National Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.amNational Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.am
HOME | MAIL | SITEMAP
ArmenianRussianEnglishFrench
Արխիվ
18.06.2019

Երկ Երք Չրք Հնգ Ուր Շբթ Կիր
01 02
03 04 05 06 07 08 09
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
 
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎ
ՅՈԹԵՐՈՐԴ ԳՈՒՄԱՐՄԱՆ ԵՐԿՐՈՐԴ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆ

ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ N 29

18 հունիսի 2019

Ժամը 10:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի պատգամավորներ, խնդրում եմ տեղադրել քարտերը եւ նախապատրաստվել գրանցման։ Գրանցում։

Գրանցվել է 103 պատգամավոր, քվորում կա, կարող ենք սկսել մեր աշխատանքները։

Հարգելի գործընկերներ, տեղեկացնեմ, որ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովը ներկայացրել է ԱԺ պատգամավոր ընտրված եւ լիազորությունները վաղաժամկետ դադարեցրած պատգամավորի մանդատը հաջորդ թեկնածուին տրամադրելու մասին թիվ 3 արձանագրությունը, ըստ որի՝ մանդատը տրվում է «Իմ քայլը» կուսակցությունների դաշինքի համապետական ընտրական ցուցակի հաջորդ թեկնածու Արթուր Հովհաննիսյանին։ Շնորհավորենք պրն Հովհաննիսյանին։

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Այժմ ԱԺ կազմը համալրած պատգամավորը համաձայն «ԱԺ Կանոնակարգ» ՀՀ Սահմանադրական օրենքի 33-րդ հոդվածի 4-րդ մասի՝ պետք է երդվի։

Խնդրեմ, պրն Հովհաննիսյան, մոտեցեք ամբիոնին։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հանուն համազգային նպատակների իրականացման եւ հայրենիքի հզորացման եւ բարգավաճման՝ երդվում եմ բարեխղճորեն կատարել ժողովրդի առջեւ ունեցած պարտավորություններս, պահպանել ՀՀ Սահմանադրությունը եւ օրենքները, նպաստել ՀՀ ինքնիշխանության ու շահերի պաշտպանմանը: Անել ամեն ինչ` քաղաքացիական համերաշխության, ազգային ու համամարդկային արժեքների պահպանման համար:

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, այսօր՝ հունիսի 18-ին, ԱԺ «Բաց դռներ» ծրագրի շրջանակներում ԱԺ են այցելել ԵՊՀ իրավագիտության ֆակուլտետի ուսանողները եւ դասախոսները։ Ողջունենք նրանց։

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-«ԱԺ յոթերորդ գումարման երկրորդ նստաշրջանի օրակարգում լրացումներ կատարելու մասին» ԱԺ որոշման նախագիծը ներկայացնելու համար ձայնը տրվում է ԱԺ նախագահ Արարատ Միրզոյանին։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, «ԱԺ յոթերորդ գումարման երկրորդ նստաշրջանի օրակարգում լրացումներ կատարելու մասին» ԱԺ որոշման նախագծի առաջին բաժնում պարտադիր քննարկման հինգ հարցեր են։ Հիշում եք, որ այս հարցերն ընդգրկվում են օրակարգ առանց քվեարկության։

Երրորդ բաժնում այն հարցերն են, որոնց վերաբերյալ գլխադասային հանձնաժողովը տվել է դրական եզրակացություն։ Դրանք 13-ն են եւ նույնպես ընդգրկվում են 7-րդ գումարման 2-րդ նստաշրջանի օրակարգ առանց քվեարկության։

Եվ երրորդ բաժնում երկու նախագիծ կա, որոնց վերաբերյալ պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովը տվել է բացասական եզրակացություն եւ օրակարգ ընդգրկելու համար այս հարցերը, հիշում եք, որ պետք է քննարկենք, քվեարկենք առանձին-առանձին։

Հիշեցնեմ, որ բացասական եզրակացություն ստացած նախագիծը քննարկելիս 3-ական րոպե տեւողությամբ ելույթի իրավունք կունենան հեղինակը եւ գլխադասային հանձնաժողովի ներկայացուցիչը, որին կհետեւի քվեարկություն։ Այսքանը։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, ձեզ ներկայացվեց «ԱԺ յոթերորդ գումարման երկրորդ նստաշրջանի օրակարգում լրացումներ կատարելու մասին» ԱԺ որոշման նախագիծը։ Խնդրում եմ հարցեր տալու համար հերթագրվել։ Հերթագրում։

Հերթագրվել է մեկ պատգամավոր։ Սխալմո՞ւնք է եղել։ Շատ լավ, հարցեր չկան։ Ձայնը տրվում է ԱԺ նախագահ Արարատ Միրզոյանին։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Քննարկում ենք երրորդ բաժնում ընդգրկված երկու նախագծերը, որոնց մասին տրվել է բացասական եզրակացություն։ Նախագիծը ներկայացնելու համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում հեղինակին` «Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը ներկայացնելու համար: Պրն Բագրատյան, համեցեք։ Սերգեյ Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, տնտեսական մրցակցության պաշտպանության պետական հանձնաժողովում անդամների առաջարկման վերաբերյալ նախագիծ եմ ներկայացրել, որ նախապատմությունը կփորձեի երկու բառով ներկայացնել։

Կառավարության հարց ու պատասխանի ժամանակ ես հարցով դիմեցի վարչապետին այն պնդմամբ, որ նպատակահարմար գտնում է արդյո՞ք տնտեսական մրցակցության պետական հանձնաժողովում ընդդիմության ներկայացուցիչների առաջադրման հնարավորությունը, որին վարչապետը պատասխանեց, որ այո, նպատակահարմար է գտնում եւ առաջարկեց այդ ուղղությամբ աշխատել: Դրան հետեւեց իմ նախագիծը, որով առաջարկվում էր, որ վարչապետն իրավունք ունի առաջադրել 4 անդամ՝ ներառյալ նախագահը, իսկ մնացած 3 անդամին կարող են առաջադրել ընդդիմադիր խմբակցությունները: Անկախ ընդդիմադիր խմբակցությունների թվից` կարող են առաջարկել 10 ներկայացուցիչ կամ 20 ներկայացուցիչ, որոնց միջից ԱԺ-ն կընտրեր լավագույն 3-ին։ Իհարկե, նպատակը պարզ է, որ նպատակ էր դրված, որպեսզի հանրային վստահություն փոխանցվեր այդ կառույցին, որովհետեւ, գիտեք, տարիներ շարունակ ընդդիմությունը մեղադրում էր այդ հանձնաժողովին, որ չի ապահովում ազատ մրցակցություն, տնտեսական հարաբերությունների մեջ  պասիվ դիրքորոշում ունի։ Եվ որպեսզի մենք կարողանանք մրցակցային հնարավորություններ ստեղծել, նպատակահարմար ենք գտնում ընդդիմության մասնակցային հնարավորությունը։ Այս իմաստով` նախագիծը ես ներկայացրեցի մայիսի 2-ին, առաջարկությունները հստակ եւ պարզ էին, որեւէ հարցի տեղիք չկար նախագծում, որովհետեւ նախատեսված էր, որ այլեւս նախագիծն ուժի մեջ էր մտնելու հունիսի 30-ից հետո։ Այսինքն` նախագիծը վերաբերելու էր այս հանձնաժողովի հետագա պաշտոնավարման ընթացքին։ Այսինքն` եթե հետագայում պաշտոնի ժամկետը լրանալու հետ կապված առաջադրում լիներ, նոր ուժի մեջ մտներ այս նախագիծը։ Բայց, քանի որ Կառավարությունում ինձ ասացին, որ զուգահեռ նմանատիպ նախագիծ է ներկայացրել նաեւ ԱԺ նախագահ Արարատ Միրզոյանը, Կառավարությունն առաջարկեց, որ համատեղ քննարկվեն նախագծերը։

Հետեւաբար, ես չնախատեսեցի հետագայում նույնպես աշխատել նախագծի վրա եւ լրացուցիչ փոփոխություններ իրականացնել` ենթադրելով, որ Կառավարության առաջարկը կընդունվի։ Բայց, հավանաբար, պրն Միրզոյանը նպատակահարմար չգտավ Կառավարության առաջարկին ընդառաջել, եւ իր նախագիծը ներկայացվեց։ Բնականաբար, ես գիտեի, որ «Իմ քայլը» խմբակցությունը, ունենալով պարզ մեծամասնություն, պետք է քվեարկի այդ նախագծի օգտին։ Այս իմաստով` ես կոչ չեմ անում քվեարկել իմ նախագծի օգտին։ Այսքանը, Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ինչպես երեկ հանձնաժողովի նիստին ասացիք, պրն Բագրատյան, հումորը կփրկի աշխարհը։

Այժմ` գլխադասային հանձնաժողովի ներկայացուցիչը։ Համեցեք, տիկին Կարապետյան։

Ա.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-ԱԺ հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, «Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը քննարկվել է պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովում, եւ հանձնաժողովը բացասական եզրակացություն է տվել օրենքի նախագծին։

Հանձնաժողովի բացասական եզրակացությունը պայմանավորված է նախագծի թերի կարգավորումներով, մասնավորապես, բացակայել են «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի կարգավորումները, եւ պարզ չէ, թե խմբակցությունն ինչպես է առաջադրելու ինքնավար մարմիններում թեկնածուներ, անդամներ, եթե նման լիազորությունները եւ նման ընթացակարգերը «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքում բացակայում են։ Կարգավորումներ բացակայում են նաեւ այն առումով, որ նշված չէ հաջորդականությունը, ինչպիսի հաջորդականությամբ էին ներկայացնելու: Պրն Բագրատյանի նախագծի տրամաբանությունից ելնելով` պիտի ներկայացնեին վարչապետը եւ ԱԺ ընդդիմադիր խմբակցությունը: Ի՞նչ տրամաբանությամբ, ի՞նչ հաջորդականությամբ, ի՞նչ ժամկետներով էին անդամներին առաջարկելու վարչապետը եւ ԱԺ ընդդիմադիր խմբակցությունը։

Ուստի, նման կարգավորումներով օրենքի նախագծի ընդունումը, ավելի ճիշտ, կներեք, կարգավորումների բացակայությամբ նախագծի ընդունումն անթույլատրելի եմ համարում եւ հուսով եմ, որ այսուհետ այս խորհրդարանում պիտի ստեղծենք այնպիսի որակյալ օրենքներ, որոնք փոխանակ կարգավորման` առավել շփոթ չառաջացնեն առանց այն էլ մեր ոչ կատարյալ օրենսդրությունում։

Ուստի, ողջունելով նաեւ պրն Բագրատյանի  լավագույն մղումները` իրավունք վերապահել ընդդիմության մաս կազմել ինքնավար մարմիններում, այնուամենայնիվ, կարծում եմ, որ խորհրդարանական վերահսկողությունը հարկ է դիտարկել օրենսդիր մարմնի միասնական տրամաբանության մեջ եւ չտարանջատել կառավարող եւ ընդդիմադիր խմբակցություններին` զրկելով մեկին կամ մյուսին մասնակից լինելու ինքնավար մարմինների կազմավորման գործընթացի մասնակցությունից, եւ համարում եմ, որ խորհրդարանական վերահսկողության տրամաբանությունից ամենեւին չի բխում, որ վերահսկողությունը վերապահված է բացառապես ընդդիմադիր խմբակցություններին։

Նշեմ նաեւ, որ ԱԺ նախագահի կողմից, որպես պատգամավոր, շրջանառության մեջ դրված օրենքի նախագիծը լիովին եւ համապարփակ կարգավորում է «ԱԺ կանոնակարգ» սահմանադրական օրենքի այս բոլոր կարգավորումները, ներառել է բոլոր կարգավորումները։ Շնորհակալություն։

Եվ ձեր մտահոգություններն էլ, որպեսզի ընդդիմադիր խմբակցությունն անդամ ներկայացնի ինքնավար մարմիններում, ամբողջովին փարատված են, պրն Բագրատյան։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, նախապատրաստվենք քվեարկության։

Ներկայացված նախագիծն օրակարգ ընդգրկելու համար անհրաժեշտ է քվեարկել եւ դիրքորոշում հայտնել։ Քվեարկություն։

Վարման կարգով` Սերգեյ Բագրատյան։ Խնդրում եմ միացրեք պրն Բագրատյանի խոսափողը։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Կուզենայի անդրադառնալ հարակից զեկուցողի կարծիքին։ Գտնում եմ, որ հարակից զեկուցողն իրավունք չունի թույլատրելի կամ անթույլատրելի համարել նախագծի ներկայացումը։ Կարծում եմ, որ հարակից զեկուցողը, իրականությունը չգիտեմ, բայց ենթադրում եմ, որ ոչ մի նախաձեռնությամբ դեռեւս հանդես չի եկել, հետեւաբար, 10 նախաձեռնությամբ հանդես եկող պատգամավորին չի կարելի արգելել նախաձեռնությամբ հանդես գալ կամ որակել նախագիծը։ Ես կարճ, կոնկրետ ասացի, որ պարզ տրամաբանությունը հուշում է, որ մեծամասնության ներկայացուցիչը պետք է քվեարկի եւ անցնի։ Պետք չի լրացուցիչ մեկնաբանություններ անել։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, խնդրում եմ պահպանել համերաշխության մթնոլորտը։ Առավոտ շուտ ի՞նչ եք խմել, սենց իրար դեմ տրամադրված եկել եք։

Տիկին Կարապետյան, վարման կարգի վերաբերյա՞լ։ Միացրեք։

Վարման կարգի վերաբերյալ` Աննա Կարապետյան։

Ա.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

- Պրն Բագրատյան, ես չասացի` անթույլատրելի եմ համարում նախագծի ներկայացումը։ Ես ասացի` անթույլատրելի եմ համարում, որ օրենսդրական վերահսկողության կոնտեքստում դուք դիտարկում եք միայն ընդդիմադիր խմբակցությունը։ Ես չեմ համարում, որ օրենսդիր իշխանությունը միայն ընդդիմադիր խմբակցություններն են, կառավարող եւ ընդդիմադիր խմբակցություններն են։ Ես նաեւ նշեցի, որ ողջունում եմ ձեր լավագույն մղումները, բայց պետք է համապարփակ կարգավորումներով բերել։

Ինչ վերաբերում է իմ օրենսդրական նախաձեռնություններին, հետեւեք, կտեսնեք։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շատ լավ։ Քվեարկության է դրվում «Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը յոթերորդ գումարման երկրորդ նստաշրջանի օրակարգում ընդգրկելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 43
Դեմ`   77
Ձեռնպահ` 1

Որոշումը չի ընդունվել։

Ձայնը տրվում է «Հանրային ծառայությունները կարգավորող մարմնի մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագծի հեղինակ Սերգեյ Բագրատյանին` նախագիծը ներկայացնելու համար։ Համեցեք, պրն Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, նույն ոճով առաջարկվել է նաեւ հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի կազմում: Վարչապետը նախկինում ուներ կարգավորում, որ հինգ անդամին ինքն էր առաջադրում, մենք առաջադրել էինք, որ երկու անդամի առաջադրումը փոխանցվի ընդդիմադիր խմբակցություններին։ Եվ կցանկանամ իմ գործընկերոջն ասել, ես շատ հարգում եմ իմ գործընկերներին, տիկին Կարապետյանին` նույնպես, ուղղակի ես ցանկանում եմ, որ մենք մի քիչ ուշադիր լինենք, արտահայտությունները կարող են մեզ վիրավորել։ Միգուցե, բոլորս էլ նման թերություններ ունենք, բայց պետք է անընդհատ շտկենք, որովհետեւ հանձնաժողովի քննարկման ժամանակ ես պարզ արտահայտեցի իմ դիրքորոշումը. ես գտնում եմ, որ մեր նախագիծը լավն է, բայց համարում եմ, որ մեծամասնության նախագիծն իրավունք ունի կյանքի կոչվել։ Այս իմաստով` ես լրացուցիչ կարգավորումներ չեմ արել, ես հստակ նշեցի` լրացուցիչ կարգավորումներ չեմ արել պարզ տրամաբանության մեջ` հասկանալով, որ եթե ԱԺ նախագահը նույն նախաձեռնությամբ հանդես է եկել, պետք է քվեարկել դրա օգտին։ Ես սա պարզ տրամաբանությամբ եմ հասկանում, ես տենց իլյուզիաների հետեւից չեմ գնալու` հասկանալով քննարկումների ընթացքը։

Ասեմ, որ ես ողջունում եմ նախագիծը, կարեւորը, որ մենք ունենք նախագիծ, որտեղ այլեւս ճեղքվում է ընդդիմության` որեւէ տեղ չունենալու կարծրատիպը։ Սա մեկ քայլ առաջ է, կարեւոր քայլ է։ Կարծում եմ` հետագայում ես նոր նախագիծ կունենամ այլեւս, որ ամբողջովին տրվեն ընդդիմությանն այդ կառույցները, վստահ եմ, որ այդ օրը կգա, մենք միասին կքննարկենք դրա վերաբերյալ, վստահ եմ, որ մենք ճիշտ ճանապարհով ենք գնում, վստահ եմ, որ մի օր արդարությունը հաղթելու է Հայաստանում, վստահ եմ, որ մի օր մենք բոլորս այլ հոգեբանությամբ եւ այլ փիլիսոփայությամբ ենք բանավիճելու։ Կարեւորը` որ մենք այս ընթացքի մեջ փորձենք հնարավորինս իրար նկատմամբ զգույշ լինել եւ ավելի ուշադիր լինել։ Մնացած ամեն ինչը լուծելի է, կարծում եմ` չկա անլուծելի խնդիր, չկա մի խնդիր, որ մենք չենք կարող կոնսենսուսի գալ։

Ողջունում եմ այս կարեւոր նախաձեռնությունը, առաջարկում եմ, որ երբ պրն Միրզոյանի նախագիծը, կքննարկվի, դրանից հետո դրան կողմ քվեարկել։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ շատ, հարգելի պրն Բագրատյան։

Այժմ` գլխադասային հանձնաժողովի ներկայացուցիչ` տիկին Աննա Կարապետյան։

Ա.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հարգելի նախագահություն, նույն կոնտեքստում բացասական եզրակացություն է տրվել նաեւ այս նախագծին, կարգավորումները նմանատիպ են եղել։

Պրն Բագրատյան, կներեք, ես բնավ միտում չեմ ունեցել ձեզ վիրավորել։ Միգուցե, սխալ եմ հասկացվել, բայց ես ընդամենը նշեցի, որ նման կարգավորումներով անթույլատրելի եմ համարում։ Ձեր միտքը ողջունում եմ` ընդդիմադիր խմբակցությանը տեղ վերապահել ինքնավար մարմիններում։ Եվ մենք, հավատացեք, ւ, վստահ եմ` դուք գիտեք արդեն, որ այդ մոտեցումն իրացվել է, եւ բոլոր ինքնավար մարմիններում ընդդիմադիր խմբակցություններին հնարավորություն է տրվել առաջադրել թեկնածու։ Հուսով եմ` նախագիծը կընդունվի, որովհետեւ, էլի եմ կրկնում, համեմատության մեջ մյուս նախագծի կարգավորումները համապարփակ են եւ ոչ մի հարց չեն առաջացնում։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պատրաստվում ենք քվեարկության։ Սպասենք մինչեւ տիկին Կարապետյանը հասնի իր տեղը։

Այժմ քվեարկության է տրվում «Հանրային ծառայությունները կարգավորող մարմնի մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը յոթերորդ գումարման երկրորդ նստաշրջանի օրակարգում ընդգրկելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 39
Դեմ`   79
Ձեռնպահ` 1

Որոշումը չի ընդունվել։

Այժմ` օրակարգի վերաբերյալ, նստաշրջանի օրակարգի վերաբերյալ մտքերի փոխանակության համար` հերթագրում։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Գրանցվողներ չկան։ Հարգելի գործընկերներ, մտքերի փոխանակությունը չի եղել։ Ձայնը տրվում է ԱԺ նախագահ Արարատ Միրզոյանին` ԱԺ 2019թ. հունիսի 18-ին գումարվող նիստերի օրակարգը ներկայացնելու համար։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ոնց չեմ սիրում էս երեքշաբթի օրերը։

Հարգելի գործընկերներ, ԱԺ 2019թ. հունիսի 18-ին գումարվող նիստերի օրակարգի նախագծի առաջին բաժնում պարտադիր քննարկման 22 հարց կա, սրանք ընդգրկվում են նիստերի օրակարգ առանց քվեարկության։

ԱԺ հերթական այս նիստերում ընտրության երկու հարց կա` Սահմանադրական դատարանի դատավորի ընտրության հարցը, որը կքննարկենք այսօրվա առաջին նիստում, եւ Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամի ընտրության հարցը, որը կքննարկենք հունիսի 20-ի առաջին նիստում։ ՀՀ 2018թ. պետական բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվությունը կքննարկենք հունիսի 19-ի առաջին նիստում։ Սա` առաջին բաժնի հարցերը։

Երկրորդ բաժնում 13 նախագիծ է։ Տեղեկացնեմ, որ ԱԺ խորհուրդը հունիսի 17-ի նիստում քննարկել է այս բաժնում նախագծերի ընդգրկման, դրանց քննարկման հաջորդականության հետ կապված առաջարկները եւ քվեարկությամբ հաստատել է դրանք։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Միրզոյանին հերթական նիստերի օրակարգի նախագծի վերաբերյալ հարցեր տալու համար խնդրում եմ հերթագրվել։ Հերթագրում։

Հերթագրվել է մեկ պատգամավոր: Արտակ Մանուկյան։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Ուղղակի մի հարց-դիտարկում էի ուզում անել։ Կարծում եմ, որ Հաշվեքննիչ պալատի դիտարկումը պետք է բյուջեի, այսպես ասած, քննարկումից առաջ լինի, որպեսզի կարող է ազդել քվեարկության վրա։ Եթե այդ կանոնակարգումներն այդպես են, ապա հարցս հանում եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շատ լավ։ Կարծում եմ` երեկ մենք խորհրդում էլ ենք քննարկել այդ հարցը եւ ունենք համաձայնություն այդ մասին, պրն Մանուկյան։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարցերն ավարտվեցին։

Խնդրում եմ մտքերի փոխանակության համար հերթագրվել։ Հերթագրում։ Հերթագրվածներ չկան։ Ձայնը տրվում է պրն Միրզոյանին։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Նիստերի օրակարգի վերաբերյալ բուռն քննարկումներից հետո կարող ենք քվեարկել։

Քվեարկության է դրվում ԱԺ 2019թ. հունիսի 18-ին գումարվող հերթական նիստերի օրակարգի նախագծի երկրորդ բաժինն ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 120
Դեմ`   0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունված է։

120 պլյուս, որոշումն ընդունված է: Կարող ենք սկսել մեր աշխատանքները։

Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք Սահմանադրական դատարանի դատավորի ընտրության հարցը։

ՀՀ Սահմանադրության 166-րդ հոդվածի 1-ին մասի եւ 213-րդ հոդվածի համաձայն` Հանրապետության նախագահը Սահմանադրական դատարանի դատավորի թափուր տեղի համար առաջադրել է Վահե Գրիգորյանի թեկնածությունը։

Հիշեցնեմ, որ հարցը քննարկվում է կանոնակարգի 135-րդ հոդվածով սահմանված կարգով, հետեւյալ տարբերությամբ. թեկնածուին ներկայացնելու համար հատկացվում է մինչեւ 10 րոպե, թեկնածուի ելույթի համար հատկացվում է մինչեւ 30 րոպե, թեկնածուի եզրափակիչ ելույթի համար հատկացվում է մինչեւ 15 րոպե։

Թեկնածուին ներկայացնելու համար ձայնը տրվում է Հանրապետության նախագահի աշխատակազմի ղեկավար պրն Էմիլ Տարասյանին։ Համեցեք։

Է.ՏԱՐԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, ձեր քննարկմանն է ներկայացվում Սահմանադրական դատարանի դատավորի թափուր պաշտոնում ընտրելու համար Հանրապետության նախագահի կողմից առաջադրված Վահե Գրիգորյանի թեկնածությունը։

ԱԺ-ի կողմից սույն  թվականի մայիսի 29-ին Հանրապետության նախագահի կողմից առաջադրված թեկնածուն չընտրվելուց անմիջապես հետո Հանրապետության նախագահը եւս մեկ անգամ հանդիպել է երկրի իրավական ոլորտի մասնագետների, իրավաբանական համայնքի ներկայացուցիչների հետ, ինչպես նաեւ անհատական զրույցներ ունեցել Սահմանադրական դատարանի դատավորի թափուր պաշտոնում ընտրվելու համար դիմած հավանական թեկնածուների հետ, որոնց ընտրությունը, փաստորեն, սահմանափակված էր տվյալ պաշտոնին համապատասխանող ընդամենը մի քանի անհատ իրավաբանների շրջանակով, որից հետո միայն ԱԺ-ին է առաջադրվել Վահե Գրիգորյանի թեկնածությունը։

Վահե Միշայի Գրիգորյանը ծնվել է 1975 թվականի ապրիլի 20-ին, Երեւան քաղաքում։

1997թ. ավարտել է Երեւանի պետական համալսարանի իրավագիտություն մասնագիտության լրիվ դասընթացը եւ ստացել իրավաբանի որակավորում։

Համալսարանն ավարտելուց հետո ծառայել է զինված ուժերում, զորացրվելուց հետո աշխատանքի է անցել բանկային համակարգում։

2001թ. զբաղվում է փաստաբանական գործունեությամբ։

2010թ. ավարտել է Նոթինգեմի համալսարանի մարդու իրավունքների մագիստրոսական կուրսը եւ ստացել մարդու իրավունքների մագիստրոսի գիտական կոչում։

Վահե Գրիգորյանը հանդիսանում է միայն ՀՀ քաղաքացի, համապատասխանում է Սահմանադրությամբ նախատեսված` Սահմանադրական դատարանի դատավորի ներկայացվող պահանջներին, իսկ իր կենսագրական եւ մասնագիտական գործունեության մանրամասների վերաբերյալ թեկնածուն կներկայացնի իր խոսքում։ Թերեւս, այսքանը։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Տարասյան։ Պրն Տարասյանին կարող եք հարցեր ուղղել, եթե կարիք տեսնում եք։ Հարցերի համար՝ հերթագրում։

Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, հարցեր չկան։ Շնորհակալություն։

Այժմ ձայնը տրվում է Սահմանադրական դատարանի դատավորի թեկնածու Վահե Գրիգորյանին։ Համեցեք, պրն Գրիգորյան։

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-ՀՀ հարգելի քաղաքացիներ, ԱԺ նախագահ, փոխնախագահներ, պատգամավորներ, ուսանողներ։

Ճիշտն ասած, ես չէի ցանկանում ժամանակ ծախսել այսօր, ձեր ժամանակն ու իմ ժամանակը ծախսել այսօր իմ ինքնակենսագրական տվյալների հրապարակման վրա։ Իմ ինքնակենսագրական տվյալներով լրացված թերթիկներ բեռնված են ԱԺ կայքէջում մի շարք այլ փաստաթղթերի հետ մեկտեղ, որոնք վերաբերում են իմ փորձառությանը, մասնագիտական կրթությանը եւ այլ ասպեկտների։ Ցանկացած մեկը, որ ցանկություն ունի դրանց ծանոթանալ, իր պատեհությամբ կարող է դրանց ծանոթանալ։

Ես ընդամենը մի ճշտում կկատարեմ։ Պրն Տարասյանը նշեց՝ 2001թ. զբաղվում եմ փաստաբանական գործունեությամբ, իրականում 2001թ. ես զբաղվում եմ իրավաբանական խորհրդատվությամբ, 2005թ. արդեն զբաղվում եմ փաստաբանական գործունեությամբ։ Ընդամենը` այս մի ճշտումը։

Ես ցանկանում եմ անմիջապես անցնել Սահմանադրական դատարանի վերաբերյալ իմ մոտեցումների եւ տեսլականի նկարագրությանը ձեզ։ Եվ քանի որ թե՛ մամուլում շրջանառվող տեղեկություններից, թե՛ այստեղ՝ միջանցքում մի քանի ծանոթ պատգամավորների հետ խոսակցությունից պարզվեց, որ ինձ սպասվում է հարցերի մի շատ երկար շարք, ես այդքանով կսահմանափակվեմ, որպեսզի բոլոր հարցերը հնչեն այստեղ եւ ստանան իրենց պատասխանները։

Ուրեմն, ես երկրորդ անգամ եմ այս ամբիոնից խոսում այս նույն կարգավիճակում եւ նախկինում ներկայացրել եմ իմ մոտեցումները Սահմանադրական դատարանի դերի վերաբերյալ ՀՀ-ում եւ, մասնավորապես, ՀՀ-ն իր ժողովրդավարական ուղեծրում պահելու նրա վճռական դերակատարության մասին։ Ես վերահաստատում եմ իմ ողջ նկարագրածը նախկինում եւ հակիրճ ներկայացնեմ, թե ինչի մասին է խոսքը։

Ես միշտ եղել եմ այն համոզման, որ 2015թ. դեկտեմբերի փոփոխություններով Սահմանադրության համաձայն`  օրենսդիր եւ գործադիր մարմինների միջեւ իշխանությունների տարանջատման սկզբունքի կիրառությունը չի ունենալու այն խորությունը, որ ունենալու է դատական եւ գործադիր,  դատական եւ օրենսդիր մարմիների միջեւ։ Այլ խոսքով, մեկ քաղաքական ուժի կողմից դոմինացված ԱԺ-ը, միաժամանակ իր կողմից ձեւավորված գործադիր իշխանությունն անխուսափելիորեն հանգեցնելու են նրան, որ իշխանության այս երկու ճյուղերի միջեւ հարաբերությունները եւ շփումների ինտենսիվությունը եւ որոշումների կայացման մեխանիզմների` գրեթե նույն քաղաքական պլատֆորմի վրա հիմնված ուժի կողմից իրողությունը հանգեցնելու է նրան, որ իրական հակակշիռն օրենսդիր-գործադիր տանդեմին ՀՀ-ում մնալու է արդարադատության համակարգը, արդարադատության ավանդական կոնվենցիոնալ համակարգը, եռաստիճան դատական համակարգը` Բարձրագույն դատական խորհրդով։ Եվ, վստահաբար, այս համակարգն ի վիճակի չի լինելու դիմադրել օրենսդիր եւ գործադիր իշխանությունների ծանրությանը` առանց Սահմանադրական դատարանի գործուն աջակցության եւ Սահմանադրության գերակայությունն ապահովելու իր գործառույթի արդյունավետ իրականացման։

Եվ, ուրեմն, այդ գործառույթի իրականացման ընթացքում ինչպիսի փոփոխություններ եմ ես պատկերացնում այս պահի դրությամբ, որ պիտի տեղի ունենան սահմանադրական արդարադատության ոլորտում, առհասարակ, եւ Սահմանադրական դատարանի գործունեության մեջ, մասնավորապես։

Ես մի մեծ հատված այլ պայմաններում կհատկացնեի Սահմանադրական դատարանի` նախկինում գործունեության քննադատությանը` պարզ իրողությունների բացատրության ոչ ենթակա պայմանների, այս պայմաններում ես դա չեմ ցանկանում անել։

Սահմանադրական դատարանը, ինչպես եւ դատական իշխանությունը, այս պահի դրությամբ պետական իշխանության ամենաքննադատվող հատվածն է։ Եվ ես կարծում եմ, որ ամենաանպտուղ գործն է, այս պահին մենք կշարունակենք այդ քննադատությունը, եթե չկա կոնկրետ գործողությունների ծրագիր, որով պետք է Սահմանադրական դատարանի գործունեության արդյունավետությունը բարձրացնել եւ հանրության մոտ բարձրացնել այս ատյանի վստահությունը։

Նախ` ես պայմանականորեն իմ, այսպես ասեմ, ծրագիրը կբաժանեմ երեք հատվածի։

Ներողություն եմ խնդրում, ինքա՞ն ժամանակ ունեմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ինչպե՞ս։ 25 րոպե։

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Պայմանականորեն կբաժանեմ երեք հատվածի. Սահմանադրական դատարանի գործունեության ուղղությունները նյութական իրավունքի զարգացման ուղղությամբ, դատարանակազմության ուղղությամբ, սա երկրորդն է, եւ ընթացակարգի եւ ապացույցների հարցերում։

Ես ներողություն եմ խնդրում ոմանց համար շատ ձանձրալի թվալու համար, սրանք տեխնիկական-իրավական ձեւակերպումներ եւ բովանդակություն ունեցող ծրագրային դրույթներ են լինելու, որոնք ես հնարավորինս պարզեցրել եմ եւ պարզ լեզվով կներկայացնեմ։ Ես կարծում եմ` ուսանողների համար շատ հետաքրքիր է լինելու, բայց սա նաեւ շատ կարեւոր է, որպեսզի հնչի ԱԺ-ում որպես Սահմանադրական դատարանի եւ սահմանադրական արդարադատության զարգացման իմ տեսլական ։

Նախ` նյութական իրավունքի զարգացման ուղղությամբ. Սահմանադրական դատարանն իր հեղինակության նկատմամբ ամենազգալի վնասը, ամենազգալի հարվածը կրել է ընտրական վեճերով իրականացված արդարադատության արդյունքում իր կայացրած որոշումների հետեւանքով։ Եվ այս կապակցությամբ ամենակարեւոր բացթողումը, իմ կարծիքով` Սահմանադրական դատարանն արել է։ Եվ ես կարծում եմ, թեկուզեւ դրա համար բազմաթիվ օբյեկտիվ հիմքեր են եղել։ Եղել է այն, որ դատարանն իրեն դիստանցավորել է փաստի դատարանի կարգավիճակից։ Սահմանադրական դատարանն իրեն հեռացրել է փաստերը քննելու, իր սահմանադրական լիազորությունների իրագործման փաստացի կարգավիճակից եւ արդյունքում այլ իրավասու ատյանների կողմից կայացված որոշումներով կամ փաստերի վերաբերյալ գնահատականների վրա է սկսել հիմնել իր դատողություններն ընտրությունների արդյունքում կայացրած որոշումների վիճարկման գործերով։ Այս գործելաոճը  դատարանը սկսել է նույնիսկ մինչեւ 2015թ., մինչեւ նույնիսկ 2005 թվականի Սահմանադրական փոփոխությունները։

Ես կարծում եմ, որ, ոչ իրավական-տեխնիկական լեզվով արտահայտված, այն շարունակաբար հրաժարվել է ընտրությունների արդյունքում կոնկրետ խախտումները համակարգային վերլուծության, համակարգային քննության առարկա դարձնել։ Փաստի դատարանի կարգավիճակին վերադառնալը չի նշանակում անհրաժեշտաբար, որ դատարանը պետք է, չի նշանակում, որ դատարանը պետք է անհրաժեշտաբար բոլոր փաստերը քննության առնի։ Դուք գիտեք, որ նման ընտրական վեճերի հարցերով ժամանակը միշտ սուղ է եւ կարճ ժամանակում դատարանը պիտի որոշակիացնի իրավիճակը երկրում։ Սակայն սա, առնվազն, նշանակում է, որ բոլոր այն փաստերի գծով կամ փաստերի համախմբի ուղղությամբ, որտեղ դատարանը վտանգավոր միտումներ կարող է արձանագրել, ինչպես կասեին միջնադարյան փիլիսոփանները, դատարանը պետք է քննի իշխանության երիկամները։ Այսինքն՝ սրանք բացարձակ քննության առարկա պետք է լինեն, եւ մնացած բոլոր ատյանների կողմից կայացված որոշումները, նամանավանդ, հաշվի առնելով,  որ այդ ատյանները` լինեն դրանք իրավապահ մարմիններ, թե դատարաններ, կարող են որոշակիորեն ազդեցություն ունենալ գործատուի եւ օրենսդիր իշխանությունից, օրվա քաղաքական իշխանությունից, պետք է չընդունվեն որպես վերջնական դատողություններ փաստերի վերաբերյալ։

Հաջորդը սահմանադրական նորմերի աստիճանակարգության բացակայությունն է Հայաստանի սահմանադրական իրավունքում։ Համենայն դեպս, մենք դրա հստակ արտացոլումը չունենք Սահմանադրական դատարանի որոշումներում։

Այսինքն` ի վերջո, ես այն տեսակետի կողմնակիցն եմ, որ Սահմանադրության նորմերի աստիճանակարգությունն ունի եռաստիճան կառուցվածք, վերին աստիճանի վրա դասված են ՀՀ ամփոփոխ կամ կայուն նորմերը` 1-3-րդ հոդվածները, երկրորդ աստիճանի վրա Սահմանադրության 1-ին եւ 2-րդ գլուխներում զետեղված բոլոր այն դրույթներն են, բացառությամբ 1-3-րդ հոդվածների, եւ նոր երրորդ աստիճանի վրա դասվում են բոլոր այն նորմերը, որոնք վերաբերում են ՀՀ Սահմանադրության նախորդ երկու աստիճանների վրա դրված նորմերի` քաղաքացիների  իրավունքներին եւ ազատություններին եւ սահմանադրական կարգի վերաբերյալ նորմերն իրագործելու համար նախատեսված տեխնիկական նորմերը։ Երրորդ դասի վրա գտնվող նորմերն իրենց հերթին ունեն ներքին աստիճանակարգություն։ Բոլոր այն նորմերը, որոնց փոփոխությունը հնարավոր է միայն հանրաքվեով, բնականաբար, վերադաս դիրք են զբաղեցնում բոլոր այն նորմերի նկատմամբ, որոնց փոփոխությունը հնարավոր է ԱԺ կողմից։ Իհարկե, սա բացարձակ տարբերակում կամ դասակարգում չի, եւ նորմերի նպատակային մեկնաբանման կամ մեթոդի կիրառման դեպքում մշտապես առաջնային պլան է գալու կոնկրետ այդ նորմերի նպատակային փոխկապակցվածությունը։

Հաջորդը միջազգային պայմանագրերի Սահմանադրության նախնական համապատասխանության հարցով դատարանի` մինչ այսօր դրսեւորած բացարձակ ձեւական վերաբերմունքն է։ Դուք գիտեք, որ միջազգային պայմանագրերը, որոնք վավերացման են ենթակա ԱԺ-ի կողմից, որոնք պետք է ներկայացվեն ԱԺ-ի վավերացմանը, սահմանադրականության նախնական ստուգումն անցնելով Սահմանադրական դատարանում` ավանդաբար այդ ստուգումն անցել են բացառապես պայմանագրերի տեքստերի համապատասխանություն, Սահմանադրության դրույթներին տեքստային համապատասխանություն։

Իրականում որեւէ համակարգված վերահսկողություն չկա, սահմանադրական հսկողություն չկա այն իրավիճակների նկատմամբ, երբ միջազգային վավերացված պայմանագրերով ձեւավորված պայմանագրային մարմինների կողմից հետագայում ձեւավորվող իրավունքը ժամանակի ընթացքում սկսում է հակասել սահմանադրական դրույթներին կամ, առհասարակ, այդ պայմանագրերի հետագա մեկնաբանություններն իրավասու ատյանների կողմից հակասություններ են ստեղծում Սահմանադրությամբ, առավել եւս, երբ խնդիրներ են առաջանում քաղաքացիների հիմնարար իրավունքների եւ ազատությունների ոլորտում։ Այս խնդիրը նույնպես համակարգային լուծման կարիք ունի, եւ ես կարծում եմ, որ Սահմանադրական դատարանը միակ ատյանն է, որ կարող է այս խնդրին վերջնական լուծում տալ։

Որոշումների կատարման մեխանիզմի ներդրման անհրաժեշտությունը վաղուց բախում է Սահմանադրական դատարանի դռները։ Ընդունված մոտեցում է, որ Սահմանադրական դատարանի որոշումները կատարվում են` կախված Սահմանադրական դատարանի ունեցած հեղինակությունից եւ քաղաքական ուժերի կողմից այդ որոշումների կատարման անհրաժեշտության գիտակցությունից, առհասարակ, սա ընդհանուր իրավագիտակցության խնդիր է։ Բայց, այնուամենայնիվ, ես այն մոտեցման կողմնակիցն եմ, որ  նույնիսկ, եթե սա հանգեցնելու է եւ, բնականաբար, սա հանգեցնելու է նաեւ սահմանադրական փոփոխությունների անհրաժեշտության, Սահմանադրական դատարանի որոշումների կատարման գործուն մեխանիզմի ներդրման անհրաժեշտություն է լինելու եւ, առնվազն, այդ որոշումների կատարման Սահմանադրական դատարանի կողմից մոնիթորինգի եւ, անհրաժեշտության դեպքում, իրավասու ատյանների կողմից համապատասխան վարույթների հարուցման, եթե որոշումները չեն կատարվում կամ թերի են կատարվում։

Եվ, ի վերջո, ամենակարեւոր գործառույթ, որ այս դատարանը կարող է ունենալ որպես դատարանների միջից ամենաքաղաքական դատարանը եւ բոլոր քաղաքական ատյաններից միակը, որն առաջնորդվում է իրավունքի տրամաբանությամբ, կոնտեքստուալ վերլուծությունները եւ ՀՀ-ում քաղաքացիների իրավունքների եւ ազատությունների խախտումների համատեքստում խոցելի խմբերի թիրախավորումը եւ նրանց վերաբերյալ համալիր իրավական վերլուծություն իր ունեցած, նույնիսկ այսօր ունեցած գործիքակազմի գործադրմամբ, աշխատանքային հանձնախմբեր ձեւավորելով` վերլուծությունների կատարումը, եւ՛ օրենսդիր, եւ՛ մասամբ նաեւ գործադրի համար ուղենիշեր սահմանելով, թե ինչ պիտի արվի այդ ուղղությամբ` նրանց իրավունքների զանգվածային խախտումները վերացնելու համար։

Այս եւ ամենի մասին ես ավելի մանրամասն կխոսեմ, եթե դուք հետաքրքրված եք իմ ասած այս հիմնական ուղղություններից որեւէ մեկի մասով։ Քանի որ ժամանակի սղություն կա, ես արագ կանցնեմ դատարանակազմության ոլորտում անհրաժեշտ բարեփոխումներին։ Սա նույնպես ոչ պակաս կարեւոր է, քան նյութական իրավունքի զարգացման իմ կողմից նախանշված ուղղությունները։

Նախ` որեւէ գաղտնիք չէ, որ այս դատարանի կազմությունը չունի որեւէ սկզբունք եւ ուղենիշ, բացառությամբ Սահմանադրությամբ նախատեսված դատավորների թեկնածուներին ներկայացվող, առաջադրվող պահանջները։ Այսինքն` թե՛ Սահմանադրությունը, թե՛ օրենքը լուռ են դատարանի կազմի մասնագիտական բազմազանության, սեռական բազմազանության եւ մեր ժողովրդի տարբեր հատվածների ներկայացվածության վերաբերյալ, ինչպես նաեւ իրավաբանական համայնքի տարբեր հատվածների ներկայացվածության վերաբերյալ։ Սրանք էական շահեր են, որ պետք է անհրաժեշտաբար հաշվի առնվեին, սակայն ես կարծում եմ, որ Սահմանադրական դատարանի... Լավ, չասեմ կարծիքս, թե ինչից է, որ այսպես չի եղել։ Սրանք էական շահեր են, որոնք պետք է հաշվի առնել։

Իմ խորին համոզմամբ` սահմանադրական ավանդույթի կամ օրենքի կարգավորման առարկա պիտի դառնա, մասնավորապես, ՀՀ քաղաքացիների տարբեր հատվածների ներգրավվածությունը Սահմանադրական դատարանում։

Իմ խորին համոզմամբ` ՀՀ նախագահի կողմից առաջադրվող երեք թեկնածուներից մեկը պիտի առաջադրվի որպես սահմանադրական ավանդույթ, եթե դա հնարավոր է որպես սահմանադրական ավանդույթ ձեւավորել կամ օրենք, ես ավելի կնախընտրեի սահմանադրական ավանդույթը, որը շատ ավելի հարատեւ է եւ շատ ավելի ընկալված է որպես օրենքից դուրս քաղաքական եւ իրավական անհրաժեշտություն երկրում։

Նախագահի կողմից առաջադրվող երեք թեկնածուները, ինչպես ես եմ պատկերացնում Սահմանադրական դատարանի կազմում, մեկը պետք է առաջադրվի ՀՀ-ից, մեկը` Արցախում բնակվող մեր հայրենակիցների իրավաբանական համայնքից եւ մյուսը` սփյուռքից։

Սահմանադրական դատարանը կարող է եւ պետք է դառնա այն միավորող ատյանը` լինելով, կրկին կրկնում եմ, բոլոր դատարանների միջից ամենաքաղաքականը եւ բոլոր քաղաքական մարմինների միջից իրավունքի տրամաբանությամբ եւ Սահմանադրության գերակայությունն ապահովելու նպատակով առաջնորդվող ատյանը, որն իր մեջ կարող է ներառել բոլոր այս հատվածները։ Ես հասկանում եմ, որ տեխնիկական խնդիրների առջեւ կարող ենք կանգնել` բայց, միաժամանակ, պատկերացնելով, որ չկա որեւէ անհնար բան այս ուղղությամբ։ Ես կարծում եմ, որ սա միաժամանակ ուղերձ է թե՛ մեր հայրենակիցներին Արցախում եւ թե՛ սփյուռքի մեր հայրենակիցներին, որոնք կարող են իրենց մասնագիտական ներուժը ներդնել, միաժամանակ, իրենց ներկայացվածությունն ապահովել Սահմանադրական դատարանում։ Նրանց ներկայացվածությունը 1/9 կարգավիճակով, միաժամանակ, բավականին համաչափ է այս դատարանի կազմության համար։

ՀՀ կառավարության կողմից առաջադրվող թեկնածուները, բացի նրանից, որ խիստ ցանկալի է, որպեսզի նրանք առաջադրվեն ընդդիմության հետ քաղաքական կոնսուլտացիաների արդյունքում, որպեսզի չլինեն միայն քաղաքական մեկ ուղղվածություն ունեցող ուժի կողմից բացարձակ հայեցողությամբ առաջադրվող թեկնածուներ։ Միաժամանակ, նաեւ ցանկալի է, որպեսզի այս թեկնածուներն առաջադրվելիս ընտրվեն իրավաբանական համայնքի տարբեր հատվածներից` իրավակիրառ իրավաբաններ, գիտնական իրավաբաններ, պետական հատվածում` փաստաբան իրավաբան, գիտնական իրավաբան եւ պետական հատվածում ներգրավված իրավաբաններից` մեկական։

Եվ երրորդը. դատավորներից առաջադրվող թեկնածուները, բնականաբար, նույնպես պիտի ունենան մասնագիտական բազմազանության պահանջին բավարարող կազմ, իրավունքի ամենամեծ եւ ընդգրկուն ոլորտների ներկայացուցիչներ` քրեական, քաղաքացիական եւ վարչական։ Այս դատարանի կազմի համար ես ամենեւին սխալ չեմ համարում 1/3-ով կանանց քվոտային սահմանումը, այսինքն` անդամների առնվազն, դատավորների առնվազն 1/3-ը պետք է լինեն կանայք։ Կլինի սա սահմանադրական ավանդույթի, թե օրենքի ուժով` արդեն օրենսդրի խնդիրն է։ Իհարկե, դատարանի կազմում դատավորների հետ խորհրդակցության արդյունքում հնարավոր է նաեւ, որ նման մոտեցումներն ավելի հղկված հնչեն նաեւ դատարանի կողմց։ Ոչ մի անընդունելի կամ սարսափելի բան չկա, եւ ոչ էլ իշխանության ճյուղերի միջեւ իրենց սահմանադրական լիազորությունների միջամտության խնդիր է, երբ դատարանները հուշում են կամ ուղղորդում են, կամ կոնսուլտացիոն որեւէ խողովակով նկարագրում են, թե որ մոդելն ավելի նպատակահարմար կլինի կիրառել, թեեւ ես կարծում եմ` սա կարելի է կիրառել նաեւ այս դատարանի...

