National Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.amNational Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.am
HOME | MAIL | SITEMAP
ArmenianRussianEnglishFrench
Արխիվ
19.06.2019

Երկ Երք Չրք Հնգ Ուր Շբթ Կիր
01 02
03 04 05 06 07 08 09
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
 
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎ
ՅՈԹԵՐՈՐԴ ԳՈՒՄԱՐՄԱՆ ԵՐԿՐՈՐԴ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆ

ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ N 30

19 հունիսի 2019

Ժամը 10:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ ԵՎ ԱԺ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Բարի լույս ձեզ։ Հայտարարությունը լսվեց, չէ՞։ Նիստը սկսվում է։ Այսօր մեր գործընկերներ Միքայել Զոլյանի եւ Ջանիբեկ Հայրապետյանի ծննդյան տարեդարձերն են, շնորհավորենք։

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Խնդրում եմ տեղադրել քարտերը եւ նախապատրաստվել գրանցման։ Գրանցում։ Գրանցվել է 104 պատգամավոր։ Քվորում ունենք, կարող ենք շարունակել աշխատանքները։ Շարունակում ենք քննարկել «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից ներկայացված «Լիցենզավորման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը 2-րդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Նախագծի քննարկումն ավարտելուց անմիջապես հետո քվեարկության կդրվեն քննարկված նախագծերը։ Ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում հարակից զեկուցողին` քաղաքաշինության կոմիտեի նախագահ Վահագն Վերմիշյանին։

Վ.ՎԵՐՄԻՇՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգարժան պատգամավորներ։ Ձեր քննարկմանն է դրված «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցության կողմից առաջարկված «Լիցենզավորման մասին» օրենքի փոփոխությունը, որը միտված է շտկել օրենսդրական կազուսը, որը կար այդ օրենքի մեջ։ Առաջարկված էր 6 ամսով հետաձգել գործընթացը։ Կոմիտեի կողմից առաջարկություն եղավ մեկ տարի հետաձգել։ Այսքանը։ Արդեն երկու ընթերցում անցել է։ Եթե հարցեր կան, խնդրեմ, կարող եմ պատասխանել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցեր չեն կարող լինել, պատգամավորները գրավոր առաջարկներ չեն ներկայացրել։ Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Մտքերի փոխանակության համար հերթագրում։ Որեւէ պատգամավոր բան չունի ասելու այս մասին։ Եզրափակիչ ելույթներ։ Պրն Վերմիշյան, եզրափակիչ ելույթի կարիք կա՞, չկա։ Հայկ Գեւորգյա՞ն, կարիք չկա։ Հիմնական զեկուցող` Էդվարդ Անդրեասյան, ասելիք չունեք, շնորհակալություն։

Հիմա քվեարկություններ են։ Քվեարկության է դրվում «ՀՀ ԷԵԲՊՆ ջրային կոմիտեի, դրա կառուցվածքային ստորաբաժանումների եւ ՀՀ ԷԵԲՊՆ ջրային տնտեսության պետական կոմիտեի ջրային տնտեսության ԾԻԳ-ի գործունեությունը Արարատի եւ Արմավիրի մարզերում, դրա հիմնավորվածությունը եւ խնդիրները քննության առարկա դարձնելու նպատակով ստեղծված քննիչ հանձնաժողովի անդամների թիվը սահմանելու մասին» ԱԺ որոշման նախագիծն ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 112
Դեմ` 0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։ Վարման կարգով` Վարազդատ Կարապետյան։

Վ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Ջրային տնտեսության պետական կոմիտեի ենթակայությունը փոխված է տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցվածքների նախարարության։ Ես առաջարկում եմ ձեւակերպման մեջ փոխել։ Այստեղ մնացել է էներգետիկ ենթակառուցվածքները։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կարծում եմ` սրբագրմանն է վերաբերում, որեւէ առարկություն չկա, որ այդ փոքրիկ սրբագրումն անենք։ Շատ լավ, շնորհակալություն։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթը երկրորդ  ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 113
Դեմ` 1
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում ԱԺ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից ներկայացված «Սպառողական կրեդիտավորման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 114
Դեմ` 0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Դիվանագիտական ծառայության մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 115
Դեմ` 0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում ԱԺ պատգամավոր Հրաչյա Հակոբյանի կողմից ներկայացված «Գովազդի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» եւ «Շահումով խաղերի, ինտերնետ շահումով խաղերի եւ խաղատների մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 114
Դեմ` 0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում ԱԺ պատգամավորներ Նաիրա Զոհրաբյանի եւ Վահե Էնֆիաջյանի կողմից ներկայացված «ՀՀ տոների եւ հիշատակի օրերի մասին» ՀՀ օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 76
Դեմ` 13
Ձեռնպահ` 23

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «ՀՀ ջրային օրենսգրքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 115
Դեմ` 0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 114
Դեմ` 0
Ձեռնպահ` 1

Որոշումն ընդունվել է։ Վարման կարգի վերաբերյալ` Բաբկեն Թունյան։

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Քանի որ Հարկային օրենսգրքի վերաբերյալ շատ են հարցնում, որպեսզի թյուրիմացություն չառաջանա, Հարկային օրենսգրքի այս փոփոխությունն այն մեծ Հարկային օրենսգրքի փաթեթը չի։ Ուզում եմ տեղեկացնել, բայց նա էլ է օրակարգում, եւ հույս ունեմ, որ այսօր կամ վաղը երկրորդ ընթերցմամբ մեծ Հարկային օրենսգրքի փաթեթն էլ կընդունենք։ Սա վերաբերում էր հարկային գաղտնիքի մասին։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Կարեւոր ճշգրտում էր։ Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Մի շարք վարչական իրավախախտումների եւ պետական տուրքի համար կիրառված տույժերի համաներման մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 114
Դեմ` 0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Պետական գույքի մասնավորեցման 2017-2020թթ. ծրագրերի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 115
Դեմ` 0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։ Վարման կարգի վերաբերյալ` Գայանե Աբրահամյան։ Չէ՞։ Մի կողմ ավելացրեք, խնդրում եմ։

Քվեարկության է դրվում ԱԺ պատգամավոր Վարազդատ Կարապետյանի կողմից ներկայացված «ՀՀ Հարկային օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 116
Դեմ` 0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում ԱԺ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից ներկայացված «Լիցենզավորման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 116
Դեմ` 0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է։

Հարգելի պատգամավորներ, այժմ քննարկում ենք ՀՀ 2018թ. պետական բյուջեի կատարման մասին տարեկան հաշվետվությունը։ Հիմնական զեկուցող` ֆինանսների նախարար Ատոմ Ջանջուղազյան։ Համեցեք, պրն Ջանջուղազյան, ունեք մինչեւ 90 րոպե ժամանակ։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, պետական բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվությունը հստակ կանոնակարգված, օրենսդրությամբ նախատեսված ընթացակարգ է ենթադրում, եւ այդ ընթացակարգով նախատեսված մինչ այժմ բոլոր փուլերն իրականացված են պատշաճ կերպով եւ վերջում ավարտվում է բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվությունը ԱԺ կողմից հաշվետվության նկատմամբ վերաբերմունքի արտահայտությամբ։ Բացի այն, որ ընթացակարգ է սահմանված, նաեւ սահմանված են այն պահանջները, որոնց պետք է բավարարի պետական բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվությունը։ Օրենքով նախատեսված պահանջները ենթադրում են, որ տարեկան հաշվետվությունն իր մեջ պետք է պարունակի տեղեկատվություն այն օրենսդրական փոփոխությունների վերաբերյալ, որոնք կարող էին ազդել բյուջեի կատարման արդյունքների վրա։ Պետք է պարունակի պետբյուջեի ֆինանսական ցուցանիշների փաստացի մեծությունների համեմատական վերլուծությունն ինչպես ծրագրային, այնպես էլ նախորդ տարվա համանուն փաստացի ցուցանիշների նկատմամբ, պետք է պարունակի տեղեկատվություն Կառավարության պահուստային ֆոնդի օգտագործման վերաբերյալ։ Հաշվետու տարվա ընթացքում պետական պարտքի գործառնությունները նկարագրող ցուցանիշները նույնպես օրենքի պահանջ են եւ ոչ ֆինանսական կամ արդյունքային ցուցանիշներ նույնպես պետք է ներառված լինեն պետբյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվության մեջ։ Սրանք այն պահանջներն են, որոնք նախատեսված են օրենքով, բայց, բացի դրանից, սահմանափակված չէ հնարավորությունը ներկայացնել նաեւ այնպիսի տեղեկատվություն, որը Կառավարությունը նպատակահարմար է գտնում ամբողջական եւ լիարժեք դարձնելու համար պետական բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվությունը թե՛ մեկնաբանությունների իմաստով, թե՛ այն մակրոմիջավայրի տեսակետից, որտեղ տեղի է ունեցել բյուջեի կատարման գործընթացը։

Ձեզ ներկայացված փաստաթուղթը մեծածավալ է։ Այնտեղ ներառված է վերլուծությունը տարբեր բաժիններով։ Մասնավորապես, սոցիալ-տնտեսական զարգացման եւ հարկաբյուջետային քաղաքականության հիմնական ուղղություններն են ներկայացված, ներկայացված է ՀՀ տնտեսության ընդհանուր բնութագիրը, ներկայացված են պետբյուջեի եկամուտների, ծախսերի եւ պակասուրդի ֆինանսավորման աղբյուրների ցուցանիշները, ինչպես արդեն ասացի, դրանց համեմատական վերլուծությունը թե՛ ծրագրային, թե՛ նախորդ տարվա փաստացի ցուցանիշների նկատմամբ։ Բացի այդ նաեւ հավելվածներով ներկայացված է այն, ինչ որ «Բյուջեի մասին» օրենքով հաստատվածն էր։ Եվ ոչ միայն «Բյուջեի մասին» օրենքով, այլեւ գործող օրենսդրությամբ այլ իրավական ակտերով նախատեսված եւ բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվության բաղկացուցիչ ենթադրվող հավելվածները նույնպես ներառված են ձեզ ներկայացված փաստաթղթում։ Բացի այդ, ներկայացված են նաեւ պետբյուջեի եւ պետական պարտքի ֆինանսական ցուցանիշների վերաբերյալ տեղեկատվությունը, ինչպես նաեւ ոչ ֆինանսական կամ արդյունքային ցուցանիշներն են ներկայացված։ Որպեսզի պատկերն ամբողջական լինի, ձեր թույլտվությամբ եւ հայցելով ձեր հանդուրժողականությունը, ես մի փոքր կանդրադառնամ նախապատմությանը, թե ինչպես է, ընդհանրապես , «Բյուջեի մասին» օրենքը ձեւավորվում եւ ինչպես է կազմակերպվում բյուջեի կատարման գործընթացը։

Եվ, ըստ այդմ, «Բյուջեի մասին» օրենքի բաղկացուցիչ մաս է ուղերձը, որտեղ նշվում են այն հիմնական ուղենիշերը, որոնք ենթադրվում է, որ պետք է տվյալ ժամանակահատվածում պահպանվեն եւ ենթադրվում է, որ դրանք բխում են Կառավարության ծրագրային դրույթներից եւ ներկայացվում է բացատրագիր, որտեղ ներառվում են այն հիմնավորումները, այն հաշվարկները, որոնց վրա հիմնված են բյուջետային ցուցանիշները։ Բացատրագրի մեջ առանձին մասով նաեւ ներկայացվում է ռիսկերի բաժինը, որովհետեւ ենթադրում է, որ բյուջեն առաջիկա ժամանակահատվածի հոսքերի ծրագիր լինելով` իր մեջ պարունակում է կանխատեսումներ։ Հետեւաբար, այդ կանխատեսումներն իրենց մեջ պարունակում են նաեւ ռիսկեր։ Եվ մանրամասնված է ըստ բովանդակության, թե ի՞նչ ռիսկեր կարող են տեղի ունենալ այս կամ այն տարվա բյուջեի կատարման ընթացքում։ 2018թ. այդ տեսակետից բացառություն չի եղել եւ ենթադրվում է, որ առաջիկայում նույնպես, երբ ներկայացվի «Բյուջեի մասին» օրենքի նախագիծ, հնարավորություն կունենանք բացահայտել նաեւ կանխատեսումների մեթոդաբանությունը եւ  տրամաբանությունը, ինչպես նաեւ դրանց հիմքում ընկած հաշվարկները եւ հիմնավորումները, ինչպես նաեւ այն ռիսկերը, որոնք կարող են տեղի ունենալ բյուջեի կատարման ընթացքում։ Մասնավորապես, գաղտնիք չէ, որ հիմնական ենթադրությունը, որը հանգեցնում է տնտեսության վերաբերյալ կանխատեսման, կանխորոշում է բյուջեի եկամուտների ցուցանիշը, որովհետեւ բյուջեի եկամուտները ծնվում են տնտեսության մեջ։ Հետեւաբար, այն ենթադրությունները եւ այն մեթոդաբանությունը եւ այն մոդելները, որոնք կիրառվում են մակրոտնտեսական ցուցանիշների կանխատեսման համար, իրենց մեջ կարող են պարունակել ռիսկեր, ինչպիսիք են, օրինակ` փոխարժեքի շեղումը, գնման շեղումը ենթադրություններից, կանխատեսումների թույլատրելի շեղումը։ Սրանք ընդհանրական թվարկումներն են այն տեսակների ռիսկերի, որոնք, որպես կանոն, ներկայացվում են։ Բայց դրանք սովորական բնականոն վիճակում եւ, ըստ էության, կանխատեսելի ռիսկերի մասին է խոսքը։ Կա նաեւ մեկ այլ խումբ, որը ենթադրում է, որ օրենսդրության փոփոխություններով պայմանավորված` կարող է առաջացնել բյուջեի կատարման հետ կապված ռիսկեր եւ եթե փորձենք 2018թ. առանձնացնել այս տեսակետից, ապա հարկ է նշել նախ հարկաբյուջետային կանոնները, որոնք ներմուծվել են 2017թ. դեկտեմբերին ընդունված օրենքով, ըստ որի ենթադրվում է, որ մինչ այդ գործող պետական պարտքից կախված հարկաբյուջետային կանոններն այլեւս չեն կիրառվի եւ դրա փոխարեն կկիրառվեն ժամանակակից եւ մեր իրավիճակին համահունչ մոտեցումներով նախատեսված կանոններ։ Դրանց մենք հնարավորություն կունենանք անդրադառնալ, եթե կարիք կլինի մանրամասնել, թեեւ բազմիցս առիթ եղել է եւ դրանց անդրադարձել ենք թե՛ հանձնաժողովների նիստերի ընթացքում քննարկումների ժամանակ եւ թե՛ լիագումար նիստերի ժամանակ այլ առիթներով։

Հաջորդը, որը կուզենայի նշել օրենսդրության տեսակետից, դա Հարկային օրենսգիրքը 2018թ. հունվարի 1-ից ուժի մեջ մտնելու հանգամանքն է, որը չէր կարող իր ազդեցությունը չունենալ բյուջեի կատարման գործընթացի տեսակետից` հաշվի առնելով, որ բազմաթիվ փոփոխություններից բացի, կա նաեւ սկզբունքային մեկ մոտեցման փոփոխություն, որը կուզենայի ներկայացնել ձեր ուշադրությանը։ Դա այն է, որ եթե մինչեւ 2018թ.հունվարի 1-ը բոլոր վճարները, որոնք կատարվում էին հարկ վճարողների կողմից պետական բյուջեի եկամտատեսակների հաշիվներին, հաշվառվում էին որպես պետբյուջեի եկամուտ, եւ դա ներկայացվում էր որպես պետբյուջեի եկամուտ, ապա 2018թ. հունվարի 1-ից ճանաչվում են որպես պետբյուջեի եկամուտ բացառապես միայն նրանք, որոնք հիմնավորված են հարկ վճարողների կողմից ներկայացված պարտավորությունների վերաբերյալ հաշվետվություններով։ Հետեւաբար, ներմուծված հարկերի միասնական հաշիվն այլ հավասար պայմաններում նախկինում ներառված էր լինում եւ տարրալուծված էր լինում եկամտատեսակների հաշիվների մեջ։ Իսկ 2018թ. հունվարի 1-ից սա ակնհայտորեն այն սկզբունքային փոփոխություններից մեկն է, որը Հարկային օրենսգիրքն ուժի մեջ մտնելու հանգամանքով պայմանավորված` տեղի է ունեցել։

Հաջորդը, որը կուզեի ներկայացնել, դա ծրագրային բյուջետավորման համակարգի ներմուծման եզրափակիչ փուլը թեւակոխելն է։ Սա, ըստ էության, ավելի քան մեկուկես տասնամյակ տեւած գործընթաց է։ Սակայն 2018թ. առանձնանում է այն տեսակետից, որ հերթական անգամ հետաձգված ժամկետը, որը սահմանված էր 2019թ. հունվարի 1-ը, որպեսզի օրենքն այլեւս ներկայացված, քննարկված եւ ընդունված լինի ծրագրային ձեւաչափով, պահպանվել է եւ 2019թ. «Բյուջեի մասին» օրենքը, ինչպես հայտնի է, ծրագրային ձեւաչափով է ներկայացվել եւ դա հաջորդել է  2018թ. այդ համակարգի վերջնական փորձարկմանը։ Բացի այդ, դրանք, ըստ էության, կանխատեսված հնարավոր գործոններն էին, որոնք կարող էին ազդել բյուջեի կատարման գործընթացի վրա։ Ինչպես հայտնի է 2018թ. առանձնացավ նաեւ շատ խորքային եւ շրջադարձային փոփոխություններով քաղաքական դաշտում, ինչը լայն էր բոլոր իմաստներով եւ խորը։ Բացի այդ, ուներ նաեւ տեւողության բավականին մեծ ժամանակահատված եւ այլ հավասար պայմաններում, եթե նույնիսկ բնականոն եւ սպասված փոփոխությունների պայմաններում սպասումներ են ձեւավորվում տնտեսվարողների մոտ, որոնք իրենց ազդեցությունը չեն կարող չունենալ պետբյուջեի կատարման գործընթացի տեսակետի որեւէ երկրում, այն դեպքում, երբ տեղի են ունենում այս ծավալի եւ խորության փոփոխություններ, դրանք ակնհայտորեն չէին կարող իրենց հետ չբերել ռիսկեր` կապված պետբյուջեի կատարման գործընթացի հետ։

Բազմաթիվ են եղել նաեւ շահակումները` կապված հնարավոր ռիսկերի հետ, բայց մենք հնարավորություն ունենք ներկայումս արձանագրել, որ, այդուհանդերձ, հաջողվել է պահպանել մակրոկայունությունը 2018թ., հարկաբյուջետային կայունությունը, ֆինանսական համակարգի կայունությունը եւ բյուջեի կատարման գործընթացը, չնայած իր բոլոր դժվարություններին, իրականացվել է սահուն եւ այդ ընթացքում նախատեսված ծրագրերը կատարվել են առնվազն այն չափով, ինչքանով ակնկալվում էր, որ կկատարվեն։

Այժմ ձեր թույլտվությամբ կփորձեմ անդրադառնալ մի քանի հիմնական թվային ցուցանիշների: Հաշվի առնելով, որ բավականին մանրամասն մենք առիթ ունեցել ենք քննարկումներ ունենալ հանձնաժողովների նիստերի հարթակներում, ձեռնպահ կմնամ բոլոր  մանրամասներին հիմա անդրադառնալուց։ Բայց, այդուհանդերձ, մի քանի հիմնական ցուցանիշներ կուզենայի ներկայացնել ձեր ուշադրությանը։ Եթե դիտարկենք տնտեսության դինամիկան 2018թ. համար, ապա, ինչպես արդեն բազմիցս այդ մասին նշվել է, արձանագրվել է 5,2 տոկոս տնտեսական աճ։ Լա՞վ է սա, թե՞ վատ. հավանաբար, գնահատականները տրվում են համեմատության մեջ։ Նախ` արձանագրենք, որ կանխատեսված էր 4,5 տոկոս տնտեսական աճ, բայց սա կանխատեսված էր որպես համեմատաբար պահպանողական, որովհետեւ հավանականային միջակայքը, որտեղ կընկներ տնտեսական աճի մեծությունը, 2-5 տոկոսն էր` մոտավորապես 78 տոկոս հավանականությամբ։ «2018թ. բյուջեի մասին» օրենքի կանխատեսումներ իրականացնելիս ենթադրվել էր, որ տնտեսական աճը կլինի 2-5 տոկոսի միջակայքում։ Եվ մյուս համեմատությունն աշխարհի մնացած տնտեսությունների հետ, հավանաբար, տեղին կլինի։ Համաշխարհային տնտեսության աճը եղել է 3,6 տոկոս, Եվրամիության երկրներն աճել են միջինում 2,1 տոկոսով, ԵԱՏՄ երկրները` 2,5 տոկոսով։ Այս պայմաններում Հայաստանի տնտեսական աճը կազմել է 5,2 տոկոս։

Այստեղ չենք կարող չնկատել նաեւ տնտեսության ճյուղային կառուցվածքի հանգամանքը, որովհետեւ բազմիցս այդ մասին առիթ եղել է նաեւ բարձրաձայնել։ Մենք չենք կարծում, որ մենք հասել ենք ճյուղային այնպիսի կառուցվածքի, որը մեզ համար կարող է գնահատվել բավարար։ Իր մեջ այն ռիսկեր է պարունակում այն տեսակետից, որ մեծ կշիռ ունի դրա մեջ ծառայությունների ոլորտը, ըստ էության, ծառայությունների ոլորտի մեջ էլ` ոչ հարկունակ գնահատվող մասնաբաժինը։ Հետեւաբար, մենք այստեղ համարում ենք, որ խնդիրներ ունենք դեռ լուծելու եւ այդ տեսակետից, որպես արձանագրում, պետք է նշել, որ 2018թ. տնտեսական աճի ճյուղային կառուցվածքն էական փոփոխության չի ենթարկվել` նախորդ տարվա հետ համեմատած։ Սա նույնպես կարելի էր կանխատեսել, որովհետեւ ճյուղային կառուցվածքի փոփոխությունը ենթադրում է որոշակի ջանքի ներդրում եւ որոշակի ժամանակահատված։ Ըստ այդմ, նպաստումների պատկերը բերված է ձեր ուշադրությանը։ Ծառայությունները 4,8 տոկոսային կետով են նպաստել, 0,7 տոկոսային կետով նպաստումը բացատրվում է արդյունաբերության ճյուղով եւ շինարարությունը 0,1 տոկոսային կետով է նպաստել ընդհանուր տնտեսական աճին։

Գնաճը 2018թ. ունեցել է այնպիսի վարքագիծ, ինչը նույնպես կանխատեսելի միջակայքում էր։ «Բյուջեի մասին» օրենքով կանխատեսված էր 4 տոկոս գումարած հանած 1,5 տոկոս, արձանագրվել է 2,5 տոկոս գնաճ, որը, ինչպես արդեն ասացի, գտնվում է այն միջակայքում, որը կանխատեսվում էր, որ կարձանագրվի 2018թ. արդյունքում։ Այս դեպքում, եթե ուշադրություն դարձնեք, ապա մեկ տոկոսային կետը բացատրվում է ոչ պարենային ապրանքների աճով, ծառայությունների սակագներով բացատրվում է 0,4 տոկոսային կետը, սննդամթերքով եւ ոչ ալկոհոլային խմիչքներով բացատրվում է գնաճի 0,9 տոկոսային կետը։

Եթե ուշադրություն դարձնենք, ապա որոշակի շարժ եղել է նաեւ աշխատանքի վարձատրության ուղղությամբ։ 2018թ. 4 տոկոսային կետով աճել է ընդհանուր աշխատանքի վարձատրությունը, շարունակում է դեռեւս մնալ որոշակի խզում պետական եւ մասնավոր հատվածներում աշխատանքի վարձատրության մակարդակների միջեւ, ինչի մասին բազմիցս առիթ եղել է եւ մենք անդրադարձել ենք թե՛ այս դահլիճում, թե՛ տարբեր հարթակներում։ Որոշակի փոփոխության է ենթարկվել նաեւ գործազրկության մակարդակը։ Այն 1,5 տոկոսային կետով նվազելով` կազմել է 16,3 տոկոս։

Արտաքին հատվածում տեղի ունեցած զարգացումները թույլ են տվել արձանագրել ընթացիկ հաշվի պակասուրդի 9,1 տոկոս մակարդակ, որը տարբերվում է 2017թ.։ Այն աճի միտում է ունեցել։ Արտահանումն աճել է 8,4 տոկոսով, իսկ ներմուծումը` 15,3 տոկոսով։ Ընդ որում, ուղեկցվել է այս ամենը նաեւ դրամական փոխանցումների շուրջ մեկ տոկոսով նվազման հանգամանքով։

Այժմ ձեր թույլտվությամբ անդրադառնամ պետական բյուջեի հիմնական ֆինանսական ցուցանիշներին։ Եթե ուշադրություն եք դարձրել, ապա «Բյուջեի մասին» օրենքը սահմանում է ոչ միայն ֆինանսական ցուցանիշներ, այլեւ դրույթներ, որոնք ենթադրում են, որ բյուջեի կատարման ընթացքում տեղի ունեցած առանձին գործառնություններ պետք է արտացոլվեն թե ծրագրային ցուցանիշներում, թե փաստացի ցուցանիշներում։ Դա պայմանավորված է այդ գործառնությունների առանձնահատկություններով։ Ըստ այդմ, այն համեմատությունները, որ ներկայացված են վերլուծական մասում եւ թվային տեղեկությունները, որ ներկայացված են, կատարված են ճշտված ծրագրերի նկատմամբ։ Իսկ ճշտումը կատարված է հիմնական երեք խումբ գործոններով պայմանավորված։

Առաջինն արտաբյուջետային հաշիվներով կատարվող գործառնությունների ներառումն է փաստացի եւ ծրագրային ցուցանիշների մեջ: Մենք այժմ ունենք արդեն իրավիճակ, երբ 2019թ. «Բյուջեի մասին» օրենքով արտաբյուջեները բնութագրող առանձնահատկություններից մեկն արդեն իսկ դուրս եկած է։ Այսինքն` «2019թ. բյուջեի մասին» օրենքը հաստատել է նաեւ արտաբյուջետային հաշիվների նախահաշիվները։ Մյուսն էլ ենթադրվում է, որ ԱԺ-ում քննարկումների արդյունքում համաձայնություն ստանալուց հետո դուրս կգա 2020թ. համար, որովհետեւ Կառավարությունն արդեն հավանություն է տվել այն օրենքներում փոփոխությունների նախագծերին, որոնցով ենթադրվում է, որ կդադարեն գործել արտաբյուջետային հաշիվները եւ միասնական համակարգով կկազմակերպվեն պետական բյուջեի եկամտային եւ ծախսային մասի թե՛ ծրագրավորման, թե՛ կատարման գործընթացները։

Հաջորդ խումբը «Բյուջեի մասին» օրենքով նախատեսված այն դրույթներն են, որոնք նախատեսում են առանձին դեպքերում գործառնությունների արտացոլում ծրագրային եւ փաստացի ցուցանիշներում, որոնց համար ֆինանսական մեծություն չի հաստատվում «Բյուջեի մասին» օրենքով։ Որպեսզի պարզ լինի` ինչի մասին է խոսքը, պետական որեւէ մարմին, երբ պետք է հայցադիմում տա դատարան, կանխատեսված չի, թե պետական մարմիններն ինչքան կարիք կունենան հայցադիմումներ դատարան տալու համար պետական տուրք վճարել, հետեւաբար, այն չափը, որ բյուջեի կատարման ժամանակահատվածում կարիք է առաջանում, նախատեսվում է թե՛ ծախսային, թե՛ եկամտային մասում, որովհետեւ դրանք հավասարապես արտացոլվում են եւ՛ որպես պետական տուրք եկամուտներում, եւ՛ որպես ծախս։ Հետեւաբար, նույն չափով ծրագրային եւ փաստացի ցուցանիշներում իրենց արտացոլումն են գտնում։ Սա ընդամենը մեկ օրինակ էր։ «Բյուջեի մասին» օրենքում կա թվարկում, թե որ գործառնություններն են, որոնց համար թվային ցուցանիշները հաստատված չլինելու պարագայում դրանք, միեւնույն է, պիտի արտահայտվեն ծրագրային եւ փաստացի ցուցանիշներում։

Եվ վերջին խումբը, որին կուզեի անդրադառնալ, Կառավարությանը վերապահված լիազորությունների շրջանակներում կատարված փոփոխություններն են։ Օրինակ բերեմ։ Եթե լրացուցիչ հարկային եկամուտներն ակնկալվում են ժամանակահատվածի ընթացքում, ապա Կառավարությանը վերապահված է իրավասություն այդ լրացուցիչ հարկային եկամուտների դիմաց նախատեսել լրացուցիչ ծախսեր, որոնք «Բյուջեի մասին» օրենքի շրջանակներում նախատեսված չեն եղել։ Բայց, որպեսզի թափանցիկությունը եւ հաշվետվողականությունը պահպանվի, օրենքով նախատեսված է, որ այդ գործառնությունները պիտի իրենց արտացոլումը գտնեն թե՛ ծրագրային, թե՛ փաստացի ցուցանիշներում։ Ըստ այդմ, պետական բյուջեի եկամուտների ճշտված ծրագիրը սկզբնական 1 տրիլիոն 308 միլիարդ դրամի փոխարեն կազմել է 1 տրիլիոն 365 միլիարդ դրամ, որտեղ, ինչպես կարելի էր սպասել, ամենամեծ կշիռն ունեցել է փոփոխության իմաստով արտաբյուջետային հաշիվներով նախատեսված գործառնությունների ծրագրային մեծությունը` մոտ 41 մլրդ դրամ, իսկ ծախսերի համար նախատեսված 1 տրիլիոն  465 մլրդ դրամի դիմաց ճշտված ծրագիրը կազմել է 1 տրիլիոն 527 մլրդ դրամ։ Համապատասխանաբար, պակասուրդի շուրջ 162 մլրդ դրամ ծրագրային ցուցանիշ է ներկայացված որպես ճշտված ծրագրային ցուցանիշ 2018թ. համար։

Եթե ամփոփ ցուցանիշներին անդրադառնալու լինենք, ապա եկամուտների ծրագրային ցուցանիշը կատարվել է շուրջ 98,3 տոկոսով, կամ, փաստացի, 1 տրիլիոն 342 մլրդ դրամ եկամուտներ են արձանագրվել 2018թ. պետական բյուջեի կատարման արդյունքում։ Իսկ ծախսերի համար փաստացի օգտագործվել են 1 տրիլիոն 447 մլրդ դրամի ռեսուրսներ, կամ շուրջ 95 տոկոս է կազմել կատարողականը։ Համապատասխանաբար, քանի որ պակասուրդը եկամուտների եւ ծախսերի տարբերությունն է, մենք ունեցել ենք նաեւ որոշակի շեղում ծրագրային ցուցանիշից պակասուրդի մասով, եւ արձանագրվել է 105 մլրդ դրամ փաստացի պակասուրդ կամ ծրագրվածի շուրջ 65 տոկոսը։

Եթե փորձենք գնահատել, թե ինչպիսին է պետական բյուջեի կշիռը մեր տնտեսության մեջ, ապա կարելի է նկատել, որ մեր ծախսերը կազմում են մեր ՀՆԱ-ի ընդամենը 24 տոկոսը։ Համապատասխանաբար, եկամուտների 21 տոկոսը քիչ հետո կմանրամասնենք ըստ տեսակների, թե որ եկամուտների մասին է խոսքը, նրանցից յուրաքանչյուրն ինչ կշիռ է ունեցել ընդհանուրի մեջ։ Եթե ուշադրություն դարձնեք, ապա ինչպես քիչ առաջ ասացի, Հարկային օրենսգրքում կատարված փոփոխությունով բացատրվում է էական տարբերությունը 2018թ. հարկային եկամուտների եւ մինչ այդ արձանագրված հարկային եկամուտների միջեւ։ Հետեւաբար, համեմատություն կատարելու համար անհրաժեշտություն է առաջացել համադրելի  դարձնել այս ցուցանիշները, եւ, ըստ այդմ, 2018թ. հարկերի միասնական հաշվի մնացորդը նույնպես հաշվի է առնվել, որպեսզի կարողանանք համեմատել մինչ այդ ունեցած հարկային եկամուտների ցուցանիշների հետ, որովհետեւ նախորդ ժամանակահատվածում արձանագրվածի մեջ առանձնացնել, թե որ մասն էր, այսպես ասած, կանխավճար կամ գերավճար, գործնականում անհնար էր։ Հետեւաբար, այդ տրամաբանությամբ մենք արձանագրել ենք, որ հարկեր-ՀՆԱ ցուցանիշը համադրելի դարձնելու դեպքում, հաշվի առնելով նաեւ այն հանգամանքը, որ 2017թ. ԱԱՀ-ի վերադարձն առաջին եռամսյակում նախատեսված է եղել ծախսերով, այս ամենը հաշվի առնելով` հարկեր-ՀՆԱ հարաբերակցությունը կազմել է 21,8 տոկոս։ Իսկ ծախսերը, ինչպես արդեն ասացի, այս գործոնով պայմանավորված փոփոխության չեն ենթարկվել։ Հետեւաբար, այստեղից նվազեցված է միայն ԱԱՀ գործոնը, եւ դա չի ազդել ընդհանուր ծախսեր-ՀՆԱ հարաբերակցության վրա, որը կազմել է 24,1 տոկոս։

Ձեր թույլտվությամբ մի փոքր կուզենայի անդրադառնալ նաեւ այն ազդակին, որը հարկաբյուջետային քաղաքականությունը տվել է։ Ինչպես արդեն ասացի, ըստ էության, հետեւանքային է ստացվել, եւ մենք ունեցել ենք զսպող ազդեցություն, եթե բյուջեի տեսակետից նայենք, որովհետեւ, եթե ուշադրություն դարձրեցիք, ապա մոտ 5 տոկոսով ծախսերն ավելի ցածր էին ծրագրային ցուցանիշներից, որն ունի իր բացատրությունը եւ բազմիցս առիթ եղել է դրանց անդրադառնալ։ Եթե այստեղ հարցեր կծագեն, կմանրամասնենք։ Եկամուտները կատարվել են գործնականում այնքան, ինչքան ծրագրավորված են եղել։ Հետեւաբար, դա չէր կարող չհանգեցնել այսպիսի ազդեցության։

Անդրադառնալով հարկաբյուջետային կանոններին, պետք է նշել, որ ըստ այդ կանոնների` ենթադրվում է, որ երբ պարտք-ՀՆԱ հարաբերակցության ցուցանիշը գերազանցում է, երեք միջակայք է սահմանված` 40 տոկոսը, 50 տոկոսը եւ 60 տոկոսը, ապա պետք է դրանից բխող որոշակի գործողություններ իրականացնենք եւ ըստ այդ գործողությունների` նախատեսվում է, որ կապիտալ ծախսերը 40 տոկոսը գերազանցելու դեպքում պետք է ավելի լինեն, քան ներգրավված փոխառու միջոցներն են պակասուրդի ֆինանսավորման համար։ Այս դեպքում պիտի նշենք, որ 2018թ. մեր կապիտալ ծախսեր-ՀՆԱ հարաբերակցությունը կազմել է 2,5 տոկոս, մինչդեռ պակասուրդ-ՀՆԱ հարաբերակցությունը 1,8 տոկոս է եղել։

Հաջորդը, որը մեր դեպքում կիրառելի է, պետական պարտք-ՀՆԱ հարաբերակցության 50 տոկոսը գերազանցելու դեպքում նախատեսվում է, որ, բացի այս կանոնից, պետք է կիրառվի նաեւ այն, որ ընթացիկ ծախսերի աճը նախորդ տնտեսական ցիկլում, որը գնահատվել է 7 տարի, բնորոշ միջին տնտեսական աճի ցուցանիշից ավելի  չպիտի աճի։ Այս տրամաբանությունը նույնպես 2018թ. պահպանված է եղել, ընթացիկ ծախսերը ՀՆԱ-ի 21,6 տոկոսն են կազմել, իսկ հարկային եկամուտները ոչ համադրելի պայմաններում` 21 տոկոս, համադրելի դարձնելու դեպքում` 21,8 տոկոս, ինչպես քիչ առաջ ներկայացրեցի։

Պետական բյուջեի եկամուտների կառուցվածքներին, եթե ուշադրություն դարձնենք, ապա ըստ էության, հիմնական կշիռը, ինչպես ակնկալվում էր, ունեցել են հարկային եկամուտները։ Պետական բյուջեի ընդհանուր եկամուտների 94 տոկոսը գոյացել է հարկային եկամուտների հաշվին, իսկ 5,2 տոկոսը` այլ եկամուտների հաշվին, եւ միայն մնացածը` պաշտոնական դրամաշնորհների հաշվին։

Եթե ուշադրություն դարձնենք պետական բյուջեի եկամուտների կատարմանը, ապա կարելի է նկատել, որ 2018թ. անվանական արտահայտությամբ շուրջ 165 մլրդ դրամով ավելի եկամուտներ են արձանագրվել, քան 2017թ։ Այս ցուցանիշն իր մեջ պարունակում է նաեւ հարկերի միասնական հաշվի մնացորդը։ Եթե նկատում եք, այստեղ խոսքը վերաբերում է 1 տրիլիոն 306 մլրդ-ին, որը 1 տրիլիոն 258 մլրդ որպես եկամուտ ճանաչված հաշվետվություններով հիմնավորված ցուցանիշի եւ հարկերի միասնական հաշվի մնացորդ 48 մլրդ դրամի հանրագումարն է։

Ներկայացված պատկերում երեւում է մնացած եկամուտների հարաբերակցությունը։ Ես ձեռնպահ կմնամ այդ մանրամասները ձեզ ներկայացնելուց։ Պետական բյուջեի ծախսերը կազմել են 1 տրիլիոն 447 մլրդ դրամ եւ այստեղ մեծ կշիռ ունի ընթացիկ ծախսերի բաժինը` շուրջ 1 տրիլիոն 299 մլրդ դրամ, որն ունեցել է կատարման 97,1 տոկոս աստիճան, իսկ մնացած 148,1 մլրդ դրամն ուղղվել է ոչ ֆինանսական ակտիվների հետ կապված գործառնություններին կամ, այլ կերպ ասած, կապիտալ ծախսերի ֆինանսավորմանը։ Այս դեպքում ունենք համեմատաբար ցածր կատարման աստիճան, այն կազմել է 78 տոկոս։ Եթե ուշադրություն դարձնենք, ապա կշիռները ՀՆԱ-ի մեջ նույնպես կապիտալ ծախսերի մասնաբաժինը եղել է 25 տոկոս, իսկ ընթացիկ ծախսերինը` 21,6 տոկոս, որը բարելավման դեռ շատ տեղ ունի։ Եթե փորձենք տնտեսական բովանդակությամբ պարզաբանել ծախսերը, ապա ոչ ֆինանսական ակտիվների հետ կապված գործառությունները կամ կապիտալ ծախսերը 148 մլրդ դրամ են եղել կամ ընդամենը ծախսերի 10 տոկոսը։ Մնացած գրեթե 90 տոկոսն ուղղվել է ընթացիկ ծախսերի ֆինանսավորմանը։ Այստեղ ծախսերի մեջ մեծ կշիռ ունի կենսաթոշակներ եւ նպաստներ բաժինը, որտեղ ուղղվել է հաշվետու տարվա ընթացքում 425 մլրդ դրամ կամ ընդամենը ծախսերի 29,4 տոկոսը։ Շուրջ 10,6 տոկոս ուղղվել է աշխատավարձերի վճարմանը, ապրանքների եւ ծառայությունների համար օգտագործվել է ծախսերի 10,8 տոկոսը կամ շուրջ 156 մլրդ դրամ։ Որոշակի կշիռ, գրեթե 10 տոկոս, ունեն նաեւ տոկոսավճարները պետական պարտքի սպասարկման համար։ 2018թ. օգտագործված ծախսերից շուրջ 10 տոկոսն օգտագործվել է այս նպատակով։

Եթե փորձենք անդրադառնալ պակասուրդի ֆինանսավորմանը, ապա այստեղ նույնպես այն ծրագրերը, որոնք նախանշված են եղել իրականացնել, ըստ էության, կարելի է արձանագրել որպես կատարված, որովհետեւ փոխառու միջոցները, որոնք նախատեսված են եղել ամբողջությամբ բյուջեի ազատ, այսպես ասած, ֆինանսավորման համար, ներգրավել են, խնդիր է առաջացել միայն այն մասով, որը կապված է ծախսային ծրագրերի հետ նպատակային վարկային ծրագրերի շրջանակներում իրականացվող ծախսերի հետ այն իմաստով, որ ստացվել են այն չափով միջոցներ, որքանով այդ ծախսային ծրագրերը 2018թ. ընթացքում կատարվել են։

Պատկերում ներկայացված են նաեւ այն միջոցները, որոնք ներգրավվել են հաշվետու տարվա ընթացքում: Գանձապետական պարտատոմսերի հաշվին պետական պակասուրդի ֆինանսավորումը կազմել է շուրջ 48 մլրդ դրամ։ Այստեղ, ըստ էության, նախանշված ծրագրերն իրականացվել են ամբողջությամբ։ Ելքերի ֆինանսավորման համար նախկինում կուտակված ազատ մնացորդից օգտագործվել է շուրջ 21 մլրդ դրամ եւ վարկերի տրամադրումը կազմել է 52 մլրդ դրամ, վարկերի վերադարձից մուտքերը` 25 մլրդ դրամ։ Նաեւ կայունացման դեպոզիտ հաշվին միջոցներ են օգտագործվել 2018թ. ընթացքում շուրջ 32 մլրդ դրամի չափով։ Արտաքին վարկեր ստացվել են 154 մլրդ դրամ։

Համառոտ անդրադառնամ նաեւ պետական պարտքի հիմնական արձանագրված ցուցանիշներին։ 2018թ. տարեվերջի դրությամբ մեր պետական պարտքը կազմել է 6 մլրդ 923 մլն ԱՄՆ դոլար, որի մեջ Կառավարության պարտքի մասնաբաժինը կազմել է 6 մլրդ 373 մլն ԱՄՆ դոլար։ Ընդ որում, Կառավարության պարտքը, ինչպես տեսնում եք, երկու բաղկացուցիչ ունի օրենքով սահմանված` արտաքին պետական պարտք եւ ներքին պարտք։ Արտաքին պարտքը կազմել է 4 մլրդ 983 մլն դոլար, իսկ ներքին պարտքը` 1 մլրդ 390 մլն դոլար։ Ներքինն ամբողջությամբ պետական պարտատոմսերի հաշվին գոյացած պարտքերի մասին է խոսքը։ Եթե փորձենք հարաբերական ցուցանիշներով, դրանք անվանական մեծություններն էին, դատողություն անել, ապա պետական պարտք-ՀՆԱ հարաբերակցությունը 2018թ. նվազել է 2017թ. հետ համեմատած։ Եթե 2017թ. այն 58,9 տոկոս էր, ապա 2018թ. վերջի դրությամբ այն կազմել է 55,8 տոկոս։ Դա, բնականաբար, արտացոլվել է Կառավարության պարտքի վարքագծում։ 2017թ. այն 53,7 տոկոս էր, 2018թ. արդյունքներով այն կազմել է 51,4 տոկոս։ Այստեղ մի փոքր ավելի արագ է փոխվել պետական պարտք-ՀՆԱ հարաբերակցությունը` հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ քիչ առաջ ներկայացրեցի ձեր ուշադրությանը, այսինքն` արտաքին աջակցությամբ իրականացվող նպատակային ծրագրերի համեմատաբար ցածր կատարողականը, որը հանգեցրել է նրան, որ ավելի քիչ ծավալով վարկեր են ներգրավվել։

Չծանրաբեռնելով ձեզ պետական պարտքը բնութագրող ցուցանիշների բոլոր մանրամասներով, հաշի առնելով, որ դրանք բավականին հրապարակային են եւ ամսական կտրվածքով մենք ազդագրերի միջոցով հրապարակում ենք պարտքի վարքագծի փոփոխությունը, այդուհանդերձ, կուզենայի նշել, որ կառուցվածքային իմաստով նախանշված այն ուղղությունները, որոնք եռամյա ժամանակահատվածի համար պարտքի կառավարման ռազմավարությամբ նախատեսված են եղել, պահպանվել են եւ պետական պարտքի բեռի տեսակետից ՀՀ-ն շարունակում է գնահատվել որպես պարտքի նվազ բեռ ունեցող երկիր այն ցուցանիշներով, որոնք սովորաբար ընդունված են ամբողջ աշխարհում` դատողություն անելու համար այս կամ այն երկրի պետական պարտքի բեռի վերաբերյալ, որը նաեւ ներդրումային որոշումներ կայացնելու տեսակետից օգտագործվում է որպես ցուցանիշ։

Ես կուզենայի ֆինանսական ցուցանիշների մասին ներկայացումն այս մասով ավարտել եւ փորձել պատասխանել այն հարցերին, որոնք նախկինում տեղի ունեցած, թույլ տվեք էդպես ձեւակերպել, մարաթոնային քննարկումների արդյունքում հանձնաժողովների նիստերի ձեւաչափով տեղի են ունեցել, որտեղ ներգրավված են եղել մեր գործընկերները, պետական ծրագրերի իրականացնող պետական մարմինների ներկայացուցիչները։ Կուզենայի նաեւ, հաշվի առնելով, որ ընթացակարգը կարող է այդպիսի հնարավորություն չընձեռել, շնորհակալություն հայտնել այն շահագրգիռ մոտեցման համար, որ ունեցել է Հաշվեքննիչ պալատը հաշվեքննություն իրականացնելիս։ Դժվար չէ նկատել, որ տարեցտարի այն զարգացումները, որ տեղի են ունենում բյուջետային համակարգում, ընդհանուր առմամբ, իրենց մեջ պարունակում են նաեւ այն դիտարկումները կամ դրանցից բխող գործողությունները, որոնք տեղ են գտել Հաշվեքննիչ պալատի, նախկինում` Վերահսկիչ պալատի եզրակացությունների մեջ։ Եվ նաեւ ավելորդ չեմ համարում նշել, որ հարկաբյուջետային եւ դրամավարկային քաղաքականությունների համակարգման կամ կոորդինացման դերը դժվար է գերագնահատել։ Այդ առումով մենք կարծում ենք, որ ունենք արձանագրված շատ առարկայական ձեռքբերումներ։ Դրա վկայությունն է նաեւ անցյալ տարվա բոլոր շահարկումներին ի հեճուկս` կայուն միջավայրը եւ այնպիսի ցուցանիշների արձանագրումը, ինչպիսիք ես փորձեցի ձեզ համառոտ ներկայացնել։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ջանջուղազյանին հարցերով դիմելու համար` հերթագրում։ Հերթագրվել է 12 պատգամավոր։ Արկադի Խաչատրյան։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ջանջուղազյան, իհարկե, այս բոլոր հարցերին մենք բավականաչափ անդրադարձել ենք նախնական քննարկումների ընթացքում։ Այդուհանդերձ, ուզում եմ անդրադառնալ կրկին այն ցավոտ ցուցանիշներին, որ մենք ունենք։ Դրանք վերաբերում են, նախ եւ առաջ, տնտեսության կառուցվածքին եւ դրա արտահանելի հատվածին։ Մենք ունենք անկում գյուղատնտեսության մեջ` որպես արտահանելի հատված։ Ես նոր նկատեցի եւս մեկ ցուցանիշ։ Մենք գիտենք, որ ՏՏ եւ տեղեկատվական ծառայությունների արտադրանքի դինամիկ աճ եւ զարգացում ունենք այստեղ։ Բայց ես նկատում եմ, որ մենք 2018թ. ունեցել ենք կշիռ ՀՆԱ-ում 1,46 տոկոս, որը նախորդ տարվա համեմատ անկում է ունեցել երկու հարյուրերորդականով։ Ընդ որում, սա առաջին համեմատական անկումն է 2014թ. սկսած, որոնք` էդ թվերը ձեռքիս տակ կան։ Սրա բացատրությունը խնդրում եմ ասեք, թե ինչո՞ւ ՀՆԱ-ի կշիռը նվազել է ՏՏ ոլորտի այս մասով, եթե այս թվերը ճիշտ են, իհարկե, որոնք ներկայացվել են տեղեկանքով։

Մյուսը` կխնդրեմ ներկայացնեք արտահանման հատվածի զարգացման Կառավարության հստակ տեսլականը, որովհետեւ մենք կոնկրետ հասկանում ենք, որ արտահանմանը միտված տնտեսությամբ երկիրը, որն ամրագրված է Կառավարության ծրագրում, մենք շոշափելի առաջընթաց պետք է արձանագրենք այստեղ` բարձրացնելով արտադրողականությունը հատկապես արտահանելի հատվածում` արդյունաբերություն, գյուղատնտեսություն, ՏՏ ոլորտ, զբոսաշրջություն եւ այլն։ Կոնկրետ խնդրում եմ ներկայացնեք նաեւ Կառավարության տեսլականը եւ կոնկրետ մեծ քայլերը, որոնք մենք նախատեսում ենք առաջիկայում անել, որովհետեւ սրանից է կախված լինելու Կառավարության ծրագրի իրականացումն առաջիկա տարիներին։ Եվ այս հարցի շուրջ, կարծես թե, կոնսենսուս կա բոլոր ուժերի միջեւ, որ սա է այն անհրաժեշտ եւ կարեւոր ուղղությունը, որի ուղղությամբ մենք պետք է, առհասարակ, աշխատենք։ Շնորհակալություն։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Առաջին հարցի հետ կապված` կուզենամ ասել` ձեր ձեռքին ի՞նչ տեղեկանք է։ Այս պահին ես չունեմ այն տեղեկատվությունը, որ դուք եք ասում։ Բայց ճյուղային կառուցվածքի վերաբերյալ մտահոգությունն ամբողջությամբ տեղին է, եւ ես զեկույցի մեջ էլ դրան անդրադարձա` նշելով, որ փաստի արձանագրումը բավարար չի, եւ մենք ջանք ենք գործադրում, եւ մեր բոլոր գործողությունները, ես համոզված եմ, որ բոլոր գործողությունները, որովհետեւ սա այն դեպքն է, որ անկախ ամեն ինչից պիտի համախմբվենք, միտված են հենց արտահանելի հատվածին։ Իսկ փաստի արձանագրումը հետեւյալն է եղել. մենք ունենք շահութաբերության իրարից տարբերվող մակարդակներ արտահանելի եւ ոչ արտահանելի հատվածներում մոտավորապես 8 տոկոսային կետով։ Հետեւաբար, ինչքան էլ զգացմունքային դաշտում դա անընդունելի լինի, այդուհանդերձ, փողն այդպիսի հատկանիշ ունի` գնում է այնտեղ, որտեղ ավելանալու հավանականությունը եւ չափերի հետ կապված ակնկալիքները մեծ են։ Եվ մեր ջանքերն ուղղված են նրան, որ մենք փոխենք հենց այդ կառուցվածքը։ Այսինքն` մենք ունենք մի գործիք, որը Կառավարության որոշումներով հնարավորություն է ընձեռում, որպեսզի աջակցություն ցուցաբերվի տնտեսվարողներին, որն իր մեջ նաեւ ունի չափանիշներ, որոնք կանխորոշում են հենց արտահանելի լինելուն միտված արտադրություններ կամ տնտեսվարում կազմակերպելուն։ Հետեւաբար, իրավացի եք այն տեսակետից, որ դա մտահոգիչ է։ Տեղեկատվությունը, որ մեզ համար առաջնահերթություն է, եւ այդ ուղղությամբ դուք նաեւ Կառավարության կառուցվածքում նկատեցիք կատարած փոփոխությունը, ենթադրվում է, որ ջանքը չի ուշանա, եւ մենք նաեւ հաջողություններ կարձանագրենք այստեղ։ Իսկ թե ինչու է այդպես եղել, դրա պատճառները բազմիցս առիթներ եղել են, քննարկել ենք։ Թերեւս, ձեռնպահ կմնամ անցյալն այդ տեսակետից ներկա մեր ունեցած գիտելիքների պաշարով գնահատելուց։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։ Խնդրեմ։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆՆ

-Շնորհակալություն, պրն Ջանջուղազյան, ակնհայտ է, որ կարծում եմ` Կառավարությունը պետք է ունենա հստակ ռազմավարություն արտահանելի հատվածի զարգացման մասով։ Կարծում եմ` առաջնային քայլերը պետք է լինեն ներմուծման փոխարինմանն ուղղված կոնկրետ քայլերի իրականացումը։ Տեխնոլոգիական վերազինման վրա չափազանց մեծ ուշադրություն պետք է դարձնել եւ հստակ այդ ռազմավարությունը, որ միտված կլինի դրան, ներկայացնել հանրության դատին եւ քայլ առ քայլ կատարել։

Ես նաեւ ուշադրություն դարձրեցի մի այսպիսի հանգամանքի վրա։ «Բյուջետային համակարգի մասին» օրենքում, 25-րդ հոդվածում կա այսպիսի կետ, որ պետական բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվությունը պետք է ներառի պետական մարմինների կողմից ֆինանսների նախարարությանը ներկայացրած տեղեկություններ այդ մարմինների գծով, բյուջետային ելքերը ծրագրային ձեւաչափով ներկայացնող տարեկան արդյունքների կատարման վերաբերյալ տեղեկատվություն, որը, փաստորեն, ուժը կորցնելու է 2018թ. բյուջեի կատարողականը հաստատելու օրը։ Այսինքն` եթե այսօր ընդունվեց, ենթադրվում է` այսօր կդադարի գործել։ Արդյո՞ք սա վերաբերում է առաջին գերատեսչական մարմինների ծրագրային բյուջետավորման վերաբերյալ հաշվետվողականին, թե՞ ինչ-որ բան, ես այստեղ ճիշտ չհասկացա։ Սա կարեւոր դրույթ էր իմ տեսանկյունից, որ հիմա ուժը կորցրած ճանաչվի։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Դուք իրավացի եք, այո, տեխնիկայի հարց է, թե ինչպես իրականացվի արտահանման ռազմավարություն կամ այլ ռազմավարությունների մեջ արտահանմանը միտված միջոցառումները։ Ներմուծման փոխարինո՞ւմ, թե՞ արտաքին պահանջարկից կախված արտահանում. դա էլ որոշելու հարց է։

Իսկ ինչ վերաբերում է ձեր մատնանշած կարեւոր դրույթին, ապա դա բացատրվում է այն հանգամանքով, որ մենք այդ անցումը պիտի կատարեինք եւ 2019թ. այլեւս օրենքով պիտի հաստատվեին ծրագրային ձեւաչափով այդ արդյունքային ցուցանիշները, կատարողական հիմնական ցուցանիշները։ Հետեւաբար, այլեւս դա լրացուցիչ ներկայացնելու կարիք չկար, որովհետեւ մեկ այլ դրույթով` «Բյուջետային համակարգի մասին» օրենքով նախատեսված է, որ հաշվետվությունն օրենքով հաստատված այն բոլոր հավելվածներն իր մեջ պետք է ներառի։ Հետեւաբար, այն, ինչ օրենքով արդեն հաստատված է, դրա համար լրացուցիչ դրույթի կարիք չկա։ Ինքը ոչ թե ինչ-որ մի բան նվազելու է, այլ, ընդհակառակը, դա պարզապես օրենքով հաստատված է եւ օրենքով էլ հաշվետվության մեջ կներառվեն նաեւ այդ ոչ ֆինանսական կամ արդյունքային ցուցանիշները, որոնք մենք չափազանց կարեւորում ենք։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արտակ Մանուկյան։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ճիշտն ասած, հարցեր շատ կան, բայց փորձեմ երեքի մեջ ամփոփվել։ Առաջինը. գաղտնիք չէ, որ 2018թ. մայիսից իրականացված հակակոռուպցիոն, այսպես ասած, պայքարի եւ բացահայտումների արդյունքում շատ կուզենայինք հասկանալ, թե ինչքան գումար է մուտքագրվել պետբյուջե։ Եվ, եթե հնարավոր է, ըստ հարկատեսակների ասեք, շատ կարեւոր է, որ հանրությունն էլ լսի եւ տեղյակ լինի։ Այդ համատեքստում խոսեցինք նաեւ Հաշվեքննիչ պալատի դրական գործունեության մասին, որը ձեր կողմից եւս մատնանշվեց։ Ցանկալի կլիներ հասկանալ 2018թ. բացահայտումները կամ անհամապատասխանությունները, որ, ըստ էության, Հաշվեքննիչ պալատի կողմից ֆիքսվել են, դրանց մասով ինչ-որ մի կատարողական գնահատական կա՞։ Սա` մի հարց։

Երկրորդ հարցը. բյուջետային այն քննարկումները, որոնց ես մասնակցեցի, ցավոք, գործուղման էի, ամբողջին չեմ մասնակցել, ակնհայտ ցույց տվեցին, որ արդյունքային ցուցանիշների մասով վիճակը, կարելի է ասել, շատ խնդրահարույց է։ Կարծում ենք, որ պետք է էական միջոցառումներ ձեռնարկվեն, որ արդյունավետությունը բարձրանա այս մասով։ Կուզենայինք իմանալ` ինչքա՞ն է, ընդհանրապես, տարբեր դոնորական դրամաշնորհների առումով ծրագրային բյուջետավորման վրա գումար ծախսվել, որ ունենք այդ վիճակը եւ ի՞նչ քայլեր եք իրականացնում, որ բարելավվի, հաջորդ տարիներին նման վիճակ չլինի։

Վերջին հարցը. եթե մենք ուզենանք պետական պարտքի արդյունավետությունը գնահատել, իմ կարծիքով կարեւոր ցուցանիշ կլինի, թե ինչքան գումար է հաշվեգրվում եւ ինչքան է ծախսագրվում։ Եվ դրանց ժամանակային եւ գումարային տարբերությունը նշանակում է, որ մենք հավելյալ միջոցներ ենք վճարում ներգրաված այն միջոցների համար, որոնք չենք ծախսում։ Օրինակ, վարկ ենք վերցնում, ասում ենք` այս մի բանը ծախսելու ենք, վերցնում ենք, բայց չենք ծախսում եւ դրա դիմաց սկսում ենք տոկոսներ վճարել։ Այս մասով որեւէ կարգի գնահատական կա՞ արդյունավետության առումով։ Շնորհակալություն։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Բազմիցս առիթ եղել է այդ հարցին անդրադառնալ, թե կոռուպցիայի դեմ պայքարի շրջանակներում ինչքան միջոցներ են հաշվեգրվել։ Առանձնահատկությունն այն է, որ պետբյուջեի կատարման տեսակետից նրանցից յուրաքանչյուրն իր տեղում է արտացոլվում։ Այսինքն` ոչ թե հաշվառված է այս հաշվետվության տեսակետից որպես առանձին տող կամ միավոր, այլ նրանցից յուրաքանչյուրը, եթե այդ նույն շրջանակում հարկային նախկինում չկատարած պարտավորություն է պարտավորեցվել կատարել, ապա դա արտացոլված է հարկային եկամուտների համապատասխան տեղում։ Եթե դրա արդյունքում գոյացած միջոցներ են փոխանցվել որպես այլ եկամուտներ նախկինում պատճառած վնասի հատուցման նպատակով, ապա դա արտացոլված է այլ եկամուտներում։ Հետեւաբար, առանձին վերցրած հաշվառումը ես ձեզ կդժվարանամ ներկայացնել։ Դրանք արտացոլված են իրենց տեղերում։ Հետեւաբար, նաեւ ձեռնպահ կմնամ գումար բարձրաձայնելուց։

