ առանց նկատի առնելու դրա տնտեսական եւ սոցիալական հետեւանքները։

Ես ուզում եմ անդրադառնալ նաեւ տարածքային համաչափ զարգացման վրա ազդեցությանը։ Մասնավորապես, նախագծի ընդունման դեպքում գիտենք, որ քանի որ Երեւանում աշխատավարձերն ավելի բարձր են, քան մարզերում, հետեւաբար, եկամտահարկի իջեցումից ավելի շատ կշահեն Երեւանում աշխատող, բնակվող անձինք եւ նույն աշխատանքը կատարող մարդիկ, քան մարզերում։ Հետեւաբար, եկամուտների տարբերությունը Երեւանում եւ մարզերում էլ ավելի կխորանա, տեղի կունենա որոշակի բեւեռացում այս մասով։ Ես կարծում եմ, որ չափազանց կարեւոր է այս իրավիճակում կոմպենսացնել եւ ստեղծել ավելի բարենպաստ պայմաններ` մարզերում աշխատելու, մարզերում գործարար ծրագրեր իրականացնելու, առհասարակ, դեպի մարզեր ներդրումներ ուղղելու համար։ Ես կարծում եմ, որ այստեղ պետք է լինեին դրույթներ, որոնք կնախատեսեին եւ այդ բարենպաստ պայմանները կստեղծեին, որպեսզի մենք ապահովեինք տարածքային համաչափ զարգացումը ՀՀ-ում։

Ի դեպ, մեր առաջարկներում եղել են այդպիսի դրույթներ։ Ցավոք սրտի, դրանցից որեւէ մեկը չի ընդունվել։ Ակնհայտ է, որ տնտեսական հեղափոխությունը  արտադրողականության բարձրացման մասին է, ինստիտուցիոնալ ներդրողներ ներգրավելու մասին է եւ տեխնոլոգիական վերազինում իրականացնելու մասին է։ Ես կարծում եմ, որ Հարկային օրենսգիրքն անհրաժեշտ խթաններ պետք է ստեղծի նաեւ այս ուղղություններով առաջընթաց արձանագրելու համար։ Ներկայացրել ենք այդ մասով առաջարկներ, ցավոք սրտի, էլի որեւէ դրույթ այդ մասով այս պահին այս նախագծում չունենք։ Հույս ունեմ, որ ապագայում քննարկումների ընթացքում նման դրույթներ կնախատեսվեն։

Գյուղական տուրիզմի մասով. մենք շատ ենք խոսում տուրիզմի զարգացման համար։ Կարծում եմ, որ գյուղերում պետք է զբոսաշրջային տների միջոցով հյուրանոցային ծառայությունների մատուցմամբ զբաղվող սուբյեկտները կարողանան նաեւ մատուցել նախաճաշ, ճաշ, ընթրիք, որովհետեւ այլ վայրեր չկան` ընտրելու։ Իսկ այս պահին գործող օրենսդրության համաձայն, եթե որեւէ մեկը սնունդ մատուցի, դա կդիտարկվի որպես սննդի օբյեկտի կազմակերպման գործունեություն եւ անմիջապես կհարկվի շրջանառության հարկով, ինչն անընդունելի է։ Այս սուբյեկտներին պետք է թույլ տալ դա անել։ Կան որոշ միկրոձեռնարկատիրության սուբյեկտներ, որոնք օգտագործում են, օրինակ` ընտանիքի անդամի աշխատանքը նույն զբոսաշրջային տների պարագայում կամ դարբնոցային ծառայություններ, աշխատանքներ կատարողների համար, կարծում եմ` իրենց համար պետք է կատարվի բացառություն եւ մարդիկ պետք է կարողանան օգտագործել ընտանիքի անդամի աշխատանքը։

Նախագիծն ունի նաեւ բարենպաստ դրույթներ` գործարար միջավայրը բարելավող, բայց կարծում եմ` այն բավարար իրավական հիմքեր չի ստեղծում տնտեսական հեղափոխության համար։ Անհրաժեշտ է մշակել նոր Հարկային օրենսգիրք եւ անդրադառնալ այն բոլոր առաջարկներին, որոնք փորձեցի մասամբ հնչեցնել։ Նոր Հարկային օրենսգրքին պետք է նախորդի հարկային քաղաքականության ռազմավարության մշակումը, եւ այն շատ կարեւոր է։ Անպայմանորեն, կարծում ենք, որ պետք է զերծ մնալ կարճաժամկետ ֆիսկալ խնդիրներ լուծելու նպատակով Հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելուց։ Ես կարծում եմ, որ այդ վարքագիծը կարող է հեղինակության ռիսկեր պարունակել Կառավարության համար։ Մեր խմբակցությունը բազմաթիվ, տասնյակ առաջարկներ է ներկայացրել։ Ցավոք սրտի, դրանք չեն ընդունվել։ Հույս ունեմ` առաջինից երկրորդ ընթերցում դրանց մի մասը կընդունվի։

Հարգելի գործընկերներ, ես կարծում եմ, որ այս իրավիճակում ես անձամբ դեմ եմ քվեարկելու այս նախագծին։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Մանե Թանդիլյան։

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-ԱԺ հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, ես պետք է անդրադառնամ նաեւ Կառավարության տնտեսական թիմի գործունեությանը եւ աշխատանքի որակին։ Այն, որ, վերջապես, արտահերթով մենք քննարկում ենք Հարկային օրենսգրքի փոփոխությունը, որոնք, ենթադրաբար, պետք է հանդիսանան տնտեսության հեղափոխական տեմպերով զարգացման խարիսխը, ըստ  էության, արդեն խոսում է այդ աշխատանքի դանդաղ, վատ տեմպերի մասին։ Միայն այն հանգամանքը, որ արդեն բոլոր այդ քննարկումները տեւել են մեկ տարի եւ անցած տարվա հուլիսին դեռեւս վարչապետի հանձնարարությամբ մինչեւ անցած տարվա օգոստոսի 20-ը պետք է ներկայացվեր այս փաթեթը, ըստ էության, խոսում է այն մասին, որ մենք այս տեմպերով որեւէ սպասելիք, որ առաջացրել ենք, չենք կարող եւ չենք սպասարկելու։ Պետք է ասեմ, որ բոլորիս համար հասկանալի է, որ Հարկային օրենսգիրքն այն հիմնական խոչընդոտն է, որը խանգարում է մեր երկրում բիզնեսի ընդլայնմանը, տնտեսվարմանը, առնվազն, առաջնային խոչընդոտներից մեկն է եւ վարչարարության այն խնդիրները, որոնք կան Հարկային օրենսգրքում, որեւէ կերպ փոխված չեն։

Ներկայացվել է փոփոխության նախագիծ, որը պետք է հանդիսանա իրականում տնտեսական հեղափոխության հիմք։ Եվ ընդամենը որոշ հարկատեսակների փոփոխություն ուղղակիորեն չի կարող ապահովել առհասարակ այդ ռեֆորմի սկզբունքը։ Ի՞նչ ենք արել այս օրինագծով։ Որոշակիորեն նվազեցրել ենք եկամտահարկի որոշ հատվածի համար դրույքաչափ, մի թեթեւ փոփոխել ենք շահութահարկի դրույքաչափը, ակցիզային հարկի հստակ տոկոսների բարձրացում ենք նախատեսել եւ փոքր բիզնեսի որոշ խմբի համար նախատեսել ենք շրջանառության հարկի ազատում, նորից եմ շեշտում, որոշ խմբի համար, եւ վերջ։ Ըստ էության, սկզբունքային փիլիսոփայական որեւէ փոփոխություն այս Հարկային օրենսգիրքը չի առաջարկում։ Այնինչ կոսմետիկ Հարկային օրենսգրքի փոփոխություններով որեւէ ռեֆորմ, որեւէ բիզնեսի խթանում ուղղակի անհնար է իրականացնել։

Այս առումով ի՞նչն է կարեւոր։ Խոսեցինք, եւ պրն Պողոսյանն էլ սրան անդրադարձ կատարեց, որ այո, փոխել ենք կարեւորագույն դրույթներից մեկը։ Դուք շեշտեցիք, որ ես անդրադարձ արել եմ, բայց դուք հաջողացրել եք, այո, նոր հարկատեսակների մասով այդ վերապահումը պահել, սակայն գործողների մասով, ըստ էության, վատթարացող դրույթ ունենք, եւ այժմ այն ուժի մեջ է։

Այժմ անդրադառնամ մի քանի դրույթների, որոնք փոփոխման են ենթարկվել։ Շահութահարկի դրույքաչափի նվազման մասին խոսեցի։ Ըստ էության, 18-ից փորձ է կատարվել այն դարձնել 20 տոկոս։ Բայց բոլորս ակնհայտորեն հասկանում ենք, որ արդյունավետ տոկոսադրույքն է, որը հնարավորություն է տալիս տնտեսվարողին գրանցել շահույթի բարձրացում, եւ ծախսերի այն նվազեցման համակարգը, որ այսօր կա Հարկային օրենսգրքում, ուղղակիորեն այն արդյունավետ տոկոսադրույքը դարձնում է թե՛ գործող 20-ից, թե՛ առաջարկվող 18-ից էլ ավելի բարձր։ Հետեւաբար, ծախսագրման ոլորտում որեւէ փոփոխություն չանելով, ուղղակի արհեստականորեն տոկոսադրույքն իջեցնելով` որեւէ բան բիզնեսին այդ առումով չեք ասում։

Խոսելով 24 մլն շրջանառության միկրոբիզնեսի հարկի մասին, որն ազատվում է, նորից եմ ուզում շեշտել, որ երբ Երեւանում գործող ձեռնարկությունները հանում եք այս փաթեթից, ըստ էության, անդրադառնում է սա շատ փոքր հատվածին եւ, մեծ հաշվով, էականորեն ոչինչ չի փոխում։ Պետք է ասեմ, որ վերջերս, երբ վարչապետի ելույթում այդ մասին խոսվում էր, չէր ասվում այդ բացառությունների մասին, որոնք հետագայում, չգիտես ինչու, հայտնվեցին Հարկային օրենսգրքում բացառության տեսքով եւ, ըստ էության, նեղացրեցին այն շրջանակը մարդկանց, ովքեր կարող էին փոքր բիզնեսներով օգտվել այդ փոփոխություններից։ Ըստ էության, այն սպասումը, որը ձեւավորել եք, նորից չեք արդարացրել։

Նորից խոսվեց ակցիզային հարկի 4 տոկոսի տարեկան բարձրացման մասին։ Այո, պրն Պողոսյան, ակցիզային հարկի այդ բարձրացումը դարձնում է Հարկային օրենսգրքի կանխատեսելի փոփոխությունը քաղաքացիների համար, տնտեսվարողների համար ուղղակի կանխատեսելի վատ։ Մենք սպասում էինք, որ կանխատեսելիությունը, առնվազն, սպասման տեսքով պետք է հուսադրող լինի։ Այս պարագայում մենք ուղղակի ասում ենք` այո, կանխատեսելի վատթարանալու է ձեր առօրյա կյանքը եւ հարգելի բիզնես, իմացեք, որ մենք պատրաստվում ենք ամեն տարի 4 տոկոսով բարձրացնել որոշ ապրանքատեսակների ակցիզային հարկը։

Պետք է ասեմ, որ սպասումը Հարկային օրենսգրքի այս փոփոխություններից, իհարկե, այլ էր։ Մեր առաջարկությունները վերաբերվել են զուտ փոփոխություններին, այլ ոչ թե ամբողջովին Հարկային օրենսգրքին, որովհետեւ մենք սկզբունքորեն համարում ենք, որ հին Հարկային օրենսգրքի կոսմետիկ փոփոխությունները հարկային ռեֆորմի որեւէ կամ հարկային փոփոխության կամ ներդրումային աուրայի որեւէ խոստում կամ սպասում չեն արդարացնում։ Վարչարարության որեւէ փոփոխություն չեք իրականացրել, եւ այնպիսի տպավորություն է, որ  ստվերի դեմ պայքարը  միայն ՊԵԿ-ի գործառույթն է եւ ՊԵԿ-ի վարչարարությունն է ձեր հույսը, որը նշանակում է միանգամից, որ դա ուղղված է լինելու ուղղակի մահակի միջոցով փոփոխությունների։ Ըստ էության, ՊԵԿ-ը պետք է լինի ուղղակի պրոֆեսիոնալ մի փոքր թիմ, որը պետք է զբաղվի հավաքագրում կազմակերպելով։ Ըստ էության, բիզնեսն ինքն է կամավոր վճարում այդ հարկերը եւ ՊԵԿ-ի գործառույթն այնպիսի տպավորություն է, թե հենց ՊԵԿ-ն է հավաքել։ Իսկ ՊԵԿ-ի ծախսերը եւ իրենց միջոցով հավաքագրած հարկերի հարաբերակցությունը դեռ լուրջ քննարկման առարկա կարող է դառնալ, թե որքանով է արդյունավետ եւ որքանով է նպատակային ծառայում։

Ես պետք է ասեմ, որ այս առումով` մեր սպասումները Հարկային օրենսգրքի փոփոխություններից, իհարկե, չեն արդարացվել եւ դեռ մերը` ոչինչ։ Մեր բիզնես միջավայրը սրանով չի բարելավվել, եւ վարչարարական այն խոչընդոտները, որ առկա էին, շարունակում են լինել։ Եվ, հատկապես, սրանցից ուզում եմ շեշտել ՊԵԿ-ի մի աշխատողի ցանկությամբ կամ որոշումով բիզնեսի բանկային հաշիվների վրա արգելք դնելու հանգամանքն առանց դատարանի որոշման, որը շարունակում է լինել։ Այսինքն` այս առումով մենք Հարկային օրենսգրքի որեւէ փիլիսոփայություն չենք փոխել, եւ այս կոսմետիկ փոփոխությունները, ցավոք սրտի, ներդրումային որեւէ ակնկալիք, սպասում չեն արդարացնում եւ դա գալիս է փաստելու նաեւ ներդրումների այս տարվա ուղղակի ներդրումների ցածր մակարդակը։

Ես ուզում եմ արձանագրել, որ Հարկային օրենսգիրքը, ուղղակի, այլընտրանք չունի։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Տարոն Սիմոնյան։

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Ես այս դահլիճում առիթ ունեցել եմ մի անգամ օրինակ բերել Հարկային օրենսգրքի դրույթները, երբ խոսում էի, որ ԵՊՀ-ում իմ առարկաներից մեկի շրջանակներում, որ իրավաբանական տեխնիկան է, երբ փորձում ենք առանձին օրենսդրական ակտերի ներսում առկա թերությունները բացահայտել, ես խնդրում եմ իմ ուսանողներին բացել Հարկային օրենսգիրքը եւ վերցնել պատահական հոդված եւ, առնվազն, մի քանի խախտում եւ սխալ ձեւով արձանագրած հոդվածներ այնտեղ կան, անգամ մի հոդվածի մեջ։ Չեմ ալարել, մի քանի հոդվածներ բացեցի եւ հիմա կարդացի, հոդվածներ կան, որտեղ նախադասության մեջ 100-ից ավելի բառ կա, 20-ից ավելի կետադրական նշան կա եւ դա չի ավարտվում, վերջակետով է դրվում։ Այս ամեն ինչը տնտեսվարող սուբյեկտների համար եւ առանձին մարդկանց համար, ովքեր համարձակվում են բացել Հարկային օրենսգիրքը եւ փորձել հասկանալ, թե դրանում ի՞նչ է գրված, առաջանում է լաբիրինթոսի պատկերացում, որովհետեւ այնքան ներքին հղումներ կան, ներքին հակասություններ կան, այնքան անտրամաբանական արտահայտություններ կան ամբողջ Հարկային օրենսգրքում, որ կարդացողը միանգամից նյարդայնանում է, փակում է, ասում է` ավելի լավ է գնամ տեսնեմ` ՊԵԿ-ն ինչ է ասում։ Ինչ ասի, ինչպես պարզաբանի, կամ ֆինանսների նախարարությունն ինչ պարզաբանում տա, դրանով կառաջնորդվեմ, շառից ու փորձանքից հեռու։ Ես այս տրամաբանությունը հասկանում էի, երբ նախորդ իշխանությունները կային եւ հենց այդ միտումը, դիտավորությունը դրված էր Հարկային օրենսգրքի մեջ, որ տնտեսվարող սուբյեկտը եւ բոլոր այն անձինք, ովքեր համարձակվում են կարդալ այս օրենսգիրքը, չհասկանան դրանում գրվածը եւ տիպված դիմեն վարչական մարմիններին կամ առաջնորդվեն իրենց տրամաբանությամբ, կատարեն որոշակի բիզնես գործողություններ, հետագայում ՊԵԿ-ն ունենա այն մահակը, որ ասի` գիտեք ի՞նչ կա, ես այլ կերպ եմ սա մեկնաբանում, գալիս եմ` քեզ պատասխանատվության ենթարկեմ, ու արդյունքում ստանանք այնպիսի վիճակ, որ էլի վարչական մարմիններն օգտագործում են Հարկային օրենսգրքի ներքին լաբիրինթոսային տրամաբանությունը, որպեսզի տնտեսվարող սուբյեկտներին գցեն մոլորության մեջ եւ նրանցից վերցնեն ֆինանսական միջոցներ։

Ես հույս ունեի, որ մենք կխուսափեինք այս իրավական անորոշությունից, որովհետեւ իրավական որոշակիությունն իրավական պետության հիմնաքարն է, եւ, հատկապես, Հարկային օրենսգրքում։ Ես հույս ունեի, որ այս խրթին Հարկային օրենսգիրքը, որ 458 հոդվածից է բաղկացած, 300 էջ է պարունակում եւ որպես այդպիսին` ավելի շատ խնդիր է առաջացնում, քան խնդիր է լուծում, գոնե, այս փոփոխությունների միջոցով ավելի կպարզեցվեր, ավելի մատչելի կդառնար եւ յուրաքանչյուր քաղաքացի, յուրաքանչուր  տնտեսվարող սուբյեկտ, երբ ցանկանար որոշակի բիզնես գործունեություն իրականացնել, կամ ներդրողը ցանկանար հասկանալ, թե ինչպիսի ֆիսկալ քաղաքականություն է Հայաստանում վարվում, կբացեր, կհասկանար պարզությունը եւ դրանով կառաջնորդվեր։ Հիմա մենք, ըստ էության, նորից վարում ենք եւ շարունակում ենք այն ֆիսկալ քաղաքականությունը, որ նախորդ իշխանությունները դրել են։ Միգուցե, միտում սրա մեջ չկա, բայց, առնվազն, անփութություն է չհասկանալ նախկինում արված սխալները եւ չփորձել վերականգնել։ Մենք դրա համար մի տարի ժամանակ ունեինք եւ ես հիմա շատ դժվարությամբ կկարողանամ մեր տնտեսվարող սուբյեկտներին բացատրել, թե ի՞նչ ենք արել մենք այս մի տարվա ընթացքում եւ ինչո՞ւ չենք Հարկային օրենսգիրքն ավելի պարզեցրել եւ համապատասխանեցրել իրավական պետության եւ իրավական որոշակիության սկզբունքներին։

Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Գուրգեն Բաղդասարյան։

Գ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Պողոսյան, ես ուզում եմ անդրադառնալ կոնկրետ մի թեմայի` ակցիզային հարկի բարձրացնելու գաղափարին։ Դուք անընդհատ նշում եք, որ ամբողջ աշխարհը գնում է այդ ճանապարհով։ Բայց ես ձեզ մի հարց ունեմ տալու` զուտ տնտեսագիտական առումով, այդ daily disposable income-ը` օրական տնօրինելի եկամուտը, որ մարդկանց մոտ աճում է, դուք երաշխավորություն տալիս եք, որ ՀՀ-ն էլ է աճելու։ Խնդրում եմ այս հարցին, անպայման, պատասխանել։ Սա` առաջին մասը։

Երկրորդը. ի՞նչ արդյունք է ունենալու կամ ինչ ռիսկեր կարող է պարունակել ակցիզային հարկի դրույքաչափի բարձրացումը։ Ճիշտն ասած, բազմաթիվ քննարկումներ եղան, տնտեսական հանձնաժողովը բազմաթիվ քննարկումներ կազմակերպեց, բաց մի տերմին կա, որ այս մասին, ընդհանրապես, չխոսվեց, թե ի՞նչ կարող է տեղի ունենալ, եթե 4 տարի անընդմեջ մենք բարձրացնենք այդ ակցիզային հարկը։

Ակցիզային հարկի բարձրացումն ի՞նչ է ցույց տալիս նույն Ռուսաստանում, որ անընդհատ բարձրացնում են, կամ նույն Արեւմուտքում։ Իր հետեւից բերում է մաքսանենգ ճանապարհով կեղծ մակնանշումով ապրանքների ներթափանցումը շուկա։ Չեմ ուզում ռուսերեն այդ տերմինոլոգիան օգտագործել, բայց ստիպված եմ. այդ «սուրագատ» ու «կանտրաֆագ» կոչվածը։ Հիմա անընդհատ ակցիզային հարկ բարձրացնելով` շուկան անընդհատ հեղեղվում է կեղծ ապրանքով։

Ավելին ասեմ, ՀՀ-ում էլ այդ պրակտիկան կա։ Եթե դուք ուսումնասիրել եք այդ տնտեսական ապրանքների շուկան, խոսքս լվացքի պարագաների մասին է` փոշու եւ աման լվանալու հեղուկի, ի՞նչ է հիմա տեղի ունենում։ Եթե նախկինում մի երկու-երեք կազմակերպություն կար` խոշոր բերող, հիմա Վրաստանում անհայտ ծագման այդ ապրանքներից ահռելի քանակով ամեն մեկը բերում է Հայաստան, եւ որ մտնեք խանութներ, Թուրքիայի մակնանշումով, չգիտեմ որտեղի մակնանշումով այդ ապրանքները կան։ Այս մասով շատ մեծ ռիսկեր է պարունակում ակցիզային հարկի ամեն տարվա բարձրացումը։ Եվ եթե հիմա դուք ուզում եք ակցիզային հարկով այդ բացը լրացնել, չեմ կարծում, որ 3-րդ տարվանից արդեն կարողանալու եք շուկայում, ոնց ասեմ, ցունամին կանգնեցնել, որ այդ կեղծ ապրանքները չգան Հայաստան, որովհետեւ այնպես չի, որ այս օրինակը բերեմ, ասեմ` Արեւմուտքում նման բան չկա, ամեն ինչ լավ է։ Արեւմուտքում նույնը սիգարետն է, սիգարետի ակցիզը բարձրացնում են, հետեւից հա լցվում է այդ ապրանքը։ Ասեմ` որտեղից է գնում. Ուկրաինայից, որտեղի բյուջեի 10 տոկոսը կեղծ սիգարետից է լցվում, որովհետեւ հեղեղվել է Արեւմտյան Եվրոպայի շուկան։ Հիմա խնդրում եմ ուշադրություն դարձրեք, նորից հաշվարկ արեք այս առումով, մարդկանց տնօրինելի եկամուտներն ինչքա՞ն են աճելու այս տարիների ընթացքում, այդ հաշվարկն արեք, նոր գնացեք հաջորդ քայլին եւ որոշեք` արժի՞ 4 տարի անընդմեջ այդ ակցիզային հարկը բարձրացնել ու սպառողի կյանքը թանկացնել։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Ընդմիջում կես ժամ։


Ժամը 17:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼՆԵՐ ՎԱՀԵ ԷՆՖԻԱՋՅԱՆՆ ՈՒ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ
 

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, շարունակում ենք աշխատանքը: Հաջորդ ելույթի համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Արման Եղոյանին, համեցեք:

Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, այսօրվա քննարկման շրջանակում` հարկային փոփոխությունների շրջանակում ես կուզեմ երկու հարց տալ, եւ, ըստ դրա` հասկանալ այս փոփոխությունների ամբողջ կոնտեքստն ու փիլիսոփայությունը. ի՞նչ ենք անում եւ ինչի՞ հաշվին: Նախ` կուզենայի խոսել համահարթի վերաբերյալ եւ համահարթ հարկի կոնտեքստում վարձու աշխատողների վերաբերյալ: Այստեղ արդեն նշվեց, որ տեսեք, հիմա մենք ունենք եռաստիճան համակարգ. մինչեւ 150 հազար աշխատավարձ ստացողները, այն է` մոտ 395 հազար մարդ վճարում են 23 տոկոս: Այս թվերը կարեւոր են, թե ո՞ր սանդղակում քանի՞ մարդ կա: 150 հազարից 2 միլիոն ստացողները, այն է` 212 հազար մարդ վճարում է հիմա 28 տոկոս, եւ 2 միլիոնից ավել ստացող շատ փոքրաթիվ մարդիկ` 1200 մարդ վճարում են 36 տոկոս: Կառավարությունը առաջարկում է բոլորին համահարթեցնել, եկամտահարկը սարքել 23 տոկոս, 3 տարվա ընթացքում էլ` 20 տոկոս:

Հիմա, այո, ճիշտ նկատեցիք, պրն Մելքումյան, որ այո, օգտվում են այս փոփոխությունից հիմնականում այն 212 հազարը եւ 1200-ը, բայց ես կառաջարկեի մի հատ էս 212 հազարի մեջ էլ նայել: Էլի շատ ճիշտ նկատեցիք, որ 800 հազարից ավելի ստացողներն են, որ ունակ են խնայողություն անել, ընդհանրապես, այսինքն` մինչեւ 800 հազար ստացողները սովորական աշխատող մարդիկ են, իրենց աշխատավարձով ընտանիք են պահում, առօրյա ծախսերն են անում, եւ հիմնականում իրենց փողը ծախսում են հենց մեր երկրում` գնումներ են անում նույն շրջհարկով աշխատող առեւտրի կետերից, այսինքն` դա էլի պտտվում է կամ շրջհարկի տեսքով կամ, ԱԱՀ-ով աշխատելու դեպքում շահութահարկի տեսքով էլի գնում է բյուջե: Հիմա, ի՞նչ է ասում Կառավարությունը այս...