Եվ, իհարկե, մեր Սահմանադրական դատարանը չունի ad-hoc դատավորների ինստիտուտը։ Սա լրջագույն խնդիր է։ Առաջին հայացքից որեւէ խնդրահարույց իրավիճակ չկա 9-ը հոգանոց դատական կազմում, որտեղ որոշումների մի մասն ընդունվում է` 6, մի մասը` 5 դատավորների կազմով, բայց իրականում, եթե դուք նայեք ընթացակարգային նորմերը, դիմողները միշտ հայտնվելու են անբարենպաստ վիճակում, որովհետեւ 5 կամ 6 ձայն չհավաքելը նշանակում է դիմումի մերժում։ Այդ դեպքում, օրինակ` եթե 9 հոգանոց կազմից մեկն այս կամ այն անհնարինության հիմքով չկարողանա մասնակցել գործի քննությանը, ստացվում է, որ մեկով պակասում է հնարավորությունը, որ դիմողը կարող էր ակնկալել իր դիմումին կողմ քվեարկելու համար։ Առհասարակ, ad-hoc դատավորների ինստիտուտը կոչված է զարգացնել եւ աշխուժացնել իրավաբանական համայնքը, ինչպես նաեւ արդյունավետ դարձնել դատարանի գործունեությունը։ Սրա համար, թերեւս, սահմանադրական փոփոխությունների անհրաժեշտություն լինելու է։ Ես ընդամենը նկարագրում եմ այն անհրաժեշտ քայլերը, որոնք պետք է անել, թե դրանցից որ մասը երբ եւ ինչ միջոցներով պետք է անել, հետագայում ես ավելի կմանրամասնեմ։

Ընդհանրապես, 2015թ. սահմանադրական փոփոխությունների համատեքստում, ինչպես նաեւ դրանից հետո, եւ ներկայումս էլ մասնագիտական համայնքում բազմաթիվ կարծիքներ են հնչում այն մասին, թե սահմանադրական փոփոխությունների դեպքում արդյո՞ք ավելի նպատակահարմար չի բարձր դատարանների դատավորների ուղիղ ընտրությունը քաղաքացիների կողմից։

Մինչ այդ հարցին իմ դիրքորոշումը պարզաբանելը հստակեցնեմ, որ այս Սահմանադրության գործողության օրոք, կառավարման այս մոդելի գործողության օրոք, քանի դեռ Հայաստանը չի հասել, եթե երբեւէ փորձի կամ հասնի Սահմանադրության փոփոխությունների, թեկնածուների անունը, ըստ սահմանադրական սովորույթի կամ Ընտրական օրենսգրքով` բոլոր քաղաքական ուժերը պետք է հայտարարեն իրենց նախընտրական քարոզչության ընթացքում, որպեսզի բոլոր քաղաքացիները, ովքեր ընտրություն են կատարելու այս կամ այն քաղաքական ուժի միջեւ, իմանան նաեւ, թե այդ քաղաքական ուժը պառլամենտում մեծամասնություն ստանալու դեպքում որ դատավորների թեկնածություններին է հավանություն տալու եւ պառլամենտում մեծամասնություն ստանալու դեպքում իր ձեւավորած Կառավարության կողմից ում է ներկայացնելու պառլամենտ` ընտրության։

Նույնը վերաբերում է նաեւ ՀՀ նախագահի ընտրության հարցին։ Նախագահի թեկնածուները սահմանադրական սովորույթի ուժով պետք է հրապարակեն իրենց պաշտոնավարման ընթացքում ակնկալվող թափուր դատավորների պաշտոններում իրենց նշանակումների, իրենց առաջադրումների ցանկը, իրենց կողմից առաջադրման ենթակա թեկնածուների ցանկը, որը նաեւ այդ նախագահի ընտրության դեպքում էականորեն կամրապնդի իր դիրքերը` հետագայում ԱԺ ներկայացնելիս իր կողմից առաջադրվող թեկնածուի թեկնածությունն ընդունելի համարելու հարցում։

Մրցութային ընթացակարգի ուղեցույց պետք է մշակել լավագույն փորձն ներգրավմամբ։ Այն, ինչ տեղի է ունեցել վերջին մի քանի ամիսների, վերջին մի տարվա ընթացքում Սահմանադրական դատարանի դատավորի թեկնածուների ներկայացման, հետագայում նրանց ընտրության եւ չընտրության ողջ գործընթացում, չպետք է կրկնվի։ Ես ինքս ունեմ սրա այլեւս մշակված ծրագիրը եւ պատեհ առիթի դեպքում հրապարակելու եմ։ Այն, ինչ տեղի է ունեցել, իրապես պիտի չկրկնվի։ Սա անփորձության եւ, ըստ էության, Սահմանադրական դատարանի նկատմամբ թերի ուշադրության հետեւանք է եղել։ Առհասարակ, այնպիսի տպավորություն է, առհասարակ  այս վերաբերմունքն արդյունք է նրա, որ Սահմանադրական դատարանը նախորդ տասնամյակների ընթացքում ինչպես ձեւավորվել է բացարձակ հայեցողությամբ, այս ընթացքում որեւէ նման վայրիվերումների ակնկալիք չունենալով` միշտ մտածվել է, որ ամեն ինչ հարթ է լինելու, ամեն ինչ նախօրոք պայմանավորված, մի կենտրոնում որոշված, թեկնածուները ներկայացվելու են, ոչ ոք չի մերժվելու։ Ներկայացված թեկնածուն արդեն իսկ հաստատված պետք է լինի ընդհուպ մինչեւ այն աստիճան, որ վստահությունն այն աստիճան է եղել, որ այս դահլիճում հնչել են ելույթներ այն մասին, որ Սահմանադրական դատարանի անդամի ընտրություն` նշանակում է Սահմանադրական դատարանի անդամի գործուղում եւ ընդհուպ մինչեւ Սահմանադրական դատարանի անդամի կարգավիճակում նրա հետ ամենօրյա կապի պահպանում` խորհրդատվություն ստանալու համար։ Սա չի կարող կրկնվել։

Դատարանի աշխատակազմի ընդլայնումը մեկ այլ խնդիր է։ Դատարանն այս պահի դրությամբ, իմ ունեցած տեղեկություններով` շատ փոքր աշխատակազմ ունի եւ, բնականաբար, այն բոլոր սահմանադրական խնդիրները, որ դրված են այս դատարանի առջեւ, ի վիճակի չի լինելու այս աշխատակազմի ծավալով բավարարվել։ Մեկ այլ խնդիր է աշխատակազմի իրավաբանների վերապատրաստման եւ նրանց մասնագիտական պատրաստվածության բարձրացնելու վերաբերյալ տարբեր միջոցառումների անցկացումը, որը ես կարծում եմ, որ օրենսդիր եւ գործադիր իշխանությունների կողմից պետք է պատշաճ ուշադրության արժանանա եւ պատշաճ ապահովման արժանանա։

Առհասարակ, դատարանակազմական կարեւոր, շատ կարեւոր սկզբունք է 9-ը հավասար դատավորների սկզբունքը։ Սա լրջագույն սկզբունք է, որի խախտումը ներդատարանական մթնոլորտի թունավորման կարող է հանգեցնել։

Ի՞նչ նկատի ունեմ` 9-ը հավասար դատավորների սկզբունքը։ Սահմանադրական դատարանի այսօրվա մոդելը, որը գործում է «Սահմանադրական դատարանի մասին» ՀՀ սահմանադրական օրենքի համաձայն, որի վերաբերյալ բազմիցս քննադատություն է հնչեցվել նաեւ միջազգային փորձագետների կողմից, անհարկիորեն տարբերակում է մտցնում դատարանի նախագահի եւ մյուս դատավորների կարգավիճակների միջեւ։ Սա անթույլատրելի մոտեցում է։

Սահմանադրական դատարանի նախագահի միակ տարբերությունը մյուս դատավորներից կարող է լինել այն, որ նա իրականացնում է նաեւ ներկայացուցչական եւ վարչական որոշ գործառույթներ, եւ մի աննշան չափով, ընդամենը, դատավարական տարբեր գործառույթներ, քան մյուս դատավորները։

Սահմանադրական դատարանում սկզբունքը պիտի ընդունվի այնպես, որ ամենաբարձր պաշտոնը Սահմանադրական դատարանի դատավորի պաշտոնը լինի։ Եթե կուզեք իմանալ, Սահմանադրական դատարանի նախագահի պաշտոնը չի կարող համեմատվել դատավորի պաշտոնի հետ այնքանով, որքանով իր ժամանակից ողջամտորեն որոշակի հատված նա տրամադրում է վարչական կամ ներկայացուցչական գործառույթներին։ Վարչական կամ ներկայացուցչական գործառույթները դատավորի պրոֆեսիոնալ գործառույթներ չեն եւ ստորադասվում են իրենց կարեւորությամբ դատավորի պրոֆեսիոնալ գործառույթների։ Եվ, համապատասխանաբար, խորհրդանշորեն նա պիտի վճարվի այդ ժամերի համար շատ ավելի պակաս, քան պրոֆեսիոնալ դատավորը` իր ամբողջ աշխատաժամանակի համար։ Իհարկե, տարբերությունը կարելի է հատուցել նաեւ այլ ծախսերով։ Բայց սկզբունքը պիտի լինի, որ դա դատարան չի, որը ղեկավարվում է նախագահի կողմից, այլ  դատարան է, որտեղ նստած են 9-ը հավասար դատավորներ, եւ յուրաքանչյուր գործով գործի նախագահությունը եւ դատավարական առաջնորդումն իրականացնելու է կոնկրետ զեկուցող դատավորը կամ չորս ընդունելի մոդելներից որեւէ մեկը։

Համենայնդեպս, այս հարցը նույնպես պետք է լուծվի, եւ դատարանի դատավորի համար նախատեսված 6-ամյա պաշտոնավարման ժամկետը, բնականաբար, այս պայմաններում բացարձակապես հիմնավորված չի։ Եթե դա, ընդամենը, ներկայացուցչական եւ վարչական գործառույթներով ծանրաբեռնված դատավոր է, ապա խորհրդանշորեն նրա նախագահության ժամկետը կարող է ավելի կրճատվել, ինչն ամենեւին էլ անհրաԺեշտություն չկա, ես կարծում եմ, որ սահմանադրական կամ օրենսդրական փոփոխությամբ կատարվի։ Դատարանի դատավորներն իրենք կարող են սահմանադրական սովորույթի ուժով, իրար հետ պայմանավորված,  շատ ընդունված ձեւ է դա, դատավորական համերաշխության դրսեւորում է, իրենք իրենց մեջ ձեւավորել սովորույթ ժամկետների կրճատման վերաբերյալ։

Դատարանի լայն կոնտեքստուալ քննություն կատարելու լիազորությունների ընդլայնում. այս դատարանը պետք է ունենա իրեն հետաքրքրող ցանկացած հարցի ուսումնասիրության համար աշխատանքային հանձնախմբեր ձեւավորելու լիազորություն, աշխատանքների ընթացքում առաջացող հարցերին գործադիր, օրենսդիր, ինչպես նաեւ տեղական ինքնակառավարման մարմինները, քաղաքացիների կազմակերպությունները կրելու են համագործակցելու պարտավորություն, ինչպես եւ փաստացի մի որոշ ժամանակ այս դատարանն իրականացրել է։ Այս լիազորության իրականացումն անհրաժեշտություն է այնպիսի համատեքստային խնդիրների ուսումնասիրության համար, որոնք պետք է զերծ լինեն կուսակցական կամ ներխմբային քաղաքականության ազդեցությունից։ Օրինակները չեմ ցանկանում նշել, ժամանակի ընթացքում, եթե հարցեր կունենաք, կնշեմ։

Ապացուցման ստանդարտի եւ ապացուցման բեռի բաշխման սկզբունքների հաստատումն իր քննության ենթակա բոլոր հարցերի համար. սրա բացակայությունը մշտապես կողմերին անորոշության մեջ է պահում, թե ապացուցման ինչպիսի ստանդարտ պիտի ապահովել այս կամ այն հարցի լուծման համար։

Հարգելի պատգամավորներ, սրանք դատավարական, իրավաբանական,  տեխնիկական բնույթի ծրագրային դրույթներ են։ Դրանց մոտ 1/3-ը ես արդեն չեմ հասցնի հրապարակել։ Սա մանրամասնորեն կազմված ծրագրային մոտեցում է, բայց ես կարծում եմ, որ ձեր հարցերն ավելի շատ լինելու են բովանդակային եւ այլ ոլորտներին, ինչպես նաեւ դատարանի դերակատարության ավելի լայն համատեքստում խնդիրներին։ Եկեք ես հիմա սահմանափակվեմ այսքանով, եթե հարցեր կունենաք կոնկրետ ուղղությունների վերաբերյալ, ես կմանրամասնեմ։ Այսքանը, խնդրեմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, թեկնածուին հարցեր ուղղելու համար հերթագրվեք։ Հերթագրում։ Հերթագրվել է 9 պատգամավոր։ Առաջինը՝ Տաթեւիկ Հայրապետյան։

Տ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Գրիգորյան, իմ հարցը հետեւյալը կլինի։ Քանի որ դուք ներկայացրեցիք, ըստ էության, տեսլական եւ քայլեր` Սահմանադրական դատարանի աշխատանքի ռեֆորմների հետ կապված, արդյո՞ք առկա իրավիճակում դուք անձնապես զգում եք արժեհամակարգային լուրջ տարբերություն, այսինքն՝ այն իրավիճակի հետ, որ այսօր առկա է Սահմանադրական դատարանում: Ինձ հետաքրքիր է՝ ինչպե՞ս եք դուք պատկերացնում ձեր առաջին քայլերն, այսպես ասած, այդ բարդ իրավիճակում։ Շնորհակալություն։

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Ես իմ ծրագրի ընդամենը մի մասը հրապարակեցի։ Իրականում կան ավելի հիմնական դրույթներ եւ ավելի խորը խնդիրներ կան` դատարանի հետ կապված։

Տարբերություն, իհարկե, տարբեր սերունդների մարդիկ ենք մենք, իմ` դատարանի դատավոր ընտրվելու դեպքում տարբեր իրավիճակներում դատարանի դատավորի պաշտոնի հասնելու ճանապարհ անցած մարդիկ ենք։ Ես կարծում եմ, որ ինչքան էլ մեծ լինի տարբերությունն իմ եւ մյուս դատավորների միջեւ, ես ամենեւին էլ սա չեմ ասում դրական կամ բացասական իմաստով, ես կրկնում եմ, ես այս դահլիճում այսօր չեմ ցանկանում անպատասխան քննադատություն հնչեցնել դատարանի հասցեին։ Նախ՝ որովհետեւ դա անպատասխան է լինելու, եւ երկրորդ՝ ես դա անպտուղ եմ համարում հիմա այս պահի դրությամբ։ Եվ ինչքան էլ, որ մեծ է մեր տարբերությունը, ես կարծում եմ, որ դա լուծելու խնդիրներ կան։

Դատարանի մոդելը, որ ես ներկայացրեցի, կարծում եմ, որ շատ մոտ ապագայում իրականություն է դառնալու։ Եվ իրականում այս պառլամենտն է լինելու, որ ընտրելու է այդ դատավորներին։ Ես կարծում եմ, որ դուք պիտի ուշադրություն դարձնեք, եթե կիսում եք իմ պատկերացումները դատարանի ապագայի վերաբերյալ, դատարանի կազմության վերաբերյալ, դատարանի ընթացակարգային գործունեության վերաբերյալ օրենսդրի օժանդակությունը հսկայական է լինելու օրենքների փոփոխության հարցում, թեկնածուների ընտրության հարցում բավարար շրջահայացողություն դրսեւորելու եւ նրանց ըստ մասնագիտական բազմազանության ընտրելու, ինչպես նաեւ ըստ տարբեր իրավաբանական համայնքների ներկայացվածության ընտրելու հարցում։ Այսքանը կարող եմ պատասխանել ձեր հարցին։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքեք։

Տ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Արձագանքի հնարավորությունից օգտվելով՝ եւս մեկ հարց։ Քանի որ այդ հարցը քննարկվել է նաեւ «Իմ քայլը» դաշինքի հետ փակ հանդիպման շրջանակներում, ես կցանկանայի, որպեսզի ձեր պատասխանը լիներ նաեւ հանրային՝ կապված այն խոսակցությունների հետ, որ կան, այսպես կոչված, ընկերական հարաբերություններ «Իմ քայլ»-ի որոշ պատգամավորների հետ եւ այլն, որը բազմիցս քննարկվում է։ Ես ցանկանում եմ, որպեսզի դուք որոշակիորեն, ես գիտեմ, որ դուք դրան անդրադարձել եք նաեւ այստեղից, մեկնաբանեք, թե որոնք են այդ ընկերական հարաբերությունները եւ եւս մեկ անգամ, այսպես ասած, քանի որ դուք նաեւ խոսեցիք, որ պետք է լինի վեր կուսակցական եւ այլ տարբեր ազդեցություններից, եւս մեկ անգամ վերահաստատեք այն արտահայտությունը կամ համոզմունքը, որ ասում է՝ Պլատոնն իմ բարեկամն է, բայց ճշմարտությունն ամենից թանկ է։ Շնորհակալություն։

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Նախ՝ շնորհակալ եմ այս հարցի համար։ Ես չեմ թաքցնելու եւ ցանկություն էլ չունեմ թաքցնել, որ ես ընկերներ ունեմ «Իմ քայլը» դաշինքում, ես ընկերներ ունեմ տարբեր քաղաքական կուսակցություններում, տարբեր քաղաքական խմբավորումներում, հոսանքներում, ոչ մի տարօրինակ բան չկա դրանում։ Ես չէի կարող չունենալ, իմ գործունեությունն ամբողջությամբ եղել է քաղաքական ու քաղաքացիական իրավունքների պաշտպանություն։ Ծառայությունների հասցեատերերը մեծամասամբ եղել են մարդիկ, ովքեր ներգրավված են եղել, եղել են այդ իրադարձությունների կիզակետում եւ հետապնդումների թիրախ են եղել, ըստ էության։ Բայց մեր ընկերությունը, ես չեմ ուզում նույն արտահայտությունն օգտագործել,  գաղափարական հիմքի վրա է եղել, եւ այդ գաղափարական հիմքն ամենեւին էլ ոչ կուսակցական գաղափարական հիմքն է, մեր ընդհանուր երազանքի եւ ընդհանուր նպատակի, ժողովրդավարական ազատ Հայաստան  ունենալու շուրջ է եղել։ Այդ ընկերությունը ձեւավորվել է ոչ, ընդունենք, արդյունավետ լիբերալ-դեմոկրատական, ժողովրդավարական ինստիտուտների գործունեության ընթացքում։ Այդ ընկերությունը ձեւավորվել է այնպիսի տարբեր իրավիճակներում,  որ մեր խնդիրն է կանխել այլեւս Հայաստանում այդպիսիները։ Եվ անկախ նրանից` նրանք իմ ընկերներն են, թե  իմ ընկերները չեն, դատավորի երդում տալու պահից, որ պահից որ ես ընտրվեմ դատավոր, դատավորներն այլեւս ընկերներ չեն ունենում։ Այսինքն... Կներեք։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Գրիգորյան, այնտեղ` լուսատախտակի վրա հետհաշվարկ է գնում։

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Ես մյուս հարցին իմ պատասխանը կնկարագրեմ, այո։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հաջորդ հարցը` Սուրեն Գրիգորյան։

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Պրն Գրիգորյան, հետեւյալ հարցն եմ ուզում տալ. Սահմանադրական դատարանի գոյության հարցը, ընդհանրապես, որոշ երկրներում, առնվազն, ոնց որ թե ԱՄՆ-ում նման առանձին դատարան գոյություն չունի` որպես գերագույն դատարան, եւ որոշ անձանց կողմից ես լսել եմ այսպիսի հիմնավորում, որ հաճախ, երբ Սահմանադրական դատարանի դատավորի թեկնածություն է առաջադրվում եւ դիտարկվում, ով էլ այդ մարդը լինի` առաջին հերթին գնահատվում է, թե ինքն ինչքանով է սահմանադրական իրավունքի մասնագետ, բայց գործնականում աշխատելիս նորմերը, որոնց համապատասխանությունը Սահմանադրությանը ստուգվում է, հաճախ կոնկրետ նեղ այս կամ այն իրավական ճյուղի նորմեր են։ Եվ, այսպես ասած, բողոքներ են հնչում, կամ կարծիք է հնչում, որ, առնվազն ,Սահմանադրական դատարանի դատավորները պետք է, առնվազն, բացի սահմանադրական իրավունքից, իրավունքի մեկ այլ ճյուղի շատ լավ տիրապետեն, որպեսզի կարողանան ճիշտ լուծել Սահմանադրությանը հակասության այս հարցերը։ Այ, ձեր կարծիքն ինչպիսի՞ն է այս հարցում։ Օրինակ` իմ որոշ կոլեգաներ ասում են, որ քաղաքացիական իրավական նորմերը շատ ժամանակ Սահմանադրությանը համապատասխանության տեսանկյունից խնդրահարույց են մեկնաբանվում Սահմանադրական դատարանում։ Դրա պատճառն իրենք տեսնում են ոչ թե ինչ-որ սուբյեկտիվ մոտեցման մեջ, այլ, ուղղակի, միգուցե, սահմանադրական դատարանի դատավորների` հենց քաղիրավական ոլորտում մասնագիտացած չլինելու մեջ, չնայած սահմանադրական իրավունքի ոլորտում նրանք, միգուցե, շատ լավ մասնագետներ են։ Այ, ինչպե՞ս եք մոդելային եւ կոնցեպտուալ այս հարցին դուք վերաբերվում։

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Երբ ես ասում էի, որ մասնագիտական բազմազանություն դատարանում պիտի ապահովվի, ես նաեւ դա նկատի ունեի։ Բայց «մասնագիտական բազմազանություն» ասելով, օրինակ` իրավունքի ամենամեծ եւ ընդգրկուն ոլորտներ` քրեական, քաղաքացիական, վարչական իրավունքի մասնագետների ներկայությունը դատարանում չի նշանակում, որ այդ մասնագետները չպետք է խորապես տիրապետեն նաեւ սահմանադրական իրավունքին։ «Մասնագիտական բազմազանություն» ասելով` ես նկատի ունեմ, որ դատական կազմում դատավորների մեջ պետք է լինեն մարդիկ, որոնք ունեն բավարար փորձառություն իրավունքի այս կամ այն ոլորտում եւ բավարար չափով մասնագիտացված են։ Սա չի նշանակում, որ դատարանն ամեն դեպքում զուրկ է լինելու մասնագիտական խորհուրդներից եւ մասնագիտական սպասարկումից։ Մասնավորապես, երբ խոսում էի դատարանի անձնակազմի հնարավորությունների մեծացման, կազմի մեծացման եւ մասնագետների մասնագիտական վերապատրաստումների մասին, ես նաեւ սա նկատի ունեի։ Բայց մի բան է, երբ դատարանն ունի փորձառու խորհրդականներ, մեկ այլ բան է, երբ դատական կազմն է մասնագիտացված այդ ոլորտում։ Ես լիովին համաձայն եմ, որ ոլորտային մասնագետների ներկայությունը որպես մասնագիտական բազմազանության ապահովում անհրաժեշտություն է։ Բայց ցանկացած ոլորտային մասնագետ, որ ներկայացված է լինելու Սահմանադրական դատարանում, միաժամանակ, նաեւ պետք է խորը գիտելիքներ կամ փորձառություն ունենա նաեւ սահմանադրական իրավունքի ոլորտում։

Կառավարության կողմից առաջադրվող թեկնածուներից կամ նախագահի կողմից առաջադրվող թեկնածուներից, յուրաքանչյուր մարմնի կողմից ներկայացվող թեկնածուներից առնվազն մեկը պետք է որոշ փորձառություն եւ մասնագիտական լինի, դա գիտական փորձառություն լինի, դա լինի իրավակիրառ փորձառություն սահմանադրական իրավունքի ոլորտում։ Բնականաբար, դա անքննելի է։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք չկա։ Մանե Թանդիլյան։

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Գրիգորյան, ձեր խոսքում խոսեցիք կանանց քվոտայի մասին Սահմանադրական դատարանում, որին ես ամբողջովին աջակցում եմ եւ ողջունում եմ այդ մոտեցումը, ընդհանրապես, կլինեք դուք, թե մեկ այլ պատգամավոր։

Հարցս վերաբերում է մեկ այլ դրույթի, որը հնչեցրեցիք ձեր ելույթի մեջ առ այն, որ Սահմանադրական դատարանը քաղաքական մարմին է։ Ես գոնե այդպես հասկացա ձեր ելույթից։

Խնդրում եմ դրա մասին ինձ պարզաբանեք։ Եթե ես ճիշտ եմ հասկացել, ապա այդ դեպքում ինչպե՞ս եք պատկերացնում Սահմանադրական դատարանի դատավորի որոշման եւ՛ առերեւույթ եւ՛ փաստացի լինելն անաչառ ու անկողմնակալ, եթե համարում եք, որ այդտեղ ընտրված, ներգրավված դատավորները, ըստ էության, դատարանը քաղաքական է` իմ հասկանալով` ձեր պատկերացմամբ, եւ հետեւաբար, նաեւ դատավորները քաղաքական կողմնորոշում ունեն, առնվազն, իրենց հավատամքում։ Սա՝ մեկ։

Եվ երկրորդ հարցը, որ ինձ հետաքրքրում է, անդրադարձաք, բայց ես կուզենայի մի փոքր ավելի խոսեք, թե սահմանադրական դատարանների որոշումների կատարման մասով կա՞ որեւէ ակնհայտորեն երկար ժամանակ, որ, եթե չասեմ` արհամարհվել են, առնվազն կյանքի չեն կոչվել անգամ լավագույն որոշումները, որոնք, իմ պատկերացմամբ, ընդունելի պետք է լինեին, կյանքի չեն կոչվել։ Այս մասով ի՞նչ գործուն մեխանիզմ կա, որ, առհասարակ, պատկերացնում եք, որ հնարավոր է ներդնել։

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Սահմանադրական դատարանի` որպես քաղաքական մարմնի, իմ գնահատականը կամ իմ կարծիքը. այդ կապակցությամբ ես այդ գնահատականը հնչեցնում եմ` դատելով դատարանի գործունեության հետեւանքների քաղաքական լինելուց։ Սրանով ես ամենեւին չեմ ասում, որ Սահմանադրական դատարանում դատավորները քաղաքականությամբ են զբաղվելու, կամ կուսակցական-քաղաքական մարմին է Սահմանադրական դատարանը. որեւէ դեպքում` ոչ։ Քաղաքական ասելով՝ ես նկատի ունեմ «քաղաքական» բառի ամենաառանցքային իմաստը, հանրային հարցերի կառավարումը։ Եթե դուք նայեք, Հայաստանում չկա ավելի քաղաքական մարմին այդ իմաստով, քան Սահմանադրական դատարանն է։ Ի վերջո, Սահմանադրական դատարանն  այն վերջին հաստատողն է, թե ում է վստահել ժողովուրդն իշխանությունը։ Սահմանադրական մարմինը սահմանադրական վերահսկողության միջոցով քաղաքական մարմինների կողմից կայացված ակտերի սահմանադրականությունն է ստուգում։ Ի վերջո, սա միակ մարմինն է, որն ունի վերջնական իշխանություն` մեկնաբանել այս պետությունում ամենաքաղաքական ակտը` Սահմանադրությունը։

Ես այս իմաստով եմ ասում, բայց իմ ասածը չի կարող մեկնաբանվել, եւ ես որեւէ կերպ չեմ կարող նկատի ունենալ, որ քաղաքական մարմին ասելով` ես նկատի ունեմ` Սահմանադրական դատարանը պետք է զբաղվի կուսակցական քաղաքականությամբ կամ այն պետք է ձեւավորվի կուսակցական... Կամ որեւէ դատավորի համար ընդունելի է կուսակցական քաղաքականությամբ զբաղվելը կամ քաղաքականությամբ զբաղվելը, առհասարակ։ Սա` այս մասով։

Եվ ձեր երրորդ հարցը վերաբերում էր որոշումների կատարման մեխանիզմին։ Որոշումների կատարման մեխանիզմի մասին ես այստեղ նշեցի, որ դրա համար, իմ պատկերացմամբ, սահմանադրական փոփոխությունների պատեհ առիթ լինելու դեպքում նաեւ պետք է քննարկել սահմանադրական դատարանների որոշումների կատարման մեխանիզմի ներդրման հնարավորությունը, որը հետագայում ավելի կմանրամասնվի Սահմանադրական օրենքի մակարդակով։ Մասնավորապես, իմ պատկերացրած որոշումների կատարման մեխանիզմը, շատ ամփոփ եմ ասում, ավելի մանրամասն հետո կներկայացնեմ, հետեւյալ տեսքը պիտի ունենա. ցանկացած պահի Սահմանադրական դատարանի որեւէ որոշում չկատարված կամ թերի կատարված մնալու դեպքում Սահմանադրական դատարանի որոշման չկատարման մոնիթորինգի արդյունքներով` կամ դատարանն իր նախաձեռնությամբ, կամ որեւէ դատարան դիմելու իրավասություն ունեցող սահմանադրական մարմին իրավասություն ունի վարույթ հարուցելու որոշման չկատարման հարցի քննության համար։

Ես լիովին համաձայն եմ, որ Սահմանադրական դատարանի որոշումների կատարումը չի կարող իներտ ձեւով թողնվել սահմանադրական մարմինների կողմից իրենց հայեցողությամբ դրանց անդրադառնալուն կամ, ինչպես ընդունված է ասել,սահմանադրական դատարանի հեղինակությանը։ Կարող են ստեղծվել իրավիճակներ, որ Սահմանադրական դատարանը լիովին մենակ մնա սահմանադրական վերահսկողության իր գործառույթի իրականացման շրջանակներում թե՛ դատական իշխանության, թե՛ գործադիր, թե՛ օրենսդիր մարմինների դեմ իր մոտեցումներով։ Սա պիտի բացառվի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքի համար` տիկին Թանդիլյան։

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Պրն Գրիգորյան, ակնհայտորեն Սահմանադրական դատարանի որոշումները նաեւ օրենսդիր մարմնում ընդունված օրենքների` քաղաքական իմաստով, որպես քաղաքական մարմին, օրենքների մասին կարծիք տալն է։ Եվ ակնհայտորեն նրանք պետք է ունենան, բայց եւ այնպես, իրավական մոտեցում այդ հարցին` որքանով է այն համապատասխանում Սահմանադրությանը, այլ ոչ թե որպես քաղաքական մարմին։ Եվ այդ առումով ձեր կոնտեքստում հնչեցրած այդ միտքը, ըստ էության, նաեւ գալիս է ապացուցելու, որ տարբեր ատյաններում տարբեր դատավորներ կարող են եւ որոշ դեպքերում նաեւ անում են, ինչպես նաեւ դուք, երբեմն քաղաքական դիրքորոշում հայտնելով, հայտարարելով։ Այս առումով ես կարծում եմ, որ պետք է սկզբունքայի՛ն  լինի պաշտպանել անաչառությունը, օբյեկտիվությունը քաղաքական առումով Սահմանադրական դատարանի դատավորի որոշումների կոնտեքստում։ Շնորհակալ եմ։

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Տիկին Թանդիլյան, ճիշտն ասած, չհասկացա` ձեր մտահոգությունն ինչի՞ հետ էր կապված, բայց ուղղեմ ձեզ. ոչ թե բայց եւ այնպես իրավական, այլ բացառապես իրավական։ Բայց դա չի ազատում այդ դատարանի որոշումների եւ այդ դատարանի դերակատարությունը որպես քաղաքական։ «Քաղաքական» բառից պետք չի վախենալ։ Ընդհանրապես, «քաղաքական» բառը մեր քաղաքական եւ իրավական լեզու եւ մշակույթ իր բացասական կոնոտացիայով մուտք է գործել Կոմունիստական կուսակցությունը միակ քաղաքական միակ քաղաքական կուսակցությունը տասնամյակներով լինելու արդյունքում, եւ ցանկացած ինչ որ քաղաքական է համարվել տարիներ շարունակ, տասնամյակներ շարունակ, համարվել է նաեւ կուսակցական։ Քաղաքականը ոչ անհրաժեշտաբար միշտ կուսակցական է։ Քաղաքականը, առհասարակ, «քաղաքական» բառը նշանակում է հանրային կյանքին վերաբերող, հանրային կառավարմանը վերաբերող։ Պատկերացրեք, Սահմանադրական դատարանն իշխանության ճյուղերի միջեւ, սահմանադրական մարմինների միջեւ վեճեր լուծող ատյան է։ Պատկերացրեք սրանից ավելի քաղաքական իրավիճակ։ Չկա ավելի քաղաքական իրավիճակ։ Ամենաքաղաքական փաստաթուղթը մեկնաբանող ատյանն է։

Երբ Սահմանադրական դատարանի մասին ասում են, որ դա ամենաքաղաքական ատյանն է, նկատի են ունենում, որ նրա գործունեությունն ամենամեծ քաղաքական հետեւանքներն է առաջացնում։ Պետք չի խուսափել ամեն անգամ քաղաքականից։ Վատ բան չի, դուք քաղաքական գործիչներ եք, ու շատ լավ է, որ քաղաքական գործիչներ եք։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շաքե Իսայան։

Շ.ԻՍԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Գրիգորյան, ձեր հարցազրույցներում մեկ անգամ չէ, որ նշել եք, որ իրավապահ համակարգը դեռեւս, այսպես, չի դրսեւորում կենսունակություն, որպեսզի վերահարմարվի նոր իրողություններին, նաեւ նշել եք, որ... Ականջակալներ ունեք, կարող եք այդպես լսել, պրն Գրիգորյան։

Ես, երեւի, կրկնեմ։ Ձեր հարցազրույցներում մեկ անգամ չի, որ նշել եք, որ իրավապահ համակարգը դեռեւս չի դրսեւորում անհրաժեշտ կենսունակություն, որպեսզի վերահարմարվի նոր իրողություններին։ Բացի այդ, նաեւ նշել եք, որ ձեր սուբյեկտիվ կարծիքով` ՀՀ-ի համար առավել հարմար կառավարման ձեւը նախագահականն է։

Հիմա, ես կցանկանայի իմանալ` ձեր ընտրվելու դեպքում ինչպե՞ս եք պատկերացնում ձեր աշխատանքն այս Սահմանադրությամբ եւ այս իրավապահ համակարգում, ինչպես նաեւ` ես կարո՞ղ եմ այստեղից ենթադրել, որ դուք տեսնում եք Սահմանադրության փոփոխության անհրաժեշտություն։ Եթե այդպես է, կուզենայի իմանալ` ինչպե՞ս եք վերաբերում հանրաքվեով Սահմանադրության փոփոխությանը եւ, առհասարակ, արդյո՞ք մոտ ապագայում այս ամենի հնարավորությունը տեսնո՞ւմ եք, թե՞ ոչ։ Շնորհակալ եմ։

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Նախ` իրավապահ համակարգի գործունեություն։ Այո, ես բազմիցս հնչեցրել եմ իմ քննադատությունն իրավապահ համակարգի գործունեության նկատմամբ, նաեւ` արդարադատության համակարգի, բայց, նամանավանդ, իրավապահ համակարգի։ Ես կուզեի, որպեսզի դուք եւ քաղաքացիներն ասեիք, որ իրավապահ համակարգի հապաղումը` վերափոխվել, ինքնառեֆորմի ենթարկվել կամ իրեն ռեֆորմի ենթարկել կարող է վտանգավոր հետեւանքներ ունենալ։ Մենք բոլորս պիտի միշտ գիտակցենք, որ աշխարհում ամենափխրուն կառավարման համակարգը ժողովրդավարական կառավարման համակարգն է։ Եվ եթե ժողովրդավարությունը չունի ժանիքներ եւ մագիլներ,  ժողովրդավարությանը շատ հեշտ է կործանել, իմացեք։ Բազում օրինակներ կան դրա համար, եւ ժողովրդավարական պետության իրավապահ համակարգից պահանջվում է շատ ավելի բարձր պրոֆեսիոնալիզմ եւ շատ ավելի բարձր պատրաստվածություն, քան ցանկացած այլ կառավարման, իրավապահ համակարգից, որովհետեւ այնտեղ կան բազմաթիվ անթույլատրելի գործիքներ, որոնց, այնուամենայնիվ, ռեժիմները թույլատրելի են համարվում։ Իրավապահ համակարգում ժողովրդավարական հասարակությունը չի կարող այդպես լինել:

Ձեր հարցը նախագահականի մասին. ձեր խմբակցության հետ հանդիպման ժամանակ ես ասացի, որ ոչ թե սահմանադրական փոփոխությունների, այլ այնպիսի գործընթացի, որն անհրաժեշտաբար պիտի հանգեցնի սահմանադրական փոփոխությունների, բայց այնպիսի գործընթացի, որը պետք է քննարկման առարկա դարձնի  սահմանադրական փոփոխությունների հարցը, Հայաստանն ունի անհրաժեշտություն։ Ես ուզում եմ, որպեսզի մենք բոլորս այս կապակցությամբ համաձայնվեինք, որ այն Սահմանադրությունը, որ մենք ունենք այսօր 2015 թվականի հանրաքվեի ընդունելով, այդ Սահմանադրության ընդունված լինելու փաստի եւ այն ձեւով, ինչ ձեւով այն ընդունվել է, ինչպես նաեւ նախագիծն է մշակվել, միշտ մեզ մոտ բացասական ասոցիացիաներ է առաջացնում։ Կներեք, շատ կոպիտ արտահայտության համար, դա բռնաբարությունից ծնված երեխայի նման է, մենք բոլորս սիրում ենք նրան եւ այլն, բայց մենք միշտ հիշում ենք իր ծագումնաբանությունը, եւ նա նույնպես իմանալու է։ Դա պիտի հարթվի, սահմանադրական այդ գործընթացը, սահմանադրական փոփոխությունների խնդիրը պետք է լրջագույն քննարկման առարկա դառնա։

Ես ձեզ ներկայացրեցի նաեւ իմ պատկերացրած մոդելը, երբ կներկայացվի երկու տարբերակ` կլասիկ պառլամենտական եւ կլասիկ նախագահական, իմ նախապատվությունը որպես իրավաբան եւ քաղաքացի, նախագահականն է։ Ես պնդում, որ անհրաժեշտաբար Հայաստանը պետք է փոխվի նախագահական կառավարման կարգի, որովհետեւ դա նախ` որոշում է ժողովուրդը, սա միանգամից ձեր հարցի պատասխանն է, միշտ հանրաքվեի միջոցով է լինում, եւ եթե մարդիկ ընտրել են կառավարման այդ մոդելը, համապատասխանաբար, հաջորդ փուլում  պիտի ներկայացվի արդեն կատարյալ, ավելի հղկված Սահմանադրության արդեն տեխնիկապես մաքուր տեքստը, որը պիտի ընդունվի եւ կիրառվի։

Եթե հանրաքվեի արդյունքներով հաստատված է մնում կառավարման այս մոդելը, մենք համարում ենք, որ սա այլեւս քննարկումից դուրս է եւ որեւէ փոփոխություն Սահմանադրությունում, որ պետք է, որի անհրաժեշտությունն ունենք մենք, դա ընդամենը տեխնիկական փոփոխություններ են, որոնցով պիտի զբաղվեն մասնագետները եւ ներկայացնեն փոփոխությունները, համապատասխան նախագիծը...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Տիկին Իսայանը կարձագանքի` կարող եք շարունակել, իսկ, որպես կանոն, այնտեղ մեկ-մեկ հայացք գցելն օգտակար է, պրն Գրիգորյան։ Համեցեք, տիկին Իսայան։

Շ.ԻՍԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հասկանալի է ձեր դիրքորոշումը, նաեւ առիթից օգտվելով` այսպիսի մի հարց հղեմ ձեզ. ի՞նչ կարծիք ունեք դատավորների պաշտոնը նշանակովիից ընտրովի դարձնելու վերաբերյալ։

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Ես արդեն նշեցի` գործող Սահմանադրության գործողության ողջ ընթացքում մենք դատավորների` իրենց պաշտոնում նշանակվելու ժողովրդական լեգիտիմության խնդիրը կարող ենք հեշտությամբ լուծել դատավորների թեկնածությունները քաղաքական կուսակցությունների կողմից նախապես հրապարակելու կամ նախագահի թեկնածուի կողմից նախապես հրապարակելու միջոցով։ Սա չի նշանակում այդ դատավորների քաղաքականացում։ Ի դեպ, որպես կանոն, երբեմն նման պրակտիկա ունեցող պետություններում դատավորների անունները համընկնում են տարբեր քաղաքական կուսակցությունների մոտ։ Դատավորները ոչ մի մասնակցություն չեն  ունենում այդ պրոցեսին։  Ցանկացած կուսակցություն ընդամենը գիտի, որ այդ պաշտոնին հավակնություն ունեցող դատավորների կամ իրավաբանների իր ցանկը հրապարակում է։

Այս Սահմանադրության գործողության օրոք ես կարծում եմ` սա լիուլի բավարար է բարձր դատարանների համար։ Խոսքը վերաբերում է միայն բարձր դատարաններին, իսկ, առհասարակ, դատական իշխանության առաջին եւ երկրորդ աստիճանի դատարանների համար ես ամբողջությամբ կողմնակից եմ պրոֆեսիոնալ ընտրության մեխանիզմին։ Այն, ինչ գոյություն ունի հիմա, իհարկե, որոշ անհրաժեշտ փոփոխությունների կարիք ունի, բայց գործող համակարգը բավականորեն ինքը` որպես համակարգ, ինքը` որպես մեխանիզմ, իրեն հեշտությամբ կարող է արդարացնել։ Այստեղ դրա խնդիրն ամենեւին էլ մեխանիզմը չի, այնտեղ բոլորովին ուրիշ խնդիրներ կան։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Գեւորգ Գորգիսյան։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Գրիգորյան, ուսումնասիրում էի ձեր կենսագրությունը եւ մի հետաքրքիր փաստի այստեղ հանդիպեցի։ Դուք 1997 թվականից, փաստորեն, սկսել եք աշխատել Արցախի զինվորական դատախազությունում` որպես հատուկ բաժնի պետի օգնական, այնուհետեւ` քննիչ, դատախազի օգնական, բայց նույն կենսագրությունում նաեւ գրված է, որ 1997-99թթ՝ զորակոչվել եք զինվորական ծառայության։ Ուզում եմ հասկանալ՝ ինչքանով էր այս երկուսը համատեղելի, եւ, առհասարակ, 1997թ. առանց որեւէ կոռուպցիոն կամ հովանավորչական միջամտության հնարավոր էր արդյո՞ք սա։