Հաշվեքննիչ պալատի դիտարկումների հետ կապված` դա գործընկերային եւ ավանդական մոտեցում է։ Կոնկրետ 2018թ. այն ինչ արձանագրվել էր, դրանք բազմաբնույթ են, դրանցից յուրաքանչյուրն առանձին-առանձին մենք հիմա դիտարկում ենք, եւ հնարավոր է, որ ինչ-որ մի մասը ներկայացվի։ Եթե օրենքի կատարման դաշտում է, ապա օրենսդրական նախաձեռնության տեսքով, ինչ-որ մի մասը Կառավարությունն իր լիազորությունների շրջանակում հնարավոր է` կարգավորումներ փոխի, կամ կարող է խոսքը վերաբերել պարզ կիրառությանը, սկսվի կիրառվել այն եղանակով, ինչը ենթադրվում է, որ ավելի արդյունավետ կդարձնի։

Արդյունքային ցուցանիշների հետ կապված` այո, մենք էլ ենք մտահոգ։ Բայց ոչ թե մտահոգ ենք նրանով, որ հիմա շատ անելիք ունենք, այլ մտահոգ ենք, որ այդ շատ անելիքն անենք։ Այլ կերպ ասած` չկա այդպիսի ճշգրիտ ձեւակերպում, որ ասենք` եթե ոչ այդպիսի ֆինանսական ցուցանիշ կամ կատարողական հիմնական ցուցանիշ է սահմանված, ուրեմն, դա ճշգրտորեն արտահայտում է մեր ակնկալվելիք արդյունքն այս կամ այն միջոցառումից։ Դա ավելի շուտ փոխզիջումային համաձայնություն ձեռք բերած մոտեցման արդյունք պիտի լինի։ Եվ մենք կանխատեսում ենք եւ մեր բյուջետային գործընթացի 2020-2022թթ. համար նախատեսված ընթացակարգով նախատեսվում է, որ ԱԺ-ին նույնպես պիտի խնդրենք ներգրավվել այս գործընթացի մեջ նախնական փուլում մինչեւ բյուջեի նախագծի վերջնական ներկայացումը, որը ենթադրում ենք, որ կբարելավվի։ Այս փորձը, ի դեպ, մենք ունեցել ենք նաեւ անցյալ տարի, որտեղ հանձնաժողովները եւ պատգամավորները ներգրավվել են այս աշխատանքների իրականացմանը։

Ինչ վերաբերում է պետական պարտքի արդյունավետությանն այն տեսակետից, որ մենք վարկը վերցրել ենք, բայց դրա դիմաց տոկոսները վճարել ենք, բայց չենք օգտագործել, այստեղ կուզեի այդ առանձնահատկությունը մի փոքր մանրամասնել, չնայած ժամանակն այդքան թույլ չի տա, բայց արձագանքից հետո էլ, կարծում եմ` հնարավորություն կունենամ։ Մենք սկսում ենք տոկոսներ վճարել այն ժամանակ, երբ փաստացի այդ վարկը մասհանվում է եւ հաշվեգրվում է ՀՀ պետական բյուջեի հաշիվներին։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքեք։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ուղղակի, մի դիտարկում անեմ։ Հաշվեքննիչ պալատի արդյունավետության տեսանկյունից ցանկալի կլիներ, որ հաջորդ տարիներին մի փոքր ծանոթության տեսքով ներկայացվեր, թե այդ անհամապատասխանությունների արդյունքում ի՞նչ է եղել, որպեսզի կարողանանք նաեւ այդ մարմնի կատարած բացահայտումների արդյունավետության որակը գնահատել։

Հաջորդը, խոսքը վերաբերում է նաեւ մուտքագրման եւ ծախսագրման ժամանակահատվածին, որովհետեւ կարող է մուտք լինել, բայց դրա դիմաց գնում չիրականացվել կամ այլ ուղղությամբ, որը ենթադրվում էր կամ պլանավորվել էր, որ ծախս իրականացվեր, չիրականացվի։ Շնորհակալություն։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Այո, երկու տարբերակն էլ կա։ Կա, որ այդ մասհանումները կատարվում են որոշակի տրամաբանությամբ։ Այսինքն` սահմանված է ենթադրենք 5 մասնահանում այս մասնաբաժիններով, եւ մենք հարկադրված ենք լինում այդ մասնաբաժինն ամբողջությամբ պահանջել` իմանալով, որ դրա կարիքն այս պահին չկա։ Այսինքն` ծախսը դեռեւս հիմնավորված չէ, դեռեւս կատարողականը բացակայում է։ Բայց քանի որ մենք սահմանափակված ենք ոչ պակաս, քան այս չափով, օրինակ, 5 մասհանում կատարելով, մենք մեկը կատարում ենք, դրա մի մասը չի հասնում իր արդյունքին, չի կատարվում դրա դիմաց աշխատանք եւ դրա դիմաց վճարում չի կատարվում, բայց տոկոսը վճարում ենք։

Եվ կա մյուս մասը, որը մենք չենք էլ մասհանում։ Դրա դիմաց մենք, ըստ համաձայնագրերի, որոնք տարբեր են երբեմն վճարում ենք պարտավճարներ, որն այդ չօգտագործման դիմաց վճարումն է, եւ դա մեր մշտական մտահոգության առարկաներից մեկն է։

Մենք մշտապես հաշվառում ենք եւ ուշադրության կենտրոնում ենք պահում։ Բայց գիտեք, որ մենք դեռ չենք հասել լավագույն լուծումներին այս հարցում։ Շնորհակալ եմ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Կարեն Սիմոնյան։

Կ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ջանջուղազյան, երկու հարց։

Առաջինը. երբ նայում ենք ընդհանուր բյուջեի կատարողականը զուտ տոկոսային հաշվով, այսինքն` քանի՞ մասով է կատարվել բյուջեի այս կամ այն հատվածը, որ նշված է, մենք տեսնում ենք, որ կա 96, 95, 86 եւ տարբեր ցուցանիշներ։ Այսինքն` հիմնականում 100 տոկոս գրեթե անհնար է հանդիպել։ Ուզում եմ խնդրել` մանրամասնեք, թե ինչո՞վ է դա պայմանավորված, այսինքն` արդյո՞ք բնականոն այդպես էլ պե՞տք է լիներ։

Երկրորդ. նոր բյուջեով մենք նախատեսո՞ւմ ենք նոր վարկային միջոցների ներգրավում, թե՞ ոչ եւ ի՞նչ ծավալներով։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Դուք իրավացի եք, ձեր դիտարկումը տեղին է։ Կատարման տոկոսները տարբեր են։ Ես այդ մասի վրա երեւի իմ զեկույցի ժամանակ պետք է կանգ առնեի։ Շնորհակալ եմ ինձ այս հնարավորությունն ընձեռելու համար։ Խոսքը տվյալ դեպքում վերաբերում է միայն ֆինանսական ցուցանիշների կատարման տոկոսին։ Այսինքն` մենք դրանով` այս ցուցանիշների կատարման տոկոսով դեռեւս չենք բացահայտում այն արդյունքները, որոնք արձանագրվել են, որովհետեւ այս ծրագրային ձեւաչափի ներդրումը հնարավորություն է տալիս ոչ թե կենտրոնանալ օգտագործվող ֆինանսական միջոցների ծավալի վրա, այլ կենտրոնանալ այդ ֆինանսական միջոցների օգտագործմամբ արձանագրվող արդյունքների վրա։ Այսինքն` մեր ուշադրության կենտրոնում պետք է լինի ոչ թե այն, թե ինչքան գումար է օգտագործվել, այլ այն, թե այդ օգտագործմամբ ինչ արդյունք է արձանագրվել։ Արդյո՞ք այն արդյունքը, որ նախանշված էր արձանագրել այդ ծրագրի կամ այդ միջոցառման շրջանակում, արձանագրվել է, թե՞ ոչ։ Հետեւաբար, մենք կարծում ենք, որ ոչ հեռու ապագայում մենք, իհարկե, հիմա էլ համոզված ենք, որ չի կարող լինել 100 տոկոս, նույնիսկ պլանային կենտրոնացված խորհրդային համակարգում էլ չի եղել 100 տոկոս։ Ընդ որում, այստեղ դժվար է ասել` 100-ից ավելի՞ն է լավ, թե՞ պակասը։ Բայց, բոլոր դեպքերում, կարեւոր է նկատել այն, որ այստեղ կատարման այս տոկոսն ուղղակիորեն չի բնութագրում այն արդյունքը, որը ստացվել է կոնկրետ այդ ֆինանսական միջոցների օգտագործմամբ։

Իսկ ինչո՞ւ եմ շնորհակալ այս հնարավորությունն ընձեռելու համար, որովհետեւ ես նաեւ պիտի կատարեի հետեւյալ արձանագրումը. չի եղել որեւէ պետական բյուջեով նախատեսված ծախսային ծրագիր, որի շրջանակում պետական մարմինների կողմից ստանձնված պարտավորությունների դիմաց պատշաճ կերպով եւ ժամանակին վճարումներ կատարված չլինեն։ Այսինքն` նույնիսկ կատարման տոկոսը, եթե 60 է, դա չի նշանակում, որ դրա համար ստանձնվել է պարտավորություն, բայց այդ պարտավորությունը չի վճարվել։

Հաջորդը. գալիք ժամանակահատվածի հատ կապված` նոր վարկային ծրագրեր նախատեսում ենք իրականացնել։ Մենք, ընդհանրապես, այն տրամաբանությամբ ենք առաջնորդվում, որ ոչ թե պետք է մտածել հարկային միջոցներն օգտագործելով վարկերը մարելու մասին, այլ, ընդհակառակը, պետք է մտածել, որպեսզի մեր ներգրավված փոխառու միջոցները եւ դրանց սպասարկումը մեր տնտեսության այնպիսի աճ ունենան, որ իրենց տեսակարար կշռով եւ ազդեցության չափով նվազագույնի հասցվեն։ Այսինքն` մենք ոչ թե սահմանափակելու ենք նոր վարկ, նոր փոխառու միջոցներ ներգրավելու հնարավորություններ, այլ ձգտելու ենք, որպեսզի դրա կառավարելիության աստիճանը բարձրանա, եւ դա մեզանից մեծ ջանք չպահանջի։ Շնորհակալ եմ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։

Կ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Ուղղակի մի փոքր մանրամասն։ Այսինքն` վարկեր նախատեսված լինելո՞ւ են ներգրավում, հնարավո՞ր է այնպիսի իրավիճակ, որ հասնի վարկ-ՀՆԱ հարաբերակցությունը մինչեւ 60 տոկոսի։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Հարկաբյուջետային քաղաքականության եւ կանոնների տրամաբանությունը, եթե մենք ձեզ հետ միասին պահպանենք, ապա նույնիսկ եթե հասնի, մենք դրա բացատրությունն ունենալու ենք։ Նույն կանոնները բավարար չափով ճկուն են, որպեսզի հնարավորություն տան ճիշտ որոշումներ կայացնել, եթե, օրինակ` դրանք ենթակառուցվածքների ներդրումներ են եւ բոլորս իրար հետ հավատում ենք եւ համոզված ենք, որ իրենց արդյունքներով հիմնավոր են, ապա կարող է եւ անցնեն ինչ-որ ժամանակահատվածում։ Դրան որպես ողբերգական լուր պետք չի վերաբերվել։

Ինչ վերաբերում է նրան, որ մենք ունենալու ենք, թե ոչ, ապա ունենալու ենք, որովհետեւ մենք նույնիսկ այսօր գործող համաձայնագրերով մոտավորապես 1,5 մլրդ դոլարի չափ ունենք համաձայնություններ, որոնք չենք օգտագործել առայժմ։ Հիմա որ վարկային ծրագրերի ցածր կատարման աստիճաններ ունենք, դրանք համաձայնագրերով ավելի մեծ գումարների համար նախատեսված են, բայց մենք օգտագործել ենք դրա փոքր մասը։ Մնացածի հանրագումարը մոտավորապես 1,5 մլրդ դոլար է։ Մոտ այդքան էլ ունենք նախաքննարկման փուլում։ Շնորհակալ եմ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արման Աբովյան։ Հանո՞ւմ եք հարցը։ Թագուհի Թովմասյան։

Թ.ԹՈՎՄԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ջանջուղազյան, ես կուզենայի իմանալ օտարերկրյա, նաեւ Հայաստանի ներսում եղած ներդրումների ծավալների մասին, որովհետեւ տարբեր տվյալներ են հրապարակվում։ Ես խնդրում եմ ներկայացնել 2018թ. ներդրումների թվային տվյալները։ Շնորհակալություն։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Վստահ չեմ, ճիշտն ասած, որ ես այդպես առանձնացված ձեզ կկարողանամ ներկայացնել։ Բայց, եթե դեմ չեք, ես կփոխանցեմ, հետո, ինչքանով նպատակահարմար կգտնենք, այդքանով կդարձնեք հրապարակային այն, ինչ ձեզ կփոխանցվի։ Շնորհակալ եմ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։ Ո՞չ։ Միքայել Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ջանջուղազյան, նույն հարցերն եմ տալու, ինչ որ համատեղ քննարկման ժամանակ հանձնաժողովներում, մի քիչ մոդիֆիկացված։

Առաջինը. տեսեք ինչ հետաքրքիր բան է կատարվում։  Վերջին 10 տարում կապիտալ ներդրումներ-ՀՆԱ հարաբերակցությունը 41 տոկոսից իջել է 17 տոկոս։ Այսինքն` 24 տոկոս իջել է։ Կառավարության ծրագրում եւ նաեւ հաշվետվությունը, որ մենք քննարկում ենք, դրանից բխող, չէ՞ որ բազան դա է, մենք ուզում ենք 5 տարում հասցնել 23 տոկոսի, այսինքն` 6 տոկոսով բարձրացնել։ Չե՞ք կարծում, որ տնտեսական հեղափոխություն իրականացնելու այս տրամաբանությունը ենթադրում է ավելի մեծ ծավալի ներդրումների ներգրավում։ Կարող ենք քննարկել ՀՆԱ-ի աճից բխող հարաբերակցությունը։ Սա` մեկ։

Երկրորդը, քննարկվում է, որ 62 մլրդ դրամ կամ ավելի լրացուցիչ մուտքեր են գալու բյուջե։ Սա նշանակում է` ստվերը կրճատվում է։ Ի՞նչ եք կարծում, հիմա մենք ստվերի ո՞ր մակարդակի վրա ենք կանգնած եւ ո՞ր ոլորտն է ամենառիսկայինը մնացել։

Եվ երրորդ հարցը կապված է այս խնդրի հետ։ Քանի որ մենք ամբողջապես անցել ենք ծրագրային բյուջետավորման, այսինքն` փող ծախսելու փոխարեն ասում ենք, թե այդ ամեն մի միավոր ծախսի դիմաց ինչ արդյունք ենք ստանալու, սա բերում է որակական փոփոխության, այսինքն` ոչ միայն ծախսում ենք, այլեւ արդյունքն է։ Հիմա դուք կարո՞ղ եք սոցիալական ոլորտում կամ նույն արտադրական ոլորտում նկարագրել, տեսնենք, թե կյանքի կամ արտադրության կամ բիզնեսի որակներն այդ ծրագրային բյուջետավորման տրամաբանությունից ելնելով` ինչքանո՞վ են լավացել` ելնելով դրա կիրառումից, որովհետեւ դա ինքնանպատակ չի եղել։ Այսինքն` սա ունի` նպատակ լավացնել կյանքի որակը, ընդհանրապես։ Կխնդրեի` դուք մեկ-երկու ուղղություններով ասեք, որ անցել ենք, այսքանով կյանքի որակը լավացել է։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Դուք իրավացի եք այն տեսակետից, ինչ վերաբերում է սպասումներին, պրն Մելքումյան։ Այսինքն` սպասումների տեսակետից կարող է գնահատվել որպես համեստ։ Բայց մենք պետք է հավասարակշռված փորձենք առաջ գնալ։ Այսինքն` ինչի՞ վրա է կառուցված այս դատողությունը եւ ինչո՞ւ են ծրագրում հենց այդ ցուցանիշներն առաջարկված, ինչին դուք հղում արեցիք. որովհետեւ մեր ունեցած դատողությունները կառուցված են մեր պոտենցիալի վրա։ Այսինքն` մեր այսօրվա ամբողջ ջանքը պետք է ներդրվի մեր պոտենցիալը բարձրացնելուն։ Քանի դեռ մեր պոտենցիալն այն մակարդակում է, ինչում հիմա մենք գտնվում ենք, դուք իրավացի եք, կարող ենք այդ ներդրումներից սահուն կերպով անցնելը նաեւ տնտեսական աճին։ Եվ միայն մենք չենք այս դատողությունն անում։ Որպես կանոն, մեթոդաբանությունը, մոդելները, որոնք կիրառվում են այս կանխատեսումներն անելու համար, լայնորեն տարածված են, եւ նույն միջազգային հեղինակավոր կառույցներն էլ, եթե ուշադրություն դարձնեք, ունեն իրենց գնահատականները, համոզված եմ` դուք էլ ծանոթ եք, եւ բոլոր տարիներին իրենց գնահատականներն ավելի համեստ են, որովհետեւ դատողությունն արվում է` պոտենցիալից կախված։ Եթե գնահատվում է, որ մեր երկրի տնտեսության պոտենցիալն այսպիսին է, մենք կանխատեսենք ավելի բարձր պոտենցիալին չհամապատասխանող աճեր եւ դրանից կախված ռիսկեր առաջացնենք, դա ենթադրվում է, որ ամենահավասարակշռված մոտեցումը չի լինի, կհամաձայնվեք։

Իսկ սպասումների իմաստով ձեզ հետ համաձայն եմ, որ լավ կլինի, որ մենք ավելի ինտենսիվ մեր ջանքերը ներդնենք, որպեսզի նույն միջավայրը եւ նպաստավոր գործոններն այդ նույն ներդրումների համար իրենց արդյունքները տան ավելի շուտ եւ ավելի արագ եւ մեծ չափով։

Ստվերի վերաբերյալ շատ հաճախ է քննարկվել։ Մենք էլ բազմիցս առիթ ունեցել ենք այդ հարցին անդրադառնալ։ Մենք հիմա, եթե ուշադրություն եք դարձրել, մի մաս ունենք մեր ծրագրում, ըստ որի նախատեսվում է, որ հարկային եկամուտների հավաքման աստիճանը կմոտեցվի գնահատված հարկային պոտենցիալին։ Ի՞նչ է դա նշանակում։ Դա նշանակում է, որ մենք որոշակի մեթոդաբանությամբ գնահատել ենք մեր տնտեսությունում հարկային պոտենցիալը` հաշվի առնելով թե՛ տնտեսական կառուցվածքը, զարգացումները, թե՛ կարգավորումները, որոնք կապված են հարկային համակարգի հետ, եւ ըստ դրա գնահատել ենք որոշակի պոտենցիալ։ Մենք` Կառավարությունը հիմա գտնվում ենք այն փուլում, դա դեռեւս միայն մի քանի առիթով հրապարակային ներկայացվել է, բայց վերջնական չի, արդյո՞ք մեթոդաբանությունը, որով այդ գնահատականը տրված է, ճիշտ է, թե՞ ոչ։ Ըստ այդ մեթոդաբանության` մոտավորապես 7 տոկոսի չափ մենք դեռեւս պոտենցիալին զիջում ենք։ Բայց դա չի նշանակում, որ այդ 7 տոկոսն ամբողջությամբ միայն ստվեր է, որովհետեւ կարող է հարկային կարգավորումներն այնպիսիք են, որը հարկ վճարողին հնարավորություն է տալիս հարմարավետ տեղավորվել ինչ-որ տեղ եւ այդ պոտենցիալն ամբողջությամբ չծառայեցնել հարկաբյուջետային այս գործիքի օգտագործմանը։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքեք, պրն Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ջանջուղազյան, ես դեմ չեմ, որ մենք մեր ոտքերը մեր վերմակին համարժեք մեկնենք։ Դա նշանակում է, որ այո, մեր պոտենցիալը պետք է պարզ գնահատենք, նշանակում է` տնտեսական հեղափոխությանը հստակ կապված սպասումները նույնպես պետք է պարզ ասել, որ այդ սպասումները շատ մեծ չեն կարող լինել օբյեկտիվ կամ սուբյեկտիվ պատճառներով։ Բայց դա պետք է ձեւակերպել։ Այսինքն` մենք ասում ենք` գնում ենք տնտեսական հեղափոխության, պետք է մեր մտածողության մեջ լինի, տնտեսության կառուցվածքում լինի, բայց թե ժամկետը ե՞րբ կբերի կյանքի որակի լավացման` մենք պետք է քայլերով պարզ ասենք դրա մասին։ Սա, ուղղակի, պետք է արձանագրենք, քաղաքական ձեւակերպում տանք։

Ինչ վերաբերում է արտահանելի հատվածում շահութաբերության 8 տոկոսի ցածր լինելուն, բայց բնականաբար արտահանումն ազատված է հարկերից, չէ՞։ Այսինքն` մեկը մեկին ես չեմ համադրում, նույնական չեն։ Բայց, բոլոր դեպքերում, դա էլ իր դրական միտումներն ունի։ Այնպես որ, արտահանման համար ստեղծված բարենպաստ պայմաններն ինչ-որ չափով կոմպենսացնում են էդ ձեր ասած շահութաբերության տարբերությունը։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Այդ մասով` շահութաբերության մակարդակը հաշվի առնելիս այդ կարգավորումներն էլ հաշվի են առած։ Հետեւաբար, դա շատ քիչ փոխհատուցում է։ Ես բաց եմ թողել 3-րդ հարցը, դրա համար օգտագործեմ ժամանակը։ Ծրագրային բյուջետավորման հետ կապված` դուք իրավացի եք եւ նպատակն այն է, որ յուրաքանչյուր միջոցառում, որ ներկայացվում է, այդ միջոցառման համար մեր խնդրանքն է ձեզ ակտիվ ներգրավված լինել, որ համոզվենք, որ այն կատարողական հիմնական ցուցանիշները, որոնցով նախատեսում ենք գնահատել, թե այդ միջոցառումն արդյո՞ք ճիշտ արդյունքի հանգեցնում է, թե՞ ոչ, հենց այն փուլն է, որ նախատեսելիս պետք է դա գնահատվի, որովհետեւ հետո, երբ արդեն մենք 2019թ. կամ 2020թ.հաշվետվությունը քննարկելու լինենք, այդ ժամանակ պետք է արդեն ոչ թե գնալ ռեւիզիա անել, թե արդյո՞ք ճիշտ էր այդ ցուցանիշն ընտրված, թե՞ ոչ, այլ թե արդյո՞ք այդ կատարվել է, թե ոչ, այդ արդյունքն արձանագրվել է, թե՞ ոչ։ Շնորհակալ եմ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Գեւորգ Պապոյան։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ջանջուղազյան, երբ նայում ենք գործառնական մասով բյուջեի կատարողականը, մի շարք ոլորտներում բավականին ցածր կատարողական կա եւ ես ուզում եմ հատկապես առանձնացնել ենթակառուցվածքների հատվածը։ Օրինակ` ոռոգում` 74,8 տոկոս, ճանապարհային տրանսպորտ` 78,4 տոկոս, օդային տրանսպորտ` 79,4 տոկոս, խողովակաշարային` 56 տոկոս, բնակարանային շինարարություն` 56 տոկոս եւ այլն։ Դուք ձեր խոսքում նշեցիք, որ տոկոսները կարեւոր չեն, որովհետեւ դրանք ֆինանսական ցուցանիշներ են, կարեւոր է, թե իրականում այդ պրոցեսն ինչպես է կատարվել։ Ես ձեզ հետ համաձայն եմ, բայց արդյոք այսպիսի շեղումները բավարար եք գնահատում, որովհետեւ եթե մինչեւ 10 տոկոս շեղումի մասին խոսենք, կարծում եմ` կարող ենք համաձայնվել, բայց այսպիսի բարձր շեղման դեպքում ի՞նչն է խնդիրը։ Այսինքն` այդքան արդյունավետ եք աշխատել, որ այդքան ցածր կատարողականի դեպքում կարողացել ենք ամբողջապես կատարել, թե՞ այլ պատճառ կա, ենթադրենք, կոռուպցիոն ռիսկեր է նկատել Կառավարությունը եւ որոշակի ծրագրեր չի իրականացրել։ Խնդրում եմ պարզաբանեք։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Բնականաբար, այստեղ արդյունավետության մասին չի խոսքը, որովհետեւ ձեր թվարկած դեպքերը գործնականում ամբողջությամբ բացատրվում են արտաքին աջակցությամբ իրականացվող ծրագրերի կատարման աստիճաններով։ Այսինքն` մենք ունենք նպատակային վարկային կամ դրամաշնորհային ծրագրեր, որոնց շրջանակում նախատեսվում է, որ պետք է այս կամ այն միջոցառումն իրականացվի։ Դա կլինի ճանապարհի կառուցում, վերանորոգում, ոռոգման համակարգի հետ կապված ներդրումներ եւ այլն։ Դուք իրավացի եք, որպես կանոն, ենթակառուցվածքներին է վերաբերում եւ դրա վկայությունն է նաեւ այն, որ ես զեկույցի ժամանակ ներկայացրեցի, որ կապիտալ ծախսերի կատարողականը 78 տոկոս է միջինացված ցուցանիշը, ինչը նշանակում է, որ մենք ունենք դրանից բարձր եւ ցածր եւ դրան ավելի մոտ կատարման տոկոսներ, եւ դա մեր մտահոգության առարկաներից մեկն է։ Պատճառները շատ տարբեր են։ Այսինքն` չկա մի կոնկրետ պատճառ, որով կբնութագրվի կատարման աստիճանն ամբողջությամբ։ Բայց յուրաքանչյուր ծրագրերի համար նույնիսկ կարող է մեկ պատճառով չբնութագրվել։ Եվ ծրագրի հետ կապված կարող է վերանայված լինել դրա կարիքը, ենթադրենք, ինչ-որ մի բան նախաձեռնվել է մի քանի տարի առաջ, անցյալ տարի վերանայվել է այդ ինչ-որ մի բանի կարիքը, ընդհանրապես, այդ բաղադրիչը հանելը կարող է հանգեցնել համեմատաբար ցածր կատարողականի, կարող է ձեր ասած կոռուպցիոն ռիսկը գնահատված լինել առարկայական, նշանակալի եւ դրանով պայմանավորված որոշում կայացված լինի ինչ-որ մի մասը հետաձգել, ընդ որում կարիքը շարունակում է գոյություն ունենալ, բայց դրա կատարման ընթացակարգը վերանայվում է ինչ-որ ուղղությամբ, եւ այլ տարբեր պատճառներ կարող են լինել։ Հետեւաբար, այո, ձեր արձանագրումը տեղին է, բայց դա նաեւ մեր մտահոգության առարկան է, եւ մենք այդ փոփոխությունը, որ նախատեսում ենք իրականացնել հօգուտ ենթակառուցվածքներում ներդրումների, հօգուտ նրա, ինչը, ըստ էության, իրականում նաեւ պետական գործառույթ է, որովհետեւ ինչքան էլ ուզում է նպաստավոր լինի ներդրումային միջավայրը, հավանականությունը, որ ներդրումներ կկատարվեն խոշորամասշտաբ ենթակառուցվածքային ծրագրերում մասնավորի կողմից, ավելի փոքր է, քան հավանականությունը, որ այդ ենթակառուցվածքները լինելու դեպքում դրանք կօգտագործվեն եւ համեմատաբար ավելի շահութաբեր կամ ցածր ինքնարժեքով կամ գնով հնարավորություն կունենա մասնավորն իր տնտեսությունը կազմակերպել։ Շնորհակալ եմ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Խնդրեմ, արձագանքեք։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Կարծում եմ` բոլորս, հատկապես տնտեսագետները կհամաձայնվեն, որ երկարաժամկետ տնտեսական աճի համար ենթակառուցվածքների վրա ներդրումները պետք է շարունակական աճեն։ Եթե նույն, օրինակ` զբոսաշրջության մասին խոսենք, ապա անհնար է դրա զարգացումը պատկերացնել առանց ճանապարհների, կամուրջների կամ գյուղատնտեսության զարգացումը` առանց ջրամբարների։ Կարծում եմ, այո, հատկապես այս ուղղություններով պետք է շատ ուշադիր լինենք եւ առկա ֆինանսական միջոցներն առավելագույնս արդյունավետ օգտագործենք, որովհետեւ երկարաժամկետ կտրվածքում տնտեսական աճ առանց ենթակառուցվածքներում լուրջ ներդրումների, բնականաբար, ակնկալել չենք կարող։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Ամբողջությամբ համաձայն եմ։ Ավելին, մենք հենց այդպես էլ նախանշում ենք։ Առաջիկա եռամյա ժամանակահատվածի համար, դեռեւս վերջնական չի, բայց բյուջետային շրջանակը հենց այդպիսին էլ ենթադրվում է, որ պետք է լինի, բայց այստեղ միասին շատ անելիք ունենք, որպեսզի դրանք լինեն, իսկապես, ենթակառուցվածքային ծրագրեր եւ լինեն, իսկապես, փողի դիմաց առավելագույն արդյունք ապահովող։ Դուք իրավացի եք ամբողջությամբ։ Հնարավոր չի չունենալ այդ ենթակառուցվածքը եւ հավակնություն ունենալ, որ մենք կկարողանանք միջավայր ստեղծել, որ տնտեսությունն ինքնուրույն զարգանա։ Շնորհակալ եմ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Եղիշե Սողոմոնյան։

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ջանջուղազյան, հարցս վերաբերում է Հաշվեքննիչ պալատի` բյուջեի վերաբերյալ տարեկան հաշվետվությանը։ Հաշվեքննիչ պալատն արձանագրել է, որ ՊՈԱԿ-ների մասով այդ գումարները փոխանցվել են գանձապետարանի հաշվին, բայց ՊՈԱԿ-ների եւ ԲԲԸ-ների մասով այդ տեղափոխությունը դեռ տեղի չի ունեցել։ Հարցս հետեւյալն է. 2019թ. նախատեսվո՞ւմ է, որ այդ կազմակերպություններն իրենց հաշիվները տեղափոխում են գանձապետարանի հաշիվներ։

Երկրորդ հարցը վերաբերում է հեռանկարային զարգացման ծրագրին։ Այս պահին գործող հեռանկարային զարգացման ծրագիրը 2014-2025թթ. ծրագիրն է, որը մշակվել է 2013թ.։ Կարծում եմ` այդ ժամանակահատվածում` 2013-2019թթ. բավականին տնտեսական երեւույթներ են փոփոխվել, որն անհրաժեշտություն է բերում նոր ծրագրի մշակման, հատկապես, հեղափոխություններից հետո։ Խնդրում եմ ձեր կարծիքը։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ ՊՈԱԿ-ների հիմնադրամների դեպքում, քանի որ օրենքով դեռեւս էդպիսի պահանջ չկա, դեռեւս 2017թ. դեկտեմբերին օրենքներում կատարված փոփոխությունների հիման վրա ՊՈԱԿ-ների համար պարտադիր էր եւ սահմանվել էր, որ 2018թ. նրանց հաշիվները կտեղափոխվեն գանձապետարան, իսկ 2019թ. նաեւ նրանց գործառնությունների նկատմամբ նախնական հսկողության ընթացակարգերը կկիրառվեն։ Ինչպես առիթ եղել է, բազմիցս նկատել եք, մեծ ոգեւորությամբ չի ընդունվել ՊՈԱԿ-ների կողմից, բայց մենք առաջնորդվում ենք այն տրամաբանությամբ, որ այն միջոցները, որոնք ՊՈԱԿ-ները տնօրինում են, դրանք պետական միջոցներ են, հետեւաբար, մենք կարծում ենք, որ այդ պետական միջոցների նկատմամբ վերաբերմունքը պետք է լինի համարժեք։ Իսկ ՀՈԱԿ-ների եւ հիմնադրամների դեպքում այսպիսի պահանջ չկա, հետեւաբար, դա տեղի կունենա այն ժամանակ, երբ այդպիսի օրենսդրական պահանջ կլինի։ Եթե դուք այդպիսի օրենսդրական նախաձեռնություն ունենաք, մենք կքննարկենք դա։ Իսկ որ Հաշվեքննիչ պալատի եզրակացության մեջ ներառված է, դա տրամաբանական է, բացատրված է, թե ինչո՞ւ է ներառված։

Ինչ վերաբերվում է հեռանկարային զարգացման ծրագրերին, ապա այստեղ մենք պետք է փոքր-ինչ զգույշ լինենք այն տեսակետից, որ այդ ծրագրերը շատ լավ են, բայց պետք է նպատակ չդառնան, այսինքն` չդառնան ինքնանպատակ այդ ծրագրերը։ Ես հասկանում եմ, որ դուք հավասարակշռված մոտեցման կողմնակից եք եւ առաջարկն այն չի, որ եկեք ամեն գնով ծրագիր ունենանք, հետո սկսենք հիմնավորել, թե ինչո՞ւ ենք շեղվել այդ ծրագրից, այլ ուզում ենք ունենալ ներդաշնակ զարգացում թելադրող կամ հուշող փաստաթուղթ։ Առայժմ այդպիսին չունենք։ Ենթադրում եմ, որ հարցն էլի վերաբերում է առաջիկային։ Եթե հասունանա այդպիսի իրավիճակ, որ մենք տեսնենք, որ մենք 10, 20, 30 տարվա ռազմավարական ծրագրեր ենք ուզում ունենալ, ապա կքննարկենք։ Կարծում եմ` դա կլինի բավականին հրապարակային եւ հանրային։ Համենայն դեպս, մենք կարճաժամկետ եւ միջնաժամկետ հատվածում բազմաթիվ խնդիրներ ունենք լուծելու, որ ենթադրում ենք, որ նույնիսկ, եթե դրանք իրենց լուծումներն ստանան, կարող է այդ երկարաժամկետ կամ շատ երկար ժամանակի համար նախատեսված ծրագրերի կարիքն առանձնապես չլինի էլ, որովհետեւ համոզված եմ, որ դուք ինքներդ տեսել եք, որ 2014-2025թթ. ծրագրից ինչքան շատ բան է կատարվել այս ընթացքում։ Շնորհակալ եմ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Խնդրեմ, արձագանքեք։

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Ամեն դեպքում, ես կարծում եմ` պետք է մշակել։ Եթե այս պահին չենք հասցնի 2020թ. բյուջեի նախագծի ընթացքում` էդ գործընթացում դա իրականացնել գոնե պետք է այդ աշխատանքները սկսենք, 2021թ. բյուջեի ժամանակ ունենք, որովհետեւ շատ ընդդիմադիր գործիչներ կամ տնտեսագետներ մեզ քննադատում են, որ այդ ծրագիրը չունենք, երբ որ, հատկապես, Հարկային օրենսգրքի փաթեթն էինք առաջարկել, իրենք ասում էին` դա ինչո՞վ է հիմնավորված, ո՞ւր է ձեր ծրագիրը, որ տեսնենք` դա բխո՞ւմ է ձեր ծրագրից, թե՞ ոչ։ Կարծում եմ` ծրագիր ունենալը ռազմավարություն ունենալը շատ կարեւոր հարց է, մենք պետք է այդ ուղղությամբ աշխատենք։

Մի ճշտող հարց էլ։ Իմ գործընկեր Արկադի Խաչատրյանը հարց տվեց, ուղղակի ես լավ չընկալեցի ձեր պատասխանը։ Ոչ ֆինանսական ցուցանիշները 2019թ. բյուջեի կատարողականում կամ բյուջեի մասին օրենքում օրենքի մա՞ս են եղել, թե՞ դեռ հավելվածի ձեւով են եղել։ Մենք այդ ցուցանիշները 2019թ. կատարողականի ժամանակ ունենալո՞ւ ենք, ներկայացվելո՞ւ են, թե՞ ոչ։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Ներկայացվելու են, իրենք միջոցառումների օրենքի մաս են` կատարողական հիմնական ցուցանիշները հավելվածի, որովհետեւ մենք վստահ չենք, որ մենք հասել ենք այն որակին այդ ցուցանիշների մասով, որ կկարողանանք իրենց օրենքում նախատեսել, բայց ժամանակի ընթացքում դա կարող է հանգիստ տեղափոխվել։ Բայց ներկայացվելու են։

Ինչ վերաբերում է ծրագրերի հետ կապված բացակայությանը կամ լրացուցիչ հիմնավորումներին, թե ինչի՞ վրա են հիմնված նույն Հարկային օրենսգրքում փոփոխությունները, ապա դրա պարզագույն եւ լավագույն տեղը Կառավարության գործունեության ծրագիրն է, որը հայտարարել է այն ուղղությունները, որտեղ հստակ նախանշված է, որ ուղղակի հարկերից բեռը տեղափոխվում է անուղղակի հարկերի վրա` դրանով նպաստելով այն տնտեսական աճի մոդելին, որ Կառավարության ծրագրում նախատեսված է, որը մենք որդեգրել ենք եւ նախատեսում ենք դրանով առաջնորդվել։ Շնորհակալ եմ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հայկ Գեւորգյան։

Հ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Պրն Ջանջուղազյան, մի քիչ էլի թվերի դաշտ գանք, գնահատված կա՞, թե կապիտալ ծախսի թերակատարումը որքանով զսպեց տնտեսական աճի ցուցանիշի աճը։

Երկրորդը. ընթացիկ հաշվի պակասուրդը, որ մեծ է ստացվել, հիմնականում ոնց որ թե ներմուծման աճի շնորհիվ է։ Իսկ ներմուծման աճն իրականում եղե՞լ է, թե՞ ուղղակի սահմանի վրա ներմուծվող ապրանքների արձանագրումն է բարելավվել։ Եվ չհավաքագրված հարկային պոտենցիալը որքա՞ն է գնահատվում հիմա։ Շնորհակալություն։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Կապիտալ ծախսերի` որպես առանձին գործոն, այդպիսի հաշվարկ չկա։ Բայց հավանականային միջակայքը, ես սկզբում նշեցի, գնահատված էր 2-5 տոկոս մեծ հավանականությունը, որ պիտի ընկներ 2018թ. տնտեսական աճը, մենք ունեցել ենք 5,2 տոկոս։ Դրա վրա առանձին գործոնների ազդեցությունը գործնականում հնարավոր էլ չի գնահատել։ Հետեւաբար, եթե շատ կապիտալ ծախս արվեր, ինչ չափով դա կնպաստեր տնտեսական աճին` այս պահին միայն կարող ենք ենթադրությունների մակարդակում դատողություններ անել։ Այդպիսի բան մենք չենք արել։

Հաջորդը` կախված ընթացիկ հաշվի վարքագծի հետ ներմուծումներից, այո, կա ձեր ասած հաշվառման խնդիրը եւ հաշվառման մոտեցումների խնդիրը։ Հետեւաբար, ինքը դեռ մի քիչ բացահայտվելու կարիք ունի, թե որ չափով է նախկինում արձանագրված ցուցանիշն իրականությունն արտահայտել։

Հարկային պոտենցիալի հետ կապված` մենք գտնվում ենք այն փուլում, որ փորձում ենք գնահատել այդ պոտենցիալը, տեղորոշել, ախտորոշել, թե ինչով է պայմանավորված շեղումն այդ պոտենցիալից եւ դրանից բխող գործողություններ իրականացնել։ Ըստ նախնական գնահատականների` այն մեթոդաբանության կիրառմամբ, ինչ մենք հիմա ունենք, դա, մոտավորապես, ՀՆԱ-ի 7 տոկոսն է կազմում։ Դա արել ենք 2018թ. համար։ Դա համեստ ցուցանիշ չի, բայց այստեղ քիչ առաջ պատասխանի մեջ անդրադարձա դրան։ Միանշանակ, չէի ուզենա, որ այն ընկալվի որպես ստվեր կամ որպես վարչարարության խնդիր, որովհետեւ չի բացառվում նաեւ, որ մենք այստեղ ունենք կարգավորումների հարց։ Ինչպես գիտեք, մենք նաեւ լավ ընդգրկուն հարկային ծախսերի կամ հարկային արտոնությունների բաղադրիչ ունենք մեր հարկային համակարգի կարգավորումների մեջ, որն էլի փոքր թիվ չի գնահատված։ 2018թ. համար այն 395 մլրդ դրամ էր գնահատված, ինչը նշանակում է, որ այդ կարգավորումներն իրենց հետ ռիսկեր են բերում` նաեւ հարմարավետ տեղավորվելով այդ պոտենցիալից հեռանալու։ Հարկ վճարողը կարող է` որեւէ բան չի խախտում, բայց միայն այդ ընտրությամբ կարողանում է խուսափել։ Հետեւաբար, մենք այստեղ անելիք ունենք։ Կարծում ենք, որ երբ հստակ կլինի, որ գնահատման մեթոդաբանությունը, հաշվարկման համակարգը ճիշտ է, կկարողանանք քայլ առ քայլ բացահայտել պատճառները, որտեղ անհրաժեշտություն կլինի նաեւ դիմել ձեզ` օրենսդրական փոփոխությունների կարիքի դեպքում, իսկ վարչարարության հետ կապված հարցերն ինքնուրույն փորձելով կարգավորել` մեր ծրագրային դրույթներից էլ մոտենալ հարկային պոտենցիալի առավելագույն հավաքմանը։ Շնորհակալ եմ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Չե՞ք արձագանքում։ Բաբկեն Թունյան։

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Պրն Ջանջուղազյան, ըստ էության, պրն Գեւորգյանը հարցս մասնակիորեն տվեց։ Ես մի քիչ ավելի մանրամասնեմ։ Այդ մասին ձեզ հանձնաժողովի նիստում էլ էի հարցրել։ Պետական բյուջեն ծախսային մասով թերակատարվել է 5,3 տոկոսով կամ շուրջ 80 մլրդ դրամով ու պետք է հստակ գնահատական լինի, թե դա ինչքան զսպող ազդեցություն է ունեցել մեր տնտեսական աճի վրա։ Հիմա, խնդրում եմ մեկ անգամ եւս դա պարզաբանեք։ Այսինքն` այդ գնահատականը կա՞, թե՞ չկա, հետեւաբար, օրինակ` ԿԲ-ի զեկույցում, կարծեմ` նման գնահատական կա։

Երկրորդը. այդ ծախսերի թերակատարումը հիմնականում պայմանավորված էր վարկային միջոցների կոռուպցիոն ռիսկերով։ Այդ մասով էլ խնդրում եմ պարզաբանեք։ Այդ կոռուպցիոն ռիսկերի վնասն ու տնտեսական աճի վրա բացասական ազդեցությունն իրար համադրելի՞ են։ Ես անցած անգամ ընկերոջ` մսի օրինակով ցույց տվեցի ու նայեցի` լրատվամիջոցներում բուն թեման թողած` ընկերոջ ու մսի թեման էին քննարկում։ Դրա համար հիմա ավելի կոնկրետ ու կենցաղային օրինակով հարցս տամ, որպեսզի մեզ լսողների համար ավելի պարզ լինի։ Ես ծարավ եմ եւ ուզում եմ ջուր խմել ու կասկածում եմ, որ այդ ջուրը կարող է թունավորված լինել։ Դրա հավանականությունը կա։ Հիմա ի՞նչ անեմ, այդ ջուրը չխմե՞մ, ծարավից վատանա՞մ, թե՞ հաշվի առնելով ռիսկը, խմեմ։ Այս երկուսի համեմատական գնահատականները դուք ունե՞ք։ Այս անգամ, հուսով եմ` տարաբնույթ մեկնաբանությունների տեղիք հարցս չի տա։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Զսպող ազդակի վերաբերյալ տեղեկատվությունը ներկայացվեց։ Եթե զեկույցի մեջ ուշադրություն դարձրեցիք, դա եղել է 2,3 տոկոս։ Ընդ որում, համարյա հավասարապես եկամուտների գործոնով բացատրվում է դրա կեսից մի փոքր ավելին, մնացած մասը ծախսերի գործոնով է բացատրվում։ Հարկաբյուջետային ազդակն այդպիսին է եղել 2018թ.` 2,3 տոկոս եւ համարյա հավասարապես բաշխված է եղել եկամուտներով եւ ծախսերով։ Բացատրությունն այդպիսին է եղել։

Վերադառնալով այն հարցին` կապված նրա հետ, թե շեղումներն ինչո՞վ են պայմանավորված եղել։ Հիմա, իհարկե, կարելի է մի գործոնն առանձնացնել եւ դրանով դատողություններ անել։ Բայց արդյոք միայն դրանով է պայմանավորված եղել, թե՞ ոչ կամ ո՞ր չափով է պայմանավորված եղել։ Եվ արդյոք հնարավոր է այդ մի գործոնով գնահատել ծրագրերի ամբողջ բազմությունը, որովհետեւ 2018թ. առանձնահատուկ տարի է եղել, բայց միակ տարին չի եղել։ Մենք ունենք պատմություն եւ եթե ուշադրություն դարձնենք պատմությանը, ապա բոլոր տարիներին էլ մենք ունեցել ենք խրոնիկ ցածր կատարողական, բացառությամբ մեկ-երկու տարիների, երբ, ընդհակառակը, գերակատարում է եղել։ Ընդ որում, սա էլ կուզենայի ձեր ուշադրությանը ներկայացնել։ Այդ նախկինում կարգավորումը թույլ էր տալիս արտաքին աջակցությամբ իրականացվող վարկային եւ դրամաշնորհային ծրագրերի շրջանակում նախատեսված ծախսերի համար ունենալ գերակատարում։ Ի տարբերություն մնացած բոլոր ծախսային ծրագրերի, այս դեպքում դրա համար բյուջեում դրված ցուցանիշն ընդամենն ինդիկատիվ ցուցանիշ էր։ Դա կարգավորվում էր այդ համաձայնագրով նախատեսված գումարով։ Եթե համաձայնագրով ավելի մեծ գումար էր նախատեսված, տեսականորեն այդ մեկ տարվա ընթացքում այդ ամբողջ գումարը կարող էր օգտագործվել։ Դա էլ է փոխվել այս անցած տարիների ընթացքում, եւ հիմա մենք ունենք առավելագույն սահման` այստեղ սահմանված։ Եթե ուշադրություն դարձնենք, բոլոր տարիներին զգալիորեն կատարողականը ցածր է եղել։ Չեմ կարծում, որ բոլոր տարիների համար պետք է բացատրվի դա հնարավոր կոռուպցիոն ռիսկերի գործոնով։ Հետեւաբար, այս դեպքում առանձնացնել 2018թ. դա միայն որպես միակ կամ ամենահիմնական գործոն` կարծում եմ, որ այդքան էլ տեղին չի։ Որ դա դեր է ունեցել, ասացի, որ այո, դեր է ունեցել, որ որոշ մաս, ընդհանրապես, վերաիմաստավորվել է եւ գնացել է, ու դրա կարիքը չկա, հետեւաբար պետք չի այդ ծախսն անել, դա էլ է տեղի ունեցել։ Բայց, այդպես, ընդհանրական գնահատական ես ձեռնպահ կմնայի տալուց, որովհետեւ յուրաքանչյուր առանձին ծրագրի համար պետք է վերցնել իր բացատրությունը, թե ինչու է համեմատաբար ավելի ցածր կատարողական արձանագրվել։

Մի կարեւոր գործոն էլ կուզենայի նշել, այն է, որ կանխատեսումների ժամանակ է հնարավոր գերագնահատված եղել այդ ծրագրերը, որովհետեւ միշտ մենք ուզում ենք ավելին, բայց, ավաղ, ստացվում է ոչ միշտ այդ ավելին։ Շնորհակալ եմ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, խնդրեմ։

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Ջանջուղազյան, ծախսերի թերակատարումը հիմնականում կոռուպցիոն ռիսկերով պայմանավորելը ոչ թե մենք ենք արել, այլ Կառավարությունն է այսպես ներկայացրել։ Կարող եք նայել հայտարարությունը եւ կտեսնեք։ Բայց ամեն դեպքում այս հարկաբյուջետային ազդակի հետ կապված` 2,3 տոկոսը, ես մի քիչ ավելի հասկանալի լեզվով ասեմ, դա նշանակում է` մոտավորապես 250 մլն դոլարի չափ արդյունք չի ստեղծվել տնտեսության մեջ։ Պարզ է, որ ամբողջը չի կարող կոռուպցիոն ռիսկերով պայմանավորված լինել, բայց գոնե դրա ո՞ր մասն է` ըստ ձեր գնահատականի, եթե ասում եք, որ հիմնականում։ Այսինքն` կարող ենք համարել, որ կեսն է` 125 մլն դոլարն ու կարո՞ղ ենք ասել, որ, ուրեմն, կոռուպցիոն ռիսկերն այս 125 մլն դոլարից ավելի շատ էին։ Այսինքն` մենք կասկած ունեինք, որ կարող էին այսքան գողանալ, դրա համար այս ծախսերը չենք կատարել։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Չէ, իհարկե, չեմ կարող այդպիսի բան ասել, պրն Թունյան։ Բայց,  էն որ ասում եք` մենք ենք ասել, դուք չեք ասել, մենք բոլորս իրար հետ ենք ասել։ Հիմա, եթե սկսենք տարանջատել, թե ով ինչ է ասել... Ի՞նչ ենք ասել։ Ասել ենք, որ որպես գործոն դեր խաղացել է, իսկ ի՞նչ է, կա՞ մարդ, որ դրա հետ համաձայն չի՞։ Խաղացել է, չէ՞, դեր` որպես գործոն եւ դրա արդյունքն է եղել այն, որ որոշ ծրագրեր որոշ չափով հետաձգվել են, որոշ ծրագրեր, ուղղակի, դադարեցվել են։ Հետեւաբար, դեր խաղացել է։ Բայց ասել, որ դրանով է պայմանավորված, ես դրա համար անդրադարձա այդ ծրագրերի  կատարման նախապատմությանը։ Այդ ծրագրերից փոքր մասն է, որ 2018թ. է նախաձեռնվել։ Դրանց գերակշիռ մասը տարիներ շարունակ ընթացքի մեջ են եղել։ Նրանց մի մասը նույնիսկ պիտի ավարտված լինեին մինչեւ 2018թ.։ Հետեւաբար, եթե մենք գործ ունենք չավարտված ծրագրերի հետ, այդ մասով դժվար է գնահատական տալ, եւ ես էլ այդ թիվը կդժվարանամ ասել, որ 120 մլն է, թե՞ 250 մլն է։ Կներեք։ Շնորհակալ եմ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ընդմիջում 30 րոպե։


Ժամը 12:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ
 

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, խնդրում եմ զբաղեցնել ձեր տեղը, շարունակում ենք «ՀՀ 2018 թվականի պետական բյուջեի կատարման մասին» տարեկան հաշվետվության քննարկումը։

Հաջորդ հարցը՝ Համազասպ Դանիելյան։

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Պրն Ջանջուղազյան, կարծում եմ, որ հանձնաժողովներում տեղի ունեցած քննարկումների ձեր համեմատությունը շատ  տեղին էր, երբ համեմատեցիք մարաթոնի հետ։ Իսկապես, անցած 2 շաբաթների ընթացքում շատ երկար տեւողությամբ եւ շատ մանրամասն քննարկումներ ունեցանք։ Այդ քննարկումները նաեւ ցույց տվեցին, որ մենք մարզավիճակի առումով աճելու բավական տեղ ունենք, եւ խոսքը վերաբերում է թե՛ գործադիրին, թե՛ անկախ պետական մարմինների ներկայացուցիչներին, թե՛ ԱԺ-ին, ծրագրային բյուջետավորման այդ երկարատեւ ռեֆորմը ձեւից բացի, նաեւ, իրապես, բովանդակությամբ լցնելու առումով։

Իհարկե, շատ ողջունելի է, որ գործադիրը շատ բաց է համագործակցության համար, եւ տարբեր խողովակներ եւ մեխանիզմներ են մտածվել։

Իմ հարցը վերաբերում է այս ճանապարհն անցնելու հետ կապված քայլերի հաջորդականության ձեր տեսլականին, թե ինչ ուղղությամբ կարող ենք մենք աշխատել, որպեսզի հաջորդ շրջափուլում` 2019 թվականի կատարողականը քննարկելիս, եւ արդեն աշնանը, 2020-ի բյուջեն նախագծելիս մենք ունենանք նաեւ բովանդակություն, որովհետեւ ցուցանիշները, միգուցե, կլինեն նաեւ պակաս թվով, բայց ավելի իմաստալից, որովհետեւ ունենք բազմաթիվ ցուցանիշներ, որոնք, իմ կարծիքով` շատ արժեք չեն ավելացնում, որտեղ ծրագրերն ավելի հիմնավոր կառուցվածք ունեն։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Դուք իրավացի եք, մենք երկար ճանապարհ ունենք անցնելու, եւ ենթադրվում է, որ այդ ճանապարհի երկարությունը երբեք չի փոխվելու, ինչքան էլ մենք առաջ գնանք, որովհետեւ մենք միշտ պետք է ավելի հեռուն փորձենք տեսնել։

Այդ տեսակետից, թե ինչ ունենք անելու, մենք, մոտավորապես, այսպես ենք պատկերացնում։ Մենք ունենք հայտարարված ուղղությունները, դրանք ծրագրային դրույթներն են, որոնք Կառավարության ծրագրում ներառված են։ Դրա շրջանակում մենք ունենում ենք ոլորտային ռազմավարություններ, ունենում ենք եռամյա ծրագրեր, որոնք իրենց արտացոլումը գտնում են «Միջնաժամկետ ծախսերի ծրագիր» փաստաթղթում, եւ ունենում ենք «Բյուջեի մասին» օրենք, որը համեմատաբար կարճաժամկետ՝ մեկ տարվա համար ծրագիրն է։  Տրամաբանությունը դրանց միջեւ կապի խզումը նվազագույնի հասցնելու մեջ է։ Այսինքն` ենք պետք է չունենանք իրենց ավտոնոմ կյանքով ապրող փաստաթղթեր, դրանք բոլորը պետք է իրար շաղկապված լինեն։

Ծրագրային ձեւաչափի տրամաբանությունն էլ նրանում է, որ այն արդյունքները, որոնք այս կամ այն ծրագրի համար նախանշված են, որի հետ կապված ձեր դիտարկումը տեղին է, պարտադիր չի խոսքը վերաբերվի քանակին, «դրանք ինչքան շատ են, այնքան լավ են» տրամաբանությունն այս դեպքում, ինչպես հաճախ, չի աշխատում,  այլ կարեւորը բովանդակությունն է։ Արդյո՞ք այն միջոցառումները, որոնք ընտրված են ծրագրային արդյունք հայտարարված այս կամ այն նպատակակետը խոցելու համար նշանակալի՞ են, թե՞ ոչ։ Արդյո՞ք ճիշտ է գնահատված միջոցառումների բազմությունն այդ ծրագրի համատեքստում, թե՞ ոչ. եթե այո, գալիս է հաջորդ քայլը։ Արդյո՞ք գնահատականը տալու հնարավորությունը, որի անունը դրված է մեր այս հասկացությունների բազմության մեջ «կատարողական հիմնական ցուցանիշ», ճի՞շտ է ընտրված։ Առաջինը՝ ծրագրի արդյունքը։

Երկրորդը. միջոցառումը որքանո՞վ է հենց այդ արդյունքին հասնելուն օժանդակում։

Եվ երրորդը. այն գնահատման համակարգը, որը կատարողական հիմնական ցուցանիշն է, արդյո՞ք ճիշտ է ընտրված, որպեսզի հետո, երբ արդեն հաշվետվություն է ներկայացվում, մենք արդյունավետության վերաբերյալ դատողություններ անենք ոչ թե մեր վարկածներով, մեր ճաշակով, այլ այն տրամաբանությամբ, որով բյուջեն հաստատված է։

Մեր պատկերացրած աշխատանքն այս ուղղությամբ սա է։ Մենք ակնկալում ենք, որ ԱԺ պատգամավորները նույնպես ներգրավված կլինեն այս գործընթացի մեջ, որպեսզի հետագայում նաեւ մենք համոզված լինենք, որ մենք միասին լավագույն լուծումներն ենք գտել այստեղ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքի համար՝ պրն Դանիելյան։

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Ես այստեղ կուզենամ նաեւ մեկ հանգամանք եւս ավելացնել։ Բացի ցուցանիշներ ունենալուց եւ դրանց դիմաց արդյունքներ ունենալուց, այս քննարկումները ցույց տվեցին, որ առանձին մարմինների մասով, օրինակ՝ անձնապես ինձ մոտ ողջամիտ կասկած առաջացավ` այդ ցուցանիշների իրական լինելու հետ կապված։ Այստեղ նաեւ մոնիթորինգի բաղադրիչն է շատ կարեւոր։ Մոնիթորինգի առումով մենք կարող ենք հույս դնել նաեւ Հաշվեքննիչ պալատին, քաղաքացիական հասարակությանը, քաղաքացիներին եւ այլն, բայց նաեւ ԱԺ-ի կարողությունը, եւ ոչ միայն պատգամավորների մասով զարգացնելու հարց կա, որովհետեւ սա շատ ժամանակատար եւ ռեսուրսատար աշխատանք է։

Գործադիրի մասով կա՞ն ինչ-որ ծրագրեր այս ուղղությամբ, թե ինչպես հավաստիանալ, որ այդ արդյունքներն, իրապես, հավաքագրվում են, համապատասխանում են իրականությանը, նաեւ արդյունավետ են ռեսուրսները ծախսելու առումով։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Դուք իրավացի էիք նաեւ այն դիտարկման ժամանակ, որ մենք բաց ենք  քննարկումների համար։ Դրա վառ ապացույցն է նաեւ այն, որ 2020-2022 թվականների բյուջետային գործընթացը կարգավորող ընթացակարգով նախատեսված է նաեւ հանրայնացումն այն բյուջետային հայտերի, որոնք օգտագործվում են բյուջեի նախագծերը կազմելու համար։ Դրանց համար նախատեսված են եւ իրականացվում են նաեւ  հանրային քննարկումներ։ Մենք տեսնում ենք լուծումն առավելագույնս մասնակցային քննարկման մեջ, որովհետեւ ենթադրում ենք, որ դա մեզ հնարավորություն կտա որոշ չափով ապահովագրվել սխալվելու ռիսկերից։

Ենթադրում եմ, որ դրանից ավելի լավ ճանապարհ դժվար կլինի մտածել, թե ինչպես ավելի լավ արդյունքի հասնել, եւ ինչպես համոզված լինել, որ արդյունավետության վերաբերյալ մտորումները համատեղվել են, եւ մենք ստացել ենք լավագույն արդյունքը։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Անուշ Բեղլոյան։

Ա.ԲԵՂԼՈՅԱՆ

-Հարգելի պրն Ջանջուղազյան, իմ հարցը գրեթե իմ գործընկեր Համազասպ Դանիելյանն ասաց, բայց ես կցանկանայի հավելել, որ մի շարք  միջազգային պայմանագրեր, որոնք ներկայացվում են Կառավարության կողմից, իրենց հիմնավորման մեջ նույնպես ունենում են տնտեսական ցուցանիշների աճ կամ ներդրումների աճ։ Կխնդրեի, որ Կառավարության հաշվետվության մեջ այդ պայմանագրերի մեկ տարվա գործունեության արդյունքները, դրանց ազդեցությունը բյուջեի եւ տնտեսության վրա, նույնպես, որպես ծրագիր դիտարկվեին, քանի որ դա նույնպես, մեզ՝ որպես օրենսդրի, ցույց կտա այն ուղղությունները, որով պետք է աշխատել, որպեսզի, գուցե, դրանք ձեւափոխել կամ դրանց արդյունավետության վերաբերյալ հետագայում ավելի հստակ հարցեր տալ՝ հիմնվելով հին տվյալների վրա։