Նախ` ինչքա՞ն է կազմում 800 հազարից ավելի ստացողների թիվը ՀՀ-ում: Մոտ 5-6 հազար մարդ, այսինքն` 205 հազար մարդ Հայաստանում ստանում է 800 հազարից ավելի ցածր աշխատավարձ` 150-ի ու... 600 հազար մարդ ստանում է 800-ից ցածր, որոնցից 205 հազարն օգտվելու է այս փոփոխություններից 5 տոկոսի չափով: Հիմա տեսեք, մենք այսօր խոսում ենք սոցիալական արդարությունից, ես մի քանի տեղ տեսա, ասում են` դասակարգային պայքար: Մի հատ եկեք նայենք, օրինակ` 150 հազար ստացողին եւ 250 հազար ստացողին: Նրանք տարբեր դասակարգերի մարդի՞կ են, ասենք, 250 հազար ստացողը հարո՞ւստն է, 150 հազար ստացողն էլ աղքա՞տն է: Չէ: Այո, մի դեպքում` մեկը, որ չի օգտվելու այս փոփոխություններից` 149 հազար ստացողը եւ 250 հազար ստացողը: Հաճախ` նույն ընտանիքի անդամներ` նույն ընտանեկան բյուջեով. ովքե՞ր են այս մարդիկ, սովորական աշխատողներ, ում աշխատավարձը, ըստ էության, աճելու է 5 տոկոսով: Հիմա, ի՞նչ է ասում պետությունը այս մարդկանց, ասում է` եղբայր, այս 5 տոկոսը պահիր քո ընտանիքի ծախսերի համար: Ինչքա՞ն է այդ 5 տոկոսը, ասենք, 400 հազար դրամի դեպքում` 20 հազար դրամ: Այս 20 հազար դրամն էդ մարդն էլի տանելու է, ծախսի իր ընտանիքի ծախսերի վրա, ու, ամենայն հավանականությամբ, նաեւ այն ընտանիքի ծախսերի վրա, որտեղ կան նաեւ 149 եւ ավելի քիչ ստացողներ, կան թոշակառուներ, երեխաներ եւ այլն, գնումներ է անելու էլի Հայաստանում եւ այլն:

Այստեղ գալիս է հարցի երկրորդ կողմը, լավ, բա ո՞ւմ հաշվին: Այստեղ է, որ խնդիրն է. ո՞ւմ հաշվին, այս 205 հազար հոգին, որ պետք է օգտվեն, ո՞ւմ հաշվին են նրանք օգտվելու: Կարծեմ` այստեղ ծխախոտի ու ոգելից խմիչքի հետ կապված շատ մեծ տարաձայնություններ չկային, կամ կային շատ քիչ տարաձայնություններ, այո, այստեղ հիմնական խնդիրը բենզինը, դիզելը եւ խտացված գազն էր: Այստեղ է, որ ես, պրն Պողոսյան, թույլ տվեք ասել, որ մտահոգություններ ունեմ, որովհետեւ այս դեպքում... Այո, բայց 12 տոկոսով, պրն Գեւորգյան, 3 տարվա ընթացքում, բայց դա ավելի շատ է լինելու խտացված գազի դեպքում դա ավելի շատ է լինելու, դե, խտացված գազն էլ`  երթուղայիններ, տաքսիներ...

Եթե ասում եք` ընդամենը 1.6 կամ այսքան, եթե ընդհանուր դա բյուջեի վրա, բյուջե բերելու է մոտ 1 միլիարդ դրամ, եկեք հակառակ կողմից նայենք հարցին. արդյո՞ք դա այդքան կարեւոր է: Այդ 1 միլիարդը մենք չե՞նք կարող հարկային վարչարարությամբ հավաքել: 1 միլիարդի համար, դուք թվից եք խոսում, բայց մենք ի՞նչ մեսիջ ենք հղում այդ մարդկանց: Թեկուզ 1.6, թեկուզ 2.6, ինչո՞ւ հնարավոր չի, ուղղակի, թողնել նույնը, ձեռք չտալ, այ, էդ փողերով վառելիքները, բենզինը, դիզելը` եւ գազը թողնել նույնը, ծխախոտի եւ ոգելիցի հետ կապված ես այստեղ խնդիր չեմ տեսնում, բայց կուզենայի վերադառնալ նորից դասակարգային խնդրին:

Տիկին Թանդիլյանը շատ իրավացիորեն նշեց, որ այո, գույքահարկի հարցը լուծված չի, եւ այստեղ, այո, եթե ուզում ենք անդրադառնալ դասակարգային խնդիրներին, պետք է նայել գույքին, ոչ թե մարդու աշխատավարձին: Աշխատավարձով ոչ մեկը չի հարստանա, ուզում է` մեկ միլիոն ստանա, ուզում է` երկու միլիոն ստանա, Հայաստանում ոչ մեկը չի կարող հարստանալ: Հարստանում են կամ բիզնեսով, կամ կոռուպցիայով: Հիմա, կոռուպցիայով զբաղվում են, այսինքն` կոռուպցիայով զբաղվողներով զբաղվում են, մնաց բիզնեսը, եւ այստեղ պետք է նայել մարդու գույքին: Այստեղ պարզ բան է, որ, ասենք թե, Մոնումենտում եռահարկ առանձնատուն ունեցող մարդը, շատ տրամաբանորեն, այո, սոցիալական արդարության նկատառումներից ելնելով` պետք է մուծի ավելի շատ գույքահարկ, քան նույն Մոնումենտում` հարեւանությամբ թեկուզ երեք սենյականոց բնակարան...

Սա պետք է մանրամասն քարտեզագրվի, ես գիտեմ, որ աշխատանքներ տարվում են Կադաստրի պետական կոմիտեի հետ, մանրամասն քաղաքը պետք է քարտեզագրվի, բաժանվի ոչ թե հիմիկվա նման, ուղղակի թաղամասերով, այլ փողոց առ փողոց, գույք առ գույք, բնակարան առ բնակարան, սեկտոր առ սեկտոր, այո, այն մարդիկ, ովքեր ուզում են, ովքեր իրենց կարող են թույլ տալ ճոխություններ, խնդրեմ, ճոխության հարկ, ավելի բարձր գույքահարկ, բայց աշխատավարձին, աշխատավարձին չհամարենք, չասենք մարդուն` տես, եղբայր, դու գնացել, MIT-ում սովորել ես, հիմա եկել ես, 2 միլիոն ես ստանում, ո՞նց կլինի, դու մեր դասակարգային թշնամին ես, բեր շատ մուծիր, որ 395 հազար մարդու մեջ քո էդ շատ մուծածը բաժանենք, տեսնենք` ի՞նչ կստացվի, որ էս սոցիալական արդարությունը վերականգնվի: Չէ, մարդիկ` էս բարձր աշխատավարձ ստացողները, նկատի ունեմ այն 5 հազար հոգին, ովքեր ստանում են 800 հազար եւ ավելի, հիմնականում ովքե՞ր են. կամ պետական բարձրաստիճան պաշտոնյաներ, կամ IT ոլորտի մասնագետներ, ովքեր երկար տարիներ չարչարվել են իրենց ուսման վրա, ստեղծում են համարժեք արտադրանք: Հո իզո՞ւր չեն ստանում այդ փողը: Իսկ մնացածը սովորական, մեր էլի միջին խավն է: Հիմա, սխալ է, որ մենք դնենք եւ ասենք` տեսեք, մեր երկրում կա այսպիսի դասակարգային վեճ` մինչեւ 150 հազար ստացողների եւ 150 հազարից բարձր ստացողների: Չկա, նման դասակարգային խնդիր Հայաստանում չկա, դա արհեստական խնդիր է, մենք բոլորս էլ նույն տնից չենք, բայց նույն հալի ենք: Ես կուզենայի, որ, այո, այս հարցը լինի, համահարթի կողմ եմ, բայց հարցը կառաջարկեի լուծել` գույքահարկ, ճոխության հարկ եւ հարկային վարչարարության միջոցով, եւ հատկապես ծխախոտի ակցիզ, ալկոհոլային  էլ կարելի է տարբերակված անել, իսկ վառելիքները, պրն Գեւորգյան, համաձայնեք, որ, միգուցե, արժե վերանայել: Քննարկենք մինչեւ երկրորդ ընթերցում: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արտյոմ Ծառուկյան:

Ա.ԾԱՌՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Պողոսյան, քանի որ չհասցրեցի հարցերի համար հերթագրվել, նաեւ ելույթի մեջ որոշակի հարցեր եմ ձեզ ուղղելու, կխնդրեի ձեր ամփոփիչ ելույթում էդ հարցերին պատասխանեիք: Առաջին հերթին, համահարթ եկամտահարկի մասով, նախ` ըստ ձեզ, ի՞նչ ժամանակահատվածում, այսինքն` որքա՞ն ժամանակ հետո ենք մենք համահարթ հարկման տեսակից անցնելու պրոգրեսիվի: Սա` առաջին հարցը: Որ անցնելու եք` ինձ թվում է, որ համաձայն եք, նաեւ այդ մասին զրուցել ենք, ի՞նչ ժամկետներում եք տեսնում, եւ արդյոք ռիսկ կա՞, որ, օրինակ` ձեր մինչեւ ձեր մատնանշած 20 տոկոս իջնելն արդեն անհրաժեշտություն առաջանա վերադառնալ պրոգրեսիվ հարկման համակարգին: Սա` մեկ:

Հիմա, հայտարարած տնտեսական հեղափոխության շրջանակներում, եթե գնաճն էլ հաշվի ենք առնում, փաստացի 71 տոկոսի, մենք գիտենք, որ մինչեւ 150 հազար դրամ, ստանում է աշխատող մարդկանց 71 տոկոսը, հիմա, փաստորեն այդ 71 տոկոսի համար Հարկային օրենսգրքում, որը համարվում է այս ամեն ինչի ողնաշարը, որեւէ փոփոխություն չի լինում:

1 միլիոնից բարձր, այսինքն` սկսենք 2 միլիոնից, 2 միլիոնից բարձի 1400 հոգի էր, ընդհանուր, պրն Եղոյանն էլ ասաց, 5 հազար հոգի է, փաստացի, մենք այդ քանակի մարդկանց համար տալիս ենք ավելի բարձր աշխատավարձ, մնացածի մասով որեւէ փոփոխություն չկա: Հիմա, այդ մարդիկ, նաեւ գնաճը հաշվի առնելով` շեշտում եմ, ո՞նց են էդ հեղափոխության մասնակիցը դառնալու, ո՞նց են իրենց եկամուտներն ավելացնելու:

Ակցիզային հարկի մասով, իմ անձնական կարծիքը ձեզ ասեմ, շղթայական էֆեկտ է լինելու, եթե մենք վառելիքի մասով թանկացում անենք: Միգուցե, այդ թունդ ոգելից խմիչքների եւ այլնի մասով, ասենք, այն սոցիալական ցածր շերտը չեմ կարծում, որ թունդ ոգելից խմիչքների կամ թանկարժեք ոգելից խմիչքների վրա գումարներ է ծախսում, այդ մասով, իմ անձնական կարծիքն եմ ասում, դեմ չեմ թանկացմանը:

Տաքսիների մասով, որ պրն Բագրատյանը ձեզ հարց ուղղեց, այստեղ էլի հարց է առաջանում: Հիմա, մենք գիտենք, որ ամբողջ աշխարհում տաքսի ծառայությունը թանկ մատուցվող ծառայություն է, այսինքն` ինքը չպետք է հասարակական տրանսպորտի հետ նույն, սենց ասեմ ձեզ, գնային սանդղակի մեջ լինի: Մենք այսօր ասում ենք` լիցենզավորումը պահպանում ենք, տուրքը հանում ենք: Հիմա, տուրքը որ հանում ենք, պրն Պողոսյան, դուք գիտեք, տեղից էլ այդ 7 տեղանոց մեքենաները կանոնավոր ուղեւորափոխադրումների համար դարձել են պատուհաս: Հիմա, այդ մասով, իհարկե, ես հասկանում եմ, մինչեւ հիմա, երեւի, որ տեսնեք թվերը, թե ինչքան գումար է մուտքագրվել այդ տուրքերից, կտեսնեք զրո` տաքսիների մասով, երեւի դրա համար է, որ որոշել եք արտոնություն տալ, որովհետեւ որպես ֆինանսիստ` ասեմ, որ չեմ տեսնում այդ կետերը, դուք համառորեն բոլոր կետերով փորձում եք բյուջեի եկամուտների մասը պահպանել, ինչը տրամաբանական է:

Մյուս մասը, ուրեմն, գրավատների, փոխանակման կետերի մասով պրն Թունյանը, իհարկե, տեսակետը ներկայացրեց, որն այս պահին ավելի ընդունելի է, քան Կառավարության ներկայացրած տարբերակը, խնդրում եմ դուք էլ ձեր տեսակետն ասեք` որպես Կառավարության ներկայացուցիչ. ի՞նչ եք կարծում, եթե այդ տարիների փոփոխությունը, այդ տարիների թանկացումը կիրառենք, օրինակ` միայն առաջին տարվա մասով սահմանափակվենք, եւ առանձին էլ մարզերին արտոնություն տանք, ի՞նչ եք կարծում այս մասով, միգուցե, համաձայնե՞ք: Մնում է միայն մեզ շահառուների հետ քննարկել, հասկանալ, կարող է` այս մասով հաջողության հասնենք:

Մյուս ամենակարեւոր հարցը, որ վերաբերում է ԱԱՀ-ի շեմի վերականգնմանը, ես դահլիճում չեմ եղել, միգուցե, ասել եք, ներողություն եմ խնդրում, քանի՞ հոգի է, որ երբ 58.5-ից որ անցում ենք անում 115 միլիոնի, իրենք արդեն շեմն անցած են եւ այլեւս չեն կարող վերադառնալ: Փաստացի, իրենք տուժելու են, հասկանանք` քանի՞ տնտեսվարողի մասով է: 2 հազար 200, հա:

Ամենավերջում, պրն Պողոսյան, ի՞նչ եք կարծում, առհասարակ եթե մենք խոսում ենք ներդրումներից, օտարերկրյա ներդրումների ներգրավումից, ի՞նչ եք կարծում. Հարկային օրենսգիրքը անընդհատ փոփոխելով` արդյո՞ք մենք դրանով չենք վանում այդ նույն ներդրողին, արդյո՞ք մենք վատ ազդակ չենք հաղորդում այդ ամեն ինչին, եւ համաձայն չե՞ք, որ պետք է մեկ անգամ փոխել, հիմնական հատվածն ի նկատի ունեմ, թե չէ` բնական է, ամեն ինչ զարգանում է, ընթացիկ փոփոխություններն անհրաժեշտ են, բայց լուրջ ազդակ տալ, օրինակ` նույն արտահանումը խրախուսելու մասին խոսում ենք, բայց բեռնափոխադրողների հարցերը մինչեւ հիմա, այս պահի դրությամբ էլ չլուծված են: Իհարկե, ես ձեզնից լսել եմ մոտեցումը, որ ուզում ենք, ցանկությունը կա լուծել, բայց փաստացի, այսօր բեռնափոխադրող կազմակերպությունը կարողանում է իր ծախսերի այն հատվածը գրանցել, որը կապված է մինչեւ սահման, այսինքն` 180 կիլոմետր, եթե օրինակ` հաշվենք Երեւանից 180 կիլոմետրը կարողանում է ձեւակերպել, դրանից հետո 4 հազար, 5 հազար, 3 հազար կիլոմետր մարդը քշում է, թեկուզ նույն` վառելիք, մյուս, մյուս, էդ ծախսերը չեն հաշվարկվում:

Ասում եմ, ընդունում եմ, որ դուք լուծումներ առաջարկել եք, նաեւ խնդրում եմ կոնկրետ ժամկետներով շեշտել, թե ե՞րբ այդ մարդկանց խնդիրները կլուծվեն, եւ իրենք կոնկրետ ի՞նչ գործիքակազմով, ի՞նչ ժամկետներից սկսած կկարողանան իրենց ծախսերը հիմնավորել: Թերեւա, այսքանը: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Գեւորգ Պապոյան:

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Տիկին փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, ես Հարկային օրենսգրքի ներկայացված առաջարկի վերաբերյալ ավելի քան մեկ տասնյակ առաջարկներ եմ ուղարկել Կառավարություն, սակայն դրա մասին չեմ ցանկանա խոսել, որովհետեւ, կարծում եմ` սահմանված ժամկետում կստանանք պատասխաններ, թե դրանցից որո՞նք են ընդունվել, որո՞նք` ոչ: Սակայն այժմ կուզեմ խոսել այն հիմնական դրույթների մասին, որոնց շուրջ էլ կայացրել եմ, առաջին հերթին որպես պատգամավոր իմ որոշումը` Հարկային օրենսգրքին այս փաթեթին կողմ քվեարկել:

Հիմա, այստեղ հնչեցին տարբեր ելույթներ, ես կցանկանայի նաեւ ընդհանուր, այս ամբողջ ելույթների համատեքստում դրանց անդրադառնալ: Այո, Հարկային օրենսգրքի այն փոփոխությունները, որոնք կան, Կառավարությունն էլ է ընդունում եւ մենք հանձնաժողովում էլ ենք ընդունել, որ վերջնական չեն, բոլոր խնդիրների լուծումները չեն տալիս, սակայն, բնականաբար, սա մի քանի քայլ առաջ է, քան գործող այն, ինչ ունենք: Դեռեւս, իհարկե, կան վարչարարության հետ կապված որոշակի խնդիրներ, բարդ մեկնաբանություններ, ինչպես պրն Սիմոնյանը նշեց, տասնյակ, հարյուրավոր բառերից կազմված նախադասություններ: Այո, կան, բայց, ըստ երեւույթին, այս փոփոխությունները դրանց մասին չէին: Այս փոփոխություններն ինչի՞ մասին  են: Նրա մասին, որ այո, մեր երկրում կան ճյուղեր, կան ոլորտներ, եւ դրանք հիմնականում ներմուծման եւ սպառման ոլորտներն են, որտեղ մինչեւ 2-2.5 անգամ շահութաբերություն ավելի բարձր է, քան արտադրության եւ արտահանման ոլորտում, եւ Հարկային օրենսգրքի այս փոփոխությունները, ես այդպես եմ ընկալում, առաջին հերթին միտված են այն ճյուղերի զարգացմանը, որոնք արտահանման եւ արտադրության ուղղվածություն ունեն:

Հիմա, երբ մենք խոսում ենք կողմ քվեարկելու թե դեմ քվեարկելու մասին, օրինակ` դեմ քվեարկելու, ինչի՞ն պետք է դեմ քվեարկենք. ԱԱՀ-ի շեմը 58.35 միլիոնից 115 միլիոնի բարձրացմա՞նն ենք դեմ քվեարկելու: Ինչի՞ն ենք դեմ քվեարկելու. շահութահարկի տոկոսադրույքը 20-ից 18 տոկոս իջեցմա՞նը, ՀՀ բոլոր եկամտային հարկ վճարողների եկամտային հարկի 20 տոկոս իջեցմա՞նը: Դրա՞ն ենք դեմ քվեարկելու, թե՞ օրինակ նրան, որ ինքնազբաղված անձանց 9 միլիոն հարկային շեմը բարձրանում է 24 միլիոնի, նրանք դառնում են միկրոձեռնարկատիրություն կամ ընտանեկան ձեռնարկատիրությամբ հարկվողների 18 միլիոն շեմը դառնալու է 24 միլիոն: Դրա՞ն ենք դեմ քվեարկելու, թե՞ նրան ենք դեմ քվեարկելու, որ վիճակախաղերն ու տոտալիզատորները հսկայական արդյունք են գեներացնում, բայց գրեթե աննշան հարկ են վճարում այս պահին:

Ես կարծում եմ, այս եւ բազմաթիվ այլ փոփոխություններ կան` դրական փոփոխություններ, որոնց համար, այո, պետք է կողմ քվեարկել հարկային այս փոփոխություններին: Նշեց այստեղ այո, նրա մասին, հատկապես համահարթ թե պրոգրեսիվ այս դիլեմայի շրջանակներում շատ խոսվեց, որ պետք չէ հասնել համահարթի, սա սոցիալական արդարության խնդիր է, եւ այլնի մասին: Ես սրա մասին ուզում եմ ասել իմ հետեւյալ կարծիքը. աշխատավարձը երբեք հարստության միջոց չէ: Աշխատավարձով ապրող մարդը երբեք չի կարող հարստանալ, եւ մենք պետք է հարկենք առաջին հերթին ոչ թե աշխատավարձը, այլ պետք է հարկենք հարստությունը, եւ այս համատեքստում, այո, ես համաձայն եմ, որ մենք պետք է առաջին հերթին հարստությունը, գույքը հարկենք, շքեղ ապրանքները, շքեղ ապրանքների գնումը ավելի շատ հարկենք, եւ ես համաձայն եմ, որ այս տրամաբանության մեջ աշխատավարձի ավելի շատ հարկումը, ըստ էության, սոցիալական արդարության չի բերի,` մեծ հաշվով չի բերի, առավել եւս այն պարագայում, որ բոլոր աշխատակիցների համար եկամտային հարկի շեմը նվազեցվելու է: Նրանք, ովքեր հարկվում են 20 տոկոսով, ժամանակի ընթացքում մեկական տոկոս իջնելով հասնելու է մինչեւ 20 տոկոսի հարկման գաղափարը:

Բացի դրանից, ես ուզում եմ արձանագրել, որ այս ընթացքում Կառավարության հետ մենք ունեցել ենք բավականին կոնստրուկտիվ աշխատանք, եւ այս կոնստրուկտիվ աշխատանքի շնորհիվ բազմաթիվ ուղղություններով հաշվի են առնվել բիզնեսի, հաշվի են առնվել ԱԺ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի եւ մյուս հանձնաժողովների պատգամավորների առաջարկները եւ, օրինակ` գրավատների հետ կապված եւ փոխանակման կետերի հետ կապված` Կառավարությունն ընդառաջ է գնացել բիզնեսի եւ պատգամավորների առաջարկներին եւ հորդորներին: Կառավարությունն ընդառաջ է գնացել նաեւ տարբեր տեսակի մասնագիտական գործունեություն ծավալող ընկերությունների հետ կապված խնդրին, մասնավորապես, իրավաբանական ընկերությունների, հաշվապահական ընկերությունների, մարկետինգային, գովազդային եւ այլ ընկերությունների հետ կապված: Կառավարությունը հաշվի է առել եւ խնդիրը լուծել է նաեւ գազավորված ըմպելիքների հետ կապված հարկման մասով:

Այսինքն` այստեղ հնչեցին նաեւ մտքեր, որ մենք կատարել ենք բազմաթիվ առաջարկներ, բայց Կառավարությունը չի ընդունել: Ընդհակառակը, Կառավարությունը այս մի քանի ամիսների ընթացքում զբաղված էր պատգամավորներին եւ բիզնեսի ներկայացուցիչներին լսելով եւ նրանց առաջարկներն ընդունելով:

Ամփոփելով` կարող եմ ասել, որ այն, ինչ ունենք, այո, մի քանի անգամ ավելի լավն է, քան գործող օրենսգիրքը եւ, միանշանակ, այն նպաստելու է Հայաստանում ազգային տնտեսության մրցունակության ավելացմանը, Հայաստանում ներդրումների խթանմանը, բիզնես միջավայրի բարելավմանը, բայց դա բավարար չէ: Այո, բավարար չէ, եւ կարծում եմ` երկրորդ ընթերցումով այս օրենսգիրքն ընդունելուց հետո Կառավարությունը եւ մեր հանձնաժողովը պետք է ձեռնամուխ լինեն բոլորովին նոր, ավելի, երեւի, կարծում եմ` ավելի պարզ, ավելի բարակ, այսպես ձեւակերպեմ, եւ առանց բարդ ձեւակերպումների եւ հարցադրումների, ապագային միտված, բոլորովին նոր Հարկային օրենսգրքի, բայց դա, նորից եմ կրկնում, դա ապագա մի քանի տարիների հարց է, եւ սա պետք է լինի, առհասարակ, հաջորդ քայլը եւ մենք պետք է սա որպես բարեփոխում ընկալենք, այսինքն` սա նույնպես պետք է լինի մեկ քայլ առաջ, եւ մեր ուղերձն այսպիսին է լինելու, որ ապագայում հաջորդ փոփոխությունները, ինչպես սա, լինելու են բարելավում, այսինքն` մենք ասում ենք` անընդհատ փոփոխություններ եք անում Հարկային օրենսգրքում: Բայց, եթե մենք փոփոխություն ենք անում, եւ այդ փոփոխությունը դեպի բարելավում է, դեպի հարկային տոկոսադրույքների իջեցում է, կարծում եմ` դա բարելավում է, եւ նման փոփոխությունների եւ նման ազդակների կարիք բիզնեսն ունի: Այսքանը, շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վիկտոր Ենգիբարյան:

Վ.ԵՆԳԻԲԱՐՅԱՆ

-Հարգելի պրն նախագահ, հարգելի գործընկերներ, նախ` ես ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել մեր տնտեսական հանձնաժողովին` գործունեության համար: Իսկապես, այս քաղաքական դեբատը խորհրդարանական մշակույթի մի նոր մակարդակ է, եւ, առհասարակ, բոլոր պատգամավորների հավելյալ արժեքը շատ մեծ է Հարկային օրենսգրքի այս նախագծի կայացման գործում: Ես էլ փորձեմ մեկ-երկու մտքով ունենալ իմ հավելյալ արժեքը:

Առաջին հերթին փորձեցի բացահայտել, թե ի՞նչ կարեւոր ուղերձներ կան այս Հարկային օրենսգրքում, այսինքն` մեր տնտեսվարողները, մեր քաղաքացիներն ի՞նչ կարող են տեսնել եւ գտնել Հարկային օրենսգրքում, ի՞նչ է ուզում ասել պետությունը, խորհրդարանը սրանով մեր տնտեսվարողներին: Ինձ համար առաջնային ուղերձը, որ ես ստացա, պետությունը ստեղծում է մի յուրօրինակ ինկուբացիոն դաշտ` էդ միկրոբիզնեսի ինստիտուտը ստեղծելով, որտեղ ասում է` եկ, հիմնադրիր քո բիզնեսը Հայաստանում, ունենալով շատ փոքր, չնչին ներդրումային հնարավորություններ` բակի խանութ կամ փոքր ինչ-որ մի բան, ստեղծիր քո բիզնեսը, մինչեւ 24 միլիոն շրջանառության դեպքում ազատված ես բոլոր հարկերից, եկամտային հարկն էլ շատ ցածր է լինելու, այնուհետեւ, երբ կգերազանցես 24 միլիոնը, մենք քեզ տալիս ենք հնարավորություն, որ դու վճարես արտոնյալ հարկ` պարզեցված հարկ 2-2.5 անգամ ավելի քիչ, քան մնացած տնտեսվարողները, եւ հետո, երբ կհասնես մեծ հաջողությունների, կստեղծես միջին բիզնես կամ խոշոր բիզնես, կանցնես արդեն լիարժեք հարկատուի դաշտ եւ կվճարես ԱԱՀ: Իհարկե, սա շատ կարեւոր ուղերձ է:

Երկրորդ ուղերձը, որ ես ընկալեցի այս քննարկումից եւ նաեւ հանձնաժողովի` նախկինում եղած քննարկումներից, այն է, որ այլեւս Հայաստանում իմաստ չունի թաքցնել հարկեր, այսինքն` այս համահարթեցման խնդիրն ինձ կարեւոր ուղերձ է տալիս, որ իմաստ չունի թաքցնել աշխատողներ` եկամտային հարկից խուսափելու համար: Սա չափազանց կարեւոր է: Մենք նախկինում իմացել ենք գործարաններ, հսկայական ընկերություններ, որտեղ գրանցված է եղել 2-3 աշխատող: Սրա մասին գիտեն մեր երկրում բոլորը, եւ այսօր, այս մեր Հարկային նոր օրենսգիրքն ասում է. հարգելի տնտեսվարողներ, դուք կարող եք վստահ լինել, որ ձեր վճարած ամեն մի դրամը ծախսվել է նպատակային, դրա մասին խոսում է կոռուպցիայի դեմ պայքարի մեր քաղաքականությունը, հետեւաբար, վճարեք, իմաստ չունի թաքցնելը, ի վերջո, այդ վճարված հարկերը ծառայելու են մեր բոլորիս ընդհանուր հանրային շահերին:

Երկու բան, որ ես կուզենայի ավելացնել` ապագայի հետ կապված, ինչի մասին նաեւ առիթ եմ ունեցել զրուցել: Առաջինը` Հարկային օրենսգրքի կանխատեսելիության մասով: Մենք` ԱԺ-ը եւ մեր Կառավարությունը, շատ հստակ պետք է արտաքին աշխարհին նաեւ, բայց նաեւ մեր տնտեսվարողներին ուղղի ազդակ, որ այս Հարկային օրենսգիրքն անընդհատ, ինչ-ինչ շահերից ելնելով փոփոխությունների չի ենթարկվելու: Սա լինելու է կայուն առնվազն այսքան տարի, այդ կայունությունը, իհարկե, նաեւ կարգավորումների մեջ է տրված, բայց նաեւ զուտ տեխնիկապես փոփոխությունների առումով:

Երկրորդը, ինչը այս պահին մնում է խնդրահարույց, իմ կարծիքով, դա մատչելիությունն է: Մեր Հարկային օրենսգիրքը, կարծես, հատուկ գրված լինի այնպես, որ մարդիկ չհասկանան, թե ինչի մասին է խոսքը: Սա հիշեցնում է այն, որ երբ կաթոլիկ եկեղեցում լատիներեն լեզվով են իրենց ծեսերը կազմակերպում կամ Աստվածաշունչը, հետո եկեղեցականները գալիս եւ սովորական գյուղացուն ասում են` այ, Աստված ասում է, որ պետք է սա անես, սա անես` ծառայեցնելով իրենց շահերին: Մենք գիտենք, թե ինչո՞ւ է նախկինում այս ամեն ինչը արվել, ինչի՞ համար է չարաշահվել, բայց մենք հիմա պետք է ժամանակ վերցնենք, դա տեւելու է տարիներ, բնականաբար, սա նաեւ մեր տնտեսությունը պետք է թելադրի, բայց մենք պարտավոր ենք հիմա վերցնել ժամանակ, ու հենց մենք քվեարկենք կողմ այս օրենսգրքին, մտածենք ունենալ բոլորովին նոր Հարկային օրենսգիրք, որտեղ այս նույն հարկային դրույթները շատ պարզ շարադրված կլինեն եւ սա հասկանալի կլինի թե՛ տեղի փոքր միկրոբիզնեսով զբաղվող մարդուն, թե՛ օտարերկրյա ներդրողին, որն ի վերջո սա պետք է թարգմանված կարդա եւ թե՛ մեր երկրում գործող միջին եւ խոշոր ձեռնարկատերերին:

Սա էր հիմնականում: Հույս ունեմ, որ այս մատչելիության հետ կապված առաջարկը հաշվի կառնվի: Կողմ քվեարկել` այո, նշանակում է, որ մեզ համար ամբողջությամբ ընդունելի է փաստաթուղթը, բայց նաեւ պետք է ապագայի համար քայլերը հիմիկվանից սկսած անենք: Այսքանը: Այս ընդմիջումն օգտագործենք առաջիկա տարիների համար: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արման Աբովյան:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, այսօր, ըստ էության, քննարկվում է մի օրինագիծ, օրենքներ, որոնք պետք է, ըստ գաղափարի, խրախուսեն տնտեսական հեղափոխությունը: Սակայն, այստեղ բնավ հեղափոխության մասին խոսքը չի գնում, խոսքը, բնականաբար, տնտեսական հեղափոխության մասին է, եւ ըստ ինձ, տնտեսական հեղափոխություն չկա, գոյություն չունի, ցավոք: Ես կխոսեմ համահարթեցման մասին, որովհետեւ, երբ օրենքն արդեն իսկ հանրությունն իմացավ, հասանելի եղավ օրինագիծը, հանրությունը եւ մարդիկ, բազմաթիվ հանդիպումներ ունեցա, վստահ եմ` դուք էլ եք ունեցել հանդիպումներ մարդկանց հետ, համենայն դեպս մեր խմբակցության պատգամավորները հաստատ, որ ունեցել են, եւ այն մտահոգությունները, որոնք ՀՀ քաղաքացիները արտահայտում էին` համահարթեցված այդ եկամտահարկի հետ կապված, ստիպեցին ինձ մի քիչ ավելի խորացված ուսումնասիրել միջազգային փորձը, եւ հարգելի գործընկերներ, տեսեք` ի՞նչ հետաքրքիր տվյալներ ես գտա: Իմիջիայլոց, տվյալները համացանցում են, ես հայցում եմ ներողամտություն, կարող է` ինչ-որ մի դրվագ կամ երկու դրվագ ավելի հստակեցված չլինի, սակայն այն, ինչ ես հիմա կընթերցեմ, կարծում եմ` ձեզ էլ կլինի հետաքրքիր:

Ինչպես գիտենք, կրկնեմ, հանրության եւ տնտեսագետների մի մասը դեմ է արտահայտվում համահարթ դրույքաչափով հարկման մոդելին, եւ դրա պատճառների մասին բազմաթիվ անգամներ խոսվել է: Եկեք հիմա տեսնենք, թե ինչպես են այդ գործընթացներն իրականացվել այլ երկրներում: Օրինակ` վերցնենք Վրաստանը, որի մասին արդեն իսկ խոսվել է: 2003 թվականին բոլորի համար եկամտահարկը սահմանվել էր 20 տոկոս, եւ ըստ հենց վրացի մասնագետների` մի քանի տարվա ընթացքում բերեց բավականին լուրջ սոցիալական բեւեռացման: Սա մի քիչ, ոնց որ, հակադարձում է այն պնդմանը, որ Հայաստանում աշխատավարձով մարդ չի կարող հարստանալ, ես կտրուկ համաձայն չեմ, որովհետեւ, ըստ երեւույթին, հարստության չափանիշները մեզ մոտ տարբեր են: Ես չեմ կարող համեմատել նվազագույն աշխատավարձ ստացող մարդուն, որը ստանում է, հանած եկամտահարկը` 55 հազար դրամ, եւ մի մարդու, որը ստանում է ամսեկան 2.5 միլիոն դրամ, որովհետեւ 2.5 միլիոն դրամը` ամիսը 5 հազար դոլար, դոլարի վերածենք, եթե մարդ ստանում է, տարվա վերջում դա բավականին լուրջ եւ ինչո՞ւ ոչ, Հայկական իրողության մեջ հարուստ մարդու չափանիշ է:

Ինչեւէ, վերադառնամ Վրաստանին: Ինչի՞ բերեց 2003 թվականի համահարթեցման օրենքի ընդունումը: Բերեց նրան, որ այսօր Վրաստանը նախկին ԽՍՀՄ երկրների շարքում առաջինն է եկամուտների անհավասարության սանդղակում: Աշխարհում ութերորդն է: Պարզ է, որ ամեն ինչը չէ, որ կապված է եկամտահարկի հետ, սակայն ըստ մասնագետների, ըստ վրացական մամուլի` այս սանդղակը, որն իրենք մտցրեցին, ավելի ճիշտ` այդ համահարթեցումը, եղել է նաեւ այդ պատճառներից մեկը:

Այլ երկրներ նայենք: Մակեդոնիա: Հա, իմիջիայլոց ընդգծեմ, որ հիմա Վրաստանում տնտեսագետների մեջ շատ լուրջ դիսկուրս է գնում, եթե չեմ սխալվում, մոտավորապես մեկ շաբաթ առաջ նույնիսկ գիտնականներով իրենք հավաքվել էին, կներեք` տնտեսագետներով, եւ քննարկել էին, որ պետք է համահարթեցման այդ օրենքն իրենց մոտ վերանայվի: Մի խոսքով` Մակեդոնիա: Մակեդոնիայում 10 տարի շարունակ 10 տոկոս համահարթ եկամտային հարկ էր, սակայն վերջերս Մակեդոնիայի Սոցիալ-Դեմոկրատական միությունը, որը ձեւավորել էր նոր Կառավարությունը, ընդունեց պրոգրեսիվ եկամտային հարկի մասին օրենք, որն ուժի մեջ մտավ 2019 թվականի հունվարի 1-ից: Աշխատանքից ստացված եկամուտների հարկման համար 2 դրույքաչափեր են սահմանել` 10 եւ 18 տոկոս, սահմանային երկրորդ դրույքաչափի շեմը` շուրջ ամսական 1500 եվրո: Պարզ է, որ Մակեդոնիայում էլ, օգտագործելով համահարթեցումը, եկան այն եզրակացության, որ համահարթեցումը փաստացի չբերեց այն նպատակներին, որոնք ի սկզբանե ասվել էին, իրենց մոտ էլ... Ես հավատացնում եմ ձեզ, բոլոր պետություններում գաղափարապես նույն ելույթներն են եղել, եւ նույն փաստարկներն են բերվել, սակայն տնտեսությունը Մակեդոնիայում, ավելի ճիշտ` Մակեդոնիայի տնտեսագետներն ու քաղաքական ուժերը եկան ճիշտ հակառակ եզրակացության:

Սլովակիա. 2014 թվականին պրոգրեսիվ համակարգից անցնում են համահարթ եկամտահարկի գանձմանը` 19 տոկոս, սակայն 2013 թվականին կրկին վերադառնում են պրոգրեսիվ համակարգի: Համահարթեցման այս կարճ շրջանի արդյունքները հենց իրենց` սլովակների դիտարկմամբ չափազանց վիճելի էին, եւ հենց դա էր պատճառ հանդիսացել, որ իրենք վերադարձան ի սկզբանե այդ պրոգրեսիվ մակարդակին: Վիճակագրական տվյալները վկայում են` հենց իրենց վիճակագրական տվյալները, իմիջիայլոց, իրենք բաց են, կարող եք կարդալ, ընթերցել, որ համահարթ տոկոսադրույքի չեղարկումից եւ պրոգրեսիվ եկամտահարկին վերադառնալուց հետո, զգալիորեն աճել են բյուջետային եկամուտներն այդ մասով: Օրինակ` 2013-2015 թվականին ՀՆԱ-ն 34 տոկոսից հասել է 40 տոկոս, մոտավորապես: Ներկայումս Սլովակիայի թե՛ կառավարող կուսակցությունը, թե՛ ընդդիմությունը այլեւս նույնիսկ չեն քննարկում վերադարձը համահարթ եկամտահարկի:

Ես գիտեմ, որ կան նաեւ օրինակներ, երկրներ, որտեղ գործում է համահարթ եկամտահարկը, սակայն, երբ որ մենք խոսում ենք սոցիալական արդարության մասին,  եւ այստեղ իմ մեծարգո գործընկերները բազմաթիվ անգամ շեշտեցին, որ այո, Հայաստանում այսօր գնում են ընթացքներ, որոնք պետք է, անպայման, ապահովեն սոցիալական արդարություն: Սակայն, դրա հետ մեկտեղ համարյա, գիտե՞ք, սենց արտահայտություն կա, չէ՞, մարդը չի կարող լինել համարյա հղի, չի կարող լինել համարյա, այ, էս պարագայում եկեք մենք սենց վարվենք, հետո մենք կվերցնենք եւ գույքահարկով սոցիալական արդարությունը ավելի զգալիորեն կդարձնենք: Խոսքս ինչի՞ մասին է: Գիտեք, շատ դժվար է լինելու բացատրել 55 հազար դրամ կամ 100 հազար դրամ կամ 150 հազար դրամ աշխատավարձ ստացող ՀՀ քաղաքացուն, թե ինչի՞ համար իր աշխատավարձից տոկոսային նույն չափն է գանձվում`, եւ նույն չափը գանձվում է օրինակ` 2 միլիոն դրամ ստացողի մոտ: Դա նաեւ, իրականում բացի տնտեսական, բացի թվերից, բացի բյուջեից, բացի բոլոր-բոլոր այն փաստարկներից, որը մենք բերեցինք, սա նաեւ շատ կարեւոր հոգեբանական պահ է, եւ ես կարծում եմ, որ պետք է լինեն մի քիչ ուրիշ պրոցեսներ, որոնք թույլ կտան սոցիալական արդարության այդ գաղափարը կիրառել ավելի լայն: Արդեն ժամանակս վերջացել է: Իմ գործընկերն արդեն թվերով եւ հստակ պետության օրինակներով կբերի շատ հետաքրքիր տվյալներ, կխնդրեմ շատ ուշադիր լսել շատ հետաքրքիր տվյալներ են:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սիսակ Գաբրիելյան:

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

՟-Շնորհակալություն հարգարժան նախագահ: Սիրելի գործընկերներ, ես տնտեսագետ չեմ, ֆինանսիստ չեմ, եւ, թերեւս, գուցե հենց պատճառն էլ դա է, որ ցանկություն եմ հայտնել մոտենալ այստեղ, խոսել: Ես լրագրող, իրավաբան եմ, եւ փորձում էի այս մոտ 3.5-4 ժամ է, մենք խոսում ենք, թվեր ենք ներկայացնում, բարդ տերմիններ ենք ասում, իհարկե, հասկանում եմ, մասնագիտական քննարկում է, բայց մի պահ փորձեցի փողոցում կանգնած կամ գործի մեջ` տաքսու վարորդը լսում է այս ամեն ինչը, եւ իմ խորին համոզմամբ ինքը ոչինչ չի հասկանում, թե, լավ, ի վերջո, ի՞նչ են այս մարդիկ ուզում փոխել:

Կառավարությունը հայտարարել է տնտեսական հեղափոխություն: Իմ կարծիքով` տնտեսական հեղափոխության համար 2 բան է անհրաժեշտ: Մեկը քաղաքական կամքն է. արդեն 3 ամիս է` մեդիա դաշտում էլ չի շրջանառվում նման նախադասություն, որ այս իշխանությունը չունի քաղաքական կամք, հետեւաբար ընդունում ենք, որ դա կա:

Երկրորդը. գործիքակազմն է: Երբ կարդում ես Հարկային օրենսգրքի կարգավորման առարկան, հասկանում ես, որ սա հենց այդ գործիքակազմն է, եւ երբ կարդում ես այս նախագիծը, հասկանում ես, ես, համենայն դեպս, այս նախագիծն ընթերցելիս տեսնում եմ, պրն Մելքումյան, տիկին Զոհրաբյան, տիկին Թանդիլյան, պրն Գորգիսյան, որ տարիներ շարունակ մեր այն հարցազրույցների սղագրությունն է այստեղ: Մեծ մասը, ինչը դուք պահանջել եք, այստեղ գրեթե գրված է ամբողջությամբ: Ես այստեղ տեսնում եմ փողոցը փակած բազմաթիվ ցուցարարների ցանկություններ, ես այստեղ տեսնում եմ Կառավարության դիմաց տարիներ առաջ վերջնաժամկետով այդ առեւտրականներին, այդ թվում` «Առինջ մոլ»-ի առեւտրականներին, ովքեր այդ շեմի համար էին պայքարում:

Հիմա, այդ ամենը գրված է, բայց մի տեսակ տպավորություն է, որ դուք ասում եք` լավ, էս սաղ լավ է, բայց մի հատ էլ հիմա սենց բան կա, դրա համար դեմ ենք: Իհարկե, ձեր խմբակցության ղեկավարը հայտարարել է, որ դեմ է, պրն Մելքումյան, բայց ես խնդրում եմ, դուք ինձանից հետո ելույթ ունեք, ընդմիջմանը ասացիք, որ կողմ եք, բայց դեմ եք, ոչինչ, եկեք, ասեք, որ այսքան լավ բան կա, եւ կողմ լինելով` դեմ եք լինելու, բայց ընդունեք, որ էն, ինչը դուք պահանջել եք, գրեթե մեծամասնությունն այստեղ է, մի քանիսը պարզապես նշեմ:

Նույն այդ շրջանառության շեմը` 115 միլիոնը. դուք էլ եք ասում, որ անգամ օրենսդրական նախաձեռնությամբ եք հանդես եկել, եւ հիմա այս նախագծում հիմա կա: Ընդունում եք, որ դուք դեմ եք քվեարկելու. ձեր քաղաքական դիրքորոշումն է, բայց Կառավարությունը թույլատրում է, որ տնտեսվարողները երկու անգամ ավելացնեն այդ շրջանառությունը եւ չանցնեն այդ ավելի բարդ հարկման շեմին:

Հաջորդ շատ կարեւոր բանը. օրինակ` նշեցի արդեն տաքսու վարորդներին, ես հիշում եմ` տարիներ շարունակ այս մարդկանց ի՞նչ էին անում. ասում էին` կգնաս, մի հատ դեղին համար կհանես, այդքան գումար էին տալիս, ասում էին` չէ, լավ, սա չաշխատեց, մի հատ քեզ տիպ ենք տալիս, գնա, դա խփիր, ամսական գումար կմուծես: Հիմա այդ մարդկանց բողոքն արտահայտված է, եւ այս նախագծով իրենց առաջարկվում է, ընդհանրապես, զրոյական դրամ, անգամ այն մարզերում, որ բողոքում էին` ամսական այդ 4 հազարը մեծ գումար է, այս նախագծով ես տեսնում եմ, որ այդ պահանջին էլ է Կառավարությունն ընդառաջ գնացել:

Անշարժ գույքի վաճառքի դեպքում` զրո տոկոս: Հիմա ինձ էլ շատ գործարարներ, անգամ երկու օր առաջ, զանգահարել են եւ ասել են` լավ, ե՞րբ է ընդունվում այս Հարկային օրենսգիրքը, ասում եմ` ձեզ ինչի համար է պետք, ասում է` տարածք եմ ուզում գնել, որպեսզի գործունեություն ծավալեմ: Հիմա, այդ տարածքը գնահատվել է մոտ 150 հազար դոլար, բայց այդ տերը, որ վաճառում է, ասում է` գիտե՞ս ինչ կա, 10 տոկոս` 15 հազար դոլար էլ պետք է հարկ վճարեմ, այսինքն` 165 հազար ստիպված պետք է ծախեմ: Բնականաբար, 15 հազար դոլարը քիչ գումար չի, այդ մարդը սպասում է այս ընդունմանը, այսինքն` Կառավարությունը նույն այս նախագծով առաջարկում է այդ 10 տոկոսն էլ հանել:

Այստեղ թոշակներն եմ առանձնացրել, ովքեր մեր հայրենակիցների մեծամասնությունը, գիտեք, որ գալիս էին, այստեղ էին ապրում, դրսից ստացած իրենց կենսաթոշակների համար հարկվելու էին: Չեմ ասի, որ այդքան մեծ դժգոհություն կար, բայց կար դժգոհություն, եւ հիմա էս էլ է դառնում զրո տոկոս:

Տոտալիզատորների դեպքում, իմ գործընկերներն ասացին, հիշում ենք, անցած տարի էր կարծես աշխարհի առաջնությունը, բոլոր խաղատներում, տոտալիզատորներում եռում էր ամեն ինչ, իմ շրջապատում բոլորը խաղում էին, ընտանիքի անդամներից, նույնիսկ, եղել է, ասում է` ես հիմա էդ իրավիճակի մեջ եմ գտնվում, ու ի՞նչ էր կատարվում. էդ որեւէ կերպ, նաեւ վարչապետը հնչեցրեց, որ որեւէ կերպ տնտեսության վրա ազդեցություն չունեցավ, որովհետեւ իրենց հարկը այնքան քիչ է, որ այնտեղ ինչքան էլ, եթե ամբողջ ազգով հիմա գնանք պարտվենք, միեւնույն է` բյուջե դրանից քիչ գումար է գալիս: Հիմա նշվում է, որ դա բարձրանալու է:

Մեքենաների վաճառքի դեպքում. հիշում եմ, բազմաթիվ ավտոներկրողներ ի՞նչ էին անում, արդեն էլ բարեկամ չէր մնացել, գնում էին, մի հատ իրենց հորեղբոր տղայի ինչ-որ հավանած աղջկա ընկերոջն ասում էին` արի, էս անգամ էլ քո անունով էս ավտոն անեմ, որովհետեւ մեկ տարվա մեջ, որ արդեն երկրորդ անգամ բերեմ, կվաճառեմ: Հիմա, ի՞նչ է այս նախագծով առաջարկվում, ասում ենք` էլ այդ մախինացիաներին մի գնացեք, բերեք, ընդամենը մեկ տոկոս հարկ մուծեք: Կբերեք, 5 հազար դոլարով մեքենա կվաճառեք, 1 տոկոսն ինչքա՞ն է անում, տնտեսագետ չեմ, բայց կարծում եմ` 50 դոլար: Իհարկե, գրված է, որ նվազագույն ձիաուժը 150 դրամից քիչ չլինի, բայց էս էլ է, չէ՞, գործիքակազմ: Եվ այս միկրոձեռնարկությունը` 24 միլիոնը, ես, նորից եմ ասում, ֆինանսիստ չեմ, բայց 24 միլիոն, այսինքն` ամսական մինչեւ 2 միլիոն դրամ շրջանառություն ունեցող մարդուն մենք ասում ենք` արի, բիզնես դիր, ամսական մինչեւ 2 միլիոն, եթե էդ աշխատանքային օրերով հաշվես. օրը մինչեւ 100 հազար դրամ արի, շրջանառություն իրականացրու, չէ, դուք 30  օրով եք ասում, ես ասում եմ, որ շաբաթ-կիրակի հանգստանա այդ մարդը, չաշխատի, օրը 100 հազար դրամ շրջանառություն ունեցող մարդուն ասում ենք` դու այս երկրում բոլոր տեսակի հարկերից ազատված ես, եւ  եթե ընդունենք, որ անգամ 10-15 տոկոս է իր եկամտաբերությունը, այսինքն` ամիսը մենք 200-400 հազար դրամ աշխատող մարդուն ասում ենք` դու հարկ չես մուծելու: Այդպես է, պրն Մելքումյան, գրված, եթե այդպես չի, կգաք, կուղղեք: 24 միլիոնով ինչքա՞ն կլինի եկամտաբերությունը, 10-20 տոկոս էլ լինի, տեսեք` ի՞նչ կլինի: Չի՞ լինի: Չէ, եթե ինքնազբաղվողներին ենք նայում, տեսեք, իրենք կարող են որոշակի ծառայություններ մատուցել, ավելին ասեմ, մինչեւ 80 տոկոս եկամտաբերությամբ կամ բիզնեսով:

Թերեւս, այսքանը, եւ ասացի արդեն, հայտարարել եք, որ դեմ եք քվեարկելու, ես պարզապես եւս մեկ անգամ հարկ համարեցի, չեմ ուզում Կառավարության խոսափողը լինել, բայց շատ լավ նախագիծ է, իմ խորին համոզմամբ, համենայն դեպս, այն, ինչ ես ասում եմ` այս տարիների ընթացքում, այդ թվում` նաեւ ձեր կողմից բարձրաձայնված, մեծամասնությունը այստեղ արտացոլված է, եւ եթե այդուհանդերձ կողմ մնալով` դեմ եք, ձեր քաղաքական որոշումն է: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Գաբրիելյան, շնորհակալություն մանրամասն բացատրությունների համար: Արմեն Փամբուխչյան:

Ա.ՓԱՄԲՈՒԽՉՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ես ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել Կառավարությանն իմ եւ բեռնափոխադրողների անունից, քանի որ լուծվել է իրենց համար գերխնդիրը, տարիներ շարունակ… Այսինքն` գամ մի փոքր հեռվից, նախկինում, մինչեւ 2018 թվականը գործել է ճանապարհային հարկ` 360 հազար դրամ, եթե չեմ սխալվում, որը վճարել են բեռնափոխադրողները ՀՀ-ում, այնուհետեւ 2018 թվականից գործել է 480 հազար դրամ, հարկը դարձել է 480 հազար դրամ ճանապարհային, ինչի համար մեր բեռնափոխադրողները բողոքում էին եւ իրենց համար ստացվում էին ոչ նպաստավոր պայմաններ, ինչպես նաեւ այն կտրոնները, այն ծախսերը, որ իրենք կատարում էին արտերկրում, մասնավորապես, Վրաստանի Հանրապետությունում եւ ՌԴ-ում, չէին ճանաչվում այստեղ ֆիսկալ կտրոններ, եւ իրենք չէին կարողանում այդ ծախսերը ցույց տալ, ինչի արդյունքում իրենց եկամուտը բարձրանում էր եւ առաջանում էին հարկերի վճարման հետ կապված խնդիրներ:

Այժմ, այս հարցերում` ճանապարհային հարկի մասով, Կառավարությունը գնացել է ընդառաջ եւ զրո է դարձրել, առհասարակ, այդ ճանապարհային հարկը վերացրել է, իսկ այդ ֆիսկալ կտրոնների հարցով Կառավարությունը մեզ խոստացել է, որ կկատարի որոշակի փոփոխություններ, եւ այն կտրոնները, որոնք իրենք կարողանում են այնտեղից ներկայացնել, այդ մասով որոշակի բարենպաստ պայմաններ կստեղծի եւ այնտեղ կատարված ծախսերը կհամարի օրինական եւ կտրոնները փաստացի կճանաչի ֆիսկալ: Սա` մեկ:

Երկրորդ մասում ես ուզում եմ մի փոքր խոսել վարկային կազմակերպությունների մասնաճյուղերի վճարների բարձրացման մասով: Պրն Պողոսյան, ճիշտ է, իմ գործընկերները հարց տվեցին ձեզ, դուք ասացիք, որ լինելու են քննարկումներ, բայց ես ուզում եմ այստեղից, մեկ անգամ եւս մի քանի հարցադրումներ անել: Տեսեք, մենք ունենք 38 վարկային կազմակերպություններ, որոնք ընդհանուր հաշվով ունեն 250 մասնաճյուղեր: Այժմ գործող օրենքով` մեկ մասնաճյուղի համար իրենք վճարում են 250 հազար դրամ, եւ այս առաջարկվող նախագծով նախատեսվում է 1 միլիոն, այսինքն` 4 անգամ շատանում է, այնինչ, երբ նախկինում բանկերն, ընդհանրապես, չեն վճարել, եթե չեմ սխալվում, մասնաճյուղերի համար, այս նախագծով` 300 հազար: Հիմա, տեսեք, սովորաբար բանկերն ունենում են համեմատաբար ավելի քիչ մասնաճյուղեր մեր մարզերում եւ մարզային քաղաքներում, քան վարկային կազմակերպությունները, եւ այս մասով վարկային կազմակերպությունները մշտապես շահագրգիռ են բացել նոր մասնաճյուղեր հաճախորդների եւ քաղաքացիների համար հարմարավետ ծառայություններ մատուցելու համար, եւ այստեղ ես տեսնում եմ մի քանի խնդիրներ, որ միգուցե, 4 անգամ ավելացնելով` մենք այնպիսի իրավիճակ ստանանք, որ ունենանք.

ա. մասնաճյուղերի փոխարեն բացեն գրասենյակներ, այսինքն` փաստացի այնտեղ գործի մասնաճյուղանման ինչ-որ մի բան, բայց ինքը չստանա մասնաճյուղի կարգավիճակ, այսինքն` մանեւրելու որոշակի հնարավորություն.

բ. մենք գիտենք, որ վարկային կազմակերպություններում, բանկային համակարգում, համեմատաբար բարձր են աշխատավարձերը, եւ այս քայլով, ես մտավախություն ունեմ, որ կխուսափեն վարկային կազմակերպությունները բացել մասնաճյուղեր եւ նոր աշխատատեղեր ստեղծել, եւ բոլորս գիտենք, որ հիմնականում մասնաճյուղեր բացվում են մեր մարզային քաղաքներում, անգամ` ամենափոքր քաղաքներում: Սա` երկրորդ:

Մյուս կողմից էլ մենք խրախուսում ենք, խրախուսում ենք բարձր աշխատավարձը, ինչը շատ ողջունելի է, բայց այս նախագծով ինչ-որ ձեւով, ոչ ուղղակի, բայց ինչպես նշեցի, չբացելով մասնաճյուղ, չստեղծելով նոր աշխատատեղ, այդ բարձր աշխատավարձից մարդկանց զրկում ենք:

Մյուսը, նոր մասնաճյուղերը հիմնականում նոր մասնաճյուղերի վարձակալություններ են, որոնց փոխանցումները կատարվում են բացառապես սպիտակով, այսինքն` փոխանցումներով է կատարվում եւ այնտեղ չկա սեւ սեգմենտ: Կան աշխատատեղեր, այլ ենթակառուցվածքներ են զարգանում այդ քաղաքներում եւ բնակավայրերում, եւ ըստ իս, մասնաճյուղերի վճարները 4 անգամ բարձրացնելը կարող է առաջացնել որոշակի խնդիրներ մեր 38 գործող վարկային կազմակերպությունների համար:

Ընդհանուր առմամբ, սա էր իմ ասելիքը: Ես խնդրում եմ, որ դուք ասացիք, որ պետք է լինեն քննարկումներ, ինձ նույնպես ներգրավվեք, երկար տարիներ աշխատել եմ այդ ոլորտում, գիտեմ այնտեղի խնդիրներն ու բացերը, եւ ես ինքս կուզեմ մասնակցել այդ քննարկումներին եւ մեր եւ ձեր ջանքերի, ինչպես նաեւ իրենց ներկայացվածության շնորհիվ գտնել ոսկե միջինը եւ գալ որեւէ ընդհանուր հայտարարի: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Միքայել Մելքումյան:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, իսկապես, բազմաչարչար, 8 թե 10 ամիս քննարկված Հարկային օրենսգիրքը, վերջապես, մտավ լիագումար նիստ: Դա լավ է, որ էլ ավելի չի ուշացել, որովհետեւ մեր բիզնեսի ոլորտի ներկայացուցիչները եւ, ընդհանրապես, ամբողջ բնակչությունը սպասում էր դրան: Սակայն, մեկ քաղաքական դրվագ դրա մասին: Էդ մասին տարբեր կարծիքներ եղել են, որ սա դեռեւս էն արմատական փոփոխությունները չեն, դրա մասին եղել է, դա լավ քաղաքական մեսիջ չի, որովհետեւ, եթե սրան հետո պետք է հետեւեն այլ փոփոխություններ, դա նշանակում է, որ ներդրողը սպասելու է, տեսնի, թե այդ արմատական փոփոխությունները երբ են լինելու, որպեսզի իր ներդրումները կատարի: Ի վերուստ, Հարկային օրենսգրքի հիմնական իմաստը նպատակը եւ իմաստը եղել է այն, որ երկար ժամանակների համար խաղի կանոնները չփոխվեն:

Հիմա, եթե մենք անընդհատ չենք կարողանում խուսափել դրանից, որ այդ փոփոխություններն անընդհատ լինելու են, այսպես, վերահաս կերպով: Սա լավ նշան չի, եւ մենք պետք է կարողանանք հասնել նրան, որ հստակ խաղի կանոնները սահմանվեն:

Հիմա, լավի մասին Սիսակ Գաբրիելյանը դահլիճո՞ւմ է, թե՞ չէ, հա, հիմա լավի մասին: Այո, ես հարց տալու ժամանակ երկու անգամ նաեւ դրա մասին խոսել եմ, ասացի, որ 2 անգամ 1 տարվա ընթացքում 115 միլիոն դրամը չիջեցնելու օրենսդրական նախաձեռնությամբ եմ հանդես եկել, 2 անգամ էլ մերժել են, իրենք էլ չիմանալով, թե հետո պե՞տք է բերեն, թե՞ չէ: Հետո, ընթացքում, որ ես ֆինանսների նախարարին կամ ՊԵԿ նախագահին ասում մ, էդ ո՞նց եղավ, որ բերում եք, ասում է` մենք դեմ ենք, այդքան էլ կողմ չենք, բայց բերում ենք:

Այսինքն` ես հասկանում եմ, պրն Պողոսյան, որ դա քաղաքական որոշում է: Այսինքն` ստեղ կարող ենք արձանագրել, որ դուք դրա տնտեսական հիմքերի վրա չեք ուզում շեշտադրում անել, բերում ենք թվեր` 2 հազար 200 սուբյեկտ, չգիտեմ ինչ, բայց մեկ բան ակնհայտ է, որ արդարությունը խախտվում է: Այսինքն` ովքեր 58 միլիոնից անցել են դեպի 115 միլիոն, հետադարձ ուժ, դուք էլ հաստատեցիք, որ չկա, դա շատ վատ է: Այսինքն` մարդիկ, ովքեր բարեխիղճ ՀԴՄ կտրոնները խփել են կամ շրջանառությունը ցույց են տվել, հայտնվել են փաստի առաջ, որ հետ չեն կարող գնալ, դրա համար էլ մենք ձեզ զգուշացնում էինք, որ բերեք չիջեցնենք, այսինքն` դա սխալ է, սխալ է կատարվել, եւ պետք է ունենալ համարձակություն, ասել` այո, դա մենք չենք արել ճիշտ ժամանակին, որովհետեւ ուշացած որոշումները բերում են բացասական հետեւանքներ: Այսինքն` ի՞նչ է, դժվա՞ր էր, որ էն ժամանակ այն 115 միլիոնը ֆիքսելուն զուգահեռ, էդ ձեր ակցիզները, որ կիրառում եք տարբեր ոլորտներում, զուգահեռ մի բան որոշեիք, դնեիք: Բարդ բան էր դա՞, թե հիմա, մի քանի հազար սուբյեկտին, որ դրել ենք հարվածի տակ, որ էսպես է, իսկ էն մյուսներն էլ 50 միլիոն դրամից հետո ՀԴՄ-ներ չեն խփում, բոլորը զանգ են տալիս` ե՞րբ է լինելու, ի՞նչ է լինելու, հասել ենք 52, 54, 55 միլիոնի, ի՞նչ անենք, անցնե՞նք, թե՞ չանցնենք: Սա նորմա՞լ երեւույթ է, չէ՞ որ դա խաթարում է իրենց բնականոն գործունեությունը: Սա, էն, որ ասում եք` լավին` լավ, հարգելի Սիսակ, ասում եմ` սա լավ է, բայց ժամանակն ուշացած է, պետք է լսել, ինչ որ մենք ներկայացրել ենք, անկախ նրանից` ո՞վ է ներկայացրել, դա պետք է նշանակություն չունենա: Սա` մեկ:

Երկրորդը, կապված շահութահարկի իջեցման հետ: Իհարկե, մենք ողջունում ենք, որ շահութահարկը 20 տոկոսից իջնում է, ուղղակի հարկատեսակ է, որն անմիջական ազդեցություն է ունենալու բիզնեսի շահութաբերության վրա, որովհետեւ, եթե շահութաբերությունն իջնում է, շահութաբերությունը ո՞րն է` շահույթը` բաժանած ծախսերի վրա, այսինքն` մի միավոր ծախսի նկատմամբ, բնականաբար, մենք ունենալու ենք որոշակի դրական միտում:

Հարկային ռեժիմների միավորումը, որը պարզեցվում է, նույնպես դրական ենք գնահատում: Բայց գիտե՞ք ինչ. իմ գործընկերը` Արման Աբովյանը լավ ասաց, որ չեն լինում կիսատ-պռատ ինչ-որ երեւույթներ: Կամ պետք է լիարժեք լինի, կամ եթե լիարժեք չի, դրա օգուտը շատ ցածր նիշայի վրա է լինում:

Հիմա, անցնենք մյուս հարցին` համահարթ եկամտային հարկին: Տեսեք, ես շատ երկրներ չեմ թվարկելու. Գերմանիա` Եվրոպայի առաջատարը: Տարեկան 9 հազար 500 եվրո եկամուտ ստացողը մուծում է 0 տոկոս եկամտահարկ: Կրկնում եմ` տարեկան, այսինքն, դա ամիսն անում է 800 եվրո: Եթե ամուսինները ստանում են 19 հազար 500 եվրո, նորից զրո տոկոս եկամտահարկ: 9 հազար 500 եվրոյից մինչեւ 36 հազար եվրո, մի քիչ էլ ավելի, նրանք մուծում են ընդամենը 10 տոկոս: 36 հազարից մինչեւ 86 հազար եւ ավելի` մուծում են 12 տոկոս, այսինքն` ի՞նչ է դա նշանակում: Դա նշանակում է, որ սա այն պրոգրեսիվությունն է, երբ մենք ասում ենք, որ պրոգրեսիվը, իրականում, պրն Թունյան, պրոգրեսիվ չի, դա ոչ թե նրանից է, որ պրոգրեսիվ չի, այլ նրանից է, որ մենք ճիշտ չենք կազմակերպում: Այսինքն` եթե թանկարժեք մեքենա վարողը կամ ունեցվածք ունեցողը, ձեր ասած, այն, ինչ մենք ակնկալում ենք, պետք է հարկեր վճարի, չի վճարում, դա երբեք չի ասում, որ այս խաղի կանոնները` երթեւեկության, դրա պատճառով պետք է խախտվեն, այսինքն` մենք վարչարարությունն այնպես պետք է անենք, որպեսզի իրեն բերենք, այո, ես անձամբ կողմ եմ, որ հարստությունը հարկվի, բաց ոչ թե եկամուտները հարկվեն:

Այստեղից ես անցում եմ կատարում մյուս խնդրին, նաեւ ֆրակցիայի անունից ելույթ կունենամ. սպառման վրա եւ ներդրումների վրա հարկեր դնելու բալանսավորումը: Եթե դու էդ ճոճանակային էֆեկտը շատ ես խախտում, ձգտում ես, ասում ես` ներդրումները ազատեմ հարկերից, ես էլ եմ կողմ, բայց սպառման վրա այնքան բեռ ես դնում, ես բեռերը կարող եմ թվարկել, տեսեք, սպառման վրա ի՞նչ բեռ ենք դրել: Առաջինը գնաճն է: Էդ, որ 5 տարի աշխատավարձ, թոշակ չի բարձրացել, բայց անընդհատ առաջին անհրաժեշտության ապրանքների վրա գները բարձրացրել ենք, սպառման վրա լրացուցիչ հարկ չի՞ էդ բեռը:

Երկրորդը. 1 միլիոն 500-600 հազար ավանդատու ունենք, որ վերջին 3-4 տարում 8-9 տոկոսից` դոլարային արտահայտությամբ ավանդն իջել է, դարձել է 3-4 տոկոս, դա բեռ չի՞, որ ինքը ստանում էր եկամուտ, որովհետեւ, տեսեք, հետաքրքիր թիվ ասեմ, ուրեմն մեր գործող բանկային ավանդների 96-97 տոկոսը ֆիզիկական անձանց բանկային ավանդների փոխհատուցման շեմը փակում է, այսինքն` դոլարով` 5 միլիոն դրամ, դրամով` 10 միլիոն դրամ, բայց նրանց ռիսկայնությունը` ծավալային առումով, ընդամենը 37-38 տոկոս է կազմում, այսինքն` մեծ ավանդները դրանից դուրս են: Բա, դա ի՞նչ է, դա հարկում չի՞ սպառման վրա, որ ավանդներն իջել են տնտեսական խաղի կանոններին համահունչ, եւ մարդկանց եկամուտները, որ ամիսն այդ ավանդից ստանում էր, ասենք, չգիտեմ, 250-300 դոլար, հիմա ստանում է 100-150 դոլար: Դա իջեցո՞ւմ չի: Բա էն, որ հեղափոխությունից հետո սուպերմարկետների վրա ԱՁ-ների գյուղատնտեսական մթերքների քաղաքականությունը փոխվեց, միայն մսի գնի օրինակը բերեմ, մսի գինը բարձրացավ, ես կողմ եմ, որ օրինական ռեժիմ սահմանենք, բա դա սպառման վրա հարկեր դնել չէ՞ր: Էլ չեմ ասում կուտակայինը, մյուս-մյուս բաները, որ անընդհատ մեր ժողովրդի հաշվին, անընդհատ մենք դրել ենք այդ սպառման վրա հարկեր, բայց դրա արդյունքում ներդրումային ակտիվություն չի եկել, էդ բալանսը պետք է ճիշտ գտնել:

Այսինքն` երբ նախորդ եւ ներկա ֆինանսների նախարարները մեզ ասում են`, տեղը ցույց տվեք` ինչի՞ հաշվի թոշակ, աշխատավարձ պետք է հիմնավորվի... Ո՞վ է ասում` անհիմն բերեք թոշակ, աշխատավարձ, բա ինչի՞ համար են Կառավարությունը, նախարարները. նրա համար, որպեսզի գտնեն այդ աղբյուրներ, ու մենք շարժվենք առաջ:

Բայց, բնականաբար, նաեւ քաղաքական մեսիջներ կան, ելույթս չի սահմանափակվում սրանով, երեւի, որպեսզի ժամանակս, պրն Միրզոյան, չսահմանափակեմ, այսքանով կիսատ կթողնեմ եւ կշարունակեմ խմբակցության անունից ելույթի ժամանակ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սպասենք խմբակցության անունից ելույթին, պրն Մելքումյան, իսկ այժմ` Եղիշե Սողոմոնյան:

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի ԱԺ նախագահ, հարգելի գործընկերներ, այս պահին քննարկվում է, իմ կարծիքով` 7-րդ գումարման ԱԺ-ի ամենակարեւոր նախագծերից մեկը, որն ինձ համար, որը պետք է մեր տնտեսության համար կարեւոր նախապայմաններ ստեղծի տնտեսության զարգացման, ինչո՞ւ չէ, նաեւ տնտեսական հեղափոխության իրականացման համար: Ես ընդունում եմ մեր ընդդիմախոսների, մեր գործընկերների այն դիտարկումները, որ կային կետեր, որոնք, եթե փոփոխություններ լինեին, այսինքն` եթե իրենց դիտարկումներն ընդգրկված լինեին նախագծում, ավելի լավ կլիներ եւ ավելի կնպաստեր մեր տնտեսական համակարգի զարգացմանը, բայց այդ փոփոխությունները, ըստ էության, պետք է նաեւ պետության հնարավորությունների հետ համադրել, այսինքն`  պետք է տեսնել` պետությունն իր քաղաքականության մեջ բավարար միջոցներ ունի՞ դա ապահովելու համար, թե՞ ոչ: Ընդ որում, մեր գործընկերներին կոչ եմ անում, քանի որ սա ոչ թե երկրորդ ընթերցումն է, այլ առաջին ընթերցումն է, մենք դեռ ժամանակ ունենք նաեւ առաջինից երկրորդ ընթերցման ժամանակ այդ հարցերը քննարկել: Ընդ որում, «Լուսավոր Հայաստան»-ը ներկայացրել էր առաջարկ, այդ առաջարկի որոշ կետերի մասով պրն Պողոսյանը թվով երեք կետերի մասով տվել է դրական կարծիք, եւ պետք է առաջինից երկրորդ ընթերցման ժամանակ դրանք մշակվեին եւ ներառվեին նախագծում, որի մասին պրն Խաչատրյանը կամ «Լուսավոր Հայաստան»-ի ոչ մի պատգամավոր դրա մասին չխոսեց:

Կարծում եմ` այս նախագիծը բավականին բուռն քննարկվեց: Նախագծի ուշացման մասով տարբեր դիտարկումներ եղան: Երբ նախկինում նախագիծը միանգամից բերում էին, եւ ԱԺ-ում դակում էին, այդ ժամանակ ասում էիք` ինչո՞ւ հասարակական քննարկում չի լինում, ինչո՞ւ սոցհասարակության այդ կարծիքը հաշվի չի առնվում, բայց երբ մենք այս նախագիծը քննարկում ենք, հանրային քննարկման ենք դնում, հասարակության բոլոր շահագրգիռ անձանց կարծիքը հաշվի ենք առնում եւ այդ պատճառով ձգձգվեց եւ այս պահին ենք առաջին ընթերցումն իրականացնում, էլի մեզ մեղադրում են, այսինքն` շուտ անելու համար մեղադրում են, երբ բովանդակալից քննարկում է իրականացվում, էլի մեղադրում են: Ո՞նց անենք, դրանց ոսկե միջինը ո՞րն է. ասեք, այդ ձեւով իրականացնենք, կամ ներկայացնում են առաջարկներ, որոնք ամբիոնից առաջին անգամ են հնչեցվում: Հնարավորություն ունեիք հանձնաժողովի նիստերին ներկայացնել: Կային պատգամավորներ, որ տնտեսական հանձնաժողովի ոչ մի նիստի չեն մասնակցել: Եթե իրենց հետաքրքրում էր, թող գային, նիստին մասնակցեին, առաջարկներ ներկայացնեին:

Պրն Տարոն Սիմոնյան, լավ կլիներ, որ ներկա լինեիք: Ինչպես մենք յոթերորդ գումարման նիստերը սկսել ենք, սկզբից, ձեր բոլոր ելույթների կեսը նվիրված էր Հարկային օրենսգրքին, գոնե մեկ-երկու փոփոխություն առաջարկեիք, հա՞, նույն էդ տարընթերցումների, երկիմաստությունների մասով, ընդ որում, ուզում եմ ձեր ելույթին պատասխանել, տեսեք, Հարկային օրենսգրքում դրույթ ունենք, որ եթե օրենսգրքում կա տարընթերցում, երկիմաստություն, դա լուծվում է հօգուտ հարկ վճարողի, այսինքն` եթե մեղավորը պետությունն է կամ մեր իրավաբաններն են, որոնք լավ ամրագրում չեն արել, դատարանը, ի վերջո, հարկ վճարողի օգտին է դա բավարարելու: Կամ դուք, լինելով իրավաբան, կարող էիք մասնակցել մեր աշխատանքային խմբում, այսինքն` հանձնաժողովի նիստերին եւ ձեր առաջարկներն իրականացնել: Ո՞վ է ձեր ձեռքը բռնել: Կամ, տիկին Թանդիլյան, դուք ներկայացնում եք, որ վարչարարության մասով լուծումներ չկան: Ներկայացնեիք, հարստացնեիք մեր գործող օրենսդրությունն էլ, լուծումներ առաջ բերեիք:

Հիմա, անդրադառնամ Արկադի Խաչատրյանին` իմ հարգելի գործընկերոջը, ես շատ հարգանք ունեմ իր նկատմամբ, բայց գների մասով, որ գինին կամ խմիչքները կլինեն ոչ մրցունակ եւ այլն, տեսեք, մեր Հայաստանի շուկայում գինու եւ կոնյակի ընդհանուր սպառման 90 տոկոսը տեղական արտադրությունն է, այսինքն` դրանից տեղական արտադրությանը վնաս չի, իսկ արտահանման մասով` արտահանումը, ընդհանրապես, ակցիզային հարկից եւ ԱԱՀ-ից ազատված է, այսինքն` սա չի կարող ազդել մեր արտահանման վրա, ինչի՞ մասին է խոսքը: Պրն Խաչատրյանի դիտարկումները շատ արժեքավոր են, այդ արժեքավոր դիտարկումները պետք է հաշվի առնենք եւ առաջինից երկրորդ ընթերցման ժամանակ որոշակի լուծումներ գտնենք, այդ դիտարկումներից մեկի մասով ես առաջարկ ունեմ, ընդհանրապես 3 առաջարկ ունեմ, վերջում կհնչեցնեմ, բայց էդ խնդիրներից մեկին գտել ենք լուծում, կարծում եմ` Կառավարությունը դրական եզրակացություն կտա այդ առաջարկին, նախնական եղել է դրական եզրակացություն:

Մյուս խնդիրը. տեսեք, որպես փաթեթ. փաթեթն ավելի շատ ունի դրական կողմեր, քան բացասական կողմեր, ես կանդրադառնամ եւ՛ դրականին, եւ՛ բացասականին: Սկսեմ այն խնդրահարույց կետերից, որոնք խստացնում են այս փաստաթուղթը հարկ վճարողների համար: Դրանք ինձ մոտ, ընդհանուր առմամբ, 4 կետեր են, որ, ընդհանուր առմամբ, խստացնում են, բայց օբյեկտիվորեն խստացնող են: Հիմա, հիմնավորեմ` ինչո՞ւ եմ այդ կարծիքին կամ ո՞նց եմ դրա հիմնավորումը տեսնում:

Ակցիզային հարկի բարձրացում: Տեսեք, եթե մենք մի շարք դրական բաներ ենք իրականացնում, դա պետք է մի տեղից ֆինանսավորվի՞, ընդ որում, ֆինանսավորման աղբյուրը, եթե նույնիսկ այս հարկային բարեփոխումները, դրական փոփոխությունները չլինեին, ամեն դեպքում, տարիներ շարունակ ակցիզային հարկը շատ ցածր է եղել, եւ մենք գիտենք` ինչ պատճառով, որովհետեւ ԱԺ պատգամավոր էին բիզնեսմենները, որոնք խմիչք արտադրողներ են եղել եւ քայլեր չեն ձեռնարկել ակցիզային հարկի թանկացման համար, եւ երբ մենք արդարությունն ենք վերականգնում, այսինքն` բերում ենք, միջազգային կանոններին համապատասխան ակցիզային հարկ ենք սահմանում, ասում եք` ինչո՞ւ եք սահմանում: Լա՞վ է, որ մեր Հայաստանն իր 40 տոկոս եւ ավելի թնդություն ունեցող խմիչքների մասով Միջին Ասիայի երկրների հետ է հավասարվում կամ Ռուսաստանի հետ, այսինքն` 80 տոկոսից ավելի, 40 տոկոսից ավելի խտությամբ խմիչքներ են օգտագործում: Դա դրակա՞ն եք համարում, իսկ Եվրոպական երկրներում` ընդամենը 15 տոկոս:

Մյուս խստացնող նորմը, որ օրենսգրքում տեղ է գտել, դա միկրոձեռնարկության մասը, որոշակի ծառայությունների սահմանափակումն է, որն ընտանեկանում կար, այսինքն` ընտանեկան ձեռնարկատերերն իրավունք ունեին այդ ծառայություններն առանց հարկումի իրականացնել: Բայց, տեսեք, եթե մարդիկ բարձր մասնագիտացված ծառայություններ են մատուցում, այդ մարդիկ ունեն կարողություն, գիտելիք` իրենց հարկերը հաշվարկել, վճարել, այդ ոլորտն ինչի՞ համար ազատենք: Ընդ որում, ես կողմ եմ նաեւ շրջանառության հարկում այդ ծառայությունները բացառելու համար, որովհետեւ դա բերում է հարկերից խուսափելուն, որովհետեւ մարդիկ ընկերություններ են բացում եւ հաշիվներ են գրում շահութահարկ վճարողներին եւ այդ ձեւով հարկերից խուսափում են, որովհետեւ այդ մարդիկ ունեն գիտելիքներ, կարողություններ` օրենքի բացն օգտագործել, օրենքի շրջանակներում հարկերից են խուսափում: Թույլ տա՞նք այդ մարդկանց, երբ ունենք մարդիկ, որոնք գործազուրկ են, ունենք մարդիկ, որոնք աղքատության շեմից ներքեւ են եւ այլն, հազար ու մի խնդիր ունեն:

Դրական կողմերը 14-ն են, ես դրական կողմերի մասին շատ խոսվեց, որ ժամանակը ներեր, ես բոլոր դրական կողմերը կներկայացնեի, բայց պրն Պողոսյանը հանգամանալից ներկայացրեց, մեր պատգամավորներից ցանկալի կլիներ, որ այդ կողմերը մի քանի անգամ ներկայացված լինեին եւ ավելի խորությամբ, եթե ժամանակը թույլ տար:

Ես դրան չեմ անդրադառնա: Հիմա` իմ առաջարկները: Կարծում եմ` մենք կառուցողական պետք է աշխատենք, եւ նաեւ պետք է հասկանանք, որ միայն այս քառօրյայով չի ավարտվում կամ այս օրինագծով չի ավարտվում: Մենք ապագայում, եւս կարող ենք ներկայացնել առաջարկներ: Առաջին առաջարկս հանրային սննդին է վերաբերում: Ինչը ես չհասցնեմ, պրն Պողոսյանին կխնդրեմ, որ իմ առաջարկներին անդրադառնա, որովհետեւ ժամանակս չի ների: Երեք առաջարկներ են հնչել այդ քննարկումների ժամանակ, պրն Պողոսյան, խնդրում եմ ձեզ մանրամասն անդրադառնալ:

Կոչ եմ անում բոլորիս առաջինից երկրորդ ընթերցման ժամանակ լինել ակտիվ, այն խնդիրները, որ ձեզ հուզում են, եկեք առաջարկեք, քննարկենք, բանավիճենք, լուծումներ գտնենք: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հայկ Գեւորգյան:

Հ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Հարգելի նախագահ, սիրելի գործընկերներ, քննարկում ենք Հարկային օրենսգրքում փոփոխությունների փաթեթը: Ես կարճ կխոսեմ, ընդամենը համահարթ համակարգի մասին: Հիմա մենք ի՞նչ ենք ասում մարդուն: Ասում ենք` եթե դու լավ մասնագետ ես, ժամանակին լավ ես սովորել, ամբողջ օրը հայաթում, կներեք, պպզած բլոտ չես խաղացել, գնացել ես, սովորել ես, գիշերները աչք ես քոռացրել, դարձել ես լավ ծրագրավորող, լավ ֆինանսիստ, լավ տնտեսագետ, լավ զոդող, իմիջիայլոց, Հայաստանում շատ բարձր աշխատավարձ ստանում են զոդողները, շատ լավ խառատ ես, գիտես ինչ, եղբայր, դու իրավունք չունես բարձր աշխատավարձ ստանալ անպատիժ, դու պետք է ուրիշներից ավելի շատ հարկվես, դու ինչ-որ տարօրինակ մարդ ես, էլի, չի կարելի էլի, ո՞նց կարելի է` դու 23 տոկոս վճարես եւ ոչ թե 28 տոկոս, հլը որ մի քիչ էլ ավելի լավ մասնագետ դառնաս, որ մի քիչ էլ ավելի բարձր աշխատավարձ ստանաս, գալու ենք, ընդհանրապես 36 տոկոսով քեզ հարկենք: Հանկարծ մտքովդ չանցնի ավելի լավ մասնագետ դառնալ: Ուզո՞ւմ ես քիչ հարկ վճարել, գնա, ուրիշ երկրում աշխատիր: Գնա, այնտեղ աշխատիր, այնտեղ քիչ են հարկում քեզ: Մինչեւ հիմա մենք էս ենք ասել այս մարդկանց: Հիմա ասում ենք` չէ, եղբայր, ինչքան ուզում ես շատ ստացիր, ինչքան ուզում ես լավ մասնագետ դարձիր, ինչքան ուզում ես շատ վաստակիր աշխատավարձ, մենք քեզ հարկելու ենք այնքան, ինչքան մյուսներին` 23 տոկոս: Հիմա` վա՞տ է դա: Կարծում եմ` վատ չի:

Բայց, ես հիմա խոսեմ, վիճակագրական հայաստանցու մի օրինակ բերեմ, եւ պարզ կդառնա, թե ի՞նչ ենք շահում, ի՞նչ ենք կորցնում, այսպես աղմուկ ենք, այսինքն` ոմանք աղմուկ են բարձրացրել, թե` հասեք, թանկացումները, հեսա, չգիտեմ, ի՞նչ վիճակ է ստացվելու, սոված ենք մնալու բոլորս: Նայեք, 200 հազար դրամ ստացող միջին վիճակագրական հայաստանցին այսօր վճարում է 56 հազար դրամ եկամտային հարկ` 28 տոկոս: Համահարթի դեպքում նա կվճարի 48 հազար դրամ, այսինքն` 8 հազար դրամ կշահի, 8 հազար դրամ քիչ կվճարի հարկ: Ինչի՞ մասին ենք խոսում, ասում ենք, որ թանկանալու են բենզինը, դիզվառելիքը, գինին: Որ սիգարետը թանկանում է, ոչ մեկն այստեղ դեմ չի, այսինքն` հենց վերցնենք այդ տիրույթում, նույնիսկ գազը չվերցնենք, որովհետեւ գազն էժան է, վերցնենք ամենաթանկը` բենզինի պահով: Այդ 200 հազար դրամ աշխատավարձ ստացողն օրը քշում է 30 կիլոմետր ճանապարհ, ծախսում է օրը 5 լիտր բենզին: Հիմա, ասում ենք` բենզինը թանկանալու է, որովհետեւ 4 տոկոս ակցիզային հարկը բարձրանալու է: Ակցիզային հարկը մեկ լիտր բենզինի վրա, այսօր գործող դրույքով, կազմում է 40 դրամ: Եթե դա 4 տոկոսով թանկանա, բենզինը կթանկանա 1.6 դրամով` 1 լիտր բենզինը, էդ որ ասում ենք` ոչ` թանկացումներին, խոսում ենք այդ առավելագույն բանի մասին, որ կարող է հանկարծ բենզինը թանկանա 1.6 դրամով: Այսինքն` 430 դրամանոց բենզինը դառնալու է 431 դրամ 60 լումա:

Լավ, ասենք, թանկացավ, այդ մարդը 30 կիլոմետր ամեն օր քշում է, ամսական ինքն ավելի է վճարելու դրա համար, եթե ասենք 1.6 դրամով էլ չթանկանա` 5 դրամ թանկանա, ավելի կվճարի ամսական 750 դրամ: Վերցնենք, որ այդ 200 հազար դրամ աշխատավարձ ստացող միջին վիճակագրական հայաստանցին գուրման է, ամեն ընթրիքից հետո պետք է ամեն օր 1 շիշ գինի խմի, ուրեմն, գինու վրա` 25 դրամով, չէ՞, ճի՞շտ եմ հիշում, կես լիտր գինու վրա` 25 դրամով, մի հատ էլ 750 դրամ, այսինքն` եթե ամեն օր ինքը գինի էր խմում, իր ծախսը կավելանա ամսական 750 դրամ: Ուրիշ թանկացման մասին ոչ մի ինչ-որ մեծ բան չկա, ճի՞շտ է: Ես չեմ նկատել, եթե նկատել եք, ասեք, ես էլի կավելացնեմ սա:

Այսինքն` նոր փոփոխություններից հետո 200 հազար դրամ աշխատավարձ ստացող ` միջին վիճակագրական հայաստանցու եկամուտը կավելանա 8 հազար դրամով, ծախսերը կավելանան 1500 դրամով, սա այն դեպքում, երբ որ ինքը, ասում եմ, գուրման է, ամեն օր գինի է խմում ամեն օր, ու... Դե, հիմա, հա, խմում եւ 30 կիլոմետր քշում է միջին վիճակագրական հայաստանցին:

Այնպես որ, ես չեմ կարծում, որ Հարկային օրենսգրքի առաջարկվող փոփոխությունների շուրջ այս քննարկումները մեծ մասամբ հիմնավոր են կամ կառուցողական: Ակնհայտ է ինձ համար, որ որոշ խմբեր, որոշ հարցեր են լուծում, փողոցում, որ պլակատներով կանգնում, ասում են` «Ոչ? թանկացումներին» այնպես որ, չգիտեմ, ես չեմ կարծում, որ արժի շատ ցավով տանել այդ քննադատությունները: Այդ քննադատությունների մեջ հիմնականում լուրջ հիմքեր չկան: Այսքանը:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Լավ չեք հաշվում պրն Գեւորգյան, այդքան խմող եւ քշող մարդկանց մոտ ճանապարհային երթեւեկության տուգանքներն էլ են շատանալու, այդտեղ էլ է ծախսերի ավելցուկ: Վարազդատ Կարապետյան:

Վ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ինձ թվում է, որ սենց մի քիչ էլ շարունակենք, արդեն համոզելու ենք մեր գործընկերներին, որ կողմ քվեարկեն, որովհետեւ պրն Գեւորգյանի թվային վերլուծությունը շատ պատկերավոր էր: Քանի որ մեր գործընկերները շատ էին խոսում այս ամբողջ գործընթացի փիլիսոփայության մասին, ես մի քանի բառով դրան կանդրադառնամ:

Եթե մենք նայում ենք ընդհանուր արտադրության պրոցեսին, մենք օգտագործում ենք որոշակի միջոցներ` արտադրությունը կազմակերպելու համար: Աշխատանք ենք օգտագործում, կապիտալ, ձեռներեցություն, հող, նաեւ ինչ-որ ունակություններ: Հիմա, հեղափոխության գործընթացներից հետո մենք հայտարարեցինք, որ Հայաստանը ստեղծարար աշխատանքի երկիր է: Դա նշանակում է, որ աշխատանքի վրա դրվող հարկերը պետք է կրճատվեն, մնացած գործոնների, օրինակ` կապիտալի, կուտակված հարստության վրա դրվող հարկերը պետք է աճեն: Սա է այն հիմնական տրամաբանությունը, որն ընկած է հարկային փոփոխությունների հիմքում, այսինքն` մենք ավելի քիչ ենք հարկում աշխատանքը, դրանից հետո ավելի շատ ենք հարկելու հարստությունը, օրինակ` գույքը:

Կապիտալի նախասկզբնական կուտակումը Հայաստանում, կարծես, թե, ավարտվել է: Այդ կուտակված կապիտալն ավելի շատ ենք հարկելու, եւ իրականում ցանկալի է, որ երբ մեր հարգելի գործընկերը Կառավարությունից ներկայացնում է նախագիծը, ավելի շատ հենց այս թեմայի վրա մենք ուշադրություն դարձնենք, այսինքն` ասենք, ոչ թե ակցիզային հարկերով ենք մենք փոխհատուցելու հարկային կորուստները, որ կլինեն եկամտային հարկից, այլ դա փոխհատուցելու ենք` հարստությունը հարկելով: Ցավոք սրտի, այդ հարկային փաթեթը հիմա չի ուղեկցում եկամտային հարկի փոփոխությանը, շատ լավ կլիներ, որ ուղեկցեր, բայց ինչպես մեր գործընկերները խոստացան, մինչեւ տարվա վերջ գույքահարկի վերաբերյալ փոփոխությունների փաթեթը կունենանք, եւ ընդհանրապես, տեղին կլինի, որպեսզի մենք եկամուտները տարանջատենք եւ հասկանանք` որ եկամուտն ինչպես ենք հարկում, որովհետեւ մեկ հարց է աշխատանքը հարկելը, բայց մեկ այլ հարց է, օրինակ` եթե մարդը սեփական բնակարան ունի Երեւանի կենտրոնում եւ վարձակալությամբ է տրամադրում, այդ վարձակալության գումարը մենք հարկում ենք 10 տոկոսով: Օրինակ` մարդը բնակարան ունի, 500 հազար դրամով ամիս տվել է, մենք 10 տոկոսով ենք հարկում, բայց եթե մարդն աշխատում է 500 հազար դրամ, մենք 28 տոկոսով ենք հարկում:

Մենք պետք է հասնենք նրան, որ գույքը եւ աշխատանքը գոնե նույն պայմաններն ունենան մեր երկրում, այսինքն` որ որեւէ ռեսուրս, որը մասնակցում է բարիքների արտադրության գործընթացին, ավելի գերակա դիրք չունենա մյուս ռեսուրսների նկատմամբ:

Հիմա` համահարթի մասին: Սա էլ շատ լայն քննարկված թեմա է, հատկապես սոցիալական ցանցերում էլ է շատ մեծ քննարկվում, տարբեր ակումբներում են քննարկում եւ այլն: Ինչո՞ւ համահարթ: Հիմա, մեր աշխատանքը, որը մասնակցում է արժեք ավելացնելու գործընթացին, շատ փոքր տոկոս է կազմում այդ ավելացված արժեքի մեջ: Եթե նայում ենք, ասենք, 100 միավոր արժեք է ավելացվել, աշխատանքն այդտեղ կլինի 10-ից 20 միավոր, նայած, թե տնտեսության ո՞ր ճյուղում է, այսինքն` աշխատանքը չի հիմա այն հիմնական գործոնը, որը հարստություն է ստեղծում մեր երկրում, ավելացված արժեք է ստեղծում մեր երկրում: Հետեւաբար, որոշակի ժամանակահատված, մինչեւ աշխատանքն այնքան կուժեղանա, այնքան ստեղծարար կդառնա, որ կսկսի ավելի մեծ չափով մասնակցել արժեքի ստեղծման գործընթացին, մենք գնում ենք համահարթին, ասում ենք` քանի որ սա այդքան ազդեցիկ գործոն չի, եկեք համահարթ, աստիճանաբար իջեցնենք 20 տոկոս, որ բոլոր մարդիկ հստակ հասկանան խաղի կանոնները: Հետո, երբ որ կգա ժամանակը եւ մենք կտեսնենք, որ մեր ավելացված արժեքի մեջ աշխատանքը, ենթադրենք, դարձել է 60 տոկոս, այսինքն` օրինակ` ձեռնարկությունն աշխատում է, եւ իր ընդհանուր եկամուտների մեջ, իր ընդհանուր ծախսերի մեջ 60 տոկոսն աշխատավարձն է, այս դեպքում արդեն կսկսենք մտածել աշխատանքի պրոգրեսիվ հարկման մասին, այսինքն` սրա բարոյական կողմը, սոցիալական արդարության կողմը, հիմա ժամանակավորապես կարող ենք հանգիստ թողնել, մինչեւ կգա այդ ժամանակը, երբ որ աշխատանքն ավելի որակյալ եւ արտադրողական կդառնա Հայաստանում:

Հիմա` ակցիզային հարկերի մասին: Մենք սպառում ենք բարիք եւ սպառում ենք չարիք: Ակցիզային հարկը` որպես հարկատեսակ, ստեղծված է չարիքը հարկելու համար: Հիմա, էլի նույն փիլիսոփայությունը ո՞րն է այս փոփոխությունների մեջ. մենք պետք է նվազեցնենք բարիքների հարկումը: Շուտով մենք այդ փաթեթը կբերենք ձեր մոտ` գյուղմթերքների ԱԱՀ-ն նվազեցնելու մասին, եւ մենք աճեցնում ենք չարիքների հարկումը` ծխախոտի հարկումը, ալկոհոլի հարկումը եւ այլն, եւ այստեղ այդ տրամաբանությունը կա դրա հիմքում, այսինքն` պետք է բարիքը քիչ հարկվի, չարիքը` շատ հարկվի, այն, ինչ մարդուն վնաս է, մարդու առողջությանը, մարդու սովորական գործունեությանը, կյանքին վնաս է, պետք է ավելի շատ հարկվի:

Ինչ վերաբերում է բենզինին, գազին եւ դիզվառելիքին, ես խնդրում եմ այդ հարցը մեկ անգամ էլ քննարկենք, որովհետեւ այդ թեման ոնց որ այս տրամաբանությունից շեղված է: Ինչքան էլ պրն Գեւորգյանը հաշվարկներով ցույց տվեց, որ ազդեցիկ չի, բայց արժե այդ թեման մեկ անգամ էլ քննարկել, որովհետեւ դա ազդում է, այստեղ ոչ միայն դրա ֆինանսական գնահատականն է էական, այլ նաեւ դրա հանրային ազդեցությունը եւ հնչեղությունը:

Վերջինը, իրականում, մեր գործընկերները տարբեր առիթներով նշեցին, երբ սովորական մարդը վերցնի մեր օրենսգիրքը, փորձի կարդալ եւ հասկանալ, այդ անհնար է: Դրա համար մենք կարիք ունենք նոր օրենսգրքի, որը պարզ լեզվով գրված կլինի: Գրված կլինի նորմալ, մեր երկրում ապրող, սովորական կրթություն ստացած մարդու համար, եւ ամենակարեւոր դրույթը, որով պետք է սկսվի ՀՀ հարկային օրենսգիրքը, այն է, որ այդ օրենսգրքում 5 տարի փոփոխություններ չպետք է լինեն: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-«Լուսավոր Հայաստան» պատգամավորական խմբակցության անունից ելույթ է խնդրել Մանե Թանդիլյանը:

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, Հարկային օրենսգրքի փոփոխությունների այս քննարկումը, իսկապես, ծավալվում է բավականին հետաքրքիր եւ դինամիկ, եւ պետք է ասեմ, որ այն ելույթը, որ ես ունեցա եւ շեշտեցի, որ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության առաջարկը, պրն Սողոմոնյան, եղել էր բացառապես առաջարկված փոփոխությունների վերաբերյալ, կարծեք թե, վրիպել է ձեր ուշադրությունից, որովհետեւ մեր առաջարկություններն ամբողջ Հարկային օրենսգրքի մասով, որոնք կարող են բազմաթիվ լինել, շատ-շատ էին, եւ դա արդեն նշանակում էր գրել նոր Հարկային օրենսգիրք, ինչի մասին, ես խոսում եմ եւ ասում, որ դուք բերել եք հին Հարկային օրենսգրքի կոսմետիկ փոփոխությունը: Սա նոր փիլիսոփայություն, նոր Հարկային օրենսգիրք չի ենթադրում, եւ հետեւաբար, Տարոն Սիմոնյանի ասած իրավական որոշակիությունը կարելի է արտացոլել բացառապես նոր Հարկային օրենսգրքի ձեւաչափով: Չի կարող կոսմետիկ փոփոխությունը բերել իրավական որոշակիության պահպանման: Չի կարող վարչարարության չփոփոխելը բերել Հարկային օրենսգրքի որակի փոփոխության, ինչի մասին ես խոսեցի` նորից շեշտելով, որ մենք առաջարկներ արել ենք, եւ արել ենք բերված փոփոխությունների մասով, եւ որ բանկային հաշիվների վրա կալանք դնելու մասին որեւէ փոփոխություն չեք առաջարկել, վարչարարության փոփոխություն չեք առաջարկել, պարզ է, որովհետեւ սա արդեն ենթադրում է նոր Հարկային օրենսգրքի փիլիսոփայություն:

Որտե՞ղ են այն սկզբունքները, մոտեցումները, որտե՞ղ է ձեր տեսլականը նոր Հարկային օրենսգրքի` կարեւորագույն տնտեսական գործիքի մասին: Չկան, սրանք, ուղղակի կոսմետիկ դրույքաչափային փոփոխություններ են, եւ ես զարմանում եմ, որ իմ առաջին ելույթում այդքանը պարզ չեղավ ձեզ:

Պրն Պապոյանը ասում է, թե էդ ինչի՞ն եք դեմ քվեարկում` տոկոսադրույքի իջեցմա՞նը, օրինակ` շահութահարկը 18 տոկոս դառնալո՞ւն: Այո, դեմ ենք քվեարկում դրան, որովհետեւ տնտեսվարողին միեւնույն է` 18 է, 20 է, 25, եթե նրա արդյունավետ տոկոսադրույքը, ի վերջո, ծախսեր նվազեցնել չկարողանալու պատճառով չի փոխվում: Կան տնտեսվարողներ` 36-40 տոկոս շահութահարկ են վճարում իրենց շահույթից. հայտնի՞ է ձեզ: Բա, դրա մասին է խոսքը, երբ ծախսերի սահմանափակումները չեն բացառվել, հանվել ՀԴՄ կտրոնով, որ մեր տնտեսության ամենամեծ... Ասում եք` ՀԴՄ խփեք, դե ՀԴՄ-ով էլ ծախսագրեք, հնարավորություն տվեք: Չե՞ք արել: Այո, չեք արել, եւ դրա արդյունքում արդյունավետ տոկոսադրույքը, այո, շարունակում է մնալ ամենակարեւորը:

Ասում եք` ինչի՞ն եք դեմ: Դեմ ենք քվեարկում, որ Երեւանում մինչեւ 24 միլիոն միկրոբիզնեսի տնտեսվարողները բացառության տեսքով հանվել են, որի մասին, ընդհանրապես, չի խոսվել: Սա միկրոբիզնեսի ամենամեծ հատվածն է կազմելու: Այո, այդ մարդիկ շրջանառության հարկի, միկրոբիզնեսի հարկման դաշտից հանվել են: Դեմ ենք խոսում այն ամենին, որ արհեստական փոփոխություն է արվել եւ դեմ ենք քվեարկելու հենց դրան, եթե մինչեւ հիմա պարզ չէր:

Պրն Գաբրիելյան, լավ հիշեցրեցիք ակցիզային ցույցերը, ինչի դեմ ասում եք` պայքարել եք: Անցած տարի հունվարին պայքարել ենք, նույն իմ գործընկերների հետ մեկտեղ, վառելիքի վրա ակցիզային դրույքաչափերի բարձրացման դեմ, եւ հենց այստեղ ենք նաեւ, այո, շարունակում պայքարել այն ժամանակ` փողոցում, հիմա էլ այս ամբիոնից, որ այո, առնվազն, վառելիքի վրա չի կարող տարեկան ակցիզային դրույքաչափ բարձրացվել Հարկային օրենսգրքով, որովհետեւ դա ունի մուլտիպլիկատիվ էֆեկտ, եւ այո, հետագայում դրա անդրադարձը, թե՛ բացասական սպասումների տեսքով, թե՛ այլ ինքնարժեքների մեջ ներառվելով, ունենալու է թանկացման ազդեցություն, եւ այդ  «Ոչ` թանկացմանը» պլակատները, պրն Գեւորգյան, բռնել ենք պրն Միրզոյանի հետ, եւ այսօրվա վարչապետ պրն Փաշինյանի հետ, եւ ճիշտ ենք արել, որովհետեւ չի կարելի մի կողմից իբրեւ թե սպառվող եկամուտը բարելավել, մյուս կողմից թանկացում անել այնպես, որ այն մարդիկ, որոնց սպառման եկամուտը սրա արդյունքում չի ավելանում, ընկնեն հարվածի տակ:

Իհարկե, դա կարելի էր լուծել` չհարկվող շեմ սահմանելով, որը նորից չի արվել, այնինչ «Կենսաապահովման մասին» օրենքն առաջարկում է, պարտադրում է, որ անպայման, չհարկվող շեմի սահմանում լինի, բայց մենք չունենք չհարկվող շեմեր: Բոլոր եկամուտները հարկվում են, եւ ես խնդրում եմ` դա լինի հստակ, թե նվազագույն աշխատավարձը մեր երկրում ասում են, որ չի հարկվում: Այն հարկվում է եւ շարունակում է հարկվել, եւ առնվազն ցածր աշխատավարձ ստացողից մենք հասկանում ենք, որ դա, մոտավորապես 60-ից ավելի տոկոս է կազմում` մինչեւ 200 հազար դրամը, եթե հիշողությունս չի դավաճանում, առնվազն նրանց համար անհրաժեշտ էր սահմանել չհարկվող շեմ: Սրան ենք դեմ, եթե մինչեւ այս պահը պարզ չի եղել, այնպես որ, պետք է բերել նոր Հարկային օրենսգիրք` նոր փիլիսոփայություններով, նոր մոտեցումներով, պարզեցված, եւ այո, հասկանալի տնտեսվարողի համար, որ ամեն օր, ամեն պահի բացասական սպասումներ չառաջացնենք մեր տնտեսության համար: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-«Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության անունից` Միքայել Մելքումյան:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ես նույնպես համարում եմ, որ այս քննարկումներն անցան բավականին մասնագիտական եւ հանդարտ մթնոլորտում, որը շատ կարեւոր եմ համարում, հանդարտ եւ նաեւ մասնագիտական մթնոլորտում, բայց, իհարկե, մենք մնում ենք մեր մասնագիտական սկզբունքայնության դաշտում, եւ գտնում ենք, որ աշխատանքը հարկելը, բարձր աշխատավարձերով աշխատատեղերը խթանելը, չպետք է հակադրության մեջ դնել 100 հազարավոր մարդկանց աշխատանքային պայմանների եւ նիստուկացի հետ, ընդհանրապես: Ես թվերը չասացի, բոլորս գիտենք, բայց մի հատ նորից ասեմ: Տեսեք, Հայաստանում կան 640 հազար եկամտային հարկ վճարող վարձու աշխատողներ: Գյուղացիները չեն մտնում, ասենք, գյուղացիները, քանի որ իրավական եկամտային հարկի դաշտում չեն, չեն մտնում, եւ լավ է, որ այդ դաշտում չեն առայժմ, եւ այդ 640 հազարից 395 հազարը, այսինքն` մոտ 400 հազարը ստանում է ամիսը մինչեւ 150 հազար դրամ: Հիմա, սա դրանց չի վերաբերում: Պնդել, ասել, որ մարդը բարձր որակի աշխատանք չի կատարում, գործունեություն չի ծավալում` սխալ կլինի, որովհետեւ ինքը մեղավոր չի, որ ինքը ստանում է 150 հազար կամ մինչեւ 150 հազար` 120 հազար դրամ, բայց այսօրվա աշխատատեղերի տրամաբանությունը եւ բովանդակությունը կայանում է նրանում: Սա է աշխատավարձերը, Հայաստանի տնտեսական զարգացման մակարդակը` նիշան, պլանկան, թույլ չի տալիս: Սա` մեկ:

Այսինքն` մենք քաղաքական առումով, որովհետեւ քաղաքական պետք է լինի, չպետք է հակադրենք այն, հիմա քիչ հետո խնայողությունների չափը կասեմ, այս 400 հազար մարդուն: Եվս 120-130 հազար մարդ ստանում է ամիսը մինչեւ 200 հազար, այսինքն` դրանց համար այս համահարթի էֆեկտը ամսական կազմելու է 2 հազարից 2 հազար 500 դրամ, ընդամենը: Հիմա ի՞նչ է ստացվում, եթե այսպես հերթով գնամ բացառմամբ, եթե 2 միլիոն դրամից ավելի ստանում է չգիտեմ, 800, 900 թե 1200 մարդ, այսինքն` ի՞նչ է լինում, ստացվում է, որ 800 հազար եկամուտ աշխատավարձ ստացողը տարեկան խնայելու է 14-ից 15 հազար դոլար, 2 միլիոն ստացողը` 36-37 հազար դոլար: Ո՞ւմ հայտնի չի, որ մարդիկ, ովքեր այդպիսի եկամուտներ են ստանում, իրենց հանգիստը, իրենց բուժումը, իրենց հագուստը եւ այլ ապրանքներ ձեռք են բերում դրսում, Հայաստանում չեն ծախսելու այդ գումարները: Դա մեկից-մեկ պարզ է, մեկից-մեկ, այսինքն` այս բալանսավորումը` նորից եմ կրկնում, սպառման վրա հարկեր դնելու, եւ ուրեմն, այն, ինչ մենք ասում ենք` խթանել բարձր արտադրողական աշխատանքը, դուք հակասության մեջ եք դնում, սոցիալական անարդարությունն ընդգծում եք:

Հիմա, մի հատ ուրիշ օրինակ բերեմ: Վերցնեմ մաքսիմում, մինչեւ 150 հազար դրամ ստացող ընտանիքը 4 հոգանոց` 2 երեխա, 2 ծնող: Ամեն մեկը ստանում է 150 հազար դրամ, ասենք` 300 հազար դրամ: Տեսեք, նվազագույն կենսաապահովման զամբյուղը մեզանում կազմում է 62 հազար 500 դրամ: Եթե այդ 62 հազար 500 դրամը բազմապատկենք 4-ով` 2 երեխա եւ 2 ծնող, եւ հանենք այդ 300 հազարից եկամտային հարկը եւ հանենք այդ տարբերությունը, չի բավարարելու մոտ 19 հազար 500 դրամ, այսինքն` նույնիսկ մաքսիմալ` 150 հազար դրամ ստացողը չի կարողանում ապրել այս երկրում, եթե 2 ծնող ստանա 150 հազար դրամ, գումարած 2 երեխաներ:

Հիմա, սրա պատասխանն ունե՞նք, թե՞ չունենք: Իհարկե, չունենք, այսինքն` ի՞նչ ենք այստեղ եկել, ուզում ենք տնտեսագիտական մեկնաբանություններ անել, գրքի վրա տեսական դատողություններ անել: Չի լինելու, սա մեր երկրին է, եւ այս մեր երկրում մենք պետք է հասնենք նրան, որպեսզի աշխատատեղերը շատանան: Աշխատատեղեր շատանալու համար պետք է ներդրումներ գան:

Ոչ մեկն այստեղ չխոսեց, այս Հարկային օրենսգրքի ժամանակ, նաեւ դուք, պրն Պողոսյան, նաեւ մեր մյուս գործընկերները, ներդրումների ծավալի մասին: Ես ասել եմ, հիմա արդեն երեկվանից դրել եմ շրջանառության մեջ մի նախագիծ, որ չկա այն պետական կառավարման լիազոր մարմինը, որը ներդրումների համար պատասխան տա: Մարդը եկավ, ուզում է 100 հազար դոլարից մինչեւ միլիոններ ներդրում անել, պետք է գնա ինչ-որ մի տեղ` մեկ պատուհանի սկզբունքով: Ո՞վ է դրան սպասարկելու, ո՞վ է տալու նրա շինթույլտվությունը, հողի նշանակության... Ոչ մեկը: Մարդը գալիս է, գնում է այստեղ-այնտեղ, տեսնում է, որ բան չկա: Հեղափոխությունից մեկ տարի հետո մենք այս հարցը չենք կարողանում լուծել, եւ այսօր, երբ էկոնոմիկայի նախարարին ես հարց տվեցի, ասացի` արդյունաբերական քաղաքականության զարգացման համար ո՞վ է պատասխանատու, ասում է` դե, որոշումներով: Ասում եմ` եղբայր, օրենք կա, մենք ուզում ենք չինովնիկի, նախարարի պատասխանատվությունն օրենքով սահմանել, որպեսզի օրենքով էլ նա պատասխան տա: Այ, այս, որ դուք բերում եք, ավելի եք խորացնում սոցիալական անարդարությունը:

58 միլիոնի եւ 115-ի մասին: Ես ընդմիջմանը մեր գործընկերների հետ ասացի` 58.35 միլիոնի շեմը սահմանվել է 2008 թվականի վերջին, երբ մեկ դոլարի կուրսը 307 դրամ էր: Հիշեք, որ 2005-ի վերջից մինչեւ 2009-ի մարտի 1-ն այդ կուրսն էր: Սա աննախադեպ բան է եղել` 307 դրամ: Հիմա, այդ 58.35-ը եղել է 200 հազար դոլար: Ոչ մեկը չի ասում` էդ շեմը` 115 միլիոնն էդ ի՞նչ 115 միլիոն է, էդ որտեղի՞ց ենք մենք գնում այդ 115 միլիոնին: Դա նույն 200 հազար դոլարն է, մոտավորապես, մի քիչ ավելի: Տարբեր մեկնաբանություններ կարող ենք անել, այսինքն` մենք այստեղ, ուղղակի, ճշգրտել ենք եւ երբ մենք ասում ենք, որ պրն Պողոսյան, շրջանառությունները ցածր են, շատ ավելի վատ, որ ցածր են: Դուք ասացիք` մինչեւ 20 հազար թե 50 հազար ակտիվ շրջանառության հարկ վճարող կա, եթե նրանց մեծ մասը մինչեւ 10-15-20 միլիոն տարեկան շրջանառություն ունի, դա նշանակում է, որ դուք նրանց այդ հարկային օրենսդրությամբ թողել եք փոքրի կարգավիճակում, որ նա չանցնի միջին, հետո չդառնա խոշոր:

Բայց խնդիրն ուրիշ տեղ է, այդտեղ չի: Խնդիրը ներդրումներ անելու եւ մրցակցային ապրանքային շուկաներում կենտրոնացվածությունը հաղթահարելու մեջ է: Հիշո՞ւմ եք, սենց մի բան կա, որ նախորդ իշխանության ժամանակ ասում էինք` սաղ բաժանած է, այս շուկայում տեղ չկա, չեն թողնում` այստեղ-այնտեղ մտնենք եւ այլն: Այո, դա չի եղել օրենքով, դա եղել է, փոքր երկիր է հարաբերությունների որոշակի որակով: Հարաբերությունների որակը մենք այս Հարկային օրենսգրքով չենք կարողանում փոխել: Պետք է կյանքի որակը որակյալ դառնա, ձեռնարկության հարկային եւ մաքսային հարաբերությունների որակը պետք է մենք կարողանանք որակյալ դարձնել, եւ այնպես չլինի, որ 100 հազարավոր մարդիկ փաստ ներկայացնեն, ասեն` եղբայր, տարեկան 50-60 հազար դոլար ստացողն էլ, տարեկան 3 հազար դոլար ստացողն էլ նույն տոկոսով եկամտահարկ են վճարում: Օրինակները ես բերեցի: Խնդրեմ, մի բան, որ պրոգրեսիվ չի, նա ռեգրեսիվ է, այսինքն` սրա անունը շատ հստակ կարելի է դնել հետադիմական: Ինչի՞ են ասում` պրոգրեսիվ, այսինքն` այն մյուսը ռեգրեսիվ է: Այդ համահարթ, որ մենք ասում ենք, չի նշանակում` պրոգրեսիվի հակառակը, միանշանակ, կարելի է համարել ռեգրեսիվ, որը ցույց է տալիս, որ մենք գնում ենք ոչ ճիշտ ճանապարհով:

Մեր խմբակցությունը բովանդակությամբ, ոնց որ դուք ասում եք` այդ պրոգրեսիվը պրոգրեսիվ չի, էս էլ իր բովանդակությամբ ռեգրեսիվ է: Մենք դեմ ենք քվեարկելու, որովհետեւ այս Հարկային օրենսգիրքը չի լուծում հարցերը, շատ կոսմետիկ է լուծում այս հարցերը, իսկ սա նշանակում է, որ ուղիղ մի քանի ամիս հետո կամ մի տարի հետո մենք անդրադառնալու ենք նոր փոփոխությունների, իսկ ձեր, պրն Պողոսյան, եզրափակիչ ելույթում, կրկնում եմ, այդպես էլ պատասխան չստացա, ասեք խնդրեմ, թե ինչի՞ եք 115 միլիոն դրամի շեմը հունվարի 1-ից նույնը թողնելը մերժել 2 անգամ: Դրա պատասխանը ես չունեմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-«Իմ քայլը» խմբակցության նունից` Եղիշե Սողոմոնյան: Հա, ընդմիջում, պրն Սողոմոնյան, ընդմիջումից հետո:


Ժամը 19:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Մի քիչ ավելի արագ զբաղեցնում ենք տեղերը։

Հարգելի պատգամավորներ, ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Եղիշե Սողոմոնյանին՝ ելույթի՝ «Իմ քայլը» խմբակցության անունից։

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն խմբակցությանը՝ նման հնարավորություն ընձեռելու համար, որովհետեւ իմ ելույթի ժամանակ չհասցրեցի շատ բան ասել, որ կուզեի ասել այս նախագծի վերաբերյալ։

Տեսեք, մինչեւ Հարկային օրենսգիրք ունենալը, ժողովուրդ ջան, մենք ունեինք հարկային դաշտը կարգավորող առանձին օրենքներ, ունեինք Կառավարության որոշումներ, պարզաբանումներ, եւ երբ տնտեսվարողը կամ հետաքրքրվող անձը, ներդրողն ուզում էր դաշտին ծանոթանալ, պետք է տեղյակ լիներ, առանձին օրենքներ կարդար, պետք է գտներ այդ որոշումները, գտներ այդ պարզաբանումները։ Հանկարծ մի պարզաբանման, որոշման տեղը չիմանալով՝ կարող էր մեծ, հարյուրավոր միլիոն դրամի տուգանքի առաջ կանգնել։ Երբ այս Հարկային օրենսգիրքն ընդունվեց, Հարկային օրենսգիրքը ժողովրդին մի շարք խնդիրներից ձերբազատեց։ Այսինքն՝ այս Հարկային օրենսգրքում ամփոփվեցին բոլոր այն կարգավորումները, որոնք նախկինում կային առանձին օրենքների, որոշումների, պարզաբանումների ձեւով։

Հիմա, վա՞տ է եղել այդ Հարկային օրենսգրքի գրածը, համաձայն եմ՝ վատ է, ավելի լավ կարող էր լինել, բայց ավելի լավն էր, քան մինչեւ դա ինչ ունեինք։ Այսինքն՝ երբ մարդը կարող էր մի հատ որոշման մասին տեղյակ չլինել, օրինակ` երբ դու ապրանք էիր ստանում, այդ հաշիվը չէիր ստորագրում, հարկայինը գալիս, ասում էր՝ հաշիվ չստորագրելու համար 300 մլն դրամ տուգանք պետք է վճարես։ Հիմա նման խնդիրներ չկան, բոլոր կարգավորումները տրված են մի փաստաթղթի մեջ՝ Հարկային օրենսգրքի մեջ։ Այս օրենսգիրքը եղածի համեմատ բավականին, մի քանի հարյուր անգամ ավելի լավ վիճակ է մեզ ապահովել, քան նախկինում ունեինք։

Կյանքը միշտ զարգացում է ապրում, համաձայն եմ, պետք է Հարկային օրենսգիրքն ավելի բարելավվի։ Ես ինքս, մի շարք դրույթներ կան Հարկային օրենսգրքի մեջ՝ պարզաբանում, տարընթերցում, երկիմաստություններ եւ այլն, դրանց դեմ եմ։ Մի շարք առաջարկներ ունեմ՝ 10-ից ավելի, բայց մի բան էլ պիտի հասկանանք. եթե մենք այդ բոլոր առաջարկներն այս պահին քննարկենք, բոլոր խնդիրները, որ կան` օրենսգրքի հետ կապված, կամ նոր օրենսգրքի հարց բարձրացնենք, ուրեմն, նշանակում է՝ այն բարելավումները, որոնք այս օրենսգրքում նախատեսվում են, մի տարի էլ պիտի հետ գցենք։ Ի՞նչ է, մտածում եք՝ երեք ամսում պիտի նոր օրենսգիրք գրե՞նք։ Ժողովուրդ ջան, դրա ժամանակը կա, միայն այս փաթեթով կյանքը չի ավարտվում։ Մենք 5 տարի ժամանակ ունենք, այդ 5 տարվա մեջ բավական է` կառուցողական աշխատենք, բազմաթիվ փոփոխություններ կանենք։ Եթե դեմ եք այս դրական փոփոխություններին, ասեք՝ դեմ եք։

Դե՞մ եք, որ շեմը 58-ից դառնա՝ 115, դե՞մ եք, որ 5 հարկատեսակից դառնա 3 հարկատեսակ, դե՞մ եք, որ ինքնազբաղվածները, որ նախկինում իրենց համար 9-ը շեմն էր գործում, դառնա 24, ընտանեկանի համար, որ շեմը 18 էր, դառնա 24, եթե նախկինում աշխատող չէին կարող ունենալ, հիմա կարող են աշխատող ունենալ, եթե նախկինում մի գործունեության վայր կարող էին ունենալ, հիմա մի քանի գործունեության վայր կարող են ունենալ։

Դե՞մ եք, որ նախկինում դրսում կատարած ծախսերը տրանսպորտային ընկերությունները չէին կարողանում փաստաթղթավորել, հիմա դրա մասով Կառավարությունը լուծում է գտնում։

Դե՞մ եք, որ ոչ ռեզիդենտի շահութահարկը, որ 10 տոկոս է գործող օրենքով, սահմանվում է 5 տոկոս, դա օտարերկրյա ներդրումների համար լրացուցիչ խթան է ստեղծում։

Դե՞մ եք, որ հանրային սննդի 8 տոկոս գործող դրույքաչափը՝ հանած ձեռքբերումների 4 տոկոս, իջեցնում է 6 տոկոս։

Դե՞մ եք, որ ֆիզիկական անձանց մեքենան, երբ երկու եւ ավելի մեքենա է մի տարվա մեջ գնում եւ վաճառում, այդ գործող կարգավորումը փոխվում է, ավելի բարենպաստ պայմաններ են ստեղծվում:

Դրան դե՞մ եք, կամ դե՞մ եք այն հանգամանքին, որ գործող կարգավորման ժամանակ, երբ ապրանքներ է ներմուծում՝ ԱԱՀ հարկ է վճարում, բայց ֆիզիկական անձը չի վճարում, անհավասար պայմաններ են ստեղծվում։

Դե՞մ եք, որ երբ ֆիզիկական անձինք հող էին վաճառում, 10 տոկոս հարկ էին տալիս, հիմա մենք ասում ենք ՝ հարկ մի տվեք։

Այսինքն՝ ժողովուրդ ջան, մենք ընդունում ենք, որ կան խնդիրներ, այդ խնդիրներին պատրաստակամ ենք ու կոչ ենք անում. եկեք այս լավ փոփոխությունները, որ կատարվում են ու տնտեսությունների համար բարենպաստ պայմաններ են ստեղծվում, դրան կողմ քվեարկենք։

Ես հիմա կներկայացնեմ նաեւ առկա խնդիրների հետ կապված իմ երեք առաջարկները, ու մենք խումբ ձեւավորենք աշնանային նստաշրջանի ժամանակ։ Համաձայն եմ, Հարկային նոր օրենսգիրք է մեզ պետք կամ պետք է նորովի, պարզեցված ձեւակերպումներով օրենսգիրք, բայց բոլոր ուժերով ձեւավորենք խումբ եւ աշխատենք այդ ուղղությամբ։

Ես առաջարկում եմ, որ այս դրական գործոնները, որ այս նախագծում կա, այդ դրական երեւույթներին կողմ քվեարկենք եւ կառուցողական մոտիկանանք, հատկապես առաջինից երկրորդ ընթերցում էլ ժամանակ ունենք, այդ ժամանակ դրա շրջանակում գտնենք լուծումներ։ Եթե խնդիրներ կան, լուծումներ էլ կան։

Տեսեք, հանրային սննդի մասին պրն Խաչատրյանը ներկայացրել էր, որ խնդիր կա, որովհետեւ հանրային սննդի այլ գործունեությունը հարկվում էր 20 տոկոսով եւ ստացվում էր, որ երբ տուրիստական հանրային սննդին կից կար, ենթադրենք, հուշանվերների վաճառք, հյուրանոցային գործունեություն, դա եւս ընկնում էր 20 տոկոս դրույքաչափի տակ, խնդիր էր ստեղծում տուրիզմի զարգացման համար։ Հիմա ես առաջարկ եմ կատարել, որ հանրային սննդի այլ գործունեությունը, եթե հանես սննդի գործունեությունը, 115 մլն շրջանառությունը չի գերազանցում եւ բավարարում է շրջհարկի պահանջներին, այլ գործունեությունը հարկվի էն նույն դրույքաչափերով, ինչպես օրենսգիրքը սահմանում է. եթե արտադրություն է՝ 3.5 տոկոս, առեւտուր է՝ 5 տոկոս եւ այլն, ու սրանով, պրն Խաչատրյան, կարծում եմ՝ հանրային սննդի գործունեության հետ կապված այդ խնդիրը կլուծվի։

Երկրորդ առաջարկս վերաբերում է արտոնագրային գործունեության դաշտին։

Տեսեք, արտոնագրային գործունեության օրենքն ուժը կորցրած է ճանաչվում, երբ այդ գործունեության ոլորտները մի մասը տեղափոխվում է պետտուրքի կարգավորման դաշտ, իսկ մնացածը կա՛մ գնում է ընդհանուր հարկման դաշտ, կա՛մ գնում է հատուկ հարկման դաշտ։ Բայց կան գործունեության տեսակներ, որոնց մասով հասույթների ֆիքսման խնդիր կա, հատկապես, մետաղադրամով եւ թղթադրամով ավտոմատներով սննդի սպասարկման հարկման դաշտում, որովհետեւ հարկման այդ դաշտում ՀԴՄ-ի կիրառումը բացառվում է, նաեւ չկան հաշվարկային փաստաթղթեր։

Ես առաջարկում եմ այս գործունեությունը եւս տեղափոխել պետտուրքի կարգավորման դաշտ, ինչպես կատարվել է ուղեւորափոխադրման կարգավորման մասով։

Երրորդ առաջարկս վերաբերում է խաղատներին, շահումով խաղերին եւ խաղատնային գործունեությանը։ Մենք գիտենք, թե դրանք ինչ չարիք են մեր հասարակության համար։ Այդ մասով թվեր ներկայացնեմ։

2010թ. շահումով խաղերը վճարել են, իրենց հարկերը կազմել են ընդամենը 7 տոկոս, բայց արդեն անցած տարի իրենց շրջանառությունը կազմել է 306 մլն դրամ, եւ ընդհանուր վճարել են 5 մլն դրամ, ընդ որում, ինտերնետ շահումով խաղերի մոտ հարկային բեռը կազմել է ընդամենը 1.6 տոկոս։

Ես առաջարկում եմ ոչ թե Կառավարության կողմից 20 տոկոս պետտուրքի բարձրացում, որ Կառավարությունն առաջարկում է, այլ այդ պետտուրքի բարձրացումը կատարվի 100 տոկոսով։

Վերջապես, վերջում ամփոփելով՝ առաջարկում ենք, որ մենք կողմ քվեարկենք այս նախագծին, ընդ որում, տեսեք, կան ուժեր, նույն ԲՀԿ-ը կամ նույն Դաշնակցությունը, որ դեմ է արտահայտվում այս փոփոխություններին, երբ Հարկային օրենսգիրքը մշակվում էր, իրենք հանդիսանում էին Կառավարության կազմում եւ կարող էին ավելի լավ Հարկային օրենսգիրք գրել եւ այլն, կամ այդ դրույթներն այնտեղ ներառել։