Ես, ճիշտն ասած, մի քիչ էլ հեռու գնացի, փորձեցի ձեր նշանակման փաստաթղթեր, բան գտնել ու հանդիպեցի մի փաստաթղթի. 1999թ. Ռոբերտ Քոչարյանի կողմից ստորագրված դատախազների պաշտոնեական պիտանելիության փաստաթուղթ, ցուցակ։ Հետաքրքրվեցի, պարզվեց` դա հենց առաջխաղացման ցուցակն է, այսինքն` 1999թ. դուք արդեն նաեւ առաջխաղացում ունեցաք։

Եվ այստեղ մի ուշագրավ բան նույնպես կար այս ցուցակում. ձեր անունից երկու համար վերեւ` կարծես թե` Միշա Գրիգորյան, եթե չեմ սխալվում, ձեր հայրն է։ Արդյո՞ք ձեր հոր` այս համակարգում լինելը նաեւ օգնել է ձեր այս բացառիկ ձեռքբերումներին, հասկանանք, էլի, որովհետեւ նոր Հայաստանում մենք անընդհատ խոսում ենք կոռուպցիայի եւ հովանավորչության դեմ պայքարի մասին, եւ կցանկանայինք, որ Սահմանադրական դատարանում ընդգրկվող նոր անդամը երբեւէ առնչություն չունենար նման սխեմաների հետ։ Շնորհակալ եմ։

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Իմ հայրը, իհարկե, մասնակցություն ունի իմ բոլոր հաջողությունների մեջ։ Առաջին հերթին` որովհետեւ իմ հայրն է եւ ինքն է ինձ դաստիարակել։ Իմ հայրը բանվոր մարդ է եղել, իմ մայրն էլ հաշվապահ է, սովորական ծառայող է։ Իմ մասնագիտական հաջողությունները ես ձեռք եմ բերել իմ վաստակով եւ աշխատանքով, բայց դրանց համար ես պարտական եմ առաջնահերթությամբ` հորս եւ հետո` մորս։ Այդ Միշա Գրիգորյանն ինձ հետ կապ չունի։

Ուրիշ բան ասեմ ձեզ։ Ինչ վերաբերում է իմ` զինվորական ծառայության ընթացքում զինվորական դատախազության բարձրաստիճան սպա լինելուն, այն ոչ միայն համատեղելի է, այլ դա եղել է հենց իմ զինվորական ծառայությունը։

Եթե ուզում եք, որ մանրամասներ ասեմ, 1997թ., երբ ավարտել ենք Երեւանի պետական համալսարանը, մեր ֆակուլտետից առաջին զորակոչն է եղել, որ մենք սպաներ չենք եղել։ Ես շարքային եմ զորակոչվել բանակ, եւ մեր կուրսից ութ համակուրսեցիների, մեր ընտրությամբ, ուղարկել են ԼՂՀ` ծառայության, որտեղ Մատաղիսի զորամասում ծառայությունից մի երկար ժամանակ հետո Սամվել Բաբայանի հրամանով իրավաբանական բարձրագույն կրթություն ունեցող բոլոր անձանց, ովքեր եղել են շարքային անձնակազմում, նշանակել են բարձր դատախազական պաշտոնների` առանց մեզ հարցնելու, առանց մեր կամքը հարցնելու։ Դա մեր զինվորական պարտքն է եղել, եւ ես այնտեղ մնացել ու շարունակել եմ` մինչեւ բավականին բարձր պաշտոն եմ ստացել։ Բայց ես ինքս հոժարակամ դադարեցրել եմ դատախազությունում ծառայությունը, որովհետեւ դատախազությունում ծառայելը, ընդհանրապես, չի եղել իմ նպատակների մեջ։ Իմ զինվորական ծառայության ժամկետը լրանալուց մեկ ամիս հետո կամ, չեմ հիշում հիմա ժամկետներն այդտեղ հստակ նշված են, հետո ես այդ պաշտոնից ազատվելու զեկուցագիր եմ գրել եւ եկել եմ բանկային համակարգում աշխատելու, ինչը եւ անում էի մինչեւ զորակոչվելը, դեռ ուսանող ժամանակվանից։

Ինչ-որ հարց մնա՞ց անպատասխան։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հիմա կարձագանքի, կիմանանք։ Արձագանքեք, պրն Գորգիսյան։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ պարզաբանման համար, որովհետեւ, իրոք, կարեւոր էր այս հանգամանքը բացահայտելը։

Փաստորեն, այս նույն ցուցակում ընդգրկված Միշա Գրիգորյանը ձեր հայրը չէ, այլ լրիվ այլ մարդ:

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Ես չգիտեմ` դուք ի՞նչ ցուցակ եք ասում։ Ես, ընդհանրապես, դատախազների առաջխաղացման որեւէ ցուցակում չեմ կարող լինել, ես երբեք չեմ մասնակցել դրան, ես երբեք չեմ ցանկացել իրավապահ համակարգում աշխատել։ Ես իրավապահ համակարգում աշխատել եմ իմ տված զինվորական երդման թելադրանքով։ Ես  եղել եմ զինվոր, ինձ հրամայել են լինել դատախազի օգնական, ես եղել եմ եւ ծառայել եմ որպես դատախազի օգնական։ Ավարտել եմ այն, դուրս եմ եկել ծառայությունից եւ աշխատանքից։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Համազասպ Դանիելյան։

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

Պրն Գրիգորյան, մենք անձնապես ծանոթ չենք, եւ ներողություն, ես ցավում եմ, որ զբաղվածության պատճառով նաեւ խմբակցության հետ հանդիպմանը ներկա չգտնվեցի, բայց ձեր ելույթում մի քանի շեշտադրումներ կային, որ կարծում եմ` շատ կարեւոր են եւ մեր քաղաքական ուժի տեսլականի հետ համընկնում են` ներառյալ Սահմանադրական դատարանի լեգիտիմության բարձրացման եւ ավելի ներառական դարձնելը, ներառյալ այն որոշումը, ինչ տվեցիք` 2015 թվականի սահմանադրական փոփոխությունների հետ կապված։ Դուք Սահմանադրական դատարանի արդեն երրորդ թեկնածուն եք, ում առիթ ենք ունենում լսել։

Ես կցանկանայի հարցնել ավելի կոնկրետ գործողությունների մասով, թեեւ իմ գործընկեր Տաթեւիկ Հայրապետյանի հարցն էլ էր դրան բավական մոտ. ընտրվելու պարագայում ձեր քայլերի առաջնահերթությունը կուզեի իմանալ։

Եվ մեկ էլ` մի ճշգրտող հարց. Միշա Գրիգորյանը որեւէ կապ ունի՞ ձեզ հետ, թե՞ ոչ։ Սա կատակ էր։

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Ես ներկայացրեցի Սահմանադրական դատարանի իմ տեսլականը, եւ բոլոր այն գործողությունները, որոնց ես ձեռնամուխ եմ լինելու դատարանն այդպիսին դարձնելուն։ Բնականաբար, այս բոլոր գործողությունների մի մասը սահմանադրական փոփոխությունների անհրաժեշտություն կարող է պահանջել ժամանակի ընթացքում, որ բացարձակապես դուրս է դատավորի, դատարանի  սահմանադրական լիազորությունների շրջանակից։ Մի մասը, առհասարակ, պահանջում է մյուս դատավորների համախոհությունը, որովհետեւ կան հարցեր, որոնք պիտի կայացվեն դատարանի կողմից այդ ծրագրային դրույթները կյանքի կոչվելու համար, այստեղ նաեւ կոլեգաների համախոհության խնդիր է լինելու։

Կոնկրետ իմ մյուս գործողությունների մասով ես սահմանափակվեմ հետեւյալ արտահայտությամբ։ Կան գործողություններ, որոնք դատավոր ընտրվելու դեպքում ես անելու եմ որպես դատավոր։ Գիտե՞ք, բարձր դատարանի դատավոր ընտրվելն ԱԺ-ից մանդատ ստանալ չի` հանձնառությամբ գնալ եւ անել։ ԱԺ-ն ընդամենն ընտրում է թեկնածուին կամ չի ընտրում թեկնածուին, թեկնածուն ինքը` դատավորը, իր դատավորական, ինչպես ընդունված է ասել, իմաստության եւ համոզմունքների շրջանակում սկսում է գործել արդեն որպես դատավոր։ Այստեղից ես հանձնառություն չեմ ստանալու, դուք ինձ չեք գործուղելու, դուք չեք հաստատում իմ ծրագիրը։ Դուք` իմ ծրագիրը տեսնելով, ընդամենը գնահատական եք տալիս ինքներդ ձեզ` արդյո՞ք ցանկանում եք ունենալ այդպիսի դատավոր, թե՞ ոչ։ Ծրագիրը որ մասով ի կատար կածվի, որ մասով ի կատար չի ածվի` բոլորովին այլ խնդիր է։ Հակիրճ այսքանն ասեմ, էլի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Գրիգորյանը փորձում է միանգամից հարաբերությունները հստակ դնել, էլի։

Արձագանքո՞ւմ եք, պրն Դանիելյան։

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Կարծում եմ, որ հստակեցնելու անհրաժեշտություն կա, որ իմ հարցը որեւէ կերպ չէր առնչվում գործուղելուն կամ այլ, պետք է դիտարկել հենց ձեր թեկնածությանը ծանոթանալու կոնտեքստում։ Այդ պարագայում, քանի որ ժամանակի սղության պատճառով դուք ձեր ծրագրի ամբողջ բովանդակությունը չկարողացաք ներկայացնել, եթե կուզեք, լրացուցիչ մեկ րոպեում այն կարեւոր մասը, որ բաց մնաց, դրան անդրադարձեք։ Շնորհակալություն։

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Ես ավելի մեծ ուշադրություն կդարձնեի դատարանակազմության խնդրին։ Ես նշեցի, որ Հանրապետության նախագահն ընդարձակ հնարավորություններ եւ լիազորություններ ունի` Սահմանադրական դատարան ներկայացնելու համար իրավաբանական ողջ համայնքը, ինչպես նաեւ ներառելով դրա մեջ մեր ժողովրդի բոլոր հատվածները, Կառավարությունն ունի նմանապես բավականին հնարավորություն` այդ բանն անելու, եւ դատավորների ընդհանուր ժողովն ունի մասնագիտական բազմազանություն ապահովելու համար թեկնածուներ ներկայացնելու ողջ հնարավորություն, դատավորների մեջ կան բոլոր այդ մասնագետները։

Ես առավելապես կարեւորություն տալիս եմ մասնագետների ընտրության ընթացակարգին։ Ես կխնդրեի, որպեսզի դուք եւ գործադիրն ուշադրություն դարձնեիք մասնագետների ընտրության ընթացակարգին։ Սա չպիտի լինի միաժամանակյա գործողություններ, սա պետք է լինի կադրային բանկի նման հոսող, մշտապես կայուն, գոյություն ունեցող ցանկ, որին կարող է օգնել նաեւ ad hoc դատավորների ցուցակը։ Այսինքն` հասարակության համար չպետք է անսպասելի լինի այս կամ այն մարդու անվան հայտնվելը հավանական թեկնածուների ցանկում, նրանք նախօրոք պիտի տեսնեն։ Եվ այդ դատավորների թեկնածուները մշտապես պիտի իմանան, որ իրենք շարունակելու են մնալ նույն սահմանափակումների ներքո, ինչ դատավորներն են։ Ես այստեղ` այս ամբիոնում հայտնվել եմ փաստաբանի` ամենաազատ մասնագիտություններից մեկի կարգավիճակից։ Եվ...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եվ արձագանքելու հնարավորություն էլ չկա։

Հիմա պիտի անցնենք հաջորդ հարցին, բայց հաջորդ հարցը կլինի 30 րոպե ընդմիջումից հետո։


Ժամը 12:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԱԼԵՆ ՍԻՄՈՆՅԱՆԸ
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Բոլոր պատգամավորները գիտ՞են, որ նիստը սկսվում է: ԱԺ «Բաց դռներ» ծրագրի շրջանակներում ԱԺ են այցելել «Երիտասարդական պալատ» ՀՈԱԿ-ի եւ Գյումրիում գործող «Կազա» հիմնադրամի ներկայացուցիչները: Ողջունենք նրանց:

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Պրն Գրիգորյան, հրավիրում եմ ձեզ վերադառնալ ամբիոնի մոտ: Միքայել Զոլյան:

Մ.ԶՈԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Գրիգորյան, նախ` մինչեւ բուն հարցիս անցնելն ուզում եմ եւս մեկ անգամ շեշտել մեր նիստին բոլոր հետեւողների համար, որ քաղաքական եւ կուսակցական` շատ տարբեր հասկացություններ են եւ այս առումով, կարծում եմ` շատ կարեւոր էր այդ պարզաբանումը, որը դուք տվեցիք` տիկին Թանդիլյանի հարցին պատասխանելով: Ցավոք սրտի, մեր հասարակությունում շատ հաճախ այդ երկու հասկացությունները խառնում է եւ քաղաքական` ամենեւին չի նշանակում` կուսակցական:

Բուն իմ հարցին անցնեմ: Դուք, ես գիտեմ` շատ եք աշխատել Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի հետ կապված տարբեր գործերով, եւ սրա հետ կապված ուզում եմ հարցնել հետեւյալը. կա՞ այդպիսի գաղափար, որ դատավորները պետք է պատասխանատվություն կրեն այն դեպքում, երբ նրանց կայացրած որոշումը հետագայում Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից համարվում է մարդու իրավունքներին հակասող: Ձեր կարծիքը դրա վերաբերյալ, ընդհանրապես, սկզբունքորեն արդյո՞ք դա հնարավոր է իրականացնել, թե՞ ոչ եւ արդյո՞ք դա սահմանադրական է, թե՞ ոչ եւ կոնկրետ ի՞նչ ձեւերով կարելի է դա իրականացնել:

Դ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: Ես կտրականապես, արմատում դեմ եմ` Եվրոպական դատարանի կողմից խախտում ճանաչելու հիմքով անմիջապես պատասխանատվության ենթարկելու սկզբունքին: Դա մեզ շատ սխալ ուղղության վրա է տանելու, բայց խոսքը չի վերաբերում բոլոր խախտումներին, բոլոր տեսակի խախտումներին եւ բոլոր խորությունների խախտումներին: Բոլոր այն գործերով, որոնցով դատավորները թույլ են տվել մարդու իրավունքների կոպիտ խախտումներ, որոնք ծանր հետեւանքներ են առաջացրել խախտումների զոհերի համար եւ թույլ են տվել էնպիսի խախտումներ, որոնք թույլ տալիս իրավունքի չիմացություն չէր կարող լինել դատավորների մոտ, որ դատավորները չէին կարող կանխատեսել այդ խախտումների հետեւանքները, ավելին` խախտումների տեսակ կա, որոնք իրենց ծավալով, քանակով ցույց են տալիս դատական իշխանության համակարգային, ցանցային կառավարելիությունը: Նման խախտումներ կատարելու հարցում, մասնավորապես, քաղբանտարկյալների գործերով, այս գործերով որեւէ դատավորի ներկայությունը դատական իշխանությունում լրջորեն ստվերելու է դատական իշխանության նկատմամբ ժողովրդի վստահությունը, լրջորեն ստվերելու է: Այս մասին առաջինը պիտի մտահոգ լինեն ՀՀ դատավորները, էն մարդիկ, ովքեր ազնվորեն ծառայել են, ազնվորեն իրենց երդմանը հավատարիմ մնալով ծառայել են էնքանով, ինչքանով հնարավոր է եղել տվյալ իրավաքաղաքական իրավիճակում եւ նրանք բոլորը հիմա այդ բոլորի հետ կրում են նույն պատասխանատվությունը` հանրային անվստահության պատասխանատվությունը։ Այս կապակցությամբ պետք է թեսթեր եւ ֆիլտրեր մշակվեն, խախտումների տեսակը պետք է հստակեցվի եւ պետությունը բավարար վճռականություն պիտի դրսեւորի նման դատավորներից ազատվելու համար: Հայաստանը, ես կրկնում եմ, եղել է, բազմիցս առիթներ են եղել, որպեսզի էս մասին ասեմ, Հայաստանն եղել է այն պետությունների շարքում, որտեղ տիրող իրավիճակը հենք է ծառայել աշխարհում քաղաքակրթության պատմության ընթացքում առաջին անգամ քաղբանտարկյալ հասկացության նորմատիվ չափանիշների ձեւակերպման համար: Հղումը տրված է եղել Հայաստանում տիրող իրավիճակին: Հայաստանը պիտի դուրս գա էդտեղից, եւ դրա լավագույն առաջին քայլը լինելու է այն, որ Հայաստանը չպետք է հանդուրժի որեւէ դատավորի, որը քաղաքական նկատառումներով որեւէ մեկին դատապարտել է ազատազրկման: Ի դեպ, երբ մենք խոսում ենք էդ ֆիլտրերի մասին, էդտեղ պետք է նայել, իմ ասածը միանշանակ չի, որ բոլոր կոնկրետ կոնտեքստում գործեր քննած դատավորները պիտի պատասխանատվության... Ոչ, պիտի նայել նրանց կողմից նշանակված պատիժներին, նրանց կողմի քննված գործերով փաստակազմի բավարարությանը, նրանց կողմից կիրառված իրավունքի կիրառելիության հարցերին, էս բոլորը պիտի ճշտել, բայց էն, որ կոպիտ խախտումը հաստատված լինելու դեպքում նրանք պիտի հեռանան, ես կարծում եմ, որ կա ընդամենը մեկ պատուհան, որ որեւէ դատավոր կարող է մնալ իր պաշտոնում, եւ պետք է խրախուսվի, որպեսզի էդպիսի մարդիկ մնան, եւ այդ մեկ հնարավորությունը լինելու է իր հրապարակային ապաշխարությունը, որ արել է այդպիսի բան:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հիմա պատգամավորը կարձագանքի, կշարունակեք, պրն Գրիգորյան:

Մ.ԶՈԼՅԱՆ

-Հա, կարող եք շարունակել, որովհետեւ ես հենց պատրաստվում էի հարցնել` ի՞նչ կոնկրետ ճանապարհներ եք տեսնում:

Դ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Դատական օրենսգրքում համապատասխան փոփոխությունների եւ հարակից բոլոր օրենքներում շատ արագ փոփոխությունների կատարում եւ դատական իշխանության առողջացում:

Վեթինգի համակարգը երկարաժամկետ կարող է լինել, վեթինգը նաեւ ծախսատար գործընթաց է, այն պիտի իրականացվի սահմանադրականության բոլոր պահանջների պահպանմամբ, եւ որպես էդպիսին, փորձագիտական կարծիքները նախագծերի մշակման ընթացքում, նախագծերն ընդունվելու դեպքում համապատասխան մեխանիզմերի ներդրումը եւ ժամանակի ռեսուրսը, բայց մի բան հստակ է. երբ 7 միջազգային դատավոր միաձայն տեսնում են փաստակազմի բացակայություն այս կամ այն հանցագործության մեջ անձի մեղքի համար, մեղքը հաստատելու համար, ես չեմ պատկերացնում որեւէ բացատրություն, որ որեւէ դատավորի աչքից դա վրիպած լիներ Հայաստանում, ազգային դատավորի, որն առաջին հերթին պիտի նկատած լիներ դա, ընդ որում, խոսքը չի վերաբերում միայն առաջին ատյանի դատավորներին, եւ ես ուզում եմ ասել, որ ուշադրությունը եւ ուղղությունը չպետք է գնա սովորական միանձնյա կազմով գործը քննող դատարանին, այդ դատավորների որոշումները բողոքարկելու հնարավորություն է եղել, դատական սխալն ուղղելու հնարավորություն է եղել Վերաքննիչ դատարանում, այնուհետեւ նաեւ Վճռաբեկ դատարանում, եւ եթե պատասխանատվության հարց պիտի բարձրացվի, դա պիտի բարձրացվի հակառակ ուղղությամբ, քան ավանդաբար Հայաստանում արվել է. միշտ Առաջին ատյանի դատարանների դատավորներն են պատժվում:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Գրիգորյան: Հաջորդ երկու հարցերը` տիկին Անի Սամսոնյանինը եւ տիկին Սրբուհի Գրիգորյանինն էր հերթը, բայց նրանք դահլիճում չեն, հետեւաբար, հարցերը չեն հնչի։

Հարցերի փուլն ավարտվեցին, պրն Գրիգորյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը:

Այժմ, հարգելի պատգամավորներ, մտքերի փոխանակություն: Ելույթների համար հերթագրում: 12 պատգամավոր է հերթագրվել: Գեւորգ Պետրոսյան: Համեցեք:

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Սիրելի ժողովուրդ, հարգելի գործընկերներ, Սահմանադրական դատարանի դատավորի հարգելի թեկնածու, արդեն այսօր «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության ղեկավար պրն Ծառուկյանը հայտարարեց, որ խմբակցությունը որոշում է կայացրել քվեարկությունը թողնել ազատ, իսկ սա նշանակում է, որ ամեն մեկի, ամեն պատգամավորի քվեարկության արդյունքը պայմանավորված է ոչ միայն նախնական ճանաչողությամբ, այլեւ էստեղ հնչող հարցերի, դրանց տրվող պատասխանների եւ ելույթների հետեւանքով: Ես տեսական հարցադրումներ չտվեցի, որովհետեւ ինձ կարող էին մեղադրել, ասել` հիմա էլ էստեղ է դասախոսություն կարդում, դրա համար էլ ես իմ ասելիքը կասեմ ելույթում:

Հարգելի պրն Գրիգորյան, դուք, փաստորեն, մի քանի անգամ արդեն հասցրել եք հանդես գալ այն պնդմամբ, որ Սահմանադրական դատարանի անդամի ընտրությունը քաղաքական է: Դուք, ինձ թվում է` շատ լավ հասկանում եք, թե ինչ վտանգավոր էլեմենտ է պարունակում ձեր պնդումը, այսինքն` էդ, որ էդ արդարադատությունն ուզում եք փոխել, անցումային դարձնել, ձեր ամբողջ նպատակն էն է, որ անկախ դատական համակարգ ապահովեք, հիմա էս ցանկության, էս նպատակի ֆոնին դուք ո՞նց եք պատկերացնում, որ Սահմանադրական դատարանը քաղաքական, փաստորեն, կոմպոնենտով ձեւավորվի: Այսինքն` ին՞չ, մի ձեռքով դուք ասում եք` մենք անկախ դատարան ենք ուզում, էս եղած դատարաններն իշխանությունների կրունկի տակ են, այսպես ասած, մյուս ձեռքով ասում եք` եկեք էդ քաղաքական ազդեցությունը պահպանե՞նք: Բա պարզ չի, որ եթե Սահմանադրական դատարանի անդամը լինեք դուք, որեւէ մեկը, խնդրում եմ` անձերից վերանալ եւ առհասարակ իմ ելույթի մեջ խնդրում եմ անձնավորում չփնտրել, դուք լինեք, ով լինի, եթե նա ընտրվել է քաղաքական շարժառիթներից, քաղաքական խողովակներով, նա չի կարող չծառայել քաղաքական ուժին: Որպես ձեր ապագա պաշտոնավարման ընթացքում անկախության երաշխիք` հետաքրքիր փաստ եք վկայակոչում, ասում եք` մենք ոչ թե այդ պոտենցիալ ճնշողների հետ ծանոթացել ենք խաշի կամ խորովածի սեղանին, այլ,ն ասում եք` բանտում ենք ծանոթացել, մեկս մեկի օգնել է: Բա, եղբայր, էդ որ հանկարծ բանտային պայմաններում ձեզ օգնած մարդը ձեզանից աջակցություն հայցի, էդ ո՞նց եք ձեր բանտային օրերի վառ  հիշողություններն անտեսելու եւ, միթե, մյուս թեկնածուները, որ էստեղ չընտրվեցին, իսկ ավելի ստույգ` ինչ-որ իմաստով տապալվեցին, նրանց թերությունն այն էր, որ նրանք բանտում չե՞ն գտնվել: Ես ակնկալում եմ, որ մենք ոչ թե պետք է կարեւորենք բանտային անցյալը, այլ մասնագիտական որակի, մասնագիտական ունակությունների, ձեր փորձի, սահմանադրական իրավունքի եւ իրավագիտության ոլորտում ձեր ունեցած ներդրումները:

Մի արտահայտություն արեցիք վերջերս ձեր հարցազրույցներից մեկի ժամանակ, եթե սխալ չեմ ընկալել, ասացիք` ԱԺ-ն ընտրվել է Նախագահի հրամանագրով: Նախագահի հրամանագրով ԱԺ չի կարող ընտրվել, շատ-շատ ԱԺ ընտրությունների օրը նշանակվի Նախագահի հրամանագրով:

Ձեր հարցազրույցի ժամանակ ասում եք` ես համարում եմ, բառացի ցիտում եմ. «Ես համարում եմ, որ 4-րդ Նախագահը պետք է ընտրվեր քաղաքացիների կողմից, բայց բոլոր սահմանադրական մարմինների կոնսեսուսի արդյունքում ընտրել է պառլամենտը»: Կներեք, ես չեմ հավատում, որ դուք Սահմանադրությունը չեք կարդացել, այսինքն` ինչ է նշանակում` գործող Սահմանադրությունը մի բան է ասում, դուք ասում եք` ես այսպես էի ուզում տեսնել, բայց եղավ սահմանադրական մարմինների կոնսենսուսի արդյունքում, ինչի՞ մասին է խոսքը, էդ ի՞նչ եք ասում դուք:

Հաջորդը. ես ձեզ հարց ուղղեցի մեր խմբակցության հետ հանդիպման ժամանակ, ասացի` հարգելի պրն Գրիգորյան, հարցս ցիտում եմ բառացի. «Դուք ինչպե՞ս եք գնահատում դատարանների դռներն արգելափակելու, դատավորներին գետնին պառկեցնելու ակցիաների սահմանադրականությունը»: Դուք էնտեղ` ներսում ասում եք` այո, էստեղ կա սահմանադրականության խնդիր, բայց ասում եք` տապալման հարց չկա, դուրս եք գալիս լսարանից, լրագրողները հարց են տալիս, ասում եք` ես էդպիսի բան չեմ ասել, Պետրոսյան Գեւորգն աղավաղում էր: Ինչ-ինչ, բայց ես աղավաղելու հետ երբեք սեր չեմ ունեցել: Եվ... (խոսում են դահլիճում), ի՞նչ, հա ի՞նչ է եղել, մի հատ խնդրում եմ` ապահովեք:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Մի ընդհատեք տեղից, մի ընդհատեք, ժողովուրդ:

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Հետո կասեմ, հիմա...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Լսում ենք ամբիոնի մոտ ելույթ ունեցող պատգամավորին:

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Մինչդեռ սրանից մեկ տարի առաջ դուք էս նույն ամբիոնում, երբ ձեզ հարցրեցին` դատավորներին ինչպե՞ս պետք է պատասխանատվության ենթարկենք, դուք ասացիք, որ դատավորներին պետք է պատասխանատվության ենթարկել օրենքով սահմանված կարգով: Շատ ճիշտ եք ասել, բա հիմա ի՞նչ եղավ, որ դուք, փաստորեն, ասում եք` ոչ մի սխալ, ոչ մի վտանգավոր բան չկա, էդ, որ դատավորների մուտքն արգելել են, աշխատասենյակ չեն թողել մուտք գործել, այսինքն` ձեր կարծիքի էս բեկումը 180 աստիճանով ինչո՞վ է պայմանավորված:

Եվ վերջում, որպեսզի չչարաշահեմ, առանց այն էլ էստեղ մարդիկ կան` ինձ շատ դժվար են ցանկանում լսել, դա իրենց իրավունքն է, իհարկե, բայց շատ անհաջող սրամտություն արեցիք, հարգելի պրն Գրիգորյան, ի՞նչ է նշանակում` գործող Սահմանադրությունը բռնաբարության արդյունքում ծնված երեխա է: Ես հիմա չեմ ուզում ձեզ հարցնել` բռնաբարողն ո՞վ է եղել, բռնաբարվողը` ով, բայց եթե այդ այդպես է, բա ինչո՞ւ եք հայտնվել այդ բռնաբարված ծննդի արդյունք հանդիսացող երեխայի ուսերին եւ ուզում եք էդ ուսերով հանգրվանել Սահմանադրական դատարանում:

Եվ վերջում, չեմ կարող այդ հարցին չանդրադառնալ, վստահ եմ` դուք հիմա կտաք պատասխան, որը մինչ այս տվել եք, բայց, այնուամենայնիվ, ասեմ, որ ձեր պատասխանը ոչ մեկի կասկածը  չի փարատել, հարգելի պրն Գրիգորյան: Դուք ասում եք` Հանրապետության Նախագահը լեգիտիմ չի, բա որ լեգիտիմ չի, դուք ստեղ ի՞նչ գործ ունենք, մենք ի՞նչ ենք անում ստեղ, իսկ կարող է` հանկարծ մի օր Հանրապետության Նախագահը որոշի ղեկավարվել Հայաստանի Սահմանադրության 169-րդ հոդվածով եւ դիմի Սահմանադրական դատարան, դուք էլ էդ համոզմունքով ասեք` դուք ոչ լեգիտիմ Նախագահ եք, ես ձեր դիմումը չեմ ուսումնասիրում, չեմ քննում կամ, հետո, փոխանակ փորձեք խմբագրել ձեր ասածը հանուն ճշմարտության, լավ, մի հատ էլ շուռ եք գալիս ասում եք` չէ, դե որ տենց լիներ, ուրեմն, էս ԱԺ-ն էլ լեգիտիմ չի, բա մենք էստեղ ի՞նչ ենք անում, պրն Գրիգորյան, պարա՞պ ենք մնացել, եկել ենք ինքնահիացմա՞մբ ենք զբաղված էստեղ:

Եվ ես ձեզ բարոյական դասեր տալու իրավունք չունեմ, պարզապես իրավունք ունեմ մի բան ասել` ի լուր ամենքի. ճիշտ է, դատարանները պարտավոր են ամենաառաջինը ղեկավարվել օրենքով, դա նրանց կոչումն է, դա նրանց սահմանադրական առաքելությունն է, բայց խորհուրդ չեմ տալիս, իմ կարծիքն եմ ասում, այնուամենայնիվ, կյանքում չանտեսեք նաեւ բարոյական կողմը եւ եթե դուք մի սուբյեկտի անվանում եք ոչ լեգիտիմ, իմ կարծիքով` բարոյական չէ այդ ոչ լեգիտիմ սուբյեկտի կողմից առաջադրվելը եւ ամեն գնով Սահմանադրական դատարանի հաստիքացուցակը ծանրաբեռնելը: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վիկտոր Ենգիբարյան:

Վ.ԵՆԳԻԲԱՐՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, նախ` ես ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել ՀՀ Նախագահին` պրն Գրիգորյանի թեկնածությունը կրկին առաջադրելու համար: Ամենայն հարգանքով մյուս թեկնածուների ու դիմողների հանդեպ, բայց ես կարծում եմ, որ պրն Գրիգորյանի թեկնածության առաջադրումը եւ նաեւ մեր կողմից ընտրությունն արդարության վերականգնման խնդիր է, եթե ոչ այս դահլիճում, ապա որտե՞ղ պետք է մենք վերականգնենք արդարությունը, ամեն ինչ պետք է սկսվի այստեղից:

Հարգելի գործընկերներ, բոլորս հանդիպում ենք քաղաքացիների հետ, ինձ թվում է` դուք կփաստեք, կհաստատեք, որ մեր քաղաքացիների դժգոհությունների մեծ մասը կապված է մեր երկրում արդարադատության  ու դատաիրավական խնդիրների հետ: Մենք անընդհատ փորձում ենք բողոքների պարագայում քաղաքացիների հետ զրուցել ու ներկայացնել, որ օրենսդիրը, այնուամենայնիվ, դատական իշխանությունից անկախ է, դրանք իրարից անկախ իշխանական թեւեր են, եւ՛ գործադիրը, եւ՛ օրենսդիրն իրավունք չունեն մտնելու դատական իշխանության որոշումների մեջ, բայց հարց  է ծագում. որպես երկրի օրենսդիր իշխանություն` մենք ի՞նչ քայլեր ենք անում, որպեսզի մեր երկրում վերականգնվի արդարադատությունը: Վերջերս մի առիթով մի քաղաքացի մի պատմություն ներկայացրեց. երկու զինվորական ծեծկռտուքի էին բռնվել, մի մեծ պատմություն էր դարձել, մեկին տվել են 2 տարի` պայմանական, մյուսին` ազատազրկում: Ես ասում եմ` հարգելի քաղաքացի, բա ի՞նչ եք կարծում, մեր երկրում ինչ պետք է անիշխանությո՞ւն տիրի, այսինքն` հնարավո՞ր է մարդուն ծեծել կամ, թեկուզ, ծեծկռտուքի մեջ ընկնել ու ազատվել պատասխանատվությունից: Չէ, ասում է, ճիշտ եք ասում, խնդիր չկա, բայց էդ ո՞նց է ստացվել, որ, ասում է, ծակ կոշիկով ինչ-որ մեկը, դառնում է պաշտոնյա մի քանի տարի հետո դառնում է մեծահարուստ ու պատասխանատվություն չի կրում: Ես այդ հարցին, անկեղծ ասած, դժվարանում եմ պատասխանել, մենք իհարկե, ցույց ենք տալիս, որ մենք պահում ենք օրինականությունը մեր երկրում, երկու դեպքում էլ, երբ տարբեր նախկին կամ չգիտեմ պաշտոնյաների կամ հանցագործությունների առումով կան դատական խնդիրներ, մենք ասում ենք` մենք պետք է հետեւենք օրինականությանն ու մենք իրավունք չունենք մեր քաղաքական ճաշակով ազդեցություններ ունենալ դատարանների վրա, բայց, մյուս կողմից` սա արդա՞ր է: Ես կարծում եմ, որ ոչ: Ինքս իրավաբան չլինելով` գալիս եմ այն եզրահանգմանը, որ մեր երկրում օրինականությունը միշտ չէ, որ նշանակում է` արդարություն, եւ մենք` որպես ԱԺ պարտավոր ենք եւ մյուս մարմինները, որոնք ընտրվում են ուղիղ կամ անուղղակի, պարտավոր են իրականացնել այդ արդարությունը մեր երկրում: Հիմա հարց է ծագում, թե սա ի՞նչ կապ ունի Սահմանադրական դատարանի հետ: Ես կարծում եմ, որ մենք լրջորեն պետք է մտածենք այս մասին, թե մենք ինչպե՞ս ենք փոխում մեր իրավական դաշտի դեմքը, եւ Սահմանադրական դատարանն այն առանցքային մարմին է, որ պետք է սկսի այդ իրավական մշակույթը, իրավական փիլիսոփայությունն ու գիտելիքները տարածել մեր հանրության մեջ:

Մեր քաղաքացիների մեծ մասը մեր Սահմանադրական դատարանի անդամներին, դատավորներին չեն ճանաչում, մեր Սահմանադրական դատարանի դատավորները փակված են ինչ-որ սենյակների մեջ, կայացնում են ինչ-որ ճակատագրական որոշումներ, ու քաղաքացիները չգիտեն` այդ ինչպես կայացվեց այդ որոշումը, ովքեր են այդ մարդիկ, ի՞նչ են ուզում իրենք այս երկրից, այսինքն` մենք էստեղ հստակ իրավական հաղորդակցության խնդիր ունենք, մենք չենք իրականացնում իրավական քարոզչություն: Ցանկացած դատավոր վճիռ կայացնելուց հետո, ըստ իս, պարտավոր է ժամերով բացատրել իր վճիռը, իրավունքի քարոզչություն իրականացնել, որպեսզի քաղաքացին հասկանա, որ այդ վճիռն արդար էր ու դա էր միակ արդար վճիռը: Սա շատ կարեւոր գործառույթ է, որը պետք է անի Սահմանադրական դատարանը: Մեր երկրում մարդիկ դատարաններից վախենում են, մինչդեռ դատարանը մի տեղ է, որտեղ պետք է փնտրել արդարություն, ապահովություն, անվտանգություն, դատարան բառը լսելիս մեր երկրում ինչ-որ երկյուղային տրամադրություններ են ստեղծվում, ու սա հենց ամենավերեւից, հենց Սահմանադրական դատարանից է սկսվում:

Հարգելի գործընկերներ, ես կարծում եմ, որ պրն Գրիգորյանի ելույթը, որը տեւեց կես ժամ եւ նաեւ մեր խմբակցության հետ առանձին հանդիպումը, որը քիչ ավելի երկար տեւեց, նաեւ հաշվի առնելով նրա կենսագրությունը, կյանքի փորձն ու միտքը, որն ամենակարեւորն է, թույլ են տալիս մեզ առանց որեւէ կասկածի ընտրել հենց պրն Գրիգորյանին: Իհարկե, բոլոր պատգամավորներն ունեն իրենց ազատ կամարտահայտման իրավունքը, բայց ես կարծում եմ, որ սա «Իմ քայլը» խմբակցության ընտրությունը չէ, սա մյուս կուսակցությունների ու քաղաքական ուժերի ընտրությունը չէ, սա ԱԺ-ի ընտրությունն է, որը նույնպես, այո, քաղաքական մարմին է, ու հենց այս դահլիճից պետք է մենք նաեւ մեր քաղաքացիներին ուղերձ հղենք, որ մեր երկրում լինելու է արդարություն եւ լինելու է արդարադատություն: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, պատգամավորներ Անուշ Բեղլոյանը եւ Վլադիմիր Վարդանյանը խնդրել են` տեղերով փոխել իրենց ելույթները, ես խնդիր չեմ տեսնում: Պրն Վարդանյան, համեցեք:

Վ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-ԱԺ հարգարժան նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, ես կցանկանամ անդրադառնալ որոշ հարցերի, որոնք վերաբերում են ընդհանրապես սահմանադրական արդարադատությանը, ՀՀ Սահմանադրական դատարանին եւ Սահմանադրական դատարանի դատավորի թեկնածուին: Գիտեք, Հանս Քելզենը, որը սահմանադրական արդարադատության հայրերից մեկն էր, մի լավ արտահայտություն է արել մոտ մեկ դար առաջ` ասելով, որ Սահմանադրությունն առանց Սահմանադրական դատարանի նման է արեւի, որը շողում է, բայց, այդուհանդերձ, օգուտը դրանից քիչ է, այլ կերպ ասած` Սահմանադրություն առանց Սահմանադրական դատարանի առկայության նշանակում է` ունենալ ձեւական փաստաթուղթ, որը կյանքի չի կարող կոչվել. ինչո՞ւ. որովհետեւ Սահմանադրությունը կարող է գոյատեւել միայն այն պարագայում, երբ այն անընդհատ համապատասխանեցվում է մեկնաբանությունների միջոցով առկա հասարակական հարաբերությունների վիճակին: Սա չափազանց կարեւոր է: Հիշեք, օրինակ` Միացյալ Նահանգների Սահմանադրությունը. շատերն ակամայից անդրադառնալով սահմանադրական բարեփոխումների թեմային` ասում են` այ, տեսեք, Միացյալ Նահանգների Սահմանադրության մեջ ընդամենը 27 փոփոխություն է տեղի ունեցել ավելի քանի 200 տարիների ընթացքում: Իրոք, ֆորմալ առումով 27 փոփոխություն է տեղի ունեցել, բայց դուք գիտե՞ք ինչ է Միացյալ Նահանգների Սահմանադրությունը` դա Միացյալ Նահանգների Սահմանադրությունն է, փոփոխություններն է եւ Միացյալ Նահանգների գերագույն դատարանի որոշումների բազմահազար էջեր, որոնցով մեկնաբանվել է եւ զարգացվել է Սահմանադրությունը:

Մենք մեր իրականության մեջ, կարծես թե, Սահմանադրական դատարանի դերակատարությունը վերջնական առումով չենք հասկացել, չենք հասկացել շատ պատճառներով: Քաղաքական ուժերն անդրադառնում են Սահմանադրական դատարանի գործունեությանն ընտրությունից ընտրություն` մեղադրելով կամ, չգիտեմ, ընդհակառակը, պաշտպանելով Սահմանադրական դատարանի որոշումները: Սահմանադրական դատարանն ապահովում է Սահմանադրության հարատեւությունը, սահմանադրական զարգացումների ընթացքը, մենք չպետք է մոռանանք, որ նույնիսկ ՀՀ կարճաժամկետ այս վերջին 20 տարիների ընթացքում Սահմանադրական դատարանն իր որոշումներով հնարավորություն է ունեցել փոփոխել իրավական զարգացումների եւ դատաիրավական զարգացումների վեկտորը:

Ես այստեղ հանդես եմ գալու ոչ Սահմանադրական դատարանին պաշտպանելու, ոչ էլ մեղադրելու դիրքերից, ես ուզում եմ անդրադառնալ այն կարեւորագույն հարցադրումներին, որոնք այստեղ հնչեցին:

Հարգելի գործընկերներ, Սահմանադրական դատարանը քաղաքական մարմին չէ, բայց այն ձեւավորվում է քաղաքական ինստիտուտների միջոցով: Համադրեք Սահմանադրական դատարանի ձեւավորման ընթացակարգերը տարբեր երկրներում: Որպես կանոն, Սահմանադրական դատարանի դատավորներին ընտրում է կամ երկրի օրենսդիր մարմինը կամ մի քանի մարմիններ կամ մի քանի մարմինների առաջադրմամբ, որովհետեւ, ի վերջո, Սահմանադրական դատարանն իրավապահ գործառույթի` արդարադատության իրականացման հետ զուգահեռ, իրականացնում է, այսպես կոչված, նեգատիվ օրենսդրի գործառույթ: Ինչ է սա նշանակում. այն փորձում է կանխել այն սխալները, այն շեղումները, որոնք օրենսդիրը թույլ է տվել` շեղվելով սահմանադրական կանոնակարգումներից: Ընդհանրապես, ե՞րբ զարգացավ, ե՞րբ մասսայական դարձավ Սահմանադրական դատարանների ստեղծումը. երկրորդ աշխարհամարտից հետո, երբ պարզ դարձավ, որ այն, ինչ խորհրդարանն ընդունել է, դեռեւս չի նշանակում օրենք, որովհետեւ նացիստական Գերմանիայում, գիտեք, շատ դեպքերում մարդու իրավունքների հիմնարար խախտումներ թույլ են տրվել հենց խորհրդարանի կողմից ընդունված օրենքների միջոցով, եւ կարիք առաջացավ ստեղծել մարմին, որը կապահովեր սահմանադրական արժեքների հարատեւությունը, եւ եթե ուսումնասիրեք միջազգային փորձը, պրն Պետրոսյանը, կարծես թե, այստեղ չի, պրն Պետրոսյան, եթե ուսումնասիրեք փորձը, կտեսենք, որ, առնվազն, 1945 թվականից հետո մենք եվրոպական մայրցամաքում ունենք տենդենց, եւ բոլոր պետություններն իրենց Սահմանադրության մեջ նախատեսում էին Սահմանադրական դատարանների ստեղծում: Այստեղ փոքրիկ բացառություն էին կազմում սկանդինավյան երկրները, որոնք գնացին ընդհանուր սահմանադրական վերահսկողության ճանապարհով, եւ որոշակի առումով` Ֆրանսիան, որը գնաց Սահմանադրական խորհուրդ, ոչ թե դատարան, այլ խորհուրդ ձեւավորելու ճանապարհով, բայց, այդուհանդերձ, այս գործառույթնն առակ էր բոլորի մոտ, եւ այս կարեւոր դերակատարությունը մենք պետք է հասկանանք եւ գիտակցենք: Մենք ձեւավորում ենք մարմին, որն ունենալու է շատ ավելի երկար կյանք, քան 7-րդ գումարման ԱԺ-ը, որովհետեւ դատավորներին ընտրում ենք 12 տարի ժամկետով, սա նաեւ սահմանադրական կայունության ապահովման հիմքն է:

Ես ողջունելի եմ համարում այն, որ Սահմանադրական դատարանի դատավորի թեկնածուի հարցում այս կարգի բծախնդրություն է դրսեւորում ԱԺ-ն այն պարզ պատճառաբանությամբ, որ, ընդհանրապես, արդարադատության համակարգում եւ առավելապես սահմանադրական արդարադատության ոլորտում պատահական մարդիկ չպետք է լինեն: Սահմանադրական դատարանը կառույց է, որը երաշխավորելով մարդու հիմնարար իրավունքները եւ ազատությունները, ուսումնասիրելով օրենսդրությունը, քննարկելով առկա հարցերը, ըստ էության, թույլ չի տալիս, որպեսզի մենք շեղվենք այն արժեքներից, որոնք ամրագրված են Սահմանադրության մեջ: Սահմանադրությունը նախ եւ առաջ` արժեքներ են եւ այստեղ ես միանշանակ համաձայն եմ պրն Գրիգորյանի հետ, Սահմանադրությունը  նախ եւ առաջ` ոգին է եւ ոչ թե տեքստը, Սահմանադրությունն առկա, ապրող իրականությունն է, որն առօրյա եղանակով պետք է հաստատվի, որն առօրյա եղանակով պետք է զարգանա, եւ այս գործում Սահմանադրական դատարանի դերակատարությունը չափազանց կարեւոր է:

Եվս մի կարեւոր հանգամանք. սահմանադրական արդարադատության եւ Սահմանադրական դատարանի դերը շատ ավելի  մեծ պետք է լինի խորհրդարանական կառավարման երկիր ունենալու դեպքում, որովհետեւ, ըստ էության, Սահմանադրական դատարանն է լինելու այն մարմինը, որը կարողանալու է եւ՛ ապահովել որակյալ օրենսդրության ընդունում իր նեգատիվ օրենսդրի գործառույթներն իրականացնելու միջոցով, եւ՛ կարողանալու է առկա իրավասությունների շրջանակներում լուծել իրավասությունների վերաբերյալ վեճերը սահմանադրական մարմինների միջեւ: Սա չափազանց կարեւոր ինստիտուտ է, եւ այս տեսանկյունից մենք չենք կարող մեզ շռայլություն թույլ տալ եւ ունենալ Սահմանադրական դատարան, որը պետք է ընկալվի` դե, ո՞րն է էդ Սահմանադրական դատարանը, էն Բաղրամյանի վրայի շենքն էր, հա՞, Գրողների միության դիմաց: Չէ՛, Սահմանադրական դատարանը պետք է սկսվի ընկալվել որպես ինստիտուտ` կարեւորագույն ինստիտուտ, ինստիտուտ, առանց որի բոլորս ձախողվելու ենք:

Պրն Գրիգորյանին ճանաչում եմ բավականին երկար, եւ մենք լավ ընկերական հարաբերությունների մեջ ենք, եւ պրն Գրիգորյան, ես ձեզ հետ համաձայն չեմ, որովհետեւ ես ցանկանում եմ ձեզ հետ ընկեր մնալ նաեւ այն ժամանակ, երբ որ դուք կդառնաք Սահմանադրական դատարանի դատավոր, այլ բան է, որ ես ինձ, երբեք թույլ չեմ տա միջամտել Սահմանադրական դատարանի գործառույթների մեջ, դուք էլ, առանց դիմումի առկայության, երեւի թե, իմ` որպես պատգամավորի, լիազորությունների մեջ:

Պրն Գրիգորյանի մտքերը սահմանադրական արդարադատության ոլորտում, իրավունքի փիլիսոփայության ոլորտում կարող են լինել այն բարձր արժեքները, որոնց հիման վրա մենք կձեւավորենք գալիք սերունդների համար անհրաժեշտ սահմանադրաիրավական միջավայր, որի շրջանակներում հնարավոր կլինի ապահովել մարդու իրավունքների պաշտպանությունը, իրավունքի գերակայությունը եւ արդյունքում ապահովել ժողովրդավարության այն մակարադակը, որն անհրաժեշտ է մեր հասարակության համար:

Այո, Սահմանադրական դատարանը ձեւավորվելով ԱԺ-ի կողմից` չի լինելու ԱԺ վերահսկողության ներքո, եւ սա տրամաբանական է: Մենք ձեւավորում ենք կառույց, որին տալիս ենք կարեւորագույն դերակատարություն` ապահովել սահմանադրական արժեքների գերակայությունը, երաշխավորել Սահմանադրությամբ ամրագրված սկզբունքների իրագործումը: Այս առումով ես համարում եմ, որ մեր ընտրությունը չափազանց կարեւոր է եւ ողջունելի: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հովհաննես Հովհաննիսյան:

Հ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Հարգելի նախագահ, ԱԺ հարգելի կոլեգաներ, մի էսպիսի միտում է նկատվում «քաղաքական» բառի շուրջ. երբ «քաղաքական» բառը պետք է օգտագործվի այս կոնտեքստում կամ այն կոնտեքստում, հստակ երեւում է «քաղաքական» բառի դեմոնիզացիայի պրոցես: Մենք չպետք է խուսափենք «քաղաքական» բառից, եւ այսօր «Իմ քայլը» խմբակցությունը քաղաքական մեծամասնություն է, եթե «Իմ քայլը» խմբակցությունը որոշում է այսինչ որոշումը կայացնել այսինչ թեկնածուի օգտին կամ այնինչ թեկնածուի օգտին, բնականաբար, դա քաղաքական որոշում է, եւ մենք չպետք է խուսափենք քաղաքական որոշում կայացնելուց:

Հիմա` Վահե Գրիգորյանի մասով. երբ ասում են` քաղաքական որոշում կայացրեցին, գործուղեցին, հետո թելադրելու են այսինչ, այնինչ որոշումները, այդ մարդիկ, ովքեր նման բան են ասում, ընդհանրապես, չեն ճանաչում Վահե Գրիգորյանին: Ես վստահ եմ, որ որեւէ մեկը չի կարող Վահե Գրիգորյանին որեւէ հարցով զանգել կամ որեւէ բան խնդրել, եթե դա դուրս է իրավական շրջանակներից: Հիշեցի այստեղ մի դեպք, երբ դա տեղի ունեցավ ինձ Միացյալ Նահանգներում սովորելու ժամանակ, երբ ես իմ դասախոսին հարցրեցի` ի՞նչ կլինի, եթե քո մանկության ընկերը քեզ զանգի եւ խնդրի` այսինչ ուսանողին գնահատական դնել, նա մի 10 վայրկյան, էսպես, մտորում էր, թե էս ի՞նչ հարց տվեցի, հետո ասաց` երեւի, կանեմ, բայց ես վստահ եմ, որ իմ մանկության ընկերը երբեք ինձ չի զանգի այդ հարցով: Մեզ մոտ պետք է ձեւավորվի այդ մշակույթը, մենք պետք է հասկանանք, թե որն է իրավական եւ որտեղ մենք կարող ենք քայլ անել, որտեղ մենք չպետք է քայլ անենք:

Մարդ, որն անցել է քաղաքական բռնաճնշումների միջով, ինձ համար շատ կարեւոր է այս ընտրությունը, որ ես այսօր կատարելու եմ, արժեքային համակարգի տեսանկյունից. ինչպիսի՞ մարդ եմ ես ընտրում, ինչպիսի՞ արժեքային համակարգ ունի այդ մարդը, որն անցել է բռնաճնշումների միջով, էսպես, ավտորիտար ռեժիմի պայմաններում, չի ենթարկվել, գնացել է բանտ, պաշտպանել է 10 զոհերի իրավահաջորդների իրավունքները եւ մինչեւ օրս ամուր կանգնած է այդ դիրքերում: Դուք պատկերացնում եք` 2008 թվականից հետո գտնվեր մարդ, փաստաբան, որը կպաշտպաներ, դուրս կգար ռեժիմի դեմ: Մատների վրա հաշված թվով մարդիկ կարող են լինել, եւ այդ տեսանկյունից մենք պետք է հաշվի առնենք այս հանգամանքը, որովհետեւ մենք ի՞նչ ենք, վերջիվերջո, կառուցում, մենք կառուցում ենք իրավական պետություն: Մարդ, որն ապացուցել է իր կենսագրությամբ, որ իրավական պետության կառուցման կողմնակից է, ոչ միայն իր կենսագրությամբ, իր ամբողջ անցած ճանապարհով եւ փորձով: Մարդիկ, ովքեր վախենում էին խոսել ժամանակին որոշ բաների մասին, որովհետեւ կամ բանտ կգնային կամ կզանգեին կճնշեին կամ աշխատանքից կհեռացնեին. մենք այսօր ունենք թեկնածու, որը չի վախեցել եւ անցել է այդ փշոտ ճանապարհով:

Եվ այսօրվա հիստերիան, բնական է, որ պետք է հիստերիա լիներ, ամբողջ Facebook-չի, էսպես, կեղծ ստատուս-չիները զբաղված են տարբեր տեսակի ինչ-որ բաներ գրելով, հետո իրենց մամուլի միջոցներով դա դուպլիկացնելով ու շարունակելով, որովհետեւ հիստերիայի մեջ են, է, պետք է հիստերիայի մեջ լինեն, որովհետեւ պետք է վախենան իրավական պետությունից, որովհետեւ իրենք միշտ հակաիրավական են եղել եւ իրենք ուզում են հետ գնալ էդ հակաիրավական դաշտը. չի լինելու այլեւս: Եվ այդ պատճառով նրանք այսօր վախի մեջ են եւ վախի մեջ պետք է մնան ու ապրեն վախի մեջ, որովհետեւ դա է եղել իրենց կենսակերպը:

Երբ ասում ենք` Սահմանադրական դատարանն ինչո՞ւ չի ընկալվում որպես ինստիտուտ. է, որովհետեւ Սահմանադրական դատարանի որոշումները որեւէ կերպ չեն ազդել մեր երկրի քաղաքացու առօրյայի վրա: Վստահության հանրաքվե. ես շատ լավ հիշում եմ Սահմանադրական դատարանի որոշումը, արվե՞ց վստահության հանրաքվեն, թե՞ շպրտվեց մի կողմ Սահմանադրական դատարանի որոշումը: Չարվեց, չէ՞, որովհետեւ չուներ էդ հեղինակությունը, որ Սահմանադրական դատարանի որոշումը կատարվեր, այնինչ Սահմանադրական դատարանի որոշումը պետք է անվերապահորեն կատարվեր քաղաքական իշխանության կողմից, որովհետեւ երկրում բոլոր ինստիտուտները դիսբալանսի մեջ էին, եւ ամբողջովին ճեղքված էր համակարգը: Այսօր մենք ինչ ենք ուզում, որ ասում ենք` իրավական պետություն ունենանք. մենք ուզում ենք, որ այդ ինստիտուտներն աշխատեն, որ այդ ինստիտուտներն իրար հավասարակշռեն եւ իրար հաշվետու լինեն այդ ինստիտուտները, միայն այդ ճանապարհով մենք կունենանք նորմալ երկիր: Եվ որոշ գործընկերներ, դեռեւս Սահմանադրական դատարանի դատավորի թեկնածուին չհանդիպած` արդեն հայտարարում են մամուլի միջոցներով, որ իրենք դեմ են քվեարկելու: Սա էլ է քաղաքական դիրքորոշում եւ բնական է, որ քաղաքական դիրքորոշում է, բայց սա արդեն որոշակի կասկածների տեղիք է տալիս, թե ինչո՞ւ են նմանատիպ դիրքորոշում հայտնում: Ես շատ շնորհակալ եմ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությանը, որ ազատ քվեարկության իրավունք է տվել, եւ խղճի մտոք յուրաքանչյուր պատգամավոր պետք է ընտրի, եւ ես կարծում եմ` ճիշտ ընտրություն կկատարվի այսօր:

Եվ վերջին հարցը. տարիներ շարունակ մենք խոսում ենք` ինչի՞ց են բողոքում ՀՀ քաղաքացիները, ինչի՞ համար են արտագաղթել ՀՀ քաղաքացիները. նրա համար, որ շատերս լռել ենք ՀՀ-ում տեղի ունեցած հակաիրավական տարաբնույթ երեւույթների դեմ: ՀՀ քաղաքացիների մեծ մասն արտագաղթել է ոչ թե սոցիալական վիճակից ելնելով, այլ արդարադատության զգացումի պակասից ելնելով, եւ այսօր թե՛ վեթինգի համակարգով, թե՛ այսօրվա ընտրությամբ մենք փորձ ենք կատարում վերականգնել արդարադատության զգացողությունը: Տարիներ շարունակ տարբեր հասարակական կազմակերպությունների կողմից կատարվել են հարցումներ, համաձայն որի` դատարանները ստացել են ամենացածր վստահության քվեն: Դա ուղղակի ամոթ է էս երկրի համար, եթե քաղաքացին չի վստահում իր դատարաններին եւ բարձրագույն դատարանին, ապա այդ քաղաքացին, բնականաբար, մի օր իր ճամպրուկները հավաքելու է եւ երկրից գնա: Երբ վերականգնվեց, երբ մարդն իրեն զգաց իրավական երկրում ապրող, վստահ եղեք, որ, թեկուզ ցածր աշխատավարձով, մարդիկ մնալու են այս երկրում եւ արարելու են այս երկրում, եւ այսօրվա մեր նպատակը հենց դա է. ունենալ իրավական պետություն, որտեղ որեւէ մեկն արտոնյալ չի լինի, որեւէ մեկը, եւ այստեղ նստած յուրաքանչյուր պատգամավոր պետք է իմանա, որ այդ իրավական ճնշման տակ է ինքը, յուրաքանչյուրի քայլը հասարակության կողմից վերահսկվում է, յուրաքանչյուր նախարար պետք է իմանա, որ իր ամեն մի քայլը վերահսկվում է, թե՛ վարչապետը, թե՛ ԱԺ նախագահը, բոլորն այս երկրում պետք է զգան այդ իրավական ճնշումը: Ես կարծում եմ, որ այս ճանապարհը փշոտ է, դժվար, որովհետեւ հակառակ կողմը, որը սովոր է արժեքային այլ համակարգով ապրել եւ գործել, բնականաբար, դիմադրելու է, բնականաբար, էդպես հեշտ չի հանձնվելու, բայց հասարակության մեծ մասը պահանջում է, եւ այդ պահանջը մենք պետք է իրագործենք, եւ մենք պետք է հասարակության յուրաքանչյուր անդամի` մեզ քվե տված յուրաքանչյուր անդամի, երեք խմբակցության բոլոր պատգամավորներին քվե տված յուրաքանչյուր անդամի իղձերն իրականացնենք: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Լիլիթ Մակունց:

Լ.ՄԱԿՈՒՆՑ

-Շնորհակալություն: ԱԺ հարգելի նախագահ, հարգելի գործընկերներ, սիրելի քաղաքացիներ, ինչպե՞ս ենք մենք ընտրում Սահմանադրական դատարանի դատավոր, ո՞րն է դատավոր ընտրելու օրինական եւ իրավական ճանապարհը. իհարկե, ԱԺ ընտրությամբ: ԱԺ-ն այսօր ՀՀ-ում քաղաքական մարմին է եւ, բնականաբար, քաղաքական մարմինը պետք է կայացնի քաղաքական որոշում, սակայն ժամանակն է, որ մենք դուրս գանք այն կարծրատիպից, որ քաղաքական որոշումը ենթադրում է կուսակցական որոշում, քաղաքական որոշումն արժեքահեն որոշում է, դիրքորոշում է եւ մոտեցում է, որը նշանակում է եւ ցույց է տալիս, արտացոլում է, թե ի՞նչ արժեքներով ենք մենք առաջնորդվում առաջին հերթին որպես, օրինակ` պատգամավորներ, ինչպիսի՞ Հայաստան ենք ուզում ունենալ ՀՀ-ում, ինչպիսի՞ դատական համակարգ ենք ուզում ունենալ, ինչպիսի՞ դատավորներ ենք ուզում ունենալ, ի՞նչ հետագիծ ունեն այդ դատավորները եւ արդյո՞ք կարող են մեր արժեքների շրջանակներում հանդիսանալ այս կամ այն դատարանի, տվյալ դեպքում` Սահմանադրական դատարանի դատավոր:

Չեմ կարող չանդրադառնալ մի փոքր ակնարկի, որ արվեց Վահե Գրիգորյանի չակերտավոր բանտային, անցյալի մասին եւ շտկում մտցնել. ոչ թե բանտային անցյալ, այլ քաղբանտարկյալների իրավունքները պաշտպանող անցյալ, ոտնահարված իրավունքները պաշտպանող անցյալ: Սա, կարծում եմ` չափազանց կարեւոր տարանջատում է, եւ ես հարգում եմ Վահե Գրիգորյանի այն դիրքորոշումը եւ այն վարքագիծը, որով նա չի կեղծում նախկինում արած իր հայտարարությունները, չի ձեւափոխում դրանք, ցանկացած գնով չի գնում ընտրվելու ճանապարհով, այդ թվում` քծնանքի, եւ նաեւ այս հանգամանքն է ինձ հիմք տալիս մտածելու, որ թեկնածուն արժանի է հավակնել եւ ընտրվել Սահմանադրական դատարանի դատավոր:

Եթե շատերի համար կարող է տարակուսանք առաջացնել այս վերջին շրջանում Վահե Գրիգորյանի թեկնածությունից հետո սկսված արշավը թե՛ թեկնածուի, եւ թե՛ ՀՀ Նախագհի դեմ, ապա ինձ համար բավականին հասկանալի եւ հստակ է այդ խուճապի պատճառը, ինչի մասին նաեւ խոսեց իմ գործընկեր Հովհաննես Հովհաննիսյանը, եւ հետագայում ժամանակը ցույց կտա` Նախագահ Արմեն Սարգսյանի քայլն արդյո՞ք պետականամետ քայլ էր, թե՞ ոչ:

Ինչ վերաբերում է Վահե Գրիգորյանին որպես թեկնածու: Ես համարում եմ, որ քաղաքացիական իրավունքների պաշտպանության ոլորտում Վահե Գրիգորյանը լուրջ եւ արժեքահեն հետագիծ ունեցող անձ է թե՛ քաղբանտարկյալների պաշտպանությունն իրականացնելիս, թե՛ ապօրինին շինարարությունների արդյունքում քաղաքացիների խախտված իրավունքները պաշտպանելիս եւ այլն, եւ՛ հենց այս համատեքստում, եւ՛ հենց այս հետագիծն է, որ ինձ վստահությունն է ներշնչում, որ ընտրվելու դեպքում Վահե Գրիգորյանն ավելացնելու է Սահմանադրական դատարանի նկատմամբ վստահությունը: Ես դիտարկում եմ Վահե Գրիգորյանի թեկնածությունը նաեւ արդարության վերականգնման համատեքստում: Այսքանը, շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Լենա Նազարյան:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, նիստին հետեւող սիրելի հայրենակիցներ, այսօր մենք ընտրելու ենք Սահմանադրական դատարանի դատավոր, եւ թեկնածուի վերաբերյալ հնչած քննադատությունները` նույնիսկ ընդդիմության կողմից, լուրջ չեն, եւ ես կուզեի անդրադառնալ դրանցից մի քանիսին:

Պրն Մարուքյանը, ափսոս, դահլիճում չէ, հարցազրույցների ժամանակ կարծիք է հայտնել, որ Վահե Գրիգորյանը կաշկանդված է կառավարող ուժի հետ մտերիմ հարաբերություններով: Ես կուզեի հարց տալ պրն Մարուքյանին եւ իր խմբակցության մյուս անդամներին, որոնք կրկնում են այս կարծիքը. արդյո՞ք Նիկոլ Փաշինյանի հետ ծանոթությունը, գործընկերությունը նախորդ խմբակցության շրջանակում ինչ-որ կերպ իրենց կաշկանդում է լինել ընդդիմություն: Կարծում եմ` չի կաշկանդում: Այդ դեպքում ինչո՞ւ են նրանք կարծում, որ Վահե Գրիգորյանի հետ մեր գործընկերությունը կարող է նրան կաշկանդել, ինչո՞ւ է ոգու ամրության այս տարբերությունը դրվում:

Մեր հարաբերությունները Վահե Գրիգորյանի հետ, իհարկե, ոչ թե անձնական մտերմություն են, այլ իրավական պետության կերտման շուրջ գործընկերություն, եւ ոչ միայն կառավարող ուժին, ընդդիմադիր դաշտին, այլեւ լայն հանրությանն է հայտնի Վահե Գրիգորյանը` որպես իրավաբան, փաստաբան, որը պայքարել է քաղաքացիների խախտված իրավունքների համար, բազմաթիվ ռազմավարական նշանակության գործեր է վարել եւ իրավական շատ արժեքավոր մեկնաբանություններ տվել եւ հանրային գործունեության շնորհիվ է, որ բոլորին այս թեկնածուն հայտնի է դառնում վստահելի, անկախ եւ արդար դատարան ձեւավորվելու այս պատմական հանգուցային պահին:

Գիտենք բոլորս, որ թեկնածուն գործել է կուսակցական, քաղաքական նպատակահարմարությունից դուրս, եւ կուզեի նաեւ անդրադառնալ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության կողմից հնչեցված վերապահմանը, որն առնչվում է Վահե Գրիգորյանի կողմից Նախագահի ընտրության գործընթացի քննադատությանը: Վահե Գրիգորյանը պնդում է սեփական իրավական գնահատականը Նախագահի ընտրության գործընթացի վերաբերյալ, եւ, ճիշտն ասած, այս հանգամանքն էլ ավելի է ամրապնդում իմ վստահությունը Վահե Գրիգորյանի նկատմամբ` որպես պրոֆեսիոնալ եւ հետեւողական իրավաբանի:

Պրն Գրիգորյան, շատ սպասված բարեփոխիչ ալիք ենք ակնկալում ձեզանից, որպեսզի ներմուծվի Սահմանադրական դատարան, ինձ համար իսկապես արժեքավոր է, որ ես` որպես պատգամավոր, ունեմ հնարավորություն` այսպիսի ընտրություն կատարել եւ ես պաշտպանում եմ ձեր թեկնածությունը եւ հաջողություն մաղթում:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Գայանե Աբրահամյան:

Գ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, եւ հարգելի քաղաքացիներ, ինձ համար անհասկանալի են, ընդհանրապես, վերջին ամիսներին անընդհատ շրջանառվող քննադատությունները, թե Վահե Գրիգորյանը կապված է կառավարող ուժի հետ: Ուզում եմ պարզապես հիշեցնել, որ ցանկացած մեկը, ով ՀՀ-ում  ժողովրդավարացման պայքարի իրավունքների պաշտպանության գործում ներգրաված է եղել նախկինում այս կամ այն կերպ, այո, գոնե արժեքային տիրույթում կապված է կառավարող ուժի հետ, եւ սա օրինաչափ է: Որեւէ փաստարկ, թե Վահե Գրիգորյանը կախվածություն ունի կառավարող ուժից կամ որեւէ կերպ կարող է ազդեցություն ունենալ, չի բերվել եւ չէր կարող, ուղղակի, բերվել, որովհետեւ տարիներով է ապացուցվել, որ Վահե Գրիգորյանի միակ կախվածությունը, միակ արժեքը եւ սկզբունքն իրավունքի գերակայությունն է:

Վահեին ճանաչել եմ Հյուսիսային պողոտայի կառուցմանը նախորդած զանգվածային ունեզրկման, սեփականության իրավունքի զանգվածային խախտումների օրերին Բուզանդի բարիկադների վրա մի ողջ հսկա անօրեն ռեժիմի դեմ պայքարող քաղաքացիների կողքին կանգնած: Արդյո՞ք Սահմանադրական դատարանի դատավոր լինելու համար միակ սկզբունքը լավագույն իրավաբան կամ սահմանադրագետ լինելն է. ինձ համար` ոչ, եւ կարծում եմ, որ ընդհանրապես, էդպես չպետք է լինի, կարեւորագույն պայման է նաեւ այդ իրավունքի հիմնական սուբյեկտի` քաղաքացու, պաշտպանը լինելը եւ իրավունքի գերակայության դիրքերից հանդես գալը: Իսկ ո՞վ էր Բուզանդի` Հյուսիսային պողոտայի, նախկին տարածքի բնակիչների կողքին կամ մարտի 1-ի տուժողների իրավահաջորդների, զոհերի իրավահաջորդների եւ տուժողների կողքին կանգնած, երբ նրանց գործերը կոծկվում էին, երբ նրանք ունեզրկվում էին, ո՞վ էր կանգնած` նախկին թեկնածունե՞րը, որոնք, գուցե, լավագույն դասախոսնե՞րն էին, գուցե, իրավունքի լավագույն գիտակնե՞րն էին կամ սահմանադրագետնե՞րը,. ո՛չ, իհարկե, ո՛չ, Վահե Գրիգորյանն էր այնտեղ կանգնած, որովհետեւ Վահեի համար իրավունքը, իրավական պետությունը միայն թղթի վրա գրված բարձրագոչ լոզունգները չեն, այլ այդ իրավունքի կրողի` քաղաքացու, շահերի անմնացորդ եւ անշահախնդիր պաշտպանությունն իրականացնելն է:

Ես մի փոքր, գուցե, էմոցիոնալ պատմություն պիտի պատմեմ, չեմ կարող սա չհիշել, որովհետեւ նախ` այդ օրն առաջին անգամ ես ճանաչեցի, իմացա, ընդհանրապես, Վահե Գրիգորյան փաստաբանի մասին: Հյուսիսային պողոտայի ունեզրկման, Բուզանդի այդ ամբողջ պայքարի հերթական հոդվածս գրելու օրերն էին, երբ գնացի Տերյան-Թումանյան խաչմերուկի վրա գտնվող մի տուն, որտեղից վտարում էին բնակիչներին հայրական տնից, անգամ այն տնից, որի սեփականության իրավունքը ցարական ժամանակից դեռ ունեին: Վտարում էին բնակիչների եւ վտարում էին նաեւ այնտեղ ապրող քաղցկեղով հիվանդ, անկողնում գամված մի կնոջ, եւ ԴԱՀԿ-ի աշխատակիցները, ներողություն, ես, ուղղակի, չեմ կարող սա հիշել առանց հուզվելու, ներողություն եմ խնդրում, ԴԱՀԿ-ի աշխատակիցներն այդ կնոջը մահճակալին գամված, մահճակալի մեջ հանեցին դուրս: Երբ ես մոտեցա այդ կնոջը, ասում եմ` ի՞նչ է կատարվում, ի՞նչ եք կարծում, մահամերձ էր այդ կինը, իսկապես, օրեր հետո, ուղղակի, մահացավ, կարծեմ` Իրինա էր անունը, ասաց` ոչինչ, ես մեկ է` մեռնելու եմ, բայց կարեւորը` Վահեն ընտանիքիս կողքին է կանգնած: Ես չգիտեի` Վահեն ո՞վ էր, եւ Վահեն այդ օրերին, փաստորեն, իրավունքի պաշտպանության, գուցե, միակ, գուցե, բարձրագույն հույսն էր, եւ սա չէր արվում քաղաքական հայացքների համար, սա իրավունքի գերակայության հաստատման պայքար էր, մի բան, որ ձեզ, ցավոք, պրն Պետրոսյանն էստեղ չի, գուցե, ընկալելի չլինի, որովհետեւ դրա համար երբեք պայքար չեք տարել: Իսկ նորություն չի, որ իրավունքի գերակայության սկզբունքի վերականգնումը հակաժողովրդավարական ռեժիմների վերացման կարեւոր նախապայման ու լավագույն միջոցն է, եւ պատահական չէր, որ հենց Վահեի դեմ շինծու գործ կարվեց, եւ ամիսներ շարունակ նրան բանտարկեցին: Արդյո՞ք սա միայն քաղաքական հայացքների համար էր. ո՛չ, իհարկե, այլ նաեւ այն պատճառով, որ համարձակվել էր դուրս գալ Քոչարյանի նախաձեռնած` քաղաքացիների ունեզրկման սարսափելի գործընթացի դեմ, համարձակվել էր կանգնել անպաշտպանների կողքին, որոնք փաստաբան ունենալու հնարավորություն անգամ չունեին, եւ դա արվում էր ուղղակիորեն, անմնացորդ, եւ, վերջապես, համարձակվել էր քայլ անել դեպի իրավունքի գերակայության վերականգնմանը եւ հաստատմանը: Սա անկյունաքարն է իրավական եւ ժողովրդավարական պետության համար եւ միայն այս արժեքները կրող անձը կարող է վերականգնել երկրի գլխավոր դատական մարմնի նկատմամբ վստահությունը:

Ինձ համար իրավական պետության ժողովրդավարացման կարեւորագույն ցուցիչներից մեկը հենց իրավունքի գերակայությունն է, որի կենտրոնում մարդն է եւ ոչ միայն կամ ոչ թե որպես իրավունք կրող, այլ հենց այդ իրավունքն ինքնին` որպես իրավունք` ՀՀ Սահմանադրության 3-րդ հոդվածին համահունչ: Սա համամարդկային արժեք է, որ կրում է Վահե Գրիգորյանը, եւ սրան հասնելու բարդ ճանապարհը ես կարող եմ վստահել միայն կամ հենց Վահե Գրիգորյանին: Շնորհակալություն:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հաջորդ ելույթի համար` Անուշ Բեղլոյան: Խնդրեմ, տիկին Բեղլոյան:

Ա.ԲԵՂԼՈՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, այսօր մենք ընտրում ենք Սահմանադրական դատարանի դատավոր: Թվում է, թե սովորական գործընթաց է, սովորականի պես փորձում ենք որոշել մի կառույցի շարքային անդամի ճակատագիրը` հիմնվելով օրենքի, նախատեսված չափանիշների եւ թեկնածուի արտահայտած մտադրությունների եւ գաղափարների վրա: Թվում է, թե այդքանը, բայց դա միայն թվացյալ իրավիճակ է, այսօր մենք մեր քվեարկությամբ խոստովանելու ենք` ինչպիսի՞ Հայաստան ենք մենք ցանկանում տեսնել, մեր քվեարկությամբ մենք կարտահայտենք մեր վերաբերմունքը ՀՀ պետականության էական իմաստի հանդեպ, մենք կբացահայտենք մեր քաղաքական մտադրությունները: Բացատրեմ` ինչու է դա այդպես:

Առաջինը. անկախությունից ի վեր մենք ապրել ենք մի պետության մեջ, որտեղ յուրաքանչյուր անհատի ճակատագիրը, իրավունքը, բարեկեցությունը, իսկ որոշ տարիներին նաեւ կյանքը կախված էր այլ անհատի կյանքից: Բարի թագավոր, հարց լուծող, գործ դասավորող. մեր այդ տարիների ձեռքբերված բառապաշարը լիովին արտահայտում է այն խորքային խնդիրները եւ սկզբունքները, որոնցով մենք պարտադրված ենք եղել ապրել, հերիք չէ` պարտադրված ենք, այլ նաեւ մեզ համոզել են, որ դա է գոյության հիմնական եւ ամփոփոխ սկզբունքը: Հանցավոր, ոչ գրված օրենքները` մեծամասնությամբ բերված քրեական աշխարհի կարգերից ծնել են մի համակարգ, որ արհեստավարժ ստեղծված էր պահպանել իր տերերի ապահով եւ անպատիժ գոյությունը, բայց, ըստ էության, խախտում էր մարդու իրավունքների հավասարության եւ օրինականության հիմնարար սկզբունքը, որ օրենքի առջեւ բոլորը հավասար են:

Հեղափոխության առաջին օրերից մենք սկսեցինք քանդել այդ արատավոր կծիկը` նպատակ ունենալով ստեղծել պետություն, որտեղ համակարգային կերպով երաշխավորված է անհատի իրավունքն ու ազատությունների պաշտպանությունը, որտեղ օրինականություն եւ օրենքների սկզբնական իմաստը պետք է վերադարձնել իր սկզբնական նշանակությանը, բայց Սահմանադրական դատարանն այս տեսակետից նշված գործընթացում առաջնային դեր ունի:

Պրն Գրիգորյան, դուք մինչ այսօր Սահմանադրական դատարանի դատավորի միակ թեկնածուն եք, որ իր թե՛ 2018-ի հոկտեմբերի, թե՛ այսօրվա ելույթում հաստատեց, որ ունի հենց այդպիսի մոտեցում Հայաստանի առջեւ կանգնած խնդիրների վերաբերյալ: Դուք ասացիք` պետությունն առանց անհատների անհնար է, բայց անհատը կարող է չլինել պետության մաս, պետությունը պետք է ծառայի իր մաս հանդիսացող անհատներին, այդ պարագայում պետությունը կայուն է եւ հարատեւ է, իր քաղաքացիների իրավունքն ոտնահարող պետությունը զրկվում է այդ անհատներից: Այդպիսի պետությունը, ի վերջո, մերժված է եւ ֆորմալ բնույթ է կրում: Բարի առաջնորդը կարող է լավագույն մղումներով փոփոխություններ իրականացնել, բայց եթե անհատների սահմանադրական իրավունքները եւ ազատությունները պաշտպանված չեն վստահություն վայելող դատարանի կողմից, ապա նույնիսկ լավագույն փոփոխությունները չեն կարող հարատեւ լինել եւ վերադարձնել անհատին պետության տիրույթ: Անհատի, քաղաքացու, իրավունքների համակարգային պաշտպանության կայացումը դարձնում է Հայաստանում իրականացվող փոփոխություններն անդառնալի` բացառելով յուրաքանչյուր իշխանափոխության պարագայում նախկին բարքերի վերադարձը: Հենց այդ պատճառով Վահե Գրիգորյանի ընտրության հանդեպ մեր այսօրվա վերաբերմունքը հիանալի ցուցիչ կլինի մեր իրական մտադրությունների եւ մեր էական նպատակների համար, հանուն որոնց մենք հայտնվել ենք խորհրդարանում: Մենք եկել ենք էստեղ ինչի՞ համար, արդյո՞ք մենք գնում ենք բարի թագավորի անձի առանձնահատկություններով պայմանավորված իշխանության համակարգի կազմալուծմանը: Սահմանադրական դատարան ուղղելով այդպիսի անձի, որ իր կամքով եւ իր ամբողջ գործունեությամբ ապացուցել է, որ իր հիմնական նպատակն է կլանային համակարգի ոչնչացումը եւ դեմ քվեարկելով` մենք կապացուցենք, որ հույս ենք փայփայում մի օր հետ պտտել պատմության անիվը: Գուցե, հենց այդ հանգամանքով է պայմանավորված այն փաստը, որ Վահե Գրիգորյանն եղել է ՀՀ նախագահի կողմից ընտրված առաջին թեկնածուն առաջին մրցույթի ընթացքում եւ նույնպես այդ հանգամանքով է պայմանավորված այն փաստը, որ 2018 թվականին նախկին ԱԺ-ն ոչ թե դեմ է քվեարկել Վահե Գրիգորյանին, այլ ուղղակի տապալել է քվեարկությունը` չընտրելով, որովհետեւ արժեհամակարգերի բացարձակ անհամատեղելիություն կար:

Այսօր մենք եւ ՀՀ ողջ ժողովուրդը պատկերացում կստանանք այս խորհրդարանում ներկա ուժերի մտադրությունների եւ ռազմավարական նպատակների մասին, այսօր մենք կապացուցենք, որ ցանկանում ենք մեր երեխաներին թողնել էապես իրավական պետություն, քաղաքացիների սեփականություն եւ քաղաքացիներին ծառայող Հայաստանի Հանրապետություն: Շնորհակալություն:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հաջորդ ելույթի համար` Արման Բաբաջանյան` «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցություն: Խնդրեմ, պրն Բաբաջանյան:

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Հարգելի ԱԺ նախագահություն, գործընկերներ, այս նիստին հետեւող մեր սիրելի քաղաքացիներ, հայրենակիցներ: Հենց սկզբից արձանագրեմ, որ ես Վահե Գրիգորյանի հետ ձեզանից շատերի պես չունեմ երկարամյա ընկերական հարաբերություններ, բայց մեզ միայն թվում է, թե մենք քննարկում ենք Սահմանադրական դատարանի դատավորի պաշտոնում Վահե Գրիգորյանի թեկնածությունը: Իրականում այս քննարկումը շոշափում է խնդիրների շատ ավելի լայն ու խորը շրջանակ, քան զուտ Սահմանադրական դատարանի դատավորի ընտրությունը: Չափազանցրած չեմ լինի, եթե ասեմ, որ մեր այսօրվա քննարկումից ու քվեարկությունից է կախված լինելու նաեւ Հայաստանում դատաիրավական համակարգի բարեփոխումների հետագա ընթացքն ու ճակատագիրը: Միեւնույն ժամանակ պետք է արձանագրել, որ դատական համակարգում ստեղծված այս իրավիճակն իշխող ուժի մեկամյա անգործության եւ արխայնության հետեւանք է, բայց դա այս պահին կարեւոր չէ, եւ ես դրա մասին չեմ ուզում խոսել: Այսօր այս ԱԺ-ի մեր բոլորի պարտականությունն է ավելի քան 20 տարի առաջ մեր երկրում բույն դրած քրեաօլիգարխիկ համակարգին սպասարկող դատական իշխանություն կոչված կամ կոչվող որջը վերադարձնել ժողովրդին եւ անել հնարավոր ամեն ինչ, որպեսզի Հայաստանի դատական իշխանությունն անշրջելիորեն իր բոլոր դատական ակտերն ու որոշումները բխեցնի միայն ժողովրդի իշխանությունից եւ հռչակի բացառապես հանուն ՀՀ:

Եվ հենց այստեղ առաջարկում եմ վերացարկվել մեր այսօրվա օրակարգից, օրակարգի առարկայից եւ կենտրոնանալ մեր երկրում ստեղծված իրողությունների համատեքստին, որի պայմաններում մեզ է ներկայացվել Վահե Գրիգորյանի թեկնածությունը Սահմանադրական դատարանի դատավորի պաշտոնում: Հայաստանը ներկայումս գտնվում է դատաիրավական համակարգի արմատական բարեփոխումների անհրաժեշտության առաջ, հայտարարվել է դատական իշխանությունը վեթինգի ճանապարհով զտելու կամ ատեստացիայի ենթարկելու եւ դատական. դատաիրավական, համակարգը վիրահատական միջոցով առողջացնելու անհրաժեշտության մասին: Հայտարարվել է այն բանից հետո, երբ առանձին վերցրած մեկ դատական գործով ի ցույց դրվեց Հայաստանի դատական համակարգի ճղճիմ եւ կախյալ վիճակը, դատարանների ամենատարբեր ազդեցություններին տուրք տալու երեւույթը: Լինենք անկեղծ եւ իրերը կոչենք իրենց անուններով` հեղափոխությունից մեկ տարի անց մեր երկրի ինքնիշխանությունն ու պետականությունը նսեմացրած քրեաօլիգարխիկ համակարգի կնքահայրն ապացուցեց, որ ի զորու է ազդել Հայաստանի դատարանների վրա եւ ստանալ իր համար ցանկալի որոշումներ: Այդ մեղադրյալը շարունակում է դա ապացուցել նաեւ այսօր` դատարանում ցուցաբերելով ցինիզմի հասնող ինքնավստահություն` առնվազն տեսանելի մակարդակում բարոյական եւ հոգեբանական ճնշում գործադրելով դատարանի վրա, եւ ահա հենց այս պայմաններում մենք ընտրում ենք Սահմանադրական դատարանի դատավոր, որն իր լիազորությունների սահմաններում կոչված է հակազդել դատական համակարգում Ռոբերտ Քոչարյանի կնքահայրությամբ հաստատված եւ Սերժ Սարգսյանի կողմից խորացված անարխիայի տարածմանը:

Հարգելի գործընկերներ, այս քվեարկությունն ինձ համար երկրում ստեղծված ընդհանուր համատեքստից բխող քայլ է, եւ, ուրեմն, այս քննարկումն ու քվեարկությունը ոչ թե իրավական, այլ ամբողջությամբ քաղաքական, ակտ է, հետեւաբար, մեր դրդապատճառներն ու եզրահանգումները նույնպես պետք է ունենան քաղաքական բովանդակություն եւ հիմնավորում: Մինչեւ վերջ անկեղծ լինեմ. այս հարցն ինձ համար իմ արժանապատվության, իմ քաղաքական հավատամքին ու ինքնությանը վերաբերող հարց է: Ես ուրախ եմ, որ այս դահլիճում, բացի Վահե Գրիգորյանից, ձեր մեջ. կարծես. չկա մեկը, ով սեփական մաշկի վրա է զգացել ու ապրել այդ տարիների սարսուռը Հայաստանի ազատազրկման վայրերում, բայց անկախ իմ կամքից` ես այստեղ ինչ-որ իմաստով ներկայացնում եմ այն տասնյակ, հարյուրավոր, հազարավոր իմ հայրենակիցներին, ովքեր մարդատյաց դատավորների ապօրինի որոշումների հետեւանքը կյանքով, առողջությամբ են վճարել, շատերն էլ ուղղակի դրանից խուսափելու համար արտագաղթել են մեր երկրից:

Ի դեպ, օրերս ձեր մարզպետներից մեկն այդ իշխանության անկյունաքարերից մեկին աղուհացով էր դիմավորում, իսկ փոխվարչապետն ինչ-որ տոնախմբություն էր նրա հետ իրականացնում կամ մասնակցում այդ տոնախմբությանը: Սա` իմիջիայլոց:

Հարգելի գործընկերներ, հասկանալու համար այսօրվա այս քվեարկության ամբողջ պատկերը, նկարը, պատճառները պետք է տեղափոխվել 2013 թվականի սեպտեմբերի 4-ը, երբ նախորդող շրջադարձային հայտնի գիշերից հետո մարդակերների իշխանությունը որոշեց ամեն գնով իր իշխանությունը երկարաձգող օրակարգ պարտադրել բոլորիս: Սերժ Սարգսյանն այդ օրն ազդարարեց սահմանադրական փոփոխությունների մասին, եթե մեզանից ոմանց թվում է, որ այդ իշխանությունն իսպառ հեռացել է, մենք չարաչար մոլորության մեջ ենք եւ սխալվում ենք: Այսօրվա ընտրությունն ընդամենը հնարավորություն է թույլ չտալ, որ այդ իշխանության պարագլուխներն ու նրանց նորելուկ արբանյակները վերադարձի շանս կամ հույս ունենան:

Հեղափոխությանը հաջորդած ավելի քան մեկ տարվա ընթացքում մենք պարբերաբար, գրեթե, անընդհատ ականատես ենք դառնում հին ու նոր Հայաստանների բախմանը:

Հարգելիներ, երեկվա եւ այսօրվա միջեւ ես ընտրում եմ վաղը: Շնորհակալություն:

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Սուրեն Գրիգորյան` «Իմ քայլը» դաշինք: Խնդրեմ, պրն Գրիգորյան:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, այս ամբիոնից արդեն խոսվեց քաղաքական բառի եւ այդ բառի նենգափոխման մասին, ինձ թվում է, որ էստեղ տեղին է հիշել Արթուր Մեսչյանի խոսքերը, ով ասում էր` խոսքը շատ վաղուց իմաստազրկվել է, ծամվել բյուր ժողովների երախում, եւ քաղաքական, քաղաքականացված եւ այլ բառերն արժանացել են հենց այս ճակատագրին: Պրն Գրիգորյանը ճիշտ ասաց, որ այսօր այս բառը դեռ խորհրդային ժամանակներից գալով` ասոցացվում է ինչ-որ մութ, ճղճիմ, ներանձնային երեւույթի հետ, բայց ես չեմ համաձայնվի, որ միայն այդ ժամանակներից գալով` այսօր մենք չենք կարող արդեն ունենալ այս բառի վերափոխված տարբերակը: Ի վերջո, անկախությունից արդեն բավականին տեւական ժամանակ է անցել, ուստի ես գտնում եմ, որ շատ անձիք մեծ ներդրում ունեն այս բառի հենց այս իմաստի ամրապնդման գործում: Մի հատ բան եմ ուզում հասկանանք, ժողովուրդ, երբ խոսում ենք մի դատարանի մասին, ում առաքելության մեջ է, օրինակ` ընտրությունների արդյունքների եւ այդ հարցում վերջնական խոսք ասելու առաքելությունը, ամենաքաղաքական պրոցեսի վերջնամասում ասելը, թե, ի վերջո, ի՞նչ է տեղի ունեցել, այսինքն` ո՞նց է կարելի ասել, որ էստեղ չկա քաղաքական կոմպոնենտ, ես չեմ հասկանում: Այո, չկա քաղաքական էն կոմպոնենտը եւ այն իմաստով, որ ես ասացի, բայց կա ապրիորի քաղաքական կոմպոնենտ: Իհարկե, այն դատարանը, որ առաջին հերթին աշխատում է իրավաքաղաքական փաստաթղթի հետ` հիմնարար փաստաթղթի հետ, բնականաբար, ունի քաղաքական կոմպոնենտ, եւ ներկայացնելը, որ եթե ասվում է, որ այս քաղաքական է, քաղաքական է ընտրությունը, ուրեմն, ինչ-որ անձնական կապեր, հետագա թելադրված որոշումներ: Մի հատ ուրիշ հարց տամ, ժողովուրդ ջան, ՀՀ քաղաքացիների քվե ով այնպես է ստացվել, որ այսօր եթե «Իմ քայլը» խմբակցությունը կողմ չքվեարկի որեւէ թեկնածուի, նա չի դառնա Սահմանադրական դատարանի դատավոր, եւ եթե այսօր ասվում է, որ եթե «Իմ քայլը» խմբակցությունը կողմ է քվեարկում, ուրեմն, դա իշխանության թեկնածու է, բա դուք հորդորում էիք նաեւ այլ թեկնածուներին կողմ քվեարկել, բա ո՞նց էր լինում, որ իրենց կողմ էին քվեարկելու չէին դառնալու իշխանության կամակատար, հենց Վահե Գրիգորյանը դառնո՞ւմ է, այսինքն` որտե՞ղ է դրա տրամաբանությունը:

Եվ, ի վերջո, ընկերների մասին. ինձ համար շատ զարմանալի է, ճիշտն ասած, որ պրն Պետրոսյանը տենց հարց է տալիս, ասում է` բա, վաղը ձեզ, եթե դուք ունեք ազատազրկման վայրից ինչ-որ ընկերներ, ո՞նց եք իրենց մերժելու: Ժողովուրդ ջան, ինչո՞ւ պատգամավորը տենց պաշտոն չի, որ ով էլ իր ընկերներից զանգի, ինքը պետք է մերժի: Այսինքն` ի՞նչ է նշանակում ասել` ո՞նց եք դուք մերժելու, այսինքն` էստեղ երկու տարբերակ կա. կամ պրն Պետրոսյանը կարծում է, որ ինքը կարող է դիմակայել այդ ընկերական խնդրանքին, իսկ պրն Գրիգորյանը չի կարող կամ ինքը, ըստ էության, ինքնախոստովանական ցուցմունք է էստեղից տալիս, որ եթե ընկերոջը չի կարելի մերժել, ուրեմն, ինքն էլ չի կարողանալու մերժել, որ իրեն իր ընկերը զանգի: Եվ ես, առհասարակ, չեմ կարողանում հասկանալ ընկերների գաղափարն այս հարցում: Շատ պարզ է, կարող է` դժվար է, բայց շատ պարզ է, ընկերներ, կարծում եմ` բոլորս ունենք շատ տարբեր ոլորտներից, մեր շատ ընկերներ շատ հակասական կարծիքներ ունեն մեր մեկ այլ ընկերների մասին, բայց էստեղ իրականությունը շատ պարզ է. եթե ինձ էսօր` որպես պատգամավոր, կամ դատավորին, եթե լինեմ դատավոր կան որեւէ այլ պաշտոնում, որտեղ ենթադրում է, որ ղեկավարվեմ միայն օրենքով եւ քաղաքացիների շահերով, որեւիցե անձ զանգի եւ ասի` պետք է այսինչ, այսինչ բանն ինձ համար անես, ինքն էդ պահից դա ոչ թե իմ ընկերոջ խնդրանք է, այլ դա մի մարդու խնդրանք է, որ ես էդ պահին կարձանագրեմ, որ, ուրեմն, երբեք իմ ընկերը չի եղել, եթե զանգում է ինձ, նման բան է խնդրում, որովհետեւ չի կարող լինել ընկեր մի մարդ, ով քեզ զանգում է կամ տեսնում է եւ խնդրում է գնալ քո ամբողջ արժեհամակարգի եւ քո հավատամքների դեմ: Ուստի ինձ համար շատ զարմանալի է, որ ԱԺ պատգամավորը կասկածի տակ է դնում, թե ինչպե՞ս պետք է անձը վարվի, երբ իր ընկերը զանգում է, երբ ներկայացնում է մի պաշտոն, որը ոչ պակաս պարտավոր է ղեկավարվել, եթե անհրաժեշտ է, նաեւ իր ընկերների շահերի դեմ: Շնորհակալություն:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Եվ վերջին ելույթը` Հայկ Կոնջորյան: Տեղեկացնեմ` Հերիքնազ Տիգրանյանը հանել է իր ելույթը: Խնդրեմ, Պրն Կոնջորյան:

Հ.ԿՈՆՋՈՐՅԱՆ

-«Այսպիսով, հայտնի է, որ մարդը քաղաքական կենդանի է` ավելի բարձր կոչումով, քան մեղուները կամ խմբերով ապրող այլ կենդանիներ: Համաձայն մեր տեսության` բնությունը ոչինչ իզուր չի անում, եւ մարդը կենդանիներից առանձնացած, ապահոված է լեզվով հաղորդակցվելու ունակությամբ… Սակայն լեզուն ծառայում է ասելու համար, թե ինչն  է շահավետ եւ ինչը` հակառակը, եւ կենդանիների հետ համեմատած մարդկանց յուրահատկությունը հանդիսանում է այն, որ նրանք ունեն չարի եւ բարու, արդարության եւ անարդարության ու նման այլ առանձնահատկությունների ընկալում: Այն մարդը, ով մեկուսացած է, ով անկարող է կիսել քաղաքական ընկերության շահույթը կամ էլ կարիք չունի կիսել այն, քանի որ արդեն ինքնուրույն է, քաղաքականության մաս չի կազմում եւ այդ պատճառով էլ պետք է լինի կամ գազան կամ Աստված». Արիստոտել:

Հարգելի գործընկերներ, ակնհայտ է, որ Սահմանադրական դատարանի դատավորները ոչ գազաններ են եւ ոչ էլ աստվածներ, առավել եւս եւ ամեն ինչ մարդկային համակեցության մեջ, որի հետ առնչվում է մարդը, քաղաքական է` ուղղակի եւ թե անուղղակի: Այնպես որ, խնդրում եմ եկեք քաղաքագիտական ամենատարրական այբուբենը չփորձենք խախտել եւ ամեն ինչ չներկայացնենք քաղաքականով եւ քաղաքականի չափանիշով չփորձենք սխալ կրիտերիաներ սահմանել:

Ես այսօր ցանկանում եմ խոսել 3 բաղադրիչների մասին, որոնց մի մասն արդեն կրկնվեց, բայց, այնուամենայնիվ:

Առաջինը` ընկերություն, քաղաքականություն եւ մարդակենտրոնություն:

Ես Վահե Գրիգորյանին առաջին անգամ տեսել եմ եւ նույն տարածության մեջ եւ նույն ժամանակում հանդիպել եմ հենց այս ամբիոնում` նախորդ գումարման ԱԺ-ում, երբ հնարավորություն ունեցա լսել Վահե Գրիգորյանի ելույթն առաջին անգամ որպես Սահմանադրական դատարանի դատավորի թեկնածու: Ես Վահե Գրիգորյանի հետ չեմ եղել ընկեր եւ ընկեր չեմ, եւ Վահե Գրիգորյանը հենց այդ օրվա իր ելույթով, հարց ու պատասխանով, քննարկումներով ինձ` որպես ՀՀ քաղաքացի եւ ԱԺ պատգամավոր` այդ պարագայում, համոզեց, որպեսզի իմ ձայնը ես տամ Վահե Գրիգորյանին: Եղել է դա քաղաքակա՞ն, եղել է դա գաղափարակա՞ն, եղել է դա իրավակա՞ն, թե՞ փիլիսոփայական` որոշեք ինքներդ, բայց այն, որ մամուլում անընդհատ տիրաժավորվում է ընկերության էս ամբողջ ոդիսականը, ես կարծում եմ, որ անհեթեթության ժանրից է, որովհետեւ զգալի մասն այս դահլիճում Վահե Գրիգորյանի ընկերները չեն, բայց ես համոզված եմ, որ զգալի մասն այս դահլիճում կիսում է Վահե Գրիգորյանի տեսլականն այս պետության ապագայի շուրջ, որը ոչ թե քաղաքական է, դա քաղաքական չէ, դա ավելին է, քան քաղաքականը:

Հիմա, նորից, ԱԺ քաղաքական մարմին լինելու հարցը: Տեսեք, մեզ երբեմն քննադատում են, որ մենք մեր հարցերում փորձում ենք սահմանել քաղաքական չափանիշներ: Հիմա եկեք հասկանանք` սա Ազգային ժողո՞վ է, թե՞ Սահմանադրական դատարան ընդունող մասնագիտական հանձնաժողով: Եթե մենք առաջնորդվում ենք այն տրամաբանությամբ, որ Սահմանադրական դատարանի դատավորին ուղղված մեր բոլոր հարցերը եւ մեր ընտրության չափանիշները պիտի լինեն մասնագիտական, ապա այստեղ նստած 132 հոգին` բացառապես բոլոր 132-ը, պիտի լինեին իրավաբան, պիտի լինեին սահմանադրական իրավունքի մասնագետ, եւ սա պիտի լիներ ոչ թե ԱԺ, այլ պիտի լիներ քննություն ընդունող հանձնաժողով, եւ պիտի լինեին մասնագիտական հարցեր եւ պատասխաններ: Բայց սա մասնագիտական հանձնաժողով չէ, սա քաղաքական մարմին է, եւ այդ քաղաքական մարմնին տրված է լիազորություն ընտրել Սահմանադրական դատարանի դատավոր, եւ շատ նորմալ է, որ քաղաքական մարմինը պիտի առաջնորդվի ոչ միայն մասնագիտական նեղ չափանիշներով, այլ պիտի նաեւ առաջնորդվի քաղաքական չափանիշներով այն տեսանկյունից, ինչ տեսանկյունից, որ ասում էր նաեւ մեր սիրելի Արիստոտելը:

Հիմա, տեսեք ժողովուրդ ջան, էստեղ շատ կարեւոր է նաեւ էն հանգամանքը, թե մենք, ի վերջո, ի՞նչ ենք ընտրում: Մենք ընտրում ենք դատավոր, որը մարդ է: Հիմա մի պահ վերանանք բոլոր անձերից. երբ մենք գնում ենք, որ մեր հեռախոսի համար մարտկոց ընտրենք, մենք մարտկոցի անձնային որակները չենք դիտարկում, որովհետեւ մարտկոցը չունի անձնային որակներ, մենք ուզում ենք հասկանալ` այդ մարտկոցը որակյա՞լ է, թե՞ որակյալ չէ՞, չինակա՞ն է, թե՞ ամերիկյան է, թե՞ չգիտեմ որտեղից, որպեսզի այդ մարտկոցը ծառայի իր ֆունկցիոնալ նպատակների համար: Մենք հեռախոսի, մարտկոցի կամ հեծանիվի անձնային որակները չենք դիտարկում, որովհետեւ այն գործ չունի մարդու կյանքի հետ, անմիջականորեն չի որոշում մարդու կյանքը` իր կամքից ելնելով: Մենք չենք ընտրում ռոբոտներ, մենք չենք ստեղծում արհեստական բանականություն, որը չունի դիրքորոշում, մենք ընտրում ենք դատավոր, որը կարող է ունենալ դիրքորոշում, որը մեզ պես մարդ է եւ որը որոշելու է նաեւ մեր պես մարդկանց կյանքը, ճակատագիրը, գործունեությունը եւ այլն, եւ շատ տրամաբանական է, որ այդ մարդը կարող է ունենալ ընկերներ, այդ մարդը կարող է գնալ զբոսանքի, զբոսանքի ընթացքում կարող է բարեւել այլ մարդկանց, կարող է հայտնվել հասարակական, քաղաքական համակեցական տարբեր շփումների մեջ: Դա շատ բնական է, եւ մենք նաեւ այս թեկնածուի մեջ եւ բոլոր թեկնածուների մեջ փորձում ենք գտնել մարդուն, որովհետեւ մեզ համար հետաքրքիր է այս մարդը, որն ունի այս գիտելիքները, ինչպես է այդ գիտելիքները ծառայեցնելու մնացած մարդկանց կյանքն ավելի լավը կամ, գուցե, ավելի վատը դարձնելու համար, եւ առավել եւս, քանի որ մենք ունեցել ենք դաժան փորձառություն, երբ խելացի սրիկաների տարբեր հերթագայությամբ ականատես ենք եղել մարդկային համակեցությունն ապականելու փորձառության, ես կարծում եմ` շատ նորմալ է, որ մենք կարող ենք փորձել գտնել յուրաքանչյուր մասնագետի մեջ նաեւ մարդուն եւ նաեւ դրանով ընտրություն կատարել:

Եվ վերջում. պրն Գրիգորյանն իր ելույթի սկզբում նշեց, որ նախորդ` 6-րդ գումարման ԱԺ-ում իր ելույթի դրույթները վերահաստատում է, եւ ես ուզում եմ այդ ելույթի ինձ համար այն կարմիր թելը բարձրաձայնել, որը եւս հատկապես դարձել է իմ որոշման անկյունաքարը: Գուցե, բառացի չձեւակերպեմ, բայց երբ պրն Գրիգորյանը խոսում էր Սահմանադրական դատարանի մասին իր հավատամքի շուրջ, այդ ելույթի ժամանակ ասաց, որ Սահմանադրական դատարանը պետության խիղճն է եւ նաեւ շարունակեց, որ չկա բազմություն առանց մեկի, բայց կա մեկն առանց բազմության, չկա հանրույթ առանց մարդու, բայց կա մարդ առանց հանրույթի, չկա պետություն առանց քաղաքացու, բայց կա քաղաքացի առանց պետության: Սա ինձ համար որոշիչ նշանակություն ունի, որովհետեւ ես կարծում եմ, որ իրավունքը պիտի լինի մարդակենտրոն եւ նաեւ իմ չափանիշը Սահմանադրական դատարանի դատավորին ընտրելիս պիտի լինի մարդակենտրոն, որպեսզի դատավորը մտածի հենց այն քաղաքացու, այն մեկի համար, այն մեկի, որը գուցե դու ես, գուցե, դու ես, գուցե, դու ես, որովհետեւ ես կարծում եմ, որ, ի վերջո, մարդու իրավունքները հենց այն մեն միակի մասին են, որի կարգավիճակում կարող ենք հայտնվել մեզանից յուրաքանչյուրս:

Պրն Գրիգորյան, շնորհակալություն եմ հայտնում, ես շատ կուզենամ ու, գրեթե, վստահ եմ, որ դուք կընտրվեք: Գնացեք ու դարձեք պետության խիղճը: Շնորհակալություն:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, ես խնդրում եմ դահլիճում լռություն, եւ ելույթներն ավարտվեցին: Անցնում ենք խմբակցությունների անունից ելույթներին: «Լուսավոր Հայաստան»-ի կողմից ելույթ կունենա Տարոն Սիմոնյանը: Խնդրեմ, պրն Սիմոնյան:

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի հայրենակիցներ, էնքան հետաքրքիր մեջբերումներ արվեցին, եւ գայթակղությանն ես էլ չեմ դիմանում, ուզում եմ անընդհատ ամեն խոսք նոր մեջբերում սկսել: Եվ էդ մեջբերումներից մեկը հետաքրքիրն այն է, որ այ, պրն Գրիգորյանն Արթուր Մեսչյանի երգերից մեկը հիշեց, երգերից մեկում էլ ասում է. զարմանում եմ ես, որ չեմ զարմանում էլ ոչ մի բանից: Եվ իրականում էդ զգացողությունը ես կամաց ունենում եմ: Էստեղ տեսեք` ինչ խնդիր կա. պրն Գրիգորյանին ես վաղուց ճանաչում եմ, նրա մասնագիտական գիտելիքները չափազանց բարձր են, նրա անցած ճանապարհը շատ կարեւոր է եւ ուսանելի մեզանից նաեւ յուրաքանչյուրի համար` զուտ որպես իրավաբան, զուտ որպես փաստաբան, նրա համառությունն ընդգծելի է եւ օրինակելի նաեւ շատերիս համար, բայց էստեղ կարեւորագույն խնդիրը միայն անձնական եւ մասնագիտական հատկանիշները չէ: Վերացարկվելով պրն Գրիգորյանի թեկնածությունից` կցանկանայի ընդգծել մի կարեւոր հանգամանք. բոլորովին վերջերս ես Վանաձորում զրուցում էի տարեց մարդկանց հետ եւ քննարկման առարկան հետեւյալն էր. ի՞նչ է հայրենասիրությունը, ինչպե՞ս է հայրենասիրությունը դրսեւորվում, եւ ես, էսպես, ընդգծում էի մարդկային նվիրումը, որ կյանքը զոհաբերել է պետք հանուն հայրենիք, դա է հայրենասիրությունը, եւ տարեցներից մեկն ինձ հակառակվեց` ասելով, որ դա հայրենասիրության ցածր դրսեւորում է, դեռ կա ավելի բարձ դրսեւորում, իրական հայրենասիրությունն ամենօրյա օրինապահ աշխատանքն է, օրենքի տառից չշեղվելով աշխատանքը:

Անգամ, եթե պրն Գրիգորյանի տեղում նստած լիներ իմ հարազատ եղբայրը, ես նրան կասեի, որ դու իմ եղբայրն ես, պրն Գրիգորյանն էլ իմ ընկերների ընկերն է, բայց ճշմարտությունն առավել է, եւ եթե մենք ուզում ենք իրավական պետություն կառուցել, դա միայն գաղափար չէ, իրավական պետությունը ճանապարհ է, ուղի է, եւ այդ ճանապարհը պետք է օրենքով, սահմանված կարգով անցնեք, այլապես մենք կշեղվենք իրավական պետությունից:

Վերացարկվելով բոլոր թեկնածուներից` մենք պետք է ինստիտուցիոնալ մտածենք, եթե ցանկանում ենք մեր ընդգծված, ցանկալի թեկնածուին ընտրել ինչ-որ մի պաշտոնում, ապա պետք է խիստ հաշվարկով մոտենանք այս ամեն ինչին` հասկանալու համար, որ դատական համակարգն այլ համակարգ է, Սահմանադրական դատարանի թեկնածուներին առաջադրվող պահանջներն այլ պահանջներ են, ընտրության ճանապարհն այլ ճանապարհ է: Ընդհանրապես, ասում են` իրավաբանությունն արվեստ է բարու եւ արդարության մասին: Ասում են` քաղաքականությունն էլ արվեստ է հնարավորի մասին: Չափազանց վտանգավոր է, երբ մենք խառնում ենք այս երկու երեւույթները, որովհետեւ հնարավոր են լինում նաեւ առանձին հնարավորություններ, որոնք թույլ են տալիս անցնել բարու եւ արդարության սահմանը: Դրա համար մենք պետք է երեւույթներին համակողմանի մոտենանք:

Մենք բազմիցս նշել ենք, որ օրենսդրական խնդիր կա եւ «Սահմանադրական դատարանի մասին»ՀՀ օրենքում, եթե չեմ սխալվում` 17-րդ հոդվածում հստակ պահանջ կա դրված, ավելին, դուք եւս մեկնաբանեցիք այդ: Սկզբում ձեզանից ոմանք ասացին, որ այդ պահանջը չի խախտվում այս առաջադրումով, հետագայում ձեզանից ոմանք ասացին, որ, այո, այդպիսի պահանջ կա, բայց դա հակասահմանադրական է: Երկու տեսակետների հետ էլ, եթե մենք առնչվենք, ապա կտեսնենք այս խնդրի լուծման իրավական ճանապարհը, եւ դա մեր օրենսդրությամբ առկա է: Եթե տեսնում էիք, որ խնդիր կա, դուք քաղաքական մեծամասնություն եք, կարող էիք համապատասխան փոփոխություն կատարել օրենքի համապատասխան դրույթում, եթե գտնում էիք, որ հակասահմանադրական է, կա՛մ, փոփոխեիք կա՛մ տանեիք Սահմանադրական դատարան, բայց անտեսել այս պահանջը եւ առանց դրա գնալ քաղաքական որոշման` մեր կարծիքով դեպի իրավական պետություն տանելու լավագույն ճանապարհը չէ, ավելին, ես սա անձամբ ձեզանից շատերին խորհուրդ եմ տվել. ընտրել այլ ճանապարհ, սպասել մեկ տարի, կա համապատասխան հնարավորություն` նաեւ եկող տարի Սահմանադրական դատարանի անդամ ներկայացնել` առանց օրենքի դրույթների ակնհայտ խախտման, բայց այս ճանապարհը եւս դուք չընտրեցիք, էլ ինչպե՞ս ձեզ օգնեմ: Բոլոր տարբերակներից ընտրել եք վատագույնը, եւ ինչքան էլ ես հարգեմ պրն Գրիգորյանի մասնագիտական գիտելիքները, նրա անձը, նրա անցած այս ճանապարհը, ես եւ իմ գործընկերներից շատերը չենք կարող անտեսել օրենքի պահանջը:

Ես էլ եմ ընտրում վաղը, իմ գործընկերներն էլ են ընտրում վաղը, այդ վաղվա լուսավոր ապագան եւ այդ վաղվա իրավական պետությունը, բայց պետք է անցնի բացառապես օրենքով սահմանված կարգով, եւ մենք ենք այդ օրենսդիրները, եթե տեսնում ենք, որ մի օրենք չի համապատասխանում Սահմանադրությանը, ապա  առաջին հերթին պետք է փոխենք այդ օրենքը, նոր գնանք առաջ: Անտեսելով օրենքը` մենք լավագույն օրինակը ցույց չենք տալիս մեր հաջորդներին, եւ սա, նորից եմ կրկնում, առաջին հերթին վտանգավոր է եւ՛ քաղաքական իշխանության համար, եւ՛ այն թեկնածուի համար, ում ո դուք առաջադրում եք: Դուք ունեիք հնարավորություն այլ ճանապարհով գնալ, եւ մենք էլ դա կողջունեինք, բայց չարեցիք: Շնորհակալություն:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հաջորդ ելույթի համար` խմբակցության անունից` «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունից, ելույթ կունենա Արման Աբովյանը: Խնդրեմ, պրն Աբովյան:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ: Հարգելի գործընկերներ, գիտեք ինձ մոտ տպավորություն է, որ եթե այսօր պրն Պետրոսյանն ելույթ չունենար, ապա ելույթների կեսը կկրճատվեր եւ ինչ-որ շատ դանդաղ ելույթներ կստացվեին: Ես շատ ուրախ եմ, որ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության պատգամավոր պրն Պետրոսյանը թափ տվեց այսօրվա հանգիստ եւ հանդարտ քննարկումները եւ լավ իմաստով, իհարկե, լավ իմաստով, բարձրաձայնեց այն հարցերը, որոնք բարձրաձայնվում էին կներեք, հանրության կողմից, եւ բացատրել դա տեղեկատվական, չգիտեմ, պատերազմներով, տեղեկատվական, չգիտեմ, հնարքներով, որ, տեսեք, պրն Գրիգորյանի հանդեպ տեղեկատվական արշավ է սկսվել` սխալ է: Գոյություն ունեն հարցեր, եւ այդ հարցերն այսօր պրն Պետրոսյանը բարձրաձայնել է, եւ շատ շնորհակալություն պրն Պետրոսյանին, որ այդ հարցերը բարձրաձայնվել են մի շատ պարզ պատճառով: Ոչ մի դեպքում չեմ քննարկում պրն Գրիգորյանի անձնական հայացքները եւ անձնական վերաբերմունքը տարատեսակ հարցերի շուրջ, սակայն այն մտավախությունը, որը պրն Պետրոսյանն արտահայտել էր, վերաբերում էր, ընդհանուր առմամբ, մի շատ կարեւոր հարցի` Սահմանադրական դատարանի դատավորը ոչ մի դեպքում չպետք է լինի խոցելի, ոչ մի պարագայում, որովհետեւ վաղը, երբ ինչ-որ հարցեր են լինելու, իսկ հարցերը լինելու են հաստատ. վաղը, երբ որոշակի ինչ-որ որոշումներ են ընդունվելու, մենք չպետք է ոչ մի դեպքում թույլ տանք, որ այն մարդը, որն այդ որոշումների ընդունման մեջ մասնակցում է կամ հենց ինքն է ընդունում, նա լինի խոցելի: Դա բնավ չի նշանակում, որ, եւս մեկ անգամ վերահաստատեմ, որ ես փորձում եմ ինչ-որ քողարկված բաներ հասցնել, ոչ, ընդամենը ցանկանում եմ, որ հասկանանք: Էստեղ այսօր մենք հիշեցինք Մեսչյանին, հիշեցինք Արիստոտելին, լիքը մարդու հիշեցինք, սակայն ես եւս մի մեծի կհիշեմ եւ անունը չեմ ասի, սենց մի լավ արտահայտություն կա. երբ քաղաքականության մեջ հարցերը վերաջանում են եւ բոլորը բոլորի հետ համաձայն են, ուրեմն, քաղաքականությունը վերջանում է եւ դառնում է մի քիչ ուրիշ բան:

Գիտեք, երբ քաղաքականության մասին են խոսում եւ մեջբերում են, գործընկերներն ասում են` ո՞նց, քաղաքական կոմպոնենտը կարող է սենց ինչ-որ ազդեցություն եւ զարմանալի է, զարմանում են, որ քաղաքական կոմպոնենտը չպետք է լինի, այո, չպետք է լինի: Դատավորի որոշման մեջ չպետք է լինի քաղաքական կոմպոնենտ, կարող է լինել քաղաքական հետեւանք, պրն Գրիգորյան, դե ինչ անեմ, կներեք, հազար անգամ կներեք: Խոսքը բնավ դրա մասին է, որ որոշումների մեջ պետք է լինի միայն եւ միայն օրենքի գերակայություն: Եվս մեկ անգամ կրկնեմ` բնավ ոչ մեկին ոչ մի ակնարկ չեմ անում, պարզապես քանզի պրն Պետրոսյանն այստեղ չի, իսկ բոլոր ելույթները ես լսեցի եւ, ճիշտն ասած, ինձ մոտ տպավորություն է, որ այն մարդիկ, ովքեր ելույթ էին ունենում կամ շատ անձնական էին ընկալել այս ամենը կամ, հազար ներողություն, առանց ակնարկի, մինչեւ վերջ ճիշտ չընկալեցին այն, ինչ ասում էր պրն Պետրոսյանը:

Մի խոսքով, հարգելի գործընկերներ, ով ուզում է լինի, երբ ուզում է լինի, ինչ կարգով ուզում է լինի` մենք միշտ ունենալու ենք հարցեր, մենք միշտ կասկածի տակ ենք դնելու, լավ իմաստով, յուրաքանչյուր նույնիսկ ամենալավ, նույնիսկ ամենա, չգիտեմ, փայլուն թեկնածուին, ոչ թե այն պատճառով, որ մենք փորձում ենք ինչ-որ դիվիդենտներ քաղել, այլ, եւս մեկ անգամ կրկնեմ` այն րոպեից, երբ հարցերը կվերջանան կամ հարցեր չեն առաջանա, ուրեմն, ՀՀ-ում քաղաքականությունը կվերջանա: Շնորհակալություն:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Լռություն դահլիճում: «Իմ քայլը» խմբակցության անունից ելույթ կունենամ ես: Լավ, ելույթ չեմ ունենա, ընդմիջում: Ելույթ կունենամ ընդմիջումից հետո: Շնորհակալություն հուշման համար:


Ժամը 14:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, զբաղեցրեք տեղերը, նիստը սկսվում է: «Իմ քայլը» պատգամավորական խմբակցության անունից ելույթ կունենա պատգամավոր Ալեն Սիմոնյանը: Համեցեք:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, նախ եւ առաջ` ուզում եմ ասել, որ շատ բարձր եմ գնահատում այն առողջ քննադատությունը, որը հաճախ տեղ է գտնում ԱԺ նիստերի դահլիճում: Դրա վառ օրինակն էր պրն Բաբաջանյանի ելույթը, որի հիմնական թեզերը ես եւ, ենթադրում եմ` իմ շատ գործընկերներ կիսում են, որի ապացույցն էր այն արձագանքը, որը հետեւեց ելույթին: Միայն կարող եմ նշել թե՛ պրն Բաբաջանյանի, թե՛ «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցության մեկ այլ ելույթում տեղ գտած մի քանի կետ, որոնց շատ կուզենայի անդրադառնալ:

Նախ եւ առաջ` ուզում եմ վստահեցնել պրն Բաբաջանյանին եւ մեր համաքաղաքացիներին, որ որեւէ մեկն աղուհացով երբեք չի դիմավորվելու եւ չի դիմավորվել, ով ՀՀ վարկի, ՀՀ օրենսդրության հետ օրենք է ունեցել եւ ունենալու է, եւ իրենք այսօր կամ վաղը, բայց, միանշանակ, կանգնելու են օրենքի առջեւ եւ պատասխան են տալու` անկախ նրանից, թե որտեղ են փորձում գալ եւ մեր գործընկերների կողքին կանգնել եւ լուսանկարվել: Որեւիցե մեկն ինդուլգենցիա չի ստացել եւ չի ստանալու: Ես ուզում եմ, որ մենք սա մեկընդմիշտ ֆիքսենք, եւ կոչ եմ անում բոլորին` չփորձել մեզ հետ լուսանկարվելով` պաշտոն ստանալ, ինդուլգենցիա ստանալ կամ ինչ-որ բանից փորձել խուսափել:

Մյուս մեր գործընկերը` պրն Սիմոնյանը խոսեց ճշմարտության մասին, եւ ասաց, որ այո, ճշմարտությունը թանկ է: Այո, ճշմարտությունը թանկ է, բայց ես ճշմարիտ խոսք այդ ելույթում չլսեցի, որովհետեւ պրն Սիմոնյանին պետք է ասեմ հետեւյալը. օրենքը հստակ ֆիքսում է այն դեպքերը, երբ նույն մարդը չի կարող երրորդ, երկրորդ կամ որեւիցե այլ անգամ ներկայացվել կամ հավակնել պաշտոնի, եւ մեկնաբանություններ տալ եւ օրենքը ծռմռել այնպես, ինչպես որ պետք է` քաղաքական նպատակահարմարությունից ելնելով, եւ դա այս ամբիոնից հնչեցնել` մշտապես կարելի է:

Դրա վառ օրինակն է, օրինակ` նախկին Սահմանադրության մեջ Նախագահին վերաբերվող կետը, որ նույն մարդը չի կարող երկու անգամից ավելի հավակնել նախագահի պաշտոնին, դրա համար մարդ կար` Սահմանադրություն էր փոխում, բայց այն էլ չստացվեց: Ուստի, խնդրում եմ մեկնաբանությունների դաշտում մանիպուլյացիաներ անելու փորձ չանել, որովհետեւ խոսքը վերաբերում է նոր առաջադրմանը, իսկ Վահե Գրիգորյանից առաջ մենք ունեցել ենք եւս 2 նոր թեկնածուներ: Այսինքն` այս մասով, ներեցեք պրն Սիմոնյան, չեմ կիսում ձեր մեկնաբանությունը, կրկնում եմ` օրենքի ձեր մեկնաբանությունը, այլ ոչ թե` ճշմարտությունը, որի մասին դուք խոսում էիք:

Եվս մեկ-երկու ակնարկ: Խոսվում է` իշխանության թեկնածու եւ իշխանության կողմից դրական առումով արձագանք գտնող թեկնածու: Բա ո՞ւմ թեկնածուն պետք է լիներ: Մենք վստահության քվե ենք ստացել, որը նաեւ պատասխանատվություն է, այսինքն` այդ պատասխանատվությունը մենք վերցնում ենք նախ եւ առա մեզ վրա: Սա մի իրավիճակ չէ, որն այս դահլիճում եղել է մեկ տարի առաջ, երբ իրենք` այն մարդիկ, ովքեր այստեղ ներկա են եղել, մեծ մասամբ փողով գործի ընդունված մարդիկ են եղել: Փողը տարել, տվել են, գործի են ընդունվել: Ինչու որեւէ մեկի մոտ կասկա՞ծ կա` դրա հետ կապված: Այդ մարդկանց ներկայացվածը չի: Այստեղ ներկա են մարդիկ, որոնց ՀՀ քաղաքացին վստահել է, եւ իրենք պարտավորություն են ստանձնել: Վաղն այն մարդիկ, ովքեր խոսում են իշխանության սիրելի կամ չսիրելի, կամ իշխանության որոշելիք թեկնածուի մասին, մեզ քննադատելու են, ասելու են` դուք եք այս մարդուն բերել, քվեարկել, այսինչ պաշտոնին նշանակել: Այո, մենք պատասխանատվություն ենք վերցնել, եւ իմ գործընկերներից շատ-շատերը շատ դրական են արտահայտվում, որը նույնպես պատասխանատվություն է:

Անդրադառնամ ԲՀԿ մեր գործընկեր Գեւորգ Պետրոսյանի ելույթին, որպեսզի նախ եւ առաջ` եւս մեկ անգամ պրն Աբովյանի ելույթն ապացուցեմ, որ Գեւորգ Պետրոսյանի հետ կապված` առանձին ելույթներ են լինում: Այո, որովհետեւ ես արդեն ասացի, իմ մոտ տպավորություն է, որ կա ԲՀԿ եւ առանձին Գեւորգ Պետրոսյան, ով գործում է լրիվ առանձին: Դա իմ տպավորությունն է, միգուցե, ես սխալվում եմ, դա իմ տպավորությունն է, եւ կարող եմ ասել, այո, պրն Պետրոսյան, իսկ ձեզ մոտ կասկած չկա՞, որ ՀՀ-ում շատ մեծ լեգիտիմության խնդիր կար: Կար մինչ օրս: Այո, ՀՀ-ում ինքնահռչակ Նախագահներ են եղել, եղել է ԱԺ, որի մեծ մասի լեգիտիմությունը շատ մեծ կասկածներ է առաջացնում ՀՀ քաղաքացիների մոտ, ինչպես նաեւ դուք եղել եք այդ ԱԺ ներկայացուցիչներից մեկը: Կա՞ մարդ, որ ՀՀ-ում կարող է ասել, որ օրինակ` նախկին ընտրությունները լիակատար վստահություն են վայելել հանրության մոտ: Ես ձեզ վստահեցնում եմ, որ մենք այդ հարցին անդրադառնալու ենք: Անդրադառնալու ենք այն մարդկանց, ովքեր այս դահլիճում են հայտնվել ընտրակաշառքի միջոցով, այս դահլիճում են հայտնվել ծանոթ, բարեկամ եւ ներքին կապեր, իշխանության լծակներ օգտագործելու միջոցով, անդրադառնալու ենք այն չակերտավոր Նախագահներին, որոնք իրենց հիմա Նախագահ են կոչում: Ինձ համար, ես կրկնում եմ, ինձ համար ՀՀ-ում ես ճանաչում եմ  ընտրված 2 Նախագահ` ՀՀ պատմության սկզբում` Լեւոն Տեր-Պետրոսյանին, եւ հիմա գործող Նախագահ Արմեն Սարգսյանին: Դա իմ վերաբերմունքն է, որի մասին ես բարձրաձայն հաճախ հայտնել եմ եւ շարունակելու եմ այդ դիրքորոշումը պահել, եւ կոչ եմ անում իմ գործընկերներին` քվեարկել ըստ իրենց խղճի, քվեարկել իրենց տեսած աշխատանքի հիման վրա, որը ես անձամբ տեսել եմ Վահե Գրիգորյանի անցած ճանապարհի մեջ: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Թեկնածուի եզրափակիչ ելույթը: Պրն Գրիգորյան, համեցեք ամբիոնի մոտ:

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Հարգելի նախագահ, ես կարո՞ղ եմ 5 րոպե ավելի խոսել: Դա հնարավո՞ր է:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ցավում եմ, բայց ոչ, պրն Գրիգորյան, դուք ունեք 14 րոպե 53 վայրկյան:

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: Ճիշտն ասած, ես ավելի շատ հարցեր էի ակնկալում: Ես տենց տպավորություն ունեի, որ այսօր կրակահերթեր են լինելու: Հարցերը քիչ եղան, բայց եզրափակիչ ելույթներում հարցադրումներ եղան, որոնք ես չեմ կարող անտեսել, եւ ցանկանում եմ սկսել ըստ կարեւորության:

Պրն Սիմոնյանի կողմից հնչեցված կարծիքը, որ, անկախ ամեն ինչից, ինչ-ինչ նպատակի համար եւ ինչ նկատառումներով է արվում, պետք է լինի օրինական: Սրան ոչ մի կերպ հնարավոր չի առարկել, բայց ես ձեզ համար եւ քաղաքացիների համար պետք է պարզաբանեմ, թե պրն Սիմոնյանն ի՞նչ նկատի ուներ իրականում: Մենք դա մանրամասն քննարկել ենք եւ՛ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության հետ եւ՛  «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության հետ: «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության պատգամավորներն ամբողջությամբ ընդունեցին այդ մոտեցումը, «Իմ քայլը» դաշինքի խմբակցության անդամները` նույնպես, բայց ինձ մոտ տպավորություն  կա, իմ ասածը դեռ ամբողջությամբ չի ընդունվել «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից, եւ քանի որ սա բարձրաձայնվեց, եւ սա շատ կարեւոր եւ վերջին 4-5 ամիսների ընթացքում անընդհատ պտտվող եւ ամբողջ տեղեկատվական եթերը խցանած մի իրողություն է, ես սրա մասին ուզում եմ կարճ ասել, շատ կարճ հնարավոր չի, բայց` ամենակարեւոր փաստարկի մասին: Ես հատկապես ընտրել եմ հենց սա` ցույց տալու համար ի՞նչ է նշանակում քաղաքական եւ ապաքաղաքական դատարան:

Ընդհանրապես, ես ձեզ պետք է ասեմ, որ միջազգային իրավական գրականության մեջ բարձր դատարանների ապաքաղաքականացվածությունն ամենավտանգավոր տենդենցներից մեկն է, եւ ուսումնասիրողները մշտապես դրա մասին բարձրաձայնել են ապաքաղաքականացված` ոչ ապակուսակցականացվածի իմաստով: Ապաքաղաքականացված, արժեքազրկված գաղափարախոսությամբ դատարանների մասին է խոսքը:

Երբ դուք խոսում եք «նոր թեկնածու» գաղափարի մասին, այստեղ չի՞ պրն Սիմոնյանը, լավ, նոր թեկնածու գաղափարի մասին է խոսքը, «նոր թեկնածու» հասկացության մասին է խոսքը, որը սահմանադրական օրենքում մուտք է գործել եւ այս «նոր թեկնածու» հասկացության մեկնաբանությամբ, ինչը բազմիցս հնչեցվել է պրն Սիմոնյանի կողմից, «նոր թեկնածու»` նշանակում է ոչ հին թեկնածու, հետո` բառարանային ինչ-որ բացատրություն, որ նորը հին չէ, հինը նոր չէ: Սա նույնիսկ տեքստաբանական մեկնաբանության մեթոդ չի, սա, ընդհանրապես, իրավունքի մեկնաբանության մեթոդ չի: Մեկնաբանության այս ձեւը, առհասարակ, կապ չունի իրավունքի հետ: Իրավական վերլուծություններն ու մեթոդաբանությունն ունեն մտքի հստակ հիերարխիա, պետք է սկսել ամենաբարձր իրավական նորմից` ամենաբարձր իրավաբանական ուժ ունեցող նորմից, որը կարգավորում է այդ հարաբերությունները, հասկանալ դրա ընդունման նպատակը, միջոցները, որով այդ նպատակին պետք է հասնել, եւ հետո դրա մեջ տեղավորել ողջ այդ տեխնիկական գործիքակազմը: Խոսքը վերաբերում է, եւ ես այստեղ ուզում եմ հնչեցնել, որ ես համաձայն չեմ նաեւ այս դահլիճում հնչած տարբեր կարծիքների հետ`  կապված իմ թեկնածության հնարավոր առաջադրման հետ, որ եթե նոր թեկնածուն մեկնաբանվի այնպես, որ երկրորդ անգամ նույն անձի թեկնածությունը չի կարող մեկնաբանվել, սա իրավունքի խախտում է: Սա իրավունքի խախտում չի կարող լինել: Ես այս հարաբերություններում ոչ մի իրավունք չունեմ, ոչ մի բարձր դատական պաշտոնում առաջադրվող անձ իր առաջադրման կապակցությամբ ոչ մի իրավունք չունի` ներկայացվելու, ընտրվելու առնչությամբ, որը պետք է վկայակոչվի ի պաշտպանություն իր առաջադրման: Սա իմ իրավունքի խնդիրը չի: Սա սահմանադրական ինստիտուտի սահմանադրական լիազորության խնդիր է:

Այս թեկնածուին առաջադրում է ՀՀ Նախագահը, իսկ ՀՀ Նախագահի լիազորությունները նախատեսված են Սահմանադրությամբ: Սահմանադրական ինստիտուտների սահմանադրական լիազորությունները, նամանավանդ, որոշակի շրջանակի, ներառյալ Հանրապետության Նախագահի, չեն կարող միջամտվել օրենսդիր մարմնի կողմից: Օրենսդիրն իր օրենքներով չի կարող միջամտել եւ սահմանափակել այդ լիազորությունները: Եթե Հանրապետության Նախագահը լիազորված է Սահմանադրությամբ, իրավասու է Սահմանադրությամբ առաջադրել դատավորի թեկնածու, դա Հանրապետության Նախագահի սահմանադրական լիազորությունն է: Միջամտությունները թույլատրելի են այնքանով, որքանով Սահմանադրությունը դա ընդունում է, Սահմանադրությամբ նախատեսված են այդպիսի միջամտությունները:

Լավ, ես ասացի ապաքաղաքական եւ քաղաքական դատարանների տարբերությունը: Եթե մենք տրվենք լեգալիստական մեկնաբանություններին, մենք հենց այդ ձեւով էլ պետք է ասենք` օրենքում գրված է «նոր թեկնածու» նորը, առհասարակ, նորն է, նորը հին չի, հիմը նոր չի, չգիտեմ, նոր ասելով` մենք նկատի  ունենք ընդհանրապես Նոյ նահապետից այս կողմ, ո՞ր ժամանակահատվածից այս կողմ, այսպես, կիսասիլոգիստական մտավարժանքների մեջ ընկնելով` մշտապես այսպիսի քննարկման առարկա ենք սա դարձնելու: Իսկ ի՞նչն է խնդիրը, երբ մենք մեկնաբանում ենք «նոր թեկնածու»-ն այնպես, ինչպես մեզ փորձում են ներկայացնել, եւ ինչպես 4-5 ամիս ամբողջ տեղեկատվական եթերը բառիս բուն իմաստով լցոնվել է, այսպես կոչված, իրավաբանական կարծիքներով:

Եթե սահմանադրական ինստիտուտի սահմանադրական լիազորություններին միջամտելու ԱԺ այս մեկնաբանության հնարավորությունն այսպես հեշտությամբ կարելի է ընձեռել ԱԺ-ին, պատկերացրեք միայն մի ԱԺ, որը 3/5-րդով դոմինացված է մի քաղաքական ուժի կողմից, ինքը սկսելու է սահմանադրական ինստիտուտների լիազորությունների շրջանակի ճշգրտումը: Ես չեմ խորանա սրանից ավելի, դուք պետք է պատկերացնեք սրա քաղաքական հետեւանքները, ինչպես եւ իրավական հետեւանքները: Ուրեմն, ստացվում է, որ մի քաղաքական ուժ, որն ամենաշատը պետք է շահագրգռված լինի, որ ԱԺ-ն իրավասություն չունենա որեւէ կերպ միջատել սահմանադրական լիազորություններին, կոնկրետ դեպքում` Նախագահի, բայց, այլ խոսքով` նաեւ մնացած ինստիտուտների սահմանադրական լիազորություններին, ավելի շահագրգռված է մեջտեղ բերել, մշտապես քննարկման առարկա դարձնել մեկնաբանության այն մեթոդը, այն մոդելը, որն ամենավտանգավորն է: Երբ մենք ասում ենք` ԱԺ-ը, ես կրկնում եմ, դա ԱԺ մեծամասնությունն է` կոնկրետ որոշումների մասով, որը հեչ չի բացառում, որ վաղը, մյուս օրն ընդդիմության լիազորությունների եւ իրավասությունների իրավունքների վերաբերյալ պետք է սկսի նման սահմանափակումներ մտցնել օրենքներով, եւ նույն ավանդույթի ուժով դա պետք է կրկին դառնա ընդունելի, որովհետեւ հենց նույն խմբակցությունները, նույն քաղաքական ուժերն են:

Ես խնդրում եմ վերանալ, ես նկատի չունեմ շատ կոնկրետ խմբակցություն, ես նկատի ունեմ այն մոտեցումը, որը դրսեւորվում է Սահմանադրության նորմերի եւ օրենքի նորմեի մեկնաբանությանը: Ես ապշում եմ մտքի սնանկությունից այս ամիսների ընթացքում: Բազմաթիվ մարդիկ, ովքեր մեջտեղ են եկել, դուք շատ քչերի մոտ կնկատեք, որ որեւէ մեկն ուշադրություն է դարձրել, որ խոսում է Նախագահի սահմանադրական լիազորությունների մասին: Այնպիսի տպավորություն է, որ այդ իրավաբանական մտքի, իրավական վերլուծությունների դիսցիպլինան եւ մտքի հիերարխիան, ընդհանրապես, արդեն բացակայում են այստեղից: Ես ինքս չէի գա կանգնի այստեղ, եթե ես համոզված լինեի, եթե ես նույնիսկ կասկած ունենայի, որ մեկնաբանության այդ մեթոդը եւ մեկնաբանության այդ մոդելն իրապես հանգեցնում է նրան, որ ՍԴ դատավորի իմ կարգավիճակը խոցելի պետք է լինի: Ինձ պետք չի այդ խոցելի վիճակը: Ես գիտեմ` ի՞նչ վիճակ է ՍԴ-ում, դուք բոլորդ գիտեք ՍԴ-ում ի՞նչ վիճակ է, դուք բոլորդ գիտեք արդարադատության համակարգի վիճակը: Ժողովրդական լեզվով ասած` իմ խաչը բավականին ծանր է` ուրիշ խաչեր ինձ վրա վերցնելու համար, ինձ պետք չի դրանից ավելի, բայց թույլ տալ, տուրք տալ, որպեսզի այս տեսակի մեկնաբանությունները, այս տեսակի մտահանգումները գան, մտնեն իրավական քաղաքական մշակույթ, կներեք, սա արդեն մենք վտանգավոր ճանապարհ ենք վերցնում: Կոնկրետ մի հոգու թեկնածություն չառաջադրելու համար մի ամբողջ քաղաքական սեկտոր, ԶԼՄ մի ողջ հատված, իմ կողմից շատ հարգելի իրավաբանների մի մասը` մի ողջ հատված լծվել է, կներեք արտահայտությանս համար, հակասահմանադրական մեկնաբանության գործին: Ո՞րն է սրա իմաստը: Լավ, ո՞նց կարելի էր: Սա նաեւ իմ մեղքն է, ես ժամանակին չեմ խոսել, շարունակաբար չեմ խոսել այս մասին, որովհետեւ այստեղ էթիկական էլեմենտ էլ կա, ես պետք է խոսեմ ինքս ինձ պաշտպանելու մասին, բայց իմաստը ո՞րն է: 5.5 ամիս խոսել մի տեսության վերաբերյալ, զարգացնել-զարգացնել-զարգացնել եւ ուռացնել, 5.5 րոպեում աղբ դարձնել դա: Այսինքն` ի՞նչ էր սա, հիմա վերացա՞վ, գնա՞ց այս ամենն արդեն: Վերջ, էլ նոր թեկնածու, հին թեկնածու չկա՞:

Չէ, ես հասկանում եմ, որ կա, հետագայում շահարկումների ձեւով փորձ է կատարվելու նաեւ այս խնդիրը բերել, դարձնել այլ վիճարկումների առարկա, բայց շատ նորմալ է: Առաջինը ես եմ շահագրգռված, որ դա լինի, դա պետք է դառնա քննության առարկա, եւ դրա վերաբերյալ վերջնական կարծիք պետք է լինի:

Կարեւոր հարցադրումներից կա նաեւ... Պրն Պետրոսյանի շատ ասածներին ես չեմ անդրադառնա, որովհետեւ, այստեղ հիմա տպավորություն է, որ պրն Պետրոսյանն այնքան անգամ է կրկնել, որ ինքը դեմ է իմ թեկնածությանը, որ իմ մոտ տպավորություն կա, որ ինքն ինչ-որ իմաստով կողմ է, բայց ուզում է իրեն համոզել, որ ինչ-որ բանով դեմ լինի, որովհետեւ նախորդ անգամ հարցազրույց էր տվել, շատ հստակ արտահայտվել էր, որ դեմ է իմ թեկնածությանը: Թեկնածությանը դեմ է այն պատճառով, որովհետեւ ես ասել եմ, որ դատախազությունը գործադիր իշխանության մաս է, հետո էլ ինչ-որ ուսումնասիրություն է կատարել, պարզել է, որ դա դեմ լինելու բավարար հիմք չի, հիմա նորից դեմ լինելու հիմքեր է բերել, բայց ես համոզված եմ, որ նա դեմ պետք է քվեարկի, եւ դա իրավունք չի, դա արդեն իր պարտականությունն է, ես այստեղ չեմ պատկերացնում, ինքը ո՞նց է ինձ կողմ քվեարկելու, ի վերջո, ես պետք է բացատրություն ունենամ այս ամենից հետո:

Հաջորդ կարեւոր հարցը Նախագահի լեգիտիմության հետ կապված հարցն է, ես սրան պետք է անդրադառնամ եւ հուսով եմ` սրանով պետք է վերջակետ դրվի այս խնդրի վրա: Ես ուզում եմ հիշեցնել քաղաքացիներին եւ ձեզ, հարգելի պատգամավորներ, որ ես այս կապակցությամբ մանրամասն հարցազրույցներով հանդես եմ եկել: Հանդես եմ եկել այն ժամանակ, երբ դեռ չորրորդ Նախագահն ընտրված չէր, եւ չորրորդ Նախագահի ընտրությանն ընդառաջ եմ ես հրապարակել այս իմ մասնագիտական կարծիքն այդ կապակցությամբ, եւ իմ մասնագիտական կարծիքն ի՞նչ էր այս կապակցությամբ. չորրորդ Նախագահին պետք է ընտրեին ՀՀ քաղաքացիները, ես դա հիմնավորել եմ, համենայն դեպս, ես երբեւէ չեմ տեսել որեւէ հիմնավոր հակափաստարկ իմ հիմնավորումներին եւ վերլուծություններին: 2 հակափաստարկ եմ լսել, նույնիսկ չեմ ուզում ձեր ժամանակը ծախսել դրանց վրա:

Այնուհետեւ Հանրապետության Նախագահն ընտրվել է: Ընտրվել է ԱԺ-ի կողմից: Ես պնդում էի, որ պետք է ընտրվեր քաղաքացիների կողմից: ԱԺ-ի կողմից ՀՀ Նախագահի ընտրությունը ճանաչվել է, դրանից հետո տեղի են ունեցել իրավաքաղաքական լրջագույն գործընթացներ: Ամենալուրջ գործընթացը եղել է Հանրապետության խորհրդարանական մոդելի տեղափոխումը չորրորդ Նախագահի երդմնակալության պահից: Ինձ` որպես ՍԴ դատավորի այստեղ կանգնած թեկնածու չի կարող հարց ուղղվել` ճանաչո՞ւմ ես լեգիտիմությունը, թե՞ ոչ: Դա քաղաքական հարցադրում է: Բոլոր նրանք, ովքեր տվայտվում էին իմ քաղաքական հայտարարություններ կատարելու խնդրից, պետք է իմանան, որ ինձ չի կարելի տալ նման հարցադրումներ, որովհետեւ դրա քաղաքական պատասխանը կար: Ինձ կարելի է հարցնել այստեղ` որպես թեկնածու, ոչ անձամբ ինձ, ինձ կարելի է հարցնել այստեղ, արդյո՞ք չորրորդ Նախագահն ընտրված է Հայաստանում, արդյո՞ք Հայաստանն ունի չորրորդ Նախագահ, եւ դրա պատասխանը, միանշանակ, այո է: Բոլոր նրանք, ովքեր համոզված են, որ ՀՀ-ն չունի այս պահին չորրորդ Նախագահ, ոչ միայն չեն պատկերացնում իրավական անվտանգության հետեւանքները, այլ նաեւ պատկերացում անգամ չունեն, թե ինչպես է շատ հեշտությամբ իրավական անվտանգության գիծը սղվում եւ դառնում ազգային անվտանգության խնդիր, եւ այս հարցի պատասխանը միանշանակ է: Բայց ինչպե՞ս է այս ամենը տեղավորվում նրա մեջ, որ ես ինչ-որ մի ժամանակ հիմնավորել եմ, որ չորրորդ Նախագահին պետք է ընտրեին ՀՀ քաղաքացիները, բայց հետո պարզվել է, որ ԱԺ-ն է ընտրել, եւ ես հիմա, այստեղ կանգնած ասում եմ, որ չորրորդ Նախագահն ընտրվել է եւ այս հարցը վերջնականապես փակված է:

Հարգելիներս, մեր կյանքում մենք բազում բաների համաձայն չենք լինում, եւ անկեղծորեն համաձայն չենք լինում: Եթե ես ընտրվեմ ՍԴ դատավոր, լինելու են բազմաթիվ որոշումներ, որոնց կարող է` ես համաձայն չլինեմ, եւ լինելու եմ փոքրամասնության մեջ եւ այնտեղ լինելու է իմ հատուկ կարծիքը, բայց դա չի նշանակում, որ ես չեմ ճանաչելու այդ մեծամասնության կողմից կայացված որոշումը որպես ՍԴ ակտ: Դա ոչ միայն չի նշանակում, որ ես չեմ ճանաչելու, այլ հակառակն է անտրամաբանական, հակառակը հակաիրավական է, հակառակը հակաքաղաքական է, եթե ուզում եք այդ քաղաքականը, եւ ես շատ ուրախ եմ, որ այս «քաղաքական» բառը, ի վերջո, դրական կոնոտացիայով սկսեց շրջանառվել ԱԺ-ում, եւ արդեն դա ունի, եւ պրն Կոնջորյանին շատ շնորհակալ եմ իր մեջբերման համար, ես ճիշտն ասած, դա չէի հիշում, որպեսզի այսօր առավոտյան մեջբերեի: Սա` չորրորդ Նախագահի մասով:

Ես շնորհակալ եմ իմ հասցեին շռայլած ձեր խոսքերի համար, դրանց մեծ մասը չափազանցություն է, իմ կարծիքով: Ես չեմ կարող այլ թեմայի անդրադառնալ, որովհետեւ 30 վայրկյան է մնացել: Սրանով կսահմանափակվեմ: Շնորհակալ եմ այսօրվա քննարկման համար: Բոլոր իմ քննադատներին շնորհակալ եմ` իրենց խոսքը բարձրացնելու համար, որովհետեւ դրանով իրենք ինձ հնարավորություն տվեցին խոսել այդ թեմաների վերաբերյալ: Կան բազմաթիվ այլ հարցեր: Քիչ առաջ պատգամավորներից մեկը ցույց տվեց, որ մի մարդ ինչ-որ հարցերի շարք է հրապարակել: Ես հուսով եմ` որեւէ կերպ կանդրադառնամ այդ հարցերին: Շատ ցավում եմ, որ այդ հարցերին չանդրադարձա ձեր առջեւ այստեղ, ձեր որոշումը կայացնելուց առաջ: Շնորհակալ եմ ձեր ժամանակի համար եւ շնորհակալ եմ մեզ լսող բոլոր քաղաքացիներին` իրենց ժամանակի եւ ուշադրության համար: Այսքանը:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն պրն Գրիգորյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Հարգելի գործընկերներ, հիշեցնում եմ, որ ՍԴ դատավոր ընտրվում է գաղտնի քվեարկությամբ` պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների առնվազն 3/5-րդով: Այժմ ձայնը տրվում է հաշվիչ հանձնախմբի նախագահ Վահագն Հովակիմյանին` քվեարկության կարգը, տեղը եւ ժամը ներկայացնելու համար: Փոշմանեցի՞ք, պրն Հովակիմյան:

Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգարժան գործընկերներ, ձեզ եմ ներկայացնում հաշվիչ հանձնախմբի թվով 39 արձանագրությունը ՍԴ դատավորի ընտրության քվեարկության անցկացման տեղի եւ ժամի մասին: ՍԴ դատավորի ընտրության քվեարկությունն անցկացվելու է ԱԺ նիստերի դահլիճի հարեւանությամբ գտնվող նախասրահում, որը բոլորդ գիտեք, հայտնի վայրում, ժամը 15:00-ից 16:00: Այսինքն` նիստին զուգահեռ տեղի կունենա քվեարկությունը: Քվեաթերթիկն այսպիսի տեսք է ունենալու այսինքն` այստեղ թեկնածուի անվանումն է` «Կողմ» եւ «Դեմ» վանդակներով: Կողմի դեպքում նշում եք կատարում «Կողմ» վանդակում, դեմի դեպքում` «Դեմ» վանդակում: Այսքանը:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Լավ, մենք անցնենք հաջորդ հարցի քննարկմանը: Նիստին զուգահեռ ենք, չէ՞, քննարկելու պրն Հովակիմյան: Շատ լավ: Այժմ, դահլիճում կարող ենք քննարկել Կառավարության կողմից ներկայացված «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» եւ կից ներկայացրած օրենքների նախագծերի փաթեթը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Դահլիճում խնդրում եմ պահպանել լռություն: Հիմնական զեկուցող` ԿԲ նախագահի տեղակալ Ներսես Երիցյան: Համեցեք, պրն Երիցյան:

Ն.ԵՐԻՑՅԱՆ

-Շնորհակալություն: ՀՀ ԱԺ մեծարգո նախագահ, փոխնախագահ, հարգելի պատգամավորներ, երկրորդ ընթերցմամբ ձեզ է ներկայացվում «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» օրենքում փոփոխությունների հետ կապված օրենսդրական փոփոխությունների փաթեթը: Առաջինից երկրորդ ընթերցման ընթացքում գրավոր առաջարկություններ չեն հնչել, այդուհանդերձ, առաջին ընթերցման ժամանակ քննարկումների արդյունքում որոշակի խնդիրների շուրջ համաձայնություններ ենք ձեռք բերել եւ նաեւ աշխատել ենք պատգամավորների հետ, տվել դրանց ձեւակերպումները նախագծում:

Մասնավորապես, կարեւորներից է, որ տվել ենք, այս անգամ հստակեցրել ենք գերփոքր ընկերությունների սահմանումը, որը հստակ ձեւակերպված է «Փոքր եւ միջին ձեռնարկությունների աջակցության մասին» ՀՀ օրենքում` կոնկրետացվել է:

Երկրորդը. քաղվածքների տրամադրման ժամկետն է հստակեցվել, որովհետեւ 28 օր, 31 օր` ամիսների օրերի քանակի հետ կապված` որոշակի իրավական խնդիր էր առաջացել:

300 հազար դրամ տուգանքները` սպառողական կրեդիտավորման օրենսդրության խախտման հետ կապված այդ դրույթը համապատասխանեցրել ենք հիփոթեքային սպառողական կրեդիտավորման օրենքի դրույթներին:

Ուժի մեջ է մտնելու օրենքը մինչեւ մեկ ամսվա ընթացքում, քանի որ ծրագրային ապահովման որոշակի խնդիրներ են առաջանում:

Հաջորդ կարեւոր դրույթը, որ փոփոխության է ենթարկվել, հետեւյալն է. եթե պայմանագրի որեւէ փոփոխության անհրաժեշտություն է առաջանում կամ պայմանագրում սխալի պատճառով կամ նոր օրենքի ընդունման արդյունքում փոփոխություններ են առաջանում, ապա պայմանագրի այդ փոփոխության հետ առնչվող բոլոր ծախսերը դրվում են կրեդիտավորողի վրա եւ ոչ թե սպառողի վրա, եւ վերջում որոշակի հստակեցում է մտցվել այդ ՓՄՁ-ների մասով, վարկավորման դրույթը հստակեցվել է, քանի որ կար անորոշության խնդիր: Այսքանով հանդերձ` առաջարկում ենք հաստատել: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Երիցյան, ինչպես արդեն ասացիք, գրավոր առաջարկներ չեն եղել, հարցեր չեն լինի: Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, շնորհակալություն:

Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում ֆինանսավարկային եւ բյուջետային հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Եղիշե Սողոմոնյանին:

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Ներկայացրած նախագիծը քննարկվել է ֆինանսավարկային, բյուջետային մշտական հանձնաժողովի 13.06.2019թ. նիստում, եւ այս փոփոխությունները, որ ներկայացվեցին, որ առաջինից երկրորդ ընթերցում եղել են, դրանց մեծ մասը եղել են մեր առաջարկները, եւ առաջինից երկրորդ ընթերցման ընթացքում աշխատանք է իրականացվել Կառավարության հետ, Կառավարությունը եւս իր կողմից լրացուցիչ փոփոխություններ է մտցրել առաջինից երկրորդ ընթերցման մեջ:

Այդ փոփոխությունները, որ կան, քննարկվել են հանձնաժողովում, ստացել են դրական եզրակացություն: Պրն Երիցյանն այդ բոլոր նոր փոփոխությունները ներկայացրեց: Մի փոփոխության անդրադառնամ, որին պրն Երիցյանը չանդրադարձավ: Առաջին ընթերցման ժամանակ նախատեսվում էր, որ այս փոփոխությունն ուժի մեջ է մտնելու հրապարակումից հետո տասնօրյա ժամկետում, բայց հաշվի առնելով, որ ֆինանսական կազմակերպությունների համար տասնօրյա ժամկետը բավարար չի լինելու` իրենց ծրագրային ապահովումներն իրականացնելու, մեր կողմից առաջարկ է հնչել, որ ուժի մեջ մտնի ոչ թե տասնօրյա ժամկետում, այլ հրապարակումից հետո մեկամսյա ժամկետում: Դա եւս այս փոփոխության մեջ ներառվում է:

Առաջարկում եմ կողմ քվեարկել, որովհետեւ այս տարբերակն ավելի լավն է, քան առաջին ընթերցման տարբերակը: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն պրն Սողոմոնյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Մտքերի փոխանակության համար` հերթագրում: Որեւէ պատգամավոր չի հերթագրվել: Եզրափակիչ ելույթներ, պրն Սողոմոնյան, անհրաժեշտություն չեք տեսնում, պրն Երիցյան, դուք եւս: Շնորհակալություն:

Անցնում ենք հաջորդ հարցին: Քննարկում ենք «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից ներկայացված «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Հիմնական զեկուցող` ԱԺ պատգամավոր Մանե Թանդիլյան: Համեցեք տիկին Թանդիլյան:

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

՟-ԱԺ հարգարժան նախագահ, հարգելի գործընկերներ, երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու համար ձեր ուշադրությանն եմ ներկայացնում «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի վերաբերյալ առաջարկը, որով առաջարկվում է սահմանափակումը, որ կրեդիտավորման մասին օրենքի արտոնությունները տրամադրվում էին մեր սպառողներին, ընդլայնել եւ դարձնել 15 միլիոն, որի արդյունքում, ըստ էության, բոլոր սպառողական վարկերը, ներառյալ 15 միլիոն դրամի պարագայում, ունենալու են այն կարգավորումը, որով պաշտպանվում են մեր քաղաքացիներն այս օրենքով, եւ հետեւաբար, «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» ՀՀ օրենքի երրորդ հոդվածի առաջին մասն այլեւս շարադրվելու է հետեւյալ կերպ. «15 միլիոն դրամը գերազանցող կրեդիտավորման պայմանագրերի վրա»:

Նշեմ նաեւ, որ այստեղ արդեն փաստացի ուժի մեջ կմտնի մինչեւ 100 հազար դրամ վարկ վերցնողների հատվածը, որոնք գնալով ավելանում են մեր երկրում, եւ այս պարագայում, նաեւ պետք է կոչ անեմ բոլոր մեր քաղաքացիներին ուշադիր լինել, իրենց պայմանագրերում, անպայման, փնտրել էֆեկտիվ տոկոսադրույքի առկայությունը, որը հնարավորություն կտա նրանց հասկանալ, թե, ի վերջո, ի՞նչ տոկոսադրույքով են իրենք վարկեր վերցնում:

Թերեւս, այսքանը: Առաջինից երկրորդ ընթերցում գրավոր առաջարկներ չեն եղել, եւ հետեւաբար, ԱԺ-ին կոչ եմ անում կողմ քվեարկել եւ ամբողջությամբ ընդունել նախագիծը: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Թանդիլյան ջան, ինչպես ասացիք` հարցեր չեն կարող լինել, առաջարկներ չեն եղել: Հարակից զեկուցողը նորից դուք եք, պրն Սողոմոնյան: Ֆինանսավարկային եւ բյուջետային հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Եղիշե Սողոմոնյան:

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Առաջինից երկրորդ ընթերցման ժամանակ առաջարկ չի եղել: Այն տարբերակը, որ ընդունվել է առաջին ընթերցման ժամանակ, նույնը երկրորդ ընթերցման ժամանակ է օրակարգում, բայց մի փոքր ուզում եմ խոսել նախագծի վերաբերյալ: Հիշեցնեմ պատգամավորներին, թե ինչ փոփոխություն էր նախատեսվում: Չնայած տիկին Թանդիլյանը ներկայացրեց, բայց սկզբնական տարբերակում «Լուսավոր Հայաստանը» ներկայացրել էր, որ, ընդհանրապես, սահմանափակումները, որ կան «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» ՀՀ օրենքում, մինչեւ 100 հազար վարկերը եւ 10 միլիոնից ավելի վարկերը, որ չէր տարածվում «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» ՀՀ օրենքն այդ վարկերի վրա, իրենք առաջարկում էին, որ երկու սահմանաչափն էլ չլինեն: Մինչեւ 100 հազարի մասով, կարծում եմ` հանձնաժողովը ողջունեց այդ տարբերակը, որովհետեւ հաշվի առնելով իրողությունները, որ փոքր վարկերը տարածում են ստացել եւ լուրջ խնդիր է դառնում, այդ փոքր վարկերի մասով պաշտպանված չէին հաճախորդները, բայց մեծ վարկերը, այսինքն` այն վարկերը, որոնք 20-30 միլիոն էին, ըստ էության, իրենց բնույթով դրանց ստացողները բավարար ֆինանսական միջոցներ եւ գիտելիքներ ունեին եւ կարող էին իրենց պաշտպանել եւ այդ պայմանագրերն ուսումնասիրել եւ ճիշտ որոշում կայացնել, նպատակահարմար չէինք գտնում, որ այդ անձանց եւս պաշտպանենք մեր հասարակությանը հատկացվող գումարների միջոցով, դրա համար հանձնաժողովում մենք այդ մասով առաջարկեցինք ոչ թե հանել այդ շեմը, այլ ուղղակի 10 միլիոն շեմը բարձրացնել 15 միլիոն: Բայց, ընդհանրապես, հանելը, արդեն հիմնավորեցի` ի՞նչ պատճառով, կլիներ շատ սխալ:

Այդ տարբերակը հեղինակի կողմից ստացավ դրական եզրակացություն, եւ այդ տարբերակն էլ հենց առաջին ընթերցման ժամանակ հանձնաժողովի կողմից ստացավ դրական եզրակացություն: Այս տարբերակն էլ հիմա տեղափոխվել է երկրորդ ընթերցում, որը մեր հանձնաժողովի կողմից եւս երկրորդ ընթերցման ժամանակ հանձնաժողովի նիստում ստացել է դրական եզրակացություն: Խնդրում եմ հաստատել այս տարբերակը, շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն պրն Սողոմոնյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղսը: Մտքերի փոխանակության համար` հերթագրում: Մտքեր փոխանակելու համար հերթագրվածներ չկան: Եզրափակիչ ելույթներ. պրն Սողոմոնյա՞ն, չէ՞: Պրն Երիցյա՞ն, եւս չէ՞: Հարցի քննարկումն ավարտեցինք:

Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «Պետական գույքի մասնավորեցման 2017-2020 թվականների ծրագրի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Հիմնական զեկուցող` առողջապահության նախարար Արսեն Թորոսյան: Համեցեք:

Ա.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

՟-Շնորհակալություն: ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, երկրորդ ընթերցմամբ ձեր քննարկմանն եմ ներկայացնում «Պետական գույքի մասնավորեցման 2017-2020 թվականների ծրագրի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը, որի կարգավորման առարկան պետական գույքի մասնավորեցման 2017-2020 թվականների ծրագրում ընդգրկված առողջապահության բնագավառում գործունեություն ծավալող երկու կազմակերպությունների` «Ֆանարջյանի անվան ուռուցքաբանության ազգային կենտրոն» եւ «Ճառագայթային բժշկության եւ այրվածքների գիտական կենտրոն» ՓԲԸ-ները մասնավորեցման ցանկից հանելն է: Նշված ընկերությունները հետագայում եւս որպես պետական ընկերություն գործելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է հետեւյալ հանգամանքներով` «Ֆանարջյանի անվան ուռուցքաբանության ազգային կենտրոն» ՓԲԸ-ն իրականացնում է չարորակ եւ բարորակ նորագոյացությունների հիվանդանոցային եւ արտահիվանդանոցային բժշկական օգնություն եւ սպասարկում, ուռուցքաբանական հիվանդների դիսպանսեր հսկողություն, ինչպես նաեւ հանրապետության ողջ տարածքից ուռուցքաբանական հիվանդների վերաբերյալ վիճակագրական տեղեկատվության հավաքագրում: Հանրապետական նշանակության 500 մահճակալանոց պետական հիվանդանոցն ունի թե՛  ախտորոշիչ, թե՛ բուժական հնարավորություններ: Ներկայում «Ֆանարջյանի անվան ուռուցքաբանության ազգային կենտրոն»  ՓԲԸ-ը հանրապետությունում գործող եւ օնկոլոգիական բժշկական օգնություն եւ հսկողական ծառայություններ մատուցող ամենախոշոր եւ բազմապրոֆիլ գրեթե միակ բժշկական կազմակերպությունն է:

«Ճառագայթային բժշկության եւ այրվածքների գիտական կենտրոն» ՓԲԸ-ն իրականացնում է հանրապետական նշանակության գործառույթներ, մասնավորապես, կենտրոնն այրվածքային եւ ճառագայթային հիվանդություններ ունեցող անձանց բժշկական օգնություն եւ սպասարկում տրամադրող միակ մասնագիտական ուղղվածության հիմնարկն է, որտեղ տարեկան բուժվում է շուրջ 500-600 ՀՀ քաղաքացի: Կենտրոնն իրականացնում է մասնագիտական խորհրդատվություններ Երեւան քաղաքի եւ մարզերի ԲԿ-ներում, ինչպես նաեւ ապահովում է ճառագայթային հիվանդությամբ տառապող անձանց շարունակական հսկողությունը: Ներկայում կենտրոնում իրականացվում է շուրջ 3 հազար քաղաքացիների շարունակական հսկողություն:

Հաշվի առնելով այս երկու բժշկական կենտրոնների ռազմավարական նշանակությունը, պրոֆիլը եւ գրեթե միակ ոլորտային կենտրոններ լինելը` առաջարկում եմ, որ դրանք դուրս գան մասնավորեցման ցանկից եւ չդիտարկվեն որպես մասնավորեցման օբյեկտներ:

Առաջինից երկրորդ ընթերցման ընթացքում, կածես թե, չեն եղել առաջարկներ: Այսքանը: Եթե հարցեր կլինեն, պատրաստ եմ պատասխանել:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցեր չեն կարող լինել, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, շնորհակալություն պրն նախարար: Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում առողջապահության եւ սոցիալական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Նարեկ Զեյնալյանին, համեցեք:

Ն.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի գործընկերներ: Առաջին ընթերցման ժամանակ մանրամասն ներկայացվել են մեր հիմնավորումները: Այստեղ նախարարը նույնպես ներկայացրեց: Մեր հիմնավորումները համընկնում են, եւ թույլ տվեք խնայել ձեր ժամանակը եւ չկրկնվել: Ասեմ, որ առաջարկություններ չեն եղել առաջինից երկրորդ ընթերցման ժամանակ: Հանձնաժողովը միաձայն կողմ է քվեարկել, եւ առաջարկում եմ այստեղ նույնպես կողմ քվեարկել նախագծին: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն պրն Զեյնալյան: Մտքերի փոխանակության համար` հերթագրում: Մեկ պատգամավոր է հերթագրվել` պրն Միքայել Մելքումյանը: Համեցեք:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

՟-Հարգելի գործընկերներ, քանի որ հարց տալու իրավունք չկար, դրա համար ես կարճ մի դիտարկում կանեմ` ուղղված նախարարին եւ Պետական գույքի կառավարման կոմիտեին, որ եթե կան այսպիսի ընկերություններ, ես առաջին ընթերցման ժամանակ այս հարցը բարձրացրել էի, որոնց լիազորություններն անցել են պետական գույքի կառավարման կոմիտեին, բայց դրանք մասնագիտական եւ պրոֆիլային համակարգման կամ կառավարման անհրաժեշտություն ունեն, եթե էլի կան, թող Կառավարությունում դիտարկեն, հանեն, եւ լիազորություններն այդ մասով գնան համապատասխան պրոֆիլային նախարարությանը, այլապես դա նոնսենս է: Հիմա, եթե դուք հետ գնաք, տեսնեք, թե այս վերջին մեկ կամ երկու տարում, որ եկել է այնտեղ, ո՞նց է դրանց մասնագիտական հաշվետվողականությունը եղել, կարծում եմ, որ դա լրիվ նոնսենս է:

Իմ առաջարկն այն էր, որ հետ բերեն, եւ այն վերջին փուլում, երբ արդեն նա փաստացի կգնա մասնավորեցման, նոր հատուկ մեխանիզմով թող գնա բնականոն իր ճանապարհով: Այսքանը:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եզրափակիչ ելույթի անհրաժեշտություն կա՞, պրն Զեյնալյան: Ո՞չ: Պրն նախարա՞ր, համեցեք:

Ա.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Պրն Մելքումյան, ամեն դեպքում որոշեցի արձագանքել: Անկեղծ ասած, դիտարկել ենք այդ հնարավորությունը, եւ, կարծես թե, օրենսդրությունը թույլ չի տալիս, բացի մասնավորեցման ցանկից հանելը, վերադարձնել մեր լիազորությունների ներքո, ինչը, իհարկե, շատ վատ է, բայց ամեն դեպքում փորձում ենք գոնե պետգույքի կառավարման կոմիտեի հետ ինտենսիվ, շատ սերտ աշխատելով` մեր մատը պուլսի վրա պահել, բայց, իրոք, պրոբլեմներ կան, որովհետեւ այդ փաստաթղթաշրջանառությունը մինչեւ գալիս է, մինչեւ հետ է գնում, մինչեւ անձանց նշանակում է այդ հիվանդանոցների տնօրենների պաշտոնում, էլի, որ մեր ենթակայության տակ չեն, պրոբլեմներ կան:

Ես կարող եմ ուրիշ կերպ ընթացք տալ ձեր մտքին: Եթե մենք, ի վերջո, որոշենք, որ դրանք պետք է գնան մասնավորեցման, պետք է պարզապես արագ մասնավորեցնել, որպեսզի չստացվի այնպես, որ իրենք ո՛չ մեր ենթակայության տակ են, ո՛չ էլ որեւէ այլ պրոֆիլային գերատեսչության, իսկ եթե, ի վերջո, միգուցե, ժամանակը փոխվի, եւ մենք հասկանանք, որ դրանցից որոշներն էլի պետք է հետ վերադարձնել եւ հիմնավորումներ կլինեն, մենք էլի կգանք, կհանենք մասնավորեցման ցանկից: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարցի քննարկումն ավարտվեց: Անցնենք դիվանագիտության հարցերին:

Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «Դիվանագիտական ծառայության մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Հիմնական զեկուցող` արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Գրիգոր Հովհաննիսյան:

Ես առաջարկում եմ ֆրակցիայի նիստերն անել այլ տեղ, քան նիստերի դահլիճում:

Գ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, երկրորդ ընթերցմամբ ներկայացնում եմ «Հայաստանի Հանրապետության դիվանագիտական ծառայության մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին օրենքի նախագիծը: Առաջին ընթերցումից հետո գրավոր առաջարկություններ չեն եղել: Հիշեցնեմ, որ փոփոխությունները հիմնականում վերաբերվում են ներկայումս գործող օրենքի 32-րդ հոդվածի կարգավորման առարկային, այն է` դիվանագիտական ծառայողներին երկարատեւ գործուղում ուղարկելու վերաբերյալ: Ներկայումս գործող օրենքն այդ հնարավորությունը տալիս է անել վարչապետի աշխատակազմ: Փոփոխությունները թույլ կտան դիվանագետներին գործուղել նաեւ ԱԺ, նախագահի աշխատակազմ` արտաքին հարաբերությունների եւ միջազգային կապերի վարչություններում աշխատելու համար, ինչպես նաեւ զբաղեցնել հայեցողական եւ վարչական պաշտոններ: Առաջարկվում է փոփոխությունները կիրառել արդեն անցած տարվա մարտից, երբ նախկինում գործող կարգավորումները սպառվեցին սահմանադրական փոփոխությունների արդյունքում: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը` շնորհակալություն: Հարակից զեկուցող` արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի անդամ Սոս Ավետիսյան, համեցեք:

Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

-Հարգելի նախագահ, հարգելի գործընկերներ, օրենքի այս նախագիծն առաջին ընթերցմամբ արդեն ձեր հավանությանն արժանացել էր, վերջից գալով` փորձեմ լրացնել, պրն Հովհաննիսյանի ասածին հավելեմ, որպեսզի պատկերն ամբողջական լինի: Կիսանախագահական համակարգից պառլամենտական համակարգի անցնելու ժամանակ բաց է առաջացել, որ չենք կարողանում դիվանագետներին գործուղել ծառայության` ապահովելով դիվանագետի պատշաճ ստատուսը եւ ծառայության տեսակը, եւ այս օրենքի ընդունմամբ մենք հնարավորություն կունենանք դիվանագետներին գործուղել թե՛ նախագահական ապարատում աշխատելու, թե՛ ԱԺ, թե՛ այլ տեղեր` ըստ պայմանագրի, եւ սրանով հնարավորություն կունենանք դիվանագիտական կարիերայի անընդհատությունն ապահովել:

Օրենքն իրականում բավականին կարեւոր է, որպեսզի մենք կարողանանք պատշաճ դիվանագիտական ծառայություն ապահովել պետական տարբեր օղակների համար: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն պրն Ավետիսյան: Մտքերի փոխանակության համար հերթագրում: Ելույթներ չկան: Պրն Ավետիսյան, եզրափակիչ ելույթի կարիք չե՞ք տեսնում, պրն Հովհաննիսյան, դուք եւս չե՞ք տեսնում: Հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Քննարկումենք ԱԺ պատգամավորներ Նաիրա Զոհրաբյանի եւ Վահե Էնֆիաջյանի կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետության տոների եւ հիշատակի օրերի մասին» ՀՀ օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Հիմնական զեկուցողը` ԱԺ պատգամավոր տիկին Նաիրա Զոհրաբյանն արդեն ամբիոնի մոտ է:

Ն.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգարժան պրն նախագահ, հարգելի խորհրդարան, հարգարժան գործընկերներ, ներկայացնում եմ երկրորդ ընթերցմամբ «Հայաստանի Հանրապետության տոների եւ հիշատակի օրերի մասին» օրենքում լրացում կատարելու օրենքի նախագիծը: Նախագծի բովանդակությունը շատ պարզ է, շատ կարճ է. հոդվածը լրացնել տոների, տոնացույցների 4.1 հոդվածով եւ ապրիլի 16-ը սահմանել հայ կինոյի օր:

Ուզում եմ իմ շնորհակալությունը հայտնել գլխադասային հանձնաժողովին, որտեղ մենք բավականին բովանդակային քննարկումներ ունեցանք այս նախագծի շուրջ: Ընդհանրապես, նաեւ երեկվա կազմակերպած խորհրդարանական լսումներն ոգեւորում են ինձ` որպես նաեւ մշակույթին շատ սերտ առնչություն ունեցող անձնավորություն, որ մենք կարողանալու ենք մեր երկրի ամենակարեւոր բրենդը` մշակույթը, իսկապես, այս տորպեդահարված, պարալիզացված վիճակից հանել:

Ես կարծում եմ` առաջիկայում մենք կընդունենք նաեւ եվրոպական համատեղ արտադրության կոնվենցիան, որը ստորագրված է եւ խորհրդարանի վավերացմանն է սպասում: Կընդունենք «Կինոյի մասին» ՀՀ օրենքը, կլինի կինոյի օր եւ ես կարծում եմ` մենք արդեն կունենանք այն համատեղ ճանապարհային քարտեզը, որը հնարավորություն կտա, իսկապես, մեր կինոն, որը համաշխարհային կինոարվեստի պահոցում ունի իր, առնվազն մի քանի նմուշները, ես այսպես չեմ տառապում ավելորդ մանիաներով, բայց, առնվազն, մի քանի ֆիլմ կարող է, իսկապես, համաշխարհային կինոարվեստում ունենալ իր ուրույն տեղը:

Ես հորդորում եմ խորհրդարանին երկրորդ ընթերցմամբ եւս քվեարկել կողմ ներկայացված նախագծին: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Տիկին Զոհրաբյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Հարակից զեկուցող` գիտության, կրթության, մշակույթի, սփյուռքի, երիտասարդության եւ սպորտի մշտական հանձնաժողովի անդամ Վահագն Թեւոսյան, համեցեք:

Վ.ԹԵՎՈՍՅԱՆ

-Հարգելի նախագահ, հարգելի գործընկերներ, անցած անգամ ես, ուղղակի,  փոխարինեցի Աննա Կոստանյանին երկրորդդ ընթերցման քննարկման ժամանակ` որպես հարակից զեկուցող, եւ փաստորեն, այդ պատճառով ես այստեղ եմ Աննա Կոստանյանի փոխարեն: Ես ուզում եմ ասել, որ երկրորդ ընթերցման քննարկումների ժամանակ նույնպես որոշակի վերապահումներ արտահայտվեցին, որովհետեւ այդ վերապահումները կապված չէին օրենքի նախաձեռնության ձեւի եւ բովանդակության հետ, այլ, ընդհանրապես, մոտեցման փիլիսոփայության հետ: Մասնավորապես, իմը կարող եմ ասել, որ ես համարում եմ, որ կինոն համաշխարհային եւ համամարդկային արժեք է, եւ հայկական կինոն լոկալիզացնելը, այսպես ասած, ավելի շատ տանում է դեպի մեկուսացման, զուտ փիլիսոփայորեն եւ մեր մտածողության մեջ, համարյա նույն կտրվածքով, ինչ կտրվածքով կարող է լինել հայ մարդու իրավունքների պաշտպանություն կամ հայ կենդանիների իրավունքի պաշտպանություն կամ հայ կինոյի, կոնկրետ, առանձին արժեւորումը որպես տոն, ես անձամբ ունեի որոշակի վերապահումներ, բայց պետք է ասեմ, որ ընդհանուր առմամբ, այդ թվում նաեւ հանձնաժողովի մեր խմբակցության ներկայացուցիչները որոշակիորեն համաձայն չէին դրա հետ եւ ավելի համաձայն էին առաջարկված մեկ այլ փիլիսոփայությանը, որը մեծամասնություն կազմեց եւ, ըստ էության, հանձնաժողովը տվել է դրական եզրակացություն: Խնդրում եմ անել համապատասխան հետեւություններ եւ կատարել քվեարկություն: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարակից զեկուցում ունենք նաեւ գործադրից: Հարակից զեկուցող` գիտության, կրթության, մշակույթի եւ սպորտի նախարարի տեղակալ Արայիկ Խզմալյան: Համեցեք:

Ա.ԽԶՄԱԼՅԱՆ

-Մեծարգո պրն նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ըստ էության, այս քննարկմանը նախորդել են բավականին համակողմանի քննարկումներ: Գնահատելով բոլոր նախաձեռնությունները, որոնք ուղղված են հայ արվեստն արժեւորելուն եւ կարեւորելուն, միեւնույն ժամանակ պետք է վերահաստատեմ ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի եւ սպորտի նախարարության դիրքորոշումն առ այն, որ նպատակահարմար չենք համարում ապրիլի 16-ը հայ կինոյի օր հռչակել, այն հիմնական պատճառաբանությամբ, որ որքան ավելի մեծ է մեր ժառանգությունը, որքան ավելի շատ բան ունենք ներկայացնելու մենք աշխարհին եւ քննարկելու աշխարհի հետ, այնքան ավելի շատ պետք է խուսափենք մեկուսացնող նախաձեռնություններից եւ այնքան ավելի շատ պետք է խթանենք եւ ոգեւորենք բոլոր այն նախաձեռնությունները, որոնք նպաստում են միջազգային պրոցեսներում ընդգրկվելուն: Թերեւս, այսքանը, եւ բազմաթիվ այլ մասնագիտական տոներ ունենք, որոնք նշում ենք միջազգային հանրության հետ միասին: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կարող եք նստել, շնորհակալություն: Մտքերի փոխանակության համար` հերթագրում: Ելույթներ չեն լինի: Եզրափակիչ ելույթի կարիք չե՞ք տեսնում, պրն Թեւոսյան, դուք էլ չե՞ք տեսնում: Հեղինա՞կը. համեցեք, տիկին Զոհրաբյան:

Ն.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ

-Ընդամենը կփորձեմ արձագանքել Կառավարության ներկայացուցչին: Ես չեմ կարծում, որ ունենալով հայ կինոյի օր, մենք դրանով նեղացնում ենք հայ կինոյի` համաշխարհային կինոարվեստում, ժառանգությունում ունեցած նշանակությունը: Եթե մենք այդ տրամաբանությամբ գնանք, ուրեմն եկեք տոնացույցից հանենք ընտանիքի օրը, որը բացարձակ այլ օր է նշվում Հայաստանում` միջազգային տոնացույցին հակառակ: Եկեք ապրիլի 7-ը չնշենք: Ինչո՞ւ ենք ապրիլի 7-ը նշում, եւ ինչո՞ւ ենք, ընդհանրապես... Հա, դա էլ է տեսակետ, իրավունք ունի գոյություն ունենալ, նվաստացնում է կանանց: Կա այդպիսի տեսակետ` մարտի 8-ից ապրիլի 1-ը միամսյակ հայտարարելով: Իմ վստահ համոզմամբ, օրինակ` ես չեմ սիրում ոչ ապրիլի 8-ը կամ 7-ը` չեմ էլ հիշում, ոչ էլ մարտի 8-ը, որովհետեւ ես կարծում եմ, որ կնոջը պետք է սիրել եւ գնահատել ամեն օր, ամեն ժամ եւ ամեն րոպե, եւ եթե ինձ մնար, ես նախաձեռնությամբ հանդես կգայի, ես համարել եմ ապրիլի 7-ը եւ մայիսի 8-ը կանանց հանդեպ դիսկրիմինացիայի օրեր: Դա իմ վստահ համոզմունքն է, բայց ես չեմ ուզում իմ համոզմունքը վերածել օրենսդրական նախաձեռնության, որովհետեւ ինչ-որ խավի համար այդ օրը գեղեցիկ տոն է, որ իրենց կակաչ են տալիս, բանտիկ են տալիս, սրտիկ են տալիս: Հիմա, ինչո՞ւ մարդկանց զրկել այդ հաճույքներից: Այնպես որ, ես կարծում եմ, որ հայ կինոն իր մեծ ժառանգությամբ արժանի է ունենալ իր օրը: Սա հայ կինոարվեստի աշխարհի ներկայացուցիչների խոսքն էր, մեսիջն էր, որ փորձեցին իմ միջոցով` որպես պատգամավոր, ներկայացնել խորհրդարանին, եւ ես շատ ուրախ եմ, որ մենք շատ ճիշտ ավանդույթ ենք դնում մեր խորհրդարանում, որ Կառավարության տեսակետը, այո, խորհրդարանի. նաեւ նույն Կառավարության մեծամասնության համար կարող է լինել վիճելի, վիճարկելի եւ նաեւ շատ դեպքերում` ոչ ընդունելի: Շնորհակալ եմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն տիկին Զոհրաբյան, էս արձանագրենք, որ հետո հակառակ պնդումները չանենք, էլի, դակելու մասին: Չէ, չէ, մարտի 8-ի մասով ես ձեզ պաշտոնապես միանում եմ, տիկին Զոհրաբյան:

Անցնենք հաջորդ հարցին: Հարգելի գործընկերներ, քննարկում եք ԱԺ պատգամավոր Հրաչյա Հակոբյանի կողմից ներկայացված. «Գովազդի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» եւ «Շահումով խաղերի, ինտերնետ շահումով խաղերի եւ խաղատների մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Հիմնական զեկուցող` ԱԺ պատգամավոր Հրաչյա Հակոբյան:

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Շնորհակալություն: ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, առաջինից երկրորդ ընթերցում էականապես մի փոփոխություն է տեղի ունեցել նախագծում: Մի քանի տեխնիկական փոփոխություններ են տեղի ունեցել, եւ ես մատնանշեմ այն փոփոխությունները, որոնք էական բովանդակային փոփոխություններ են: Փոխվել է, ավելացել է մեկ պարբերություն 10-րդ մասում, որը վերաբերում է արտաքին գովազդին: Արտաքին գովազդի ներկայացուցիչների հետ ես հանդիպում ունեցա, նրանք առաջարկեցին, որ խաղից դուրս չմնան եւ ինչ-որ ձեւով իրենց մոտ թույլատրվի գովազդը, ինչին ես գնացի փոխզիջման: Առաջարկվում է, որ արտաքին գովազդը չպետք է գերազանցի 5 քառակուսի մետրը եւ պետք է պարունակի միայն լոգոն` տարբերանշանը, եւ վաճառակետերի, որտեղ որ կան այդ բեթշոփերը, վրա նույնպես, մուտքերի դռների մոտ նույնպես պետք է չգերազանցի 5 քառակուսի մետրը եւ պետք է նորից միայն լոգոն...