Երկրորդը. խնդրում եմ ձեզ հաջորդ հաշվետվության ժամանակ ավելի տեսանելի, գրաֆիկական ձեւով ներկայացնել այդ ծրագրերը, քանի որ ոչ միայն պատգամավորներն են տեսնում այդ հաշվետվությունն ուղիղ հարց ու պատասխանի ժամանակ, այլ նաեւ մեր բնակչությունը։ Կարեւոր է, որպեսզի բնակչությունը եւ մեր քաղաքացիները նույնպես տեսնեն, հեշտ, ընկալելի ձեւով, գնահատեն Կառավարության   աշխատանքը, նաեւ մեր աշխատանքը։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Երկրորդ դիտարկման հետ կապված` կուզենայի տեղեկացնել ձեզ, որ դա մեր աշխատանքների մի մասն է։ «Բյուջեի մասին» օրենքն ընդունվելուց հետո եւ հաշվետվությունից հետո պայմանական անվանմամբ՝ «քաղաքացու բյուջե եւ քաղաքացու համար բյուջեի հաշվետվություն» փաստաթուղթ ենք փորձում հասու դարձնել հանրության համար։ Դրա տրամաբանությունը հենց այն է, ինչ դուք նկատի ունեք, որովհետեւ մենք էլ ենք կարծում, որ հանրային հսկողությունից ավելի լավ գործիք, կարծեք թե, մարդկությանը չի հաջողվել մտածել։ Հետեւաբար, դա փորձում ենք անել այնքան հանրամատչելի, որքան հնարավոր է։

Եթե հանկարծ կնկատեք, որ դա ավելի պարզեցնելու եւ ավելի լայն, ոչ մասնագիտական շրջանակների համար հասանելի դարձնելու ճանապարհ կա, մենք ուրախությամբ կողջունենք ձեր որեւէ նախաձեռնություն` այդ հարցի հետ կապված։

Ինչ վերաբերում է նրան, թե միջազգային պայմանագրերը որ չափով են արտացոլված, եւ արդյո՞ք դրանք արձանագրել են այն արդյունքները, ինչ ակնկալվում էին հենց բովանդակային իմաստով, քանի որ ես ներկայացրեցի հիմնական ֆինանսական մասը,  եւ այս ձեւաչափն էլ հնարավորություն չի տալիս, որպեսզի մանրամասնի բոլոր ծրագրերը, բայց դրանք իրականացվել են հանձնաժողովներում քննարկումների ժամանակ։ Այսինքն՝ մանրամասնվել է յուրաքանչյուր ծրագիր, այդ թվում նաեւ՝ արտաքին աջակցությամբ իրականացվող նպատակային ծրագրերը, որոնք վարկային կամ դրամաշնորհային ծրագրեր են, որոնք հենց ձեր ասած միջազգային պայմանագրերի շրջանակներում իրականացվող միջոցառումներ են։

Դրանց արդյունքների վերաբերյալ ամբողջական կամ ամփոփ մեկ գնահատական հնարավոր չի տալ, առավելագույնը, որ կարող եմ ասել, դա այն է, թե ինչ չափով են դրամաշնորհային միջոցներն օգտագործվել եւ ինչ չափով` վարկային միջոցները, բայց դա չի բացահայտի դրանց օգտագործմամբ արձանագրված արդյունքները, որոնք, հնարավորություն ունեցել ենք, եւ այսուհետեւ  էլ, կարծում եմ` դրա ճանապարհը բացահայտելու միայն հանձնաժողովների հարթակում եւ այլ ձեւաչափերով քննարկումն է, որովհետեւ լիագումար նիստի ձեւաչափով շատ բարդ կլինի առանձին, յուրաքանչյուր ծրագրի համար դատողություն անել։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, տիկին Բեղլոյան։

Ա.ԲԵՂԼՈՅԱՆ

-Ես նկատի ունեի ազատ առեւտրային պայմանագրերը, որոնք նախատեսում են, օրինակ` Իրանի հետ կամ Չինաստանի հետ, ոչ թե դրամային եւ այլ ծրագրեր, երեւի, ես սխալ արտահայտվեցի։ Ամեն դեպքում ձեր պատասխանն ընդունվել է։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Այն, ինչն ուղղակիորեն բյուջետային ծրագրերի հետ չի կապված, փաստաթղթի վերլուծական մասում որոշակի արձագանք կա թե՛ ընդհանուր բնութագրի նկարագրության մասում, դրան առնչվող դեպքերում եւ թե՛ սոցիալտնտեսական այս քաղաքականության բաժնի մեջ։ Հետեւաբար, եթե լրացուցիչ մանրամասների կարիք կլինի, պատրաստ ենք դրանց արձագանքել։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Ջանջուղազյան, ձեզ ուղղված հարցերն ավարտվեցին։ Ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում հարակից զեկուցողին՝ Կենտրոնական բանկի նախագահ Արթուր Ջավադյանին։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, ձեզ եմ ներկայացնում «2018 թվականի պետական բյուջեի կատարման մասին» տարեկան հաշվետվությունը հաստատելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագծի վերաբերյալ Կենտրոնական բանկի եզրակացությունը հակիրճ տարբերակով։

Կենտրոնական բանկը գնահատում է, որ 2018-ին հարկաբյուջետային քաղաքականությունն իրականացվել է նոր ներդրված հարկաբյուջետային կանոնների պահպանման սկզբունքով եւ հիմնական շեշտը դնելով պետական պարտքի կայունացման վրա։ Արդյունքում ապահովել է ներդրված կանոնին համահունչ պարտքի կրճատում։

 Բյուջեի նախագծով նախատեսված պակասուրդի կրճատումն արդեն իսկ ենթադրում էր զսպող ազդեցություն պահանջարկի տեսանկյունից, միեւնույն ժամանակ, պետական ծախսերի ոլորտում տարվա ընթացքում Կառավարության կողմից իրականացվեցին վերանայումներ, որոնց հիմնական նպատակն էր պետական ծախսերի կատարման, գործընթացի բարելավման եւ կարգապահության բարձրացման միջոցով նպաստել ծախսերի արդյունավետության բարձրացմանը։

Սա լրացուցիչ զսպող ազդեցություն ունեցավ` կրճատելով պետական պակասուրդը եւ ներքին պահանջարկը։

Ֆինանսների նախարարության գնահատմամբ՝ հարկաբյուջետային ազդակի ցուցանիշը կազմել է 2,3% զսպող, որը պայմանավորվել է եւ՛ եկամուտների, եւ՛ ծախսերի զսպող ազդակների ձեւավորմամբ։

Զսպող հարկաբյուջետային քաղաքականության պայմաններում   Կենտրոնական բանկն արձագանքել է՝ վարելով նախատեսվածից ավելի խթանող դրամավարկային քաղաքականություն, պահպանելով տոկոսադրույքի ցածր մակարդակը։ Սա թույլ է տվել մասամբ չեզոքացնել պահանջարկի նվազումը շուկայական տոկոսադրույքների շարունակվող նվազման եւ վարկավորման բարձր աճի միջոցով։

Արդյունքում 2018 թվականի տնտեսական աճի ձեւավորմանը մեծապես նպաստել է մասնավոր ծախսումների բարձր աճը, որը կազմել է 10,3%։

2018 թվականի հարկաբյուջետային զսպող քաղաքականության արդյունքում ներքին պահանջարկի դանդաղմամբ, ինչպես նաեւ արտաքին հատվածից փոխանցվող գնաճային ազդեցությունների թուլացմամբ պայմանավորված` գնաճը պահպանվել է ցածր մակարդակում՝ միջինում կազմելով 2,5%, իսկ տարեվերջին 12-ամսյա գնաճը գտնվել է 1,8% մակարդակում։

Տարվա ընթացքում, ընդհանուր առմամբ, պահպանված ցածր գնաճային միջավայրը նպաստել է գնաճային սպասումների թուլացմանը, որն էլ իր հերթին արտացոլվել է նաեւ շուկայական տոկոսադրույքների նվազմամբ։

Տարվա ընթացքում նվազել են ինչպես պետական պարտատոմսերի եկամտաբերությունը, այնպես էլ վարկավորման տոկոսադրույքները։

Ամփոփելով՝ նշեմ, որ 2018 թվականի պակասուրդի կրճատումը, ստվերային տնտեսության կրճատումը եւ ծախսային քաղաքականության բարեփոխումները դրական են արտահայտվել պարտքի եւ մակրոտնտեսական կայունության ապահովման, ինչպես նաեւ տնտեսական միջավայրի բարելավման եւ կայուն տնտեսական աճի հիմքերի ապահովման համար։

Միեւնույն ժամանակ կարծում ենք, որ կայուն տնտեսական աճի համար նաեւ շատ կարեւոր է ապահովել տնտեսությանն անհրաժեշտ արդյունավետ պետական կապիտալ ներդրումներ` բնականաբար, պահպանելով վերոհիշյալ բյուջետային կանոնով ամրագրված եւ դժվարությամբ ձեռք բերված պետական պարտքի կայունությունը։ Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

- Շնորհակալություն, պրն Ջավադյան: Պրն Ջավադյանին հարցեր ուղղելու համար հերթագրում։ Հերթագրվել է 5 պատգամավոր: Սերգեյ Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Պրն Ջավադյան, տարիներ առաջ, դեռեւս Տիգրան Սարգսյանի վարչապետության օրոք, Կենտրոնական բանկի տնօրինվող ոսկու պաշարներն իրացվեցին` հիմնավորելով տվյալ ժամանակի համար տնտեսապես ձեռնտու գործարք։ Քայլեր արվո՞ւմ են դա վերականգնելու համար։ Այս պահի դրությամբ Կենտրոնական բանկն ի՞նչ պահուստներ է տնօրինում։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Ինչպես իրավացի նշեցիք, 2014 թվականին վաճառվել է մեր` այն ժամանակ` այդքան էլ ոչ մեծ, որովհետեւ կուզենամ նշել, որ բանկային 1,6 տոննա ոսկի ենք ունեցել։ Այն ժամանակ դրա մասին բազմիցս խոսվել է, վաճառելու իմաստը եղել է երկակի։

Առաջինը. գները համապատասխանաբար աճել են, եւ այդ պահին նաեւ բյուջեի եկամուտների հետ կապված խնդիր կար, ընդունվել էր այդ որոշումը։ Քանի որ ոսկու կառավարելուց գրեթե ոչ մի տոկոս չէինք ստանում այն ժամանակ, վաճառվել է, որի արդյունքում ներդրվել է ավելի բարձրորակ գործիքների մեջ։ Դրա արդյունքում բավականին շահույթ ենք ունեցել։

Ինչեւիցե, դրանից հետո տարբեր աշխատանքներ են տարվել, եւ ոսկին դարձել է կտրականապես շատ ոչ հուսալի ակտիվ։ Ոսկու գները շատ մեծ փոփոխության են ենթարկվում աշխարհում։ Այսօր կան շատ ավելի հուսալի գործիքներ եւ ավելի իրացվելի, քան ոսկին։

Ձեր հարցին պատասխանեմ, որ մենք արդեն 2 տարի է, աշխատում ենք հեղինակավոր շվեյցարական ընկերության հետ։ Արդեն իսկ վերջին ակորդներն են, եւ շատ շուտով Հայաստանում կբացվի ոսկու աֆինաժի գործարան, որտեղ կարտադրվի հենց բանկային ոսկի, բանկային ձուլակտորներ, ու նաեւ մեր ոսկի արտադրողները հնարավորություն կունենան ոչ թե dore-ի տեսքով ոսկին արտահանել, dore-ն 80-90%-ոց ձուլակտորներն են, որի մեջ 10%-ը լրիվ այլ մետաղներ են, եւ կարող են լինել, ընդհանրապես, ոչ օգտավետ ինչ-որ նյութեր։

Այդ առումով` հնարավորություն կստանան բոլորը կամ հանձնել  այդ գործարանին եւ  արդյունքում ստանալ բանկային ձուլակտոր, կամ, ուղղակի, վաճառել այդ գործարանին, մենք էլ հնարավորություն կունենանք արդեն որոշակիորեն, նաեւ հայկական դրամով, ոչ թե արտարժույթով, որն իր մեջ ռիսկ է պարունակում, մեր ազգային արժույթով ոսկի գնել շուկայից։ Այդ պարագայում ես գտնում եմ, որ  մենք հաջորդ տարի այդ  հնարավորությունը կունենանք։ Արդեն ամեն ինչ վերջնական պատրաստ է՝ թե՛ սարքավորումները, թե՛ գործարանի տեղն ընտրված է նախնական գործընկերների հետ։

Այստեղ իրենց պահանջով Կենտրոնական բանկն էլ կարող է լինել բաժնետեր, բայց լուռ բաժնետեր, մի 6-7%-ոց, այդ իրենց պահանջն է, ուղղակի, եւ ի դեմս Կենտրոնական բանկի` պետությունը` այդ առումով։ Դա կբերի ձեր ասած պրոբլեմի լուծմանը։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքի համար, խնդրեմ, պրն Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Պրն Ջավադյան, այդ տեղեկատվությունը տիրապետելով էի ես հարցը տալիս ձեզ։ Այսինքն՝ դուք նախատեսում եք վերականգնել որոշակի ծավալի ոսկու պաշար։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Այո։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Միքայել Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Պրն Ջավադյան, երկու հարց ունեմ։

Առաջինը. ԵԱՏՄ անդամ երկրների միջեւ տարբեր ապրանքների վճարումները, այդ թվում՝ ստրատեգիական, նավթամթերք, գազ եւ այլն, ի՞նչ եք կարծում, քննարկե՞լ եք հնարավորություն, որ յուրաքանչյուր երկիր իր արժույթով վճարի։ Ազատ կոնվերտացիան կա, այդ ռեժիմն արդյո՞ք կիրառական է, ե՞րբ կարող է դա ռեալ դառնալ։

Երկրորդը՝ եկեք հիշենք, թե 2006-2007 թվականներից փոխարժեքն ինչպիսին էր։ Եթե չեմ սխալվում, 2006-ի կեսերից մինչեւ 2009-ի մարտի 1-2-ը 307 դրամ էր 1 դոլարը։ 2009-ից 2014-ի դեկտեմբերը` մինչեւ հայտնի ցնցումն արդեն 360, 370 եւ այլն, հետո եկավ 460։

Հիմա այս վերջին 1 ամսվա ընթացքում իջել է որոշակիորեն 87, 88-ից կուրսն արդեն 78, 79 է։ Ի՞նչ եք համարում, սրա շարժը ո՞նց եք կանխատեսում, ի՞նչ գործոնների ազդեցությամբ է սա պայմանավորված, որովհետեւ հաշվի առնենք, որ այս ցածր փոխարժեքը խթանում է ներկրումը, ներկրողները սրանից շահում են։

Միտումներն ինչպիսի՞ն են, որովհետեւ մենք նախնական խոսակցություն ունեցել ենք, եւ այս իջեցումը մի երկու ամիս առաջ դուք ռեալ չէիք համարում։ Նշանակում է` որ ինչ-որ միտումներ կան, որոնք շատ արագ ազդում են մեր շուկայի հզորության վրա, փոքր դիմադրողականության վրա։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Ինչ վերաբերում է ԵԱՏՄ շրջանակներին, այդպիսի հարթակ արդեն փորձում ենք ստեղծել։ Հարթակները կարող են լինել երկուսը։ Մեկը կարող է լինել միջպետական բանկը, որի անդամ են ԵԱՏՄ բոլոր երկրները, երկրորդը՝ առաջարկություն ենք ստացել նաեւ Եվրասիական բանկի կողմից, եւ կան բազմաթիվ այլ հնարավորություններ։ Այս պահին բավականին լուրջ, ինտենսիվ խումբ է աշխատում այդ շրջանակում։ Խոսքը ոչ միայն վճարումները կատարել ազգային արժույթներով, այլ գնանշումները կատարել ազգային արժույթով։

Մեր առաջարկությունը եղել է, ես անձամբ եմ այդ առաջարկությունն արել դեռեւս 8 տարի առաջ, որ գնանշումները ստրատեգիական ապրանքների գծով, ինչպիսիք են գազը, ցորենը եւ այլն, գնանշումներն իրականացվեն ազգային արժույթով, որովհետեւ դա ավելի կարեւոր է, քան թե, եթե փոխանցումները կատարվեն։

Փոխանցումներն այս պահին էլ պատրաստ են, ասում են` գազի դիմաց կարող եք փոխանցել, օրինակ՝ ռուսական ռուբլով, բայց դա նշանակում է ավելորդ օպերացիոն ռիսկ, դա նշանակում է ավելորդ ծախս։ Եթե հաշվարկները գնում են ոչ ռուսական ռուբլով, այլ ԱՄՆ դոլարով, այդ դեպքում այդ փոխանցումն անելու իմաստը կորում է։

Հիմա այդպիսի հարթակներ ստեղծվում են, այդ հնարավորությունները բացվում են, շատ շուտով այդ հնարավորությունը կունենանք։ Այս պահին էլ ոչ մի խոչընդոտ չկա, եթե ինչ-որ մեկն ուզենա, կարող է գալ, Հայաստանում մասնակցել, իհարկե, մեր պայմաններով, ոնց որ մասնակցում են մեր շուկայի մասնակիցները։ Նույնպես մենք այդ հնարավորությունն ունենք՝ գնալ, մասնակցել բորսայական առեւտրի կոնկրետ, արդեն, ընդունող երկրի պայմաններով։

Այդ հարթակները ստեղծելուց հետո փոխանցումների իրականացումը շատ կհեշտանա։

Ինչ վերաբերում է փոխարժեքին, մենք վարում ենք ազատ լողացող փոխարժեքի քաղաքականություն։ Այս տարի  մեր միջամտությունը եղել է մի ուղղությամբ։ Մենք թույլ չենք տվել հենց ձեր ասած երեւույթներից ելնելով, որ դրամը շատ  կուժեղանա, որը հետո ունենում է ավելի բացասական հետեւանքներ հենց արտահանողների համար։ Այդ պատճառով մենք բավականին ծավալով արտարժույթ ենք գնել։ Այսօր կարող եմ  այդ թիվը հայտարարել, այդ թիվը դեռ հրապարակված չի, 140 մլն դոլարից ավելի արդեն գնել ենք այս տարվա ընթացքում։

Աննախադեպ էր, որ մենք սկսել ենք այդ գնումներն իրականացնել ապրիլ ամսին, որը, ընդհանրապես, կապված չի սեզոնայնության հետ։ Դրա վրա ազդող հիմնական գործոնները, իհարկե, զբոսաշրջության, տուրիզմի կտրուկ աճն է, երկրորդը ֆիզիկական անձանց միջոցով դրամական փոխանցումների աճն է։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Ջավադյան, ներողություն, արձագանքի, կշարունակեք։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Պրն Ջավադյան, եթե այդ երրորդի, չորրորդի մեջ կա նաեւ, որ առեւտրաշրջանառությունները դանդաղել են, այսինքն՝ մենք առեւտրաշրջանառության աճ չունենք, այդ մանրածախ առեւտրաշրջանառության մասին եմ ասում։ Սա` մեկ։

Երկրորդ. ինչ վերաբերում է գնանշումներին, այսինքն կոդիրովկաներին, ես համաձայն եմ, դուք իրավացի եք, որ գազի, նավթի, այսինքն՝ բորսայական ապրանքների մասին է խոսքը, եթե կա գնանշում, կոդիրովկա, ուրեմն, դրանք բորսայական ապրանքներն են։

Հարցս հետեւյալն է. ընդունենք, մենք գազի ինչ-որ ծավալ ձեռք բերեցինք Ռուսաստանում, որը պետք է ներկրվի այդ գնանշման ծավալով, այնուամենայնիվ, սահմանի վրա գազի գնի վրա դա ազդելո՞ւ է, թե՞ չէ։ Այս հարցը խնդիր է։

Այս հարցը ես հակառակ ծայրից եմ բարձրացնում, երեւի, պրն Պապիկյանը դրան պետք է հետագայում արձագանքի, որ ունենք էներգետիկայի ազատականացման օրենք, որ ՀԷՑ-ի միջոցով պետք է էլեկտրաէներգիա արտահանենք։ Ոչ ոք չի ասում` գեթ մեկն արտահանե՞լ է էլեկտրաէներգիա, թե՞ չէ։

Օրենքն ընդունել ենք, բիզնեսն ընդունե՞լ է այդ օրենքը, որ այդ արտահանումն անի, որովհետեւ դա շահութաբեր բիզնես է։ Մենք չգիտենք դրա մասին, ինձ չի հաջողվում, որ Կառավարության որեւէ պաշտոնյա դրա մասին ասի։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Իհարկե, այդ երեւույթի բուն էության մասին չեմ կարող խոսել, ես խոսեցի այդ երեւույթի ֆինանսավորման մասին։ Ինչ վերաբերում է ֆինանսավորմանը, ինչպես դուք էլ արդարացիորեն նշեցիք, արդեն իսկ, եթե մենք գազի գին ենք նշում, նշում ենք ԱՄՆ արժույթով։ Բացի դա, կա մի բարդ բանաձեւ, որի մեջ հաշվված են բազմաթիվ գործոններ, թե ոնց են ձեւավորվում այդ գները։ Բարդ բանաձեւ է, որի մեջ հաշվի է առնված նույնիսկ ԱՄՆ-ի գնաճը, իրենց արտարժույթը, լիբորը եւ այլն։ Պարզ է, որ այդտեղ հեշտ չի գին ձեւավորելը, ուղղակի, առաջարկությունը դա էր։

Այս վերջերս մեր Կառավարության կողմից բազմիցս այդ առաջարկությունն արվել է, որ գնանշումն իրականացվի ազգային արժույթներով։ Հենց գնանշումներն իրականացվեն ազգային արժույթով, անկախ նրանից, թե մենք ինչ արժույթով կվճարենք դրա դիմաց, արդեն այդ հարցը դուրս կգա, մենք այդ արտարժութային ռիսկը չենք կրի, կկրենք մենակ մեր ու այդ ազգային արժույթի միջեւ ռիսկը, բայց ոչ թե այլ արժույթի միջոցով։

Իսկ այն գործոնները, որ ազդել են, ակնհայտ է, ասում եմ` տուրիզմն է, փոխանցումների աճն է։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Ջավադյան, ամփոփեք, խնդրում եմ, ժամանակը սպառվեց։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Հետո կներկայացնեմ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Բաբկեն Թունյան։

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Պրն Ջավադյան, վերջին անգամ Կենտրոնական բանկը վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքն իջեցրել է այս տարվա հունվարի 29-ին 0,25 տոկոսային կետով, 6%-ից դարձել է 5,75%։ Այսինքն՝ էժանացրել է փողը կամ վարկերը։

Դրանից առաջ մի անգամ էլ 6,25-ից 6% իջեցվել էր 2017-ին։ Ես հիշում եմ, որ այն ժամանակ, երբ Կենտրոնական բանկը վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը հասցրեց 6%, միաժամանակ հայտարարեց, որ այս պահին թույլատրելի այն ներքեւի շեմն է, որ դրանից ավելի շատ իջեցնելը կարող է ռիսկեր առաջացնել։

Դուք ձեր ելույթում նշեցիք, որ Կառավարությունը նախորդ տարի զսպող արտաբյուջետային քաղաքականություն է իրականացրել, ինչին Կենտրոնական բանկն իր դրամավարկային քաղաքականությամբ արձագանքել է եւ պահանջարկի նվազման էֆեկտը մեղմել է։

Ուզում եմ հասկանալ, այս 0,25 կետով իջեցնելը հենց սրանով էր պայմանավորվա՞ծ, թե՞, այսպես թե այնպես, Կենտրոնական բանկը գնալու էր այդ վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքն իջեցնելու ճանապարհով։ Այս պահին 5,75 է նվազագույն շեմը, թե՞ ավելի շատ իջնելու տեղ ունի։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Փիլիսոփայական է հարցը, որովհետեւ ասել, թե այս պահին ինչքան շեմ ունենք մենք իջեցնելու... Իրավիճակից ելնելով` ամեն անգամ մենք նայում ենք, թե ի՞նչ գործոններ են ազդում դրա վրա, սկսած աշխարհաքաղաքական գործոններից, վերջացրած ազդակներից, որ գալիս են միջազգային շուկաներից, նաեւ մեր ներքին տնտեսության զարգացումներից ելնելով։

Ինչպես դուք նշեցիք, մենք վերջին անգամ իջեցրել ենք 0,25%-ով, որի արդյունքում դարձել է 5,75։ Այս պարագայում հաշվի առնելով այն ռիսկերը, աշխատում են արդեն այդ փոխանցման մեխանիզմները, որի միջոցով այդ տոկոսադրույքը տարբեր ուղիներ անցնելով, վերջիվերջո, անդրադառնում է նաեւ վարկավորման տոկոսադրույքների վրա։ Դա փաստ է արդեն, որովհետեւ մենք ունենք վարկավորման տոկոսադրույքների նվազում, եւ եթե համեմատականներ անենք նախորդ տարվա եւ նախորդ տարիների տոկոսադրույքների հետ, ակնհայտ այստեղ երեւում են։

Եթե 2015 թվականից սկսած նայենք, ես նայում եմ, օրինակ՝ հունվարը համեմատենք, կամ ապրիլը, 9,9% ապրիլին է եղել, 2016-ին եղել է 9, 2017-ին եղել է 8,4, 2018-ին՝ 8,1, հիմա արդեն` 7,7։ Ակնհայտ է, որ մեր քաղաքականության հետ զուգահեռ` այդ փոխանցման մեխանիզմներն աշխատեն, եւ դա անդրադարձել է տոկոսադրույքի վրա։

Մենք բոլոր ռիսկերը հաշվի առնելով՝ տոկոսադրույքին վերաբերող տարեկան 8 նիստ ենք անցկացնում։ Մի շաբաթ առաջ ենք վերջին նիստն արել, որի ընթացքում որոշել ենք անփոփոխ թողնել վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը։

Հաշվի առնելով նաեւ որոշակի գնաճի վարվելակերպը, այս պարագայում հաշվի առնելով նաեւ Կառավարության զսպող քաղաքականությունը՝ մենք համարում ենք, որ հենց դրանով մենք ընդլայնող ենք, որ մենք չենք անդրադառնում հակառակ ուղղությամբ, որ տոկոսադրույք չենք բարձրացնում։

Քանի որ արդեն իսկ Կառավարությունը հայտարարել է, որ այս տարի այն ռիսկերը գոյություն չունեն, որի մասին իմ գործընկերը բազմաթիվ օրինակներ բերելով` ելույթ ունեցավ եւ ասաց, թե անցյալ տարի ինչ ռիսկեր կային, այդ ռիսկերն այս տարի չեն կրկնվելու։ Այս տարի Կառավարությունն իրականացնելու է իր կողմից նախատեսված բոլոր ծախսերը։ Ճիշտ է, այս պահին ունեն որոշակի չկատարումներ, բայց դա ավելի շատ այլ տեխնիկական խնդիրների հետ է կապված։

Մեր կարծիքով` այդ ծախսերն իրականացվելու են։ Այս տարի Կառավարությունը որոշակի զսպող ազդեցություն կունենա, բայց այնքան մեծ ազդակ չի լինի, ինչպիսին եղավ նախորդ տարի։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Ջավադյան, ժամանակը սպառվեց։ Խնդրեմ, պրն Թունյան, արձագանքեք։

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Ես չէի արձագանքելու, բայց արձագանքեմ, որ դուք ձեր միտքն ավարտեք, որ այդ 1 րոպեն ունենաք։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Հաշվի առնելով բոլոր ռիսկերը մենք հնարավոր է, որ անդրադառնանք նաեւ տոկոսադրույքներին, եւ հնարավոր է, որ ավելի շատ անդրադառնանք դեպի ներքեւ ուղղությամբ, թուլացման ուղղությամբ, եթե դրա կարիքը լինի, բայց այս պահին մենք այդպիսի նախաձեռնություն դեռ չունենք։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արտակ Մանուկյան։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Շատ հարցեր կան, բայց կփորձեմ չորսի մեջ տեղավորվել։ Առաջինը վերաբերում է վերջին միտումներին,  եթե ուսումնասիրեք, մասնավորապես, ԱՄՆ-ում ՖԵԴ-ի կողմից եւս 2%, այսպես ասած՝ թիրախավորված գնաճ կար, որը փաստացի միջնաժամկետում 1,5 էր, եւ բավականաչափ լուրջ քննադատություններ կային, որ սա հավելյալ բիզնես ռիսկեր է առաջացնում, եւ նաեւ որոշակիորեն ՀՆԱ-ի պոտենցիալ վրա ազդում է։  Այս մասով համանման, եթե մենք միտումներն արտապատկերենք  ՀՀ-ի վրա, այստեղ եւս 4%, պլյուս, մինուս 1,5%, եւ, փաստացի, մոտավորապես, 2,5։ Այս միջինն եք ասում, բայց եթե միջին ժամկետը նայենք, ավելի նվազ ցուցանիշ է։   Ձեր դիտարկումներն այս առումով. մենք հավելյալ ռիսկեր չե՞նք հաղորդում, երբ ասում ենք մի բան բիզնեսին, բայց իրականությունը մի փոքր այլ է։ Սա` առաջին հարցը:

Երկրորդ հարցս վերաբերում է, վստահ եմ, որ տեղյակ եք, որ «Գնումների մասին» օրենքում Կենտրոնական բանկը եւս պատվիրատու է, մասնավորապես, ոչ գործառնական ծախսերի, գնումների մասով պետք է հաշվետվողականություն ներկայացնի, բայց կայքում նման կարգի տեղեկատվություն չկա։ Ի՞նչ միջոցառումներ եք ձեռնարկում, որպեսզի հանրությունը տեղյակ լինի ձեր, առնվազն ոչ գործառնական ծախսերի մասով, դեռ չեմ խոսում, որ ավանդների երաշխավորման հիմնադրամն էլ տրամաբանական կլիներ, որ իր ոչ գործառնական ծախսերի մասով հաշվետու լինի։

Երրորդը վերաբերում է 2018 թվականի վճարային հաշվեկշռին, այսպես ասած, տարեկան հաշվետվության մեջ գազի գնագոյացման մասով գրված է, որ տրանսֆերային գնագոյացում է եղել։ Խնդրում եմ պարզաբանեք այդ մասերը։ Հղումներով գրված է, որ վերանայվել է նաեւ IMS-ի մեթոդաբանությամբ եւ այլն։

Չորրորդը. մենք վերջերս պրն Թունյանի եւ պրն Կարապետյանի հետ նախագիծ էինք դրել շրջանառության մեջ, որը միտված էր պարտատոմսերի շուկան եւ, ընդհանրապես, երկրորդային արժեթղթերի շուկան ակտիվացնելուն։ Ճիշտ ասած, շատ կուզենայինք ձեր դիրքորոշումը լսել, բայց, փաստորեն. ձեր դիրքորոշումը ներկայացնող չկար։ Ձեր մոտեցումներն այս առումով, որովհետեւ մենք հիմա հետ ենք վերցրել, բայց, վստահաբար, լրամշակված տարբերակով ներկայացնելու ենք։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Ինչ վերաբերում է ՖԵԴ-ի կողմից տոկոսադրույքների փոփոխությանը, մենք ուշիուշով հետեւում ենք, որովհետեւ ազդեցությունը մեծ է, որովհետեւ մեր տնտեսությունը դոլարիզացված է, գոնե մի քանի ագրեգատի մասով, ասենք, ավանդների մասով մոտավորապես 60%-ն ավանդների արտարժութային է։ Վարկերի մասով էլ, վարկերի մոտ 55%-ն արտարժութային է։ Այդ առումով` ազդեցությունը մեծ է։ Բացի դրանից, մեր արտաքին առեւտրում ամենաօգտագործվող, գործածվող արժույթը  ամերիկյան դոլարն է, անկախ նրանից, որ մեր հիմնական գործընկերը ԵՄ-ն է կամ երկրորդն էլ` Ռուսաստանը։ Այդտեղ էլ կար խնդիր, այդ խնդիրն այլ է: Ինչո՞ւ է այդպես կատարվում. որովհետեւ, կաժում եմ` մենք ունենք նաեւ դոլարիզացված մտածելակերպ։ Դա էլ կա, որից պետք է փորձենք ազատվել, բայց վերջերս վստահությունը դեպի ազգային արժույթ ավելանում է, եւ դրա մասին հենց խոսում է դոլարիզացիայի մակարդակի իջեցումը, ոչ թե բարձրացումը։

Իհարկե, մենք հաշվի առնում ենք բոլոր միտումները, ՖԵԴ ռեզերվի կողմից, ասենք, մինչեւ այս միտումը, որ կտրականապես բարձրանալու են տոկոսադրույքները, հիմա այլ խոսակցություններ են գնում, եւ դա կախված է, իհարկե, ԱՄՆ-ի տնտեսության վիճակից, նաեւ ազդեցություն ունեն Եվրոպայում զարգացումները, նաեւ այդ առեւտրային պատերազմները, որ այսօր գոյություն ունեն աշխարհում, եւ մի շարք այլ երեւույթներ։

Ես վստահեցնում եմ ձեզ, որ այդ բոլորը հաշվի առնվում է մեր կողմից։ Մենք ամեն անգամ անդրադառնում ենք, ու մեր արձանագրությունների մեջ շատ մանրամասնորեն դա ֆիքսվում է։ Օրինակ` վերջին մեր խորհրդի նիստի արձագրությունը կհրապարակվի 1 շաբաթ հետո, այնտեղ դուք կտեսնեք։ Այս պահին հրապարակված չի, որովհետեւ այդտեղ կա որոշակի գաղտնիության ռեժիմ։

Ինչ վերաբերում է գնումների գործընթացին, մենք ունենք գնումների մեր սեփական համակարգը, որը համահունչ է «Գնումների մասին» օրենքին, համակարգին։ Ինչ վերաբերում է մեր վարչական գնումներին, մենք ամբողջությամբ դրանք տեղադրում ենք մեր կայքում։ Ես կստուգեմ, ինձ թվում է, որ որեւէ խնդիր այդտեղ պետք է չլինի, դրանք հասու են բոլորի համար։ Ինչ վերաբերում է a8den ոչ վարչականներին, այդտեղ կան խնդիրներ՝ կապված մեր գործընկերների հետ, որովհետեւ մենք առաջին հերթին բանկ ենք, մենք Deutsche Bank-ում ենք մեր փողերը դնում, թե Citibank-ում, այստեղ գնումների միջոցով տենց գործընթաց հնարավոր չէ իրականացնել։ Դրա համար մենք ազատված ենք այդ մասով։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, պրն Մանուկյան, խնդրեմ։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Առաջինը երեւի ես լավ չձեւակերպեցի, որովհետեւ ես խոսում էի targeted inflation-ի մասին, երբ որ Ֆեդի մասով էինք, այլ ոչ թե իրենց մոտից տոկոսադրույքները։ Այսինքն, էնտեղ ինֆլյացիան էլ գիտեք, որ վստահաբար եւս...

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Հա, գնաճի մասով։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Հա։ Դա` մեկ։ Երկրորդը. ես ասեմ, որ, համենայն դեպս, «Գնումների մասին» օրենքը, ոչ գործառնական գնումները, Կենտրոնական բանկը եւս, այդտեղ հաշվետվողականության տարրեր կան։ Եթե դուք ասում եք, որ դա կարող է խնդրահարույց լինել, ուրեմն կամ պետք է օրենքը փոխենք, կամ պետք է ինչ-որ քայլ ձեռնարկենք, որովհետեւ ներկա կարգավորումները, ոչ գործառնականը նաեւ հաշվետվողականություն է ենթադրում։

Ես խոսեցի նաեւ ավանդների երաշխավորման մասին, այդ հիմնադրամի ծախսերի, առնվազն, էլի ոչ գործառնականը հանրությանը թափանցիկ լինելու։ Էլի, 2 հարցերն էլ ուղղակի հիշեցնեմ, մեկը` նախագծի, մյուսը` գազի մասին։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Լավ։ Ավանդների երաշխավորման հիմնադրամի մասով ասեմ, որ դա առանձին հիմնադրամ է։ Դա Կենտրոնական բանկի ստորաբաժանումը չէ, որովհետեւ այդ կառավարման մարմնում կա նաեւ ԱԺ ներկայացուցիչը, Կառավարության ներկայացուցիչները, եւ  ինչ կապված է իրենց վարչական գնումների մասին, այնտեղ խոսքը միայն կարող է լինել աուդիտի մասին, այլ տիպի գործառույթներ իրենք, որպես կանոն, չեն ներկայացնում։ Իրենց աշխատակազմը 5 հոգի է, եթե չեմ սխալվում։ Այնտեղ որեւէ այլ տիպի գնումներ իրենք, ես կասկածում եմ, որ ներկայացնեն։ Այդտեղ ներկայացված են կառավարման կազմում թե՛ ԱԺ ներկայացուցիչ, թե՛ Կառավարության ներկայացուցիչներ, Կենտրոնական բանկի, հասարակական կառույցների եւ առեւտրային բանկերի։ Այս առումով բավականին թափանցիկ է իրենց գործունեությունը։

Ինչ վերաբերում է մեր գործառնական, վարչականի մասով, ամեն ինչ, ես վստահ եմ, որ կա։ Գործառնականի մասով խոսքը գնում է, մենք մի կողմից էլ բանկ ենք` օժտված որոշ պետական ֆունկցիաներով։ Մենք՝ որպես բանկ, սպասարկում ենք Կառավարությանը, բայց մենք մեր հաշիվները տեղաբաշխում ենք տարբեր ֆինանսական կառույցներում։ Այստեղ ունենք խորհրդի որոշումներ, որոնք հրապարակվում են։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Ջավադյան, ես խնդրում եմ ուշադիր լինել ժամանակին։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Լավ, ես կփորձեմ գրավոր ձեր հարցերին պատասխանել։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հայկ Գեւորգյան։

Հ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Պրն Ջավադյան, դուք էլ նոր ասացիք, որ դրամի արժեւորումն եք փորձում կանխել, որովհետեւ ճնշումը դրամի վրա դեպի արժեւորում է այս պահին` տարբեր գործոնների ազդեցության տակ։ Միեւնույն ժամանակ, երբ նայում ենք ընթացիկ հաշվի պակասուրդին, պետք է որ ինչ-որ հակառակ պրոցես լիներ։ Չե՞ք կարծում, որ ունենք տվյալների վիճակագրական ճշգրտման կամ դրանց հավաքագրման, որովհետեւ ոնց-որ պատկերը մի քիչ այն չի ստացվում, ինչ պետք է լիներ։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Քանի որ Կենտրոնական բանկը վարում է իր քաղաքականությունը՝ ելնելով եւ հաշվի առնելով մեր վիճակագրական ծառայության պաշտոնական տվյալները, ակնհայտ է, որ այստեղ, ես այդքան իրավասություն չունեմ` քննարկել` դրանք ճշգրի՞տ են, թե՞ ոչ։ Իմ կարծիքով` ճշգրիտ են, ուղղակի, մեթոդաբանության առումով։ Մենք հիմա աշխատում ենք իրենց հետ այդ ուղղությամբ, որ որոշակի ճշգրտումներ անենք, որ պարզ լինի, որովհետեւ հենց ձեր ասած ցուցանիշների մասով մենք էլ ունենք մտավախութուն։ Ես նախորդ անգամ էլ նշեցի, որ այդ մտավախությունն այն է, որ այսօր արտարժույթի բավականին մեծ առաջարկ կա։ Երեւույթները բացատրելի են մասամբ, մի մասը տուրիզմն է, մի մասն առեւտրի ակտիվացումն է, մի մասը ֆիզիկական եւ իրավաբանական անձանցից փոխանցումների ակտիվացումն է։ Զուտով, ես նայում եմ, մենք բավականին աճ ունենք` նախորդ տարիների համեմատ։ Արձանագրել ենք  աճ նաեւ ներմուծումով, ես նկատի ունեմ ներհոսքն ու արտահոսքը։ Զուտ ներհոսքի մասով էլ ունենք աճ։

Կան նաեւ այլ երեւույթներ, որոնց մասին երեւի թե ես չպետք է խոսեմ։ ԵԱՏՄ-ի մեջ սահմանները վերանալուց հետո կան երեւույթներ, որոնց բոլորն էլ ծանոթ են այսօր, մեքենաների առեւտրից սկսած, որ բավականին ծավալով է, երեւի թե, մեր գործընկերները, պատկան մարմինները դրա պատասխանները կտան։ Մեքենաներ են գալիս եւ այստեղից գնում են, եւ դա որեւէ ձեւով չի, պարզ է, անդրադառնում էն ձեր ասած տվյալների մեջ։ Վերջերս մի քանի անգամ խոսել ենք մեր Վիճպետծառայության ղեկավարների հետ։ Հիմա փորձում ենք որոշակիորեն մեթոդաբանություն փոխելով, հաշվի առնելով ԵՄ-ի փորձը, որովհետեւ այդպիսի երեւույթներ եղել են նաեւ ԵՄ-ում, ավելի պարզ ու մատչելի դարձնել բոլորի համար այդ տվյալները, որ սխալներ չլինեն։ Դուք իրավացի եք, որ այդ սխալները մեզ կխանգարեն ապագայում մեր քաղաքականությունը նորմալ ձեւով իրականացնել։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, պրն Մանուկյան: Ո՞չ: Հարցերն ավարտվեցին։ Շնորհակալություն, պրն Ջավադյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը:

Հաջորդ հարակից զեկուցողը Հաշվեքննիչ պալատի նախագահ Լեւոն Յոլյանն է: Խնդրեմ։

Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Մեծարգո նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, Կառավարության հարգելի ներկայացուցիչներ, ձեր ուշադրությանն եմ ներկայացնում «ՀՀ 2018 թվականի պետական բյուջեի կատարման մասին» Հաշվեքննիչ պալատի եզրակացությունը, որը Սահմանադրությանը եւ օրենքներին համապատասխան` 2019 թվականի մայիսի 29-ին ներկայացվել է ԱԺ, Կառավարություն, ինչպես նաեւ հրապարակվել է Հաշվեքննիչ պալատի պաշտոնական կայքում։

  Եզրակացությունը կազմելու նպատակով  պետական բյուջեի կատարման գործընթացի նկատմամբ հաշվեքննություն է իրականացվել ֆինանսների նախարարությունում։ Հաշվեքննության ընթացքում կազմվել է արձանագրություն, որը սահմանված կարգով ներկայացվել է ֆինանսների նախարարին։ Վերջինիս կողմից արձանագրության վերաբերյալ ներկայացվել է դիրքորոշում, որն էլ ամբողջությամբ արտացոլվել է ընթացիկ եզրակացությունում, որում մեր կողմից դրանց վերաբերյալ տրվել են նաեւ Հաշվեքննիչ պալատի մեկնաբանությունները։ Նյութը ներկայացվել է նույնպես ԱԺ-ին եւ Կառավարությանը, ինչպես նաեւ հրապարակվել է մեր պաշտոնական կայքում։

Պրն Ջանջուղազյանի բովանդակալից ելույթից հետո կխոսեմ միայն որոշ որակական խնդիրների մասին, որոնք, ըստ Հաշվեքննիչ պալատի` սկզբունքային են եւ լուծման կարիք ունեն։

Առաջին խնդիրը, որի վրա կցանկանայի հրավիրել ձեր ուշադրությունը, եւ բավականին քննարկվեց եւ տեղեկատվություններ տրվեց եւ՛ պրն Ջանջուղազյանի ելույթում, եւ՛ պրն Սողոմոնյանի կողմից բարձրացված հարցի ժամանակ, այն է, որ ՀՀ-ին եւ համայնքներին ամրագրված բոլոր բյուջետային միջոցները պետք է շրջանառվեն գանձապետական միասնական հաշվով։

Անվիճելի է, որ բյուջետային միջոցների գանձապետական համակարգով շրջանառումն ավելի վերահսկելի եւ թափանցիկ է դարձնում այդ միջոցների օգտագործումը։

Կառավարությունն ընդառաջ գնաց մեր առաջարկությանը։ Հարցը բարձրացվել է տարիներ ի վեր, եւ 2010 թվականից աստիճանաբար վարկային եւ դրամաշնորհային միջոցների մի մասը սկսեց շրջանառվել գանձապետական համակարգով։ Խոսքը գնում է ծրագրերի իրականացման գրասենյակ պետական հիմնարկների մասին։ Նշեմ նաեւ, որ Կառավարությունը բավականին աշխատանք տարավ միջազգային ֆինանսական դոնոր կազմակերպությունների հետ այս ուղղությամբ։

Նախորդ տարվա վերջից սկսած, այսօր նույնպես նշվեց, նշված խնդիրը լուծվեց նաեւ ՊՈԱԿ-ների մասով, բացառությամբ երկու դեպքի։ Դա «Ռուս-հայկական սլավոնական համալսարան» եւ «Արդարադատության ակադեմիա» ՊՈԱԿ-ների մասին է։ Տվյալ դեպքում խնդիրն իրավական տիրույթում է, եւ ըստ մեզ հասած լուրերի` դրանք գտնվում են լուծման փուլում։

Սակայն բաժնետիրական ընկերությունների, հիմնադրամների եւ համայնքային ոչ առեւտրային կազմակերպությունների հաշիվները դեռեւս շարունակում են մնալ առեւտրային բանկերում։ Առկա իրավիճակը չի բխում հանրային միջոցների կառավարման թափանցիկության եւ վերահսկելիության պահանջներից, եւ հանգեցնում է դրանց օգտագործման գործընթացում հնարավոր ռիսկերի ավելացմանը։

Ակնկալում ենք, որ այս խնդրի լուծման ուղղությամբ եւս անհրաժեշտ է ջանքեր գործադրել։ Նշվեց, որ այստեղ անհրաժեշտ է նաեւ օրենսդրական փոփոխություն։ Հաշվեքննիչ պալատի կարծիքով` եթե դրա անհրաժեշտությունը կա, ուրեմն, օրենքով պետք է այս խնդրին տրվի համապատասխան կարգավորում։

Պետական բյուջեի կատարման գործընթացում եւս առկա են մի շարք խնդիրներ, որոնք չեն բխում թափանցիկության, վերահսկելիության եւ հանրային հաշվետվողականության ապահովման լավագույն սպասումից։ Այդ իսկ պատճառով Հաշվեքննիչ պալատն առաջարկում է.

 «Պետական բյուջեի կատարման մասին» տարեկան հաշվետվության մեջ ներառել գանձապետական միասնական հաշվի մնացորդների վերաբերյալ տեղեկատվություն։ Այդուհանդերձ, Հաշվեքննիչ պալատն իր եզրակացությամբ ներկայացրել է անհրաժեշտ տեղեկատվությունը, որը մեր կարծիքով օգտակար կլինի պատգամավորների համար։ Մենք գտնում ենք, որ նման տեղեկատվությունն էական նշանակություն կարող է ունենալ հաշվետվությունն օգտագործողների համար։

Հաշվետվությունում ավելացնել. «Վերլուծություն պետական բյուջեի գերատեսչական դասակարգման ծախսերի վերաբերյալ», որպեսզի հնարավոր լինի մշտադիտարկել յուրաքանչյուր գերատեսչության կատարողականը։

Տեղեկատվությունը ներկայացնել միայն ոլորտային մոտեցմամբ, մեր կարծիքով բավարար չէ, անհրաժեշտ է տալ նաեւ գերատեսչական պատկերը, որպեսզի հնարավոր լինի հետեւել յուրաքանչյուր մարմնի արդյունքներին կոնկրետ ոլորտում թե՛ դրական, թե՛ բացասական տեսանկյունից։

Մյուս խնդիրը. «Պետական բյուջեի մասին» օրենքում, ինչպես նաեւ «Պետական բյուջեի կատարման մասին» տարեկան հաշվետվություններում ներառել ըստ եկամտատեսակների, հարկային եկամուտների պլանի, ինչպես նաեւ ճշտված պլանի կատարողականների ցուցանիշները։

Տվյալ հարցում մեր դատողությունները գտնվում են բյուջետային հաշվետվողականության եւ պառլամենտական վերահսկողության համակարգերի բարելավման տիրույթում։ Այո, օրենքով նման բան նախատեսված չէ, սակայն մենք գտնում ենք, որ դա հնարավոր է իրականացնել, եւ այն կարող է բարձրացնել բյուջետային մուտքերի ապահովման համակարգերի կառավարումն ու արդյունավետությունը։

2014 թվականից մինչեւ այժմ պետական բյուջեի կատարողականի հաշվետվություններում «Ներքին տոկոսավճար» հոդվածներում ներառված չէ ռեզիդենտների կողմից ձեռք բերված արտարժութային պետական պարտատոմսերի համար վճարված տոկոսավճարները։

2018 թվականին արտարժութային պետական պարտատոմսերի սպասարկման համար վճարված տոկոսավճարը կազմել է 31,8 մլրդ դրամ։ Ֆինանսների նախարարությունը չի առարկել արձանագրված փաստին, այլ ներկայացրել է բացատրություն, թե ինչո՞ւ այն չի կարողանում ապահովել օրենսդրության պահանջը։

Դեռեւս 2014 թվականի մարտին ֆինանսների նախարարությունը փորձել է ստանալ նման տեղեկատվություն Citibank-ից, ի պատասխան՝ Citibank-ը հայտնել է, որ նման տեղեկատվություն չեն կարող տրամադրել՝ ելնելով իրենց մոտ գործող գաղտնիքի պահպանման իրավական սահմանափակումներից։

Հաշվեքննիչ պալատն առաջարկում է գործուն քայլեր ձեռնարկել տվյալ ուղղությամբ՜ նպատակ ունենալով բարելավել բյուջետային համակարգի հաշվետվողականությունը, թափանցիկությունը եւ հրապարակայնությունը։

Այսպիսով, առաջարկվում է «ՀՀ պետական պարտքի մասին» օրենքի 14-րդ հոդվածի համաձայն՝ ռեզիդենտների կողմից ձեռք բերված արտարժութային պետական պարտատոմսերի սպասարկման ծախսերը ներառել ներքին պետական պարտքի սպասարկման փաստացի ծախսերում։

Առաջարկում ենք նաեւ վերանայել ներքին աուդիտի կառավարման, տեղեկատվական համակարգի շահագործման պահանջի դադարեցումը եւ գործուն քայլեր ձեռնարկել տեղեկատվական համակարգը կայացնելու եւ ներդնելու գործում։ Փորձեմ պարզաբանել իրավիճակը։ Դեռեւս 2012 թվականի փետրվարի 17-ին ֆինանսների նախարարի հրամանով սահմանվել է ներքին աուդիտի միասնական կառավարման տեղեկատվական համակարգի շահագործման պահանջ։ Խնդիրը, անշուշտ, ռազմավարական նշանակության է, քանի որ ներքին աուդիտի համակարգի բարելավումն ուղղակիորեն ազդում է բյուջետային միջոցների կառավարման արդյունավետության վրա։ Դա է վկայում նաեւ պետական ֆինանսների կառավարման ռազմավարությանը վերաբերող` Կառավարության 2016 թվականի փետրվարի արձանագրային որոշումը, ըստ որի` իրականում մշակվել է  ներքին աուդիտի հատուկ էլեկտրոնային ծրագրային համակարգ։ Այն իրականում նույնիսկ գործարկվել է, սակայն դժվարանում եմ ասել, թե ինչ արդյունավետությամբ։

  Այդուհանդերձ, ներկա պահին ներքին աուդիտի միասնական կառավարման տեղեկատվական համակարգի շահագործման պահանջն այլեւս հանված է։ Հաշվեքննիչ պալատն առաջարկում է տվյալ պարագայում նույնպես գործուն քայլեր ձեռնարկել` վերանայելու մոտեցումը եւ ներքին աուդիտի բարեփոխումների համատեքստում բարելավել ծրագիրը, հստակ սխեմաներ մշակել, գործարկել այն` նպատակ ունենալով ուժեղացնել ներքին աուդիտի բաղադրիչը։

Հարգելի պատգամավորներ, եզրակացության համատեքստում Հաշվեքննիչ պալատի կողմից վերլուծվել է նաեւ պետական բյուջեի ոչ ֆինանսական ցուցանիշների կատարողականը։ Վերլուծության արդյունքները մանրամասն ներկայացվել է մեր եզրակացության մեջ, ուստի ես կսահմանափակվեմ միայն մի քանի փաստերի հնչեցմամբ։

Քաղաքականության միջոցառումներից 18,6%-ի գծով ընդհանրապես ոչ մի ֆինանսական ցուցանիշ սահմանված չի եղել։ Նշված միջոցառումների կատարման արդյունավետությունն անհնար է գնահատել` պայմանավորված դրանց չափելիության հնարավորության բացակայությամբ։ Հատկանշական է, որ Հաշվեքննիչ պալատը տվյալ խնդիրն արձանագրել է նաեւ նախորդ տարի եւ առաջարկել է բարելավել իրավիճակը։ Քաղաքականության միջոցառումներից 64,8%-ի գծով սահմանված է եղել միայն մեկ տեսակի ոչ ֆինանսական ցուցանիշ, հիմնականում` քանակական, ինչն անբավարար է նշված միջոցառումների արդյունքների լիարժեք գնահատումն ապահովելու համար։ Հաշվեքննիչ պալատի դատողությունները  տվյալ պարագայում շատ պարզ են եւ  ամփոփվում են հետեւյալ հասկանալի բանաձեւում. ինչը հաշվելի չէ, այն վերահսկելի չէ, ինչը վերահսկելի չէ, այն կառավարելի չէ, ինչը կառավարելի չէ, այն բարելավել դժվար է լինելու։

Հարգելի պատգամավորներ, իսկ հիմա ներկայացնեմ պետական բյուջեի ծախսերի գործառնական դասակարգման վերաբերյալ ուսումնասիրության արդյունքները։ «Պետական բյուջեի մասին» օրենքով սահմանված 27 ծրագիր ավելի քան 11 մլրդ դրամ ընդհանուր ծավալով չի կատարվել, այլ կերպ ասած, դրանց գծով վճարումներ չեն իրականացվել։ Թվով 11 ծրագիր, ավելի քան 2 մլրդ դրամ ընդհանուր ծավալով, ճշտված ծրագրով զրոյացվել է։ Ծախսային 54 ծրագրի փաստացի կատարողականը ճշտված ծրագրի նկատմամբ կազմել է 50%-ից ցածր` առաջացնելով տարեկան ճշտված ծրագրի նկատմամբ 15,9 մլրդ դրամի շեղում։  Ծախսային 14 ծրագիր օրենքով նախատեսված չի եղել, սակայն հետագայում Կառավարությունը դրանք  ճշտված ծրագրով ավելացրել է 11,1 մլրդ դրամի չափով, իսկ հետագայում պարզվել է, որ փաստացի դրանցից կատարվել է միայն 8,7 մլրդ դրամի ծախս։

Մեկ այլ խնդիր։ Փաստացի ծախսերի ճշտման ծրագրի նկատմամբ կատարողականը բյուջեի բոլոր բաժիններում չի ապահովել նախատեսված ցուցանիշների մակարդակը։ Ընդ որում, ամենացածր կատարողականն արձանագրվել է «Բնակարանային շինարարություն եւ կոմունալ ծառայություններ» բաժնում, 46,9%-ը «Շրջակա միջավայրի պաշտպանություն» բաժնում` կազմելով 53,1%։ Հատկանշական է, որ այս խնդիրն արձանագրվել է նաեւ նախորդ տարի։ Այսինքն` կան ոլորտներ, որոնք պարբերաբար թերակատարվում են։

Հարգելի պատգամավորներ, վերջում ցանկանում եմ բարձրացնել նաեւ Հաշվեքննիչ պալատի գործառույթներին վերաբերող մեկ այլ խնդիր, որը տվյալ դեպքում ուղղակիորեն առնչվում է բյուջեի կատարողականի հաշվեքննությանը եւ դրա եզրակացությանը։

«Հաշվեքննիչ պալատի մասին» ՀՀ օրենքի 27-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ 2020 թվականից պետական բյուջեի կատարման վերաբերյալ եզրակացությունը կազմվելու է` օգտագործելով նույն տարվա պետական բյուջեի 3, 6 եւ 9 ամիսների կատարման նկատմամբ ֆինանսական եւ համապատասխան հաշվետվությունների ընթացիկ եզրակացությունները։

Ակնհայտ է, որ նման ծավալի եւ բարդության աշխատանքը հնարավոր կլինի, եթե հաշվեքննության առարկային վերաբերող տեղեկատվությունն օպերատիվ մակարդակով հասանելի լինի պալատին, սակայն գործնականում դեռեւս լուծված չէ պալատին օրենքով նախատեսված էլեկտրոնային շտեմարանների առցանց հասանելիության խնդիրը։ Հետեւաբար, կարող ենք արձանագրել,  որ օրենսդրական այս պահանջը չկատարելու հարցում լինելու են ակնհայտ ռիսկեր, միաժամանակ  մենք առաջնորդվում ենք այն ակնկալիքով, որ առաջիկա տարիներին պետական մարմինների խոշոր տվյալների բազաները լիարժեք ինտեգրվեն ԷԿԵՆԳ ՓԲԸ-ի փոխգործունեության հարթակին, որից հետո այդ հարթակն ամբողջությամբ հասանելի կլինի մեզ համար, եւ մենք կկարողանանք իրականացնել այդ եռամսյակային հաշվեքննությունները։

Առաջարկում ենք կատարել օրենսդրական փոփոխություն, որով վերոհիշյալ դրույթն օրենքով ուժի մեջ մտնելու ժամկետը կսահմանվի 2022 թվականի հունվարի 1-ը։

Ամփոփելով ելույթս՝ նշեմ հետեւյալը. հաշվի առնելով եզրակացությամբ ներկայացված նկատառումներն ու փաստերը, Հաշվեքննիչ պալատը ՀՀ 2018 թվականի պետական բյուջեի կատարման վերաբերյալ տալիս է դրական եզրահանգում, քանի որ հաշվեքննության իրականացման համար ստացված տեղեկատվությունը բավարար է եւ էական խեղաթյուրումներ չեն հայտնաբերվել։ Շնորհակալություն ուշադրության համար։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Յոլյան։ Զեկուցողին հարցեր ուղղելու համար հերթագրում։ Հերթագրվել է 9 պատգամավոր: Արտյոմ Ծառուկյան։

Ա.ԾԱՌՈՒԿՅԱՆ

-Պրն Յոլյան, 2 հարց ունեմ ձեզ։

Առաջին հարցը. ինձ հետաքրքրում է` Վերահսկիչ պալատի վերականգնվող գումարների հաշվեհամարի փակումը ճի՞շտ եք համարում, թե՞ ոչ։ Արդյո՞ք ճիշտ չէր լինի, որ գործունեության արդյունավետության մի մասը չափվեր նաեւ վերականգնվող գումարով, եւ, ասենք, այդ վերականգնված գումարից մի մաս հատկացվեր այն մարդկանց, ովքեր այդ ստուգումն իրականացնում են։ Սա` առաջին հարցը:

Երկրորդը. հաշվեքննության մեջ առկա էր «Ռադիոիզոտոպների արտադրության կենտրոն» ՓԲԸ-ն, արդյո՞ք նախարարության կողմից արդեն ունեք պարզաբանում, թե ինչու է այդտեղ ստուգումը խոչընդոտվել։

Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Տեղյա՞կ եք, որ 2018 թվականի ապրիլի 9-ից գործում է «Հաշվեքննիչ պալատի մասին» օրենքը, ուժի մեջ է մտել։ Օրենքի տրամաբանությունն իր մեջ չի ներառում հաշիվների վերականգնման գործընթաց, որը դրվի պալատի վրա։ Ըստ էության, մեր խնդիրն է արձանագրել, թե տեղում ինչ խնդիրներ կան, ինչ ռիսկեր կան։

Իսկ բյուջե գումարների վերականգնման խնդիրը մնում է այլ մարմինների, որոնք այդ ուղղությամբ մեր արձանագրած փաստերի առումով պետք է իրականացնեն համապատասխան աշխատանք։ Դրանով է միայն դա պայմանավորված։ Եթե օրենքի մեջ լինեն փոփոխություններ, դրվի խնդիր, դա կլինի այլ հարց։

Երկրորդը. իզոտոպների հետ կապված` բյուջետային 2 մլրդ ծախսերի խնդիր կար, որը մենք գտել ենք, որ ռիսկային է եւ ընդգրկել ենք հաշվեքննության մեջ։ Ծախսերն իրականացվել են 2013, 2016 թվականների ընթացքում, հիմնականում շինարարական ծախսեր են։

Այն կենտրոնը, որը բաժնետիրական ընկերության միջոցով է արվել, եղել է եւ՛ առողջապահության նախարարության ենթակայության ներքո, եւ՛ էկոնոմիկայի, եւ՛ պետգույքի։ Մեզ համապատասխան հաշվեքննություն իրականացնելու համար անհրաժեշտ էին փաստաթղթեր, որի հիման վրա կարելի էր վերահսկել եւ ստանալ կարծիք։ Ի՞նչ է տեղի ունեցել. եղել են ռիսկային խնդիրներ, եղել է ոչ արդյունավետ ծախսը, ընդհանուր առմամբ. բյուջեից հատկացված այդ գումարներն ինչքանո՞վ են արդյունավետ ծախսվել։

Ունեցել եմ բազմաթիվ խոսակցություններ նախարարների հետ, պալատն ուղարկել է տարբեր գրություններ բոլոր նշված մարմիններին եւ բաժնետիրական ընկերություններին։ Փաստորեն, այդ տեղափոխման ընթացքում չկարողացանք գտնել փաստաթղթերի առումով, թե որտեղ է նա գտնվում, բնականաբար, չկարողացանք իրականացնել հաշվեքննություն։ Ունենք առողջապահության նախարարի համապատասխան պատասխանը, որ չկան այդ փաստաթղթերը, իրենց մոտ չեն, էկոնոմիկայի նախարարինը, Պետգույքինը։ Դա է պատճառը։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ցանկանո՞ւմ եք արձագանքել: Խնդրեմ։

Ա.ԾԱՌՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ինձ նախնական, ձեր անձնական կարծիքն էր հետաքրքիր: Ի՞նչ կարծիք ունեք, եթե Հաշվեքննիչ պալատին այդ լիազորությունն օրենքով տրվի, նաեւ հետագայում գումարների վերադարձի մասով լիազորություն տրվի։

Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Գիտե՞ք ինչ, ըստ էության, օրենքի ամբողջ գաղափարախոսությունը պետք է փոխվի։ Օրենքում, որը 2018 թվականի ապրիլի 9-ից գործում է, հստակ նշված է, որ մեր խնդիրը հաշվեքննություն իրականացնելն է։ Օրենքում, միանշանակ, նշված է, որ պալատը որակում տալու իրավունք չունի, պալատը հետագայի կանխատեսումների առումով իրավունք չունի։

Ես համաձայն եմ դրան, մենք, իրոք, պետք է արձանագրենք այն, ինչ կա, որակում կտան համապատասխան մարմինները, ԱԺ-ը։ Իմ կարծիքով օրենքի այդ դրույթը ճիշտ է, պալատը գումար վերականգնելու գործով պետք է չզբաղվի։ Դա իմ մոտեցումն է։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Գեւորգ Պապոյան։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Պրն Յոլյան, երկու հարց ունեմ։ Առաջինը վերաբերում է պետական բյուջեի, այսպես ասեմ, ես կարծում եմ` գումարների անհիմն վատնմանը: Բացատրեմ, թե ինչի մասին է խոսքը։ Մենք մոտ 180 մլրդ դրամի կենսաթոշակ ենք վճարում «Հայփոստ» ՓԲԸ-ի միջոցով, եւ մոտ 120 մլրդ դրամ՝ բանկերի, հարաբերակցությունը՝ 60/40։

Այդ 60%-ի համար պետությունը վճարում է 1,5 մլրդ դրամ միջնորդավճար, իսկ բանկերին՝ ընդամենը` 80 մլն դրամ։ Երբ մենք հաշվում ենք արդյունավետությունը, մոտավորապես, «Հայփոստ»-ի ծառայությունները մոտ 25 անգամ բանկերի ծառայությունից թանկ են։ Ավելին, վստահ եմ, որ եթե այդ գումարներն ավելի մեծ չափով բանկերով շրջանառվեն, ապա ընդհանուր հաստատուն ծախսերի կրճատման շնորհիվ այդ միջնորդավճարների գումարներն ավելի կփոքրանան։

Ուզում էի հասկանալ, թե որքանո՞վ է հիմնավորված այդ 1,5 մլրդ դրամը, այդ առումով Հաշվեքննիչ պալատն ի՞նչ է իրականացնելու։ Ընդհանրապես, մեր պետական քաղաքականությունն այս առումով ինչպիսի՞ն է լինելու։ Մենք ինչպիսի՞ պետական քաղաքականություն ենք այս առումով վարելու։ Սա հատկապես այն համատեքստում, որ «Հայփոստ»-ում ներքին օղակների աշխատողների աշխատավարձը շատ հաճախ նվազագույն աշխատավարձի չափով է` 55 հազ. դրամ, բայց «Հայփոստ»-ում, իմ ունեցած տեղեկություններով` բարձր օղակներում մի քանի մլն դրամ աշխատավարձ ստացող աշխատակիցներ կան։

Այս տրամաբանության մեջ հաշվարկ, ընդհանրապես, ուսումնասիրություն կատարվե՞լ է, թե՞ ոչ։

Վերջում մի բան ասեմ, էլի իմ ունեցած տեղեկություններով` անընդհատ իրականացվում են քննություններ, որոնց արդյունքում էլի այդ 55 հազ. դրամ ստացող մարդիկ դուրս են մնում աշխատանքից, բայց այդ 2 մլն եւ ավելի ստացողներին ոչ մի բան չի պատահում։ Այստեղ ի՞նչ կասեք։

Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Մենք, երեւի, վաղը կամ մյուս օրը քննարկելու ենք Հաշվեքննիչ պալատի 2018 թվականի մեր տարեկան հաղորդումը։ Ձեր կողմից բարձրացրած խնդիրը բավականին մանրամասն, նույն թվերով նկարագրված է մեր հաշվեքննության արդյունքների դաշտում։ Նույնը մենք նշել ենք, որ 80 մլն 120 միլիարդի համար եւ  1,5 մլրդ 189 մլրդ դրամի համար` կենսաթոշակի առումով, ընդ որում, 1,5 միլիարդը տակը չունի համապատասխան հիմնավորումներ։ Բավականին լուրջ նյութ է, կխնդրեմ, որ ծանոթանաք, այն, ինչ որ վերաբերում է կենսաթոշակների եւ նպաստների մասով, ես էլ իմ հաղորդման մեջ դրա մասին ավելի մանրամասն կխոսեմ։

Բայց խնդիրները, որ դուք դրեցիք «Հայփոստ»-ի աշխատավարձի մասով, Հաշվեքննիչ պալատը դրա հետ կապ չունի։ Ընդ որում, 2019 թվականի ապրիլի 9-ից ուժի մեջ մտած օրենքով մենք «Հայփոստ»-ում հաշվեքննություն անելու իրավունք չունենք։ Իմ կարծիքով` այդ խնդիրների լուծման դաշտում սոցապ նախարարությունը, Կառավարությունը համապատասխան լուծումներ պետք է տա՝ ելնելով իրավիճակից: Այսքանը, երեւի թե։ Դրա մասին ավելի մանրամասն կխոսենք մեր հաղորդման  ժամանակ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, խնդրեմ։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-«Հայփոստ»-ի մասով շատ կարճ ասեմ։ Միգուցե, հիմնավորումներից մեկն էլ նաեւ աշխատավարձերն են։ Այստեղ պետք է ուսումնասիրվի, եթե դա է, ապա այդ մասով շատ թույլ հիմնավորում է, բայց մեկ ուրիշ հարց եմ ուզում տալ։

Դեռեւս նախորդ տարի կամ նախանցած տարի սկսվել էր պրոցես, կարծեմ, նաեւ Հաշվեքննիչ պալատն այդտեղ ուներ դերակատարում, երբ ուսումնասիրում էին, թե նախկինում ի՞նչ կոռուպցիոն ռիսկեր են եղել կենսաթոշակների վճարման դեպքում, երբ բերվել էին անհիմն տեղեկանքներ աշխատանքային փորձի եւ այլնի, եւ երկար տարիներ մարդկանց ավելի կենսաթոշակ էր վճարվել։ Այստեղ էլ պետական բյուջեի վատնում է եղել: Այդ առումով ի՞նչ նոր բան կա։ Այդ պրոցեսն ի՞նչ ընթացքի մեջ է։
Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Մեր հաշվեքննության արդյունքների ամփոփի մեջ, անդրադառնամ դրան, մոտ 15 միլիարդի ռիսկեր ենք հայտնաբերել։ Խոսքը գնում է 1 տարուց ավելի ՀՀ-ից բացակայող, որը, ըստ օրենսդրության, արդեն իրավունք չունի կենսաթոշակ ստանալ, կանխիկ գումարով կենսաթոշակ ստացածների մասին, 619 միլիոնի մասին է խոսքը։

3-9 ամիս Հայաստանի բացակայողի, նույնպես փաստաթղթերի ուսումնասիրության արդյունքում մենք տեսնում ենք, որ համապատասխան ձեւակերպումներ չկան, չկան մարդիկ, ովքեր լիազորված են այդ գումարը ստանալ, 4 մլրդ կենսաթոշակ է դուրս գրվել եւ այլն։

Քննարկել ենք սոցապ նախարարության հետ, տիկին նախարարի հետ։ Խնդիրը պատկերացնում ենք հետեւյալի մեջ. «Հայփոստ»-ի դաշտում մենք հաշվեքննություն անել իրավասու չենք։ Նախարարությունն ունի բավականին մեծ աշխատակազմ, մեր եղած նյութերը, որոնք տասնյակ հազար մարդկանց են վերաբերում, բայց անհատական, այդ խմբի միջոցով պետք է տեսնեն` որտեղ կա կոռուպցիոն լուրջ ռիսկ, որտեղ կա քրեորեն հետապնդելի հետեւանքներ պարունակող արարք, որտեղ կան հիմնավորումներ։

Տեսեք, նույնը երկրից 12 ամիս բացակայողների դաշտում մենք չէինք տեսնում։ Մեզ ասում էին` մարդը Մոսկվայում կամ այլ երկրում կարող է` անձնագիրը փոխել է, այդ անձնագրով եկել է Հայաստան, եւ ՍԵԿՏ-ով մենք չենք տեսել։ Մենք հաշվեքննությունն իրականացրել ենք տարբեր շտեմարանների, տեղեկատվությունների համադրման միջոցով։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Յոլյան, ներողություն, ժամանակը սպառվեց։ Արտակ Մանուկյան։

Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Մանրամասն, իմ կարծիքով` առիթ կլինի, հաղորդման ժամանակ կխոսենք:

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Նախ՝ ակնհայտ է, որ դուք մի նախադասություն ասացիք, որի հետ ես համաձայն եմ։ Ճիշտ եք ասում, որ վերականգնելու հարցով Հաշվեքննիչ պալատը չպետք է զբաղվի, բայց կարծում եմ, որ հետագա գործընթացների կամ post-audit հաշվեքննությունից հետո ի՞նչ է տեղի ունեցել, այդ մասով հանրությունը պետք է տեղյակ լինի։

Ես փորձեցի շատ կոշտացված, այսպես ասած, չոբան հաշվարկով միայն դնել գումարել, օրինակ՝ այն դեպքում, երբ աշխատակցին են հրամանագրում եւ այլն, նման ծախսերը չեն դիտարկվում, բայց խոշորացված պատկերով, մոտավորապես, 35 մլրդ դրամի կարգի անհամապատասխանություններ էին գրանցվել, բայց հարցս կոնկրետ վերաբերում է ԲԷՑ-ին։ Այստեղ մի քանի նախադասություններ կարդամ. «Առանց որեւէ իրավական երաշխիքի տրվել է կանխավճար 100 մլն դրամի չափով ապրանքներ ներմուծելու հիմնավորմամբ, ինչը, սակայն իրականում չի ներմուծվել, կամ «Վոլիոս» ՓԲԸ-ն եւ ԲէՑ-ի միջեւ կնքվել է 141 մլն դրամի պայմանագիր, հետո «Վոլիոս» ՓԲԸ-ն աշխատանքները հիմնականում իրականացվել են ԲԷՑ-ի միջոցների հաշվին, ԲԷՑ-ից 7 աշխատակից ազատվում է աշխատանքից, ընդունվում է «Վոլիոս» ՓԲԸ-ում աշխատանքի, հետո էլ այն սարքավորումները, որոնք ԲԷՑ-ինն են, ըստ էության, օգտագործում է»։ Այս նախադասությունները խոսում են, որ այստեղ  կա կամ հնարավոր է որոշակի փոխկապակցվածություն։

Ես տեղյակ եմ, որ ԲԷՑ-ի մասին, բոլորն են խոսում, մի քանի մարմիններ։ Կա՞ ինչ-որ թվային պատկեր, թե այս արձանագրված անհամապատասխանությունների արդյունքում որոշակիորեն ինչքա՞ն է հետհաշվեքննության տեսանկյունից մուտքագրվել պետական բյուջե։

Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցի համար, կարող ենք այսօր քննարկել, բայց այսօր քննարկում ենք Կառավարության` բյուջեի կատարման հարցը։

Կարող եմ շատ մանրամասն խոսել։ ԲԷՑ-ից 2 նյութ, որոնց մեջ մենք տեսել ենք առերեւույթ հանցագործության տարրեր, մենք ուղարկել ենք դատախազություն։

Ո՞նց ասացիք, չոբան հաշվո՞վ. եթե տենց հաշվենք, թվեր շատ ավելի մեծ կարող են լինել։ ԲԷՑ-ը խիստ սկզբունքային կառույց է, նա վարկային 6 ծրագրեր է իրականացնում։ Մենք, որ ասում էինք բաժնետիրական ընկերությունների գումարներն էլ պետք է շրջանառվեն գանձապետական համակարգով, ԲԷՑ-ը բաժնետիրական ընկերություն է եւ այդ ծրագրերի իրականացումն առեւտրային բանկերի միջոցով է իրականացնում։

Նույնը խոսում էինք, որոշ տեղեր բյուջեի չկատարման մասով ծրագրերը սկսել են 2016 թվականից, 6 ենթակայանների վերականգնման ծրագրեր, որոնք պետք է ավարտվեին հիմնականում 2018 թվականի սեպտեմբերին, բայց, ընդհանուր առմամբ, դրանց կատարողականը կազմում է 21-44%։ ԲԷՑ-ի ծրագրերը խիստ սկզբունքային են երկրի էներգահամակարգի, էներգաանվտանգության առումով։ Ես կարող եմ շատ երկար դրա մասին խոսել։

Մեր նյութում միայն, զուտ ընթացիկ գնահատումների մասով, նյութը 200 քանի էջանոց է, մենք հաղորդման մեջ շատ կարճ ենք դա ներկայացրել, շուրջ 10 մլրդ դրամի հասնող խեղաթյուրումների մասին է խոսքը։ Դա այն է, ինչ որ ես օրենքով կարող եմ ձեւակերպել ռիսկ-խեղաթյուրում, մնացածը` ձեւակերպումների առումով գնահատականները, կարող եք նյութի հետ ծանոթանալով` դուք ինքներդ տալ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Խնդրեմ, արձագանքեք։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Ինչի՞ համար է ինձ համար կարեւոր  ԲԷՑ-ը. որովհետեւ ինքը սակագների վրա որոշակի ազդեցություն է ունենում։ Եթե դուք թիվ եք հնչեցնում, մոտավորապես կամ առնվազն, իհարկե, ագրեգացվածը ես ասացի, որ առնվազն 35 մլրդ էր, բայց եթե էդ նույն ձեր ասած թիվը ԲէՑ-ի մասով` 10 մլրդ, սա սակագնի վրա եւս ավելի քան 1 դրամի, որովհետեւ մոտավորապես 6 մլրդը 1 դրամ սակագնի վրա նվազեցվող ազդեցություն կարող է ունենալ։ Այսինքն՝ բավականաչափ մեծ, հավելյալ հնարավորություններ են ընձեռնվում, որ սակագների մասով եւս ապագայում հասկանանք, որ որոշակիորեն նվազեցման տեղեր կան։

Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Նշեմ, որ սակագնի վրա ուղղակիորեն այդ 10 միլիարդը չի ազդում։ Պարզապես դրանց ծախսման արդյունավետության ու նպատակայնության առումով ԲԷՑ-ի սակագինն այդքան բարձր չի, եթե չեմ սխալվում, 2018 թվականինը չգիտեմ, մեկ ու քանի դրամ է։ 10 միլիարդն ամբողջությամբ սակագնի իջեցման վերաբերյալ չի կարող ազդել։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Սերգեյ Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Պրն Յոլյան, դուք հայտարարեցիք, որ 2018 թվականի բյուջեի տարեկան կատարողականը գնահատում եք դրական։ Պայմանական ասած, եթե գնահատեիք բացասական, ի՞նչ ազդեցություն կունենար ձեր գնահատականը որեւէ կառույցի համար։ Եթե կառույցը գնահատական կարող է հնչեցնել, եւ դրա հետեւանքները տեսանելի չեն, առաջանում է երկրորդ հարցը. ինչքանո՞վ է նպատակահարմար կամ ինչքանո՞վ է արդյունավետ տվյալ կառույցի գործունեությունը։

Եթե ձեր գնահատականները դուք ներկայացնում եք, նաեւ նշում եք, որ դրան որեւէ բան չի հետեւել, դուք նշում եք, որ բյուջեի կատարողականի մասով ծախսային մասով 18 միլիարդի թերացում եք նկատել, ներկայացրել եք Կառավարություն, 11 միլիարդն ընդունել են, եւ 8 միլիարդը կատարվել է՝ նկատի չունեմ բացթողումի իմաստով։ Այսինքն՝ թերակատարում կամ ընթացիկ կատարում նկատել եք, եւ որեւէ ազդեցություն չի ունեցել։

Այսինքն` ասածիս նպատակը հետեւյալն է. ի՞նչ հարց եմ ես ձեզ հնչեցնում։ Նպատակահարմար գտնո՞ւմ եք կառույցի այս տեսակի աշխատանքը,  ներողություն արտահայտության համար, երբ որ անատամություն կա կառույցի գործունեության նկատմամբ։ Այսինքն` ինքը որեւէ ազդեցիկ լծակ չունի, եւ անհնար է գնահատել կառույցի աշխատանքը, որովհետեւ չափորոշիչ չկա։ Դուք ինչ անում եք, եթե որեւէ հետեւանք  չի ունենում, որեւէ աշխատանք չեն կարող գնահատել` դուք լա՞վ արեցիք, թե՞ վատ արեցիք։ Հո արտաքին տեսքով չպետք է որոշեն, ձեր կառույցն իմաստ ունի՞ շարունակել աշխատանքը, թե՞ ոչ։

Ասածս հետեւյալն է. ձեր աշխատանքի չափելիությունը, աշխատանքի հետեւանքը, աշխատանքի արդյունավետությունը, աշխատանքի գնահատումը. երբ այս չափորոշիչները չկան, անհասկանալի չի՞ լինում կառույցի գործունեության ընթացքը։

Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ տեսակետ արտահայտելու համար։ Բավականին լուրջ հարց եք բարձրացնում։ Ամբողջ աշխարհում կա համապատասխան դրվածք, որը Լիմայի եւ Մեխիկոյի հռչակագրերով է ամրագրված, որ արտաքին վերահսկողության դաշտում անկախ մարմին պետք է լինի, որի անունն է Արտաքին վերահսկողության բարձրագույն մարմին, որին պետությունը պետք է ապահովի, ինչքան անկախության հնարավոր է շատ ատրիբուտներ։

Կառույցը բաղկացած է 7 հոգուց բաղկացած պալատից, որի բոլոր անդամները, այդ թվում՝ նախագահն ընտրվում են ԱԺ-ի կողմից, 60%` 3/5 ձայներով։

Հիմնական խնդիրը, որը պալատի առջեւ դրված է, հաշվեքննություն իրականացնելն է, մեր շահառուն ԱԺ-ն է եւ հանրությունն է։ Դուք բավականին փորձ ունեցող պատգամավոր եք, բայց հարցը, ճիշտն ասած ինձ մոտ զարմանք առաջացրեց` նպատակահարմար կամ ոչ նպատակահարմար լինելը։ Եվրոպական բոլոր երկրներում նման կառույցներ գործում են։ Մեր նման երկրում, բնականաբար, այս կառույցը պետք է հետագա զարգացումներ ունենա։

Չմանրամասնեմ ձեր բարձրացրած հարցի նրբերանգները, պարզապես իմ կարծիքն ասեմ, բավականին երկար այդ կառույցում աշխատում եմ։ Երկրի համար կառույցը շատ մեծ նշանակություն ունի։ Բարձրացված խնդիրները, որոնք մենք արձանագրել ենք եւ որոնց մասին խոսում էինք, ունեն նաեւ լուրջ կանխարգելիչ  նպատակ եւ հնարավորություններ` Կառավարության եւ տարբեր, այլ մարմինների ծախսերի իրականացման ժամանակ իմանալ, որ լինելու է նման հաշվեքննություն անկախ մարմնի կողմից, որը նյութը, ըստ էության, կներկայացնի։

Գիտե՞ք ինչ, ճիշտն ասած, չեմ էլ մտածում, որ ավելի մանրամասն պետք է հիմնավորեմ կառույցի անհրաժեշտությունն ու կարեւորությունը։ Եթե պետք է, ես կարող եմ ձեզ էլեկտրոնային տարբերակով տարբեր նյութեր ուղարկել։ Դուք մանրամասն ծանոթացեք, եթե նման խնդիրներ էլի կառաջանան, դիմեք։ Իմ կարծիքով` մնացածը, երեւի թե, կառույցի նպատակահարմարության ու կարեւորության մասին ավելի շատ տեղեկատվություն ունեն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Խնդրեմ, արձագանքեք։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Պրն Յոլյան, չի բացառվում, որ կառույցն աշխատում է իդեալական։ Չի բացառվում, որ կառույցը մեր պետության կայացման համար խիստ անհրաժեշտ է։ Իմ ասած հարցն այլ էր։

Չկա մի լծակ, որով դուք կարող եք ձեր գլխավորած կառույցի աշխատանքի գնահատականը տեսնել՝ դուք լավ եք աշխատե՞լ, թե՞ վատ, իսկապես, շա՞տ արդյունավետ եք աշխատել, թե քի՞չ արդյունավետ։ Այսինքն` եթե կառույցը չի գնահատվում կամ չկա մի օբյեկտիվ չափորոշիչ, ռուսերեն ասած, պաբոչնի էֆեկտ, որ մենք նրան նայենք, տեսնենք, որ այս աշխատանքի արդյունքում մի այլ տեղ պռակոլ ունեցանք կամ հաջողություն ունեցանք։

Տեսանելի գնահատական օբյեկտիվ իրականության մեջ չեմ կարողանում գտնել։ Եթե դուք գիտեք, խնդրում եմ ինձ օգնեք այդ հարցում, որ ես հասկանամ, որ Հաշվեքննիչ պալատի հրաշալի աշխատանքը գնահատվեց, կամ Հաշվեքննիչ պալատի վատ աշխատանքի արդյունքում ձախողվեց Կառավարությունը, պայմանական եմ ասում այս արտահայտությունները։ Ի նկատի ունեմ` ասեք, որ վարչապետը մեր աշխատանքը գնահատել է 4 պլյուս կամ 22 մինուս։

Ես ուզում եմ հասկանալ` ո՞վ պետք է գնահատի ձեր աշխատանքը, ինչպե՞ս եք դուք հասկանում՝ լա՞վ եք աշխատում, թե՞ վատ։

Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցի համար, կփորձեմ օգնել ձեզ հասկանալու առումով։ Նորից ասեմ, որ վաղը կամ մյուս օրը մեր հաղորդումը կներկայացնեմ, մանրամասն կտեսնեք կատարված աշխատանքի վերաբերյալ տեղեկատվություն։ Նման կառույցների գնահատման գործունեությունն իրականացվում է INTOSAI-ի ստանդարտներով, դա միջազգային նմանատիպ կառույցների համաշխարհային կառույցն է, որն ունի բավականին լուրջ մշակված չափորոշիչներ, ըստ որի, մենք ներկայացնում ենք հաշվետվություն եւ ստանում ենք համապատասխան գնահատականներ։ Ես մանրամասն ձեզ կուղարկեմ։

Եթե անկախ մարմին է, իր գնահատականի առումով ինքն ինքնուրույն է, նյութերը ներկայացնում է հանրությանը եւ ԱԺ-ին։ Մենք հանձնաժողովի հետ բավականին ակտիվ համատեղ աշխատանք ենք իրականացնում, follow up դրա մասին նաեւ պրն Մանուկյանը նշեց, որ բարձրացված հարցերի լուծման առումով Կառավարության հետ համագործակցելով, համատեղ պետք է տարվա ընթացքում նույնպես աշխատանքներ տանենք։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար՝ Եղիշե Սողոմոնյան։

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Պրն Յոլյան, մենք առիթներ շատ ենք ունեցել, տարբեր հարցեր եմ ես ձեզ տվել եւ ստացել եմ պատասխաններ։ Էլի շատ հարցեր կան, բայց կփորձեմ հետաձգել, երբ որ ձեր տարեկան հաշվետվությունը ներկայացնեք, հնարավոր է, որ այնտեղ դուք այդ հարցերին անդրադառնաք, եւ դրանք նվազեն։

Մի հարց կուզեմ ուղղել. քանի որ 2018 թվականի բյուջեն ենք հիմա վերլուծում, եւ պետք է որոշենք կողմ քվեարկել կամ դեմ, պետական բյուջեի ծախսերի որքա՞ն մասն է ձեր կողմից հաշվեքննության ենթարկվել։

Հաշվի առնելով նաեւ, որ կան ծախսեր, որ դեռ 2019-ի ընթացքում եք անելու, 2018-ի արդեն իսկ իրականացված հաշվեքննությունները եւ այն, որ պետք է նոր իրականացվի, միասին բյուջեի ծախսերի ո՞ր տոկոսն են կազմելու։

Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցի համար։ Նույն օրենքով մեր առջեւ նման խնդիր դրված չէ։ Մենք հաշվեքննություն ենք անում իրականացրել 2016-2018 թվականները, դժվարանում եմ ձեզ ասել, թե որ մասն է 2018-ինը կազմում։

Բյուջետային աջակցության վարկի շրջանակներում երկիրն ունի վերցրած պարտավորություններ ԵՄ-ի առջեւ, որի մի մասը նաեւ վերաբերում է Հաշվեքննիչ պալատին։ Մենք 2018 թվականին պարտավոր էինք 2017 թվականի բյուջեի 17,5%-ը համապատասխան միջազգային ստանդարտների ֆինանսական եւ համապատասխանության հաշվեքննություն իրականացնել։ Մենք արել ենք 22%-ը տարբեր կատարողական աուդիտների մասով։

Եթե ուշադիր էիք, ես իմ ելույթի վերջում խնդիր բարձրացրեցի, որ նույն օրենքով 2020 թվականից գնում է 3, 6, 9 ամսվա ընթացքում պահանջ՝ հաշվեքննության իրականացման առումով։ Դա իր մեջ բավականին ծավալուն ու լուրջ, աշխատանք, խնդիրներ է առաջ բերում։ Ես նշեցի, որ օրենքով նախատեսված տեղեկատվական բազան առցանց մեզ հասանելի պետք է լինի, որն այսօրվա  դրությամբ տարբեր խնդիրներից ելնելով, դժվարություններից ելնելով` չի իրականացվել։ Դա հնարավոր կլինի անել կամ 2021 կամ 2022 թվականից։ Ես իմ ելույթում առաջարկեցի 28 թվականի հունվարի 1-ից։ Սա է խնդիրը։

Դժվարանում եմ ձեզ հստակ պատասխանել` 2018 թվականի բյուջեի ո՞ր մասն ենք մենք կարողացել։ Օրենքում, տեսեք, մենք հաշվեքննություն անում ենք օրենքի պահանջներին համապատասխան` փուլի ավարտից հետո։ Ասենք՝ շինարարության փուլ է, կամ նույնը խոսեցինք իզոտոպների մասին, փուլը եղել է 2013-2016 թվականների ընթացքում, դրա ավարտն էինք նայում։

2018 թվականը զուտ ընդգրկելու խնդիր այս պահի դրությամբ չի եղել, դրա համար ձեր հարցին կդժվարանամ կոնկրետ թվերի առումով պատասխանել։ Ասեմ, որ նույն ԵՄ-ն պահանջների շրջանակներում մենք 2019 թվականին պարտավոր ենք 2018 թվականի բյուջետային ծախսերի մասով 25%-ը նույնպես INTOSAI-ի ստանդարտներին համապատասխան իրականացնել ֆինանսական եւ համապատասխան աուդիտ, հաշվեքննություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, խնդրեմ։

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Պրն Յոլյան, Սերգեյ Բագրատյանի հարցի մասով. տեսեք, մեր հասարակության մոտ դեռ բացակայում է այն ինֆորմացիան, թե Հաշվեքննիչ պալատն ի՞նչ ֆունկցիա է իրականացնում, եւ իրենք Հաշվեքննիչ պալատին վերաբերվում են որպես Վերահսկիչ պալատ։ Խնդրում եմ ձեզ, որ տարեկան հաշվետվությունը ներկայացնելիս ներկայացնեք Հաշվեքննիչ պալատի լիազորությունները, որպեսզի նույնիսկ մեր պատգամավորները հասկանան,  թե իր հարցերի կամ գործունեության շրջանակներն ինչո՞վ են սահմանափակվում, որովհետեւ Հաշվեքննիչ պալատն աուդիտի ֆունկցիա պետք է  իրականացնի, ոչ թե նախկին ֆունկցիան է իրականացնում։ Դա պետք է իմանանք, որպեսզի ճիշտ հարցադրումներ ձեզ իրականացնենք։

Մի նկատառում էլ, որ տարեկան հաշվետվություն ներկայացնելիս ներկայացնեք այն խախտումները, որոնք եղել են մինչեւ 2018 թվականը, եւ 2018-ինը` առանձին, որովհետեւ այս խախտումները, որ հաշվեքննության են ենթարկվել, բացահայտումները, որ եղել են, հիմնականում 2017-ին են վերաբերում, իսկ հասարակության մեջ թյուր կարծիք է ձեւավորվում, որ 2018 թվականի ընթացքում են այս խախտումներն իրականացվել։ Խնդրում եմ, այս սահմանազատումն իրականացնեք տարեկան հաշվետվության ժամանակ։

Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Եղավ, շնորհակալ եմ։ Մի քանի բառով պարզաբանեմ, որ հաշվեքննությունն ու վերահսկողությունը, եթե օրենքը նայեք, իրարից շատ չեն տարբերվում։ Պարզ է, որ հաշվեքննությունն ունի գործիքներ, որոնք վերահսկողությունը չուներ, ստուգումը, զննումը մեզ մոտ կազմում է ընդամենը մի փոքր էպիզոդ, որի անհրաժեշտության դեպքում բոլոր լիազորությունները կան։ Շատերի մոտ հաշվեքննությունն ասոցացվում է, որ ստուգում իր մեջ չի պարունակելու, զննում իր մեջ չի պարունակելու։ Բոլոր գործիքներն օրենքով տրված են, պարզապես, գործողություններն ու գործունեությունը շատ ավելի մանրամասն կարգավորված են օրենքով. եւ՛ թափանցիկությունը, եւ՛ հասանելիությունը եւ այլն։

Հանրությանը տեղեկացնենք, որ գործիքները քիչ չեն, բավականին շատ են, եւ իմ կարծիքով՝ մեզ Վերահսկիչ պալատից ավելի շատ հնարավորություն է ընձեռնված` խորությամբ իրականացնելու համապատասխան հաշվեքննություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Յոլյան, ներողություն եմ խնդրում, ժամանակը սպառվեց եւ ընդմիջման ժամ է։ Ընդմիջում 1 ժամ։


Ժամը 14:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, շարունակում ենք մեր աշխատանքները։

Պրն Յոլյան, ձեզ հրավիրում եմ ամբիոնի մոտ, եւ հարցի հերթը տիկին Անի Սամսոնյանինն է։ Համեցեք։

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Յոլյան, ձեր տարեկան հաղորդման մեջ ես ուշադրություն դարձրեցի հետեւյալ փաստին. բնապահպանական ծրագրերի իրականացման համար ՀՀ համայնքներին 2017 եւ 2018 թվականներին տրամադրվել են համապատասխանաբար 137 մլն դրամ եւ 213 մլն դրամ սուբվենցիաներ։

2017թ. գումարից` 52 մլն դրամը, իսկ 2018-ից` 48-ը ծախսվել են օրենքով չնախատեսված միջոցառումների իրականացման համար, այդ թվում` բազմաբնակարան շենքերի տանիքների ներկապատում, ասֆալտապատում, շուկայի կառուցում, փողոցների, հենապատերի եւ ճեմուղիների վերանորոգում։

Պրն Յոլյան, ձեր կարծիքով ինչո՞ւ է սա դրսեւորվել, արդյո՞ք պետությունը չի կարողանում գնահատել համայնքների իրական կարիքները, արդյո՞ք մենք չենք կարողանում նախանշել ճիշտ նպատակները համայնքների համար եւ արդյո՞ք որքան է բարձր այստեղ կոռուպցիոն ռիսկայնությունը։

Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցի համար։ Էլի, ըստ էության, հարցը վերաբերում է Հաշվեքննիչ պալատի 2018թ. տարեկան հաղորդմանը, որի մասին հետագայում ես շատ ավելի մանրամասն կխոսենք։ Երեւի թե, ըստ պրն Սողոմոնյանի կանխատեսումների, ուրբաթ օրը կքննարկվի այդ հարցը։

Սուբվենցիան կոնկրետ նպատակի համար տրամադրված ֆինանսական միջոցներ է։

Դուք նշեցիք համայնքները եւ մարզերը։ Այդ մարզերում, համայնքներում բավականին լուրջ խնդիրներ կան բնապահպանական դաշտում, մենք ընդամենն արձանագրել ենք, որ գումարները, ըստ սուբվենցիայի նպատակի, նպատակային չեն ծախսվել։ Դուք նշեցիք, որ տանիքների վերանորոգման նպատակով է ծախսվել, երբ այդ համայնքներում բնապահպանական բավականին լուրջ խնդիրներ կան։

Ընդամենը մենք արձանագրել ենք, որ հետագայում էստեղ դեր ունի եւ՛ համայնքի ղեկավարությունը, եւ՛ մարզպետարանը, եւ՛, բնականաբար, այդ սուբվենցիայի վերջնական փաստաթուղթը պատրաստող մարմինը։ Բայց, քանի որ խոսքը վերաբերում է համայնքներին, իմ կարծիքով` բավականին լուրջ աշխատանք նմանատիպ փաստաթղթեր ներկայացնելու` սուբվենցիայի գումարներ պահանջելու ժամանակ ավելի շատ պատասխանատու են համայնքները։ Այսքանը, եթե բավարարեց։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքի համար` Անի Սամսոնյան։

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ձեր պատասխանից ես հասկացա, որ դուք չունեք գործիքակազմ կամ չեք կիրառում որեւէ գործիքակազմ` նաեւ գնահատելու, թե ինչո՞ւ է արձանագրվել այդ փաստը։

Եվ ուզում եմ տալ ձեզ երկրորդ հարցը. արդյո՞ք դուք ունեք տվյալներ, թե ինչպե՞ս են ծախսվում նպատակային հատկացված դրամաշնորհները Հայաստանի համայնքներում։

Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Գործիքակազմը, ըստ էության, տրամադրվում է օրենքով։ Ես հասկանում եմ, որ բավականին լուրջ խնդիր է առաջացնում այն հարցը, որ մենք չենք տալիս որակում մեր հայտնաբերած խեղաթյուրումներին կամ անհամապատասխանություններին։

Ձեր լիազորությունների շրջանակներում է, օրենքից հանեք այդ ձեւակերպումը, որ Հաշվեքննիչ պալատը չի տալիս որակում, չի տալիս հետագայի կանխատեսումների վերաբերյալ եզրահանգումներ։ Բնականաբար, ես շատ ավելի մեծ հնարավորություններ կունենամ եղածի գնահատման առումով, բայց, ըստ էության, այդ գործիքակազմով այդ հնարավորություններն օրենքով տրված են ԱԺ-ին, դուք կարող եք` համապատասխան եղած նյութի բովանդակությունից ելնելով։ Այդ ամենը շատ մանրամասն արձանագրված է, մեզ մոտ կան նաեւ միջանկյալ արձանագրությունները, եթե ձեզ հետաքրքրի, նույնպես կարող եք ստանալ ու գալ եզրահանգման կամ էլ օրենքից հանեք այդ ձեւակերպումը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Միքայել Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Յոլյան, քանի որ դուք փորձառու գործիչ եք, նաեւ այդ ոլորտում եղել եք նախորդ տարիներին որպես Վերահսկիչ պալատի նախագահի տեղակալ, այսինքն` էն, որ ասում էն` դո ի պոսլե, այդ փուլում շատ լավ պատկերացնում եք, թե ինչ է եղել։

Կարո՞ղ եք համառոտ գնահատական տալ, թե նախորդ փուլում, մինչեւ դո-ն, մինչեւ հեղափոխությունը ստուգումների, վերահսկողության որակը եւ բացահայտումների ծավալները, որակը եւ բացասական ծավալներն ինչքա՞ն են, եւ հետո, քանի որ 2018թ. ենք քննարկում, 2018թ. կեսից արվեն փոխվել է իրավիճակ, նաեւ այ, այդ տարբերությունը, չգիտեմ` կոռուպցիա է կամ, ասենք, փոշիացման միջոցներ են ինչպիսի՞ն է եղել։

Եվ երկրորդը. քանի որ դուք հաշվեքննիչ եք, հաշվեքննությունն է հիմնականը։ Բավականին որակյալ հաշվեքննությունը թանկ հաճույք է, այսինքն` բարձր վճարում է պահանջում։ Այդ աշխատավարձերով, որ Հաշվեքննիչ պալատում աշխատում են հաշվեքննիչները, կարո՞ղ են որակյալ հաշվեքննություն անել: Կարող է եւ կարող են, ես չգիտեմ, բայց ձեր գնահատականը. դուք ի՞նչ եք կարծում, այսինքն` ամեն ծառայություն իր արժեքն ունի, այդ արժեքով ծառայություն մատուցելով` այն հավանական կորուստները, որ այդ հաշվեքննությունը չի լինի համապատասխան որակի, ի՞նչ կորուստներ կարող ենք մենք ունենալ, ունե՞նք, թե՞ չունենք, թե՞ հարյուր տոկոս այնքան որակյալ հաշվեքննություն է կատարվում, որտեղ որեւէ կորուստ չունենք։ Խնդրում եմ անկեղծ պատասխան։

Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցի համար։ ԱԺ մենք ներկայացրել ենք, ես 2017թ. փետրվարի 28-ից եմ նշանակվել կամ ընտրվել ԱԺ կողմից պալատի ղեկավար։

Իմ գնահատականով ինքս ինձ կամ իմ ղեկավարած կառույցի գործունեությունը գնահատելու միտում չունեմ, բայց բավականին լուրջ պրոբլեմային նյութեր են։

Մեր հաղորդման մեջ նշել ենք, թե քանի գործ է ուղարկվում դատախազություն, երբ տեսել ենք առերեւույթ հանցագործության կասկած եղած նյութի հաշվեքննության ընթացքում։ Միայն ԲԷՑ-ով, այստեղ պրն Մանուկյանը խնդիր բարձրացրեց, մեր ուղարկած նյութերով 7 քրեական գործ է հարուցվել։ Համահայկական հիմնադրամով 2017թ. մեր հաշվեքննության ընթացքում նույնպես բավականին ակտիվ այս երկու տարվա ընթացքում համագործակցել ենք Գլխավոր դատախազության հետ, նույն Դատական ակտերի հարկադիր կատարման ծառայությունում 2017թ. մեր նյութով նույնպես 7 քրեական գործ է հարուցված` 1 մլրդ 375 մլն, կարող է վերջին թիվը մի քիչ սխալ ասեմ, պետությանը հասցված վնասի մասով, դատախազության կայքում կա, մեր կայքում կա։ Չգնահատեմ նախորդ տարիները, երբ եղել եմ տեղակալ կամ եղել եմ էներգետիկայի նախարար, դա, երեւի, կոռեկտ չի լինի, բայց ընդամենը նշեմ, որ մեր 2008, 2009 թվականների նյութերը նույնպես բավականին պրոբլեմային էին, եւ, ընդհանուր առմամբ, ինձ թվում է` մինչեւ 2013թ. մեծ ազդեցություն ունեցան ֆինանսական միջոցների, գույքերի օտարման առումով։ Տեսեք, այն ժամանակ, եթե 2008թ. մեր նյութը նայեք, 4-5 դրամով, ժողովրդի լեզվով ասած` Փարաքարի ճանապարհի վրա հող էր օտարվում, որը հենց առաջին գոտում էր գտնվում: Դրանից հետո նույն ԱԺ-ը նույն Կառավարության նախաձեռնությամբ շեմեր սահմանեց` կադաստրային գնից ոչ պակաս եւ այլն, եւ այլն։

Ես 2017 ու 2018 թվականների առումով գտնում եմ, որ բավականին լուրջ պրոբլեմային խնդիրներ արձանագրվել են, 2018-ում` ավելի շատ: Չասեմ, որ դա օպտիմալ է, բայց նշեմ, որ տարին էլ շատ ծանր է եղել, անկեղծ ասեմ` մինչեւ սեպտեմբեր ամիսը շատերը զուտ էլեկտրոնային ցանցերում էին քան, ասենք թե, հնարավորություն էր ընձեռվել ակտիվ հաշվեքննություն իրականացնելու առումով, բայց այդ մնացած ամիսների ընթացքում էլ, իմ կարծիքով, բավականին պրոբլեմային է նոր հաղորդումը, որ քննարկենք, կտեսնեք` բավականին լուրջ խնդիրներ բարձրացվել են, եւ նորից եմ ասում, դրանք ունեն կանխարգելիչ լուրջ նշանակություն։

Վարձատրության առումով...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Մի վայրկյան, հիմա պրն Մելքումյանն արձագանքի...

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Ես այնպես կարձագանքեմ, որ վարձատրությունը դուք ասեք։ Այսինքն` դուք պնդո՞ւմ եք, եթ՞ չէ, որ հաշվեքննություն իրականացնելու համար այն աշխատավարձերը, որ ստանում են ձեր կառույցի հաշվեքննիչները, լիովին բավարար են բարձրամակարդակ հաշվեքննություն իրականացնելուն։ Այսինքն` դա պարադոքսալ բան է, աշխարհում կա այդ ծառայության գինը, մենք մի 5-6 անգամ էժան գնով որակյալ ծառայություն ենք մատուցում։

Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցի համար, դա մեր ցավոտ խնդիրներից մեկն է։ Ես գիտեմ, որ լինելով լավ տնտեսագետ եւ դաշտին ծանոթ, դուք ինքներդ գիտեք, թե աուդիտորական կազմակերպություններում լավ աուդիտորն ի՞նչ գումար է վաստակում։ Մեզ ինչ-որ չափով փրկում է այն հարցը, որ մինչեւ 2014թ., երբ Վերահսկիչ պալատը կազմավորվեց, բավականին բարձր աշխատավարձեր էին նախատեսված, ելնելով կառույցի կարեւորությունից ու նշանակությունից` պետությունը գնացել էր, նույն ԱԺ-ն գնացել էր այդ ճանապարհով, բավականին բարձր աշխատավարձեր էին նախատեսված։ Ժամանակը քիչ է, ես ընդամենը մանրամասնեմ, այդ խնդիրը դառնալուց հետո միշտ եղել է իմ ուշադրության կենտրոնում։ 2019թ. առումով պրն Փաշինյանի առջեւ խնդիրը դրել եմ ու ստացել եմ դրական լուծում 2019թ., բայց, միանշանակ, կարող եմ ասել` դա այն գումարը չի, որով մենք կարող ենք ամենալավ աուդիտորներին ներգրավել մեր գործում։ Նորից կրկնվեմ, մեզ ինչ-որ չափով փրկում է այն, որ հին աշխատողները, որոնց դրույքը շատ ավելի բարձր է, քան հիմա է նախատեսված, եւ օրենքի պահանջներին համապատասխան դա նվազեցնելու միտում չկա։

Խնդրեմ, ԱԺ...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Յոլյան, պետք է տեղավորվել ժամանակի մեջ: Հիմա հարցի հերթը, ես ինչքան հասկացա, դուք հարց չունեք, տիկին Վարդանյան։

Համազասպ Դանիելյան։

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Պրն Յոլյան, ես թեման կշարունակեմ։ Հաշվեքննիչ պալատը շատ կարեւոր ինստիտուտ է եւ կայանալու ճանապարհ ունի։ Եվ էլի ցավոտ խնդիրներից մեկի մասին խոսենք հենց բյուջեի կոնտեքստում։ Հաշվեքննիչ պալատն իր գրասենյակների մի մասի համար տարածք է վարձակալում, եւ դրա համար բյուջեից որոշակի գումարներ են հատկացվում։ Ինձ հետաքրքիր է` արդյո՞ք հաշվարկ արվել է, թե երկարաժամկետ առումով որքանով են նպատակահարմար այդ ծախսերը եւ արդյո՞ք ավելի նպատակահարմար չէ, եթե ճիշտ գիտեմ, մասնավոր տարածք է վարձակալությունը, նպատակահարմար չէ, որպես սեփականություն կամ պետական հաշվեկշռում եղած գույք վերցնել եւ, միգուցե, այս հարցով էլ կարող եք դիմել, խնդրել պրն Փաշինյանին կամ նույն ԱԺ-ին, եթե արդյունավետության առումով հաշվարկներ ունեք արած։ Շնորհակալություն։

Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցի համար։ Երբ ձեւավորվեց Վերահսկիչ պալատը 2007թ. նոյեմբերին, մեզ հատկացրեցին տարածք, որում` ԱԺ տարածքում հիմա մենք կարողանում ենք գործունեություն ծավալել, եւ նույն փաթեթով առաջարկվեց, որ այդ տարածքն էլ վարձակալենք, քանի որ մեր աշխատողներից այսօրվա դրությամբ սենյակում 6-7 մարդ է նստում, գլխավոր մասնագետների մասին է խոսքը։ Հաշվի առնելով կառույցի կարեւորությունը, 2008թ. քննարկվում էր քաղաքի կենտրոնում էն, ինչ ուրիշ երկրներում կա, առանձին շենք հատկացնել պալատին, բայց եղավ ճգնաժամը։ Նմանատիպ քննարկումներ հետո տեղի ունեցան 2011թ., Նարեկ Սարգսյանը մեզ հյուր էր եկել, հինգ տարբերակ էր քննարկվում` պալատի շենքային խնդիրը լուծելու առումով։ Եթե դուք առաջարկեք ավելի լավ տարբերակ, միանշանակ, պայմանագիրը 2008թ. գործում է, 6-7 մարդ` նստած մի սենյակում`  նույն պայմաններում, աշխատում են։

Խնդիր կա զուտ արդյունավետության առումով, եթե Կառավարությունից ստանանք առաջարկներ, միանշանակ, շատ ավելի արդյունավետ տարբերակի կողմ կլինենք։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքի համար` Համազասպ Դանիելյան։

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Իմ առաջարկն այն էր, որ դուք որպես թիվ մեկ, հավանաբար, շահագրգիռ կողմ, միգուցե, այդ հաշվարկներն անեք եւ հիմնավոր ներկայացնեք, որովհետեւ կարծում եմ, որ լուծումներ կարող են լինել, այդ թվում` նաեւ բաժանված լինելու հանգամանքն այնքան հարմար չի։ Մի խոսքով, առաջարկս այն էր, որ փորձեք դիտարկել այս հարցը եւ, միգուցե, այն ժամանակ Կառավարության առջեւ կամ խորհրդարանում արդեն քննարկենք։ Շնորհակալություն։

Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, կհետեւեմ ձեր խորհրդին, նամակ կգրեմ Պետգույքի կառավարման ծառայությանը եւ կփորձեմ տեսնել` ի՞նչ հնարավորություններ ունենք, գուցե ավելի լավ, որը կարող է առաջարկել Պետգույքը մեզ։ Սենց, թե նենց, տարածքների հաշվառումն իր տիրույթում է գտնվում։ Միանշանակ, կողմնակից կլինեմ ավելի լավ ու ավելի էժան լուծմանը։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ես էլ կստորագրեմ այդ նամակի տակ, պրն Յոլյան։ Մենք, իհարկե, ուրախ ենք հյուրընկալել մեր շենքում Հաշվեքննիչ պալատին, բայց պատգամավորները շատացել են, մենք էլ տարածքի խնդիր ունենք։

Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Շատ շնորհակալ կլինեմ, բայց իմացեք` շենքի հարց լուծելը շատ ավելի բարդ է լինելու։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Դե մի բան պիտի մտածվի։

Հաջորդ հարցը, մենք երկու պատգամավոր ունենք, ովքեր չեն կարողացել գրանցվել: Լիլիթ Մակունց։

Լ.ՄԱԿՈՒՆՑ

-Շնորհակալություն։ Պրն Յոլյան, ձեր կողմից ներկայացված հաշվետվությունից երեւում են դրվագներ, երբ փաստաթղթային ստուգումների առարկան գոյություն չունի։ Մասնավորապես, պահանջվող փաստաթղթերն ամբողջ փաթեթներով չկան, եւ ի պատասխան` ասվում է, որ չի ներկայացվել եւ վերջ։

Կցանկանայի, որպեսզի պարզաբանեք, թե ինչպե՞ս կարելի է հասկանալ այս կերպ ձեւակերպումները, որտե՞ղ է նման երեւույթի պարզաբանումը կամ, եթե դրանք չկան, ապա ինչո՞ւ ներկայացված չեն, եւ ինչպե՞ս եք դուք գնահատում, որ փաստաթղթերի բացակայության պարագայում, մասնավորապես, կարող է եւ այնպես լինել, որ պետական միջոցների հաշվին իբրեւ թե ձեռք բերված գույքը կարող է եւ գոյություն չունենալ։ Մասնավորապես, խոսում եմ այն մասին, որ մենք նկատում ենք գույքագրման արձանագրությունների համատարած բացակայություն։

Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցի համար։ Տեսեք, տրանսպորտի նախարարությունում իրականացնում ենք հաշվեքննություն: Էդ ընթացքում երեք, թե չորս նախարար փոխվեց: Հաշվեքննություն իրականացնելու համար, ինչպես արդարացի նշեցիք, փաստաթղթային բազա պետք է լինի, որի հիման վրա դու կարողանաս հաշվեքննություն իրականացնել, ստեղծել եզրակացության փաստաթուղթը եւ ներկայացնես քննարկման համապատասխան նախարարին։

Բազմաթիվ նամակներից հետո, թերի պատասխաններից հետո, մենք նախարարի հետ էլ բավականին աշխատեցինք էդ դաշտում, ես ստիպված էի նամակ հղել երկրի վարչապետին? կցելով լրիվ փաթեթը եւ ներկայացնելով իրավիճակը: Վարչապետը հանձնարարեց տրանսպորտի նախարարին ճշտել պատճառները, մեղավորներին պատժել: Նախարարն ինձ ուղարկեց, նախարարը ստեղծեց հանձնաժողով, քննություն իրականացրեցին, որոշ մարդկանց պատժեցին:

2019թ. նույն հաշվեքննությունը մենք պլանավորել ենք, էնտեղ կասեցրեցինք, 2019թ. համար այսօրվա դրությամբ ամբողջ փաթեթն ունենք եւ հնարավորություն ունենք հաշվեքննությունը ողջամիտ ժամկետներում արդյունավետ իրականացնելու համար։

Ինչ վերաբերում է մեր կասեցրած գործերից իզոտոպներին, գուցեեւ կա բնական պատճառ` էկոնոմիկայի նախարարություն, հետո` առողջապահություն, հետո` էկոնոմիկա, հետո` ՓԲԸ-ի վրա դնեն, հետո` Պետգույք, փաստաթղթերը գոյություն չունեն։ Հիմա, ես արձանագրում եմ փաստը, երբ ստանում եմ առողջապահության նախարարի պաշտոնական նամակը, որ մեզ մոտ չի, հետո` էկոնոմիկայի նախարարի: Հաշվեքննիչ պալատն անելիք չունի, ինքը պարզապես արձանագրում է, որ այս փաստաթղթերի բացակայության պայմաններում ինքը չի կարող անել հաշվեքննություն։

Նույնը վերաբերում է մնացած հարցերին։ Մենք արձանագրում ենք, չէ՞, որ այս նյութերը չեն ներկայացրել։ Դուք ի՞նչ կառաջարկեիք, մենք ի՞նչ պետք է անենք այդ դեպքում։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքի համար` Լիլիթ Մակունց։

Լ.ՄԱԿՈՒՆՑ

-Շնորհակալություն։ Մասնավորապես, իմ` որպես պատգամավոր, ակնկալիքն է այն, որ դուք ձեր լիազորությունների եւ գործառույթների շրջանակներում անեք այն ամենը, ինչ պահանջվում է դրա հետեւանքով, որովհետեւ խոսքը գնում է պետական միջոցների բաշխման եւ պետական միջոցների վերահսկման մասին, որն արձանագրությունների բացակայության եւ փաստաթղթերի բացակայության պարագայում կարող է ողջամիտ կասկած առաջանալ, որ դրանք ոչ նպատակային են օգտագործվել կամ իրականում չկա գույք, բայց ծախսվել է գումար։

Այս առումով` ես ի գիտություն ընդունեցի ձեր պատասխանի առաջին հատվածը, որ կան որոշակի փաստաթղթեր արդեն, եթե ես ճիշտ հասկացա։

Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Տրանսպորտի մասո՞վ։ Ամբողջությամբ կա։

Լ.ՄԱԿՈՒՆՑ

-Եվ կխնդրենք դրանք նույնպես ներկայացնել, իսկ երկրորդ մասով ակնկալում ենք, որ ձեր լիազորությունների եւ գործառույթների շրջանակում իրականացնեք բոլոր միջոցառումները։ Շնորհակալություն։
 
 

Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Եթե դուք մեր տարեկան հաղորդումը ստացել եք, ես ձեզ կխնդրեմ, եթե դժվար չի, կոնկրետ դեպքերի հետ կապված դուք մատնանշեք` ի՞նչ եք մեզ առաջարկում, մեծ հաճույքով կհետեւենք ձեր առաջարկներին։ Եթե լիազորություններ ունենք ու չենք իրականացրել, կճշտենք, եթե պարզապես լրացուցիչ դաշտում քննարկման կարիք կա, այդ դեպքում օրենքում կարելի է համապատասխան փոփոխություններ իրականացնել։ Ես չեմ գտնում, որ լիազորություններ եղել են ու մենք չենք օգտվել։

Կա նաեւ մի ձեւակերպում մեր օրենքում, որտեղ նշված է, որ եթե հաշվեքննողն առերեւույթ հանցագործության կասկած ունի, 3 օրվա ընթացքում գործը պետք է ուղարկի դատախազություն: Մենք նմանատիպ 4 գործ հաշվեքննության ընթացքում դատախազություն ուղարկել ենք, բայց ինքը` ձեւակերպումը` առերեւույթ հանցագործություն, մի քիչ շատ բարդ է, հատկապես, տնտեսագետների համար կամ ոչ քննչական գործունեություն իրականացնող թեկուզ իրավաբանների առումով։

Ասեմ ձեզ, որ ունեցել եմ խոսակցություն երկրի դատախազի հետ, որ խնդրի լուծումը ոնց եք տեսնում։ Պայմանավորվել ենք, որ ունենալով մեծ պոտենցիալ` դատախազությունը մեր բոլոր նյութերը շատ ուշադիր կուսումնասիրի, բացի այն 4 ուղարկածներից, ու եթե խնդիր լինի, ինքը լրացուցիչ կդիմի` այդ նյութերը ստանալու առումով։ Այսօրվա դրությամբ ունենք բազմաթիվ դեպքեր, երբ երկրի դատախազությունը մեզանից լրացուցիչ միջանկյալ արձանագրություններ է ուզում, որ վերջնական կարծիքի գա` ստեղ առերեւույթ է, գործի հարուցման խնդիր կա՞, թե՞ չէ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եվ վերջին հարցը` Հայկ Գեւորգյան։

Հ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Պրն Յոլյան, Հաշվեքննիչ պալատը երբեւէ ուսումնասիրե՞լ է Պետեկամուտների կոմիտեի կատարած ծախսերը, նու, օրինակ, ասենք` IUnetworks-ի գծով ծրագրային ապահովման, Encrypt-ի, Հարմոնիայի, ուսումնասիրություններ արվե՞լ են, թե որքանո՞վ է դա արդյունավետ, որտե՞ղ են այդ գումարները, նաեւ տրամադրված մի քանի դրամաշնորհային ծրագրեր, մասնավորապես` Չինաստանի տրամադրած 25 մլն-ի ռենտգենները, ԵԱՏՄ-ի տրամադրած 14 մլն-ի ուսումնասիրություններն արվե՞լ են եւ ի՞նչ եզրակացության եք եկել։

Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Հաշվեքննիչ պալատը, մինչ այդ` Վերահսկիչ պալատը, բազմաթիվ ուսումնասիրություններ կամ ստուգումներ իրականացրել է ՊԵԿ-ում, ձեր բարձրացված հարցերի մի մասով 2017թ. ծրագրով կա հաշվեքննության եզրակացությունը, որը տեղակայված է մեր պաշտոնական կայքում: Կարող եք վերցնել, ծանոթանալ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքի համար` Հայկ Գեւորգյան։

Հ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Խնդրում եմ ասեք` ձեր կարծիքով «Մեկ պատուհան»-ի ծրագիրն ինչքանո՞վ է արդյունավետ եղել։

Եվ մի հարց էլ. ձեր նախարար եղած ժամանակ դուք ինչ-որ մեծ, այսպես, բիզնեսի օբյեկտ ձեռք բերե՞լ եք, թե՞ չէ։

Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Մի հատ նորից վերջին մասը, ուշադիր չլսեցի։

Հ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Լավ, «Premium Mining» ընկերությունը ձեզ ինչ-որ բան ասո՞ւմ է, ծանո՞թ է ձեզ, թե՞ ոչ:

Լ.ՅՈԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Ուրեմն, առաջին հարցի հետ կապված, լավ, երկրորդ հարցից սկսեմ։