Առաջարկում եմ, որ կողմ քվեարկենք բոլորս այս փոփոխություններին եւ կառուցողական մոտիկանանք առաջինից երկրորդ ընթերցման ժամանակ, եւ աշնանային նստաշրջանի ժամանակ ձեւավորենք աշխատանքային խումբ, ձեր բարձրացրած խնդիրների հետ կապված լուծումներ գտնենք։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, որ սենց լավ խոսակցություն գնաց, ձեր թույլտվությամբ մի երկու բառ էլ արտահերթ ես ասեմ, էլի։

Ժողովուրդ ջան, էս կարդացե՞լ եք, առաջարկում եմ միասին թերթել։ Անկեղծ ասած, ես ինձ չէի պատկերացնում Հարկային օրենսգրքի վերաբերյալ ելույթ ունենալիս, բայց հիմա պիտի ունենամ։ Միակ սփոփանքս այն է, որ չեմ հավակնում, բնավ հանդես չեմ գալու ինչ-որ խորքային վերլուծությամբ, ուղղակի մի քանի դիտարկումներ եւ, երեւի, հարցեր տամ մեր գործընկերներին։

Այնպես որ, առաջարկում եմ թերթել, եւ այսպես թերթելով, երբ հասնում ենք 4-րդ էջին, թերթում գրված է հետեւյալը. «Հոդված 16. Օրենսգրքի 59-րդ, 254-րդ եւ 255-րդ հոդվածներում «58.35 միլիոն բառերը» փոխարինել «115 միլիոն» բառերով:

      Սա, իհարկե, ինձ շատ հետաքրքրեց եւ նայեցի, թե, օրինակ, հոդված 254-ը ո՞րն է, որ փոխվում է։ Եվ այստեղ, համապատասխան մասում, ասվում է հետեւյալը.  «Շրջանառության հարկ վճարող կարող են համարվել այն ռեզիդենտ առեւտրային կազմակերպությունը, անհատ ձեռնարկատերը եւ նոտարը, որոնց նախորդ հարկային տարվա ընթացքում գործունեության բոլոր տեսակների մասով իրացման շրջանառությունը չի գերազանցել 58.35 միլիոն դրամը»: Եվ այստեղ «58.35»-ը ջնջված է եւ գրված է` 115 մլն դրամ, այսինքն՝ 115 մլն-ը` այդ հարկի մասով, չէ՞, լա՞վ է։ Լավ է։ Գնացինք առաջ, շարունակում ենք թերթել. հոդված 29։ Հոդված 29-ում ասվում է հետեւյալը. օրենսգրքի 125-րդ հոդվածի 1-ին մասում «20» բառը փոխարինել «18» բառով։

Բացեցի օրենսգրքի 125-րդ մասով, եւ այստեղ վերնագիրը հետեւյալն է. «Շահութահարկի դրույքաչափերը. ռեզիդենտ շահութահարկ վճարողի եւ մշտական հաստատության միջոցով ՀՀ-ում գործունեություն իրականացնող ոչ ռեզիդենտ շահութահարկ վճարողի հարկման բազայի նկատմամբ շահութահարկը հաշվարկվում է 20 տոկոս դրույքաչափով»։ 20-ը ջնջված է, գրված է՝ 18։ Ասացեք խնդրեմ ինձ` ոչ տնտեսագետիս. սա լա՞վ է, թե՞ վատ։ Լավ է, ենթադրում եմ, չէ՞։

Գնացինք առաջ, թերթենք. «Հոդված 32». եկամտահարկի աղյուսակն է բերված, որտեղ ասում է, որ 20 թվականի հունվարի 1-ից՝ 23 տոկոս, 21 թվականի հունվարի 1-ից՝ 22 տոկոս, այս հանգամանքի վրա ոնց որ թե տենց ուշադրություն չդարձրեցինք, 22 թվականի հունվարի 1-ից՝ 21 տոկոս, 23 թվականի հունվարի 1-ից 20 տոկոս եկամտահարկ է լինելու ՀՀ-ում։

Այդ համապատասխան հոդվածն էլի բացեցի եւ այնտեղ շատ լուրջ թվեր կային։ Մի քիչ հաշվարկներ արեցի, դիցուք, 200 հազար դրամ աշխատավարձ ստացող եւ 800 հազար դրամ աշխատավարձ ստացող քաղաքացիների վրա։

Հիմա, եթե մինչեւ սրա ընդունումը, մինչեւ փոփոխությունները 200 հազար դրամ աշխատավարձ ստացող ՀՀ քաղաքացին եկամտից հարկ է վճարում պետությանը 56 հազար դրամ, այժմ կվճարի 46 հազար դրամ, հետեւաբար, չհարկվող եկամուտը կլինի ամսական 10 հազար դրամ: Սա` 200 հազար դրամ ստացողի համար։ Հիմա, 800 հազար դրամ ստացող համար՝ 224 հազար էր եւ այժմ, այս առաջարկի ընդունման դեպքում կլինի 184 հազար, հետեւաբար, սույն քաղաքացու չհարկվող եկամտահարկը, եկամուտը կկազմի ամսական 40 հազար դրամ։ Ես խնդրում եմ ինձ նորից ասեք՝ սա լա՞վ է, թե՞ վատ, հավելյալ՝ 10, իքս, չգիտեմ՝ 40 եւ մնացած հազար դրամները։

Ենթադրում էի, որ տնտեսագետները կխոսեն մուլտիպլիկատիվ էֆեկտի մասին, երբ քաղաքացիների ձեռքին մնում է հավելյալ գումար, նրանք այդ գումարով՝ 10 հազարով, 40 հազարով, 100 հազարով գնում են ավելի շատ, չգիտեմ, սննդամթերք, գնում են ավելի շատ շոր, գնում են կինոթատրոն կամ իմ նման վարկային կազմակերպությունից լայն հեռուստացույց են վերցնում, օրինակ։ Եվ դրանով ենթադրում եմ, եթե այսպես պարզունակացված ասենք, մի փոքր ավելացնում են տնտեսական աշխուժությունը։ Ենթադրվում է, որ չեմ սխալվում, հա՞։ Սա լա՞վ է, թե՞ վատ։ Կարծում եմ, որ լավ է։

Եվ համահարթեցման մասին։ Թող ինձ ներեն աշխարհի բոլոր տնտեսագետները, հատկապես, այն հայազգի տնտեսագետները, ովքեր այս եզրույթը թարգմանել են հայերեն, բայց ես համաձայն չեմ «համահարթ» տերմինի հետ, որովհետեւ այստեղ հարթեցում, ոնց որ թե, չկա։ Այսինքն՝ էլի շատ ստացողը՝ 800 հազար ստացողը, վճարում է շատ՝ 224 հազար հարկ, համեմատաբար քիչ ստացողը՝ 200 հազար ստացողը վճարում է համեմատաբար քիչ՝ 56 հազար։ Սա, ոնց որ թե, էնքան էլ նման չի հարթեցման, էլի։ Չգիտեմ՝ ռեգրեսիվ է, թե՞ պրոգրեսիվ, բայց նման չի։

Եվ մի տարակուսանք, մեր հարգելի, իմ շատ սիրելի խորհրդարանական գործընկերներ։ Ֆրակցիաներից մեկը, ենթադրաբար, կոնսերվատիվ բնույթի գաղափարախոսության կրող քաղաքական ուժ է, մյուսը՝ լիբերալ։ Աշխարհի փորձից օրինակներ եք բերում, ինչքան ինձ իմ համեստ քաղաքագիտական դիտարկումները թույլ են տալիս եզրակացնել, սովորաբար պահպանողականները եւ լիբերալներն իրենք են համահարթ առաջարկում, սոցիալիստներն են, չէ՞, որ գալիս են, պրոգրեսիվ են ուզում։ Ես հասկանում եմ արտախորհրդարանական մեր սոցիալիստ գործընկերներին, բայց, կներեք, որեւէ կերպ չեմ հասկանում մեր երկու շատ սիրելի խմբակցություններին։ Էլի եմ ասում՝ սկզբունքային, տենց, ասել եք՝ չէ, հարց չկա, բայց շատ մի հիմնավորեք, չի կպնում, հա՞:

Մեկ էլ պրոգրեսիվի եւ ռեգրեսիվի մասին էլ մի դիտարկում անեմ եւ զիջեմ ամբիոնը եզրափակիչ ելույթ ունեցողներին. որ ասում եք՝ պրոգրեսիվ չի, ուրեմն` ռեգրեսիվ է, ինձ հիշեցնում է մի անեկդոտ, որտեղ հարցնում է՝ դու լուցկի ունե՞ս, եթե՝ չէ, ապա խիստ կասկածներ կան քո սեռական կողմնորոշման հետ: Շնորհակալություն։

Այժմ եզրափակիչ ելույթի համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Բաբկեն Թունյանին։ Եթե անհրաժեշտություն տեսնում եք, պրն Թունյան, համեցեք։

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հասկանում եմ, որ ուշ ժամ է, բոլորս հոգնած ենք, գործընկերներս էլ համարյա ամեն ինչին անդրադարձան, ինչի մասին ուզում էի խոսել։ Բայց եկեք ամփոփենք ու ես, երեւի նախորդ ելույթս մի քիչ ավելի շատ մասնագիտական էր, այս անգամ կփորձեմ շատ պարզ ու շատ անկեղծ խոսել։

Պրն Միրզոյան, ես էլ, օրինակ` երկու տարի առաջ չէի պատկերացնում, որ երբեւէ այս ամբիոնում կկանգնեմ ու կոչ կանեմ կողմ քվեարկել Ատոմ Ջանջուղազյանի ղեկավարած ֆինանսների նախարարության կողմից մշակված Հարկային օրենսգրքին։ Հիմա կոչ անում եմ, բայց կոչ անում եմ հիմնականում «Իմ քայլ»-ի պատգամավորներին, որովհետեւ, ոնց հասկացա, թե՛ «Բարգավաճ Հայաստան»-ի թե՛ «Լուսավոր Հայաստան»-ի մեր գործընկերները կողմ չեն քվեարկելու։ Այդպես որոշված էր ու այդպես էլ էս մեր քննարկմամբ ոչինչ չէր փոխվելու։ Բայց մի քանի հնչած մտքերի անդրադառնամ, հա՞։

Նախ՝ ինչո՞ւ արտահերթով։ Էս դեպքում արտահերթով եղել է մեր նախաձեռնությամբ, որովհետեւ էս արտահերթով մենք ոչ թե արագացրել ենք քննարկումը, այլ հակառակը, հետաձգել ենք, որովհետեւ ուզեցել ենք ինչքան հնարավոր է, շատ քննարկել։ Ու տեսեք, նույն հենց էդ ՈւՎԿ-ների մասով, որ ասում ենք՝ պետական տուրքը մի քիչ էլ վերանայենք, մի քանի քննարկում այդ մասով ունեցել ենք, հիմա, օրինակ, պրն Բաղդասարյանն առաջարկեց՝ մի հատ էլ հանդիպենք վարկային կազմակերպությունների հետ, մի հատ էլ կհանդիպենք։ Այսինքն՝ մեր առաջարկն է եղել, որ անգամ նախորդ քառօրյայում չընդգրկվեր, առանձին քննարկենք, որ մի քիչ երկար ժամանակ ունենանք։

Առաջարկների մասով։ Այստեղ տեսակետներ հնչեցին, որ եղել են շատ առաջարկներ, որոնք չեն ընդունվել։ Ուրեմն, պրն Պողոսյանը կներկայացնի, կոնկրետ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից երեք առաջարկ ընդունվել է, ֆորմալ առումով, իհարկե, չի ընդունվել, ֆորմալ առումով մեր առաջարկներն էլ չեն ընդունվել գրավոր տեսքով, բայց ֆինանսների նախարարությունն արդեն այդ առաջարկներով լրամշակված փաթեթը մինչեւ 2-րդ ընթերցում ներկայացնելու է։

Համահարթի հետ կապված։ Ինձ մոտ այնպիսի տպավորություն է, որ մենք այս համահարթի իմաստը սխալ ենք հասկացել։ Բոլորին թվում է, թե այս համահարթով մենք օգուտ ենք տալիս բարձր ստացողներին՝ ի վնաս քիչ ստացողների։ Համահարթի իմաստը որեւէ շատ կամ քիչ ստացողի օգուտ տալը չի։ Համահարթի իմաստն ընդհանուր տնտեսությանն օգուտ տալն է, որը մուլտիպլիկատիվ էֆեկտով ազդելու է նաեւ քիչ ստացողների վրա։

Ու այս առումով, որ նշում եք՝ հակադրության մեջ չպետք է դնել այս բարձր աշխատավարձ ստացողները հարյուր հազարավոր մարդկանց շահերի հետ, այդտեղ, պրն Մելքումյան, հակադրության մեջ մենք չենք դնում, դուք եք դնում։ Այդ երկուսն իրար հետ ոչ միայն հակադրության մեջ չեն, այլ մեկը մեկին փոխլրացնում է։ Այսինքն՝ քիչ ստացողները դրանից չեն տուժելու։ Նրանք հա՛մ անուղղակիորեն, հա՛մ ուղղակիորեն օգտվելու են, որովհետեւ առաջիկա տարիներին իրենց համար էլ է դրույքաչափն իջնելու։

Եթե մենք խոսում ենք, օրինակ` այդ հակադրությունների մասին, ես կակնկալեի, որ նմանատիպ օբյեկտիվ մոտեցում նաեւ այլ հարցերի շուրջ լիներ։ Օրինակ` մենք քննարկում էինք, չէ՞, ցեմենտի թեման, ու մենք տուրք էինք սահմանել։ Այդ ժամանակ պարզ էր, չէ՞, բոլորի համար, որ մենք ցեմենտը փաստացի թանկացնում ենք հարյուր հազարավոր քաղաքացիների համար, քանի որ այդտեղ կան մի քանի գործարաններ, որոնք շահում են, բայց մենք գտանք, որ պրինցիպիալ առումով ավելի ճիշտ է շուկան պաշտպանելու համար թեկուզ մի քիչ էլ թանկացնելով` շուկան պաշտպանել, տեղական արտադրողին պաշտպանել, այսինքն՝ շատ կատեգորիկ պետք չի նայել այս ամեն ինչին։

Միջազգային փորձի մասով Վրաստանի օրինակը մեջբերվեց, Մակեդոնիայի օրինակը մեջբերվեց։ Այդտեղ, եթե մի քիչ շատ խորանանք, պրն Աբովյան, որ այդ մարդկանց էլ մի քիչ... Ես երկուսի հետ էլ հանդիպել եմ այստեղ, Մակեդոնիայի ֆինանսների նախարարի հետ էլ եմ հանդիպել, խոսել, այդ պատճառահետեւանքային կապը շատ դժվար է բացատրել, թե իրենց ձախողումն իրականում ինչի պատճառով էր՝ այդ եկամտային հարկի՞, թե՞ ֆինանսական ճգնաժամի, թե՞ այլ պատճառներով։ Եթե կարիք կա, ֆինանսների նախարարությունը, կարծում եմ` մանրամասն այդ պարզաբանումները կներկայացնի։

Ասում եք, որ Հարկային օրենսգրքի փոփոխությունների փաթեթը հեղափոխական չի։

Ճիշտ եք ասում, հեղափոխական չի, Կառավարությունը հիմա էլ հայտարարում է, որ այս փաթեթով լուծում է հրատապություն ունեցող խնդիրներ եւ նաեւ որոշակիորեն բարելավում է գործարար միջավայրը։ Կան բաներ, որոնք մենք էլ ենք առաջարկել, ու չեն ընդունվել։

Եվ նույն համահարթի հետ կապված, օրինակ` ասում եք՝ չհարկվող շեմ։ Մենք ոչ միայն չհարկվող շեմ ենք առաջարկել, այլեւ ՊԵԿ-ից մանրամասն տվյալները ստացել ենք, մի քանի սանդղակների համար վերլուծել ենք, կոնկրետ առաջարկները ներկայացրել ենք, բյուջեի կորուստները գնահատել ենք ու հասկացել ենք, որ դա կարող է մեզ մի քանի տասնյակ միլիարդ դրամի վնաս տալ։ Այդ առումով, մեծ հարց էր առաջանում. ավելի լավ էր այդ չհարկվող շեմը դնել, որ ցածր ստացողներին 3 հազար դրամով օգնե՞նք, թե՞ այդ մի քանի տասնյակ դրամն ուղղել ուրիշ տեղ, որը հետո կբերեր նաեւ նրանց աշխատավարձերի բարձրացմանը կամ նոր աշխատատեղերի ստեղծմանը, այսինքն՝ սրանք բոլորը ոչ միանշանակ թեմաներ են։ Այդպես առաջարկելը լավ է, բայց այդ առաջարկների հետեւում պետք է նաեւ ինչ-որ հստակ վերլուծություններ լինեն։

Վառելիքի մասով։ Արդեն նշվեց՝ իրականում ինչքան է թանկանում վառելիքը, կոնկրետ` բենզինը։ Բայց ես, օրինակ` իմ գործընկերներից շատերի անունից, կարծում եմ, ֆինանսների նախարարութանը կոչ կանեմ, որ սա մեկ անգամ էլ քննարկենք, որովհետեւ հարցի արժեքը փոքր է։ Այսինքն՝  եթե ընդամենը խոսքը 1 լիտրի հաշվով 1.6 դրամ ամեն տարի ավելանալու մասին է, ավելի լավ է՝ դա ընդհանրապես չլինի, քան մենք այսքան քննարկենք, որովհետեւ այն ժամանակը, որ մենք այս քննարկումների վրա ծախսում ենք, ավելի թանկ արժե, քան այն օգուտը, որ դրանից ստանալու ենք։

Եվ տնտեսական հեղափոխության մասին, հա՞։ Ասում եք՝ տնտեսական հեղափոխություն չկա։ Հիմա, գույքահարկի հետ կապված, որ ասում էինք՝ այսպիսի ռեֆորմ ենք անելու, գիտե՞ք, թե նախկինում ինչո՞ւ այդ ռեֆորմը չէր արվում. որովհետեւ նախկինում այ, այս շարքում նստած բոլոր պատգամավորների շահերին դա դեմ էր, որովհետեւ այդ բոլոր պատգամավորներն ունեին բարձրարժեք գույքեր ու այդ բոլոր պատգամավորներին շահերին կոնկրետ խփելու էր։ Այնպես չի, որ սա նոր բան է ու մենք նոր ենք առաջարկում, հեծանիվ ենք հորինել, նախկինում էլ այդ գաղափարը եղել է, բայց քաղաքական որոշում է եղել, որ այդ գաղափարը տեղից չշարժվի։

Ու, որ ասում եք` 150 դրամ ստացողին շատ դժվար է բացատրել, թե ինչո՞ւ իր աշխատավարձից նույն չափի տոկոսային հարկ է պահվում, քան 1 մլն ստացողից։ Օրինակ, 150 հազար դրամ ստացողին դա ավելի հեշտ է բացատրել, քան էն, թե ինչո՞ւ ինքը 150 հազար դրամ ստանալով՝ մուծում է 23 տոկոս, եւ մյուս կողմից, ինչպես պրն Կարապետյանը նշեց, մի քանի տասնյակ գույք ունեցող մարդն իր գույքը՝ վարձով տալով` մուծում է 10 տոկոս։ Ընդ որում, մեծ հարց է, դա ինքն է մուծո՞ւմ, թե՞ չէ, որովհետեւ ինքը, վերջին հաշվով, այդ հարկը թողնում է վարձակալի վրա։

Այնպես որ, ես կոչ եմ անում իմ գործընկերներին կողմ քվեարկել, եթե հարմար եք գտնում, դուք էլ կողմ քվեարկեք։ Այնպես չի, որ մենք հիմա ձեզ պետք է համոզենք։ Ես շատ գնահատում եմ, շատ առողջ քննարկում էր, իրոք, շատ օբյեկտիվ քննարկում էր ու շատ սուր էր։ Այդ սրությունն էլ պետք է, բայց մենք քաղաքակրթության սահմանները չանցանք, ինչը շատ ողջունելի է։ Բայց ես ինքս, այս ամբողջը, իմ ելույթն էլ ավելի շատ ուղղում եմ ոչ թե պատգամավորներին, այլ հասարակությանը, որ հասկանան, որ մենք, իրոք, լավ բան ենք անում ու այդ լավ բաները շարունակվելու են։ Իսկ նոր Հարկային օրենսգիրքը մենք կունենանք, որը կլինի  ավելի մշակված ու ավելի կհեշտացնի թե՛ մարդկանց, թե՛ գործարարների կյանքը։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եզրափակիչ ելույթի համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում ֆինանսների նախարարի տեղակալ Արման Պողոսյանին։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, ես բավական ծավալուն նշումներ եմ կատարել, փորձեմ անդրադառնալ դրանցից հիմնականներին։

Պրն Խաչատրյան, գինու ակցիզային հարկի հետ կապված` նշում եք, որ ակցիզային հարկի դրույքաչափը բարձրացվում է, բայց կարծում եմ՝ ազնիվ կլինի նշել, որ գինու մեծ մասի համար նվազեցվում է, որովհետեւ մենք խառը համակարգից անցում ենք կատարում հաստատագրված համակարգի։

Ասում եք՝ սահմանամերձ համայնքների համար ոչինչ չենք անում, բայց վստահ եմ՝ դուք գիտեք, որ սահմանամերձ համայնքներում իրականացվող ձեռնարկատիրական գործունեությունն ազատված է հարկերից։

Տիկին Թանդիլյանի հարցադրումներից հիմնականների հետ կապված. այո, մեկ տարի քննարկել ենք, արդեն անդրադարձ եղավ պատգամավորների կողմից, բայց ունեցել ենք ներառական քննարկում եւ՛ Կառավարության հարթակում, եւ՛ մասնագիտական հասարակական կազմակերպությունների հետ, եւ՛ բիզնես միավորումների հետ, եւ՛ ԱԺ-ում։ Այսինքն՝ գործընթացն այս մեկ տարվա ընթացքում որեւէ փուլում հենց այնպես կանգ չի առել, եւ կարծում եմ՝ նախագիծը դրանից շահել է։

Արդյունավետ դրույքաչափի հետ կապված. մենք շատ կարեւորում ենք լիարժեք փաստաթղթավորումը, տնտեսությունը հաշվառելի դարձնելը։ Տողատակում, եթե ձեր առաջարկը ենթադրում է, որ ՀԴՄ կտրոնով կարողանանք ծախսագրումներ կատարել, սա իրապես լուրջ ռիսկ է, մարտահրավեր, որովհետեւ մենք ունենք բազմաթիվ ապրանքներ, որոնք երկակի նշանակություն ունեն, այսինքն՝ կարող են լինել եւ՛ անձնական սպառման, եւ՛ միջանկյալ սպառման։ Եվ բոլոր այն դեպքերում, երբ գործարքի կողմը չի երեւում, այսինքն՝ վստահ չենք, որ ձեռքբերողը հենց այդ տնտեսվարող սուբյեկտն է, չի կարելի թույլ տալ, որպեսզի դրանով  ծախսագրումներ կատարեն։ Բայց մենք պարտավորվել ենք մի մեխանիզմ մտածել, որը հնարավորություն կընձեռի ավելի ճկուն ընթացակարգերով կիրառել գնորդի` հարկ վճարողի հաշվառման համարով գործարքը փաստաթղթավորելու եւ հարկման նպատակով նվազեցում կատարելու հնարավորությունը։

Ստվերի դեմ ոչինչ չեք արել։

Արել ենք, միգուցե, բավարար չէ։ Ես համաձայնում եմ, որ բավարար չէ, բայց, օրինակ` երբեւէ չի եղել նման նախաձեռնություն, որ, օրինակ՝ վիճակախաղերի տոմսերն իրապես հաշվառվեն, չի եղել նախաձեռնություն, որ խաղային ոլորտում ձեւավորվող, գեներացվող հարկման բազաները հաշվառվեն, ու արդյունքից կախված` հարկ վճարվի։

Կարծում եմ՝ ավելի մեզ ոգեւորելու, ավելի կառուցողական դաշտ մտնելու համար արժի, գոնե, այն, ինչ մենք էլ չեք համարում դեռեւս երանելի վիճակ, բայց այն, ինչ արել ենք, գոնե դա գնահատենք, փորձենք առաջ գնալ։

Նվազագույն ամսական աշխատավարձի հետ կապված ձեր վերջին` երկրորդ ելույթում. տիկին Թանդիլյան, նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին օրենքի 4-րդ հոդվածում հստակ գրված է, որ նվազագույն ամսական աշխատավարձը հարկման ենթակա չէ։ Այսինքն՝ 55 հազար դրամ գումարի մեջ հարկեր, տուրքեր եւ այլ պարտադիր վճարներ չկան։ Հետեւաբար, եթե դուք ընդունում եք, որ նվազագույն ամսական աշխատավարձը ենթակա է հարկման, այո, բայց դուք պետք է ընդունեք, որ այդ պարագայում նվազագույն ամսական աշխատավարձը ոչ թե 55 հազար դրամ է , այլ 71.428 դրամ, որը հարկումից հետո ստացվում է 55 հազար դրամ։ Հետեւաբար, պետք է ընտրենք՝ կա՛մ նվազագույն ամսական աշխատավարձը 55 հազար դրամ է ու չի հարկվում, կա՛մ 71.248 դրամ է ու հարկվում է։