Հա, քվեարկել ենք: Հա, ներողություն, ներողություն` 0.5: Մուտքերի դռան վերեւը` 0.5` կես քառակուսի մետր պետք է լինի, եւ շենք-շինությունների վերելակներում եւ մուտքերում, ինչպես նաեւ հանրային սննդի եւ բնակչության սպասարկման տարածքներում արգելվում է վիճակախաղերի եւ ինտերնետ շահումով խաղերի գովազդը: Կարծում եմ` սա նույնպես հասկացանք` վերելակներում, սրճարաններում որպեսզի չթույլատրվի գովազդը: Առաջարկում եմ կողմ քվեարկել: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն պրն Հակոբյան: Գրավոր առաջարկ է ներկայացրել 2 պատգամավոր` Վաղարշակ Հակոբյանն ու Արտաշես Պետրոսյանը: Եթե նրանք հարցեր ունեն, ապա կարող են հնչեցնել, եթե չէ... Վաղարշակ Հակոբյանը հարց ունի: Համեցեք:

Վ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ես ոչ թե հարց ունեմ, այլ օգտվելով առիթից` պարզաբանեմ, եթե կարելի է, որովհետեւ պրն Հակոբյան, դուք նշեցիք 5 քառակուսի մետր` արտաքին գովազդի մասով, իմ առաջարկած փոփոխությամբ հետեւյալն է տեղի ունենում, ուղղակի պարզաբանեմ, որ ինֆորմացիան համակողմանի հասնի մեր պատգամավորներին: Տվյալ փոփոխությամբ առաջարկվում է այն տարածքներում, օբյեկտներում, որտեղ տվյալ կազմակերպությունները գործունեություն են ծավալում, այդ օբյեկտների արտաքին գովազդն ամբողջությամբ արգելված է, բացառությամբ տարբերանշանի գովազդը 0.5 քառակուսի մետր մաքսիմալ չափով մուտքի դռան մոտակայքում: Ընդամենը` այսքանը: Շնորհակալություն:

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Չեմ արձագանքում:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Չե՞ք արձագանքում:

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Չէ, որովհետեւ հարց չէր:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Արտաշես Պետրոսյանը հարց ունի՞: Ո՞չ: Շնորհակալություն, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Հարակից զեկուցող` տնտեսական հարցերի մշտական անդամ Ծովինար Վարդանյան:

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, ուզում եմ միայն նշել, որ այս նախագիծը, որն երկրորդ ընթերցմամբ այսօր մտել է լիագումար նիստերի դահլիճ, բոլորը միաձայն կողմ են քվեարկել, բոլոր խմբակցությունների կողմից ստացել է իր, այսպես ասած, կողմը: Բոլոր առաջարկները քննարկվել են, հավելելու ոչինչ չունեմ, որովհետեւ շատ մանրամասն արդեն ներկայացրել է հիմնական զեկուցողը, ուղղակի հորդորում եմ կողմ քվեարկել: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հաջորդ հարակից զեկուցողը ֆինանսների նախարարի տեղակալ Արմեն Հայրապետյանն է:

Ա.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Մեծարգո փոխնախագահ, հարգելի պատգամավորներ, ձեր քննարկմանն է ներկայացվում Կառավարության եզրակացությունը շահումով խաղերի` «Գովազդի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու, ինչպես նաեւ «Շահումով խաղերի, ինտերնետ շահումով խաղերի եւ վիճակախաղերի մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին: Նախ` ուզում եմ, որպեսզի գովազդի դաշտն ամբողջական ընկալելի լինի մեր պատգամավորների եւ հանրության համար: Նշեմ, որ դաշտում գոյություն ունի 3 տիպի խաղի կազմակերպում: Դա շահումով խաղերն ու խաղատներն են, ինտերնետ շահումով խաղերն են եւ երրորդ խումբը վիճակախաղերն են: Գործող օրենսդրական կարգավորումներով` այսօր արգելված է շահումով խաղերի եւ խաղատներ կազմակերպելու գովազդը` որոշակի բացառություններով, եւ կիրառվում են սահմանափակումներ վիճակախաղերի մասին, եւ կարգավորումից բաց էին մնացել ինտերնետ շահումով խաղերը:

Ողջունելի է, որ առաջինից երկրորդ ընթերցման ժամանակ պատգամավորների հետ աշխատանքի ընթացքում հնարավոր դարձավ ինտերնետ շահումով խաղերի դաշտը նույնպես բերել կարգավորման, բայց այստեղ Կառավարության դիրքորոշումն այն էր, որ նա մոտարկվեր ավելի շատ շահումով խաղերի եւ խաղատների գործունեությանը, այլ ոչ թե վիճակախաղերին գնար դեպի սահմանափակումները: Ասեմ` հիմնավորումները ինչում էին կայանում, որովհետեւ, եթե թվերով նայենք, հասույթները, որ նշեցի, այս երեք ուղղություններում հիմնականում գնում եւ ավելի արագ են աճում, հատկապես ինտերնետ շահումով խաղերի դաշտում գործողների համար, այսինքն` նրանք, ըստ էության, գովազդի մեծ աջակցության կարիք չունեն, ինքնըստինքյան, եւ համաշխարհային զարգացումները գնում են այդ ուղղությամբ, որ ավելի շատ աճում է ինտերնետ շահումով խաղի դաշտը եւ ավելի շատ կարելի էր սահմանափակել այդ դաշտը:

Այնուամենայնիվ, որոշում կայացնողները պատգամավորներն են, եւ որակելով, որ ավելի սահմանափակում ենք դաշտը, որոշվեց գնալ եւ մոտարկել ինտերնետ շահումով խաղերի սահմանափակումներն ավելի շատ վիճակախաղերի դաշտին:

Հաջորդ մասը, որ Կառավարության առաջարկություններն են, ես կուզենամ նշել, սահմանափակման ձեւի մեջ է կայանում, ըստ էության: Նախագծով կա երկու մոտեցում: Մեկը ժամային սահմանափակումն է, մյուսը` ծավալային, այսինքն` ինֆորմացիայի ծավալի մասը, որը կարելի է` հասանելի լինի: Հիմա, ես ավելի կոնկրետ կբացատրեմ` ինչին է վերաբերում: Այստեղ Կառավարությունը, կարեւորելով վարչական սահմանափակումը, պետք է այնպես լինի, որ ծառայի, կանխարգելի այն նպատակը, որ դրված է: Փաստաթղթում հիմնական նպատակը դրված է, որ անչափահասների եւ տարիքային, մինչեւ խաղալու իրավունք ունեցողներին զերծ պահեր խաղալուց, այսինքն` կանխարգելեր նրանց` գովազդով գայթակղվելու, խաղալու հնարավորությունը, եւ այս առումով ընտրվել էր ժամային` հեռուստատեսության եւ ռադիոյի համար: Բայց, օրինակ` կայքերի համար ծավալային սահմանափակում է ընտրվել: Ընտրվել է կայքի ծավալի 20 տոկոսը, որի դեպքում Կառավարությունը գտնում է, որ նախ` նպատակայնության տեսանկյունից օրվա բոլոր ժամերին անչափահասներին զերծ պահելը դժվար է իրականացնել, երբ որոշակի ծավալի վրա, այնուամենայնիվ, գովազդ է գնում տարբեր ժամերի:

Երկրորդ` խնդիրն այստեղ կայանում էր նաեւ վարչարարության կիրառմանը: Քանի որ համացանցի նկատմամբ 20 տոկոս ծավալով գովազդը հնարավոր չի լինելու կիրառել, կիրառելիության խնդիրը պայմանավորված է նրանով, որ այսօր հստակ չկա այն պետական կառավարման լիազոր մարմինը, որը դա կկարողանա իրականացնել, չկա այն չափողականությունն ու գործիքակազմը, որը հնարավորություն կտա չափել եւ ասել, թե 20 տոկոսի շրջանակներո՞ւմ է իրականացրել գովազդը, թե՞ ոչ:

Կառավարության առաջարկությունների երրորդ մասը վերաբերում էր այն մոտեցմանը, որ նույնաբովանդակ խախտումների համար նախատեսել պատասխանատվության համարժեք միջոցներ: Սա ի՞նչ է նշանակում: «Գովազդի մասին» ՀՀ օրենքում կան պատասխանատվության միջոցներ արդեն իսկ արգելված գործունեության տեսակների համար, օրինակ` սիգարետի, ծխախոտի, գիշերային ակումբների համար: Նոր առաջարկվող նախագծում նախատեսվում են նոր պատասխանատվության միջոցներ արդեն շահումով խաղերի, վիճակախաղերի եւ ինտերնետ շահումով խաղերի համար, որն էականորեն տարբերվում է, չնայած, ինքը լինելով սահմանափակող նորմ` վարչական պատասխանատվությունն էականորեն բարձր է, քան այն վարչական պատասխանատվությունը, որը նախատեսված է օրենսդրությամբ:

Այսքանը: Սրանք էին Կառավարության առաջարկությունները, որոնք, ըստ էության, առաջին ընթերցման ժամանակ էլ հնչեցվել են, բայց չեն արտացոլվել նախագծում: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Հայրապետյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Զեկուցումներն ավարտվեցին: Հերթագրում հարցերի համար: Հարցեր չկան: Հերթագրում մտքերի փոխանակության համար: Մտքերի փոխանակության համար նույնպես չեն հերթագրվել: Եզրափակիչ ելույթների կարիք կա՞, պրն Հայրապետյան: Ո՞չ: Տիկին Վարդանյանն այստեղ չէ, եւ հիմնական զեկուցողը` պրն Հակոբյան` ո՞չ: Հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետության ջրային օրենսգրքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Հիմնական զեկուցող` ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարար Էրիկ Գրիգորյան:

Է.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

՟-Շնորհակալություն: Հարգելի նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, ձեզ եմ ներկայացնում Ջրային օրենսգրքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ ընդունելու նպատակով: Հիշեցնեմ, որ նախագիծը վերաբերվում է «սակավաջրություն» եւ «երաշտ» հասկացությունների սահմանմանը, եւ սակավաջրության եւ երաշտի հետ կապված իրավահարաբերությունների կարգավորումները:

Առաջինից երկրորդ ընթերցում եղել են տեխնիկական որոշ շտկումներ, որոնք առաջարկվել են ԱԺ պատգամավորների կողմից: Այդ շտկումներն իրականացվել են, եւ խնդրում եմ հաստատել: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Քանի որ պատգամավորները գրավոր առաջարկներ չեն ներկայացրել, հարցեր չեն կարող ուղղվել: Հարակից զեկուցող` տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության եւ բնապահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Մերի Գալստյան:

Մ.ԳԱԼՍՏՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ինչպես նշեց գործընկերս, այս առաջին ընթերցման ժամանակ ձեր կողմից կողմ քվեարկած նախագծի շուրջ աշխատել են շրջակա միջավայրի նախարարության եւ մեր հանձնաժողովի փորձագետները` նախագծով առաջարկվող սահմանումներում որոշակի հստակեցում եւ շտկումներ անելու ուղղությամբ, եւ երկրորդ ընթերցման համար նույնպես հանձնաժողովը կողմ է քվեարկել: Առաջարկում եմ կողմ քվեարկել:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Հերթագրում` մտքերի փոխանակության համար: Հերթագրված պատգամավորներ չկան: Եզրափակիչ ելույթների կարիք կա՞, պրն Գրիգորյան, տիկին Գալստյան, ո՞չ: Հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքում փոփոխություն կատարելու մասի» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Հիմնական զեկուցող` ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեի նախագահ Դավիթ Անանյան: Խնդրեմ, պրն Անանյան:

Դ.ԱՆԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի տիկին փոխխոսնակ, հարգելի պատգամավորներ, «ՀՀ հարկային օրենսգրքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրինագիծը, ըստ էության, վերաբերում է Հարկային օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի առաջին մասի 9-րդ կետում «օրենսդրությամբ» բառը «Հայաստանի Հանրապետության Կառավարության կողմից» բառերով փոխարինմանը: Մենք առիթ ունեցել ենք առաջին ընթերցման ժամանակ մանրամասն ներկայացնել այս փոփոխության դրդապատճառը, որը հիմնականում կայանում է նրանում, որ հարկային գաղտնիք պարունակող տեղեկատվություն օգտագործող պետական կառավարչական մարմիններին հարկային գաղտնիք պարունակող տեղեկատվությունը կարող է տրամադրվել ՀՀ Կառավարության սահմանված կարգով: Ըստ էության, մենք օրենսգրքում փոփոխություն իրականացնում ենք, որպեսզի կարողանանք իրականացնել իրավական այդ պահանջը:

Առաջին եւ երկրորդ ընթերցումների մեջ ընկած ժամանակահատվածում գրավոր առաջարկներ կամ հարցադրումներ չեն եղել: Թերեւս, այսքանը:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Այո, քանի որ գրավոր առաջարկներ չեն եղել, ձեզ հարցեր չեն կարող ուղղվել: Պրն Անանյան, խնդրում եմ զբաղեցրեք ձեր տեղը, շնորհակալություն: Հարակից զեկուցող` տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Ծովինար Վարդանյան:

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարկ եմ համարում նշել, որ ինչպես եւ նախորդ անգամ ներկայացրեցի, տվյալ նախագիծն ընդամենը տեխնիկական բնույթ է կրում` ավելի հստակեցնելով, այսինքն` այդ դրույթը թողնելով Կառավարության որոշմանը: Առաջարկում եմ կողմ քվեարկել: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Հերթագրում մտքերի փոխանակության համար: Գրանցված պատգամավորներ չկան: Եզրափակիչ ելույթների կարիք կա՞, տիկին Վարդանյան եւ պրն Անանյան, ո՞չ: Հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Հարգելի պատգամավորներ, ԱԺ պատգամավորների առնվազն 1/4-ի պահանջով Հայաստանի Հանրապետության ջրային կոմիտեի, դրա կառուցվածքային ստորաբաժանումների եւ ջրային տնտեսության պետական կոմիտեի ջրային տնտեսության ԾԻԳ-ի գործունեությունն Արարատի եւ Արմավիրի մարզերում, դրա հիմնավորվածությունը եւ խնդիրները քննության առարկա դարձնելու նպատակով իրավունքի ուժով ստեղծվում է ԱԺ քննիչ հանձնաժողով: Քննիչ հանձնաժողովի անդամների թիվը սահմանվում է ԱԺ որոշմամբ: Այժմ մենք պետք է քննարկենք այդ որոշման նախագիծը: Ձայնը տրվում է քննիչ հանձնաժողովի նախաձեռնող խմբի անդամ Ծովինար Վարդանյանին:

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, ուզում եմ ձեզ ներկայացնել, որ սույն թվականի մայիսի 31-ին «Իմ քայլը» խմբակցության 40 պատգամավորներ, այդ թվում նաեւ ես, դիմել ենք ԱԺ նախագահ Արարատ Միրզոյանին` քննիչ հանձնաժողով ստեղծելու կապակցությամբ: Հաշվի առնելով ջրօգտագործման ոլորտում առկա խնդիրները, որոնք բազմիցս բարձրացվել են թե՛ հանրության, թե՛ լրատվամիջոցների կողմից, մեր խմբակցության պատգամավորների մի խումբ ճիշտ գտավ ստեղծել քննիչ հանձնաժողով, եւ հանձնաժողովի հիմնական գործառույթները լինելու են ջրօգտագործման, ջրային ռեսուրսների կառավարման հիմնախնդիրները Արարատի եւ Արմավիրի մարզերում, ինչպես նած ԾԻԳ-ի արդյունավետ գործունեությունը:

Նախապես որոշվել է, հանձնաժողովի անդամների թիվը ներկայացվել է 16, որն ըստ Սահմանադրության 108-րդ հոդվածի համամասնորեն բաշխվում է խմբակցությունների մեջ, այսինքն` ըստ նախագծի` լինելու է 11 հոգի «Իմ քայլը» դաշինքից, 3 հոգի` «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությունից եւ 2-ը` «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունից: Խնդրում եմ հաստատել հետեւյալ ձեւով այս կազմը: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հերթագրում` հարցերի համար: Հերթագրվել է 1 պատգամավոր: Սերգեյ Բագրատյան:

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Տիկին Վարդանյան, ինձ հետաքրքրում է, թե հարցերի ի՞նչ շրջանակ է ընդգրկված, ի՞նչ գործիքակազմով պետք է աշխատել, ի՞նչ լիազորություններ ունի քննիչ հանձնաժողովը տվյալ հարցի շուրջ եւ ի՞նչ արդյունք եք ակնկալում:

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Բագրատյան, հարցերն այս պահին հստակեցնել, ճիշտն ասած, այդքան էլ հարմար չեմ գտնում, որովհետեւ խնդիրները հենց հանձնաժողովի գործունեության արդյունքում պետք է ֆիքսվեն, եւ հետագա գործունեությունն ըստ դրա պետք է լինի: Հիմնականում ակնկալվում է խնդիրները դուրս բերելը, եւ եթե հնարավոր են օրենսդրական կարգավորումներ` տվյալ խնդիրները լուծելու համար, կլինեն օրենսդրական կարգավորումներ նախաձեռնությունների տեսքով, եթե կլինեն որոշ օրինազանցություններ, կարող է եւ այլ ընթացք ստանան այդ գործերը: Գիտեմ, որ տվյալ ոլորտում կան որոշ հատվածներ, որտեղ արդեն իսկ հարուցված են քրեական գործեր: Այդ հատվածները, բնականաբար, դուրս կմնան մեր լիազորությունների սահմաններից: Մնացած բոլոր հատվածները, բնականաբար, քննելի են:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ցանկանո՞ւմ եք արձագանքել: Խնդրեմ:

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Տիկին Վարդանյան, իսկ ԱԺ պատգամավորի վերահսկողական ֆունկցիաները մեզ բավարար չե՞ն, անհրաժեշտություն կա՞ր քննիչ հանձնաժողովի: Ինչո՞վ եք դա հիմնավորում: Ինձ դա է հետաքրքիր:

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Ի՞նչ ի նկատի ունեք` վերահսկողական ֆունկցիաներ: Ի նկատի ունեք` վերահսկողական մեր գործիքակազմն արդյո՞ք բավարար չէ: Բնականաբար, մեր վերահսկողական գործիքակազմը բավականին լայն է, թույլ է տալիս ծանոթանալ տարբեր մակարդակներում, բայց կա տեղեկատվության որոշ մակարդակ, որը հնարավոր է, որ քիչ ավելի խոչընդոտ լինի, որովհետեւ դրանք կարող են ներառել, այսինքն` այստեղ կոնկրետ գնալ, տեղում թղթերին ծանոթանալ, եւ նաեւ համախմբել մի խումբ մարդկանց, ովքեր հետաքրքրված են նման կարեւոր ոլորտով, եւ ուժերը, ներուժը կենտրոնացնել կոնկրետ խնդրի վրա` կարծում եմ`  նույնպես կարեւոր է, այսինքն` ուրիշ բան... Պատկերացրեցիք ինչ եմ ասում: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Վարդանյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Հերթագրում մտքերի փոխանակության համար: Գրանցված պատգամավորներ չկան: Եզրափակիչ ելույթի կարիք չկա՞: Հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված, «Մի շարք վարչական իրավախախտումների եւ պետական տուրքի համար կիրառված տույժերի համաներման մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Հիմնական զեկուցող` ՀՀ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարար Հակոբ Արշակյան:

Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: ԱԺ հարգելի նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, արդեն քննարկել ենք եւ առաջին ընթերցմամբ ընդունել ենք «Մի շարք վարչական իրավախախտումների եւ պետական տուրքի համար կիրառված տույժերի համաներման մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը: Կուզենայի երկու բառով ընդգծել, թե կոնկրետ ինչ ոլորտների է սա վերաբերում եւ համաներումն ում վրա է տարածվում: Երեք մասից է բաղկացած համաներման մասը: Առաջինը թույլատրելի զանգվածը գերազանցող տրանսպորտային միջոցների մասին է: Հավանաբար, կհիշեք, երբ բեռնատարների նկատմամբ կտրուկ որոշում կայացվեց, եւ սկսեցին ճանապարհների վրա տուգանել: Այս մասով մենք նաեւ իրավաչափության խնդիր ունենք, եւ մյուս մասով` նույնպես, որովհետեւ այս գործերը, որոնք հասնում են դատարան, հօգուտ վարորդներին են կայացվում, եւ այս համաներումով մենք, ուղղակի, համակարգային լուծում կտանք:

Նույնը վերաբերում է առանց համապատասխան լիցենզիայի մարդատար տաքսի ավտոմոբիլներով ուղեւորափոխադրում իրականացնելու մասին: Մեծ հաշվով, այստեղ նույնպես առանց լիցենզիայի տաքսի մեքենաներին` այն սպիտակ համարներով մեքենաներին կիրառված տուգանքների համաներմանն է վերաբերվում: Սա հազարավոր Հայաստանի քաղաքացիների է վերաբերվում, եւ այդտեղ նույնպես իրավաչափության խնդիր ենք նաեւ լուծում:

Երրորդ մասը պետական տուրքի մասն է: Այս մասով մենք հորդորում ենք մեր տաքսու վարորդներին, ովքեր պետական տուրքը չեն վճարել եւ այդ չվճարված տուրքի պատճառով տույժ եւ տուգանքներ են կուտակվել, հորդորում ենք այս օրենքի ընդունումից հետո 6 ամսվա ժամկետում վճարել այդ տուրքերը, որի արդյունքում առաջացած տույժ-տուգանքները մենք պատրաստակամ ենք զիջել համաներման այս օրինագծով: Շնորհակալություն: Առաջարկում եմ հաստատել:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Առաջարկ է ներկայացրել «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությունը, եթե խմբակցությունը հարց ունի, խնդրեմ: Հարցեր չկան: Շնորհակալություն, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Հարակից զեկուցող` տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Արտաշես Պետրոսյան:

Ա.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: ԱԺ հարգարժան նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, Կառավարությունն առաջարկել էր նախագիծ մի շարք վարչական իրավախախտումների եւ պետական տուրքի համար կիրառված տույժերի համաներման մասին: Պրն Արշակյանը մանրամասն ներկայացրեց նախագիծը, ես ուղղակի ուզում եմ ավելացնել, որ ԲՀԿ-ի կողմից եղել էր առաջարկ` առանց լիցենզիայի տաքսի ծառայություններ մատուցողների սահմանված տուրքի վճարման համար նախատեսված 3 ամիս ժամկետն ավելացնել եւս 3 ամսով, այդպիսով սահմանել 6 ամիս ժամկետ:

Կառավարությունը դրական եզրակացություն է տվել այս առաջարկին: Հարցը քննարկվել է նաեւ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովում եւ արժանացել է հավանության: Ուստի առաջարկում եմ երկրորդ ընթերցմամբ եւս կողմ քվեարկել եւ նախագիծն ընդունել ամբողջությամբ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը պրն Պետրոսյան: Հերթագրում մտքերի փոխանակության համար: Հերթագրված պատգամավորներ չկան: Եզրափակիչ ելույթների կարիք կա՞, պրն Պետրոսյան: Պրն Արշակյա՞ն: Ո՞չ: Հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Հարգելի պատգամավորներ, այժմ քննարկում ենք ԱԺ պատգամավոր Վարազդատ Կարապետյանի կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Հիմնական զեկուցող` ԱԺ պատգամավոր Վարազդատ Կարապետյան:

Վ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Նախագիծն արդեն երկրորդ ընթերցմամբ է հիմա քննարկվում ԱԺ-ում: Նախագիծը նախատեսում է Հայաստանի տարածքում արտադրված տոհմային խոշոր եղջերավոր անասունների իրացումը ԱԱՀ-ից ազատել, ինչպես ազատված է ներկրումը եւ արտահանումը, որպեսզի Հայաստանի տարածքում նպաստենք տոհմաբուծական տնտեսությունների զարգացմանը, ինչպես նաեւ տոհմային անասնագլխաքանակի գների նվազմանը:

Առաջարկություններ չեն ստացվել, եւ առաջարկում եմ ընդունել երկրորդ ընթերցմամբ: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Քանի որ պատգամավորները գրավոր առաջարկներ չեն ներկայացրել, հարցեր չեն կարող լինել: Հարակից զեկուցող` տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Արգիշտի Մեխակյան:

Ա.ՄԵԽԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգարժան փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, օրենքի նախագծի վերաբերյալ առաջինից երկրորդ ընթերցման ժամանակ որեւէ առաջարկ չի եղել: Քանի որ նախագիծը միտված է զարգացնել տավարաբուծությունը ՀՀ-ում, առաջարկում եմ այս անգամ նույնպես կողմ քվեարկել: Այսքանը:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Մեխակյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Հարակից զեկուցող` ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարի տեղակալ Տիգրան Գաբրիելյան:

Տ.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն: ԱԺ հարգելի փոխխոսնակ, հարգելի պատգամավորներ, ինչպես նշեց հիմնական զեկուցողը, ՀՀ ԱԺ-ի կողմից առաջին ընթերցմամբ ընդունված օրենքի նախագիծը համահունչ է ՀՀ Կառավարության կողմից որդեգրված ոլորտի տնտեսական զարգացման քաղաքականությանը: Միաժամանակ, ցանկանում եմ նշել, որ Հանրապետությունում խոշոր եղջերավոր կենդանիների նախիրներում բարձր ցեղայնությամբ եւ արտադրատնտեսական արժեքավոր հատկանիշներով օժտված կենդանիների տեսակարար կշռի ավելացման նպատակով ցանկացած օրենսդրական կարգավորման միջամտություն, այդ թվում` հարկային կարգավորումներն առավել քան այժմեական են: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Գաբրիելյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Այժմ` հերթագրում մտքերի փոխանակության համար: Հերթագրված պատգամավորներ չկան: Ենթադրում եմ` եզրափակիչ ելույթներ նույնպես չկան: Պրն Գաբրիելյան, եզրափակիչ ելույթի կարիք չկա՞: Պրն Մեխակյան, ո՞չ: Հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Այժմ քննարկում ենք ԱԺ «Լուսավոր Հակաստան» խմբակցության կողմից ներկայացված «Լիցենզավորման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Հիմնական զեկուցող` ԱԺ պատգամավոր Էդուարդ Անդրեասյան:

Է.ԱՆԴՐԵԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: Առաջարկվում է երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունել «Լիցենզավորման մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին հարցը: Խոսքը վերաբերում է այն լիցենզիաներին, որոնց ժամկետը պետք է երկարացվի մինչեւ սույն թվականի` 2019թ. դեկտեմբերի 31-ը: Խոսքը վերաբերում է ճարտարապետական եւ կոնստրուկտորական աշխատանքներ իրականացնող լիցենզավորված կազմակերպությունների կասեցված լիցենզիաներին: Խնդրում եմ ընդունել եւ կողմ քվեարկել այս նախաձեռնությանը` մեծ քանակով ճարտարապետների եւ կոնստրուկտորների գործունեությունը չկասեցնելու համար:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Քանի որ պատգամավորները գրավոր առաջարկություններ չեն ներկայացրել, հետեւաբար հարցեր չեն կարող լինել: Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, պրն Անդրեասյան:

Հարակից զեկուցող` տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Հայկ Գեւորգյան:

Հ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, սա այն օրենքն է, որ «Լուսավոր Հայաստան»-ի մեր գործընկերները ներկայացրել էին, սակայն քաղաքաշինության կոմիտեն մի փոքրիկ իրավական շտկումներ արեց, որից հետո բոլոր վերապահումները դուրս եկան: Հորդորում եմ կողմ քվեարկել նախագծին: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Ընդմիջում 30 րոպե:


Ժամը 16:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԺ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ձայնը տրվում է հաշվիչ հանձնախմբի նախագահ Վահագն Հովակիմյանին՝ քվեարկության արդյունքները ներկայացնելու համար։

Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-ԱԺ հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, ձեզ եմ ներկայացնում հաշվիչ հանձնախմբի թվով 40-րդ արձանագրությունը։

ԱԺ հաշվիչ հանձնախումբը նախագահությամբ՝ Հովակիմյանի, քարտուղարությամբ՝ Դավոյանի, անդամներ՝ Գաբրիելյանի, Պողոսյանի, Կարապետյանի, Իսայանի եւ Կոստանյանի արձանագրում է` Սահմանադրական դատարանի դատավորի ընտրության համար առաջադրվել է Վահե Գրիգորյանի թեկնածությունը։ Նրա ազգանունը գտնվել է գաղտնի քվեարկության քվեաթերթիկում։

ԱԺ 132 պատգամավորներից քվեարկությանը մասնակցել են 122-ը։

Բացելով գաղտնի քվեարկության քվեատուփը, հաշվիչ հանձնախումբը պարզեց՝ քվեատուփում առկա էր 122 քվեաթերթիկ, որոնցից անվավեր ճանաչվեց 1-ը։ Ձայները բաշխվել են հետեւյալ կերպ. կողմ՝ 99, դեմ՝ 22։

Ծ Ա Փ Ա Հ Ա Ր ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Այսպիսով, Որոշումը հարգելի գործընկերներ, ընդունվել է։ Շնորհավորում ենք Վահե Գրիգորյանին՝ Սահմանադրական դատարանի դատավոր ընտրվելու կապակցությամբ։ Պրն Գրիգորյանի երդման կոնկրետ ժամի մասին եւ օրվա մասին կհայտարարվի լրացուցիչ։ Իսկ այժմ մենք ունենք այլ օրակարգով նիստ, գիտեք։

«ԱԺ կանոնակարգ» Սահմանադրական 124-րդ հոդվածի համաձայն` յուրաքանչյուր հերթական նիստերի երեքշաբթի օրվա վերջին հիմնական նիստում պատգամավորները կարող են հանդես գալ մինչեւ 3-ական րոպե տեւողությամբ հայտարարությամբ։ Հերթագրված, սակայն դահլիճից բացակայող պատգամավորը զրկվում է տվյալ նիստում հայտարարությամբ հանդես գալու իրավունքից։ Նիստն ավարտվում է հերթագրված վերջին պատգամավորի հայտարարությունից հետո։ Պատգամավորներ հայտարարությամբ հանդես են գալիս ըստ հերթագրման հաջորդականության»։

Խնդրում եմ նախապատրաստվել հերթագրման։ Հերթագրում։ Հերթագրվել է 16 պատգամավոր։

Նազելի Բաղդասարյան։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-ԱԺ հարգելի նախագահ, հարգելի գործընկերներ, օգտվելով այս ամբիոնից` այսօր հայտարարությունների ժամին կուզենայի խոսել մեկ կարեւոր ոլորտի եւ այս ոլորտում մեր անելիքների մասին։

Կուզեի խոսել երիտասարդության ոլորտի մասին. ոլորտ, որը պահանջված է եւ որը Հայաստանում պետական հետեւողական քաղաքականության կարիք ունի։ Իրականում «Իմ քայլը» դաշինքի նախընտրական ծրագրում երիտասարդական քաղաքականությունն ու երիտասարդական ոլորտը հստակ եւ առաջնահերթ է համարվում, եւ սա է պատճառը, կարծում եմ, որ մենք այսօր այս ոլորտում անելիքներ ունենք։ 2014 թվականի Կառավարության կողմից ընդունված երիտասարդական քաղաքականության պետական հայեցակարգը հստակ մշակում է այն գործողությունների պլանը, որը նախատեսվում է 2015-25 թվականներին։ Եվ կարծում եմ, որ այս ոլորտը կարեւորելով եւ պետական քաղաքականության հստակ մեխանիզմները սահմանելով` մենք այսօր տվյալ ոլորտում պետք է նշենք առաջնահերթությունները։

Կառավարության կառուցվածքի փոփոխություններով պայմանավորված` սպորտի եւ երիտասարդության նախարարությունը միացվեց կրթության, գիտության, մշակույթի եւ սպորտի նախարարության հետ, եւ այժմ այս գերատեսչությունն իրականացնում է եւ պատասխանատու է երիտասարդության, երիտասարդական քաղաքականության իրականացման համար։

Ես կարծում եմ, որ նախարարության կանոնադրությամբ կհստակեցվեն այն մեխանիզմները, որոնք անհրաժեշտ են երիտասարդության ոլորտի աջակցության համար, բայց վստահ եմ, որ այստեղ անելիք ունի նաեւ խորհրդարանը։ Ցավոք սրտի, ՀՀ-ում մինչ այժմ գոյություն չունի «Երիտասարդության մասին» օրենք, եւ ես այս ամբիոնից ուզում եմ առաջարկ անել բոլոր քաղաքական ուժերին, նաեւ բոլոր շահագրգիռ կազմակերպություններին, որպեսզի ամառային ժամանակաշրջանն օգտագործենք լայն քննարկումների համար եւ կյանքի կոչենք այն մեծ բացը, որն այժմ մենք օրենսդրական դաշտում ունենք։

Այս օրերին ընթանում է Արեւելյան գործընկերության երիտասարդական ֆորումը, որին ներկա են հայաստանյան երիտասարդական դաշտի ակտիվ ներկայացուցիչները, բայց մեզ համար եւ երիտասարդական ոլորտի համար կարեւոր է հասկանալ, որ պետության համար երիտասարդության ոլորտը շարունակում է մնալ պետական քաղաքականության անբաժանելի մասը եւ ռազմավարական կարեւոր ուղղություններից մեկը։ Սրանով է պայմանավորված, որ ես ուզում եմ այսօր ազդարարել, որ մենք պետք է սկսենք լայն քննարկումների շրջանակ, որպեսզի այս ոլորտում ունենանք հստակ իրավական փաստաթուղթ, որը կկոչվի «Երիտասարդության մասին» օրենք։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Վահե Էնֆիաջյան։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, մինչ հիմնական իմ հայտարարության տեքստին անցնելը, նյութին անցնելը, ուզում եմ արձագանքել տիկին Բաղդասարյանին, մասնավորապես՝ երիտասարդական քաղաքականությունից խոսելիս, պետական երիտասարդական քաղաքականությունից խոսելիս, շատ կարեւորելով հանդերձ, տեղին կլիներ գերատեսչություն ունենալ եւ նոր ռազմավարություն ունենալ, թե ոլորտի հետ կապված ինչ քաղաքականություն է իրականացվում։ Իսկ «Երիտասարդության մասին» օրենքի նախագիծ կա, ասեմ ավելին, «Պետական երիտասարդական քաղաքականության մասին» եւս երկու օրենքների նախագիծ կա։

2010 թվականին պատիվ եմ ունեցել ԱԺ-ում քննարկումներ կազմակերպել օրենքների նախագծերի վերաբերյալ, խնդրում եմ սա ի գիտություն ընդունել, իսկ հիմա, ըստ էության, իմ հայտարարության մասով։

Հարգելի գործընկերներ, պարբերաբար մայրաքաղաք Երեւանում տեղի ունեցող իրադարձությունների եւ գործընթացների հետ կապված գնահատականներ են հնչում, իրավիճակ է մեկնաբանվում` աղբահանության հետ կապված, տրանսպորտի անմխիթար, անբարեկարգ, եւ անհեռատես, ըստ էության, ներկայումս տարվող քաղաքականության հետ կապված, կանաչապատման, վերելակների հետ կապված խնդիրների, առանձնահատկություններ ունեցող անձանց տեղաշարժվելու սահմանափակումների հետ կապված, եւ այս ամբողջ խնդիրները մնալով հանդերձ` ուզում եմ եւս մեկ խնդրի հետ կապված` բարձրաձայնել։

Այս խնդրի հետ կապված` ուզում եմ հասկանաք, քանի որ խնդիրների մասին հաճախակի խոսելով, նաեւ սոցիալական ցանցերում խոսում են՝ ինչո՞ւ նախկինում չէիք խոսում, բա ինչո՞ւ նախկինում չէիք ասում. ուրեմն, 10 տարուց ավելի է` խոսում եմ մայրաքաղաք Երեւանում տեղի ունեցող ամենատարբեր գործընթացների հետ կապված եւ, մասնավորապես, իրացվող տարածքների, օտարված տարածքների, բնակիչների, ովքեր զիջել են իրենց սեփականության իրավունքը եւ այն մարդկանց, ովքեր չզիջելով սեփականության իրավունքը` մնացել են տվյալ տարածքներում բնակվելով հանդերձ։ Խոսքը գնում է մեր մայրաքաղաքի մի քանի հազար բնակիչների մասին։

Մասնավորապես, Տերյան, Լալայանց, Պուշկին, Բելյակով, Բյուզանդ, Արամի փողոց, Պռոշյանի 1-ին նրբանցք, Սարի թաղ, Ֆիրդուսի ամբողջ թաղամասի հատվածով, Կոնդ, Եկմալյան, Նորագյուղ, Կիլիկիա թաղամասի մի զգալի հատված. սա, եթե նկատում եք, գրեթե Երեւան քաղաքի Կենտրոն վարչական շրջանի մի զգալի հատված է եւ, կրկնում եմ, մի քանի հազար ընտանիքների խնդիր։ Ընդ որում, մի մասը, որը սեփականության իրավունքը զիջել եւ դուրս է եկել եւ այսօր բազմավեկտոր խնդիրներ ունի։ Էս 3 րոպեների ընթացքում չեմ կարող ամբողջ սպեկտրը ներկայացնել։ Եվ խնդիր մյուս մասի, որոնք տեղում դատական հայցեր են ներկայացրել, չեն զիջել իրենց սեփականության իրավունքը եւ մնացել են  այդ անմխիթար վիճակում, որտեղ թե՛ լուսավորության հետ կապված, թե՛ աղբահանության հետ կապված խնդիրները, հավատացեք, կրկնակի անգամ ավելի ծանր են։

«Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությունում խնդիրը քննարկվել է, կարեւորված է, մենք նախաձեռնել էինք իրականացրել խորհրդարանական լսումներ «Իրացման գոտիներ, առկա խնդիրներ եւ հնարավոր լուծումներ» խորագրով, մի շարք տեխնիկական խնդիրներ առաջանալու պարագայով հանդերձ` մենք հետաձգել ենք, որպեսզի կարողանանք ոլորտի պատասխանատուներին հրավիրել դահլիճ եւ ներկայացուցչական կազմով կարողանանք, իրոք լսումներ իրականացնել եւ առկա խնդիրն արձանագրելուց բացի, նաեւ հնարավոր լուծումներ արձանագրել։

Ներողություն, որ չարաշահում եմ, նաեւ ուզում եմ տեղեկացնել, որ տարածքներում առանձնահատուկ աշխատանք տարել եմ եւ այդ շարքը շարունակելու եմ։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Տաթեւիկ Հայրապետյան։

Տ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, ցանկանում եմ այս ամբիոնից անդրադառնալ վերջերս ղարաբաղա-ադրբեջանական սահմանին նկատվող լարվածությանը, եւ ընդ որում, հենց այսօր Բաքվից եկող ռազմատենչ հայտարարություններին` առաջիկայում Վաշինգտոնում սպասվող արտգործնախարարների հերթական հանդիպմանն ընդառաջ։

Այն, որ տարիներ շարունակ Բաքուն փորձել է լարել իրավիճակը հանդիպումներից առաջ, կարծում եմ` ոչ մեկի համար նորություն չէ։ Այդուհանդերձ, կցանկանայի այս ամբիոնից հերթական անգամ հիշեցնել պաշտոնական Բաքվին, որպեսզի չփորձեն մեզ հետ խոսել սպառնալիքի լեզվով, չփորձեն չհարձակվելը ներկայացնել որպես զիջում, չփորձեն մեր խաղաղությունը, խաղաղասիրությունը շփոթել թուլության հետ եւ վերադառնան կառուցողական եւ բանակցային դաշտ։

Այսքանով ես խաղաղություն եմ մաղթում մեզ բոլորիս եւ բարի եւ անփորձանք ծառայություն մեր զինծառայողներին։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Թագուհի Թովմասյան։

Թ.ԹՈՎՄԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, սիրելի քաղաքացիներ, հայտարարությունս, որ ուզում եմ անել, վերաբերում է Հայաստանի աղմկոտ մայրաքաղաքին։ Կհամաձայնեք, որ Հայաստանի քաղաքացու, երեւանցու անդորրը պահպանելը պետական հոգածության հարց է եւ ես, որպես երեւանաբնակ պատգամավոր, երկար ժամանակ քննարկումներ եմ ծավալում մասնագիտական խմբերի, պատկան կառույցների հետ աղմուկի դեմ պայքարի շրջանակներում։

ՀՀ առողջապահության նախարարությունն իմ գրավոր հարցմանն ի պատասխան` տեղեկացրել է, որ աղմուկի մակարդակը Երեւան քաղաքում գնահատելու նպատակով, նախարարության մասնագետների կողմից իրականացվում են չափումներ` Երեւան քաղաքում աղմուկի քարտեզ կազմելու համար։ Սակայն վերջնական քարտեզ դեռ չունենք, կունենանք միայն 2021 թվականին ու, կարծում եմ` չպետք է սպասենք եւս 2 տարի, որովհետեւ նախարարության հիվանդությունների վերահսկման եւ կանխարգելման ազգային կենտրոնի մասնագետների տեղեկացմամբ` շրջակա միջավայրում աղմուկի թույլատրելի մակարդակը Երեւանի փոքր կենտրոնում արդեն գերազանցում է 25-30 դեցիբելով։ Սա լուրջ ցուցանիշ է, եւ չպիտի թույլ տանք Երեւանում ապրող բնակիչներն օրինաչափորեն աղմուկի մեծ չափաբաժին ստանան։

Հայտնություն արած չեմ լինի, եթե ասեմ, որ աղմուկը վնասակար է մարդու առողջությանը եւ, ի դեպ, տարբեր երկրներում աղմուկի դեմ պայքարում են տարբեր կերպ։ Մենք էլ՝ յուրաքանչյուրս մեր տեղում, թեեւ գործող օրենքը մի փոքր հնացած է, այնուամենայնիվ, պիտի սկսենք եւ շարունակենք պայքարել, մինչեւ նոր օրենսդրական կարգավորումներ կլինեն։

Ասեմ, որ այսօր Երեւանի առյուծի բաժինը ստեղծում են տրանսպորտային միջոցները, որոնց թիվը տարեցտարի թռիչքաձեւ աճում է, ավտոմեքենաներից հնչող տարբեր ճաշակի բարձր երաժշտությունը, հատկապես գիշերային ժամերին, ուղղակի տհաճություն է պատճառում անցորդներին։

Մյուս խնդիրը խլացուցիչների, այսպես ասած՝ գլուշիտելների արձակած դիվային ձայներն են, որոնք ուղղակի սարսափեցնում են կենտրոնում բնակվող կամ աշխատող մարդկանց, հատկապես գիշերը, երեխաների քնելու ժամին, գոնե, վարորդները պետք է զերծ մնան այդպիսի մեքենաներով մրցավազք անել մայրաքաղաքի փողոցներում։

Լրջագույն խնդիր է նաեւ մոտոցիկլետների գոյությունը մեր խիտ բնակեցված եւ ծայրահեղ ծանրաբեռնված մայրաքաղաքում։ Մոտոցիկլավարների ձգտումները` վայրկյան առաջ տեղ հասնել, վտանգում են ոչ միայն իրենց, այլեւ քաղաքացիների կյանքը՝ արձակված նաեւ տհաճ եւ բարձր ձայներով։ Որքան էլ ոստիկանությունը խիստ պատիժներ է կիրառում նրանց նկատմամբ, ամեն դեպքում, խնդիրը դեռ կարգավորված չէ։

Եվ վերջապես, մայրաքաղաքի տրանսպորտային աղմուկի ամենամեծ չափաբաժինը կազմում են տարբեր ֆիրմային հնչյուններով արձակված ազդանշանները, որոնք վարորդները տալիս են ոչ թե այն պայմաններում, ինչպես ամրագրված է իրավակարգավորումներում, այսինքն՝ միայն վթարային իրավիճակում է թույլատրվում ազդանշան տալ, այլ պարզապես այն դեպքերում, երբ, օրինակ` ունեն վատ տրամադրություն, չգիտեմ՝ շտապում են, ընկերոջն ի տես բոլորի ողջունում են, դիմացի գազելին են սադրում արագ վարել կամ, ասենք, փորձում են ավտոբուսին հեռացնել կանգառից։

Հայաստանի ոստիկանությունից ստացված պաշտոնական պատասխանի համաձայն` 2017 թվականի տրանսպորտային միջոցների վարորդների կողմից ձայնային ազդանշանի կիրառման կանոնների 18 խախտում է հայտնաբերվել եւ արձանագրվել, իսկ 2018 թվականին այդ թիվն աճել է մոտ 10 անգամ՝ 117 դեպք։

Իսկապես, խնդիրը կա, որի լուծումը բոլորիս գործն է, յուրաքանչյուրս մեր տեղում անենք հնարավորը՝ անաղմուկ բնակավայր ունենալու համար, ես, գոնե, սկսել եմ։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Գեւորգ Պապոյան։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-ՀՀ հարգելի քաղաքացիներ, այս քառօրյայի ընթացքում ԱԺ-ն, վերջապես, կընդունի Հարկային օրենսգրքում փոփոխությունների նախագիծը, որով մի շարք բարեփոխումներ են նախատեսվում տարբեր ուղղություններով եւ կլինի հարկային բեռի էական թեթեւացում՝ ինչպես վարձու աշխատող մարդու, այնպես էլ գործարարների բիզնեսի համար։

Այո, Հարկային նոր օրենսգրքով թեթեւանալու է աշխատող մարդու հարկային բեռը՝ լինի վարձու աշխատող, թե գործարար։ Ընդ որում՝ Հարկային փոփոխված օրենսգրքի շահառուն են լինելու մեր բոլոր աշխատող քաղաքացիները` թեկուզ միայն այն դրույթով, որ այսօր գործող նվազագույն եկամտային հարկի բեռը 23%-ից ժամանակի ընթացքում իջնելու է մինչեւ 20%։

Այո, մեր իշխանության տնտեսական քաղաքականության նպատակն է խրախուսել ցանկացած աշխատանք, որը միտված է ազգային տնտեսության զարգացմանը եւ հասարակական բարիքների ստեղծմանը՝ լինի բիզնես անելու, թե վարձու աշխատանքի կամ ինքնազբաղվածության միջոցով, եւ այդ խրախուսումը պետք է լինի նաեւ ավելի ցածր հարկեր սահմանելու ձեւով նաեւ։ Դրա փոխարեն մենք սոցիալական արդարությունը վերականգնելու համար պետք է ավելի շատ հարկենք հարստությունը, թանկարժեք գույքը՝ անշարժ եւ շարժական։ Եվ այս նպատակի իրականացման համար մենք գնալու ենք գույքահարկի լայնածավալ ռեֆորմի, որի արդյունքում շահող է լինելու հատկապես ցածր եկամուտներ ունեցող քաղաքացին, քանի որ, օրինակ՝ այսօր մենք ունենք հարյուրավոր անշարժ գույքեր ՀՀ-ում, որոնց կադաստրային արժեքը մի քանի 100 մլն դրամ է, այնինչ շուկայական արժեքը մի քանի մլրդ դրամ է։