«IUnetworks»-ի, բանի մասին, որ ասացիք հաշվեքննության մասով, նորից եմ ասում, մանրամասն դրված է։ «IUnetworks»-ի առումով այնտեղ պետք է համապատասխան աուդիտ, որի իրավունքը մենք չունենք, այնտեղ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների հետ են կապված ծախսերը, պետք է համապատասխան մասնագիտական եզրակացություն տրվի, ասեմ ձեզ հետեւյալը։ Այսօրվա դրությամբ ու արդեն երեւի 4-5 տարի է` ես եւ ինձ հետ փոխկապակցված անձնավորությունները ոչ մի բիզնեսով զբաղված չեմ:

Կոնկրետ կազմակերպության առումով, երեւի թե, թույլ տաք ճշտեմ` ինչի՞ մասին է, լավ, ես կճշտեմ, ձեզ բանավոր կասեմ։ Երբեւիցե կապ ունեցե՞լ եմ, թե՞ չէ, հա՞, նման հարց տվեցի՞ք։ Հը՞, ո՞նց անեմ, թերթում հայտարարությո՞ւն տամ (ծիծաղում է):

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ձեզ ուղղված հարցերն ավարտվեցին, պրն Յոլյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Այժմ հարակից զեկուցման համար կենտրոնական ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում ԱԺ ֆինանսավարկային եւ բյուջետային հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ Արտակ Մանուկյանին։ Համեցեք։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ։ Հարգելի գործընկերներ, կփորձեմ հնարավորինս կարճ լինել, փորձեմ ավելի ամփոփ ներկայացնել այն աշխատանքը, որն իրականացվել է վերջին ժամանակաշրջանում, եւ գրեթե բոլոր, այսինքն՝ բոլոր հանձնաժողովներում մենք փորձեցինք մանրամասն վերհանել խնդիրները եւ ներկայացնել, որպեսզի հաջորդ տարի, երբ մենք քննարկելու լինենք, այս փաստաթղթերը որակապես շատ ավելի լավը լինեն, քան այն, ինչ հիմա ունենք։

Այնուհանդերձ, ես կուզենամ մի քանի դրվագների վրա շատ կարեւոր ուշադրություն դարձնել։ Նախ՝ կարծում եմ՝ մենք որոշակիորեն պատմական պահի ենք այս պահի դրությամբ ականատես լինում։ Ինչո՞ւ. որովհետեւ առաջին տարին է, երբ պետական բյուջեն իրականացնում է ծրագրային բյուջետավորումը։ Հիմա չեմ ուզում խորանալ, թե որակական, քանակական կամ ժամկետային առումով այդտեղ ինչո՞վ էր մեր ակնկալիքներին նա մոտենում, բայց, այնուհանդերձ, սա հիմքն է, եւ կարծում եմ՝ այդ հիմքը, ինչքանով մեր քննադատությունները կամ առաջարկությունները հաշվի առնեն, այնքանով ավելի ամուր, ինչքան ամուր է հիմքը, այնքան ավելի երկարաժամկետ է այն շենքը, որը մենք պատրաստում ենք հետագա տարիներին եւս այստեղ կառուցել։

Երկրորդ բանի մասին, որը ես կուզենայի խոսել, դա «Հաշվեքննիչ պալատի մասին» ՀՀ օրենքի, ըստ էության, վերաիմաստավորումն է։ Այստեղ նաեւ տեսակետներ հնչեցին, որ հանրային ծառայությունները եւս կարելի է ներառել, այսինքն՝ մենք այստեղ, նաեւ որպես օրենսդիր մարմին, որոշակիորեն իմաստավորելու խնդիր ունենք։

Թվային այլ ցուցանիշների մասով պրն Ջանջուղազյանը մանրամասն ներկայացրեց, բայց ես մի երկու հանգամանքի վրա, այնուհանդերձ, կուզենայի շեշտադրում կատարել։

Ես հիշում եմ, որ նախորդ տարի մենք ունեցանք 7.5 տոկոս աճ, բայց դա հանգեցրեց, մոտավորապես, եթե ճիշտ եմ հիշում, 0.2 տոկոս գործազրկության նվազման։ Այս տարի, իհարկե, մեթոդաբանությունով պրն Ջանջուղազյանը ներկայացրեց մեկում՝ 1.5, մեկում՝ 0.4, եւ մենք ունենք մեծ հաշվով 5.2 տոկոս տնտեսական աճ։ Այսինքն՝ այլ հավասար պայմաններում մենք կարող էինք ենթադրել, որ հենց ներառական տնտեսական աճը, որի մասին մենք խոսում ենք, որը ներառի եւ նաեւ որոշակիորեն անդրադառնա, հատկապես, Հայաստանի համար առանցքային համարվող գործազրկության մասով, կարծես թե տեսանելի կամ առնվազն թույլ տեսանելի ազդակներ է հաղորդում։ Կարծում եմ, որ մենք հավաքվել ենք այստեղ եւ ամեն օր պետք է փորձենք նաեւ բյուջետային վերահսկողության միջոցով էլ ավելի մեծանել սոցիալապես խոցելի խավերին ուղղված ծրագրերի արդյունավետությունը։

Եթե շատ հակիրճ ես ներկայացնեմ, որովհետեւ չէի ուզենա թվերով ծանրաբեռնել, պատրաստ եմ լսել, եթե հարցեր լինեն, պատասխանել։ Շնորհակալություն ուշադրության համար։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շատ լավ։ Պրն Մանուկյանին հարցեր ուղղելու համար՝ հերթագրում։

Հարցեր չկան։ Պրն Մանուկյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում ԱԺ պաշտպանության եւ անվտանգության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Անդրանիկ Քոչարյանին։ Մինչեւ 30 րոպե, պրն Քոչարյան։

Ա.ՔՈՉԱՐՅԱՆ

-Չէ, ես շատ կարճ կխոսեմ՝ իմ գործընկերոջ օրինակին հետեւելով։

Մեր հանձնաժողովի ուսումնասիրության առարկան, բնականաբար, փակ ուսումնասիրության թեմա էր, եւ մենք շատ դժվարությամբ, որովհետեւ փաստաթուղթն այնպես էր կազմված, որ մենք ամբողջությամբ այդպես էլ չկարողացանք պատկերացնել հարցի էությունը եւ խորությունը։

Պրն Ջանջուղազյան, փակ նյութերն էլ պետք է շատ հասանելի լինեն, որպեսզի հանձնաժողովի անդամները կարողանան ամբողջությամբ ընկալել, որովհետեւ ուսումնասիրության արդյունքում ծառայողական գաղտնիք պարունակող ծախսային հոդվածներ, երբ նայում ենք, այնտեղ բացվածքները, ըստ էության, համարյա շատ դատարկ էին, ինչը պարզվեց մեր հանձնաժողովի անդամների կողմից ուսումնասիրությամբ։ Մենք փորձել ենք փաստաթղթին մոտենալ մաքսիմալ շատ լուրջ՝ այսօրվա պահանջներին համահունչ։

Մեր պատկերացմամբ, հանձնաժողովի պատկերացմամբ, փաստաթուղթն իրենից ներկայացնում է ընդամենը կիսադատարկ աղյուսակ՝ առանց նկարագրական, տեքստային բացատրագրերի, վերլուծական մասի եւ եզրակացության։

Ասեմ, նախ՝ փաստաթղթի գաղտնիության գրիֆը։ Շատ խիստ գրիֆ է դրված` հույժ գաղտնի։ Կարծում եմ՝ մյուս տարի մենք այդ գրիֆի հետ կապված` գուցե հույժ գաղտնիի փոխարեն ունենանք խիստ գաղտնի գրիֆով փաստաթուղթ ներկայացված, որպեսզի մեր հանձնաժողովի անդամները նախ՝ իրավական առումով հնարավորություն ունենան օգտվել հույժ գաղտնի տեղեկատվությունից։

Նշեցի, որ մշակված չեն բազմաթիվ չափորոշիչներ ու դրանց նկարագրությունները։ Հստակ չեն ոչ ֆինանսական ցուցանիշների տարբերության պատճառները ու պարզաբանումները։

Ծրագրային բյուջետավորման ձեւաչափով ներկայացված ծրագրերը համալրված չեն կատարողական հիմնական ցուցանիշներով, ինչի պատճառով հնարավոր չէ գնահատել ծրագրի արդյունավետությունը եւ որոշում ընդունել դրա վերաբերյալ:

Ի՞նչ ենք առաջարկում. հաջորդ տարվանից կատարել ներկայացվող փաստաթղթի ֆորմատի փոփոխություն՝ դարձնելով այն ավելի հաշվետվողական եւ գնահատելի, ներկայացնել լիարժեք փաստաթուղթ, որում ընդգրկել պաշտպանության նախարարության ամբողջական ծախսերը՝ ըստ խոշորացված ծախսային ուղղությունների՝ պարտադիր ունենալով կից բացատրագիր ու տեքստային վերլուծական մաս։ Առանց այս տեքստային վերլուծական մասի, հանձնաժողովի անդամների համար շատ բարդ է ամբողջությամբ ընկալել նրա ամբողջ էությունը։

Մշակել քանակական, որակական եւ ժամկետային բոլոր չափորոշիչները ու դրանց նկարագրությունները, ու ծրագրային բյուջետավորման ձեւաչափով ներկայացված ծրագրերն ամբողջությամբ համալրել կատարողական հիմնական ցուցանիշներով։

Մյուս մարմինների հետ կապված` Ազգային անվտանգության ծառայության, այդպիսի խնդիրներ համարյա չառաջացան, որովհետեւ այնտեղ մի քիչ այլ ձեւաչափով գնացին քննարկումները։

Կարծում եմ, որ մեր այս դիտողությունները մյուս տարվա համար հաշվի կառնվեն։ Կխնդրեի, որպեսզի մյուս տարվա փաստաթուղթը մեզ լիարժեք հնարավորություն տա ամեն ինչ ոչ միայն հասկանալու, այլ նաեւ լավ առաջարկներով հանդես գալու համար։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Մի վայրկյան, պրն Քոչարյան, ձեզ կարող են հարցեր տալ։ Եթե հարցեր ունեք պրն Քոչարյանին, ապա առաջարկում եմ հերթագրվել։ Հերթագրվել է մեկ պատգամավոր: Քրիստինե Պողոսյան։

Ք.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Պրն Քոչարյան, հույժ գաղտնի եւ մյուս գաղտնի, ոնց որ ձեր ասածը հասկանալի չէր, ես գիտեմ՝ ինչ էիք ասում, բայց կխնդրեի մի քիչ ավելի մանրամասն ասեք։ Զգացի, որ...

Ա.ՔՈՉԱՐՅԱՆ

-Հանձնաժողովի մյուս նիստում մանրամասն կբացատրեմ։ Եթե պետք է, ասեմ։

Ք.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Չէ։

Ա.ՔՈՉԱՐՅԱՆ

-Հույժ գաղտնին առաջին կարգի թույլտվություն է տալիս, խիստ գաղտնին՝ երկրորդ կարգի։ ԱԺ պատգամավորները հիմնականում ունեն երկրորդ կարգի թույլտվություններ։

Հիմա, այստեղ, երբ մեզ փաստաթուղթ են ներկայացնում՝ վրան գրված հույժ գաղտնի, դուք ինքներդ էլ տեսաք, որ այնտեղ համարյա մենք հույժ գաղտնի որեւէ բան չենք տեսել։ Ես կուզեի, որպեսզի այդ գրիֆները ճիշտ դնեն, որպեսզի մենք կարողանանք տեսնել, որովհետեւ դրանից բաղկացած` կարող են ասել` գիտե՞ք ինչ, բացվածքը չենք տալիս, որովհետեւ պատգամավորները չունեն դրա իրավունքը` ծանոթանալ։ Վերջիվերջո, մենք պառլամենտական երկիր ենք եւ պետք է կառուցենք մեր բոլոր հարաբերությունները գործադիր իշխանության եւ փակ մասերի հետ՝ ճիշտ կառուցելով նաեւ գաղտնիության ռեժիմում աշխատելու հնարավորությունները։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք կա՞, տիկին Պողոսյան։ Համեցեք։

Ք.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Պրն Քոչարյան, մենք դա քննարկել էինք, ուղղակի ես խնդրեցի, որ մի քիչ բացեք, որ հասկանալի լիներ, որպեսզի ուղղվեին, էլի՛։ Շնորհակալություն։

Ա.ՔՈՉԱՐՅԱՆ

-Ինչքան հնարավոր էր։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Քոչարյան։ Այժմ կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարգելի պատգամավորներ, այժմ՝ մտքերի փոխանակություն, մտքերի ելույթների համար հերթագրում։ Հինգ պատգամավոր է հերթագրվել։

Արկադի Խաչատրյան, համեցեք։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ մեծարգո նախագահ, Կառավարության հարգելի անդամներ, հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք 2018թ. պետական բյուջեի կատարողականը։

Ես կցանկանայի նախ՝ անդրադառնալ այս համատեքստում թե՛ դրական եւ թե՛ բացասական ցուցանիշներին։

Անցած տարվա բուռն իրադրությունները նկատի ունենալով՝ պետք է նշեմ, որ իմ կարծիքով` անցած տարվա բյուջեի ամենամեծ ձեռքբերումներից մեկը կատարողական եւ տնտեսական բնագավառում մակրոտնտեսական կայունության ապահովումն է, որը, իսկապես, տեղի է ունեցել ՀՀ-ում։ Եվ այստեղ առանձնահատուկ պետք է առանձնացնել ֆինանսական կայունության ապահովումը եւ ինչը շատ կարեւոր է, նաեւ պետական պարտքի կայունության ապահովումը եւ նրա դրական դինամիկայի ապահովումը եւս։

Մյուս կարեւոր հանգամանքը, բնականաբար, այն է, որ այս համատեքստում ունենք նաեւ 5.2 տնտեսական աճ։

Բացասական կողմերն, իհարկե, պետք է առանձնացնել. դա ներդրումների ցածր մակարդակն է եւ, հատկապես, օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների մակարդակը։ Եվ այս համատեքստում պետք է նշել, որ հարկաբյուջետային քաղաքականությունն ունեցել է զսպող ազդեցություն տնտեսության վրա եւ, հատկապես, դա եղել է կապիտալ ծախսերի կրճատման հաշվին։ Ինչպես գիտեք, կապիտալ ծախսերն իրականացվել են ընդամենը 74 տոկոսով։

Ի՞նչ է նշանակում  կապիտալ ծախսերի կրճատում այս պայմաններում։ Առհասարակ, գիտենք, որ կապիտալ ծախսերը եւ ներդրումները, նախ եւ առաջ, մեծացնում են, ավելացնում են տնտեսական աճն պոտենցիալը, ներուժը եւ հիմքեր են ստեղծում նաեւ հետագայում պետական պարտքի կայունացման եւ նրա ճիշտ հետագծի ապահովման համար, մասնավորապես, ՀՆԱ-ի մեջ 50 տոկոսից ավելի ցածր մակարդակի եւ հետագա իջեցման ուղղությամբ աշխատանք կատարելու համար։ Այսօր չկատարված կապիտալ ծախսը նշանակում է վաղվա չստացված տնտեսական աճը։ Հետեւաբար, մենք չափազանց մեծ ուշադրություն պիտի դարձնենք թե՛ կապիտալ, թե՛ ներդրումների ներգրավմանը եւ հետագայում մեր ուշադրության կենտրոնում պիտի լինեն հատկապես այս բնագավառները։

Մյուս կարեւոր հանգամանքը ընթացիկ հաշիվն է, եւ սա ամենամտահոգիչ ցուցանիշներից մեկն է, որն արձանագրվել է։ Անցած տարի մենք ունեցել ենք  մինուս 9.1 տոկոս ընթացիկ հաշվի դեֆիցիտ։ Եթե համեմատենք դրա նախորդ տարիների հետ, մասնավորապես՝ դրանք եղել են մինուս 2.4 եւ մինուս 2.3 տոկոս, մինուս 9.1 տոկոս ցուցանիշը չափազանց վատ ցուցանիշ է, որը մատնանշում է նաեւ առեւտրային հաշվեկշռի բացասական դինամիկան, որն արձանագրվում է մեր երկրում, եւ ապագայում չափազանց մեծ ուշադրություն պիտի դարձվի հենց, հատկապես, արտահանելի հատվածի զարգացմանը։ Իմ կարծիքով` խնդրի ամենամեծ ուղղությունը պետք է լինի Կառավարության կողմից, այո, արտահանելի հատվածի զարգացման ռազմավարության մշակումը, որի հիմնական թիրախը եւ նպատակը պետք է լինի տեղական արտադրության եւ տեղական արտադրողի մրցունակության բարձրացումը, եւ մրցունակության բարձրացումը թե՛ արտաքին եւ թեեւ ներքին շուկաներում։ Սա նշանակում է, որ պետք է ամեն բան կատարվի, որպեսզի մեր արտադրողների համար պայմաններ ստեղծվեն ինքնարժեքի իջեցման, արտադրանքի որակի բարձրացման համար։ Չափազանց մեծ ուշադրություն պետք է դարձնել ներմուծումը տեղական արտադրությամբ փոխարինելուն ուղղված պետական քաղաքականությանը, եւ այստեղ շատ լավ օրինակներ կան աշխարհում։ Օրինակ` նույն Վրաստանի այն օրինակը, որի դեպքում ցանկացած ոք, ով ունի բիզնես ծրագիր, որն ուղղված է ներմուծումը փոխարինելուն տեղական արտադրությամբ, կարող է դիմել կոնկրետ կոմիտե, որը քննում է, ուսումնասիրում է այդ բիզնես ծրագիրը եւ որի արդյունքում, հաստատվելու պարագայում, նա կարող է ստանալ, օրինակ` 2 տոկոսանոց վարկ՝ ծրագիրն իրականացնելու համար։ Մնացած տարբերությունները սուբսիդավորում է, ֆինանսավորում է պետությունը։

Բազմաթիվ այլ օրինակներ կան, երբ ռիսկերը ծածկվում են պետության կողմից եւ պետական նպատակաուղղված քաղաքականության կողմից։ Այստեղ չափազանց մեծ նշանակություն ունի նաեւ նպատակաուղղված նպատակային թիրախային ներդրումային քաղաքականության իրականացումը։

Մեծ նշանակություն պետք է տալ նաեւ հարկային քաղաքականությանն այս բնագավառում, որտեղ, այո, արտահանելի հատվածի համար պետք է ստեղծվեն ավելի բարենպաստ պայմաններ, հարկային ավելի բարենպաստ ռեժիմներ, որպեսզի արտահանմանը միտված արտադրությունները եւ տնտեսության ճյուղերն ունենան հնարավորություն, ավելի բարձր շահութաբերության ապահովման միջոցով մենք կարողանանք ներդրումներն ուղղել այս ոլորտներ, վարկերն ուղղել այս ոլորտներ։

Պետք է ասել այստեղ նաեւ մտահոգիչ երեւույթների մասին։ Նույն հարկային օրենսդրության տեսանկյունից ակնհայտ է, որ եթե մենք թիրախավորում ենք արտահանմանը միտված քաղաքականությունը, մեծ նշանակություն պիտի տրվի այս հարկային քաղաքականության գործիքներին, մասնավորապես, ստեղծել այնպիսի պայմաններ, որպեսզի պահպանվի հետեւյալ սկզբունքը. չբարձրացնել հարկային բեռը արտադրության գործոնների վրա,  չբարձրացնել հարկային բեռը վառելիքի վրա, չբարձրացնել հարկային բեռն այնպիսի ոլորտների վրա, այնպիսի արտադրանքի վրա, որոնք կարող են մրցունակության խնդիրներ ունենալ նաեւ ներքին շուկայում։ Եվ այս համատեքստում, բնականաբար, անընդունելի ենք համարում վառելիքի վրա ակցիզային հարկի բարձրացումն առաջիկա տարիների ընթացքում, ակցիզի բարձրացումը թե՛ կոնյակի, թե՛ գինու եւ թե՛ մրգերից եւ հատապտուղներից պատրաստված օղու վրա, որովհետեւ սրանք տեղական արտադրողներ են եւ ունեն ներքին մրցունակության խնդիրներ նաեւ այս առումով։

Մյուս կարեւոր հանգամանքը, որը նույնպես մտահոգիչ է, այն է, որ, բնականաբար, Կառավարության ներկայացրած ծրագրում հռչակված է, որ մենք պետք է ապահովենք տնտեսական աճի ներառականությունը, ինչը նշանակում է, որ պետք է ապահովենք տարբեր հատվածների եկամուտների աճ։

Ըստ ունեցած տեղեկությունների` միջին ամսական աշխատավարձն անցած տարի նվազել է, նվազել է շուրջ 5 հազար դրամի չափով, որը նույնպես մտահոգիչ ցուցանիշ է։ Եթե մենք խոսում ենք տնտեսական աճի ներառականության մասին, ապա պարտադիր տնտեսական աճի ցուցանիշի հետ միասին մենք պետք է դիտարկենք թե՛ միջին աշխատավարձը, թե՛ միջին կենսաթոշակը, պետք է դիտարկենք զբաղվածության ընդլայնումը, պետք է դիտարկենք աղքատության կրճատումը, որովհետեւ այդ ցուցանիշները` համալիր նոր մենք կարող ենք կարծիք եւ դատողություններ անել` առհասարակ, արդյո՞ք ներառական տնտեսական աճ եղել է, թե՞ ոչ։

Եվ, իհարկե, անդրադառնամ տնտեսական աճի կառուցվածքին։ Այս ամենը հենց վերաբերում է տնտեսական աճի եւ տնտեսության մեր կառուցվածքին, որը, իրապես, մտահոգիչ է։ Նրա զգալի հատվածը բաղկացած է առեւտրի եւ ծառայությունների հատվածից, մինչդեռ պետք է մեծագույն ջանքեր գործադրել, որպեսզի դա առավելապես կազմված լինի արդյունաբերության բաժնից, գյուղատնտեսության, զբոսաշրջության եւ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ճյուղերի արագ զարգացման եւ համախառն ներքին արդյունքի մեջ դրանց կշռի բարձրացումից։

Ուզում եմ անդրադառնալ մի շատ կարեւոր ոլորտի՝ կրթությանը։ Ուրեմն, կրթության ծախսերը ՀՆԱ-ի մեջ` որպես բաժին, կազմել են շուրջ 2 տոկոս։ Կարծում եմ՝ բոլորդ համաձայն եք, որ մի երկրում, որտեղ մարդկային կապիտալի զարգացումը հռչակվել է որպես գերակա զարգացման ուղղություն, սա չափազանց ցածր ցուցանիշ է, եւ մենք շատ անելիք ունենք, որպեսզի կրթության բնագավառում որակյալ, արդյունավետ ծրագրերը շատ լինեն եւ մենք կարողանանք ընդլայնել այդ ծախսերի կշիռը նաեւ ՀՆԱ-ի մեջ։

Եվ ես կցանկանայի նաեւ կարծիք հայտնել այն մասով, որ կարծում եմ՝ այո, Կառավարությունը պետք է մշակի նաեւ կրթության համակարգի եւ կրթության բարեփոխման երկարաժամկետ ռազմավարություն, որի մեջ առանձնահատուկ տեղ պետք է հատկացվի, ես ուզում եմ մենակ մի ուղղության ուշադրություն դարձնել, որը վերաբերում է պետական բյուջեին, դա ուսուցչի աշխատավարձն է։ Ես կարծում եմ, որ այդ ռազմավարության մեջ հստակ պետք է նշված լինի ուսուցչի աշխատավարձի բարձրացման ժամանակացույց՝ հստակ, տեսանելի։ Տարիների ընթացքում այդ բարձրացումը պետք է լինի շոշափելի, եւ մենք պիտի գտնենք միջոցներ ուսուցչի աշխատավարձի բարձրացման համար, որովհետեւ դա եւս ներդրում է մեր երեխաների ապագայի մեջ։ Եվ ինչո՞ւ եմ կարեւորում։ Ես կարծում եմ, որ, առհասարակ, ուսուցչի աշխատանքը պետք է լինի ամենագրավիչ աշխատանքներից մեկը, բարձր վարձատրվող, որը պետք է վայելի հանրության բոլոր անդամների սերն ու հարգանքը, ուսուցչի կարգավիճակը հանրության մեջ շեշտակի պետք է բարձրացվի։ Ես կարծում եմ, որ եթե ապագայում մենք տեսնենք, որ մեր բոլորի երեխաները երազում են դառնալ ուսուցիչ, որովհետեւ դա շատ պատվաբեր է, որովհետեւ դա առանձնահատուկ կարգավիճակ ունի հանրության մեջ, դա շատ շնորհակալ աշխատանք է, երբ մրցակցությունը Մանկավարժական համալսարանի յուրաքանչյուր տեղի համար կլինի չափազանց բարձր եւ չի զիջի, օրինակ, նույն IT ոլորտի մասնագետների մրցույթներին,  ես կարծում եմ, որ այդ դեպքում մենք կկարողանանք խոսել նրա մասին, որ իրապես մեր երկրում փոխում ենք վերաբերմունքը դեպի կրթությունը, դեպի գիտությունը։

Այո, գիտնականը, համալսարանի պրոֆեսորը պետք է լինի երկրի ամենաբարձր վարձատրվող մարդկանցից մեկը։ Ես կարծում եմ, որ մենք կարեւոր քայլեր ունենք այս ուղղությամբ անելու, եւ նման ռազմավարության մեջ առանձնահատուկ տեղ հատկացնելով, սահմանելով ժամանակացույցը, որպեսզի այսօրվա սովորող երեխաները՝ տեսնելով դա եւ պատկերացնելով՝ որ թվականից ինչ կարգավիճակ է ունենալու, իհարկե, դա զուգորդելով նաեւ բազմաթիվ այլ բարեփոխումներով այս ոլորտում, մենք կկարողանանք, իրոք, փոխել վերաբերմունքն այս ոլորտի նկատմամբ, եւ դա, իրոք, կլինի մարդկային կապիտալի զարգացման առանցք հանդիսացող կրթական համակարգ, որով մենք կկարողանանք հպարտանալ ամբողջ աշխարհում։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արման Բաբաջանյան։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-ԱԺ հարգելի նախագահ, տիկին փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, այս նիստին հետեւող սիրելի հայրենակիցներ, քննարկում ենք 2018թ. բյուջեի կատարողականը։ Ըստ էության, սա մի փաստաթուղթ է, որն առնվազն կիսով չափ է հեղափոխական կառավարության գործունեության գնահատականը։ Այս բյուջեի կատարողականով մենք փորձում ենք հասկանալ, թե ինչ է արել գործող Կառավարությունը 2018թ. երկրորդ կիսամյակում եւ, ամենակարեւորը, հետեւելով այդ արվածին` ինչ է պատրաստվում անել առաջիկայում, այսինքն` լայն իմաստով մենք սրանով ինչ-որ իմաստով նաեւ գնահատում ենք ապագայի տեսլականը եւ անելիքները։

Անցյալը, ներկան ու ապագան միավորողը ժամանակն է։ Ժամանակ, որն ինչպես ընդունված է ասել, ամենաթանկ ռեսուրսն է։ Ես պիտի ուզեմ, որ այս բյուջեի կատարողականին մենք մոտենանք հենց ժամանակի պրիզմայով։

Ի՞նչ ենք ստացել եւ ի՞նչ ենք կորցրել մենք նախորդ տարվա ընթացքում: Սրանք հարցեր են, որոնց պատասխաններն արտացոլված չեն այս կատարողականի թվային ցուցանիշներում: Սրանք հարցեր են, որոնք վերաբերում են ավելի լայն ու ավելի խորքային շերտերի։ Սրանք հարցեր են, որոնք ածանցվում են այլ` ավելի գլոբալ հարցերից` որտեղի՞ց ենք գալիս եւ ո՞ւր ենք շարժվում կամ գնում։

Այս հարցերի շարքում, սակայն, ավելի կարեւոր է մեկ այլ հարց. իսկ ի՞նչ կարող էինք անել, որ չենք արել եւ չենք ստացել անցած տարվա ընթացքում։ Ահա այս հարցերը վերաբերում են կորսված հնարավորություններին, եւ, դժբախտաբար, այդ հնարավորությունները կորսվել են անդառնալիորեն, քանի որ այն, ինչ մենք կարող էինք անել նախորդ տարվա ընթացքում, չենք կարողանալու անել այսօր կամ վաղը, որովհետեւ ժամանակի առանձնահատկություններից մեկը հենց այն է, որ այն ունի մուլտիպլիկատիվ էֆեկտ: Նախորդ տարվա ընթացքում ստեղծված 1 միավոր բարիքն այսօր դառնալու էր 10 միավոր, վաղը կարող էր դառնալ 100: Այսինքն` մենք անցած տարվա չարվածով կորցրել ենք ոչ թե 10, այլ 100 միավոր։ Սրանում է ժամանակի առանձնահատկությունը։ Այսինքն` անցյալում Կառավարության առանձին գերատեսչությունների ապաշնորհությունը ներկայում եւ ապագայում երաշխավորում է բազմապատիկ կորուստներ, որոնք այլեւս հնարավոր չէ հետ բերել:

Հարգելի գործընկերներ, 2018-ին մեր ժողովուրդը համախմբվել է չափազանց մեծ հույսերով եւ ակնկալիքներով, բայց այդ հույսերը կարող են հակադարձ էֆեկտ ունենալ, եթե դրանք չեն դառնում գործ, չեն դառնում ջանք ու չեն դառնում հանապազօրյա աշխատանք։ Ահա դա է, որ մենք չենք տեսնում անցած տարվա բյուջեի կատարողականի փաստաթղթում, չենք տեսնում այն ռազմավարությունը, այն հայեցակարգը, որը մարդկանց հույսերը պետք է վերածեր հանրային բարիքի ու հանրության բարօրության։ Փոխարենը բյուջեի կատարողականում եւ, ընդհանրապես, Կառավարության գործունեության մեջ մենք տեսնում ենք արատավոր անցյալի իներցիա, ալարկոտություն ու հարմարվողականություն։

Առանց հստակ ռազմավարության, առանց կոնկրետ ոլորտային հայեցակարգերի մենք ոչ մի դեպքում չենք կարող կյանքի կոչել մարդկանց այն ակնկալիքները, որոնք հանգեցրին անցյալ տարվա պատմական փոփոխություններին։ Հենց դրանց հաջորդ փուլը պետք է լիներ ու պետք է լինի պետականաշինությունը, քանի որ ավելի քան 20 տարի մենք, ըստ էության, չենք ունեցել պետություն: Մենք ունեցել ենք իրավամբ համակարգ, որը կեղեքել է պետական ու հանրային բարիքը, պետության փոխարեն ունեցել ենք ոչ ֆորմալ, հոռի, քրեական բարքերի հիման վրա կառուցած համակարգ, որը ստանձնել էր պետության դերն ու գործառույթը` իրականում ավերելով ամենայն ինչ, ինչ կապված է պետության հետ։

Եվ ուրեմն` այսօրվա մեր առաջնային անելիքը, այսօրվա մեր հրամայականն ու մարտահրավերը պետականաշինությունն է` բառի ուղիղ եւ փոխաբերական իմաստներով: Եվ հենց այդ նպատակի կենսագործման համար պետք է կրկին հիշենք ժամանակի մասին։

Պետք է շտապել ոչ թե արագ լինելու, այլ ժամանակն արդյունավետ, նույնիսկ գերարդյունավետ օգտագործելու նպատակով եւ իրագործելով։

Համակարգերը, որոնց կազմաքանդումը պետք է ապահովի պետականաշինությունը, շատ զորեղ են եւ գործունակ: Ընդհանրացված` այդ համակարգերին կարող ենք կոչել քրեաօլիգարխիա, որն իր մեջ ներառում է նախորդ ռեժիմի արատավոր բոլոր համակարգերն ու ենթահամակարգերը։ Ահա դրանք են մեր երազանքների իրական թշնամիները, ոչ թե անհատական ու հասցեական մակարդակում, այլ որպես անցյալի կոնսոլիդացված մնացուկ, եւ այդ իմաստով ժամանակն աշխատում է այդ համակարգերի օգտին։

Ուստի, եթե չսթափվեք ու օր առաջ չլծվեք պետականաշինության գաղափարների ու տեսլականների մշակման գործին, անցյալը ներկա դառնալու հնարավորություններն ավելանալու են: Չշտապելով, այս խայտառակ տեմպերը պահպանելով եւ ժամանակն անօգուտ վատնելով` մի օր կարթնանաք ոչ թե երկիր Հայաստանում, այլ երկիր Աբովյանում: Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ինչպես գիտեք կամ, հավանաբար, գիտեք, «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքը սահմանում է, որ բյուջեի կատարողականի քննարկման ժամանակ արտահերթ ելույթի իրավունք կարող են ունենալ վարչապետի ներկայացմամբ Կառավարության մինչեւ յոթ անդամներ։ Եվ ահա, վարչապետը ներկայացրել է թեկնածություններ, ըստ այդմ, արտահերթ ելույթ։

Կրթության, գիտության, մշակույթի եւ սպորտի նախարար Արայիկ Հարությունյան։ Համեցեք։

Ա.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-ԱԺ հարգարժան նախագահ, ԱԺ նախագահի հարգարժան տեղակալներ, գործընկերներ, կարեւոր հարց ենք քննարկում, եւ մեր գործընկերները, որոնք ինձանից առաջ ելույթ ունեցան, կարեւոր շեշտադրումներ արեցին, որոնց մի մասի հետ համաձայն եմ, բայց կուզեմ մի քանիսին էլ արձագանքել հերթով։

Ի՞նչ ենք արել նախորդ տարի։ Ըստ էության, գործընկերներն էլ նշեցին, որ տարվա կեսից ենք ստանձնել Կառավարության պատասխանատվությունը եւ գործել ենք այն բյուջեի սահմաններում, որոնք արդեն ընդունված էր դեռ դրանից ամիսներ առաջ։ Բայց մի շարք կարեւոր քայլեր արել ենք, եւ հիմա դրանք հերթով կներկայացնեմ։

Նախ՝ սկսել ենք բյուջեն մաքրելուց, իրոք մաքրելուց, որովհետեւ կային շատ անարդարացված, ոչ արդարացի եւ երբեմն կրթության եւ գիտության նախարարության կողմից հավանության չարժանացած ծրագրեր եւ նախագծեր, որոնք խցկվել էին կրթության բյուջեի մեջ տարբեր գերատեսչություններից զանգերով, տարբեր կենտրոններից զանգերով, տարբեր ազդեցիկ անհատների զանգերով, եւ այդ բյուջեն սկսեց մաքրվել, եւ դրա փոխարեն մենք սկսեցինք իրականացնել մեր Կառավարության ծրագրին համապատասխան ծրագրեր։

Մի քիչ քննադատեմ մեզ նախորդ իշխանությունից եկած, բայց մեր կողմից դեռ չվերացված արատի համար։ Այն է, որ եւ, գործընկերներն էլ նշեցին, որ քանակական եւ որակական ցուցանիշների հետ կապված` ունենք խնդիրներ։ Այո, ունենք խնդիրներ, եւ ինքներս դա արձանագրում ենք, եւ մի շարք հարցեր են առաջանում` սրա հետ կապված, որոնցից ամենակարեւորը ոլորտում որակյալ մասնագետների պակասն է եւ կոմպետենցիաների, կարողությունների պակասը։ Բայց տարեցտարի կարծես մենք փորձում ենք այդ խնդիրը լուծել եւ այս տարի արդեն որոշակի բարելավում իրականացրել ենք։

Ի՞նչ ենք սկսել անել։ Սկսել ենք շատ ծրագրեր անցկացնել մրցութային սկզբունքով, ինչը թույլ է տալիս, որպեսզի ոլորտը սկսի շնչել, նոր խաղացողներ հայտնվեն, մրցակցություն առաջանա, իսկ մրցակցության արդյունքում նաեւ որակն է ապահովվում։ Եվ մի շարք մեծ ծրագրեր արդեն այս տարի իրականացրել ենք մրցույթով։ Մի հատ իներցիա կա, որ այդ  մրցույթներին քիչ նոր խաղացողներ են մասնակցում?դեռ չհավատալով, որ իրենք կարող են հաղթել: Իրենք մտածում են՝ նախորդ 10 տարի այս ընկերությունն է իրականացրել կամ այս դպրոցն է իրականացրել, կամ այս բուհն է իրականացրել այդ ծրագիրը, էլ ո՞ւր մասնակցենք, արդեն ոնց որ այդ իներցիայով իրենք պետք է շահեն, բայց դա իրականում այդպես չէ։ Այդպես չէ, եւ բոլոր նոր խաղացողները, որոնք մասնակցելու են մրցույթներին, դրանում համոզվել են։

Բյուջեի պակասի հետ կապված. պրն Խաչատրյան, ճիշտ եք, եւ OECD-ի` կրթությանը հատկացվող միջին գնահատականը ցածր է, բայց արդեն այս տարի մենք զգալի բարելավում ունենք եւ տնտեսական աճի եւ լրացուցիչ եկամուտների շնորհիվ մենք կարողացել ենք արդեն այս տարի մոտ 10 տոկոսով ավելացնել կրթության բյուջեն, եւ դա 2 տոկոս, 2.12 տոկոս է եղել անցած տարի, այս տարի կավելանա հիմնականում կապիտալ ծախսերի շնորհիվ, բայց նաեւ աշխատավարձերի բարձրացման շնորհիվ։ Դուք ինքներդ գիտեք, որ սեպտեմբերից կբարձրանա ուսուցիչների աշխատավարձը։ Մենք ձգտում ենք, որ այս տարի էլի փոփոխություն ունենանք, բայց բուհերի արդյունավետ կառավարման արդյունքում երիտասարդական հիմնադրամներին այլեւս գումար չվճարելու արդյունքում բուհերին հաջողվել է արդեն անցած տարվանից բարձրացնել դասախոսների աշխատավարձը, ոչ բոլորի, բայց նրանց մի մասի։

Ուսուցչի դերի բարձրացման հետ կապված խոսեցիք։ Մենք ծրագրեր իրականացնում ենք, մեծ կարեւորություն ենք տալիս ներառական կրթությանը, որ նախորդ տարի միանգամայն այլ սկզբունքով սկսեցինք իրականացնել՝ ավելի մեծ ուշադրություն դարձնելով մեր աշակերտների անցմանը, եւ այս ամբիոնից հերթական անգամ, ի հեճուկս շատ չարախոսների, ուզում եմ ասել, որ ներառական կրթությունը մեր ամենագլխավոր առաջնահերթություններից մեկն է։ Ներառական կրթությունն առաջին հերթին պետք է ոչ թե նրանց համար, ովքեր ունեն կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք, այլ մեզ բոլորիս համար, որովհետեւ մենք միանգամայն այլ որակի հասարակություն կունենանք, եթե այս ծրագիրը ճիշտ իրականացնենք։

Մի շարք քանակական տվյալներ, որ կուզենայի ձեզ ներկայացնել։ Անցած տարի մենք միայն մեր մասով շահագործման ենք հանձնել 5 ավագ դպրոց՝ միանգամայն նոր վերակառուցված եւ ժամանակակից պայմաններին համապատասխան, այս տարի սկսել ենք 7 ավագ դպրոցների հիմնանորոգում։ Տարածքային կառավարման նախարարության ծրագրերով այս տարի արդեն մի քանի տասնյակ դպրոցներ նույնպես ներգրավվում են դպրոցաշինության ծրագրին։ Սա քիչ է, բայց բյուջեում լրացուցիչ միջոցներ հայտնվելուն զուգընթաց` մենք այս ծրագրերն ավելացնում ենք։

Գիտեք, որ ֆինանսական կրթությանը հանրակրթության ոլորտում մեծ դեր ենք տալիս, եւ հանրապետության 350 դպրոցներում այն ներդրվել է, այս տարի եւս 360-ում կներդրվի։

Տեխնոլոգիայի առարկայի փորձնական ծրագիր ենք իրականացնում բոլոր դպրոցներում։

Հեռա?ար ուսուցման պիլոտային ծրագիր ենք իրականացրել, որն այս տարի արդեն հիմնական սկզբունքով կսկսի գործել։ Մենք հիմա ստեղծում ենք հեռահար ուսուցման կենտրոն։

Նոր սկզբունքով ձեւավորվել են բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների հոգաբարձուների խորհուրդները` ներգրավելով ոլորտի արհեստավարժ մասնագետների եւ գործատուների: Միջին մասնագիտական ոլորտում մի շատ կարեւոր քայլի ենք գնացել, շատ ենք կարեւորում բիզնեսի հետ համագործակցությունը եւ գտնում ենք, որ այս ոլորտը չի կարող զարգանալ, եթե համագործակցություն չունենանք բիզնեսի հետ։ Անցած տարի ավելի քան 20 հուշագրեր ենք կնքել նախնական եւ միջին մասնագիտական ուսումնական հաստատությունների եւ գործատուների միջեւ։

Ներդրվում են նոր մասնագիտություններ, ընկերությունների կողմից տրամադրվում են փորձագիտական սարքեր եւ լաբորատորիաներ:

Մի շարք տեխնոլոգիական ընկերությունների հետ համագործակցում ենք, որպեսզի գովազդ չլինի, դրանց անունները չեմ տա, բայց արդեն այս տարվա ընթացքում կհայտնվի առաջին ինտերակտիվ դասագիրքը, որը հետո արագ կտարածվի նաեւ մյուս դասագրքերի վրա։

Արդեն ասացի` բարձրացրել ենք, աշխատավարձերը։

Ապաքաղաքականացման հետ կապվածը կարեւորագույն գործընթաց է, որ տեղի է ունեցել, եւ կուզեմ շեշտել, եւ, ի հեճուկս մեր որոշ գործընկերների, դա փաստ է եւ անշրջելի փաստ է։

Լուծել ենք տարիներ ի վեր գոյություն ունեցող մի շարք խնդիրներ։ Օրինակ` սովորողների պայուսակների ծանրաբեռնվածության թեթեւացումը, հանրակրթական ուսումնական հաստատությունների 2-4-րդ դասարանների` 11 անվանում, եւ 5-12-րդ դասարանների 38 անվանում դասագրքեր նախատեսել ենք տպագրել երկու մասով, ինչը զգալի կփոխի իրավիճակը:

Սովորողներին դպրոց հայտագրելու էլեկտրոնային նոր համակարգ ենք ներդրել։

Մի ցուցանիշ եմ ուզում ձեզ ասել, անցած տարվանից էինք սրա վրա աշխատում, այս տարի փորձարկեցինք որպես պիլոտային, 1 տոկոսից ավելի խնդիրները չավելացան, եւ այդ բոլոր խնդիրներին լուծում է տրվել։

Մեծ պրոյեկտներ ենք սկսել մշակույթի նախարարության հետ նախորդ տարի, եւ միանգամայն տրամաբանված էր երկու նախարարությունների միավորումը։

Անցած տարի իրականացրել ենք դասական երաժշտության «Դաս Ա» ծրագիրը, որն ավագ դպրոցների համար է։

Իրականացրել ենք աբոնեմենտային ծրագիրը, որը 370 հազար աշակերտների թույլ է տալիս ուսումնական տարվա ընթացքում տարեկան 3 անգամ այցելել թանգարան, թատրոն, պատկերասրահ եւ համերգասրահ։

Ստեղծել ենք e-cult.am էլեկտրոնային համակարգը։

Առաջին անգամ Հայաստանում ամենահայտնի արվեստագետները դրամաշնորհային ծրագրեր են ստացել եւ գնում են դպրոցներ` ներկայացնելու իրենց արվեստը։

Այս ծրագրերով մենք միանգամայն այլ արժեհամակարգ ունեցող աշակերտական համայնք ենք ստեղծում։

Փոխհատուցվել են ուսումնական վարձեր տարբեր խմբերի աշակերտների համար։

Եվրոպական միության, Բրիտանական խորհրդի հետ իրականացնում ենք մի շարք կարեւոր ծրագրեր, մասնավորապես, ՏԵՄ առարկաների նոր չափորոշիչների մշակման ուղղությամբ։

Անցած տարի ստեղծվել է 17 նախակրթարան։ Գիտեք, որ մեր ծրագրով նախանշել ենք, որ 5 տարի հետո ունենալու ենք, մոտավորապես, 70 տոկոս հաճախում մանկապարտեզներ։

Այս ծրագրերը շարունակական են։ Անցած տարի լուրջ հիմքեր են դրվել, այս տարի դրանք ավելի նշանակալի կլինեն, եւ դրանք տեղի են ունենալու բյուջեի ավելացմանը զուգընթաց։ Շնորհակալություն ուշադրության համար։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն նախարար։

Մանե Թանդիլյան։

Ինչպես գլխի ընկաք, հարգելի գործընկերներ, կխոսենք հերթով` օրենսդիր, գործադիր սկզբունքով։

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, նախ` թույլ տվեք իմ գոհունակությունը հայտնել ֆինանսավարկային եւ բյուջետային հանձնաժողովի հետ համատեղ նիստերի պատշաճ մակարդակի եւ ներկայացվածության համար Կառավարության կողմից` բացառությամբ որոշ դեպքերի, որոնք հուսով եմ, որ գալիք տարում կբարելավենք, որովհետեւ հենց դա է պատճառը, որ այսօր արդեն այս դահլիճում այնքան հարց էր հնչել հանձնաժողովի նիստերում, որ սպառիչ եւ ամբողջական պատասխաններ են ստացվել, եւ հիմնական քննարկումներն իրականում հենց այդտեղ էլ տեղի են ունեցել։

Եվ այսպես, քննարկելով 2018թ. բյուջեի կատարողականը` անհրաժեշտ է իսկապես գնահատել իրավիճակը եւ արձանագրել, որ կատարողականին օբյեկտիվ գնահատական տալու համար պետք է հասկանանք, որ նախ եւ առաջ` բյուջեն ընդունվել էր այլ իշխանության կողմից եւ, ըստ էության, որոշ մասը կատարվել է նախորդ իշխանության կողմից, իսկ մյուս մասի կատարման պատասխանատվությունը ստանձնել է հետհեղափոխական Կառավարությունը` ըստ էության, փորձելով կատարել մի բյուջե, որի հաստատմանը մասնակցություն չի ունեցել։ Եվ ակնհայտ է, որ քաղաքական այդ փոփոխությունները եւ հեղափոխական Հայաստանի իրավիճակը պետք է ունենային իրենց ազդեցությունը բյուջեի կատարողականի վրա եւ ունեցել են։

Ինչո՞ւ եմ սա շեշտում. որովհետեւ ուզում եմ, որ մնացած դատողություններն ու գնահատակաները հնչեցնելիս, իմանանք, որ այո, այս գիտակցումը կա, առկա է, եւ սա նաեւ գնահատելով եւ գիտակցելով ենք հնչեցնում գնահատականներ բյուջեի կատարողականի վերաբերյալ։

Եվ այսպես, բյուջեի մուտքերը 2018թ. համար կազմել են 1 տրիլիոն 341 մլրդ դրամ, որից 93.7%-ն են կազմել հարկերից եւ պարտադիր այլ վճարներից մուտքերը։ Ըստ էության, սա կազմել է լոկալ բնույթի հավաքագրումը, այսինքն՝ հավաքագրված լրացուցիչ հարկերը, ըստ էության, չվճարված հարկերն էին։ Իսկ, ահա, ստվերային տնտեսության կրճատման մասով ցուցանիշը հարկեր-ՀՆԱ հարաբերակցությունն է, որը կազմել է 21 տոկոս` բարելավվելով ընդամենը մեկ տոկոսով` համեմատած նախորդ տարվա հետ։ Այնինչ, մենք քննարկել ենք եւ այս ամբիոնից այս դահլիճում բազմաթիվ անգամ հնչել է, որ հարկեր-ՀՆԱ հարաբերակցության պոտենցիալը ՀՀ-ում մոտ 40 տոկոս է` 38.8, եւ փաստացի արձանագրում ենք, որ 40 տոկոսով դեռեւս ստվերային տնտեսության դեմ պայքարի անարդյունավետության արձանագրում կա: Սա` այն դեպքում, երբ բոլոր ամբիոններից ՊԵԿ-ը բարձրաձայնում է եւ, այսպես, կազմակերպված պայքար է մղում ստվերային տնտեսության դեմ, բայց  արձանագրում են, որ փաստացի չի օգտագործվում գործիքակազմն ամբողջությամբ։ Եվ պետք է ասել, որ  ՀԴՄ կտրոն խփելուն ուղղված այդ արձանագրումները եւ այդ գործիքակազմը գալիս են արձանագրելու, որ բավարար գործոն չեն։

Հատկանշական է, որ մուտքերի թերակատարում է արձանագրվել պետական դրամաշնորհների հատվածում։ Ըստ էության, արձանագրվել է 70 տոկոս թերակատարում: Փաստն ինքնին այնքան մտահոգիչ չէ, ինչքան դրա պատճառը, որովհետեւ պետական դրամաշնորհները հատկացվում են բյուջեին այն պարագայում, երբ կատարվում են նախանշված ծագրերը: Այսինքն` ըստ էության, ծրագրերի կատարման առումով մենք ունենք լրջագույն բաց, եւ ծրագրերը, որոնք հանձն ենք առել կատարել, չենք կատարել։

Նաեւ Հաշվեքննիչ պալատի զեկույցից կարող եք տեղեկանալ, որ չկատարված 28 ծրագիր կա...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Տիկին Թանդիլյան, մի վայրկյան, ներողություն։ Խնդրում եմ շարունակեք։

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ... Իսկ 54 ծրագրերն ունեն 50 տոկոսից նվազ կատարողական։ Պետք է ասել, որ այս ցուցանիշը եւս վատթարացել է` 2017թ. նկատմամբ` մոտ 23 տոկոսով։

ՀՆԱ-ի բոլոր ճյուղերում այն նպաստումները, որոնք արձանագրվել են, իրականում նվազման միտում ունեն։ Դա հասկանալի է, բացատրեցին եւ գիտակցում ենք, թե ինչու։ Բայց եւ այնպես, պետք է արձանագրեմ, հատկապես, գյուղատնտեսության ոլորտի բացասական նպաստման աճը, որն այս ֆոնին` գյուղատնտեսության նախարարության փակման եւ Կառավարության ծրագրում որպես գերակա արձանագրված ճյուղ` դիտարկում եմ անկարելի եւ, ըստ էության, սրան պատշաճ ուշադրություն չի դարձվել։ Այս առումով պետք է ասեմ, որ գյուղատնտեսության հատվածը, որ այո, նաեւ արտահանելի հատված է, չի արժանանում Կառավարության շարունակական ուշադրությանը։

ՀՆԱ-ի 4.5 տոկոս նախանշված աճի համեմատ, այո, այս տարի արձանագրել ենք 5.2 տոկոս աճ։ Թերեւս, պետք է արձանագրեմ, որ ես չեմ կարծում, որ 4.5 տոկոս տնտեսական աճն այն աճն է, որը մեր տնտեսությունը կարող է կրել եւ իրացնել, որովհետեւ, ինչպես արդեն նկարագրեցի, քաղաքական այն իրավիճակը, որում իրականացվել է նաեւ այս ծրագիրը, այս բյուջեն, արձանագրել է 5.2 տոկոս աճ` էականորեն թերակատարելով կապիտալ հատվածը։ Հետեւաբար,  սա նշանակում է, որ, մեծ հաշվով, այն ցուցանիշները, որոնք պետք է նպաստեն տնտեսական աճի զարգացմանը, անգամ այդ դեպքում` թերակատարելիս, մենք ունենում ենք 5.2 տոկոս տնտեսական աճ, որը ցույց է տալիս, ըստ էության, որ ոչինչ չանելով եւ կապիտալ ծախսումները չանելով` ինքնաշխատ կերպով այդ աճն ապահովվել է, եւ նախորդ Կառավարության թիրախը, պետք է ասեմ,  որ բավական պահպանողական է եւ չի արտացոլում տնտեսության հնարավորությունը։ Դա արձանագրում եմ, որովհետեւ այս Կառավարության ծրագրում նախանշվում է նորից մոտավոր 5 տոկոսի միջին աճ, որը, փաստորեն, ականատես ենք լինում, որ անգամ կապիտալ ծախսումները թերակատարելու պարագայում, հնարավոր է լինում ապահովել։

Ես նաեւ ուզում էի խոսել կապիտալ ծախսումների թերակատարման մասին, որն ամենաբացասականն է այս բյուջեի կատարման առումով։ Ոչ այնքան, որովհետեւ անցած տարի չի կատարվել, եւ մենք ունենք դրա բացատրությունը, եւ այս ամբիոնից էլ է հնչել ծրագրերի նպատակայնությունը դիտարկելու կոնտեքստում, դրա միտումն է անհանգստացնող, որովհետեւ 2019թ. շարունակվում է նույն միտումով` կապիտալ ծախսերի թերակատարմամբ, եւ պատշաճ ուշադրություն նորից Կառավարությունն այստեղ չի դարձնում, եւ արդեն փետրվար, մարտ, ապրիլ ամիսների բյուջեի պրոֆիցիտը գալիս է ապացուցելու, որ մենք գումարներ ենք հանել տնտեսությունից եւ չենք իրացնում, ու, հատկապես,  չենք իրացնում դա կապիտալ շինարարության ոլորտում, որ հետագայում պետք է ապահովի տնտեսական զարգացում եւ աճ։ Այդ դեպքում ինչպե՞ս ենք պատրաստվում շտկել եւ հեղափոխական թռիչքային զարգացմամբ տնտեսությունը վերականգնել մեր երկրում։

Ես հատուկ ուզում եմ այստեղ շեշտադրումներ անել, որպեսզի մեր Կառավարությունն իմանա, որ այս հարցում հետեւողական ենք լինելու, եւ ակնհայտ է, որ այստեղի թերակատարումները լուրջ ազդեցություն են ունենալու տնտեսության վրա, եւ հետագայում կարիք չկա բացատրել, թե ինչո՞ւ այսպես կամ այնպես տեղի ունեցավ այս կամ այն հանգամանքը, որովհետեւ միայն այս ցուցանիշը բավարար է` ցույց տալու, որ կան աշխատանքներ, որոնք պետք է կատարվեն, կամ չեն կատարվում, կամ կատարվում են ոչ բավարար տեմպերով։ Կառավարության դանդաղկոտության մասին բազմաթիվ անգամ եմ խոսել, չեմ ուզում այստեղ եւս մեկ անգամ շեշտադրում անել, բայց ռեֆորմների այն տեմպերը, որ կատարվում են այսօր, ընդունելի չեն։

Ճիշտն ասած, ես նաեւ ուզում էի ձեր բոլորի ուշադրությունը գրավել գնումների կոնտեքստում կատարվելիքին, այն, ինչ տեսնում եք։ Պետք է ասեմ, որ նկատելի են վերջին ամսում կատարվող գնումները, որոնք մեկ անձից կատարման հետեւանք են ունենում շատ պարզ պատճառով, որ նաեւ, այո, համապատասխանում են օրենքին։ Բայց այս առումով ես խիստ մտահոգված եմ, որովհետեւ, ըստ էության, թեպետ օրենքին համապատասխանում են, բայց մենք անգամ 100 մլն-ից ավելի գնում ենք ունենում մեկ անձից, որը կոռուպցիոն ռիսկ է պարունակում։ Ես նաեւ պետք է իմ պատգամավոր գործընկերներին հորդորեմ հետագայում միասին դիտարկել եւ փոփոխության ենթարկել այս դրույթը, որ այդ հնարավորությունն այս կերպով, առնվազն, բյուջեի պատկերի մեջ ընդունելի չէ։

Ամփոփելով` իրականում ուզում եմ խոսել ընդհանրական, թե 2018թ. արդյո՞ք ՀՀ քաղաքացին տնտեսապես լավ ապրեց։ Կուզենայինք արձանագրել, որ այո, բայց անգամ իրական աշխատավարձի աճը` 1.5 տոկոս, իսկ գնաճը` 1.8, գալիս են ապացուցելու, որ ոչ, տնտեսական փոփոխություն մեր քաղաքացիների կյանքում, այնուամենայնիվ, տեղի չի ունեցել:

Թերեւս, արդարության համար պետք է ասել, որ քաղաքական բավարարվածություն երեւի թե կա, եւ ես շատ ուզում եմ, որ այդ քաղաքական կապիտալը եւ մեր քաղաքացիների քաղաքական բավարարվածությունը, ի վերջո, վերածվի հենց իրենց իսկ տնտեսական բարեկեցությանը եւ նրանց իրացմանը սեփական երկրում, որը նշանակում է, որ մեր քաղաքական կապիտալը, որն ունենք, պետք է կարողանանք Կառավարության հետ մեկտեղ դարձնել տնտեսական աճ։ Պետք է արձանագրեմ, որ այսօր այդ միտումը չեմ տեսնում, ինչպես նաեւ 2018թ. դա չի արձանագրվել։

Հարգելի գործընկերներ, ամփոփելով` ես ընդունում եմ, որ բյուջեի իրականացումը կատարվել է իրականում դժվար հանգամանքներում, սակայն այս տարվա ցուցանիշներն են, որ ավելի շատ մտահոգում են որպես շարունակություն։ Եվ ակնհայտ է, որ պահպանողական այն քաղաքականությունը, որ ֆինանսների նախարարությունը որդեգրել է, չի կարող արդարացնել Կառավարության հեղափոխական տեմպերով տնտեսական աճի տեսլականը։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Թանդիլյան։

Այժմ` բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարար` Հակոբ Արշակյան։

Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ հարգելի նախագահություն, սիրելի պատգամավորներ, հարգելի գործընկերներ, ես իմ խոսքը կբաժանեի երեք մասի` անցյալի, ներկայի եւ ապագայի։

Առաջին մասով` անցյալի, կուզենայի նախ եւ առաջ` մատնանշել մատնանշել այն համակարգային փոփոխությունները, որոնք արվել են ճանապարհաշինության տրանսպորտի ոլորտներում, որոնց պատասխանատուն էի որպես տրանսպորտի եւ կապի նախարար, ուրեմն, սկսենք այդտեղից։

Համակարգային փոփոխությունների մասով. այստեղ խոսվում է դանդաղկոտության մասին, խոսվում է այն մասին, որ բավարար հետեւողականություն չի դրսեւորվել եւ այլն, ես կուզենայի մի քանի փաստով ուղղակի մատնանշել, թե ինչպիսի հետեւողականությամբ եւ ինչպիսի տեմպով են իրականացվել ծրագրերը, մասնավորապես` ճանապարհաշինության ոլորտում։

Նախ` ուզում եմ մատնանշել, որ հարյուրավոր ընկերություններ` անկախ իրենց կոմպետենցիայից, կարողություններից, անկախ նրանից, թե ունեն բավարար ռեսուրսներ եւ տեխնիկա, ստացել են լիցենզիաներ` իրականացնելու ճանապարհային աշխատանքներ, շինարարական աշխատանքներ, նախագծման աշխատանքներ, եւ այդ ընկերությունները փաստացի եկել, մասնակցել, հաղթել են բազմաթիվ, ուրեմն, մրցույթներում, տենդերներում, եւ նաեւ այդ տենդենցը շարունակվում էր, իրենք շարունակում էին մասնակցել նաեւ հեղափոխությունից հետո։ Այդ իսկ պատճառով, ընկերությունների որոշ խումբ հայտնվել է սեւ ցուցակներում` թե՛ փոխկապակցված ընկերություններով մասնակցելով մրցույթներին եւ թե՛ ուղղակի չունենալով բավարար հնարավորություններ, որպեսզի նախանշված ժամկետներում իրականացնեն իրենց աշխատանքները։ Սա բավականին լուրջ աշխատանք է եղել թե՛ տեմպը չգցելու առումով, թե՛ պատասխանատվությունը ճիշտ կատարելու առումով եւ թե ճիշտ վերաբերմունք ցույց տալու այս ընկերություններին։ Նաեւ մշակվել է էլեկտրոնային համակարգ, ներքին գնահատման համակարգ, որը թույլ է տվել թե՛ ճանապարհաշինական ընկերություններին, թե՛ սպասարկող ընկերություններին գնահատել, ներքին գնահատման համակարգ մշակել, ռիսկերի գնահատման համակարգ մշակել: Նաեւ հաշվի առնելով, որ իմ նշանակումից հետո արդեն ձմեռային սեզոն էր եւ մենք կարող էինք լրջագույն ռիսկեր ունենալ ձմեռային մաքրման առումով, քանի որ, ինչպես գիտեք, շինարարական ընկերություններից բավականին շատերը փոխկապակցված էին իրենց հանրապետական, ուրեմն, պրոտեժեներին, եւ կարող էր նաեւ սաբոտաժ դիտարկվել։ Այդ իսկ պատճառով, այդ ռիսկերը հնարավորինս մեղմելու համար կարողացել ենք մշակել կարողությունների գնահատման այդ համակարգը եւ, ըստ դրա, նաեւ մշակել ռիսկերից խուսափելու եւ կանխատեսելիության համակարգը, որն այսօր արդեն իսկ վերջնական մշակված է եւ կարող է օգտագործվել։