Եվ եթե խոսում ենք, առհասարակ ,չհարկվող շեմ ունենալու մասին, շատ լավ գաղափար է, հիանալի։ Այսինքն՝ ես իմ հիմնական ելույթի ժամանակ ասացի, որ համակարգի պրոգրեսիվությունը կարող ենք ապահովել հենց չհարկվող շեմ ունենալով, որովհետեւ, երբ դեցիլային խմբերի համար առանձին շեմեր ենք սահմանում, սա չի աշխատում, որովհետեւ բոլորը փորձում են տեղավորվել ներքեւի շեմերում, բայց եթե ունենք չհարկվող շեմ, համակարգն իրապես կդառնա պրոգրեսիվ։ Բայց գիտե՞ք որքան է չհարկվող շեմի գինը։ Եթե 600 հազար աշխատողի թիվը բազմապատկենք 55 հազարով, հետո՝ 12 ամիսներով, հետո՝ 23 տոկոսով, ստանում ենք 91 մլրդ դրամ։ 91 մլրդի տեղն դրամի ասեք, գնանք այդ քայլին։

Պրն Սիմոնյանի առաջարկի հետ կապված. պրն Սիմոնյան, ես մեկ անգամ էլ եմ ուղիղ եթերով լսել ձեր այս առաջարկը, երկար մտածել եմ` դրա հետ կապված, բայց դրանից անցել է 6 ամիս, մենք ո՛չ ձեզանից, ո՛չ էլ ձեր ուսանողներից չենք ստացել հարկային օրենսդրությունը պարզեցնելու գեթ մեկ առաջարկ։ Այս նիստից հետո ես ձեզ կփոխանցեմ իմ անձնական էլեկտրոնային փոստի հասցեն ու ամեն առավոտ կսպասեմ ձեր ուսանողների գոնե մեկ առաջարկին, բայց եթե չստանամ, հարմար առիթով ասելու եմ, հայտարարելու եմ, որ չեմ ստացել։ Հիմա ես կփոխանցեմ, ասեք, թող ողողեն իմ էլեկտրոնային փոստն իրենց առաջարկներով (խոսում են դահլիճում):

Շատ լավ, բայց դուք մտահո՞գ չեք, ինչո՞ւ չեք նիստերին մասնակցում այդ պարագայում։

Պրն Գուրգեն Բաղդասարյանի կողմից բարձրացված հարցադրման հետ կապված՝ տնօրինվող եկամուտն ինչպե՞ս կփոխվի այն առումով, որ ակցիզային հարկերը բարձրանում են, եկամտային հարկն այս պարագայում որոշ խմբի համար չի իջնում։

Տեսեք, շատ հետաքրքիր վիճակագրություն կա, որը նաեւ Համաշխարհային բանկի կողմից է հրապարակվում։ Սպառման կառուցվածքում, հատկապես, ցածր եկամտային խմբում գտնվելը, օրինակ՝ ալկոհոլի վրա ծախսվող գումարը գիտե՞ք որքան է. 0.7 տոկոս՝ առավելագույնը։

Գնաճային ճնշումների հետ կապված, նաեւ շատ հարգարժան պրն Մելքումյանն անդրադարձավ այս հարցին։

Պրն Մելքումյան, ախր գնահատել ենք։ Չեմ ուզում ասել` առաջին անգամ, բայց շատ, այսպես, արտառոց մի բան չի, բայց արել ենք, չէ՞, դա։ ԱԺ դատին ներկայացրել ենք ընդհանուր հավասարակշռության մոդելով հաշվարկված հնարավոր ազդեցությունները, եւ այդ մեթոդով գնահատված գնաճի ազդեցությունը 0.04 տոկոս է, առհասարակ, 0.04 տոկոս, գնահատել, ներկայացրել ենք ձեր դատին։ Ներդրումների վրա ազդեցությունն ինչպիսի՞ն կլինի. դրական, այլ հավասար պայմաններում՝ 1.5 տոկոս, միգուցե, շատ չէ, բայց դրական է։ Այսինքն՝ եթե ամեն գործոնի հաշվին մենք կարողանանք գոնե այսքան աճ ապահովել, նախադրյալներ ստեղծել, կարծում եմ՝ կմոտենանք ցանկալի արդյունքին։

Պրն Ծառուկյանի բարձրացրած հարցադրումների հետ կապված. մի մասին արդեն անդրադարձա, պրն Ծառուկյան, մյուս մասին փորձեմ հիմա անդրադառնալ։

Որքա՞ն ժամանակ հետո պետք է մտածենք պրոգրեսիվ հարկման մոդելի ներդրման մասին։ Կարծում եմ՝ իմ կողմից մի քիչ ոչ պրոֆեսիոնալ կլինի նման հայտարարությամբ հանդես գալը։ Ես այս պատասխանատու ամբիոնից նման հայտարարություն, բնականաբար, չեմ անի։ Բայց այն, որ պրոգրեսիվ հարկման համակարգի, եկամուտների վերաբաշխման, հասարակության տարբեր սոցիալական խմբերի միջեւ արդարության պահպանման առումով առավել նախընտրելի է այլ հավասար պայման, դա ես ընդունեցի այսօրվա մեր հանդիպման հենց սկզբնամասում, բայց նաեւ բացատրեցի, թե մենք ինչո՞ւ ենք առաջարկում անցում կատարել այս փուլում համահարթ հարկման մոդելին։

Գրավատների հետ կապված. դուք հարցադրում կատարեցիք` թե համաձա՞յն եք, կիսո՞ւմ եք պրն Թունյանի ներկայացրած տեսակետը, որը համարվում է տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի տեսակետ։ Այո, մենք համակարծիք ենք, մենք հանձնաժողովում էլ քննարկումների ժամանակ հայտարարել ենք, որ կողմ ենք ցանկացած փոխզիջումային տարբերակի Կառավարության, ԱԺ-ի, Կենտրոնական բանկի եւ ոլորտի տնտեսավարող սուբյեկտների միջեւ։ Բայց այս հարցը դեռեւս սպառված չէ, կշարունակենք քննարկել։

Մի հետաքրքիր բան, պրն Աբովյան, ձեր դիտարկումների հետ կապված։ Տեսեք, մենք այսօր, կարծես, մի հարցի վրա բավարար ուշադրություն չդարձրեցինք, բայց ուզում եմ, անպայման, դա էլ հնչեցնել։

Երաշխավորված չէ այն թեզը, որ եկամտային հարկի դրույքաչափի նվազեցումն անպայմանորեն հանգեցնելու է տնօրինվող աշխատավարձի ավելացման եւ հենց բարձր եկամուտ ստացողների պարագայում, որովհետեւ հայկական իրականության մեջ շատ դեպքերում գործատուի եւ աշխատողի համաձայնությունը ձեռք է բերվում տնօրինվող աշխատավարձի շուրջ։ Եվ այս պարագայում գործատուի շատ հավանական վարքագիծ է գնահատվում նաեւ այն, որ գործատուն, միգուցե, անվանական աշխատավարձը վերանայի, նվազեցնի, եւ այդ համակարգի շահառուն դառնա հենց ինքը, տնօրինվող աշխատավարձը պահպանի, բայց անվանականը փոքրացնի, կամ եթե չգնա անգամ այդ քայլին, գոնե հրաժարվի աշխատավարձի բնականոն աճ ապահովելու գաղափարից առաջիկա տարիներին, որովհետեւ մենք ունենք ոլորտներ, որտեղ շատ ընդգծված աշխատավարձի բնականոն աճ է կատարվում՝ տարեկան 3%, 4%, 5%։ Եվ եթե տեսնի, որ իր աշխատողն արդեն, օրինակ՝ 15% տնտեսեց, միգուցե, առաջիկա հինգ տարիներին ինքն այլեւս չվերանայի, ինչը, սակայն, կատարելու էր, եթե այս փոփոխությունը չարվեր։ Այսինքն՝ ուզում եմ նաեւ այն ազդակը հաղորդել, որ մենք մեր տեսադաշտից չկորցնենք այն, որ համակարգի այս փոփոխության շահառուն առաջնահերթորեն նաեւ մեր բիզնես սուբյեկտն է արտահանմանը կողմնորոշված արտադրողական արտադրության կազմակերպիչը։

Ներողություն եմ խնդրում՝ մնացած հարցերին չանդրադառնալու համար։ Կարծում եմ՝ առիթ ունեցանք բոլոր հարցերն այս կամ այն ձեւաչափով քննարկել։

Շնորհակալություն եմ հայտնում շահագրգիռ քննարկման համար։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Պողոսյան։

Հարգելի գործընկերներ, ունենք եւս երկու հարց քննարկելու, 2-րդ ընթերցումներ, որից հետո` քվեարկություններ։

Այժմ քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «Ոստիկանության մասին» օրենքում փոփոխություն եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցող՝ ՀՀ ոստիկանության պետի տեղակալ Հովհաննես Քոչարյան։

Հ.ՔՈՉԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի պատգամավորներ, ես հակիրճ կլինեմ։ Ուզում եմ հիշեցնել, որ օրինագծի նպատակը պաշտպանության ենթակա անձանց նկատմամբ ոստիկանության կողմից պաշտպանության միջոցների իրականացման կարգը սահմանելու լիազորություն Կառավարությանը վերապահելն է։

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսդրությունը ներառում է նաեւ պաշտպանության ինստիտուտը, այսինքն՝ անվտանգության միջոցառումների այն համալիրը, որը կիրառվում է տուժողների, վկաների, դատավարության այլ մասնակիցների նկատմամբ բոլոր այն դեպքերում, երբ վարույթ իրականացնող մարմնի կարծիքով՝ նրանց կյանքին, առողջությանը եւ գույքին վտանգ է սպառնում։

Նույն Քրեական դատավարության օրենսգրքի 95 պրիմ հոդվածը սահմանում է, որ այդ պաշտպանության միջոցների իրականացման կարգը պիտի սահմանվեր օրենսդրությամբ, սակայն մինչ օրս օրենսդրական որեւէ ակտ պաշտպանության միջոցների կիրառման կարգ չի սահմանել, ինչը լուրջ օրենսդրական բաց էր եւ գործնականում լուրջ վտանգներ է առաջացնում թե՛ վկաների եւ տուժողների համար, թե՛ ոստիկանության ծառայողների համար, որովհետեւ բազմաթիվ էին դեպքերը, երբ քրեական հետապնդման մարմինները քրեական գործեր էին հարուցում պաշտպանության միջոցների ոչ պատշաճ կազմակերպման համար։ Եվ սա էր պատճառը, որ նախաքննության մարմինները բազմիցս միջնորդություններ էին ներկայացնում ոստիկանություն, եւ այս կարգի բացակայությունը, այսինքն` օրենսդրական բացը դիտարկվում էր որպես հանցագործություն ծնող պատճառ։

Օրինագծով, փաստորեն, հստակ սահմանվում է, որ անկախ նրանից, թե քրեական վարույթ իրականացնող ո՞ր մարմինն է նման որոշում կայացնում, պաշտպանության միջոցները կիրառելու է, միանշանակ, ոստիկանությունը։ Սա էլ է նորություն, որեւէ իրավական ակտով կիրառող պարտավոր սուբյեկտի մասին որեւէ նշում մինչեւ օրս չի եղել։

Եվ երկրորդ. սահմանում է նաեւ, ինչպես ասաց, արդեն Կառավարության լիազորություն` այդ կարգն ընդունելու վերաբերյալ։

Նախագծով կան կարգավորումներ նաեւ բոլոր այն դեպքերի համար, երբ պաշտպանության միջոցառումներ պետք է կիրառվեն քրեական դատավարության մասնակից չհանդիսացող սուբյեկտների համար։ Վստահ եմ` տեղյակ եք, որ մի շարք օրենսդրական ակտերով որոշ պաշտոնատար անձանց եւս իրավունք է վերապահված ունենալ պաշտպանություն եւ նրանց մերձավոր ազգականներին, օրինակ` ասենք, քննիչներին, դատախազներին, դատավորներին, փաստաբաններին, թրաֆիքինգի զոհերին եւ այլն, սակայն այս ուղղությամբ եւս ոստիկանության լիազորությունների շուրջ առկա էր անորոշություն։

Նախագծի մյուս հոդվածով, փաստորեն, թվարկվում են այն միջոցների տեսակները, որոնք կկիրառվեն դատավարության մասնակից չհանդիսացող անձանց համար պաշտպանության միջոցներ կիրառելու բոլոր դեպքերում։

Հիշեցնում եմ նաեւ, որ առաջին ընթերցումից հետո պատգամավորներից առաջարկություններ չեն ստացվել, Կառավարությունը եւս լրացուցիչ առաջարկություններ չունի։ Ուստի, խնդրում եմ այս օրինագիծն ընդունել երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ինչպես արդեն ասվեց, առաջարկներ չեն եղել, հետեւաբար, հարցեր էլ չեն կարող լինել։ Պրն Քոչարյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում պաշտպանության եւ անվտանգության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Արմեն Խաչատրյանին։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ոստիկանության պետի տեղակալի կողմից մանրամասն ներկայացվեց օրինագիծը։ Օրինագծի ընդունումը կապված է Քրեական դատավարության օրենսգրքի կարգավորումներով, որտեղ նաեւ պահանջ էր դրվել, որպեսզի ընդունվեն այլ նորմատիվ իրավական ակտեր` պաշտպանության ենթակա անձանց պաշտպանությունն իրականացնելու համար։ Առ այսօր այդ նորմատիվ ակտերն ընդունված չեն եղել եւ ոստիկանության համար ստեղծվել են բավականին դժվար պայմաններ` այդպիսի իրավիճակներում այդ պաշտպանությունն իրականացնելու համար։ Իհարկե, ոստիկանությունը դիմել է այլ մեթոդների` այդ պաշտպանության մեխանիզմներն իրականացնելու համար, հիմնականում` պայմանագրային սկզբունքներով, որպեսզի մի կերպ կարողանային իրականացնել։

Մի խոսքով, օրենքի ընդունումը մեկ օր առաջ խիստ անհրաժեշտ է, եւ կոչ եմ անում քվեարկել նախագծի օգտին ամբողջությամբ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, պրն Խաչատրյան։ Շնորհակալություն։

Մտքերի փոխանակության համար հերթագրում։

Ելույթներ չեն լինի, ոչ մի պատգամավոր չի հերթագրվել։

Եզրափակիչ ելո՞ւյթ, պրն Խաչատրյան։ Պրն Քոչարյա՞ն, դուք եւս։ Շնորհակալ եմ։

Այժմ, հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «ՀՀ հարկային օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցող` շրջակա միջավայրի նախարար Էրիկ Գրիգորյան։ Համեցեք, պրն նախարար։

Է.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մեծարգո ԱԺ նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, ձեզ եմ ներկայացնում Հարկային օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի փոփոխությունը 2-րդ ընթերցմամբ ընդունելու համար։

Առաջին ընթերցումից հետո եղել էր մեկ փոքրիկ տեխնիկական ուղղում Կառավարության կողմից, առաջարկ, որն ընդունվել է, եւ երկու առաջարկ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության կողմից։ Առաջարկները չեն ընդունվել, որովհետեւ մեկը վերաբերում էր լրացուցիչ այլ խումբ ընդգրկելու հարցին էլեկտրամոբիլներն ԱԱՀ-ից ազատելու խմբում։

Երկրորդը վերաբերում էր տասից ավելի նստատեղեր ունեցող էլեկտրամոբիլները նույնպես ընդգրկելուն այս կարգավորման մեջ, որը նաեւ իմ ելույթից առաջացած թյուրիմացության արդյունք էր, քանի որ ես նշել էի, որ այդ խումբը չի մտնում, սակայն առաջարկվող կարգավորմամբ այդ խումբը նույնպես ընդգրկվում է ավելացված արժեքից հարկման խմբում։

Այլ առաջարկներ չեն եղել, առաջարկում եմ, որպեսզի քննարկենք եւ քվեարկենք։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Գրիգորյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարցեր չեն լինի, քանի որ առաջարկներ չեն եղել։

Հարակից զեկուցող` տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Գեւորգ Պապոյան։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, հիշեցնեմ, որ խոսքը վերաբերում է ՀՀ էլեկտրամոբիլների ներմուծման եւ վաճառքի մասով ԱԱՀ-ից ազատմանը։

Տեխնիկական փոփոխություններ են եղել, որոնք կապված են եղել օրենքը նորմատիվ իրավական ակտերին համապատասխանեցմանը, ինչպես նաեւ կար մեկ տեխնիկական վրիպակ, որի հետեւանքով, ըստ էության, ներկայացնեմ, որ այս օրենքը տարածվում է 2,5 տարով, մենք նախկինում քննարկում էինք այստեղ 1 տարի ժամանակահատվածը, այսինքն` 2,5 տարի Հայաստանում էլեկտրամոբիլների ներմուծումը եւ վաճառքը լինելու է ազատված ԱԱՀ-ից։ Եվ այ՛, սրանց մեջ մտնում են ոչ միայն ավտոմոբիլները, այլ նաեւ` հեծանիվներից մինչեւ 12 եւ ավելի նստատեղ ունեցող ավտոբուսները։

Հանձնաժողովը միանձնյա դրական եզրակացության է արժանացրել, առաջարկում եմ կողմ քվեարկել։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Մտքերի փոխանակության համար հերթագրում։ Չկան ելույթներ։ Եզրափակիչ ելույթնե՞ր...

Պրն Պապոյան, համեցեք։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ներողություն եմ խնդրում, էլեկտրական շարժիչով հեծանիվներ, ոչ թե հեծանիվներ։ Ես այստեղ մեկ վրիպում թույլ տվեցի, խոսքը վերաբերում է էլեկտրական շարժիչով հեծանիվներին։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, կարեւոր էր։ Պրն Գրիգորյան, եզրափակիչ ելո՞ւյթ։ Չկա՞։

Եվ այսպես, քվեարկությունները, հարգելի գործընկերներ։

Ի՞նչ եմ ասում, որ` վարման կարգով, սպասիր, գոնե ասեմ քվեարկությունը։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 100
Դեմ`   0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։

Պրն Սիմոնյան, վարման կարգի վերաբերյալ բա՞ն էիք ասում։ Շատ լավ։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 104
Դեմ`   0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Պետական կառավարման համակարգի մարմինների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագին առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Վարման կարգի վերաբերյալ` Տարոն Սիմոնյան։

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Այստեղ, ես էլի ընդգծեցի, քանի որ մենք չենք հասցրել քննարկում կազմակերպել, մեր խմբակցությունը որոշում է ձեռնպահ քվեարկել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շատ լավ։

Վարման կարգի վերաբերյալ` Վլադիմիր Վարդանյան։

Վ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, պարզապես ուզում եմ տեղեկացնել, որ, իրոք, պետաիրավական հանձնաժողովի վերջին արտահերթ նիստի օրակարգում այս հարցն ընդգրկված չէր, որովհետեւ հակառակ դեպքում մենք կխախտեինք առաջարկություն ներկայացնելու համար սահմանված 2-օրյա ժամկետը։ Պրն Սիմոնյանը սրա մասին քաջատեղյակ է։

Ավելին, պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նիստում, ես պաշտոնապես հայտարարում եմ, որ անմիջապես նիստի ավարտից հետո հրավիրում եմ բոլոր խորհրդարանական ուժերին, բոլոր երեք խմբակցությունների ներկայացուցիչներին` քննարկել աշխատանքային կարգով նշված օրինագծում առկա դրույթները։

Պրն Սիմոնյանը ներկա է գտնվել այդ քննարկմանը եւ ծանոթ է առկա կանոնակարգումներին։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Մեկին համոզեք` թող ասի, պրն Սիմոնյան, եթե` ոչ... Քվեարկություն։

Կողմ` 89
Դեմ`   1
Ձեռնպահ` 12

Կա՞ վարման կարգի վերաբերյալ, պրն Սիմոնյան։

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հստակության համար ես նորից կրկնեմ, ունենք բավականաչափ դիտարկումներ` այս նախագծի հետ կապված, հասկանալով, որ նաեւ անհրաժեշտ է քննարկումը, բայց նաեւ ունենալով մեծ դիտարկումներ, դրա համար դեմ չենք քվեարկում, ձեռնպահ ենք քվեարկում, թե չէ` քննարկումներ` այսօր էլ ենք քննարկում կազմակերպել, եւ իմ դիտարկումները եւս ձեր խմբակցության պատգամավորները լսել են։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Դեմ էլ կար, բայց, (չի հասկացվում), պրն Սիմոնյան։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու եւ 2018 թվականի հունիսի 21-ի «Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու եւ 2017 թվականի դեկտեմբերի 21-ի «Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» ՀՕ-266-Ն օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» ՀՕ-338-Ն օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։

Վարման կարգի վերաբերյալ` Միքայել Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, «Բարգավաճ Հայաստան»-ը երբեք դեմ չի եղել իրական հարկային բարեփոխումներին եւ դրա մասին միշտ ասել է։ Ցավոք սրտի, մենք, այսօր չորս անգամ ես ասացի, թե ինչո՞ւ 1-2 տարվա ընթացքում մեր 115 մլն-ի առաջարկը չի ընդունվել, այդպես էլ ոչ մի պատասխան չստացանք։ Սա` մեկ։

Երկրորդ. 24 մլն-ի դեպքում, մենք միկրոբիզնեսին կողմ ենք, բայց թե ինչո՞ւ առեւտրի ոլորտը չի ընդգրկում Երեւանում եւ մարզերում նաեւ խոշոր առեւտրային ցանցերը, մենք առաջարկ ենք տվել դա բարձրացնել 34 մլն-ի։

Եվ երրորդ. այո, նվազագույն աշխատավարձը չպետք է հարկվի, ճիշտ սահման պետք է սահմանենք։

Իսկ, պրն Միրզոյան, ձեր ասած հայտնի անեկդոտը կողմնորոշման մասին, ես փոխանցում եմ ձեր խմբակցության այն գործընկերներին, ովքեր պրոգրեսիվ դե ֆակտո եւ դե յուրե գործող համակարգը չեն համարում, որ պրոգրեսիվ է։ Ահա, թե ինչու եմ ես հնչեցրել այդ միտքը։ Շնորհակալություն։

«Բարգավաճ Հայաստան»-ը դեմ է քվեարկելու, ինչպես ասել եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Խնդրեմ, խնդրեմ։ Անեկդոտը բոլորինս է, պրն Մելքումյան։

Վարման կարգի վերաբերյալ` Մանե Թանդիլյան։

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Ես, իհարկե, արդեն ներկայացրել էի մեր դիրքորոշումը, բայց այն դիտարկումները, որ անում եք, ուղղակի. անկարելի է չարձագանքել։

«Լուսավոր Հայաստան»-ը երբեք համահարթին` որպես այդպիսին, լինելով այն ուժը, որը լիբերալ հայացքներ ունի, դեմ չի եղել։ Մենք դրա կիրառման եւ դրա բացասական ազդեցությունների չչեղարկումն է, որ քննարկում եւ քննադատում ենք, իսկ որեւէ դրական բանի մասին երբեւէ «Լուսավոր Հայաստան»-ը դեմ չի խոսել։ Էլ չեմ խոսում, որ երբ խոսում ենք իրավական որոշակիության մասին եւ ընդհանուր քննարկումներում ասում են` ինչի՞ առաջարկ չեք արել, նորից եմ ասում, դա նշանակում է գրել նոր Հարկային օրենսգիրք, որն այս պարագայում Կառավարության պատասխանատվությունն է։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վարման կարգի վերաբերյալ` Բաբկեն Թունյան։

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Ուրեմն, թե ինչո՞ւ 115 մլն դրամի շեմը, նախկինում չի ընդունվել, դա, ըստ էության, նախորդ Կառավարության հարցն է, հասցեատերն իրենք են, կոնկրետ այս նախագծի վերաբերյալ կան այնտեղ ընդունելի եւ ոչ ընդունելի դրույթներ։ Ուզում եմ հիշեցնել, որ այդպես չի լինում, որ մի մասին կողմ լինեք, մի մասին դեմ լինեք։ Ընդհանուր փաթեթն է դրվում քվեարկության, եւ դեմ լինելով` դեմ եք լինում նաեւ այն մեծ թվով բարելավող դրույթներին։

Ինչ վերաբերում է, որ ասում ենք` ավելի լավ Հարկային օրենսգիրք, ամբողջապես նոր, մենք ասում ենք` սա մի քայլ առաջ է, հետո կլինի 2 կամ 10 քայլ առաջ։ Հիմա, եթե գտնում եք, որ դուք մեկ քայլ առաջ գնալուն դեմ եք լինելու, ձեր իրավունքն է, մեր խմբակցությունը կողմ է քվեարկելու Հարկային օրենսգրքի տվյալ փոփոխությունների փաթեթին։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ես արդեն ընթերցեցի օրենքի նախագծի վերնագիրը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 72
Դեմ`   32
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Ոստիկանության մասին» օրենքում փոփոխություն եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 103
Դեմ`   0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։

Քվեարկություն։

Կողմ` 104
Դեմ`   0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։

Հարգելի գործընկերներ, կհանդիպենք երկուշաբթի, 13։00-ին։




ԱԺ Նախագահ  |  Պատգամավորներ|  ԱԺ խորհուրդ  |  Հանձնաժողովներ  |  Խմբակցություններ  |  Աշխատակազմ
Օրենսդրություն  |   Նախագծեր  |  Նիստեր  |   Լուրեր  |  Արտաքին հարաբերություններ   |  Գրադարան  |  Ընտրողների հետ կապեր  |  Հղումներ  |  RSS