Գույքահարկի ռեֆորմով ցածրարժեք գույքի հարկը կամ չպետք է բարձրանա կամ կբարձրանա ոչ էական, աննշան։ Այնինչ, թանկ, շքեղ գույքի հարկը, այո, պետք է էականորեն բարձրանա եւ դա որոշակիորեն կմեղմի առկա սոցիալական անարդարությունը, բայց սա, իհարկե, չի նշանակում, որ հարուստ մարդիկ մեր դասակարգային թշնամիներն են. ամենեւին ոչ։ Մենք պետք է սիրենք, հարգենք, խրախուսենք եւ պաշտպանենք բոլոր ազնիվ գործարարներին եւ այդ նպատակով պետք է անընդհատ պարզեցնենք եւ հեշտացնենք նրանց համար գործարարությամբ զբաղվելու պայմանները, այդ թվում՝ հարկերն իջեցնելու միջոցով։ Սակայն կարծում եմ, որ գործարարներն էլ կհամաձայնվեն, որ անշարժ, հատկապես չաշխատող գույքը պետք է ավելի շատ հարկվի եւ համապատասխանի առկա  շուկայական գնին, եւ ոչ թե դեռեւս 2002 թվին ընդունված կադաստրային գներին, եւ փոխարենն ավելի քիչ պետք է հարկվի այդ նույն բիզնեսմենների շահույթը, որն աշխատանքի եւ ջանքի արդյունք է։

Ինչեւէ, հարկային բարեփոխումների մասին վերջին օրերին, ամիսներին շատ է խոսվել եւ դեռ կխոսվի, քանի որ ԱԺ-ում վաղը նորից քննարկելու ենք այն 2-րդ ընթերցմամբ եւ վերջնականորեն ընդունելու համար։

Ուստի ավելացնեմ, որ Հարկային օրենսգրքի բարեփոխումներին միտված` իմ կողմից արվել է 15 առաջարկ, որոնք ուղարկել էի Կառավարությանը։ Ամփոփ նշեմ, որ Կառավարությունն իմ առաջարկներից 8-ն ընդունել է, 3-ը չի ընդունել, իսկ մնացած 4-ի մասով ընդունել է, որ առկա է խնդիր, սակայն լուծման ուղիների շուրջ դեռեւս կշարունակվի իմ եւ Կառավարության համատեղ քննարկումը եւ աշնանային նստաշրջանում, ամենայն հավանականությամբ, այդ մասով հանդես կգամ առանձին օրենսդրական նախաձեռնությամբ։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Նաիրա Զոհրաբյան։

Ն.ԶՈՀՐԱԲՅԱՆ

-Շնորհակալություն, հարգարժան նախագահող։ Ամերիկյան կազմակերպություններից մեկը վերջերս մի հարցում էր անցկացրել իր քաղաքացիների շրջանում եւ փորձել էր պարզել՝ տվյալ քաղաքացին պատրա՞ստ է իր անունով կամ անանուն սոցիալական ցանցերում հայհոյել։ Եվ ամերիկյան հասարակության մեջ քաղաքացիների 35%-ը շատ ակտիվ համաձայնություն էին հայտնել իրենց անունով կամ անանուն հայհոյել։

Ես վստահ եմ, որ եթե նման սոցիալական հարցում անցկացվի մեր քաղաքացիների մեջ, ապա հատկապես անանուն հայհոյող էնտուզիաստների թիվը շատ ավելի մեծ է լինելու, բնականաբար, իհարկե, հիմնականում`      անանուն։

Մեկ այլ ամերիկյան կազմակերպություն Պետդեպի համար պարբերաբար տեղեկանքներ է սարքում, որտեղ ուսումնասիրում է այս կամ այն հասարակության բարդույթները հասկանալու համար, թե հասարակությունն ինչպիսի հավաքական բարդույթներ ունի։

Նման մի հարցում անցկացվել է նաեւ Հայաստանում, եւ պարզվել է, որ սոցիալական ցանցերում սեռապաթոլոգիկ հայհոյանքներ շաղ տվող իրական օգտատերերն ունեն Ֆրեյդի աղյուսակի բոլոր կոմպլեքսները, իսկ հայհոյող տղամարդիկ Ֆրեյդից բացի, տառապում են նաեւ Էդիպի կոմպլեքսով։ Հայհոյանքով սուբլիմացվող հայ համքարության մի մասն ապրում է Հայաստանում, իսկ մի շատ ավելի ագրեսիվ մասը, ինչպես հումորով նկատել է հայաստանյան  խմբագիրներից մեկը, ապրում է Գլենդել նա Դանուում։ Այս խավի մոտ անվրեպ աշխատում է պավլովյան բնազդը, նրանք տեքստ չեն կարդում, բնական բանական միտքը կամ վերլուծությունը նրանց համար հավասարազոր է հին մայաների սեպագրերին, բանական միտքը նրանց դասակարգային թշնամին է: Սա վատ է, շատ վատ, որովհետեւ արտաքին աշխարհում պարտվելու առաջին քարը դրվում է հենց այն պահին, երբ քո ներսում թշնամիների որս ու թշնամու հավերժական փնտրտուք է։

Վերջին շրջանում ով չի ալարում, խոսում է հիբրիդային պատերազմներից ու նաեւ նրանք, ովքեր ինքնամոռաց հայհոյում են՝ չհասկանալով, որ մեզ նետված հիբրիդային պատերազմի բանաձեւերից մեկն էլ հենց հասարակությունը ներսից ջարդելն ու հանրային ամենանվաստ կրքերն ու էմոցիաները բորբոքելն է։ Այսօր շատ վտանգավոր ուրվական է շրջում Հայաստանում, դա ներքին թշնամանքի ուրվականն է ու ցավալին այն է, որ հասարակության մի մեծ խավի մոտ այդ ուրվականի կենսաբանական պահանջը կա, բոլորը եւ բոլորս պիտի վատ ապրենք, քանի դեռ բոլորը եւ բոլորս լավ չենք ապրում։ Էլ չեմ խոսում հրապարակներում կախաղաններ դնելու եւ Բեռլիոզի հնչյունների տակ հրապարակային կախաղան փարթի կազմակերպելը ցավոք սրտի, հասարակության մի հատվածի երաժշտական նախասիրությունն է։

Էժանագին էմոցիաների վաճառքը, հարգելիներս, մթագնում է ցանկացած ռացիոնալ դիսկուրս, երկխոսություն, եթե սա հատուկ մտածված քաղաքականություն է՝ վատ է, եթե սա ընդամենն այլեւս անկառավարելի քաոս է՝ շատ ավելի վատ է։ Երբ ես լսում եմ լայվով հայհոյող պերեկիս դրած մազերով կանանց, հիշում եմ Սովետական մի շատ հայտնի ֆիլմ, երբ Ավրորայի զալպից հետո մուժիկները մտնում էին Զիմնի դվորեց եւ մախորկա էին հանգցնում Վռուբելի արձանի վրա: Կա մի կարմիր գիծ, որից անդին սկսվելու է, այսպես կոչված՝ տոչկա նեվազվրատա։ Կանգ առնել է պետք ու հայհոյող տղամարդականանց եւ ֆեյքերի մարտական բանակն առաջնագծից հետ կանչել է պետք։ Ատելության եւ անհանդուրժողականության կարմիր գիծն այլեւս վաղուց հատված է։ Շնորհակալ եմ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Միքայել Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, երկու խնդրի մասին եմ խոսելու, երկուսն էլ, կարծում եմ, գերարդիական նշանակություն ունի։

Առաջինը. հետեւելով հայ-ադրբեջանական սահմանում եւ, ընդհանրապես, Արցախի խնդրի շուրջը վերջին զարգացումներին, կարելի է ասել, որ գերարդիական է դառնում ապրիլյան քառօրյա պատերազմից հետո այս դահլիճում փակ նիստի ժամանակ հնչեցված մեր պետական այրերից մեկի արտգործնախարարի տեղակալի զեկուցման մասով, որ Հայաստան-Արցախ ռազմաքաղաքական դաշինքի պահն արդեն մոտեցել է, որովհետեւ եթե գնում են ակտիվ ագրեսիվ տարբեր զարգացումներ, նույնպես դրա մասին պետք է որոշակի շարժեր լինեն. սա` մեկ։ Կարծում եմ եւ համոզված եմ, որ, անպայման, սրա հետ կապված պետք է որոշակի հռետորաբանության փոփոխություն լինի, եւ մենք ամեն վայրկյան պետք է պատրաստ լինենք: Սա` առաջինը։

Երկրորդը. ես վերջերս դրել եմ շրջանառության մեջ մի օրենք, որի տրամաբանության մասին եւ բովանդակության մասին հաճախ եմ խոսում եւ, որը, կարծում եմ` Հայաստանի վերջին 1 տարվա ընթացքում տնտեսական հեղափոխության կարեւոր երաշխիքներից մեկը պետք է հանդիսանա։ Դա այն է, որ մենք պետք է պետական կառավարման համակարգի կարեւորագույն գերատեսչություններից մեկին՝ էկոնոմիկայի նախարարությանը վերապահենք կոնկրետ լիազորություններ, այն է՝ այն լիազորությունները, որ ինքը պետք է որոշի Կառավարության կողմից սահմանված կարգով, թե որոնք են ներդրումային ծրագրերը, որոնց պետք է պետությունն աջակցի։ Բացի էն, որ որեւէ ներդրող, պատկերացրեք՝ գալիս է փոխվարչապետի գրասենյակ, որեւէ նախարարի գրասենյակ, հետո դուրս է գալիս, գնում է եւ որեւէ զարգացում կամ կա, կամ չկա,  ամենաբարձր մակարդակից մինչեւ միջին նշանակության չինովնիկ օրենքով որեւէ պատասխանատվություն չունի այդ ներդրումային ծրագրի աջակցության մասին։ Կրկնում եմ՝ դա ուղղակի, կարող է լինել խոսակցություն, դիալոգ, որոշակի բանակցություն, օրենքով պատասխանատվություն այդ ներդրումային ծրագրերի ճակատագրի վերաբերյալ մենք չունենք։

Իմ օրենքի նախագիծը հենց վերաբերվում է այդպիսի պատասխանատվության սահմանմանը, նաեւ համապատասխան իրավասությունների սահմանմանը, որի բոլոր նրբերանգները ես վերապահել եմ Կառավարության կողմից մշակվող եւ հաստատվող կարգին։ Եվ առաջարկում եմ Կառավարությանը, որպեսզի շատ ուշադիր դրա հիմնական դրույթներին նայեն եւ հանկարծ չդառնա օրենքի նախագիծը մի բան, որ էստեղ ասում են, որ համապարփակ կարգավորում կամ, չգիտեմ, էսինչ կարգավորումը սենց չի։ Խնդրեմ, իրավական փորձագիտական բոլոր մեխանիզմները թող միացնեն, մեկ-մեկ սա արդեն անընդունելի է, որ ասում են՝ միտքը լավն է, մենք ողջունում ենք միտքը, բայց էդ կարգավորումները` համապարփակ։ Եղբայր, կա պառլամենտ եւ կա Կառավարություն, ձեր բոլոր փորձագիտական շարժիչները միացրեք եւ համապատասխան կոնդիցիայի բերեք, եթե դուք ունեք էդ ցանկությունը։ Եթե չունեք, դա ուրիշ բան, դրա մասին ասեք, որ մենք այդ ցանկությունը չունենք։

Կարծում եմ` պետք է Կառավարությունը շատ ուշադիր նայի էն դրույթներին, որ ես արձանագրել եմ, եւ ես պատրաստ եմ էդ առումով համապատասխան կոնստրուկտիվ երկխոսության։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Սերգեյ Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, մենք բազմիցս քննարկել ենք գյուղատնտեսության հիմնախնդիրները, եւ Կառավարության սուբսիդավորման վարկավորման կարեւորագույն խնդիրն այսօր առկա է եւ հասցեական: Գյուղացիական տնտեսությունների ֆինանսավորման որեւէ գործուն մեխանիզմ չենք կարողանում առաջարկել մեր գյուղացիներին։

Այս պայմաններում ճիշտ չի լինի զարգացում սպասել գյուղատնտեսությունից, քանի որ մենք ոչինչ չտալով` ակնկալում ենք լավ արդյունք։ Բացի դրանից, որ չենք կարողանում օգնել գյուղացիներին այս վարկավորման հասցեականության հարցում, խնդիրներ են առաջանում նաեւ անասնապահության, նաեւ ինտենսիվ այգիների մշակման առումով։ Մասնավորապես, Վայոց ձորի մարզի մի խումբ տնտեսություններ ինձ դիմել են մի վարակիչ հիվանդության տարածման հարցով։ Խոշորացված Եղեգիս համայնքը, որն ընդգրկում է 14 գյուղական համայնքներ, բրուցելյոզ տեսակի հիվանդությամբ վարակված անասնագլխաքանակ ունի, 173 մանր եղջերավոր անասուններ այլեւս անկում են ապրել, եւս 23 խոշոր եղջերավորի կորուստ են ունեցել։ Դիմում են մեզ՝ խնդրելով օգնություն նախ՝ լոկալացնել այս հիվանդությունը` տարածում թույլ չտալու իմաստով, եւ երկրորդը` նաեւ կրած վնասները Կառավարության փոխհատուցմանը ներկայացնելու նպատակով։

Առաջարկում եմ իմ գործընկերներին, առաջարկում եմ պատկան մարմիններին՝ հրատապ կարգով արձագանքել գյուղացիական տնտեսությունների այսօրվա պրոբլեմներին, որովհետեւ այդ հիվանդությունը միայն այդ տարածաշրջանին հատուկ չէ եւ դրանք տարածվում են օդակաթիլային եղանակով, ջրերի միջոցով եւ նույնիսկ միսը, եթե օգտագործեն քաղաքացիները, նույնպես այդ հիվանդությամբ կարող են վարակվել։ Պատկան մարմիններին խնդրում եմ շտապ միջոցառումներ ձեռնարկել, տեղայնացնել հիվանդությունը, որովհետեւ գյուղացին մենակ ի վիճակի չի իր խնդիրները լուծելու։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Սոֆիա Հովսեփյան։

Ս.ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, հարգելի հայրենակիցներ, այսօր պետք է խոսեմ մի շատ կարեւոր հարցի մասին, որը կարծես թե, շատ-շատերի մոտ անգամ որպես տեղեկություն չկա եւ չգիտեն, որ ունենք այսպիսի լուրջ խնդիր։ Այս հարցը կապված է առողջապահության ոլորտի հետ, խոսքը Holter monitor սարքավորման մասին է։

Համաձայն «Չափումների միասնականության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի եւ ՀՀ Կառավարության 2016 թվականի փետրվարի 11-ին թիվ 113Ն որոշման, սրտի Holter monitor սարքը ենթակա է պարբերական ստուգաչափման։

Միեւնույն ժամանակ ցանկանում եմ ընդգծել, որ ՀՀ-ում չունենք holter monitoring մշտադիտարկումների գործընթացին եւ սարքերին վերաբերող ընդունված որեւէ ազգային ստանդարտ։ Մի շարք հարցումների արդյունքում պարզվել է, որ նշված սարքավորումները ՀՀ-ում չեն հաշվառվում, չեն վերահսկվում, իսկ 2013 թվականից մինչեւ 2018 թվականի նոյեմբերի 1-ի դրությամբ ՀՀ-ում ստուգաչափվել է ընդամենը 3 Holter monitor սարք։ Ստացվում է, որ ՀՀ տարածքում գործող բժշկական հաստատություններում եղած Holter monitor սարքերը երբեւէ լիազոր մարմնի կողմից չեն ստուգաչափվել, սակայն շարունակում են մինչ օրս աշխատել։

Արդյունքում՝ բուժհաստատությունների կողմից խախտվել են եւ շարունակվում են խախտվել գործող օրենսդրական պահանջները, իսկ լիազոր մարմինների կողմից չի ապահովվում համապատասխան վերահսկողությունը։

Հարկ եմ համարում նշել նաեւ, որ ՀՀ զինակոչիկների զինվորական պիտանելիության աստիճանը որոշվում է ՀՀ Կառավարության 2018 թվականի ապրիլի 12-ի թիվ 404Ն որոշման հիման վրա։ Այս իրավական ակտով նախատեսվում է զինակոչիկների սրտանոթային հիվանդությունների հայտնաբերման, դրանց հետազոտման եղանակը, ըստ որի որոշվում է զինակոչիկի պիտանելիությունը կամ ոչ պիտանելիությունը ծառայությանը։ Այսինքն` առկա կամ ենթադրյալ որոշակի սրտանոթային հիվանդությունների հայտնաբերումը եւ ախտորոշումը հնարավոր է միայն իրականացնել զինակոչիկներին Holter monitor սարքի միջոցով զննելով, այնինչ, պարզվում է, որ Կառավարության 2016 թվականի փետրվարի 16-ի թիվ 113Ն որոշման հավելվածում առողջապահության բնագավառում չափագրական հսկողության ենթակա Holter monitor անվամբ սարքավորում ներառված չէ եւ տեսչական մարմնի վերահսկողությունից դուրս է մնում։ Հետեւաբար, կարող ենք փաստել, որ ստացված արդյունքները չեն կարող լինել իրատեսական։

Հետեւյալ հարցն է առաջանում. արդյո՞ք կարող է զինակոչիկը կամ ցանկացած քաղաքացի ունենալ երաշխիք, որ ճիշտ ախտորոշում է ստանում։ Ես արդեն իսկ ունեմ ինձ համար պատասխան եւ հետեւությունները թողնում եմ յուրաքանչյուրիդ եւ հույս ունեմ, որ համապատասխան մարմիններն առավել քան լուրջ կմոտենան այս հարցին եւ կշտկեն, որովհետեւ այլեւս որեւէ զինակոչիկ չպետք է մտնի բանակ առանց իմանալու իր առողջական վիճակի մասին։ Սա յուրաքանչյուր քաղաքացուս պարտքը պետք է լինի։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արման Բաբաջանյան։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, գործընկերներ, օգոստոսի 6-ին մեկնարկելու են Համահայկական յոթերորդ խաղերը, որոնք հիրավի, կարեւոր իրադարձություն կարող են դառնալ ինչպես Հայաստանի, այնպես էլ առավել եւս սփյուռքի մեր հայրենակիցների, ըստ այդմ նաեւ՝ Հայաստան-սփյուռք կապերի տեսանկյունից։

Համահայկական խաղերը Հայաստանում եւ Արցախում են մեկտեղում տասնյակ, հարյուրավոր մեր հայրենակիցների, այդպիսով այդ միջոցառումը դառնում է համազգային նշանակության իրադարձություն, որին մենք պետք է վերաբերվենք ամենայն պատասխանատվությամբ։ Սակայն դա մենք չենք անում եւ ոչ միայն չենք անում, այլեւ թույլ ենք տալիս այնպիսի բացթողումներ ու սխալներ, որոնք ստվերում են համահայկական խաղերի նշանակությունն ու ինչ-որ իմաստով՝ անգամ օրինականությունը։

Խոսքը համահայկական խաղերի կոմիտեի ղեկավար Իշխան Զաքարյանի մասին է։ Այդ անձը նախորդ հանցավոր ռեժիմների կարկառուն ներկայացուցիչներից մեկն է, Ռոբերտ Քոչարյանի իշխանության ամենաառանցքային դերակատարներից մեկը, ով նույնը շարունակել է նաեւ Սերժ Սարգսյանի իշխանավարման ժամանակահատվածում։ Իշխան Զաքարյանը քրեաօլիգարխիկ համակարգի անօրինականության ու հանցավորության կենդանի մարմնավորում է, հին Հայաստանի հակապետական դեմքերից մեկը եւ անթույլատրելի է, որ նման արատավոր գործիչը նոր Հայաստանում զբաղվի որեւէ պատասխանատու գործով, առավել եւս, այնպիսի կարեւորագույն միջոցառման կազմակերպմամբ, ինչպիսին Համահայկական խաղերն են։

Մինչդեռ, մենք տեսնում ենք՝ ինչպես է պետությունն ի դեմս փոխվարչապետի, ընդունում Իշխան Զաքարյանին, նրա հետ ինչ-ինչ հարցեր քննարկում։ Դա ուղղակի վիրավորանք է Հայաստանի քաղաքացիների, սփյուռքի մեր հայրենակիցների նկատմամբ։ Իշխան Զաքարյանին այդ պաշտոնում աշխատելու հնարավորություն տալով` մենք ակամայից պետական կառավարման համակարգ, Հայաստան-սփյուռք հարաբերությունների տիրույթ ենք բերում քրեաօլիգարխիկ բարքերն ու հանցավորությունը։

Հիշեցնեմ, որ Իշխան Զաքարյանը մեկն էր այն անձանցից, ով ստորագրեց Քոչարյանի խափանման միջոցը փոխելու միջնորդությունը մեկ տարի առաջ։ Գուցե, ի դեմ Իշխան Զաքարյանի գործ ունենք հին ու նոր Հայաստանների յուրօրինակ հաշտությա՞ն՝ քոչարյանականությանը տրված ինդուլգենցիայի հետ. ուզում եմ հավատալ, որ ոչ։ Սակայն այդ տպավորությունը հերքելու համար անհրաժեշտ է, որպեսզի Իշխան Զաքարյանն օր առաջ հեռացվի համահայկական այդ կառույցի ղեկավարի պաշտոնից։

Կոչ եմ անում՝ գործուն քայլեր ձեռնարկել եւ Համահայկական խաղերի մեկնարկին ներկայանալ արժանի անձով, այլապես մենք ստիպված կլինենք արձանագրել, որ ապրում ենք տեղ-տեղ նոր, տեղ-տեղ հին Հայաստանում, որտեղ հանցագործները ոչ միայն չեն պատժվում, այլեւ զբաղեցնում են կարեւոր ու պատասխանատու դիրքեր։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Բաբկեն Թունյան։

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի գործընկերներ, հարգելի հեռուստադիտողներ կամ մեզ լսողներ, ես չեմ սիրում առանց խիստ անհրաժեշտության էս ամբիոնին մոտենալ ու հիմա, կարծում եմ` թեման կարեւոր է, ու խոսքս, ասելիքս ուղղված է առաջին հերթին գործադիրի մեր որոշ գործընկերներին։

Ուրեմն, մի քանի օր առաջ հանդիպել եմ մի սփյուռքահայ գործարարի, որը Հայաստանում պատրաստվում է բավականին լուրջ` մի քանի  մլն դոլարի ներդրում կատարել: Ոչ միայն պատրաստվում է, այլեւ էդ մարդն արդեն հստակ քայլեր է ձեռնարկել, գնել է հող, կառուցել է որոշ ենթակառուցվածքներ, շինարարական որոշակի աշխատանքներ է կատարել ու պատրաստվում է արտադրությամբ զբաղվել ու արտահանել եվրասիական շուկա։ Ու մի քանի ամիս էս մարդու գործը հիմա կանգնած է, տեղի չի շարժվում, խնդիրը տեխնիկական փոքր խնդիր է ու էդ խնդիրն ամենեւին ոչ իր մեղքով է, ու այդ խնդրի լուծման համար, ինձ թվում է` եթե բավարար ցանկություն լիներ, էդ խնդիրն ընդամենը 20 րոպեում կլուծվեր։

Հիմա ինձ մոտ էնպիսի տպավորություն է, որ որոշ պետական պաշտոնյաներ միջին եւ միջինից բարձր օղակներում իրենց գործառույթները լավ չեն պատկերացնում։ Մենք խոսում ենք տնտեսական հեղափոխությունից, մենք խոսում ենք ներդրումներից, բայց կան մարդիկ, որոնք բառի ամենավատ իմաստով բյուրոկրատներ են ու, որոնք, ընդհանրապես, պատասխանատվություն չեն կրում ու չեն հասկանում իրենց գործունեության կամ անգործության համար։ Այսինքն, մարդն ուզում է բիզնես անել, ներդրումներ անել, երկրին օգուտ տալ, հարկեր վճարել, ու փոխանակ համապատասխան պետական չինովնիկը, ում խնդիրը վերաբերում է, ինքն ընկնի էդ մարդու հետեւից, ինքը հետաքրքրվի, ինքը հարցնի՝ ի՞նչ խնդիր ունես, էդ գործարարը պիտի իրենց հետեւից ընկնի, էդ գործարարը պիտի խնդրի, իր զանգերին պիտի չպատասխանեն, իրեն չպիտի հանդիպեն, վերջում էլ մի էնպիսի ձեւ բռնեն, որ իրենք չգիտեմ ով են։ Իրենք ոչ մի բան են, այսինքն` եթե պետական պաշտոնյան իրեն դրսեւորում է զուտ որպես բյուրոկրատ ու իրեն չի հետաքրքրում հարցի բովանդակությունը, ուրեմն, նշանակում է՝ ինքը նոր Հայաստանին հարմար պետական պաշտոնյա չի ու ինքը պիտի Հայաստանի պետական համակարգում տեղ չունենա։

Ես կարող էի էս խնդրի մասին հրապարակային չխոսել, ոչ հրապարակային ձեւերով փորձել էնպես անել, որ էդ խնդրին լուծմանը նպաստել, բայց հրապարակային եմ ասում, որպեսզի մեսիջը տեղ հասնի ու, որոշ մարդիկ տեղերում հասկանան։ Ու նաեւ ասում եմ, որպեսզի հասկանան նաեւ, որ մենք էդ հարցում հետեւողական ենք լինելու։ Կոնկրետ էս խնդրով ու մնացած խնդիրներով իմ գործընկերների հետ միասին մինչեւ վերջ ձեռնամուխ ենք լինելու, որովհետեւ Հայաստանում օրենքով աշխատող գործարարը պետք է Հայաստանում ոչ մի խնդիր չունենա։ Ով իր համար խնդիրներ կստեղծի կամ ով իր խնդիրը չի ցանկանա լուծել, ուրեմն, մենք խոստանում ենք էդ պաշտոնյաների համար խնդիրներ ստեղծել։ Էսքանը, շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Վիկտոր Ենգիբարյան։

Վ.ԵՆԳԻԲԱՐՅԱՆ

-Հարգելի համաքաղաքացիներ, պատերազմներ ասելիս մենք սովորաբար միանգամից ի նկատի ենք ունենում զինված ուժերի կողմից գործադրված հարձակումները, որոնք արվում են զենքերով, այսինքն` դասական իմաստով օգտագործում են զենքեր։ Անցած դարի վերջում էլ ի հայտ եկան նոր գործիքներ՝ տնտեսական մեթոդներ, տնտեսական էքսպանսիայի միջոցով թշնամական պետությունների վրա ազդեցություններ, թուլացնել տնտեսությունն ու հաղթել այդ պետությանն այդ միջոցով, որն անվանում են փափուկ ուժ։

Ներկայումս էլ 21-րդ դարում մի նոր մարտահրավեր կա, որը հավակնում է դառնալ պատերազմներ մղելու շատ ավելի բարդ գործիք`, այն հիմա անվանում են սուր ուժ՝ sharp power, որն իրենց ներկայացնում  է գործիքակազմ, որի միտքը հետեւյալն է. մանիպուլյատիվ տեխնոլոգիաների, կեղծ լուրերի, լրատվությունների միջոցով փորձել մանիպուլացնել ու թուլացնել պետական կառավարման համակարգը եւ, որ ամենաբարդն ու ամենակարեւորն է՝ ստեղծել ապագայի նկատմամբ անորոշություն։ Սա ինչո՞ւ է չափազանց վտանգավոր որեւէ պետության համար, եւ ի դեպ, այս մարտահրավերը կա ամբողջ աշխարհում. քանի որ, պատկերացնենք, որ մարդն ունի օրինակ, չգիտեմ, 4 մլրդ դրամ ու ցանկանում է ներդրում անել, երբ նա անորոշության զգացողություն ունի ապագայի նկատմամբ, նա այդ ներդրումը չի անի։ Կամ, երբ մի երիտասարդ զույգ ուզում է ամուսնանալ, եթե կա անորոշություն ապագայի նկատմամբ, այդ քայլը հետաձգում են, հա՞։

Եվ ուրեմն, սա մի նոր տեխնոլոգիական լուծում է, որն առաջ է եկել ժամանակակից տեխնոլոգիաների զարգացմանը  զուգահեռ, որով թշնամական պետությունները հիմնականում փորձում են հարձակումներ գործել իրենց մրցակից պետությունների ուղղությամբ։ Մեր երկրում նման խնդիր մենք զգացինք ապրիլյան պատերազմի օրերին տեղեկատվական պատերազմի տեսքով, իսկ այսօր, ցավոք սրտի, նման խնդիր զգում ենք, ու մեր հասարակությունը տեղյակ է այդ մասին, ցավոք սրտի, նաեւ մեր երկրի ներսում, որն իհարկե, հարձակում է ոչ միայն առանձին քաղաքական ուժերի, այլ նաեւ, ասենք, պետության վրա, եւ սա վտանգավոր է։ Սակայն կա մի կարեւոր բան, ու շատ տարօրինակ է, որ ես պետք է ասեմ, որ իրականում այս գործընթացն ինձ շատ դուր է գալիս, քանի որ մեր հասարակությունը բախվելով այս տեղեկատվական պատերազմի հետ` փաստորեն, ձեռք է բերում դիմադրողականություն, սա շատ լավ է։ Այսինքն` այն պահին, երբ մենք կունենանք լուրջ թշնամական հարձակում, մեր հանրությունը պատրաստ կլինի դրան։

Եվ երկրորդը. այդ մարդիկ, ովքեր որ միլիոններ են, հավանաբար, ծախսում մեր պետության դեմ նման հարձակումներ անելու նպատակով, նրանք, պարզապես, չեն ճանաչում մեր հասարակությանը, նրանք ծանոթ չեն մեր ժողովրդի իմաստնությանը եւ չգիտեն, թե քանի րոպեում մեր ազգն ու ժողովուրդը կարող է մոբիլիզացվել ցանկացած թշնամու դեմ, այդ թվում՝ ներքին։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Նարեկ Մկրտչյան։

Ն.ՄԿՐՏՉՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, ցանկանում եմ կարճ հայտարարություն անել սահմանամերձ համայնքների կյանքն ակտիվացնելու կապակցությամբ։

Գաղտնիք չէ, որ տարիներ ի վեր ՀՀ սահմանամերձ համայնքներն անտեսված են եղել, որի արդյունքում այդ համայնքներում կուտակվել են տարբեր մշակութային, սոցիալական, կրթական, ինչպես նաեւ հոգեբանական խնդիրներ։ Երբ ասում ենք սահմանամերձ համայնք, միանգամից մենք մտածում ենք Ադրբեջանի հետ սահմանակցող համայնքների մասին, այնինչ, քիչ կարեւորություն չունեն նաեւ Թուրքիայի, Վրաստանի, Իրանի հետ սահմանակցող մեր համայնքները։ Ինձ համար, առհասարակ, հայրենիքի սահմանը, սահմանամերձ համայնքն ավելի քիչ ֆիզիկական է, քան հոգեւոր եւ մշակութային։

Ուստի, սահմանամերձ համայնքներում գիտակրթական, մշակութային կյանքն ակտիվացնելու համար նախատեսում եմ Արմավիրի մարզի Երվանդաշատ սահմանամերձ համայնքում հուլիսի 7-ին, ժամը 15։00-ին կազմակերպել «Փառատոնը սահմանին. պատմական մայրաքաղաքներ. Երվանդաշատ-Բագարան» խորագրով միջոցառում, որտեղ ներկայացված կլինեն տարբեր մշակութային, հասարակական կազմակերպություններ, ովքեր կներկայացնեն այդ սահմանամերձ համայնքների պատմական եւ մշակութային առանձնահատկությունները։

Ուստի, հուսով եմ, որ ԱԺ իմ գործընկերները եւ, հատկապես, ռեյտինգային ընտրակարգով մարզերից ընտրված պատգամավորները ներկա կգտնվեն, ներկա կգտնվեն նաեւ հետաքրքրված մի շարք ՀՀ քաղաքացիներ եւ միասին կլծվենք հայրենիքի սահմանի ճանաչման գործընթացին, որը, կարծում եմ` հանրապետության մարզերի մյուս սահմանամերձ համայնքների համար պետք է լինի շարունակական եւ մոդելային։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արման Աբովյան։

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ելույթս նվիրված է, կարծես թե, առաջին հայացքից գլոբալ եւ մի քիչ հեռու խնդրի, բայց հավատացնում եմ ձեզ, որ այդ խնդիրն արդեն իսկ վտանգում է ՀՀ-ը եւ, եթե մենք գլոբալ ստրատեգիա չմշակենք, ապա կլինի շատ ոչ լավ իրավիճակ 10, 20, 30 տարի հետո։

Խոսքը գնում է դեմոգրաֆիայի մասին: ՄԱԿ-ի վերջին զեկույցում նշված է, որ մինչեւ 2050 թիվն երկրագնդի բնակչության ընդհանուր քանակը 7 մլրդ 700 միլիոնից հասնելու է մինչեւ 9,9 մլրդ 700 մլն-ի, 2100 թվականին երկրագնդում կլինի 11 մլրդ հոգի։ Եվ կար մի ցանկ, որի վրա ես ուշադրություն դարձրեցի, դա այն պետություններն են, որոնք հակառակ պրոցեսի մեջ են լինելու եւ, ըստ ՄԱԿ-ի հաշվարկների` եթե ամեն ինչ շարունակվի այնպես, ինչպես այսօր է շարունակվում, ապա ՀՀ բնակչությունը կրճատվելու է, մոտավորապես, 100 տարվա ընթացքում 1 միլիոնով, 50 տարվա ընթացքում կրճատվելու է 183 հազարով։

Ահա թվերը, եւ մենք հասկանում ենք, որ այն թվերը, որ ես հնչեցրեցի, այո, շատ ահավոր են, ըստ իս, եւ որ այդ կանխատեսումը չիրականանա, պետք է արդեն իսկ ձեռնարկել, արդեն իսկ մշակել դեմոգրաֆիկ զարգացման ստրատեգիան։ Ի՞նչն է կոչվում դեմոգրաֆիկ զարգացման ստրատեգիա. առաջին հերթին ստեղծել այն պայմանները, որոնք թույլ կտան ՀՀ քաղաքացիներին, որ բնակչությունը, կոպիտ ասած, չնվազի, դա միայն արտագաղթին չի վերաբերվում, դա նաեւ վերաբերվում է, առհասարակ, թե՛ ծնելիության խնդիրներին, թե՛ բոլոր այն հարակից խնդիրներին, որոնք գալիս են։

Կարելի է շատ երկար խոսել, ելույթիս հիմնական նպատակը նա էր, որ արդեն իսկ որոշակի հետազոտություններ ենք անցկացրել, եւ կարծում եմ` մինչեւ տարվա վերջ որոշակի տեսլական կներկայացնենք եւ կարծում եմ` կքննարկենք, որովհետեւ բոլոր առումներով այսօր է որոշվելու, այսօր է կերտվելու այն Հայաստանը, որը լինելու է վաղը, եւ դեմոգրաֆիան, կարծում եմ` առանցքային նշանակություն ունի։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Վարդեւան Գրիգորյան։

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի փոխնախագահ, հարգելի գործընկերներ, ինչպես հայտնի է, օրերս Ֆրանսիայի երկու վարչական դատարաններում չեղարկվեցին Արցախի եւ Ֆրանսիայի թվով 12 քաղաքների եւ 1 դեպարտամենտի միջեւ ստորագրված  բարեկամության հուշագրերից 5-ը։ Դեպքերի այսօրինակ զարգացումը, իհարկե, հանելուկների շարքից չէ, նախաձեռնողների ականջները ցայտուն երեւում են որոշումների հետեւում: Թե որքան կտուժի Արցախն այս պահին` չափելի չէ, բայց որ մեր հակառակորդներն Արցախը մեկուսացնելու ու թուլացնելու հեռահար նպատակներ են հետապնդում` կասկածից վեր է։

Վալանսի քաղաքապետը Ստեփանակերտի հետ բարեկամության հուշագրի չեղարկումից հետո տված հարցազրույցում հավաստիացնում է, որ չպետք է կասկածի տակ դնել բարեկամությունը, որ երկու ժողովուրդները զգում են միմյանց նկատմամբ, որ ինքը խղճի խայթ եւ ափսոսանք չի զգում հուշագիրը ստորագրելու համար։ Նաեւ հիշեցնում է, որ երկրի նախագահը մի քանի ամիս առաջ վերահաստատել է կրթական եւ մարդասիրական ծրագրերի անշրջելիությունը։ Սակայն քաղաքապետը չի մանրամասնում Գրենոբլի դատարանի որոշումը, որտեղ փաստարկների խորքում  նշմարվում են արտաքին հարաբերությունների բացառիկ տիրույթները, այլ ցավով ակնարկվում է գործում առկա մանր, կարճատեւ տնտեսական շահերի մասին։ Իսկ Nouvelles d'Armenie մեկնաբան Արա Թորոնյանն ավելի վաղ հրապարակած իր հոդվածում խոսում է ադրբեջանական կողմին զենքի վաճառքի մասին։

Ահա այս երկու դիտարկումներն են, որ պետք է մանրազնին քննարկման առարկա դառնան համապատասխան ատյաններում։

Հարգելի գործընկերներ, Արցախի հիմնահարցը մեզ համար գերխնդիր է, Արցախի հզորացումը` գերնպատակ, ուստի պետք է լինել շատ ավելի նախաձեռնող։ Եթե ձախողումներ ենք արձանագրում, ուրեմն, մեր բարեկամական խմբերը եւ դիվանագետները չպետք է լինեն դիտորդի կարգավիճակում։ Դեռեւս ուժի մեջ է ֆրանսիական համայնքի հետ կնքված 8 հուշագրեր, եւ պետք է ամեն հնարավորն անել դրանց դեմ ոտնձգություն թույլ չտալու համար։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Համազասպ Դանիելյան։

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, այսօր խորհրդարանական համակարգի պայմաններում ընտրված առաջին ԱԺ առաջին, էսպես, գարնանային նստաշրջանի ԱԺ վերջին հերթական նիստերի վերջին երեքշաբթի օրն է եւ ես էլ վերջին ելույթն եմ ունենում, եւ ես կարծում եմ, որ պատեհ առիթ է, որ մենք անցած ամիսների մեր աշխատանքի միջանկյալ ամփոփում անենք եւ փորձենք գնահատել, թե ինչ է տեղի ունեցել։ Եվ, իհարկե, մեզ դեռ սպասվում են, ենթադրում եմ, թեժ աշխատանքային ամառային օրեր՝ արտահերթ նիստերի ֆորմատով։

Այդուհանդերձ, ես կուզեմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել ԱԺ գործունեությանը, ժամանակի սահմանափակման պատճառով կկենտրոնանամ միայն մեկ ասպեկտին՝ օրենսդրի գործունեությանը։ Մենք անցած ամիսների ընթացքում` այս պահի դրությամբ, այս նիստերի ավարտից հետո վիճակագրությունը կփոխվի, ընդունել ենք 69 օրենսդրական նախագիծ, որոնցից ընդամենը 7-ն է, որ ծնվել է ԱԺ-ի ներսում, մեծամասնությունը` շուրջ 90%-ը ներկայացվել է Կառավարության կողմից։ Ես մեծ խնդիր չեմ տեսնում այս համամասնության առումով, սակայն կուզեմ, որ այս համամասնությունը ժամանակի ընթացքում փոխվի։ Այս ԱԺ-ում ծնված 7 օրենսդրական նախաձեռնությունների, գրեթե, կեսից մի քիչ ավելին՝ 4-ը «Իմ քայլը» խմբակցության եւ նրա պատգամավորների նախաձեռնություններն են, մնացյալը՝ մեր փոքրամասնական գործընկերներինը։

Եվ ուզում եմ բոլորիդ ուշադրությունը հրավիրել նաեւ այն հանգամանքի վրա, որ տասնյակ կարգավորումներ, որոնք նախաձեռնվել են Կառավարության կողմից, էական փոփոխություն են կրել ԱԺ-ում, հատկապես, մշտական հանձնաժողովներում, եւ սա է, որ շատ կարեւոր հանգամանք է ԱԺ-ի կարողությունների տեսակետից։ Ես կարծում եմ, որ աշնանային նիստերը սկսվելուն ընդառաջ` մենք պետք է նաեւ քննարկենք այն հարցը, թե մենք ինչպե՞ս ենք մոտենալու ԱԺ հենց մշտական հանձնաժողովների կարողությունների հետազոտական, մարդկային զարգացման հարցին, որովհետեւ սա առանցքային դեր է ունենալու ԱԺ-ի` խորհրդարանական համակարգում կայանալու առումով։

Ես ուզում եմ նաեւ մեկ այլ վիճակագրություն բերել՝ կապված պաշտոնների ընտրության հետ։ Մենք 10-ից ավելի անձեր ենք ընտրել տարբեր պաշտոններում, ընդ որում, այստեղ ավելի կարեւոր է նաեւ, թե քանիսին չենք ընտրել, առնվազն 3-ին հիշում եմ, այդ թվում նաեւ՝ գործադրի կողմից ներկայացվածներին։ Ժամանակը սպառվեց, շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Դանիելյան, ձեր ելույթը նախավերջինն էր։ Վերջինը՝ Աննա Կոստանյան։

Ա.ԿՈՍՏԱՆՅԱՆ

-Հարգելի փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, սիրելի քաղաքացիներ, ահազանգ եմ ստացել Սյունիքի մարզի Սիսիան քաղաքի բնակիչներից, ինչպես նաեւ «Փրկենք Քարահունջը» նախաձեռնության անդամներից, ըստ որի, արդեն տեւական ժամանակ է` Քարահունջի տարածքում իրականացվում են անօրինական պեղումներ, եւ այդ պեղումներն իրականացվում են ՀՀ գործող օրենսդրության եւ «Հնագիտական ժառանգության պահպանման մասին» եվրոպական կոնվենցիայի նորմերի խախտումներով, ինչի արդյունքում վնասվել են աստղադիտարանի մաս կազմող եւ հնագույն քարեր, իսկ անվան ծագումնաբանությունը դրվում է կասկածի տակ։

Ուզում եմ նշել, որ Պարիս Հերունու մաթեմատիկական հաշվարկները եւ այն ապացույցները, որոնք գալիս են հաստատելու Քարահունջի` աստղադիտարան լինելու փաստը, արված են իրարից անկախ եւ գիտական մեթոդներով եւ հետագայում էլ բազմիցս հաստատվել են մի շարք հայկական եւ արտասահմանյան գիտնականների կողմից, եւ հաստատվել է Քարահունջ աստղադիտարանի գոյության հնության փաստը։

Կասկածի տակ է դրվում նաեւ Քարահունջ աստղադիտարանի անվան ծագումնաբանությունը, մինչդեռ մի շարք երկրներում գոյություն ունեն «քար» արմատով ստեղծվող մեգալիթյան կառույց աստղադիտարաններ։ Օրինակ Մեծ Բրիտանիայում՝ Քարսլինգ, Callanish՝ Շոտլանդիայում, Stonehenge՝ Մեծ Բրիտանիայում, Carnac` Ֆրանսիայում, ինչպես նաեւ Արցախում` Քարահունջ գյուղի տարածքում գտնվող նմանատիպ մեգալիթյան աստղադիտարան-կառույց։ Եթե նկատի ունենանք, որ այս բոլոր երկրներում «քար» արմատով բառ գոյություն չունի, ապա պետք է համոզվենք, ինչպես նաեւ փաստենք, որ այս զուգադիպությունը Քարահունջի աստղադիտարանի եւ այս երկրների նմանատիպ կառույցների անվան տեսանկյունից պատահական չէ։

Այդ իսկ պատճառով կոչ եմ անում՝ նոր ձեւավորված Կառավարության կրթության, գիտության ընդարձակ գերատեսչության կոորդինացիայի տակ գտնվող մշակույթի ոլորտը համակարգող նորանշանակ պատասխանատուներին՝ առավելագույնս ուշադիր լինել Քարահունջի տարածքում իրականացվող գործընթացներին, քանի որ կարեւորում եմ Քարահունջի եւ նմանատիպ կառույցների հնագիտական արժեքը։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն բոլորին։ Նիստն ավարտվեց, նախագծերի քննարկումը կշարունակենք վաղը, ժամը 10-ին։




ԱԺ Նախագահ  |  Պատգամավորներ|  ԱԺ խորհուրդ  |  Հանձնաժողովներ  |  Խմբակցություններ  |  Աշխատակազմ
Օրենսդրություն  |   Նախագծեր  |  Նիստեր  |   Լուրեր  |  Արտաքին հարաբերություններ   |  Գրադարան  |  Ընտրողների հետ կապեր  |  Հղումներ  |  RSS