Ուրեմն, մենք այս պայմաններում, որ նշեցի, նախորդ տարի կարողացել ենք գերազանցել պլանով նախատեսված 120 կմ-ը եւ ավելի քան 230 կմ ճանապարհ կառուցել։ Կարծում եմ, որ սա, եւ ուզում եմ նաեւ գնահատել մեր նախարարության աշխատողների պրոֆեսիոնալ աշխատանքը, սա հերոսական աշխատանք է եղել` գիշեր-ցերեկ աշխատելու, որովհետեւ ենթակառուցվածքները, ինչպես բազմիցս նշվեց, դրանք տնտեսական հեղափոխության հիմնական մասն են` թե՛ տուրիզմի, թե՛ մնացած տնտեսական առումներով։ Այստեղ շատ լուրջ ջանքեր են գործադրվել եւ այս տարի նույնպես այդ ջանքերը գործադրվում են։

Այս ամենը զուգորդվել է նաեւ պետական հիմնարկների օպտիմալացման գործընթացով։ Մասնավորապես, «Հայաստանի ավտոմոբիլային ճանապարհների տնօրինություն» ՊՈԱԿ-ում օպտիմալացվել են 14 տոկոս հաստիքային աշխատակիցներ, 30 տոկոսը` պայմանագրային աշխատակիցների, փոխտնօրենների թվի 75 տոկոսով կրճատում է տեղի ունեցել` 4-ը դարձել է 1, ավտոմոբիլների կրճատում` 23 տոկոսով, շաբաթական տրամադրվող վառելիքի կրճատում` 55 տոկոսով։ Հատուկ թույլտվություն պահանջող բեռների համար 650 տոկոսով ավելացել է  թույլտվությունների տրամադրումը, հասել է շուրջ 240-ի, լաբորատոր վերահսկողության ենթարկված օբյեկտների թիվը կրկնապատկվել է` հանելով 44-ի, եւ այլն։ Եվ այս ամենը զուգորդվել է այդ ամբողջ ծավալի աշխատանքներով, որոնք կատարվել են հեղափոխությունից հետո։

Այս առումով ես նաեւ ուզում եմ նշել, որ մենք հետեւողական ենք լինելու, որեւէ մեկի միջնորդությունը` այս կամ այն ընկերությանը լիցենզիայից զրկելու-չզրկելու վերաբերյալ, խնդրում եմ, որպեսզի չհասնի, չնայած, որ մեր նախարարությունն այլեւս չի զբաղվելու, պրն Պապիկյանին մենք բոլոր ինֆորմացիան փոխանցել ենք, բայց շարունակում են մարդիկ գալ, ինչ-որ միջնորդել` կարելի՞ է, չի՞ կարելի։ Ես ուզում եմ շատ կտրուկ լինել այստեղ. մենք չենք հանդուրժելու որեւէ շինարարական ընկերության ոչ կոմպետենտությունը որեւէ տեղ անորակ ճանապարհ սարքելու կամ հետ ընկնելու, կամ չկարողանալու ճիշտ ժամկետներում իրականացնել աշխատանքը, քանի որ խիստ կարեւորում ենք տնտեսական էֆեկտի համար այդ ենթակառուցվածքների շատ արագ կառուցումը եւ բարձր որակով։

Անցնելով տրանսպորտային մասին։ Տրանսպորտային համակարգում մենք համակարգային փոփոխություններ ենք սկսել եւ շարունակել որոշ առումներով։ Ուրեմն, թվային քարտեզ է ստեղծվել` կախված ուղեւորահոսքերից Հայաստանի բոլոր բնակավայրերը, որտեղ կարիք կա գրեթե բոլոր բնակավայրերը եւ համայնքներն ինչ-որ կերպ կապել մարզերի կենտրոնները հանդիսացող մեծ քաղաքների եւ երեւանի հետ։ Այդ աշխատանքներն արդեն իսկ ավարտված են, եւ  այդ մաթեմատիկական մոդելի վրա հնարավոր է լինելու կառուցել կենտրոնացված տրանսպորտային համակարգ։

Նաեւ մի շարք իրավական, ուրեմն, փաստաթղթեր են մշակվել։ Մասնավորապես, դրանցից են այն պարզագույն մեխանիզմները, որոնք հնարավորություն կտան, օրինակ, սարքեր տեղադրել մեքենաների վրա, որպեսզի հասկանալի դառնա, թե այդ մեքենաներն արդյո՞ք ժամանակին աշխատում են, թե՞ սպասում են, լցվում են, նոր շարժվում եւ այլն։

Այս պարզագույն խնդիրների լուծումը շատ հասկանալի եւ հնարավոր էր, բայց մինչեւ այժմ չէր արվել, որը եւ հիմա այդ փաստաթղթերի մշակմամբ կարվի։

Այնուամենայնիվ, քանի որ շատ ժամանակ չունեմ, այս 3 րոպեի ընթացքում ես ցանկանում եմ նաեւ Կառավարության տեսլականը ձեզ ներկայացնել, թե ինչպիսի երկրի եւ ինչպես ենք ուզում հասնել բարձր տեխնոլոգիական առումով։

Այստեղ շատ խոսվեց, որ պլանավորում չկա, ռազմավարություն չկա, չգիտենք` որտեղ ենք գնում։

Ես ուզում եմ շատ հստակ լինել այստեղ։ Մենք գիտենք, թե որտեղ ենք ուզում գնալ, մենք գիտենք, թե ո՞րն է մեր երկրի հիմնական հարստությունը, դա մարդկային տաղանդն է, եւ մենք պատրաստվում ենք բոլոր հնարավորություններն օգտագործել, որպեսզի մարդիկ հնարավորություն ունենան իրենց տաղանդն օգտագործել, ստեղծագործել, իրենց ստեղծագործությամբ ինտելեկտուալ սեփականության վերածել, դրա արդյունքում` ունենալ ընկերություններ, գնալ եւ գրավել աշխարհի շուկաները։ Այդ պատճառով մենք ստեղծել ենք բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարությունը, դրան ենք միացրել ռազմաարդյունաբերական պետական կոմիտեն եւ թվայնացումը։ Այս երեք ուղղություններն իրար հետ շատ ընդհանրություններ ունեն։ Շատ ժամանակ չունեմ դրանց անդրադառնալ, այնուամենայնիվ, ուզում եմ նշել, որ հսկայական ծրագրեր կան` արդեն իսկ մշակված, եւ նաեւ ուզում եմ այս բարձր ամբիոնից հնչեցնել, որ ոլորտին տրամադրվող միջոցները բազմապատկվելու են, նույնիսկ այս տարի, դրա մասին մենք հավելյալ տեղեկատվություն կտրամադրենք։

Նաեւ վերջում ուզում եմ ասել, սիրելի պատգամավորներ, սիրելի հայրենակիցներ, այն, ինչ մենք տեսնում ենք հիմա, դրանք անձրեւի առաջին կաթիլներն են, մենք բոլորս պետք է պատրաստվենք հորդառատ անձրեւի։ Բոլորս միասին մենք Հայաստանը պետք է դարձնենք գիտական մտքի, ստեղծագործ մտքի, բարձր տեխնոլոգիական, ռազմաարդյունաբերական հզոր երկրին հարիր տեխնոլոգիական ընկերությունների աճի եւ աշխարհի շուկաները գրավելու մի երկիր։ Շնորհակալություն։

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Բաբկեն Թունյան։

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի գործընկերներ։ Ճիշտն ասած, ուզում էի միայն բյուջեի կատարողականի մասին խոսել, բայց, քանի որ ընդհանուր տնտեսության վերաբերյալ որոշ հայտարարություններ հնչեցին, կարճ անդրադառնամ, առավել եւս, որ հենց բյուջեի կատարողականում էլ մեր տնտեսության 2018թ. ցուցանիշներին անդրադարձ կա։

Ուրեմն, անցած տարի գրանցվել է 5.2 տնտեսական աճ, դա լա՞վ է, թե՞ վատ։ Այս հարցին, կարծեմ` մի անգամ առիթ ունեցել ենք անդրադառնալ հենց այս ամբիոնից ու  այս ամբիոնից դուրս` տարբեր առիթներով` նայած մենք ի՞նչն ենք այստեղ նկատի ունենում։  Եթե նկատի ունենք, որ այդ աճն այդքան էլ առողջ չի, պրն Ջանջուղազյանը նշեց, որ 5.2 տոկոսից 4.8 տոկոսային կետը ծառայությունների ոլորտի հաշվին է ապահովել, բայց այդտեղ, որ մի քիչ ավելի ենք մանրանում, ծառայությունների մեջ էլ, ասենք` բուքմեյքերական ընկերությունների հաշվին է ապահովել, դա, ընդհանրապես ,լավ չի, առողջ աճ չի։ Բայց մյուս կողմից, եթե նայում ենք, թե ի՞նչ քաղաքական լուրջ փոփոխություններ են տեղի ունեցել ու այդ փոփոխությունների ֆոնին, երբ նայում ենք, որ տնտեսական աճը նախատեսվածից ավելի է եղել, դա, իհարկե, լավ է։ Մյուս կողմից, եթե նայում ենք ակնկալիքների տեսանկյունից, շատ վատ է, բայց նայում ենք հնարավորությունների տեսանկյունից` էլի լավ է, այսինքն` մենք պետք է ռեալ նայենք այս ամեն ինչին։

Թերություններ, իհարկե, կան։ Կապիտալ ծախսերի թերակատարման մասին նշվեց այստեղ, ճիշտ էր, այսինքն` այդ մասին մենք էլ ենք խոսել ու կարծում ենք, ժամանակն է, որ Կառավարությունը, երեւի, մի քիչ ավելի համարձակ գնա, ու արդեն ժամանակն է, որ կոռուպցիոն ռիսկերը նվազած լինեին ու համարձակ փոփոխությունների կամ ծրագրերի գնալու պրոցեսին մենք ականատես լինեինք։ Բայց կարելի է նաեւ լիքը դրական բաներ թվարկել։ Օրինակ` մենք ունենք պետական պարտքի մակարդակի նվազում ՀՆԱ-ի նկատմամբ, մենք ունենք գների կայուն մակարդակ, մենք ունենք ֆինանսական կայունություն։

Ընթացիկ հաշվի մասին խոսելիս մի կարեւոր բան այստեղ նշվեց, որ վատացել է։ Այսինքն` մեր արտահանման ու ներմուծման տարբերությունը գնալով վատթարացել է։ Այդտեղ մի շատ կարեւոր հանգամանք կա, որը, պաշտոնական վիճակագրությունը հաշվի առնելով` երբեք դրա մասին գլխի չես ընկնում։ Դա վերաարտահանումն է։ Ի՞նչ է կատարվում. Հայաստան ներմուծվում են մեծ թվով ապրանքներ, հիմնականում, օրինակ` ավտոմեքենաներ, որոնք հետո գնում են մեր հարեւան երկրներ, շատ դեպքերում` անգամ հայկական համարանիշերով։ Ուրեմն, վիճակագրորեն երեւում է, որ մեր երկիր կատարվեց մեծ ծավալի ներմուծում, բայց արտահանում չեղավ։ Բայց իրականում այդ գումարը մնացել է ՀՀ-ում։ Դրա համար էլ այսօր Կենտրոնական բանկի նախագահը հայտարարում էր, որ մեծ ծավալի դոլար են շուկայից հավաքել, որովհետեւ հակառակ պրոցեսը կար, այսինքն` ճնշում կար, որ դոլարը մի բան էլ կարող էր էժանանալ։

Նշվեց, որ տնտեսական փոփոխություններ մեր քաղաքացիների կյանքում տեղի չեն ունեցել, այսինքն` չեն զգացվել։ Բայց, ախր, այդ փոփոխությունների մի մասը նաեւ մեր գործընկեր պատգամավորների օրոք է եղել, այսինքն` այն ժամանակ, երբ իրենք Կառավարության անդամ էին, ու կարող եմ, ասենք, կոնկրետ 2-3 փոփոխություն նշել։ Օրինակ` տիկին Թանդիլյանի` սոցապ նախարարության գերատեսչությունը ղեկավարելու ժամանակ` երկրորդ երեխայի ծննդյան նպաստի ավելացումը, որի արդյունավետության հետ ես ինքս խիստ անհամաձայն էի, ինչը ժամանակը ցույց կտա, կամ, օրինակ` նվազագույն կենսաթոշակների բարձրացումը։ Այսինքն` ըստ ցանկության կարելի է բաներ գտնել, բայց էլի եմ ասում` սպասելիքները, ակնկալիքները շատ ավելին էին, քան էն, ինչն այս պահին մենք ունենք, ու դա մենք երեւի ձեզանից ավելի, չեմ ասում` շատ, բայց ոչ պակաս ենք այդ ամեն ինչի անհրաժեշտությունը զգում։

Կապիտալ ծախսերի մասով էլ համաձայն եմ, որ պետք է կապիտալ ծախսերին մեծ ուշադրություն դարձվի, բայց եթե մենք ասում ենք, որ առանց կապիտալ ծախսերը լիովին կատարելու տնտեսությունն ինքնաշխատ աշխատել է ու 5.2 տոկոսով աճել է, այդքան էլ այդպես չի, որովհետեւ այդ կապիտալ ծախսերի էֆեկտը մի քանի տարի հետո է տեղի ունենում, անմիջապես տեղի չի ունենում։ Եվ  այս առումով, երեւի գիտեք, երեւի վաղն արդեն Հարկային օրենսգրքի փաթեթը, որ կմտնի լիագումար նիստերի օրակարգ, կոչ եմ անում կողմ քվեարկել, որովհետեւ այդ Հարկային օրենսգրքի նպատակներից մեկը հենց երկարաժամկետ տնտեսական աճ ապահովելն է, այսինքն` մեզ մոտ արտահանելի ճյուղերը զարգացնելը։

Հիմա` բյուջեի կատարողականի մասով։ Ուրեմն, էս ընթացքում ես բոլոր կողմերից շնորհակալ եմ։ Իրոք, շատ շահագրգիռ քննարկում տեղի ունեցավ։ Տիկին Թանդիլյան, շնորհակալ եմ, այդ ծանրաբեռնվածությունը պատվով տանելու համար։ Հարցերի մեծ մասն այնտեղ, իրոք, հնչեց, հիմնականում սպառեցինք, բայց մենք շեշտը երբեմն շատ ենք դնում թվային ցուցանիշների վրա։ Այսինքն` էսքան նախատեսվել էր` էսքան կատարվեց կամ` ինչո՞ւ քիչ, ինչո՞ւ շատ։

Հիմա, տեսեք, պրն Խաչատրյանը որ նշեց կրթության ոլորտի վրա կատարված ծախսերի մակարդակը ՀՆԱ-ի 2 տոկոսի չափով` դա քիչ է, հետո կրթության նախարար պրն Հարությունյանը նոր ցուցանիշներ բերեց, որ այսքան դպրոց է կառուցվել, այսքան կկառուցվի, ուսուցիչների աշխատավարձը կբարձրանա։ Իրականում այս ցուցանիշները երկրորդական ցուցանիշներ են, ամենակարեւոր բանը կրթության որակն է, որը պետք է հստակ չափելի լինի։ Այսինքն` մեր վերջնական նպատակը պետք է լինի ոչ թե շատ դպրոց կառուցելը կամ կրթությանը շատ փող տալը, այլ վերջում որակյալ, կրթված մասնագետներ ունենալը, որովհետեւ հնարավոր է կրթության ծախսերը շարունակաբար ավելացնել, բայց ընթացքում ոչ մի բան չունենալ։ Դրա համար ես ինքս այս անգամ առաջին անգամ մասնակցելով այս բյուջետային քննարկումներին` հասկացա, թե ճիշտ չափորոշիչներն ինչ կարեւոր են, որովհետեւ որոշ դեպքերում, երբ դու փորձում ես ինչ-որ ծրագրի արդյունավետությունը չափել, պարզվում է, որ էլ որեւէ հստակ չափանիշ չկա, ու նախարարներն իրենք էլ դեռ չեն տիրապետում այդ չափորոշիչներին։ Երբեմն հարցեր կային, որ մեր որոշ գերատեսչությունների ղեկավարների համար խիստ զարմանալի էր, երբ մենք, բացի  գումարից, այլ բանի մասին ենք հարցնում։ Իմ ցանկությունն է, որ արդեն եկող տարվա բյուջեին ընդառաջ` մենք իրար հետ աշխատենք` թե՛ մեր ընդդիմադիր գործընկերների հետ, թե՛ Կառավարության հետ, որ չափորոշիչները մեզ համար հստակեցնենք, որ վաղը, մյուս օրը մենք իմանանք` ինչ ենք պահանջում ու հետո ոնց ենք ստուգելու։

Եվ մեկ էլ մի կարեւոր տարբերության մասին էի ուզում խոսել. այս տարվա բյուջետային քննարկումը ու հաջորդ տարիների բյուջետային քննարկումներն ինչո՞վ են տարբերվելու նախորդ տարիներից։ Օրինակ` եթե նախորդ տարիներին այդ ամբողջ հարց ու պատասխանի հիմնական մեխը, հատկապես` ընդդիմության կողմից, էն էր, թե ինչքա՞ն են գողացել, էս դեպքում գողանալը չի կարեւոր, այլ արդյունավետությունը։ Օրինակ` եթե անցած տարիներին ասում էին` այս թուղթն իրականում արժի 100 դրամ, բայց պետբյուջեից վճարվել է 500 դրամ, եկեք պարզենք, թե ինչու, ով է այդտեղ գրպանել, հիմա մեր հարցերն ուրիշ ձեւ պետք է դառնան։ Հիմա մենք պետք է հասկանանք, թե այս թուղթն ընդհանրապես պե՞տք էր, թե՞ չէ, հնարավո՞ր էր այս թղթի փոխարեն, ասենք, էլեկտրոնային մեյլ ուղարկել։ Այսինքն` մեր գլխավոր խնդիրը պետք է դառնա արդյունավետությունը գնահատելը, այդ առումով նույնպես մեր համատեղ աշխատանքն անհրաժեշտ է։

Կրկին անգամ շնորհակալություն եմ հայտնում այս քննարկումների համար, իսկ հաշվեքննիչի մասով ես զգացի, էլի հարցեր էին հնչում, որովհետեւ, ըստ իս, ավելի ճիշտ կլիներ, երեւի, որ մենք Հաշվեքննիչ պալատի զեկույցը լսեինք, հետո բյուջեի կատարողականը քննարկեինք, որովհետեւ կարող էին այնտեղից հարցեր առաջանալ, որ այստեղ կային։ Բայց, ամեն դեպքում, կլսենք նաեւ հաշվաքննիչինը, հարցերի մեծ մասը ինձ թվում է` նաեւ այնտեղ են հնչելու։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ «2018թ. պետական բյուջեի կատարման մասին» հաշվետվությունը կշարունակենք քննարկել վաղը ժամը 10-ին։

Հիմա` ընդմիջում, հաջորդ նիստը հարց ու պատասխան է Կառավարության հետ։


Ժամը 16:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԺ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, եւս մեկ անգամ բարեւ ձեզ, խնդրում եմ զբաղեցնել տեղերը։ «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 120-րդ հոդվածի համաձայն, յուրաքանչյուր հերթական նիստերի չորեքշաբթի օրվա վերջին հիմնական նիստում Կառավարության անդամները պատասխանում են պատգամավորների բանավոր հարցերին։ Հարցերից յուրաքանչյուրը պետք է վերաբերվի Կառավարության մեկ անդամի իրավասությանը վերապահված ոլորտին։ Հերթագրված, սակայն դահլիճից բացակայող պատգամավորը զրկվում է տվյալ հարցի քննարկման ընթացքում հարց տալու իրավունքից։ Նիստն ավարտվում է հերթագրված վերջին պատգամավորի հարցին պատասխանելուց հետո։ Հարցերը տրվում են ըստ հերթագրման հաջորդականության։

Հարգելի գործընկերներ, ուզում եմ տեղեկացնել, որ մենք ունենք գործադիրում նոր գործընկեր, Ռուստամ Բադասյանը նշանակվել է արդարադատության նախարար, առաջարկում եմ շնորհավորել։

Ծ Ա Փ Ա Հ Ա Ր ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Տեղեկացնեմ նաեւ, որ բացակայում են արտաքին գործերի նախարար Զոհրաբ Մնացականյանը եւ էկոնոմիկայի նախարար Տիգրան Խաչատրյանը։ Այժմ հարցերի համար հերթագրում։

Հերթագրվել է 45 պատգամավոր։ Հայկ Կոնջորյան, 2-րդ խոսափող։

Հ.ԿՈՆՋՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես, ճիշտն ասած, չէի հավատում իմ աչքերին, որ առաջինը ես եմ գրանցվել, որովհետեւ միշտ էստեղ ուշ է ստացվում։

Անկեղծ ասած, ես այսօր չէի նախատեսել հարց տալ, բայց առավոտյան մի լուր կարդացի միջազգային մամուլում, որ ամերիկացի մեծահարուստներից մեկը 150 մլն ֆունտ ստեռլինգ է նվիրաբերել Օքսֆորդի համալսարանին, որպեսզի էնտեղ հետազոտություններ անցկացվեն հումանիտար գիտության, արհեստական ինտելեկտի համակցության եւ, ընդհանրապես, գիտության ուղղությամբ։

Նախ՝ ուզում եմ էս առիթն օգտագործելով` այստեղից կոչ անել եւ առաջարկել բոլոր հայաստանցի եւ սփյուռքի հայ մեծահարուստներին, որպեսզի նրանք եւս հետեւեն համաշխարհային այս տենդենցին եւ Հայաստանի բուհերին, հետազոտական կենտրոններին նվիրատվություններ տրամադրեն եւ սա, կարծում եմ` տեղավորվում է, ընդհանրապես, տնտեսական հեղափոխության, Հայաստանը տաղանդների համար դրախտ դարձնելու եւ Հայաստանը զարգացնելու այս տեսլականի մեջ։

Նաեւ կապելով էս միտքը պրն Արշակյանի ելույթի հետ՝ քիչ առաջ, որը շատ ոգեւորիչ էր` տեխնոլոգիական զարգացման հետ կապված, պրն Արշակյան, ինձ հետաքրքիր է՝ էն ոլորտը, որը դուք ղեկավարում եք եւ նաեւ կապված կրթության եւ գիտության ոլորտի հետ, շատ կարեւոր է էս բնագավառում տաղանդների հայտնաբերման եւ տնտեսության, արդյունաբերության մեջ այդ գիտելիքի դրսեւորման եւ նյութականացման կարեւորությունը։ Եվ էս իմաստով շատ հետաքրքիր է հասկանալ՝ արդյո՞ք մենք ունենք տեսլական ու մեթոդաբանություն` այդ տաղանդներին ոչ միայն կենտրոնացված Երեւանից գտնելու, հայտնաբերելու եւ հավաքագրելու, այլ նաեւ ապակենտրոն ձեւով աշխատելու նրանց հետ, որովհետեւ հայտնի է, որ շատ դեպքերում տաղանդները հայտնաբերվում են ամենաչնախատեսված վայրերում։

Այսինքն` էս իմաստով այդ ապակենտրոն մոտեցում կա արդյո՞ք, ունե՞ք տեսլական, որպեսզի էդ արդյունաբերությունը, տեխնոլոգիական զարգացումը ոչ միայն կենտրոնացված լինի Երեւանում, այլ նաեւ սփռվի Հայաստանի ողջ տարածքով։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարար Հակոբ Արշակյանը։

Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ ԱԺ հարգելի նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, Կառավարության հարգելի անդամներ, մեծարգո վարչապետ, շատ կարեւոր հարց եք բարձրացնում, պրն Կոնջորյան։

Նախ՝ ուզում եմ ասել, որ նորարարությունը  ծրագրավորում չի, սա ավելի շատ հնչեցվում է մեր ժողովրդի համար: Սիրելի հայրենակիցներ, ինժեներներն այն մարդիկ են, ովքեր հետազոտում են նայում են ու տեսնում են` աշխարհում ի՞նչ կարելի է փոխել, որպեսզի աշխարհն էլ ավելի լավը դառնա`  կլինի դա մեր շրջակա միջավայրում, կլինի տրանսպորտի ոլորտում, ճանապարհաշինության ոլորտում, կլինի բժշկական ոլորտում, թե արվեստի ոլորտում, ի՞նչ կարելի է փոխել եւ ինչպե՞ս կարելի է այն ավելի նորարար, նորաձեւ, արդյունավետ դարձնել, սա է իրականում ինժեներությունը։

Եվ նաեւ ուզում եմ այս բարձր ամբիոնից կոչ անել մեր ժողովրդին, ծնողներին, երեխաներին, աշակերտներին, որպեսզի ընտրեն իրենց կրթության մեջ որպես շարունակություն բնագիտական ուղղությունները՝ ֆիզիկա, մաթեմատիկա, նյութագիտություն, այլ առարկաներ, քանի որ Հայաստանը եւ ամբողջ աշխարհը դրա կարիքն այս պահին շատ ունի։ Եվ նաեւ ուզում եմ նշել, որ նորարարությունը տեղի է ունենում այն ժամանակ, երբ երկու տարբեր ուղղություններ իրար են միանում, միաձուլվում այնպես, ինչպես արվեստը PicsArt-ի դեպքում միաձուլվել է ծրագրային ապահովման եւ արհեստական բանականության գիտելիքի հետ, այնպես, ինչպես միկրոէլեկտրոնիկայում գիտության մի ճյուղը՝ մաթեմատիկան միավորվում է գիտության մեկ այլ ճյուղի՝ ֆիզիկայի հետ եւ այլն։ Այսինքն` այս ոլորտը մենք շատ կարեւորում ենք։

Ինչ վերաբերում է բուն հարցին, թե արդյո՞ք ապակենտրոն է եւ կա արդյո՞ք ռազմավարություն մշակած, թե ինչպե՞ս ենք մենք նաեւ ներգրավելու այս ամենին Հայաստանի բնակչության սփռված զանգվածը, ես ուզում եմ ասել, որ դա չափից դուրս կարեւորում ենք ոչ միայն ապակենտրոնացման առումով Երեւանից դուրս, այլ նաեւ կանանց ներգրավվածության առումով, որովհետեւ ուզում եմ նաեւ նշել, որ Հայաստանն աշխարհում առաջատարներից է կանանց ներգրավվածության առումով եւ մենք շատ կարեւորում ենք այդ հարցը, քանի որ արդյունավետության տեսանկյունից մենք պետք է ունենանք... Տիկին Զոհրաբյան, էս կոնդիցիոների հարցն էլ է բարձր տեխնոլոգիական հարց, առաջարկում եմ դիմել մեր նախարարությանը, որեւէ լուծում կտանք։

Կարծում եմ, որ պատասխանեցի հարցին, շնորհակալություն հարցի համար։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կարող եք արձագանքել, պրն Կոնջորյան։

Հ.ԿՈՆՋՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Արշակյան, իսկապես շատ կարեւոր է, որ մենք էդ ապակենտրոն մոտեցումը կիրառենք բոլոր ոլորտներում, նույնիսկ այս դահլիճի դեպքում, տեսեք՝ ծայրամասում կոնդիցիոները չի աշխատում, պետք է ապակենտրոն մոտեցում ցուցաբերենք եւ մեր դահլիճի բոլոր հատվածները հովացնենք։ Շնորհակալություն, լավ եղեք։

Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Եթե կարելի է՝ շարունակեմ։ Մի բան էլ եմ ուզում, մի շեշտադրում էլ եմ ուզում անել. մենք վերջերս ներառականության առումով փորձել ենք ներգրավել մեր տեխնոլոգիական հանրությանը եւ, մասնավորապես, հայկական եւ արտասահմանյան ընկերություններին, որոնք Հայաստանում ունեն մասնաճյուղեր։

Մենք պատրաստվում ենք նրանց ներուժը եւ ցանկությունը, ասեմ, որ ցանկությունը շատ մեծ է, որպեսզի, հատկապես, կրթական ոլորտում եւ նաեւ կրթության, գիտության, մշակույթի եւ սպորտի նախարարության հետ ենք ինտենսիվորեն աշխատում, իրենց այդ ներուժը եւ ցանկությունը կիրառել եւ ստանալ էլ ավելի նոր առարկաներ` էլ ավելի արդյունավետ եւ աշխարհին համահունչ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն նախարար։ Մանե Թանդիլյան, 3-րդ խոսափող, պատգամավորները փոխել են տեղերը։

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն վարչապետ, մոտ 2,5 ամիս, եթե հիշողությունս չի դավաճանում, առաջ Երեւանի ավտոմաքսատանը դուք հանձնարարական տվեցիք, որ այն տեղափոխվի այլեւս Գյումրի։

Ինձ հետաքրքրում է, թե արդյո՞ք կա հաստատված գործողությունների պլան եւ այդ պլանը կատարման ի՞նչ փուլում է, ի՞նչ ընթացքի մեջ է այդ հանձնարարականի կատարումը, եւ ե՞րբ եք նախատեսել վերջնաժամկետը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Թանդիլյան, հարցի համար։ Ընդհանրապես, ես ուզում եմ մի ընդհանուր դիտարկում անել, որ ցանկացած հանձնարարական եւ ցանկացած գաղափար կյանքի կոչելու համար որոշակի ժամանակ եւ ընթացակարգեր են պահանջվում։ Օրինակ՝ նույն ճանապարհներն ասֆալտապատելը, շինարարություն անելը եւ այդպես շարունակ։

Երեկ մենք Կառավարությունում քննարկել ենք ՊԵԿ-ի ռազմավարությունը, եւ այդ ռազմավարության մեջ տեղ ունի արտաքին տնտեսական գործունեության կենտրոններ բացելու գաղափարը։ Կոնկրետ Գյումրիում տարածքն արդեն ընտրվել է, թե որտեղ է գտնվելու եւ այնտեղ, ըստ ամենայնի, շատ ավելի ընդարձակ գործառույթներ ունեցող մաքսային կայան կկառուցվի, որը մենք կոչում ենք արտաքին տնտեսական գործունեության կենտրոն։ Ընդհանրապես, երեկ քննարկված ռազմավարությամբ նախատեսվում է այդպիսի մի կենտրոն ունենալ Գյումրիում, Շիրակի մարզում, մյուսն ունենալ Սիսիանում եւ գաղափարն այն է, որ դրանք երկուսը պետք է տեղակայված լինեն Հյուսիս-հարավ ճանապարհին զուգահեռ, եւ այդ ընթացակարգերը, գործընթացն ընթացքի մեջ են, եւ հնարավորինս արագ դա կարվի։ Ես ուզում եմ ասել՝  ոչ թե ուղղակի մաքսատունն ուղղակի տեղափոխվում է, այլ հսկայական շինարարություն է արվելու, որովհետեւ դա մեծ տարածք է, որովհետեւ հույս ունեմ, մենք չենք մտածում, որ էն նույն վիճակը, որ մենք ունենք այսօր Նորագավիթում, էդ նույն իրավիճակը տենց փառերով, բանով պետք է տեղափոխենք Գյումրի։

Այսինքն` պետք է լուրջ ներդրումներ արվեն, եւ նախագծային գործընթացն արդեն սկսված է։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքի համար՝ Մանե Թանդիլյան։

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Պրն վարչապետ, ես չհասցրեցի իմ հարցի մեջ խնդրել, որ «ընթացքի մեջ է» պատասխանը պետք է ինձ չբավարարի, որովհետեւ ես ուզում եմ վերջնաժամկետներ լսել, որը հնարավորություն կտա մեզ նաեւ՝ որպես ԱԺ պատգամավորներ, հետեւել, թե ե՞րբ է նախատեսվում եւ արդյո՞ք նախատեսված ժամանակներում կատարվում են, թե՞ ոչ հանրային հնչեցված հանձնարարականները, որոնք հաճախ տրվում են հանրային, բայց մենք չենք տեսնում դրա արդյունքը եւ ուզում ենք հետամուտ լինել, թե արդյո՞ք կյանքի կոչվում են, թե՞ ոչ։

Այս պարագայում ուզում եմ լսել ձեր ողջամիտ գնահատականը, թե ե՞րբ է կյանքի կոչվելու։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Ուրեմն, էդ ռազմավարության մեջ կա կոնկրետ գործողությունների միջոցառումների ցանկ, եւ երեկ ռազմավարությունը քննարկելիս այդպիսի առաջարկություն եղավ, որ միջոցառումներից յուրաքանչյուրի կողքին կոնկրետ վերջնաժամկետները դրվեն եւ, երբ վերջնաժամկետները կդրվեն, այդ ծրագիրը նախատեսվում է ընդունել Կառավարության նիստում, այսինքն՝ հրապարակային, այդ ժամկետները նույնպես կդրվեն։

Իսկ, ընդհանրապես, գիտե՞ք, ես, իհարկե, ձեզ հասկանում եմ, բայց մյուս կողմից էլ ես առաջարկում եմ, որ էնպիսի միջավայր չստեղծենք, որ Կառավարությունը եւ, ընդհանրապես, քաղաքական ուժերը վախենան գաղափարներ բարձրաձայնել եւ հանձնարարականներ բարձրաձայնել, որովհետեւ բոլոր մտածեն, որ այսօր հայտարարեցինք, վաղվանից սկսվելու է՝ բա, ինչու չեղավ, բա, ինչու չեղավ, էդտեղ գնանք, թաքուն կառուցենք, ոչ մեկը հանկարծ չիմանա, ասենք, հիմա հանձնարարում ենք ստեղծել եւ կես ժամից, երբ հարցը հնչի՝ բա ե՞րբ է բացվելու, ասենք՝ եկեք գնանք, հիմա բացումն է` 15 րոպեից։

Նկատի ունեմ, ես, իհարկե, ընդունում եմ ձեր հարցի լեգիտիմությունը, բայց մյուս կողմից` կոչ եմ անում նաեւ էդպիսի միջավայր չստեղծել, որ՝ այ, բա, ինչու չեղավ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Գեւորգ Պապոյան, 1-ին խոսափող։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Կառավարության հարգելի անդամներ, մեծարգո վարչապետ, օրերս իմ հերթական հանդիպումը տեղի ունեցավ Երեւան քաղաքի բնակիչների հետ, եւ բնակիչները բազմաթիվ խնդիրներ բարձրաձայնեցին, որոնց մասով ես համապատասխան գրություններ ուղարկեցի այսօր արդեն Երեւանի քաղաքապետարան եւ ոլորտային նախարարություններ, բայց երկու հարցի մասով բնակիչները ցանկացան, անպայման, որ հարցը բարձրացնեմ ԱԺ-ում հարց ու պատասխանի ժամանակ, ինչն անում եմ։

Առաջինը Շենգավիթ համայնքի Նորագավիթ հատվածում է, որտեղ երբ Արտաշատի խճուղին անցնում է, Նոր Խարբերդ եւ Նորագավիթ հատվածներն են միանում, ճանապարհը, ըստ էության, ուղիղ չի միանում, Հյուսիս-հարավ ճանապարհի իրացման հետ կապված` ժամանակին խնդիրներ են առաջացել եւ բնակիչները նշում են, որ բավականին հաճախ ավտովթարներ են տեղի ունենում այդ պատճառով, եւ հնարավոր են համարում այդ տարածքում ինչ-որ էստակադայի կամ նման ինչ-որ բանի կառուցումը: Սա առաջին հարցն էր։

Եվ երկրորդ հարցը. էլի Շենգավիթ համայնքում` Ներքին Չարբախ հատվածում 12-րդ փողոցում եւ հարակից հատվածներում, առհասարակ, չկա կոյուղի, չկա ասֆալտապատում, ոչ մի բան չկա եւ Երեւանի քաղաքապետարանի հետ ես ճշտեցի, նշեցին, որ իրենք պատրաստ են կատարել ասֆալտապատում, բայց «Վեոլիաջուր» ընկերությունը պետք է կոյուղի քաշի, նոր` դրանից հետո։ Այստեղ բազմաթիվ դիմումներ են եղել նախկինում, «Վեոլիաջուր»-ի կողմից, ըստ էության, որոշակի գործողություններ չեն ձեռնարկվել։

Այս առումով կցանկանայի նաեւ Կառավարության պարզաբանումը, եթե կարելի է։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցվածքների նախարար Սուրեն Պապիկյանը։

Ս.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Պապոյան, առաջին հարցը վերաբերում է Հյուսիս-հարավ ավտոճանապարհին։ Ժամանակին նախագծման հետ կապված` տեղի է ունեցել հետեւյալ գործընթացը. էդտեղ գոյություն ունի մի գազալցակայան, որը շրջանցելով է նախագծվել ճանապարհը, դրա պատճառների մասին, իհարկե, հիմա խոսել չեմ կարող, բայց խնդիրը մեր ուշադրության կենտրոնում է։ Բոլորովին վերջերս դրա հետ առնչվելու առիթ եղել է, եւ խնդրում եմ ձեր գրությունը նաեւ մեզ, մենք ընթացք տանք, փորձենք քննարկել ու հասկանալ՝ հնարավոր է արդյո՞ք դա կարճ ժամկետում կարգավորել, թե՞ ոչ։

Ինչ վերաբերում է երկրորդ հարցին, ապա այո, «Վեոլիաջուր»-ի հետ կան բազմաթիվ խնդիրներ` ընկերության հետ համաձայնագրի հետ կապված, ՀՀ պարտավորությունների հետ կապված, մենք, գրեթե, ամեն շաբաթ հանդիպում ենք ունենում գործընկերների հետ, այդ թվում նաեւ վերջերս հանդիպում ենք ունեցել կենտրոնական գրասենյակից ժամանած պաշտոնյաների հետ, կարծես թե, մեր խնդիրները լուծման ճանապարհին են, մենք ընդհանուր եզրեր արդեն գտել  ենք, ու առաջիկայում քիչ-քիչ հարցերը կգնան դեպի կարգավորում։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքեք, պրն Պապոյան։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պրն Պապիկյան, այդ մասով հենց վաղը ես համապատասխան գրություն կուղարկեմ ձեզ։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արայիկ Աղաբաբյան։

Ա.ԱՂԱԲԱԲՅԱՆ

-Հարգելի Կառավարություն, բոլորիս հայտնի է, որ վաղուց է սկսված գյուղաշխատանքների շրջանը, եւ աշխատանքների ճիշտ ու նորմալ ժամանակին կազմակերպելու համար կարեւորագույն խնդիր է ոռոգման համակարգերի ճիշտ ու ժամանակին շահագործումը։

Հարցս ուզում եմ ուղղել տարածքային կառավարման ենթակառուցվածքների նախարար պրն Պապիկյանին՝ տեղյակ լինելով, որ պրն Պապիկյանը եւ համակարգն ամբողջությամբ զբաղվում են այս հարցով, իսկ հարցը կայանում է նրանում, որ նկատի ունեմ առաջին հերթին Արմավիրի տարածաշրջանը եւ այն սպասարկող ջրօգտագործողների ընկերությունը: Այս պահին, ինչպես գիտենք, չարաշահումների հետեւանքով քրեական գործ է հարուցված, որին էլ հետեւել է բանկային հաշիվների սառեցումն ու, առհասարակ, ՋՕ-ն այս պահին լիարժեք գործողություն իրականացնել չի կարող, դա էլ է օրինաչափ, քանի որ գործ է հարուցված, բայց նաեւ պետք է, որ այն աշխատի, քանի որ գյուղատնտեսական աշխատանքների եռուն շրջանն է, ջրօգտագործողների միությունը շատ մեծ դժվարությունների է հանդիպում այս պահին, հումքեր ձեռք բերելու, մասեր ձեռք բերելու, վառելիք ձեռք բերելու, աշխատավարձերի խնդիր կա, ինքն էլ պարտքեր ունի շատ գործընկերների, որոնց հետ շփվում է եւ իրեն էլ պարտքեր կան։ Այսօրվա ՋՕ-ի չաշխատելը նշանակում է` դա վատ կանդրադառնա նաեւ հավաքագրման վրա։ Ուղղակի, ցանկանում եմ դիմել` նաեւ պատկերացնելով, որ նախարարությունը, անպայման, կօժանդակի Կառավարության հետ համատեղ, որպեսզի գտնեն ելք, որպեսզի հաշիվները բացվեն, որպեսզի ՋՕ-ն կարողանա աշխատել, որպեսզի կարողանա ճիշտ սպասարկել, ծառայություն մատուցել գյուղացուն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցվածքների նախարար Սուրեն Պապիկյան։ Պրն նախարար, խնդրում եմ վերադարձեք ամբիոնի մոտ։

Ս.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Խնդրի մասին ես, իհարկե, տեղյակ եմ, վերջին մի քանի ամիսներին Ջրային պետական կոմիտեի եւ, ընդհանրապես, ջրային ոլորտի, ըստ էության, ճգնաժամային կառավարում է իրականացվում։ Ի՞նչն է պատճառը. պատճառը կրեդիտորական եւ դեբիտորական պարտքերի հսկայական քանակն է, որն առաջինի դեպքում բավականին մեծ գումար է կազմել 2018 թվականին, մոտավորապես այն կազմել է 7 մլրդ, կարող է` մի քանի հարյուր մլն պակասում է իրական թվից, ես չեմ նշում, բայց 7 միլիարդից ավելի գումարի մասին է խոսքը, սա էլեկտրաէներգիայի կուտակված պարտքն է, որովհետեւ ինքնահոս եղանակից զատ` մենք նաեւ ջուր ենք մղում պոմպերի միջոցով եւ առաջացած պարտքը, սովորաբար, հետեւյալ կերպ են մարել ջրօգտագործողների ընկերությունները. քանի որ ընթացիկ տարվա համար նրանք ստացել են պետության կողմից թե՛ սուբսիդավորում` դոտացիայի տեսքով եւ թե՛ նաեւ ջրանցքները բարելավելու, բարեկարգելու համար գումար, շուրջ 1 տասնամյակ ոչ մի լումա չի ծախսվել այդ բարեկարգման համար, ամբողջը ներդրվել է էլեկտրաէներգիայի պարտքերը մարելու համար։ Ընդ որում, ընթացիկ տարվա ստացած գումարը մարել է նախորդ տարվա պարտքը։ 2019 թվականի մեկնարկին, ստացած շուրջ 7 մլրդ 300 մլն սուբսիդիան եւ ընթացիկ աշխատանքների համար նախատեսված գումարն ամբողջովին տրամադրվել են 2018 թվականի պարտքերի մարմանը։ Սա անգամ չի բավարարել, եւ ջրօգտագործողների ընկերությունները, որոնք ունեցել են նաեւ այլ պարտավորություններ՝ պոմպերի վերանորոգման, տեխնիկայի համար վառելիքի ձեռք բերման, տարբեր ընթացիկ ծախսերի համար, եւ այսօր, այո, ճիշտ եք նշում, որ շատ ջրօգտագործողների ընկերություններ կանգնած են խնդրի առաջ, որովհետեւ նրանցից յուրաքանչյուրը նաեւ բանկերից վարկ է վերցրել, որպեսզի կարողանա իր պարտքերը փակել։ Այ, այսպիսի ծանր պատկեր ունենք, բայց լուծումները փորձում ենք գտնել։

Առաջիկայում որոշակի դրամական միջոցներ, եթե Կառավարությունը տրամադրի, ես արդեն իսկ դիմել եմ Կառավարությանը, մենք կփորձենք այս տարի սեպտեմբերի դրությամբ հասնել զրոյական մակարդակի, այնուհետեւ արդեն կգնահատենք ջրօգտագործողների ընկերության` այս տեսքով մնալու նպատակահարմարությունը եւ, ընդհանրապես, ջրային ոլորտում առկա խնդիրները նաեւ, քանի որ ԱԺ-ն ուշադրության կենտրոնում են եւ համապատասխան հանձնաժողովն էլ իր հերթին գործում է, մենք պիտի այստեղ բավականին մեծ աշխատանք կատարենք, որովհետեւ սա մեր ամենապրոբլեմատիկ ու ծանր ոլորտներից է։

Սրան զուգահեռ՝ պատկան մարմիններն ուսումնասիրությունների արդյունքում յուրաքանչյուր ջրօգտագործողների ընկերությունում բացահայտել են բազմաթիվ չարաշահումներ։ Այսինքն` չի բացառվում, որ գոյություն չունեցող այդ գումարները եւ, այսպես կոչված, պարտքերը նաեւ չարաշահումների արդյունք են։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն նախարար, հիմա արձագանքի պատգամավորը, հետո կշարունակեք։

Ա.ԱՂԱԲԱԲՅԱՆ

-Երեւի թե, պրն նախարար, ավելի ճիշտ կլինի, որպեսզի այս պահին հույսներս դնենք Կառավարության վրա, որ միջոցներ է հատկացնելու, քան թե սպասենք, թե քննիչ հանձնաժողովն աշխատանքները երբ կսկսի, երբ կավարտի, արդյունքների մասին երբ տեղյակ կլինենք։

Ճիշտ կլինի՝ նախարարությունը, Կառավարությունն այսօր ավելի օպերատիվ ձեւով արձագանքի այս հարցի լուծմանը։

Ս.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, մենք լուծումը կգտնենք, բայց ես այս ամենի մասին ինչո՞ւ եմ բարձրաձայնում. ես բարձրաձայնում եմ, որպեսզի նախ՝ ԱԺ-ն իմանա այդ մանրամասնությունների մասին, նաեւ ջրօգտագործողների ընկերություններում այս պահին աշխատող եւ վարձատրություն չստացող աշխատողներն իմանան, նաեւ բնակիչն իմանա, որ այդ ջրի համար, որի համար ինքը վճարում է, դրանից գոյանում է ջրօգտագործողների ընկերության բյուջեն, որն էլ ծախսվում է ընթացիկ աշխատանքների համար։

Այսինքն` պահանջել ջուր, չվճարել դրա համար կամ հավաքել գումարը, գրպանել ու ակնկալել, որ հետագայում որեւէ մեկը պատասխանատվություն չի կրելու, այլեւս այդպես չի լինելու։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սերգեյ Բագրատյան, 3-րդ խոսափող։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Հարցս ուղղում եմ ՀՀ վարչապետին. պրն վարչապետ, տարիներ շարունակ դուք պայքարում էիք, որպեսզի իշխանությունները կարողանան հավասարակշռված կառավարում իրականացնել եւ պնդում էիք, որ, հատկապես, իշխանությունը պետք է ընդդիմությանը փոխանցի կառավարման վերահսկիչ ֆունկցիաները։

Հիմա պատրաստ եք դուք արդյո՞ք տարիների ձեր պայքարն այլեւս որպես իշխանություն իրականացնել, մասնավորապես. պետական վերահսկողական ծառայությունը եւ Հաշվեքննիչ պալատը փոխանցել ընդդիմության կառավարմանը եւ իրականացնել այն կարեւորագույն առաքելությունը, որ միտված է պետականության կայացմանը։ Քանի որ այլեւս օրենսդիր եւ գործադիր մարմինների խնդիրն իշխանությունն ամբողջովին իրացրել է, եւ իշխանությունը կարող է այլեւս խնդիր չունենալ այս կարեւորագույն իշխանության երկու ճյուղերում, եւ դատական իշխանությունը նոր Հայաստանի փիլիսոփայությամբ ձեւավորման ընթացքում է, կարծում եմ` ժամանակն է մտածել նաեւ ընդդիմության դերակատարության մասին եւ չունենանք կառավարում կամ, ինչպես ֆուտբոլում են ասում, խաղ մեկ դարպասի վրա։ Մեկ դարպասի վրա ֆուտբոլ չի լինում  եւ, կարծեմ թե, այդպիսի խաղերն անվավեր են համարվում։

Վստահ եմ, որ ընդդիմությանը տալով վերահսկիչ ֆունկցիաներ` մենք միայն շահելու ենք պետականության կայացման ընթացքում, բացարձակապես դա չի վերաբերում «Բարգավաճ Հայաստան»-ին, վերաբերվում է, ընդհանրապես, բոլոր ընդդիմադիր խմբակցություններին եւ այսուհետ` հաջորդ ընդդիմությանը, այսինքն` մենք պետականության կայացման կարեւորագույն փուլ ենք մտել եւ ակնկալում ենք ձեր կարեւորագույն որոշումն այս հարցում։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցի համար, պրն Բագրատյան։ Ես, ճիշտն ասած, հիմա մտածում եմ, որ երբեմն ինձ էնպիսի մեջբերումներ են վերագրում, տեսեք, դուք ասացիք, ես, օրինակ՝ չեմ հիշում, որ խոսել եմ երբեւէ խորհրդարանում ընդդիմությանը վերահսկողական լծակներ տալու անհրաժեշտության մասին, եթե չեմ սխալվում, ինձնից 2 շարք առաջ նստող քաղաքական ուժն էր սովորաբար այդ մասին խոսում: Սա` առաջինը։

Երկրորդը. մեր նախորդ հարց ու պատասխանից հետո ես պարտավորություն ստանձնեցի, որ եւ՛ տնտեսական մրցակցության պետական պաշտպանության հանձնաժողովում, եւ՛ հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովում ընդդիմությանը կտրամադրվեն տեղեր, եւ ես կներկայացնեմ ընդդիմության ներկայացրած թեկնածուին։ Դրանից հետո Բարգավաճ Հայաստան կուսակցությունը հրաժարվեց՝ պատճառաբանելով, որ ինքը նկատի չի ունեցել շարքային անդամներ, ինքը նկատի է ունեցել հանձնաժողովների նախագահներին: Սա` երկրորդը։

Երրորդը, տեսեք ինչ տարօրինակ է հնչում. վարչապետին առընթեր պետական վերահսկողական ծառայությունը հանձնել ընդդիմությանը։ Ասենք, իսկ վարչապետի խորհրդականների ինստիտուտի մասին եւ օգնականների ինստիտուտի մասին ի՞նչ կարծիքի եք, ասենք, արժի՞ էսպիսի գաղափար քննարկել, որ վարչապետի բոլոր օգնականները լինեն ընդդիմությունից, պարտադիր չի` նույն կուսակցությունից, լինեն ընդդիմադիր խորհրդարանական, արտախորհրդարանական ուժերից: Սա` երրորդը։

Չորրորդը. ասում եք` վերահսկիչ պալատը հանձնել ընդդիմությանը, մինչդեռ մեր օրենսդրությամբ` վերահսկիչ պալատն անկախ մարմին պետք է լինի եւ իր փիլիսոփայությունը եւ գաղափարաբանությունը հենց անկախ մարմնի մեջ է, եւ ինքն ուղղակի հենց էդ առումով եւ, միջազգայնորեն է այդպես, լավ չի հնչում` հաշվեքննիչ պալատը հանձնել ընդդիմությանը։

Չորրորդը. բալանսավորման առումով` տեսեք, ՀՀ- ում հաստատված է ազատ ընտրությունների մեխանիզմ եւ ժողովուրդը, ըստ էության, հնարավորություն ունի, եւ ընդդիմությունն էլ` ժողովրդի միջոցով, վերցնել այնքան լծակներ, ինչքանով ժողովուրդն ուզում է իրեն օժտել։ Եվ ես կարծում եմ` էդ մեխանիզմն այսօր լիարժեք աշխատում է ՀՀ-ում եւ այդ մեխանիզմի գործադրմամբ նաեւ ընդդիմությունը տարբեր ընտրություններում, այդ թվում՝ ՏԻՄ ընտրություններում լծակներ ունենալու հնարավորություն ունի եւ բալանս ապահովելու հնարավորություն ունի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագա՞նք։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պրն վարչապետ, պատասխանի համար։ Կարծում եմ` ես եւ դուք լավ գիտենք, որ ցանկացած մարմին՝ լինի դա հաշվեքննիչ պալատ, թե այս պահին վարչապետին ենթակա պետական վերահսկողության ծառայություն, ամեն րոպե կարելի է փոփոխել եւ ստանա անկախ մարմին՝ պետական վերահսկողության ծառայություն, եւ դա բարդ խնդիր չի ԱԺ մեծամասնություն ունենալու պարագայում։

Խնդիրը ձեր խորհրդականների, օգնականների մասին չի, խնդիրը պետական կառավարման համակարգում կարեւորագույն գործառույթ իրականացնող մարմինների մասին է, եւ այստեղ շատ կարեւոր է ձեր դիրքորոշումը։ Բնական է, որ ես նման հարց չէի ուղղելու նախորդ իշխանություններին, ինչո՞ւ եմ այս հարցը ձեզ ուղղում. որովհետեւ դուք այդ ճանապարհն անցել եք եւ լավ եք պատկերացնում ընդդիմության համար հավասարակշռելու կամ զսպելու իշխանության հավակնությունները։ Եվ եթե մենք դուրս գանք մեր դերերից, այսինքն, մենք չդիտարկենք, որ այս պահին դուք եք իշխանություն, մենք՝ ընդդիմություն, այլ դիտարկենք, ընդհանրապես, թե ինչպես  ենք տեսնում Հայաստան պետության զարգացման տեսլականը, եւ այս դասակարգման մեջ կարեւորագույնը ոչ թե ստացած քվեների քանակն է, այլ այդ քվեն, մարդկանց հույսերն իսկապես իրականացնելն է։ Այսինքն` ունենալով բացարձակ, 99%-անոց վստահության քվե` որեւէ իշխանություն կարող է իշխանավարման վերջին ընթացքի մեջ ունենալ 1%։ Սա չլինելու համար կառավարման համակարգերն անընդհատ կատարելագործվում են։

Մենք ձեզ առաջարկում ենք կատարելագործել կառավարման համակարգը, որովհետեւ դուք այն անձն եք, որ կարող եք դա անել ոչ միայն, որ ժողովրդի բացարձակ վստահությունն ունեք, այլ որ ձեր անցած ճանապարհն այդպիսին է եւ այդպիսին է եղել նաեւ Մարտին Լյութեր Քինգի ճանապարհը, Մանդելայի ճանապարհը եւ մյուս մեծերի ճանապարհը, որոնք չեն հետեւել ստերեոտիպերին։ Դուք ասում եք՝ իզմերին չենք հետեւում, մենք իզմերին չպիտի հետեւենք եւ կառավարման համակարգը չպիտի համարենք կարծրատիպ, պրն վարչապետ։ Այստեղ է, որ մենք ձեզ ենք դիմում, այդ վստահությամբ ենք ձեզ դիմում։ Շնորհակալ եմ։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, ուրեմն իմ ընդդիմադիր գործունեության ընթացքում դուք չեք գտնի մի նախադասություն, որ ես իշխանությունից վերահսկող որեւէ լծակ կամ որեւէ կարգավիճակ ուզենամ իմ կամ, ընդհանրապես, ընդդիմության համար։ Ես ձեր հարցից հետո սենց մտածում էի, էլի, կարո՞ղ է` երբեւէ տենց բան ասած լինեմ: Բացառվում է, էդպիսի բան չի կարող լինել, որովհետեւ ես համարել եմ, որ ընդդիմադիր լինելով` ես ինքս վերահսկողական բոլոր լծակներն ունեմ, եւ դրա համար ինձ պետք չի, որ մի հատ պեչատ լինի եւ չգիտեմ, մի հատ ինչ-որ կարգավիճակ, որպեսզի վերահսկեմ։

Էսօր եկեք ուրիշ հարց դնենք. էսօր խորհրդարանն արդյո՞ք նոր խորհրդարանական կառավարման համակարգում իր խորհրդարանական վերահսկողության ամբողջ ծավալն իրագործում է, որ ասում է` այ, ես խորհրդարանական վերահսկողությունը սպառեցի, հիմա ինձ գործադիր այլ լծակներ են պետք, որ այս վերահսկողությունն իրականացնենք։ Էդ թեման բազմիցս քննարկել ենք։ Էսօր նույնիսկ խորհրդարանը, կներեք, կարծում եմ` լավ չի պատկերացնում, թե ինքն ինչքան ուժեղ վերահսկողական լծակներ ունի։

Եվ էլի եմ ասում. տեսեք, դուք իմ ենթադրյալ գործունեության վրա հղում անելով` հարց եք տալիս, ես երաշխավորում եմ, որ իմ ողջ քաղաքական գործունեության ընթացքում չի եղել մի նախադասություն, որ ես իշխանությունից ուզեմ, ասեմ՝ գիտեք ինչ, ինձ վերահսկողական լծակներ տվեք, ես էդպիսի բան երբեք ոչ մեկից ոչ ուզել եմ, ոչ բարձրաձայնել եմ, ոչ էլ, ընդհանրապես, դրա մասին մտածել եմ, որովհետեւ համարել եմ, որ դա անիմաստ է։

Կներեք, եթե էսքան անկեղծացանք, եկեք ուղիղ ասենք, որովհետեւ էդ ճանապարհով գնացող ընդդիմությունը դառնում է կոնֆորմիստ, վերջ, ինքը գնում է, հարմարվում է իշխանության հետ, եւ ինչ-որ կոնֆորմիստական մի հատ էսպիսի բան է ձեւավորվում։ Էնպես որ, ես կարծում եմ, խորհրդարանն ունի անհրաժեշտ վերահսկողական լծակներ, իսկ, ընդհանրապես, ցանկացած լավ թեկնածուի թեկնածության քննարկումը կարելի է, բայց ես էլի ուզում եմ հիշեցնել, որ դուք հարցերը տալով, պատասխանը ստանալով` կոնկրետ ձեր խմբակցությունը հրաժարվել է այդ առաջարկից։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Աննա Կոստանյան, 3-րդ խոսափող։

Ա.ԿՈՍՏԱՆՅԱՆ

-Հարգելի պրն վարչապետ, գաղտնիք չէ, որ մեր հարեւան երկիրը՝ Ադրբեջանը, բացի ռազմական բյուջեի վրա ծախսվող հսկայական գումարները, շատ մեծ գումարներ է տրամադրում նաեւ, այսպես ասած, կեղծ գիտնականների վրա, որպեսզի խեղաթյուրի պատմությունը եւ իր համար նոր պատմություն հորինի։ Եվ անգամ այսօր տեսակետներ են հնչում` կապված վերջին շրջանում վրաց-ադրբեջանական սահմանում տիրող տարածքային վեճերի հետ, որ Երեւանը, արդեն նաեւ Թբիլիսին եղել են ադրբեջանական պատմական տարածքներ եւ զավթվել են եկվորների կողմից։

Ուզում եմ տեղեկանալ՝ ի՞նչ քայլեր է կատարում Կառավարությունը մեր հին մշակութային կոթողները պահպանելու ուղղությամբ եւ մասնավորապես, օրինակ՝ Քարահունջի հարցում, քանի որ արդեն տեւական ժամանակ է` այն կանգնած է ոչնչացման եզրին՝ ավերիչ պեղումների եւ բարձիթողի վիճակի հետեւանքով։ Մտավախություն չկա արդյո՞ք, որ հենց նման ֆինանսական միջոցները տարատեսակ խողովակներով կարող են ներթափանցել Հայաստան եւ աննկատ պատճառ հանդիսանալ պատմամշակութային արժեքների ոչնչացման համար, ինչի վառ ապացույցն է Քարահունջի աստղադիտարանի մերժումը, այսինքն` մեր պատմությունից հրաժարումը եւ այն, պարզապես, օրինակ՝ որպես գերեզման դիտարկելը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցվածքների նախարար Սուրեն Պապիկյան։

Ս.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տիկին Կոստանյան, ադրբեջանցիների այդ թեզը, խոսքը վերաբերում է 19-րդ դարի առաջին կեսին Արեւելյան Հայաստան եւ, ընդհանրապես, Հարավային Կովկաս մեր ներգաղթի թեզին, իրականում կեղծ թեզ է, որի վրա նրանք մեծ գումարներ են ծախսում։

Դրան պատասխանելու համար մենք հատուկ միջոցներ ծախսելու խնդիր չունենք, որովհետեւ պատմությունը եւ, ընդհանրապես, այս տարածքը ցույց են տալիս, որ սա մեր պատմական հայրենիքն է, եւ ընդամենը դրան կարելի է ունենալ մեկ պատասխան, մեր ԳԱԱ պատմության ինստիտուտը բազմաթիվ հրապարակումներ ունի թեմայի վերաբերյալ։ Ավելի ընդարձակ պատասխան ունեցել ենք այս պահին արդեն լուսահոգի Բաբկեն Հարությունյանի հոդվածներից մեկում, որտեղ շատ պարզ նկարագրված է եւ մեկանգամյա պատասխանով արդեն իսկ պատասխանվել է նրանց հարյուր հազարավոր դոլարներ ծախսված կեղծ պատմագիտությանը, եւ, ընդամենը, մենք մեր ունեցածն աշխարհին, ռուսալեզու հատվածին լուսաբանելու խնդիր ունենք, որովհետեւ նրանք շեշտը դնում են ռուսալեզու հատվածի վրա։

Այս պահին, ուղղակի, վստահաբար կարող եմ ասել, որ մեր պրոպագանդան չի զիջում ադրբեջանականին, որովհետեւ մեր դիրքերն ամուր են, բայց եւ այնպես, այո, մենք հավելյալ աշխատանքի խնդիր ունենք՝ այն ավելի ընդարձակ եւ տարածական դարձնելու, բազմաթիվ լեզուներով թարգմանելու։ Եվ, կարծում եմ` կրթության, գիտության, մշակույթի, սպորտի եւ երիտասարդության նախարարությունը հետագայում սրա մասով, բնականաբար, հատկացումներ անելու խնդիր կդնի։

Ինչ վերաբերում է աստղադիտարանին, սա գիտական վեճի խնդիր է, որովհետեւ հնագիտության ինստիտուտի մեր գործընկերները դրան վերաբերում են գիտականության հենքի վրա։ Հիմա, եթե Ադրբեջանը խնդիր է դնում յուրաքանչյուր մշակութային կոթող կեղծարարության սկզբունքով աշխարհին ներկայացնել, մենք այդ խնդիրը չունենք, մենք, պարզապես, մի խնդիր ունենք՝ մեր ունեցածը ճիշտ ներկայացնել աշխարհին։

Հիմա, նույնը վերաբերում է նաեւ Քարահունջին, նույնը վերաբերում է մնացյալ մշակութային կոթողներին, մենք մեր ունեցածը, պարզապես, ճիշտ մատուցելու խնդիր ունենք, ոչ ավելին։ Բայց ես կարծում եմ` ՀՀ-ը կեղծարարության ճանապարհով չպիտի գնա։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագա՞նք։

Ա.ԿՈՍՏԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Պապիկյան, էստեղ խոսքը չէր գնում, ընդհանրապես, Ադրբեջանի տակտիկական քայլերին Հայաստանի կողմից համահունչ պատասխան տալուն, այլ զուտ մեր պատմամշակութային արժեքները պատշաճ ձեւով հանրահռչակելու փաստին, ինչի մասին դուք քիչ առաջ նշեցիք։ Հուսամ, որ այդ ուղղությամբ քայլեր կձեռնարկվեն։

Եվ տեսեք, էստեղ կրթության, գիտության նախարարության, գիտության կոմիտեի կողմից ֆինանսավորվում է Քարահունջի, չակերտավոր, լավ, ասենք, աստղադիտարանի պեղումները, եւ այն հանձնարարված է մի մարդու, որը միջգերատեսչական հանձնաժողովի անդամ է հանդիսանում եւ, փաստացի, ինքը ստուգում է իր կողմից տարվող աշխատանքը։ Եվ այս առումով ես ուղղակի խնդրում եմ, որպեսզի նախարարությունը եւ, ընդհանրապես, Կառավարությունը պատշաճ ուշադրություն ցուցաբերի, որպեսզի օրենքի տառին համապատասխան իրականացվեն այն պեղումները, որոնք կատարվում են այս պահին եւ վերահսկողություն իրականացվի, իսկապես, մասնագետ հանդիսացող անձանց կողմից։ Ընդամենը, այսքանը: Շնորհակալություն։

Ս.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Շատ լավ, շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Գոռ Գեւորգյան, 2-րդ խոսափող։

Գ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Մեծարգո վարչապետ, Կառավարության հարգելի անդամներ, սիրելի քաղաքացիներ, հարգելի գործընկերներ, այսօր ՀՀ-ում ստեղծվել է շատ բարենպաստ մի իրավիճակ, որն առավել, քան երբեւէ, նպաստավոր է ներդրում կատարելու համար։ Կուզենայի հասկանալ հետեւյալը, վստահ եմ, որ էդ ուղղությամբ աշխատանքներ են տարվում, բայց պայմանական ընդունենք, որ ՀՀ-ում կան բազմաթիվ բնակիչներ, ում հարազատներից շատերն ուզում են Հայաստանում կատարել ներդրումներ, բայց ճանապարհը` որտեղից ներդրողը պետք է սկսի մինչեւ իր ավարտական ներդրումը տեսնելը, բավականին երկարաձգված է։ Եթե մենք իրականացնում ենք այս ուղղությամբ, ունենք գործիքակազմ եւ իրականացնում ենք աշխատանքներ՝ կիրառելով մեկ պատուհանի սկզբունքը եւ առհասարակ, այնպիսի մի հարթակ ենք փորձում կառուցել, որի միջոցով ներդրողը կհասկանա, որ շատ արագ կհասնի սպասված արդյունքներին, այսինքն` կունենա իր ձեռնարկատիրությունը, ապա կուզենայի, որ դա մենք հնչեցնեինք եւ դարձնեինք նաեւ հանրային ունկնդրության աղբյուր։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյան։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Մեծարգո նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, պրն Գեւորգյան, հարցը, երեւի թե, բաժանեմ 2 մասի. ընթացակարգերի պարզեցմանը վերաբերող խնդիրները, որոնք մենք ունենք, եւ էդ խնդիրները պարբերաբար լուծվում են, գործարար միջավայրի բարելավման ցուցանիշում նաեւ մեր տեղը բարելավելու նպատակով, եւ, մասնավորապես, 3 այդպիսի փաթեթ ուղարկվել է ԱԺ, կամ ուղարկվել է, կամ շատ շուտով ուղարկվելու է, եւ մի մասը վերաբերում `սնանկության կառավարիչների ինստիտուտին, որտեղ ունենք խնդիրներ, մի մասը վերաբերում է կադաստրային կնիքներին, որտեղ էլի պրոցեսները դանդաղեցնում են, մի մասը վերաբերում է պարզեցված դատավարությանը, նույնպես ուղարկվելու է ԱԺ։

Սրանք ընթացիկ աշխատանքներ են, որոնք մեր տարեկան ծրագրերով, Կառավարության նիստով հաստատվում են, ինչպես նաեւ էդ աշխատանքների վերջնաժամկետներ են հաստատվում, եւ էդ փաթեթները պարբերաբար ուղարկվում են ԱԺ, ԱԺ-ում ընդունվում են, ընթացակարգերը պարզեցվում են։

Ինչ վերաբերում է, այսպես կոչված՝ մեկ պատուհանին, արդեն իսկ, կարծում եմ` տեղյակ եք, որ ստեղծվել է «Անիվ» կոչվող ՓԲԸ-ը, որը սպասարկելու է խոշոր գործարարներին, խոշոր ներդրողներին, ենթադրաբար ՀՀ-ում 10 մլն դոլար եւ ավելի գումար ներդրում իրականացնողներին, ինչպես նաեւ գործում է փոքր, միջին ձեռնարկությունների զարգացման ազգային կենտրոնը, որը ենթակա է էկոնոմիկայի նախարարությանը եւ ավելի փոքր ներդրումների համար, այսպես ասած, էդ մեկ պատուհանի սկզբունքը տեղափոխված է այդտեղ։

Բոլոր այն խնդիրները, որոնք կկուտակվեն այս երկու հաստատություններում, եւ որոնց ինստիտուցիոնալ լուծումների տալու կարիք կլինի, էդ բոլոր խնդիրները կքննարկվեն նաեւ Կառավարությունում, եւ հետեւապես` նաեւ կարձանագրվեն գործարար միջավայրի բարելավման մեր տարեկան ծրագրում։ Սա է ընդհանուր պրոցեսը, որը սենց, ընդհանուր, կարող էի ներկայացնել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագա՞նք: Համեցեք։

Գ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Ավինյան, ես ուզում էի հասկանալ՝ դրանք արդեն իսկ մեկնարկե՞լ են, թե՞ ունենք որոշակի ժամանակ, որից հետո կարող եք վստահաբար ասել, որ այո, գործում է այս հարթակը, խնդրում ենք ներդրողին դիմել այս հարթակին եւ ստանալ սպառիչ պատասխաններ։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-ՓՄՁ ԶԱԿ-ն արդեն, մի քանի, երկար տարիներ է` ինչ աշխատում է, էս ֆունկցիաներն էնտեղ են տեղափոխվել փոքր ներդրումների համար, էկոնոմիկայի նախարարությունն էր սպասարկում այդ ներդրողներին, ովքեր ընթացիկ խնդիրներ ունեին, հիմա տեղափոխել ենք ՓՄՁ ԶԱԿ, իսկ խոշոր ներդրողների համար «Անիվ» ՓԲԸ-ն արդեն ստեղծված է, ֆինանսավորումը ստացել է եւ գործում է։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արկադի Խաչատրյան, 3-րդ խոսափող։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, հարցս ուզում եմ ուղղել ՀՀ վարչապետին. պրն վարչապետ, նախքան բուն հարցս հնչեցնելը` ուզում եմ հատվածային մեջբերում անել այսօրվա մեր գործող Քրեական օրենսգրքի հոդվածներից։

Հոդված 205. «Հարկը, տուրքը կամ պարտադիր այդ վճարը խոշոր չափերով» դա, ի դեպ, 4-15 միլիոն է, «չվճարելու նպատակով, օրենքով սահմանված հաշվետվությունում կամ այլ փաստաթղթում ակնհայտ կեղծ տվյալ մտցնելը կամ օրենքով սահմանված հաշվետվությունը կամ այլ փաստաթուղթն օրենքով սահմանված կարգով եւ ժամկետում չներկայացնելը պատժվում է տուգանքով 2-3 մլն դրամի չափով կամ ազատազրկմամբ 2-5 տարի ժամկետով։ Նույն արարքը, որը կատարվել է առանձնապես խոշոր չափով» դա 15 միլիոնից ավելին է, «պատժվում է ազատազրկմամբ 5-10 տարի ժամկետով, գույքի բռնագրավմամբ»։

Եվ մեկ այլ հոդված՝ հոդված 189. «Նշածս հոդվածով նախատեսված արարքները կատարած անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե նա հատուցում է հանցագործությամբ պատճառված վնասը եւ հաշվարկված տույժերը եւ տուգանքները»։

Տեսեք, ինչ է ստացվում, պրն վարչապետ. նախկինում այս հոդվածը հանգիստ կարող էր օգտագործվել որպես մահակ այն տնտեսվարող սուբյեկտների նկատմամբ, որոնց հարկային պարտավորություններն ինչ-որ պատճառով կգերազանցեին 4 մլն դրամը։ Միեւնույն ժամանակ, սա հրաշալի պայմաններ էր ստեղծում նաեւ ստվերային տնտեսություն սպասարկելու համար, մասնավորապես, այն տնտեսվարողները, որոնք երկար ժամանակ կարող էին առանց հարկ վճարելու աշխատել եւ հետո, եթե բացահայտվեր, հանգիստ վճարել հարկերը եւ խուսափել պատասխանատվությունից կամ, առհասարակ, կարող էր չբացահայտվել, եւ նրանք կարող էին շարունակել վայելել չվճարված հարկերը, ու էստեղից հարցեր են առաջանում։

Արդյո՞ք դուք գտնում եք, պրն վարչապետ, որ այս կարգավորումները տեղին են այսօրվա նոր Հայաստանում, արդյո՞ք դրանք չեն խոչընդոտում գործարար միջավայրին եւ ինչպե՞ս եք վերաբերվում տնտեսական հանցագործությունների ապաքրեականացմանը, մասնավորապես. իմ բերած օրինակում, որպեսզի քրեական պատասխանատվությունը փոխարինվի պարզապես ֆինանսական պատասխանատվության ինչ-որ բազմապատիկների եւ այլնի մասով։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արդարադատության նախարար Ռուստամ Բադասյան։

Ռ.ԲԱԴԱՍՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, նախ՝ շնորհակալ եմ շնորհավորանքների համար։ Հարգելի պրն Խաչատրյան, բավական կարեւոր հարց եք բարձրացնում` 205-դ հոդվածի հետ կապված եւ 189-րդ՝ էդ խրախուսական նորմի հետ կապված։

Երեւի, մոտ 2 ամիս առաջ իմ կողմից նախաձեռնվեց օրենսդրական նախաձեռնություն, որպեսզի խրախուսական նորմը վերացվի, առհասարակ, Քրեական օրենսգրքից, սակայն մենք ձեռնպահ մնացինք դրա հետագա ընթացքի զարգացումից, քանի որ կարծեցինք, որ Կառավարությունում ավելի խորքային քննարկումներ պետք է լինեն` Հարկային օրենսգրքի մոդելի եւ այլ հարցերի հետ կապված։

Միանշանակ, համաձայն եմ ձեր հետ, որ նախկինում դա կարող էր որպես մահակ օգտագործվել, սակայն ՊԵԿ-ում ներկա վարչարարության մակարդակում բացառում եմ, որ որպես մահակ օգտագործվի դա։ Եվ դուք արդարացիորեն նշում եք, որ անձը կարող է կատարել տարբեր տնտեսական հանցագործություններ, մի հանցագործությամբ բացահայտվի կամ բացահայտվի մի մասը, ինքը վճարի, ազատվի քրեական պատասխանատվությունից, բայց իրականում ինքը մի շարք հանցագործություններ է կատարել, որոնք չեն բացահայտվել։

Ինչ վերաբերում է նշված հոդվածների ապաքրեականացմանը, ապա ուզում եմ վկայակոչել  OECD-ի հարկային հանցագործությունների 10 սկզբունքները, ըստ որոնց՝ մեր հանրապետությունն էլ այդ սկզբունքներին համապատասխանեցման քաղաքականություն է վարում։ Եվ նշված սկզբունքների համաձայն` սահմանված են այն տեսակի արարքները, որոնք պետք է դիտարկվեն որպես հարկային հանցագործություն։ Այսինքն` կա այդպիսի թյուր կարծիք, որ տնտեսական հանցագործություններով միջազգային փորձը տանում է նրան, որ ապաքրեականացվում են, իրականում այդպես չէ։ Իմ վկայակոչած 10 սկզբունքների ձեռնարկն անդրադառնում է հերթով եւ առաջին սկզբունքը դա է, թե որ արարքները պետք է դիտարկվեն որպես հանցավոր։

Եվ ինչո՞ւ չի կարող նաեւ ապաքրեականացվել. որովհետեւ հաճախ հարկային հանցագործությունները նախորդող հանցագործություններ են հանդիսանում փողերի լվացման համար։ Հետեւաբար՝ առհասարակ, եթե մենք ապաքրեականացնենք էդ հոդվածները, շատ հաճախ կարող են չբացահայտվել փողերի լվացման դեպքերը։ Կարծում եմ` հարցին պատասխանեցի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, պրն Խաչատրյան... Միացրեք։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պրն նախարար, պատասխանի համար։ Տեսեք, էստեղ, կարծում եմ, որ հարցն առավելապես վերաբերում է գործարար միջավայրին եւ, մասնավորապես, ես խոսում եմ հենց հարկերից խուսափմանը` որպես հանցավորության տեսակ, որ այս օրենքով սահմանված է։

Տեսեք, ո՞ր միջոցառումը կլինի ավելի կանխարգելիչ՝ ըստ ձեզ։ Առաջինը. եթե գործարարը խուսափում է հարկերից եւ ունի հեռանկար` բազմապատիկ ֆինանսական պատասխանատվություն կրել, ցավեցնող, որ ինքը հազար անգամ չափում է, հետո է դա անում։ Երկրորդը. ցանկացած պատճառով, այդ թվում՝ հաշվապահի որեւիցե սխալի պատճառով 4 մլն գերազանցելու պարագայում, մինչդեռ գործարարը շատ բարեխիղճ գործարար կարող է լինել, կալանքի հեռանկարը, որը կարող է լինել այդ գործարարի, այդ տվյալ սուբյեկտի, տնօրենի համար եւ այլն, 4 մլն` հաշվապահի մեղքի պատճառով, ո՞րն է ավելի կանխարգելիչ՝ ըստ ձեզ։

Եվ, կարծում եմ` էստեղ մենք առավելապես պիտի խոսենք, իրոք, գործարար միջավայրի, եւ բիզնեսմենը պիտի չունենա, նման առհասարակ, մտահոգություններ այսինքն՝ ինչ-որ մեկի պատճառով կալանքի հեռանկարը եւ այլն, իսկ խուսափման բանը՝ բազմապատիկ ֆինանսական պատասխանատվությունը, իմ կարծիքով, շատ ավելի կարող է արդյունավետ լինել այս դեպքում։

Ռ.ԲԱԴԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Կարծում եմ` ձեր հարցը կարելի է դիտարկել նաեւ իրավաբանական անձանց քրեական պատասխանատվության ենթարկելու ինստիտուտի ներդրման շրջանակներում։ Ամեն դեպքում, ձեզ համար, կարծում եմ` ակնհայտ է, որ էսօր, ըստ էության, երբ 205-րդ հոդվածի մասին ենք խոսում, խոսում ենք նաեւ, գրեթե, 99% հավանականությամբ, նաեւ համալիր հարկային ստուգման ակտի առկայության հետ, ինչը հենց ձեր ասած հետեւանքներն է առաջացնում տնտեսվարողի համար։ Այսինքն` ձեր ասած պրեվենտիվ, կանխարգելիչ գործոնն արդեն կա օրենսդրությամբ, այսինքն` տնտեսվարողին, ՍՊԸ կարող է լինել, ՓԲԸ կարող է լինել, արդեն իսկ հարկային պարտավորություններ են լրացուցիչ առաջադրվում, եւ մենք 205-րդ հոդվածի շրջանակներում խոսում ենք ֆիզիկական անձին քրեական պատասխանատվության մասին։ Ես ամենեւին չեմ պնդում, որ տնտեսական հանցագործություններով, մանավանդ հարկային հանցագործություններով պետք է լինի ազատազրկման ձեւով պատիժ, սակայն քրեական պատասխանատվության ենթարկելու եւ որոշակի հետեւանքներ ունենալու առումով շատ կարեւոր է։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հրանտ Մադաթյան, 3-րդ խոսափող։

Հ.ՄԱԴԱԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցս ուղղում եմ ՀՀ վարչապետ պրն Փաշինյանին։ Պրն վարչապետ, դուք զբոսաշրջությունը հայտարարել եք որպես երկրի զարգացման գերակա ուղղություններից մեկը։ 2018 թվականին մեր երկիր այցելել է 1,7 մլն զբոսաշրջիկ, մինչդեռ մեր հարեւան երկիր` 8,7 մլն զբոսաշրջիկ, որից 1,3 միլիոնը` մեր երկրից։

Հարցս հետեւյալն է. 2019 թվականին ի՞նչ միջոցներ է ձեռնարկել Կառավարությունը` իրավիճակը փոխելու համար, նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ դրա հետեւանքով մեր երկրից արտահոսել է մոտ 1 մլրդ դոլար, քանի որ զբոսաշրջության համար նպաստավոր պայմաններ չեն ապահովվել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Անցյալ տարի Հայաստան այցելած զբոսաշրջիկների թիվն աճել է 10%-ով, 10.7-ո՞վ, ավելի լավ, այս տարի, առաջին եռամսյակի տվյալներով` աճել է 5,3%-ով։

Եվ ես ուզում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել էն փաստի վրա, որ դա դեռ զբոսաշրջանային սեզոնի պիկը չի, դեռ էդ պիկը նոր է սկսվում, եւ հիմքեր կան` կարծելու, որ ընթացիկ շրջանում շատ մեծ ծավալներ ունի զբոսաշրջությունը, բայց, օրինակ՝ ես ձեզ մի էսպիսի փաստ ասեմ. Կենտրոնական բանկի նախագահն այսօր այս ամբիոնից հայտարարել է, որ Կենտրոնական բանկն այս տարի պահուստավորել է 131 մլն դոլար, մինչեւ Կենտրոնական բանկի նախագահն էստեղից հասել է Կենտրոնական բանկ, էդ դոլարի թիվը հասել է 154 մլն-ի։ Սա ի՞նչ է նշանակում. սա նշանակում է, որ էդ ծավալի հավելյալ արտարժույթ է մտնում երկիր եւ սրանք աննախադեպ ցուցանիշներ են, համենայն դեպս, Կենտրոնական բանկի ներկայացուցիչներն ասում են, որ աննախադեպ ցուցանիշներ են։

Ինչ վերաբերվում է զբոսաշրջության զարգացմանը, առաջին ամենակարեւոր նախապայմանը երկրի պոզիտիվ իմիջն է։ Ես կարծում եմ, որ էս Կառավարությունն էս առումով շատ բան արդեն արել է։

Երկրորդը` ենթակառուցվածքները, ճանապարհները, կարծեմ` մենք էս ընթացքում էս ամբիոնից մի անգամ էլ ենք էդ թեմայի մասին խոսել, հիմա մենք, օրինակ՝ զբոսաշրջիկների կոմֆորտն ապահովելու համար նաեւ ծրագրեր ենք իրականացնում, նաեւ կա զբոսաշրջության կոմիտեի վարկային ծրագիր` մոտ 60 մլն դոլարի, որն էլի ենթակառուցվածքների զարգացմանն է վերաբերում։ Եվ գիտեք, էդ հավերժական պրոբլեմ է, հիմա մենք շատ լուրջ զբաղվում ենք եւ այդ «100 փաստ նոր Հայաստանի մասին» գրքույկը, որ կա, էնտեղ բազմաթիվ ավտոգազալցակայաններում զուգարանների նորոգման հետ կապված օրենսդրական իրենց պարտավորությունները նորմալ վիճակում բերելու համար մենք աշխատում ենք տնտեսվարողների հետ։ Նաեւ գիտեք, փոքր եւ միջին բիզնեսի, էկոտուրիզիմի զարգացման ուղղությամբ անում ենք քայլեր, եւ առաջիկայում նույնպես քայլեր ձեռնարկվելու են եւ այդ քայլերը կլինեն տեսանելի այն առումով, որ նաեւ կլինեն Հայաստանը որպես զբոսաշրջության հնարավոր ուղղություն գովազդող ակցիաներ։ Արձագանքեք, կպատասխանեմ։

Հ.ՄԱԴԱԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն վարչապետ։ Իսկ մեր տնտեսվարողներին, ովքեր զբաղվում են զբոսաշրջությամբ, ասենք, հարկային դաշտի թեթեւացում, արտոնություններ տալու հետ կապված եւ երկարաժամկետ ցածր տոկոսներով վարկեր տրամադրելու հետ կապված, որպեսզի մեր երկրի տնտեսությունները, ովքեր զբաղվում են զբոսաշրջությամբ, զարգանան:

Էդ 1 մլրդ դոլարը, իմ կարծիքով, մեր երկրի համար քիչ չի, որ կարողանանք, աշխատենք էդ գումարների գոնե 50%-ն էլ պահել մեր երկրում՝ ահավոր մեծ օգուտ կլինի մեր տնտեսությանը։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Նախ՝ գիտեք, որ էդ ձեր հաշվարկը, որ 1 մլրդ դոլար զբոսաշրջության հետ կապված` արտահոսել է, պետք է հասկանալ` դա ի՞նչ հաշվարկ է։

Երկրորդը. տեսեք, երբ ասում եմ` 151 դոլար, այսինքն` 154 մլն դոլար էս տարվա առաջին 6 ամիսներում շուկայում հայտնվել է հավելյալ դոլար, էդ դոլարը դրվում է շրջանառության մեջ, էդ դոլարը հայտնվում է բանկային համակարգում։ Բանկային համակարգում նոր դրամական միջոցներ ի հայտ գալու հետ տոկոսադրույքները նվազում են, եւ էս վերջին տարիներին, ընդհանրապես, եւ հիմա էլ բանկային տոկոսադրույքները նվազելու գործընթաց է տեղի ունենում։

Եվ ես կարծում եմ, որ դա, մի քիչ, կներեք, բան մտածողություն չի, որ որեւէ ոլորտ զարգացնելու համար պետք է հարկային արտոնություններ տալ։ Էսօր Երեւանի ռեստորանները լեփ-լեցուն են, եւ նրանց հարկային բեռը Հարկային օրենսգրքով նախատեսված էր, որ պետք է շատ ավելի բարձր լինի, եւ մենք եկանք համաձայնության եւ պահեցինք էն մակարդակի վրա, ինչ մակարդակի վրա էսօր գոյություն ունի, դա էլ է հարկային արտոնություն։ Նկատի ունեմ` ես կարծում եմ, որ էդ ոլորտի զարգացման համար ձեր նշած հարթություններում պրոբլեմ չկա։

Հիմա մենք Հարկային օրենսգիրք ենք ընդունում, նաեւ էդ Հարկային օրենսգրքում հարկային շատ լուրջ թեթեւացումներ են գնում, եւ դա բոլորին նպաստելու է, որպեսզի ոլորտը զարգանա, բայց ոլորտի զարգացման ամենակարեւոր նախապայմանն է, որ երկրում հայտնվեն եւ շրջանառվեն գումարներ։ Էսօր ես թիվն ասում եմ՝ 154 մլն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Նազելի Բաղդասարյան, 1-ին խոսափող։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Հարգելի Կառավարության անդամներ, օգտվելով այս հարթակից` այսօր ուզում եմ ոչ թե հարց բարձրացնել, այլ խնդրանք ունեմ, որը պարբերաբար հնչեցվում է քաղաքացիների հետ հանդիպման ընթացքում, եւ խնդրանքս ուղղված է վարչապետին։

Պրն վարչապետ, խաղաղ պայմաններում զոհվածների ծնողները, գիտակցելով ձեր զբաղվածությունը, այնուամենայնիվ, խնդրում են 1 օր ընդունելություն, հավատալով նոր իշխանությունների քաղաքական կամքին` ուզում են բարձրաձայնել այնպիսի խնդիրներ, որոնք նախկինում հնարավոր չի եղել։ Եվ ես այսօր ընդամենն այս հարթակից օգտվելով` բարձրաձայնում եմ այդ խնդրանքը եւ խոստացել եմ, որ հրապարակավ այս նամակներն անձամբ հանձնելու եմ ձեզ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցի համար։ Ես իրականում մի քանի այդպիսի ընդունելություններ արդեն արել եմ եւ ես կարող եմ հավաստիացնել, որ գործերի բացահայտման առումով` որեւէ խոչընդոտ չկա եւ ես չեմ կարծում, թե իմ ընդունելությունն այդ առումով որեւէ բան կփոխի, որովհետեւ ես լիարժեք վստահ եմ, որ քննչական կոմիտեն բոլոր ջանքերը կգործադրի, եւ այդ մասին խոսակցություն եղել է, պայմանավորվածություն եղել է։

Մենք պետք է հասկանանք ուղղակի մի բան. ասենք, շատ լավ, կա քաղաքական պատասխանատու՝ վարչապետը, ենթադրենք, ասվում է, որ այս գործը պատշաճ ձեւով չի քննվել կամ չի բացահայտվել եւ այլն։ Վարչապետի գործողությունը ո՞րն է. վարչապետը չի կարող, չէ՞, ինքը քննություն անել։ Շատ կարեւոր է, որ մեր հարգելի շահառուները, տուժողների իրավահաջորդների ներկայացուցիչները ներկայացնեն, թե կոնկրետ քննության մեջ ի՞նչն էնպես չի արվել եւ ի՞նչը պետք է ուղղվի, ի՞նչ փաստերի հիման վրա պետք է տեղի ունենա քննություն։ Էդ ո՞ր փաստերն են, որ պատշաճ ձեւով չեն քննվել, որպեսզի գործն առաջ գնա։

Ես դեմ չեմ, ես պատրաստ եմ ընդունել, բայց էդ ընդունելությունը ոչ մի բան չի փոխելու։ Եղել են դեպքեր, որ էդ ընդունելության ընթացքում պարզ է եղել, որ գործն առաջ չի գնալու, որովհետեւ ոչ մի փաստի մասին մենք չենք խոսել. սրա մասին է խոսքը։ Եվ ես ինքս, բարեբախտաբար, թե դժբախտաբար, չեմ կարող քննիչի դերակատարում ստանձնել, ես պետք է խնդրեմ, միջնորդեմ, որպեսզի հատուկ քննչական ծառայությունն անի որոշակի աշխատանք։ Ես գիտեմ, որ քննչական կոմիտեի նախագահը մի քանի անգամ, այդ թվում՝ իմ միջնորդություններով ընդունելություններ է արել, նաեւ աշխատում են էն գործերի վրա, որտեղ աշխատելու տեղ կա։ Բայց մենք պետք է հասկանանք, որ նաեւ տուժողների իրավահաջորդները, գուցե, իրենց փաստաբանների միջոցով, պետք է որոշակի փաստական հանգամանքով օժտեն քննչական մարմնին կամ ի ցույց դնեն, թե ի՞նչը քննության մեջ այնպես չի արվել։ Եվ քննության արդյունքում պետք է պարզվի, որ էդպես է, որովհետեւ ասենք, ենթադրենք, շատ լավ, վարչապետը կամ պատգամավորը քննչական գործողություն չի կարող անել, ճի՞շտ է։

Եվ, հետեւաբար` իհարկե, ես կծանոթանամ էս նամակներին, ուղղակի, ցանկացա ասել, որ էդպիսի ընդունելություններ արդեն իսկ տեղի ունեցել են։ Եվ, համենայն դեպս, ընդունելությունների լինել-չլինելուց գործերի հետագա ընթացքը չի փոխվելու, որովհետեւ ես համոզված եմ, որ բոլոր գործերը պետք է պատշաճ քննվեն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք կա՞։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Քաջ գիտակցելով, որ գործադիրը կամ օրենսդիրը որեւէ միջամտություն, իհարկե, չի կարող ունենալ քննչական գործողություններին, այնուամենայնիվ, դուք տեսաք, որ փակ ծրարները հանձնել են, եւ ընդամենը կատարել եմ խնդրանքը։ Շնորհակալություն։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արտյոմ Ծառուկյան, 3-րդ խոսափող։

Ա.ԾԱՌՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ինչպես գիտենք, Հայաստանում ջրահեռացման եւ կեղտաջրերի մաքրման ծառայությունն իրականացնում է «Վեոլիաջուր» ընկերությունը, որի համար սահմանված է 28,7 դրամ, 27 դրամը վճարում է մեր քաղաքացին, 1,7-ը սուբսիդավորում է Կառավարությունը։

Հարց. չմատուցվող ծառայության դիմաց որքա՞ն պետք է շարունակվի այս վճարումների իրականացումը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցվածքների նախարար Սուրեն Պապիկյան։

Ս.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Ծառուկյան, մի անգամ այսօր արդեն անդրադարձա «Վեոլիաջուր»-ի հետ ունեցած խնդիրներին։ ՀՀ-ն ունի համաձայնագիր «Վեոլիաջուր» ընկերության հետ եւ այդ համաձայնագրով պարտավորություններ, եւ այդ պարտավորությունների մի հատվածը թե՛ մեր կողմից, թե՛ նրանց կողմից ինչ-ինչ պատճառներով հավուր պատշաճի չի կատարվում։

Վերջին 1 ամսվա ընթացքում, ինչպես արդեն ես նշել եմ, մենք պարբերաբար հանդիպումներ ենք ունենում եւ փորձում ենք կարգավորումներ գտնել։ Էնպես որ, խնդիրն այս փուլում մեր օրակարգում է ու սա, ուղղակի, չեմ ասում` ասելու համար, իրականում գրեթե ամեն շաբաթ, շաբաթը երկու անգամ մենք հանդիպում ենք թե՛ տեղի գործընկերների եւ թե՛ Ֆրանսիայում գտնվող գործընկերների հետ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագա՞նք։

Ա.ԾԱՌՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Պապիկյան, ինչպես «Վեոլիաջուր»-ը պարտականություններ ունի, այնպես էլ` Կառավարությունը, ճիշտ եք, բայց ավելի շատ եկեք անդրադառնանք «Վեոլիաջուր»-ի պարտականություններին։

Եվ էսպիսի մի հարց էլ. ասենք, օրինակ՝ «Վեոլիաջուր»-ի ներդրումների մասով ո՞վ է վերահսկողություն իրականացնում եւ եթե, ենթադրենք, «Վեոլիաջուր»-ն, ասում է` օրինակ` 1 մլրդ 900 միլիոն դրամի ներդրում եմ արել, ո՞վ կարող է երաշխավորել, եւ Կառավարությունը՝ ի դեմս ձեզ, արդյո՞ք երաշխավորում է, որ իր ներկայացրած թիվը համապատասխանում է իրականությանը։

Ս.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Խնդիրը կարգավորում է հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովը եւ կարծում եմ, որ պրն Բաղրամյանը, ջրային կոմիտեն իր նախարարության ներքո էր այդ փուլում եւ նաեւ այսօր, որովհետեւ մենք ամենօրյա ռեժիմով աշխատում ենք նաեւ իր հետ, հետեւողական է եւ ձեր բոլոր մտահոգությունները, որ հիմա հնչեցնում եք, մեր ուշադրության խոշորացույցի ներքո են, եւ ես վստահ եմ, որ լուծումները գտնելու ենք։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տարոն Սիմոնյան։

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի Կառավարություն, այն հարցը, որ բարձրաձայնելու եմ, նոր չէ, նորից վերաբերում է ճանապարհներին։ Ամեն անգամ Լոռու մարզ գնալիս ինձ հանդիպող քաղաքացիներն այդ հարցն են բարձրացնում, հատկապես, միջհամայնքային ճանապարհների վիճակը, մենք ունենք Լոռու մարզում գյուղեր, որ անգամ դեռեւս գրունտային ճանապարհներ են, ասֆալտ անգամ չկա կամ եղել է շատ շուտ եւ որեւէ ձեւով վերանորոգման չի ենթարկվել։

Այդպիսի համայնքներից են, օրինակ` Ակները, Անիձորը, Լորուտը, Լեռնապատը, ունենք գյուղեր, որ ճանապարհաշինությունը սկսվել է անցած տարի, թողնվել է ճանապարհաշինությունը եւ մինչեւ հիմա էլ չի ավարտվել, եւ արդյունքում՝ գյուղացիներն անգամ չեն կարողանում իրենց առօրեական խնդիրները լուծել։ Գյուղեր ունենք, որտեղ գյուղմթերքի, բեռնափոխադրումների հետ կապված` բավականին մեծ խնդիրներ ունեն եւ մինչեւ կաթը գյուղից հասցնում են, օրինակ՝ մայրուղի, այդ կաթից այլեւս բան չի մնում, եւ էստեղ խնդիրը ,կարելի է ասել, շատ շտապ լուծման կարիք ունի։

Այ, ի՞նչ պլաններ, ի՞նչ տեսլականներ ունեք եւ ինչ ժամկետներում եք տեսնում այս բարձրացված խնդիրների լուծումը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցվածքների նախարար Սուրեն Պապիկյան։

Ս.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Սիմոնյան։ Այո, ենթակառուցվածքները եւ, մասնավորապես, ճանապարհաշինությունը մեր ամենակարեւոր խնդիրներից է։ Տասնյակ տարիներ, ճիշտ եք նկատում, որ մեր գյուղերում ոչինչ չի արվել այդ ուղղությամբ, ոչ միայն Լոռիում, ես ինքս Լոռուց եմ, շատ լավ տիրապետում եմ Լոռու գյուղերի մեծամասնության ճանապարհների վիճակին, նաեւ այն գյուղի ճանապարհին, որի մասին խոսակցություն նաեւ ունեցել ենք։

Լեռնապատ գյուղ ես անձամբ եմ գնացել, դա Կառավարության կողմից իրականացվող ծրագրերի շրջանակներում, գոնե, կատարվող աշխատանք է։ Նախորդ տարի աշխատանքները կանգ են առել, դա շինարարի եւ նաեւ եղանակային պայմանների մեղքով է տեղի ունեցել։ Խոսքը վերաբերում է Լոռու մարզում մեծաքանակ շինարարական աշխատանքներ կատարած եւ այնքան էլ մեր գոհունակությանն ու հանրության գոհունակությանը չարժանացած Լոռու ՃՃՇ-ին, որի հետ կապված` այսօր էլ խնդիրներ տեսնում ենք։ Այնուամենայնիվ, ընկերությունը պարտավորվել է մայիսի 2-ից սկսած` 150 օրվա ընթացքում իրականացնել այդ աշխատանքը։ Մենք հետեւողական ենք, հարցը մեր ուշադրության կենտրոնում է եւ ոչ միայն Լոռու մարզի, այլեւ հանրապետության մնացած գյուղերի թե՛ ընթացիկ կառուցվող ճանապարհները եւ թե՛ հետագայում նախատեսվողները հետեւողականորեն պիտի կյանքի կոչենք։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքեք, պրն Սիմոնյան։

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն պատասխանի համար։ Իսկ կա՞ ինչ-որ ճանապարհային քարտեզ, ժամկետներ, թե, ընդհանրապես, որ գյուղական համայնքներից հետո որին պետք է անցնենք, որ ինչ-որ մի որոշակիություն ունենանք, որ քաղաքացիներին ու գյուղացիներին հանդիպելիս որոշակի պատասխան կարողանանք տալ։

Գ.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Անկեղծ ասած, ցանկը հիմա իմ ձեռքի տակ չկա, պրն Արշակյանը բազմիցս էստեղից հնչեցրել է նաեւ ցանկը, այն տեղադրված է նաեւ նախարարության կայքում, կարելի է նաեւ տեսնել։ Անհրաժեշտության դեպքում գրավոր կարող եմ ես ձեզ դրա մասին ինֆորմացիա տալ։ Բայց մենք փորձում ենք դուրս գալ նաեւ բյուջեով նախատեսված ծրագրերի շրջանակներից։

Այս տարի արդեն իսկ նախատեսել ենք հավելյալ միջոցների հաշվին նոր աշխատանքներ իրականացնել, նույնը մյուս տարվա համար է։ Իմ հրահանգով արդեն իսկ նախարարությունը պատրաստում է մյուս տարվա համար աշնան ավարտին ունենալ մոտավորապես 400-500 կիլոմետրի նախագծային, նախահաշվային փաստաթղթեր, որ մյուս տարի ավելի վաղ կարողանանք սկսել աշխատանքները, որովհետեւ ինքը սպեցիֆիկ ոլորտ է, եւ եղանակային պայմանները խիստ ազդեցություն են ունենում աշխատանքի վրա։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ալեքսեյ Սանդիկով, 3-րդ խոսափող։

Ա.ՍԱՆԴԻԿՈՎ

-Շնորհակալություն։ Հարցս ուղղում եմ ՀՀ վարչապետին. մեծարգո պրն վարչապետ, խնդրում եմ ներկայացնել Հայաստանի Կառավարության դիրքորոշումը Ստեփանավանի օդանավակայանի հետագա ճակատագրի վերաբերյալ, արդյո՞ք նախատեսվում է այն ներկայացնել պոտենցիալ ներդրողներին եւ հեռանկարում դարձնել եվրոպական մատչելի ավիաընկերությունների համար գործընկեր օդանավակայան, ինչպիսին Քութայիսին է հարեւան Վրաստանում։

Դրանով կկարողանայինք խթանել թե՛ անարդարացիորեն անտեսված Ստեփանավանի զբոսաշրջային պոտենցիալը, թե՛ զարգացնել մարզի տնտեսությունը եւ կանխել այդ գյուղերից բնակչության արտագաղթը։ Ի դեպ, այդ մարզի բնակչության մեծ մասն էլ եղել են նաեւ ռուսական համայնքների ներկայացուցիչներ։ Եվ կարծում եմ, որ Ստեփանավանն իր դիրքի շնորհիվ ի զորու կլինի նաեւ ուղեւորների որոշակի հոսք ապահովել հենց Վրաստանի զբոսաշրջիկներից։ Գիտեմ, որ ժամանակին երջանկահիշատակ Արմեն Երիցյանը մեծ ջանքերն էր գործադրում այդ օդանավակայանը վերականգնելու ուղղությամբ, բայց ինչ-որ փուլում ծրագրերը կանգ առան։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցվածքների նախարար Սուրեն Պապիկյան։

Ս.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ կարեւոր հարցի համար, պրն Սանդիկով։ Ես ծնունդով Ստեփանավանից եմ ու շատ կարեւորում եմ տարածաշրջանի զարգացումը, եւ, ընդհանրապես, երկրի հավասարաչափ զարգացման համար շատ կարեւոր է փոքր ավիացիայի զարգացումը, ինչը Հայաստանում չկա։

Այդ ուղղությամբ առաջին քայլերը կատարվում են երկրի հարավում, Կապանում այս պահին կառուցվում է օդանավակայան, որը դառնալու է Երրորդ հանրապետության փոքր ավիացիայի առաջնեկը։ Խորհրդային տարիներին բազմաթիվ օդանավակայաններ են եղել Ջերմուկում, Սիսիանում, դրանց մի մասը, այդ թվում նաեւ Ջերմուկը, կարող են դառնալ փոքր ավիացիայի համար կարեւոր կենտրոններ։ Իհարկե, Կառավարությունը դեմ չի լինի, եթե այդ ուղղությամբ ներդրումներ կամ ներդրողներ ի հայտ գան եւ, եթե նման իդեա ձեզ մոտ առաջացել է, ես պատրաստ եմ ձեզ հետ աշխատել, ներգրավել նաեւ ավիացիայի պետական կոմիտեի գործընկերներին, փորձենք հասկանալ, թե ինչպես կարելի է դա կյանքի կոչել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքեք, պրն Սանդիկով։

Ա.ՍԱՆԴԻԿՈՎ

-Զուտ գաղափարներից մեկը հենց ծնունդով Տաշիրից մեր հայտնի գործարար Սամվել Կարապետյանի հետ, միգուցե, բանակցելն է, որի արդեն վերջին իսկ ներդրումը Երեւանում 150 մլն դոլար արժողությամբ այգու հիմնումն էր։

Կարծում եմ` դրանից շատ ավելի համեստ գումարով կարելի է նաեւ Ստեփանավանի օդանավակայանը վերականգնել։

Ս.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Կարծում եմ` Կառավարության եւ նախարարության պատրաստակամության մասին արդեն հնչեցրեցի, մեր գործարարները դա լսում են եւ, եթե կա նման ցանկություն, կարող ենք քննարկել, էնպես որ, խնդիր չեմ տեսնում։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արման Բաբաջանյան, 3-րդ խոսափող։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն վարչապետ, հարցս ուղղում եմ ձեզ. հունիսի 6-ին, Կառավարության նիստից առաջ դուք հայտարարեցիք, որ այդ մարդիկ հիբրիդային պատերազմ են հայտարարել Հայաստանի դեմ եւ նրանց անուն-ազգանունները հայտնի են։ Հանձնարարեցիք նաեւ ոստիկանապետին եւ ԱԱԾ տնօրենին, որպեսզի կոշտ արձագանքեն նրանց գործողություններին։

Ցանկանում եմ նախ՝ պարզաբանեք, թե ի՞նչ նկատի ունեք` հիբրիդային պատերազմ ասելով, եւ այս դեպքում ի՞նչ եք նկատի ունեցել եւ արդյո՞ք գոհ եք ուժայինների աշխատանքից եւ այն հանձնարարականից, որ դուք եք տվել։

Եվ շատ ավելի կարեւոր հարց՝ կապված արցախյան կարգավորման հետ. վաղը Միացյալ Նահանգներում սպասվում է մեր երկրի արտգործնախարարի հանդիպումն Ադրբեջանի իր պաշտոնակցի հետ, եւ չնայած վերջին շրջանի լավատեսական մթնոլորտին, որ գալիս էր առավելապես մեր կողմից, ձեր կողմից անձնապես, սահմանի երկայնքով կա լարվածություն, եւ մենք զոհեր ենք ունեցել, երկու զոհ ենք ունեցել։ Պրն վարչապետ, այս իմաստով ուզում եմ ձեր պատկերացումները կարգավորման ուղղությամբ, ինչպե՞ս եք պատկերացնում։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Նախ՝ ուզում եմ, կարծում եմ` մեր բոլորիս խորը կսկիծն արտահայտել զոհերի կապակցությամբ եւ ցավակցել մեր զինվորների հարազատներին, մտերիմներին, մեզ բոլորիս։

Ղարաբաղի հարցի կարգավորման լավատեսական տրամադրություն հաղորդել ես չեմ հիշում, անկեղծ ասած, որովհետեւ ես, ընդհակառակը, միշտ ասել եմ, որ չպետք է մոռանալ, որ պատերազմն ավարտված չի եւ այն ցանկացած պահի կարող է բռնկվել, եւ կարող է իրավիճակի լարում լինել։ Եվ գիտե՞ք, ինձ համար ակնհայտ է, որ Ադրբեջանը, պարզապես, ցանկանում է կիրառել այն նույն գործիքը, ինչը երկար ժամանակ կիրառել է, այսինքն՝ փորձ անել Ղարաբաղի հարցի կարգավորումը դուրս բերել կառուցողական բանակցային  հունից։ Եվ այս գործիքն Ադրբեջանը երկար ժամանակ կիրառում է, եւ Հայաստանը պետք է դիմակայի այդ գործիքին` նաեւ զինված ուժերի պատրաստակամության մակարդակը բարձրացնելով։

Եվ մեզ համար հստակ է դիրքորոշումը, որ ՀՀ-ը եւ Արցախի Հանրապետությունը պատերազմ չեն ուզում, իհարկե, բայց պատերազմի սպառնալիքով որեւէ մեկը չի կարող Արցախի Հանրապետությանը եւ ՀՀ-ին վախեցնել, սա շատ կարեւոր արձանագրում է։ Նաեւ կարծում եմ, որ վերջին շրջանի իրադարձությունների ֆոնին, երբ կար բանավեճ հայկական կողմի եւ ադրբեջանական կողմի միջեւ, թե ովքեր եւ ինչպես են խախտել հրադադարի ռեժիմը, եւ մենք այդ կապակցությամբ ունենք նաեւ փաստեր, եւ կարծում եմ, որ այդ բանավեճը, այդ քննարկումն առաջ է բերում, իսկապես, հրադադարի ռեժիմի խախտման դեպքերի հետաքննության մեխանիզմի անհրաժեշտության հարցը, նախադասությունը կեսից կորցրի, չգիտեմ՝ ոնց ձեւակերպվեց։ Եվ մեր դիրքորոշումը շարունակում է մնալ նույնը, ինչ նախկինում արտահայտել ենք: Եթե արձագանքեք, ես կշարունակեմ պատասխանը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքեք: Միացրեք 3-րդ խոսափողը։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Նաեւ ձեր հանդիպումներից հետո, Վիեննայի հանդիպումից, նաեւ մեր արտգործնախարարի, Հայաստանի եւ Ադրբեջանի արտգործնախարարների ամփոփիչ հայտարարություններում կար այդպիսի լավատեսություն, եւ ես առավելապես հղում եմ անում այդ տեքստերին եւ կուզեմ, որպեսզի ձեր ամփոփիչ պատասխանում խոսենք առավելապես, թե ոնց եք գնահատում մեր դիվանագիտական ջանքերը, ոչ թե պաշտպանական, որովհետեւ, կարծում եմ, այդ մասով մենք անում ենք առավելագույնը։ Արդյո՞ք անում ենք առավելագույնը մյուս ճակատում, որովհետեւ սա, թերեւս, ավելի կարեւոր եւ հիմնական է այս փուլում։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Գիտե՞ք, ես ձեզ ասեմ հետեւյալը, Ղարաբաղի հարցն էնպիսի հարց է, որ պետք է դիտարկել լայն կոնտեքստում, որովհետեւ իրեն առանձին դիտարկելը եւ փոքր մասշտաբով նայելը միշտ կբերի սխալ հետեւությունների։

ՀՀ-ն այս առումով բանակցային գործընթացում իր դիվանագիտական ջանքերը շարունակում է մարտի 12-ին Ստեփանակերտում հռչակված սկզբունքների շրջանակներում։ Իսկ, ընդհանուր առմամբ, կարող եմ ասել, որ վերջին շրջանի մեր դիվանագիտական ջանքերը որոշ ուղղություններով եղել են շատ արդյունավետ եւ կոնկրետ արդյունքներ են բերել։

Ես այսօր ձեռնպահ կմնամ այդ կոնկրետ արդյունքների մասին խոսել, բայց ես կարծում եմ, որ մեր դիվանագիտությունը սկսում է ավելի ու ավելի արդյունավետ լինել։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Հիբրիդային պատերազմի մասին չհասցրեցիք պատասխանել։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Չհասցրեցի, ժամանակս սպառվեց։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Տաթեւիկ Հայրապետյան, 2-րդ խոսափող։

Տ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Պրն Բադասյան, եւս մեկ անգամ շնորհավորում եմ այս պատասխանատու պաշտոնում նշանակվելու առթիվ, եւ վստահ լինելով, որ առաջիկայում հաստատ զերծ չեք մնա մամուլի հետ շփումներից եւ բազմաթիվ հրապարակումներից, այդուհանդերձ, ցանկանում եմ օգտագործել այս առիթը եւ հարցնել ձեզ, թե ի՞նչ տեսլականով եւ ի՞նչ առաջնահերթություններով եք ստանձնել այս պատասխանատու պաշտոնը` հաշվի առնելով, որ դատաիրավական համակարգի բարեփոխումները եւ դրա հետ կապված տարբեր հարցեր այսօր շատ կարեւոր են եւ հստակ նշվում են նաեւ մեր քաղաքացիների կողմից, նրանք օր առաջ սպասում են այդ բարեփոխումներին։

Ինձ, իսկապես, հետաքրքրիր է, թե ինչպե՞ս եք պատկերացնում ձեր առաջնահերթ քայլերն այս ոլորտում։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արդարադատության նախարար Ռուստամ Բադասյան։

Ռ.ԲԱԴԱՍՅԱՆ

-Կրկին շնորհակալություն շնորհավորանքի եւ հարցի համար։ Ճիշտ կլինի, որ ես, առնվազն, մի քանի օր հնարավորություն ունենամ տեսնել, թե արդարադատության նախարարությունում, մասնավորապես, ինչ փաստաթղթեր են մշակվել տարբեր ուղղություններով։

Տեսլականը, բնականաբար, համընկնում է Կառավարության տեսլականի հետ, կարծում եմ` պրն վարչապետը բազմիցս անդրադարձել է, թե որը պետք է լինի մեր հիմնական նպատակը, դա իրապես անկախ դատական համակարգի կառուցումն է։ Այդ մասով կարեւորվում է տեխնիկական հատվածը, հա՞, էլեկտրոնային գործիքների միջոցով դատարանների ծանրաբեռնվածության թեթեւացում, առանձին տեսակի գործերով տարբեր պարզեցված ընթացակարգերի կիրառում, ինչպես նաեւ շատ ավելի խորքային բարեփոխումներ, ինչպիսին անցումային արդարադատությունն է եւ դրա գործիքակազմը։ Այդ մասով զերծ կմնամ որեւէ մանրամասն հայտնել` նկատի ունենալով նույն պատճառը, այսինքն՝ ես հիմա երբեք ներգրավված չեմ եղել անցումային արդարադատությանը վերաբերող այդ աշխատանքներում, հետեւաբար՝ ձեր հարցին մանրամասն չեմ կարող պատասխանել այդ մասով։

Երկրորդը, առանց մեղադրական դատավճռի գույքի բռնագանձման ինստիտուտի ներդրումն է արդյունավետ։ Դուք գիտեք, որ հիմա միջազգային փորձաքննության փուլում է գտնվում, մենք ունենք «Ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծ եւ այս ամսվա վերջում ԵԽ փորձագետների հետ ունենք հանդիպումներ այդ մասով։

Երրորդը` կարծում եմ` պետության կողմից մատուցվող ծառայությունների միասնական պլատֆորմի ստեղծումն է, արդյունավետության բարձրացումը, որին այսօր արդեն անդրադարձ կատարվեց։

Չորրորդը՝ կարծում եմ, կարճատեւներից եմ թվարկում, որովհետեւ այնքան մեծ ոլորտ է, ներառում է քրեակատարողական, հարկադիր կատարման ծառայությունները, իրական շահառուների ռեգիստրի ստեղծումն է։ ՏՀԶԿ գլոբալ ֆորումի նախաձեռնության շրջանակներում աշխատանք կատարվել է իրական շահառուների ռեգիստրի ներդրման մասով։ Այս մասով կուզեի շեշտադրել, որ շատ եմ կարեւորում, որպեսզի իրական շահառուների այդ ռեգիստրը ձեւավորվի ոչ միայն մեկ աղբյուրից, այսինքն` կազմակերպությունների կողմից, այսպես ասած՝ ինքնահայտարարագրման համակարգի միջոցով, այլ նաեւ օգտագործենք բոլոր հնարավոր աղբյուրները` այդ ռեգիստրի ինֆորմացիոն աղբյուրները ձեւավորելու համար։ Հակիրճ` այսքանը, բնականաբար, ավելի մանրամասն ձեր հարցին պատասխանելու համար ժամանակ կպահանջվի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։

Տ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շատ բարի, շնորհակալություն։ Իհարկե, կսպասեմ` հետագայում արդեն ավելի մանրամասն ձեր քայլերին ծանոթանալու եւ հաջողություն եմ մաղթում ձեզ։

Ռ.ԲԱԴԱՍՅԱՆ

-Եվս մեկ դիտարկում, կարեւոր է նաեւ Քրեական դատավարության նոր օրենսգրքի, ի վերջո, ընդունումը, որովհետեւ Քրեական դատավարության օրենսգիրքը, ես ԵՊՀ-ի առաջին կուրսում էի, 2007 թվականն էր, նշվում էր, որ այ, արդեն հաջորդ տարի էդ օրենսգիրքն ընդունված կլինի, բավական հին կարգավորումներ են ներկայիս Քրեական դատավարության օրենսգրքով։

Մինչեւ հիմա ներդրված չի, չունենք ուժի մեջ մտած Քրեական դատավարության նոր օրենսգիրք։ Կարծում եմ` շուտափույթ այդ հարցը պետք է լուծվի։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Միքայել Զոլյան։

Մ.ԶՈԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի պրն վարչապետ, հարգելի Կառավարության անդամներ, իմ հարցը վերաբերում է պետական գերատեսչությունների միջեւ, այսպես ասած՝ ներդաշնակ աշխատանք ապահովելուն։

Կոնկրետ մի դեպք բերեմ հիմա, որի մասին խոսելու եմ, որը վերաբերում է մեր հասարակության մեջ շատ բուռն քննարկումների արժանացած պատվաստումների թեմային, հիմա կհասկանաք` ինչի մասին է խոսքը։ Եվ ուրեմն, մի դեղամիջոց կա, որի անունը ես հիմա չեմ տա եւ էլի կհասկանաք` ինչու չեմ տալիս անունը, ինչպես գիտեք, մեր Կառավարությունը պապիլոմա վիրուսի դեմ պատվաստումների ծրագիր է իրականացնում, եւ առողջապահության նախարարությունն ակտիվորեն աշխատում է, որպեսզի մարդկանց բացատրեն, որ այն մտահոգությունները, որ դրա հետ կապված են, անհիմն են, որ էստեղ խնդիր չկա եւ այլն։

Եվ, ուրեմն, մի բժիշկ եւ նաեւ հեռուստահաղորդավար` Վահե Տեր Մինասյանը, ելույթ ունենում հեռուստատեսությամբ, այդ մասին խոսում է, որից հետո նրա դեմ վարույթ է հարուցվում, եւ ուրեմն Առողջապահական եւ աշխատանքի տեսչությունը նրան տուգանում է, որովհետեւ ասում է, որ նա գովազդել է այդ դեղամիջոցը, չնայած, այդ դեղամիջոցը չի վաճառվում դեղատներում եւ, ընդհանրապես, գովազդի խնդիր էստեղ չի կարող լինել։

Իմ հարցը հետեւյալն է. արդյո՞ք ինչ-որ բան կարելի է անել, որպեսզի նման իրավիճակներ չառաջանան, որովհետեւ, ի վերջո, սա Կառավարության ծրագիրն է եւ կարծում եմ, որ պետք է ներդաշնակ լինեն Կառավարության տարբեր գերատեսչությունների գործողությունները, որպեսզի նման իրավիճակներ չառաջանան, առավել եւս, որ էստեղ դեպք ունենք, որ մարդը, ըստ էության, ուզեցել է իր ներդրումն ունենալ եւ օգնել Կառավարության այդ ծրագրի իրականացման մեջ, եւ հիմա պետական մարմնի  կողմից, ըստ էության, պատժվում է դրա համար։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանը։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար, պրն Զոլյան։ Ձեր բարձրաձայնած իրավիճակը, կարծում եմ, աբսուրդ է, ուղղակի, եւ մենք շուտափույթ միջոցներ կձեռնարկենք՝ հասկանալու համար, թե ինչ է տեղի ունեցել, որովհետեւ առաջին անգամ եմ լսում սրա մասին։

Մ.ԶՈԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Անի Սամսոնյան։

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի Կառավարություն, հարցս վերաբերում է կրթության ոլորտին. հունիսի 25-ին ավարտվեցին միասնական քննությունները, գնահատման եւ թեսթավորման կենտրոնը հրապարակել է արդյունքները, եւ դրանք այդքան էլ հուսադրող չեն։ Օրինակ՝ մաթեմատիկայից անբավարար է ստացել դիմորդների 11,8%-ը, հայոց պատմությունից՝ 18,28%-ը, բայց ամենամտահոգիչն այն է, որ անբավարարության բարձր ցուցանիշ է գրանցվել հայոց լեզվի դեպքում, եւ դա մոտավորապես 20% է։ Եվ պարզվում է` խնդիրն ինչում է. այսքան տարի քննարկված շտեմարաններում կրթության եւ գիտության նախարարի հրամանով տեղի են ունեցել փոփոխություններ, բայց դրանք չեն կրել բովանդակային փոփոխություններ, կրել են ընդամենը տեխնիկական՝ փոխել են հարցերի տեղերը, որպեսզի երեխաներն անգիր չանեն շտեմարանները։ Բայց փաստորեն, վիճակն ավելի է վատթարացել, եւ դա դարձել է խնդիր դիմորդների համար։

Ես հասկանում եմ, որ այս համակարգը մենք ժառանգել ենք նախորդ իշխանությունից եւ տարիներ շարունակ խոսել ենք այդ շտեմարանների աննպատակ հարցերի, գիտելիքի առումով աննպատակահարմարության եւ շատ այլ խնդիրների մասին, բայց, փաստորեն, մենք այս տարվա ընթացքում ընդամենը բավարարվել ենք տեխնիկական փոփոխություններով, որն էլ վատթարացրել է իրավիճակը։

Ըստ այդմ, ես երկու հարց ունեմ. ինչո՞ւ ենք մենք ընդամենը տեխնիկական փորձարկումներով աչքի տեղը հոնքը հանել։ Ի՞նչ քայլեր են ձեռնարկվում շտեմարանների հարցը բովանդակային առումով վերանայելու համար եւ նպաստելու դիմորդների ոչ թե անգիր անելու հնարավորությունը փոքրացնելու, այլ այդ սովորությունը եւ ցանկությունը, ընդհանրապես, վերացնելու համար։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի կրթության, գիտության, մշակույթի եւ սպորտի նախարար Արայիկ Հարությունյանը։

Ա.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի տիկին փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, տիկին Սամսոնյան, ես կարծում եմ, որ մեր նախարարությունն այնքան բաց է, որ արժի, որ երբ խնդիրներ են առաջանում, էդ խնդիրների վերաբերյալ կոնսուլտացիա անել նախարարության հետ։ Ես ցավում եմ, որ տիկին Կոստանյանի դեպքում էլ, այս դեպքում էլ ոչ ճշգրիտ տեղեկություն եք փորձում տարածել։

Ի՞նչ է տեղի ունեցել թեսթերի դեպքում. այո, շտեմարանները մշտապես եղել են մեր ամենամեծ խնդիրներից մեկն ընդունելության քննության ժամանակ, եւ մենք հետզհետե ստանձնել ենք էդ թեսթերը ոչ շտեմարանի հենքով ձեւավորելու քաղաքականությունը։ Եվ էս տարի առաջադրանքները մոտավորապես 30%-ով` հայերենի դեպքում, փոփոխվել են։ Այսինքն, մենք քայլ ենք արել, որպեսզի ա)՝ երկար տարիներ շտեմարաններն անգիր արած մեր աշակերտները, այնուամենայնիվ, հնարավորություն ունենան բավարար գնահատական ստանալ, բայց բուհեր գնան մարդիկ, ովքեր ունեն իրական մնացորդային գիտելիք, եւ էդ մնացորդային գիտելիքն էդ փոփոխության արդյունքում կարողանան ցույց տալ, եւ լավագույնները գնան բուհեր։ Եվ հիմա ասում են՝ տեխնիկական փոփոխություն, դուք ծանոթացե՞լ եք թեսթին, դուք, որ ասում եք տեխնիկական փոփոխություն, ի՞նչ ի նկատի ունեք, խնդրում եմ արձագանքի ժամանակ ասել։

Անբավարար ստացածների վերաբերյալ. այո, հայերենից բարձր է։ Ցավոք սրտի, պատմության եւ մաթեմատիկայի քննությունները վերջերս են եղել եւ դեռ չեմ ստացել վերջնական ամփոփումը։ Անցած տարի մենք ունեցել ենք հայերենից կտրվողների 16,5%, այս տարի ունեցել ենք 19,5%, եւ սա արդյունք է էն բանի, որ մենք, պարզապես, մեր աշակերտին, ընդ որում, իրենց դպրոցական ծրագրից, որեւէ այլ տեղից չենք վերցրել, որեւէ խրթին բան չենք, իրենց դպրոցական ծրագրից 30% նյութ ենք դրել, որպեսզի մոտ 2-3 տարի հետո էլ մեր աշակերտները տուրք չտան շտեմարաններն անգիր անելուն, այլ իրենց դպրոցական նյութով գան քննության։

Եվս մի տվյալ ձեզ ասեմ կենտրոնացված քննությունների վերաբերյալ. 9-րդ դասարանում մենք կենտրոնացված քննություն անցկացրեցինք, եւ պարզվեց ի՞նչ. 10 անգամ պակասեցին 18-20 ստացողները, 5 անգամ ավելացան կտրվողները. ինչո՞ւ. որովհետեւ մենք մեր քննությունները դպրոցներում անցկացնում ենք տնայնավարական մթնոլորտում։ Հիմա սա վա՞տ է. կարծում եմ` ոչ եւ 1 տարվա ընթացքում, երբ մենք ասացինք, որ կենտրոնացված քննությունների արդյունքները համեմատելու ենք տվյալ աշակերտի` դպրոցում ստացած գնահատականի հետ  եւ ուսուցչին կամ դպրոցին հարցնելու ենք, թե ինչու է էսպիսի տարբերություն կենտրոնացվածի եւ դպրոցական գնահատականի միջեւ, 1 տարվա ընթացքում հայերենի գնահատականները սկսեցին նորմայի գալ, եւ ուսուցիչները, որոնք կոնկրետ պատասխանատվություն կամ դպրոցը պետք է պատասխանատվություն կրեր ոչ հիմնավորված բարձր գնահատականի համար, հիմա գալիս ենք նորմալ, շոնղուլային վիճակի։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Խնդրեմ արձագանքեք, տիկին Սամսոնյան։

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Հարությունյան, ես մեծապես գնահատում եմ համակարգն առողջացնելու ձեր ջանքերը, բայց այն տեղեկատվությունը, որը ես ձեզ փոխանցեցի, բաց տեղեկատվություն է, այդ մասին զետեղվել է «Ազատություն» ռադիոկայանի կայքէջում, եւ խնդիրը կայանում է նրանում, որ հարցերը թեսթերում չեն փոխվել, այլ փոխվել են այդ հարցերի տեղերը։ Եվ խնդիրը եղել է այն, որ դիմորդները, ովքեր սովորել են, անգիր են արել հարցերին պատասխանելու որոշակի հերթականությամբ, այս անգամ այդ դիմորդները խառնել են հարցերի տեղերը, ընդհանրապես, որովհետեւ խառնված են եղել հարցերը։ Եվ սա է եղել խնդիրը, եւ այն մեծ սթրեսը, որ կրել են բոլոր դիմորդները եւ ծնողները, ժողովրդական լեզվով ասած՝ գնում են այն աշխարհ, հետ են գալիս, մինչեւ իրենց երեխաներն ավարտում են այդ միասնական քննությունները, ես կարծում եմ, որ այս մտահոգությունը եւ, ընդհանրապես, հանրության դժգոհությունն իր արդարացումն ունի։

Ա.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Տիկին Սամսոնյան, նայեք, առաջադրանքը եղել է նույնը եւ սա եղել է սկզբունքային, որպեսզի աշակերտն ինքն իմանա, թե ինչ առաջադրանքներ պետք է կատարի, բայց բովանդակության մեջ եղել է ինչպիսի փոփոխություն, ասեմ հիմա. բեռնատարի փոխարեն գրել ենք մարդատար ու փոխել ենք, հա, փոխել ենք ու մտածելու տեղիք ենք տվել էդ աշակերտին։ Ընդամենը մտածելու տեղիք, որ ինքն էդ մեխանիկական աշխատանքը չտանի։ Ես կարծում եմ, որ գնալով, տարեցտարի նվազում է լարվածությունը` ընդունելության քննությունների հետ կապված։ Մենք մի մեխանիզմ ենք մշակում, դա կարճ ժամանակում չի լինի, բայց միջնաժամկետ կտրվածքով, որ աշակերտն այլեւս ընդունելության քննություններ չհանձնի եւ ավագ դպրոցում ստացած իր գնահատականներով, կրեդիտային համակարգով կարողանա ընդունվել բուհ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Վարազդատ Կարապետյան։

Վ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ։ Իմ հարցն առողջապահության ոլորտին է վերաբերելու, բայց կուզեի շատ կարճ անդրադառնալ նաեւ պրն Գեւորգյանի կողմից հնչեցված` մեկ պատուհանի հարցին։

Պրն Ավինյան, ես կարծում եմ, որ էդ թեման պետք է փակված չհամարենք, որովհետեւ շատ մեծ աշխատանք ունենք այդ ոլորտում դեռեւս անելու, եւ ՓՄՁ ԶԱԿ-ը կարողությունների, նաեւ մասնագիտական կարողությունների լուրջ զարգացման կարիք ունի, որպեսզի այդ բեռը կարողանա իր վրա վերցնել։

Առողջապահության նախարարին է հարցս ուղղված. պրն Թորոսյան, մենք անընդհատ խոսում ենք առողջապահության ապահովագրության մասին` դեռեւս նախընտրական շրջանից սկսած, եւ ազգաբնակչության շատ կոնկրետ հարցեր են հետաքրքրում՝ ո՞ր տարիքում, ո՞ր հիվանդությունների գծով, ի՞նչ ժամկետներում եւ ընդհանրապես շատ հստակ, կոնկրետ ժամկետներ ու պայմաններ մարդկանց հետաքրքրում են` հասկանալու համար իրենց պլանների հետ նաեւ ձեր պլանների համադրումը։ Խնդրում եմ ապահովագրության մասին հարցի պատասխանը։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի առողջապահության նախարար Արսեն Թորոսյանը։

Ա.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Կարապետյան։ Հարցը, անշուշտ, շատ կարեւոր է մեր պետության համար եւ, հատկապես, մեր ոլորտի համար, կարող եմ ասել՝ ինչ ունենք այս պահին, ուր ենք շարժվում եւ մոտավորապես ինչ տեսլական։ Դուք էլ էդ հարցի մեջ մի քիչ կոնկրետ բաներ նշեցիք, որոնց կփորձեմ պատասխանել։

Ուրեմն, այս պահին ունենք արդեն մոտ 50 էջի սահմաններում հայեցակարգ, որը շուտով կշրջանառենք եւ Կառավարության որոշումով կհաստատենք, որից հետո կսկսվի արդեն բուն օրենսդրական պրոցեսը՝ օրենքի վրա աշխատել, առողջության պարտադիր ապահովագրություն կամ համընդհանուր ապահովագրություն, հավանաբար, անունն էդպես կդրվի։ Ու հատուկ մեր կոլեգաների խնդրանքով առողջության ապահովագրություն ենք դրել, ոչ թե բժշկական կամ առողջապահության` հաշվի առնելով, որ մենք ուզում ենք պահպանել մարդկանց առողջությունը։

Ու բանավեճը հիմնականում գնում է մի քանի սկզբունքային հարցերի շուրջ, թե ինչպիսի համակարգ ենք ուզում տեսնել, ինչպիսի մոդելով, ավելի շատ հանրային գնորդի՞ մոդելով, թե՞ մասնավոր ապահովագրությունների ներգրավմամբ։ Մեր մոտեցումը, ինչը նաեւ հիմնված է ապացուցողական մեծ բազայի վրա,  հանրային մեկ գնորդով ապահովագրության ներդրումն է Հայաստանում, որը թե՛ ծախսարդյունավետ է եւ թե՛ երկարատեւ լավ արդյունքներ է տալիս առողջական ցուցանիշների առումով։ Սակայն մի կարեւոր հանգամանք կա ցանկացած ապահովագրական համակարգ ներդնելու համար. անհրաժեշտ է ֆինանսավորման բավարար մակարդակ, որպեսզի ապահովագրական համակարգը չձախողվի։

Նաեւ ուզում եմ ասել, որ սա կլասիկ ապահովագրություն չէ, այլ սա ավելի շատ սոցիալական ապահովության համակարգ է եւ էս տերմինի ճիշտ օգտագործումը շատ բան է փոխում, որովհետեւ կլասիկ ապահովագրությունը ֆինանսական շուկաներին բնորոշ սիստեմ է, իսկ մենք ուզում ենք մեր բնակչության առողջության մասին մտահոգվել, իսկ առողջությունն ու առողջապահությունն ինքնին սոցիալական ոլորտ է, եւ մենք պետք է միշտ դիտարկենք, նաեւ ձեզ եմ խնդրում այդպես դիտարկել, որովհետեւ օրենքներն էստեղ են քննարկվելու, սա սոցիալական ապահովության համակարգ է եւ ոչ թե ֆինանսական շուկաների զարգացման։

Ուզում ենք հասցնել ներդնել 21 թվականից, եթե հասցնենք օրենսդրական պրոցեսն ամբողջությամբ անցնել եւ ներառել այն բոլոր քաղաքացիներին, որոնք որ այսօր պետության կողմից երաշխավորված բուժօգնություն են ստանում, դրանք հիմնականում հաշմանդամներն են, աղքատության նպաստի մեջ ընդգրկված 30 եւ ավելի բալ ունեցող քաղաքացիները, զինվորականները, նրանց ընտանիքի անդամները, մինչեւ 7 տարեկան երեխաները։ Սակայն պետական բյուջեի աճին զուգընթաց` նաեւ ուզում ենք քննարկել մինչեւ 18 տարեկան երեխաներին եւ այն կենսաթոշակառուներին, որոնք որ չունեն ոչ հաշմանդամության կարգ, ոչ աղքատության նպաստում բալ, միանգամից ընդգրկելու հարցը։ Նաեւ ընդգրկված են լինելու պաշտոնական աշխատանք ունեցող մեր բոլոր քաղաքացիները, ինչպես նաեւ՝ քննարկվում է ինքնազբաղված քաղաքացիներին ընդգրկելու հարցը, բայց ոչ թե արդեն տոկոսային դրույքաչափով, այլ ֆիքսված տարեկան գումարով։

Եթե արձագանքեք, կշարունակեմ արդեն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Խնդրեմ, արձագանքեք։

Վ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն պարզաբանման համար։ Նաեւ շատ կարեւոր է, որպեսզի այն տեղեկատվությունը, որը դուք փոխանցում եք մեզ, մատչելի ձեւով փոխանցվի նաեւ քաղաքացիներին, գյուղերում ապրող մարդկանց, որովհետեւ հաճախ տեղեկատվության պակաս կա եւ մարդիկ անընդհատ դիմում են հնարավոր բոլոր ինստանցիաներին՝ այդ խնդրի պարզաբանումը ստանալու համար։

Ա.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Անշուշտ, պրն Կարապետյան, ինֆորմացիան, ընդհանրապես, առողջապահության մեջ եւ բժշկության մեջ միշտ ասիմետրիկ է, եւ սպառողները շատ ավելի քիչ են տեղեկացված, քան ծառայություններ մատուցողները, դա հարատեւ ակադեմիական դեբատ է, թե ոնց պետք է էդ հարցը լուծել։ Բայց մենք կարծում ենք, որ այո, պետք է ամեն դեպքում քաղաքացիները, ծառայություններից օգտվողներն ավելի շատ ինֆորմացված լինեն, քան հիմա են։

Բայց, շարունակելով առաջին մասի պատասխանը, ուզում եմ ասել, որ եթե մեզ հաջողվի իմ բոլոր նշած քաղաքացիներին ընդգրկել, դա, մոտավորապես, լինելու է 1,9 մլնդ մարդ, եւ համակարգի սկիզբը շատ խոստումնալից կլինի, որովհետեւ կունենանք բնակչության մոտ 65-70% ծածկույթ եւ կձգտենք ապագայում արդեն այլ խմբեր նորից ներգրավելով, դրանք հիմնականում կլինեն գյուղացիական տնտեսությունները կամ պաշտոնապես գրանցված գործազուրկները, հասցնել 95 կամ 100%-ի։ Ընդհանրապես, աշխարհում գործող նման համակարգերը հաջողակ են լինում, եթե միանգամից մեծ թվով քաղաքացիներ են ընդգրկում եւ ոչ թե փոքր, ասենք՝ 100 կամ 200 հազար քաղաքացիներ։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Միքայել Մելքումյան, 2-րդ խոսափող։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի պրն վարչապետ, քաղաքական մեծամասնության մեր երկու գործընկերներն այս հարցի մասին խոսեցին, բայց ինձ մոտ ոչ թե փարատվեց, այլ, հակառակը, ես պլանավորել էի այս հարցը եւ տալու եմ հետեւյալ կերպ։

Այն, ինչ վերաբերում է ՓՄՁ ԶԱԿ-ին կամ նոր ստեղծված կառույցին, դա բացարձակ չի բավարարում ներդրումային ծրագրերի` օրենքով պետական կառավարման համակարգի պաշտոնյաների ստանձնվող պատասխանատվության ինստիտուտին։ Այսինքն` ոչ թե խնդիրը նրա մասին է, կարող են գալ, ներդրումային ծրագրեր ներկայացնել փոխվարչապետին, տարբեր նախարարների, հետո էդ ծրագրերի ճակատագրերը մնան անհայտ՝ օբյեկտիվ կամ սուբյեկտիվ պատճառներով։

Ես մի օրենքի նախագիծ եմ դրել շրջանառության մեջ, որով փորձել եմ, որպեսզի կոնկրետ Կառավարությունը որոշի, թե ո՞ր կառույցին ինքը պետք է վերապահի կոնկրետ լիազորություններ, ասենք, շինթույլտվություն, լիցենզիաների տրամադրում, հողի նշանակության փոփոխություն, չգիտեմ, պրոյեկտի հաստատում եւ այլն, որպեսզի կոնկրետ պետական կառավարման համակարգի պատասխանատուներն օրենքով ստանձնեն պատասխանատվություն այդ ներդրումային ծրագրերի ճակատագրերի վերաբերյալ։ Իսկ եթե մենք թողնում ենք, ուղղակի, նախարարությունների կանոնադրություններին կամ գործող կարգին,  կյանքը եւ պրակտիկան ցույց են տալիս, որ դրանք հաճախ, երեւի, դեռ մի փոքր վաղ է, պետք է մի քիչ ժամանակ անցնի, որ դինամիկա լինի, հաճախ էդ պատասխանատվությունը չեն ստանձնում։

Ես կուզենայի ձեր կարծիքն իմանալ այդ տիպի՝ հստակ օրենքով պատասխանատվություն ստանձնելու վերաբերյալ։ Այլապես, կանցնի եւս որոշ ժամանակ եւ ներդրումային ծրագրերը կյանքի, միգուցե, նվազ արդյունավետությամբ կկոչվեն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանը։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Մելքումյան։ Ես կուզենայի` մենք հստակ արձանագրեինք էն հիմնական խոչընդոտները, որոնք պոտենցիալ ներդրողներն ունենում են ՀՀ-ում ներդրումներ իրականացնելու ժամանակ։

Առաջին հերթին դրանք կապված են շինարարության թույլտվության ստացման պրոցեսի հետ, էդ պրոցեսը բավականին խրթին է եւ, ընդհանուր առմամբ, ունի որոշակի նախապատմություն։ Այս պրոցեսների հիմնական պատասխանատուն ՏԻՄ-ներն են, որը շատ տրամաբանական է, ընդհանուր առմամբ, բայց պրոցեսները, այո, միանշանակ բարդացված են։ Ես առիթ ունեցել եմ այս ամբիոնից հնչեցնել, որ էդ պրոցեսների գույքագրումն արդեն իսկ տեղի է ունեցել, եւ էդ պրոցեսների բարելավման ուղղությամբ, ինչպես նաեւ հետագայում թվայնացման ուղղությամբ աշխատանքներ են իրականացվում, եւ ուզում եմ շատ հստակ եւս մեկ անգամ արձանագրել, որ 2 տարվա ժամկետում մենք ծրագրում ենք ամբողջությամբ թվային շինարարական թույլտվությունների համակարգ ունենալ թվայնացված տեսքով, եւ էդ ամբողջ պրոցեսն իրականացվի թվայնացված տեսքով։

Երկրորդ հիմնական խնդիրը, որը մենք ժառանգել ենք, դա հողի նշանակության փոփոխության հետ կապված հարցերն են, որոնք որ էլի ունեն էս պահի դրությամբ ոչ այնքան լավ, բայց որոշակի ընթացակարգեր։ Եվ ամենավերջին մարմինը, որը որոշում է փոփոխել հողի նշանակությունը, թե ոչ, նախարարական տարածքային կոմիտեն է,եթե որոշակի ընթացակարգեր, որեւէ տեղ չեն հաստատվում կամ մերժվում են, վերջում գալիս են նախարարական կոմիտե եւ, եթե պահանջն օրինական է, նախարարական կոմիտեն փաստացի որեւէ այլընտրանք չունի, քան հողի նշանակությունը փոփոխել։

Ինչ վերաբերում է օրենսդրական նախաձեռնությանը, պրն Մելքումյան, կարծում եմ` ձեր օրենսդրական նախաձեռնությանը մենք պետք է ծանոթանանք, որպեսզի հասկանանք՝ որքանով է այն համահունչ էն պրոցեսներին, որոնք արդեն իսկ իրականացվում են Կառավարության կողմից, որովհետեւ եւ՛ հողի նշանակության փոփոխման, ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների համար արդեն հստակ միջգերատեսչական հանձնաժողով ունենք, որը գործում է տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցվածքների նախարարության ներքո, եւ՛ թվայնացման համար հստակ միջգերատեսչական հանձնաժողով ունենք, որն էս պրոցեսներն է իրականացնում։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Խնդրեմ, արձագանքեք։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Ավինյան, պատասխանի համար։ Տեսեք, իմ հիմնական նպատակն այն է, որ էդ բոլոր քայլերը, ինչ որ մենք ասում ենք` կլինեն բարդ, կլինեն պարզ լուծումներ պահանջող, օրենքով սահմանվի իրավունք եւ պատասխանատվություն։ Այսինքն` որտեղ էդ շղթայում մի տեղ չաշխատեց, էդ չինովնիկն իմանա, որ իր մեղքով ինքն էդ չաշխատելու համար կրում է պատասխանատվություն, կամ մերժելու համար, այսինքն՝ երկուսն էլ պետք է օբյեկտիվ լինի՝ մերժելն էլ, ընթացք տալն էլ։ Այսինքն` մինչեւ մենք օրենքով չստանձնենք, չենք իմանալու, թե օբյեկտիվորեն որտեղ ով, որ մարմինն ինչ չի արել։

Իսկ ինչ վերաբերում է օրենսդրական նախաձեռնությանը, ես էսպես կառաջարկեի. վերջերս, էն նախաձեռնությունները, որոնք մերժվում են, շատ հաճելիորեն Կառավարության ներկայացուցիչներն ասում են՝ միտքը, գաղափարն ընդունելի է, բայց համապարփակ կարգավորումներ տրված չեն։ Հիմա միացնենք, եթե կա ցանկություն, եւ՛ Կառավարության, եւ ՛պառլամենտի բոլոր փորձագիտական շարժիչները, եթե միտքն ընկալելի է, արագ էդ կարգավորումները տանք, եթե չէ, ուրեմն, մենք մի քիչ ավելի երկար կգնանք, եւ ներդրումներն իսկապես կտուժեն։

Այսինքն` եթե բոլորիս նպատակը նույնն է, մեծ ցանկության դեպքում գնանք նրան, որ էդ կարգավորումներն արագ լինեն։ Շնորհակալություն։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Մելքումյան, ես կարծում եմ` նմանատիպ նախագծի համար նվազագույնը մենք պետք է տվյալների առումով բավարար չափով հագեցած բազա ունենանք, մասնավորապես, շինթույլտվությունների վերաբերյալ խնդիրները հենց Երեւան քաղաքում կապված են տարբեր օրենսդրական արդեն իսկ գործող փաթեթներով, նախարարի որոշումներով, Կառավարության որոշումներով, որոնք էս պահին գործում են, եւ սահմանափակումները բազում են։

Հենց հիմա շատ սահմանափակումներ կան, եւ էդ օրենսդրական փաթեթը, իմ կարծիքով` պետք է նաեւ համալրված լինի, ենթադրաբար, Երեւան քաղաքի, օրինակ՝ գոտիականության որոշմամբ։ Պետք է հստակ լինի՝ էս գոտում հնարավոր են էս հարկայնության շենքեր, առանց որեւէ, այսպես ասած, սուբյեկտիվ գործոնի, միանշանակ, համաձայն եմ ձեզ հետ, պետք է ընթացակարգը շատ հստակ սահմանվի։ Շատ հստակ ընթացակարգ կա սահմանված հողի կատեգորիայի փոփոխության համար եւ էնքան հստակ է էդ ընթացակարգը սահմանված, որ այլ ռիսկեր է առաջացնում, պրն Մելքումյան։ Բայց, ընդհանուր առմամբ, երբ ձեր փաթեթը կներկայացնեք, կքննարկենք արդեն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարություն Բաբայան, 3-րդ խոսափող։

Հ.ԲԱԲԱՅԱՆ

-Հարգելի պրն Հարությունյան, ինձ հետաքրքիր էր` ԳԱԱ-ի արդյունավետության տեսանկյունից ի՞նչ տեսլական ունեք, ի՞նչ քաղաքականություն եք մշակում այդ ուղղությամբ, եւ մեկ էլ` սերնդափոխության կոմպոնենտը, եթե կարելի է։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի կրթության, գիտության, մշակույթի եւ սպորտի նախարար Արայիկ Հարությունյանը։

Ա.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Պրն Բաբայան, շնորհակալություն հարցի համար։ Էստեղ առիթ ունեցել եմ խոսել գիտության ոլորտում արդյունավետության բարձրացման մասին, եւ այս տարվա ընթացքում մենք կավարտենք էդ աշխատանքը՝ ռեյտինգավորել բոլոր էն գիտահետազոտական կենտրոնների ինստիտուտները, որոնք այսօր ֆինանսավորվում են պետության կողմից, եւ էդ ռեյտինգավորման արդյունքում կփոխվի ֆինանսավորման կարգը, այսինքն, արդյունավետ կենտրոնները կստանան շատ ավելի մեծ ուշադրություն, քան մյուսները եւ խթան կհանդիսանան մյուսների համար` ավելի արդյունավետ գործել։

Այս տարի գիտությունը զարգացնելու համար եւ երիտասարդներին նաեւ մոտիվացնելու համար ունենք մի փաթեթ, որը տարվա երկրորդ կեսին կիրագործենք, դա նոր սարքավորումների եւ լաբորատորիաների ձեռքբերումն է, որի համար էս պահին գումարը չասեմ, բայց բավականին մեծ գումար է հատկացվելու, եւ, ուրեմն, նախատեսում ենք, Գիտության կոմիտեն ներկայացրել է մի նախագիծ, ներկայում քննարկման փուլում է, որով կխրախուսվի նաեւ երիտասարդների գործունեությունն աշխատավարձի առումով։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Խնդրեմ, արձագանքեք, պրն Բաբայան։

Հ.ԲԱԲԱՅԱՆ

-Սերնդափոխության պահն էլ...

Ա.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Սերնդափոխությունն արհեստական գործընթաց չէ, կարծում եմ` էն խթանները, որ ապագայում կներդրվեն ինստիտուտներում, կխթանեն դրան, էդ գործընթացն ավելի արդյունավետ կդարձնեն եւ թույլ կտան, որպեսզի ավելի շատ գիտնականներ ներգրավենք։

Ներկայում մենք ունենք մի հետազոտություն, որով ամենամեծ գագաթը տարիքային կորի մեջ 60 տարեկանից հետո է, երկրորդ գագաթը 30-35 տարեկանների միջեւ է, եւ մենք մեծ անջրպետ ունենք` 35-60 տարեկանների միջեւ ընկած, եւ հիմա այս խթանները ներդնելով` պետք է, ուրեմն, էդ տարբերությունը լրացնենք, որպեսզի շարունակականությունն ապահովենք գիտության մեջ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Վարդեւան Գրիգորյան։

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի պրն վարչապետ, Շիրակի հանրային հեռուստառադիոընկերության լուծարման առիթով դուք տեղեկացրեցիք, որ կա պայմանավորվածություն ներդրողի հետ, որին Կառավարությունը կօտարի ակտիվները, եւ որը կնպաստի նշված հեռուստառադիոընկերության հետագա գործունեությանը։ Ասեմ ավելին, պրն վարչապետ. այս տարվա մարտի վերջին Կառավարության կողմից հեռուստաընկերությանը տրամադրվել է 37,5 մլն դրամ՝ պարտքերը մարելու համար։ Սակայն մասնավորեցման գործընթացի ուղղությամբ մինչեւ այս պահը որեւէ գործնական քայլ չի նկատվում։ Ավելին, նշված ընկերության գույքը հանձնվել է Պետգույքի կառավարման կոմիտեին։

Պրն վարչապետ, կոլեկտիվը, որի մի շարք անդամներ արդեն հեռացել են քաղաքից եւ երկրից, առաջարկում է, որ հենց ինքը հանդես գա որպես ներդրող։ Արդյո՞ք հնարավոր է քննարկել խնդրի լուծման նման տարբերակ։ ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանը։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Գրիգորյան։ Միանշանակ, հնարավոր է նման քննարկում իրականացնել, բայց եւ այնպես, ես կուզենայի նմանատիպ գործընթացներում նաեւ հասկանալ նոր տեխնոլոգիաների հետ եկող այն փոփոխությունները շուկայում, որոնք տեղի են ունենում, եւ ուղղակիորեն պետք է հաշվի նստենք էդ փոփոխությունների հետ։

Շիրակի հեռուստաալիքի հագեցվածությունը տեխնոլոգիապես բավականին հին էր եւ, երբ որ արդեն ամբողջ էդ պրոցեսը գնացել էր հանրային հեռուստաալիքում եւ ամբողջապես փոփոխվել էր էստեղ երեւանյան տեխնիկան, Շիրակը բավականին հետ էր մնացել եւ փաստացի էն ձեւով, որով աշխատում էր Շիրակի հեռուստաալիքը, այդ ձեւով, կարծում եմ` այլեւս հնարավոր չէր իրան գործարկել։ Այնուամենայնիվ, եթե կոնկրետ առաջարկներ կլինեն, որոնք, ոնց հասկացա՝ հենց աշխատակիցներն են ուզում անել, մենք մեծ հաճույքով էդ հնարավորությունը կքննարկենք։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Խնդրեմ, արձագանքենք, պրն Գրիգորյան։

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն փոխվարչապետ, հարցին պատասխանելու համար։ Բայց, ճիշտն ասած, հենց սկզբից ես ինչ-որ տեղ կասկածում էի ներդրողի հարցով, որովհետեւ, էսպես թե էնպես, հեռուստաընկերությունը թվայնացման խնդիր ունի, իսկ առաջիկա թվայնացումը լինելու է մրցակցության դաշտում, եւ ինչ-որ տեղ ներդրողը կարող է կասկածել, որ ինքը կարող է սահմանափակ տեղերում կարողանալ տեղ ունենալ թվայնացման հարցում։

Իսկ ինչ մնում է կոլեկտիվին, կոլեկտիվն ինքն է ցանկացել որպես ներդնող հանդես գալ, ուղղակի պիտի խնդրեմ Կառավարությանը, որ նորմալ պայման ստեղծի, որպեսզի իրենք կարողանան, իրենք մասնագետներ են, շատ լավ գիտակցում են, թե էդ հեռուստաընկերության հետագա գործունեությունը պայմանավորված է նաեւ նոր տեխնոլոգիաների ներդրմամբ, իրենք շատ լավ հասկանում են էդ, եւ եթե նորմալ պայմաններ ստեղծվեն, կարծում եմ` կոլեկտիվը կշարունակի իր գործունեությունը։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Գրիգորյան։ Միանշանակ, տրամաբանական պայմանների առաջարկը կլինի մեր կողմից, այնուամենայնիվ, կուզենայի` արձանագրեինք, որ եթե մենք քննարկում ենք ծրագիրը, ներդրումային ծրագիրը չպետք է դիտարկել որպես պետության կողմից, ուղղակի, գույքի արտոնյալ պայմաններով վաճառք, որը հետո այլ նպատակների կծառայի, ուղղակի, ուզում եմ` էս ֆիքսենք, որովհետեւ նմանատիպ խնդիրներ մենք շատ ենք ունենում։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Սոֆիա Հովսեփյան, 2-րդ խոսափող։

Ս.ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի Կառավարություն, հարցս ուղղում եմ հունիսի 12-ին Շիրակի մարզում տեղի ունեցած կարկտահարությանը, ինչպես գիտեք՝ մասնագիտական խումբն ուսումնասիրել է եւ պարզել է, որ 2015 հեկտար տուժած տարածքներ կան, որից 1000-ը 100%-ով ցանքատարածությունն ամբողջությամբ վերացած է։ Բնակչությունն ուզում է իմանալ՝ արդյոք ի՞նչ պայմաններով եւ որքան պետք է լինի փոխհատուցում, լինելո՞ւ է, թե ոչ եւ ի՞նչ քայլեր են ձեռնարկվում, որպեսզի իմանան՝ ինչ երաշխիքներ իրենք ունեն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանը։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Հովսեփյան։ Էկոնոմիկայի նախարարն էս պահին այստեղ չէ, այնուամենայնիվ, ես կխնդրեմ` դուք ինձ տաք այդ տեղեկատվությունը, եւ հենց վաղը ես կխնդրեմ համապատասխան գերատեսչությանը զբաղվել գնահատման պրոցեսով։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ցանկանո՞ւմ եք ներկայացնել։

Ս.ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

-Հա, գրավոր կներկայացնեմ էդ դեպքում, արդեն ավելի պատշաճ տեսքով։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Շատ լավ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Նարեկ Մկրտչյան: Հանում է հարցը։ Արթուր Դալլաքյան, 3-րդ խոսափող։

Ա.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ

-Հարգելի Կառավարություն, այս խնդրի շուրջ ես ժամանակին խոսացել եմ, նորից ուղղակի կրկնվեմ. տրանսպորտային ոլորտում մեր խնդիրները շատանում են օրեցօր, եւ այս ոլորտի նկատմամբ Կառավարության մոտեցումը, ես` որպես պատգամավոր, դեռ մինչեւ այսօր անհասկանալի է իմ համար։

Այսինքն` խնդիրներն ուղեւորափոխադրման ոլորտում այն կարգի են խորացել եւ արմատավորվել, որ այսօր տրանսպորտային մեր այն ընկերությունները, որոնք հանդիսանում են նաեւ սպասարկող, լուրջ խնդիրների առաջ են կանգնել։ Եվ այս խնդիրների լուծման համար այսօր նաեւ լսեցի, պրն նախարարը կրկնեց, որ ունենք միասնական ցանց, միասնական ցանցով ես չեմ դիտում, որ կարելի է կանոնակարգել էս ոլորտը։ Միասնական ցանցը կարող է համակարգել էս ոլորտը, իսկ կանոնակարգման վիճակից ելնելով` նոր կարող է էդ ցանցը համակարգել էդ կանոնակարգված ոլորտը։

Հարցս հիմա ինչում է կայանում. այսօր ունենք տեսչական մարմին, որը պետք է վերահսկողական գործառույթներ անի տվյալ ոլորտը կանոնակարգելու համար։ Այսօր ինչքա՞ն անձնակազմ ունի եւ այդ անձնակազմը բավարա՞ր է, որպեսզի ՀՀ-ով մեկ վերահսկողական գործառույթները պատշաճ կատարվեն։

Եվ երրորդը. ես կուզենայի հասկանալ՝ մեր մաքսակետերում ձեր կողմից կա՞ ծրագիր` կիրառել մաքսային, սենց ասած, տրանսպորտային ինչ-որ կետեր` վերաստուգելու բեռնափոխադրումների եւ ուղեւորափոխադրումների հոսքը եւ դրա հետ կապված այլ միջոցներ։ Քանի որ մաքսային կետերում ունենալ տրանսպորտային ստուգումներ` իմ կարծիքով` բավարար կլինի լուրջ ձեւով վերաբերվել էս ոլորտում ամբողջ սխալները եւ հիմքերը լուծելու համար։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցվածքների նախարար Սուրեն Պապիկյանը։

Ս.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Դալլաքյան, թերեւս, ես անդրադառնամ տրանսպորտային ոլորտին առնչվող հարցին։ Ես կարծում եմ, որ ոչ միայն իրավացի եք, այո, այդ խնդիրը Հայաստանում շատ վատ ավանդույթներ ունի՝ սկսած նրանից, որ տարբեր մարզերում կան կամ եղել են գծատերերի մենաշնորհներ եւ շատ դեպքերում որոշ տեղերում էլ այդ գծատերերը պարտավորություններից ելնելով, որ իշխանության մաս են կազմել, հաճախ գործել են` աշխատելով անգամ մինուսով: Սա խնդիր է, որ լայն քննարկման կարիք ունի, եւ այս ասպարեզում մենք պիտի ներգրավենք թե՛ պատգամավորների, նաեւ մտահոգ պատգամավորների ներուժը եւ թե՛ սպասարկող ընկերություններին։

Եվ ես լիահույս եմ, քանի որ ամեն անգամ ես տեսնում եմ` այս հարցը դուք հնչեցնում եք, կներգրավվեք, ձեր կողմից բարձրացված հարցերն ու դիտարկումները հնչեցնելու այս պրոցեսին եւ, եթե առաջարկություններ կունենաք, շատ ավելի շնորհակալ կլինեմ։ Իմ կողմից օրեր առաջ նշանակվել է ոլորտային փոխնախարար, ով արդեն իսկ ձեռնամուխ է եղել իր տեսլականը ներկայացնելուն։ Համագործակցել ենք նաեւ տրանսպորտի, կապի եւ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարարության շրջանից տարբեր միջազգային կառույցների հետ, պրն Արշակյանը բավականին մեծ գործ արել է, եւ պիտի համադրենք եղածը նորով ու փորձենք հասկանալ, թե ինչպես կարելի է այս խնդիրը լուծել։

Ես ունեմ իմ տեսլականը, որը համահունչ է պրն Արշակյանի այն տեսլականի հետ, որ ունենանք միասնական ցանց, բայց այդ միասնական ցանցի գաղափարը մի փոքր տարբերվում է այսօրվա ունեցածից։ Եթե ժամանակ կգտնեք, համեցեք, ուրախ կլինեմ, ես անձամբ կզրուցեմ, հասկանանք ինչ առաջարկներ ունենք։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հա, խնդրեմ, առաջարկեք։

Ա.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ

-Շնորհակալություն առաջարկի համար, պրն Պապիկյան, մեծ հաճույքով կփորձեմ օգտակար լինել նաեւ մասնագիտական առումով։ Ուղղակի ասեմ՝ օր առաջ, եթե նաեւ մտածեք մաքսային կետում ստեղծել տրանսպորտային վերահսկողական միջոցառում ունենալու ինչ-որ կետ, օր առաջ շատ մեծ խնդիրներ դուրս կգան էս ամեն ինչից։ Քանի որ էսօր չեմ եմ ուզում ասել՝ մաքսային ծառայությունների աշխատանքը բավարար է, թե ոչ բավարար է, բայց համոզված եմ` ելնելով մյուս երկրների փորձից, տրանսպորտային ծառայությունը պետք է առանձին գործի, ոչ թե միասնական, ամբողջությամբ` մաքսային ծառայությունը։ Շնորհաակալություն, մնացածը, իմ կարծիքով` կհանդիպենք, կխոսենք։

Ս.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Շատ լավ, շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արմեն Եղիազարյան, 3-րդ խոսափող։

Ա.ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես հարցս ուղղում եմ պրն վարչապետին, հարցս վերաբերվում է մանկապարտեզներին, բայց մինչ հարցս ես այսօր մեզ տրամադրված` Կառավարության կողմից հրապարակված այս 100 փաստերից մի մեջբերում անեմ. այստեղ 60-րդ կետով նշվում է, որ հիմնվել է 17 նախակրթարան Երեւանում եւ մարզերում` շուրջ 425 երեխայի ընդգրկմամբ։ Եթե միջին թիվ ենք վերցնում, ստացվում է` յուրաքանչյուր մանկապարտեզում` 25 երեխա, իսկ եթե նաեւ նախատեսենք, որ այդ մանկապարտեզներից 1-2-ը եղել է` Երեւանում, իսկ գիտենք, որ Երեւանում 25 երեխայից առավել երեխաներ պետք է լինեն, այսինքն`  մարզերում շատ փոքր է այդ երեխաների հաճախման թիվը։

Իսկ հիմա բուն հարցը. մենք գիտենք եւ ողջունելի է, որ Երեւան քաղաքում բոլոր մանկապարտեզներն անվճար են, սակայն մարզերում` սկսած երկրորդ եւ երրորդ քաղաքներից` Վանաձորից եւ Գյումրիից եւ վերջացրած ամենափոքր գյուղով, բոլոր մանկապարտեզները վճարովի են։ Ինչպե՞ս եք վերաբերվում այս խտրական մոտեցմանը եւ ուզում եմ իմանալ՝ ի՞նչ քայլեր է նախատեսում Կառավարությունը, որպեսզի ՀՀ-ում բոլոր մանկապարտեզները լինեն անվճար։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի ՀՀ տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցվածքների նախարար Սուրեն Պապիկյանը։

Ս.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Պրն Եղիազարյան, դուք բարձրացնում եք երկրի համաչափ, էս պարագայում` անհամաչափ զարգացման մասին մի խնդիր։ Այո, Երեւան քաղաքը հանդիսանում է ՀՀ տնտեսական գլխավոր կենտրոնը, եւ գաղտնիք չէ, որ Երեւան քաղաքն ունի մի քանի տասնյակ անգամ՝ ընդհուպ հարյուր հազարավոր անգամ ավելի բյուջե, քան այլ համայնքները եւ, բնականաբար, գերազանցում է թե՛ Գյումրիին եւ թե՛ Վանաձորին։ Եվ Երեւան քաղաքը կարողացել է հասնել նրան, որ ի վիճակի է մանկապարտեզները դարձնել անվճար։ Ճիշտ է, այստեղ գուցեեւ կա դոտացիաների տրամադրման անհավասարաչափ մեխանիզմ։

Մենք հիմա քննարկում ենք նախարարությունում եւ առաջիկայում դա հանրային քննարկման դաշտ կտեղափոխենք, պիտի դիտարկենք վերանայել կամ հասկանալ՝ արդյո՞ք նպատակահարմար է շարունակել նախկինում ընդունված օրենքն ուժի մեջ մտնելը, մի կողմից նաեւ` թե ինչպես է դա ուժի մեջ մտնում։ Խոսքը վերաբերում է «Դոտացիայի համահարթեցման մասին» օրենքին, որով Երեւան քաղաքն ունի արտոնյալ կարգավիճակ։ Իհարկե, էստեղ կան օբյեկտիվ պատճառներ, Երեւան քաղաքը սպասարկում է նաեւ մետրոպոլիտենը եւ սրա զգալի հատվածը դրան է փոխանցում, բայց էստեղ հաշվարկման խնդիր կա։ Մենք պետք է կամ վերագնահատենք էդ ամենը եւ Երեւան քաղաքին զրկենք որոշակի սուբսիդիայից, ինչի արդյունքում Երեւանում երեխաները կգնան վճարովի մանկապարտեզ, ինչը, կարծում եմ` ամենալավ միտքը չէ։ Մյուս կողմից` պետք է հասկանանք՝ ինչպե՞ս անենք, որ մեծանան մյուս քաղաքների ֆինանսական միջոցները։

Սրա ոսկե միջինը դեռ չենք գտել, փաստ է, որ այս փուլում նաեւ պետական աջակցության միջոցով Երեւանը դրան հասել է։ Վանաձորն ու Գյումրին չեն կարող այս փուլում ստանալ հավելյալ դոտացիա, որովհետեւ այդ պարագայում կառաջանա անհավասարություն այլ համայնքների նկատմամբ։

Հիմա ի՞նչ ենք անում, որ մանկապարտեզները շատանան կամ պայմանները լավանան։ Կառավարությունը սուբվենցիոն ծրագրերի շրջանակներում հսկայական գումար է տրամադրում նաեւ այս ոլորտին, որովհետեւ համայնքները կարողանում են բավարարաչափ գումարներ գտնել եւ սուբվենցիայի համար հայտեր ներկայացնել։ Մենք այս տարի ունենք մի քանի տասնյակ նմանատիպ ծրագրեր, ամեն շաբաթ հաստատում ենք սուբվենցիոն հայտերը եւ ընթացիկ տարվա ընթացքում եւ մյուս տարվա սկզբին մենք տարբեր համայնքներում, որտեղ չկան մանկապարտեզներ, կունենանք այդպիսիք։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքեք, պրն Եղիազարյան։

Ա.ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Պապիկյան, երբեք չի կարելի հետքայլ կատարել եւ այն խոսքը, որ ասացիք` Երեւանը, միգուցե, դարձնենք վճարովի, ես չեմ կիսում։ Մենք պետք է առաջ նայենք եւ գնանք դեպի զարգացման, եւ այս ամենը` նայելով այն համատեքստում, որ մարզերում թե՛ սոցիալական պայմանները, թե՛ չքավորությունը, աղքատությունը շատ ավելի բարձր մակարդակում է, այսինքն` ստացվում է, որ կրկնակի անգամ այդտեղի բնակչությունը կրում է ֆինանսական բեռ։ Էստեղ է խնդիրը, որ մենք պիտի մտածենք, որպեսզի խնդիրները համաչափ լուծենք, երկրի ցանկացած քաղաքի եւ գյուղի, ոչ միայն Վանաձորի եւ Գյումրիի, այլ բոլոր համայնքների մասին է խոսքը։

Գ.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Ընդունում եմ եւ ես վստահ եմ, որ խնդիրը նրա մեջ չէ, որ մենք պիտի երեւանցիներին զրկենք այդ ունեցած հնարավորությունից, քանի որ այլ համայնքներ այդ հնարավորությունը չունեն։

Մյուս կողմից՝ ես համոզված եմ, որ ծառայության համար պետք է վճարել։ Սրանք իրականում երկու հակասություններ են, որոնց մասով դիրքորոշում ընդունելը բավականին բարդ է։ Այնուամենայնիվ, սրա լուծումը համայնքների ֆինանսական միջոցների ավելացումն է, մենք պետք է հիմա քայլեր, գործիքներ գտնենք՝ ինչպես անել, որ երկրորդ, երրորդ, տասներորդ, քսաներորդ քաղաքն ավելի շատ եկամուտներ ունենա ու կարողանա իրեն թույլ տալ այն, ինչ թույլ է տալիս Երեւանը. սա է մեր խնդիրը։ Մեր ամենօրյա գործունեությամբ մենք դրան նպատակաուղղված քայլեր ենք կատարում։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վահե Հովհաննիսյան, 3-րդ խոսափող: Հանո՞ւմ եք հարցը, շնորհակալություն։ Սոնա Ղազարյան, 2-րդ խոսափող։

Ս.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարգելի Կառավարություն, հարցս վերաբերում է Առողջապահական եւ աշխատանքի տեսչական մարմնին, դրա լիազորությունների, կամ, այլ կերպ ասած, դրա սահմանափակ լիազորություններին։

Հանդիպումներ եմ ունենում տասնյակ քաղաքացիների հետ, որոնք աշխատում են մասնավոր սեկտորում, կամ դրա վառ օրինակն է, օրինակ՝ Գյումրիի կարի արտադրամասը, երբ ոտնահարվել է մասնավոր ոլորտում աշխատող մեր քաղաքացիների իրավունքը։ Եվ ինչի՞ հետ մենք գործ ունենք հիմա: Մինչեւ 2013 թվականն Աշխատանքի տեսչությունն ուներ ամբողջովին այլ գործառույթներ, եւ քաղաքացին իր ոտնահարված իրավունքների համար կարողանում էր դիմել Աշխատանքի տեսչություն` պահանջելով, այսպես ասած արտադատական պաշտպանություն։ 2013 թվականից հետո, ըստ էության, մենք գործ ունենք մի իրավիճակի հետ, որտեղ քաղաքացին ստիպված է դիմել դատարան, ինչը ծախսատար եւ ժամանակատար է։ Մենք չենք համապատասխանում նաեւ 2013 թվականից ի վեր ԱՄԿ 81-րդ կոնվենցիային։

Ես ուզում եմ հասկանալ, թե Կառավարությունն այս մասով ի՞նչ ռազմավարություն է նախատեսում եւ ի՞նչ քայլեր ենք ձեռնարկելու։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարար Զարուհի Բաթոյան։

Զ.ԲԱԹՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Ուզում եմ ասել, որ մենք վաղուց սկսել ենք գործընթաց ԱՄԿ-ի հետ համատեղ եւ Եվրամիության փորձագետների ներգրավվածությամբ աշխատում ենք վերանայել մեր օրենսդրությունը եւ ուսումնասիրել, թե որքանով է այդ անհամապատասխանությունն առկա եւ ի՞նչ քայլեր պետք է իրականացվեն։ Կա կազմված նաեւ աշխատանքային խումբ, եւ այդ ուղղությամբ աշխատանքներն իրականացվում են։

Պիտի ասեմ, որ շատ կարեւոր հարց եք բարձրացնում, որովհետեւ այսօր գործնականում որեւէ մարմին չկա Հայաստանում, որը կպաշտպանի աշխատանքի իրավունքը, եւ այստեղ մենք լուրջ անելիք ունենք։ Պիտի հավաստիացնեմ, որ եւ՛ ԱՄԿ-ի, եւ՛ Եվրամիության փորձագետները ներգրավված են, աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարության, Կառավարության հետ համատեղ այդ աշխատանքներն իրականացվում են, բայց դա գործընթաց է, որը նաեւ պիտի իրականացնենք ԱԺ մեր գործընկերների, հասարակական կազմակերպությունների հետ եւ դիտարկենք նաեւ օրենսդրական փոփոխությունների, գուցե, շրջանակում։

Եվ այս ընթացքում մենք տարբեր հանրային քննարկումներ ենք նաեւ կազմակերպում, հարցը մեր ուշադրության կենտրոնում է, եւ այդ ուղղությամբ աշխատանքներն արդեն նախաձեռնված են։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։

Ս.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Պարզապես ասելու, որ ստացա ամենացանկալի պատասխանը, տիկին Բաթոյան, շատ շնորհակալ եմ։ Ես գիտեմ, որ օրենսդրական փոփոխություններ պետք է նախատեսվեն, եւ այս առումով պատրաստ եմ ներգրավված լինել այդ գործընթացում։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սերգեյ Ատոմյան, 1-ին խոսափող։

Ս.ԱՏՈՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցս ուղղված է պրն Թորոսյանին։ Պրն Թորոսյան, գաղտնիք չէ, որ առողջապահության նախարարությունում բազմաթիվ բարեփոխումներ եք կատարել, որոնցից գոհ են նաեւ մեր քաղաքացիները։ Սակայն ինձ դիմել են երիկամով հիվանդ մարդիկ, մասնավորապես, որոնք իրենց դիալիզը ստանում են հանրապետական «Արմենիա» բժշկական կենտրոնում եւ նրանք դժգոհում են այնտեղի վատ սպասարկման համար` մասնավորապես, ասելով, որ այնտեղ դեղորայքը, որը տրամադրվում է սեանսի ընթացքում, չի տրամադրվում, սանիտարահիգիենիկ պայմաններն այդքան էլ լավ չեն եւ նման այլ խնդիրներ։

Ես դրա հետ կապված` փորձեցի զրուցել տվյալ բաժանմունքի վարիչի հետ եւ զրուցելու արդյունքում հասկացա նրա մտահոգությունները, նա մեկնաբանեց ինձ, որ ընդամենը 18 հազար 200 դրամ է հատկացվում 1 սեանսի համար, եւ դա բավարար չէ 1 սեանսն ամբողջովին ապահովելու համար։ Ես նրան հաջորդ հարցն ուղղեցի, իմ մոտ ողջամիտ հարց առաջացավ, թե այդ ո՞նց է, որ կարողանում է, ասենք, «Աստղիկ» բժշկական կենտրոնը սպասարկել 250-ից ավելի հիվանդներ եւ անսահմանափակ կարիք է զգում եւ ինչ հիվանդ դիմում է իրեն, նա ընդունում է, այսինքն` դա եկամտաբեր գործ է, սենց ասած, ի՞նչն է պատճառը, որ դուք չեք անում։ Նա մեկնաբանեց, որ «Աստղիկ» բժշկական կենտրոնը ներկրում է ինչ-որ դեղորայքներ կամ ինչ-որ բաներ, դրանով կարողանում է իր ծախսերը փակել։ Ես էլ նրան պատասխանեցի, որ դա մենեջմենտի խնդիր է, լավ մենեջեր պիտի լինել, որ կարողանալ այնպես կարգավորել քո գործունեությունը, որպեսզի դուք էլ կարողանաս մրցունակ լինել։ Սակայն նա մտահոգությունը կրկին բարձրաձայնեց, որ այդ 18 հազար 200 դրամը բավականին ցածր է։ Խնդրում եմ ձեր կարծիքն էդ հարցի վերաբերյալ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Առողջապահության նախարար Արսեն Թորոսյան։

Ա.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Ատոմյան։ Ես, անկեղծ ասած, արդեն լսեցի ձեր հարցի պատասխանը ձեր իսկ հարցի մեջ, որովհետեւ այո, «Արմենիա» բժշկական կենտրոնը միակ մասնավոր եւ, ընդհանրապես, միակ կենտրոնը չի, որ մատուցում է հեմոդիալիզի ծառայություններ, եւ մենք ունենք նույն գնագոյացման հաշվարկները, թե՛ ուղիղ ներկրող կազմակերպությունների, որոնց վրա ավելի էժան են նստում սպառվող նյութերը եւ թե՛ նաեւ այն կազմակերպությունների, որոնք գնում են այդ նյութերը հենց նույն ներկրողներից։

Եվ, ամեն դեպքում, մեր 18 հազար 200 դրամ տվածը շատ ձեռնտու գին է, եւ էդ հեմոդեալիզի ծառայություններն այն ծառայությունների թվին են պատկանում, որ պետությունը բավարար գումարներ է ծախսում էդ ուղղությամբ եւ ամեն տարի նույնիսկ աճեցնում է, որովհետեւ կարիքն աճում է, պացիենտների թիվն աճում է։ Եվ խնդիրը, միանշանակ, կառավարման մեջ է, «Արմենիա» բժշկական կենտրոնը մասնավոր հիմնարկ է եւ ինքը նույնպես կարող է ներկրել այդ նյութերն ուղիղ արտադրողներից, ինչպես ցանկացած այլ մասնավոր ընկերություն։

Ես հակառակը կարող եմ ասել, որ մեր պետական բժշկական հիմնարկներն են վատ դրության մեջ, որովհետեւ չեն կարողանում ուղղակի ներկրումներ անել եւ ստիպված են «Գնումների մասին» օրենքի համաձայն` տեղական տենդերներ հայտարարել եւ գնել  ավելի թանկ գնով, քան ուղիղ ներկրողները։ Բայց, ամեն դեպքում, նույնիսկ տեղական տենդերներով ձեռք բերված ծախսանյութերի պարագայում 18 հազար 200 դրամը շատ շահավետ է, եւ բազմաթիվ այլ մասնավոր ընկերություններ ցանկանում են ավելի լայնացնել, մեծացնել իրենց կոպիտ, չակերտներում ասած, բիզնեսն այդ ոլորտում։

Հետեւաբար, ես կխնդրեի, որ դուք նախ՝ փոխանցեք ձեզ հարց տվածներին, որ, միանշանակ, խնդիրը փնտրեն տնտեսվարողի ներքին խոհանոցում, այսպես ասած, ներքին տնտեսական խոհանոցում եւ պահանջեն իրենց հասանելիք, ասենք, չգիտեմ, աշխատավարձերը կամ նյութերն էն հիվանդանոցի տնօրինությունից, որտեղ էդ ծառայությունները մատուցվում են, իսկ պացիենտներին փոխանցել, որ իրենք ազատ են իրենց ընտրության մեջ եւ կարող են ընտրել այլ բժշկական հիմնարկ` հեմոդեալիզի ծառայություններ մատուցելու համար` թե՛ ձեր նշած, թե՛ այլ, հիմա չեմ ուզում գովազդով զբաղվել։ Եվ մեր որոշումով, պարզապես, այդ գումարների ուղղությունն ուղղվում է այնտեղ, որտեղ իրենք կընտրեն։ Եվ սա էն դաշտն է, որ ես, օրինակ՝ ողջունում եմ մրցակցությունը, երբ պացիենտներն իրենք կարող են ընտրել` ում մոտ սպասարկվել դրանով որոշելով էդ տնտեսվարողի ապագա ճակատագիրը։ Տեղեր կան, որ առողջապահության մեջ մրցակցությունն էդքան էլ լավ չի, էս դեպքում շատ լավ է։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։

Ս.ԱՏՈՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն պատասխանի համար։ Ուղղակի, պրն Թորոսյան, սենց մի հատ խնդիր. եթե, այնուամենայնիվ, տվյալ հիվանդանոցը որոշում է, որ ինքը զբաղվի էդ ծառայությունը մատուցելով, սակայն իր իսկ գումարները տնտեսելով` էդ 18 հազար 200 դրամից ցանկանում է ավելի գումարներ տնտեսել եւ վատ ծառայություններ է մատուցում, մենք ունե՞նք մեխանիզմ, որպեսզի վերահսկենք եւ վատ ծառայություններ մատուցելու դեպքում պատասխանատվության ենթարկենք կամ չտրամադրենք, ընդհանրապես, իրենց զրկենք տվյալ ծառայությունից օգտվելու հարցից։

Ա.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Երկու մեխանիզմ ունենք հիմնականում, մեկն արդեն ասեցի՝ պացիենտն ինքն է որոշում էդ հիմնարկի ճակատագիրը, այսինքն, վատ որակի ծառայությունից պարզապես հրաժարվում է, հիմնարկն էլ զրկվում է ֆինանսական միջոցներից։

Եվ երկրորդը. եթե կա, ասենք, օրինակ՝ այլ կանոնների խախտում, դուք նշեցիք` սանիտարահիգիենիկ կանոնների խախտում, էդ արդեն տեսչական մարմինը կարող է զբաղվել ու վարչական վարույթների շրջանակում տուգանել, իհարկե, ես վստահ չեմ, որ էդ տուգանքներից հետո ինչ-որ բան կարող է փոխվել, որովհետեւ նման դեպքեր էլ են լինում, որ տուգանվում են ու շարունակում են նույն կերպ աշխատել։

Եվ երրորդը. եթե հանկարծ լինում է կյանքին եւ առողջությանը հասցված վնաս` բժշկական ծառայությունների մատուցման արդյունքում, արդեն իրավական գնահատական է տրվում այդ հիմնարկներին։ Բայց, ընդհանրապես, կոնկրետ էդ ձեր նշած հիվանդանոցն ունի բազմաթիվ պրոբլեմներ ոչ միայն ձեր նշած ծառայության մասով, եւ լինելով մասնավոր` մեր, այսպես ասած, թեւերն այդքան էլ ազատ չեն` կոնկրետ, ուղղակի միջամտություն անելու։ Այսինքն` մենք չենք կարող օրինակ՝ ուղղակի գնալ, պարտադրել, որ իրենք իրենց միջանցքները մաքուր պահեն։ Եթե մեր ենթակա հիմնարկներում, ուղղակի, էդ էլ ենք կարողանում անել, բայց, բարեբախտաբար, մեր ենթակայության հիմնարկներում հիմնականում տենց պրոբլեմներ չկան։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Էդգար Առաքելյան, 1-ին խոսափող։

Է.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Վարչապետ Փաշինյանն օրեր առաջ իր ֆեյսբուքյան էջում հերթական ոգեւորիչ վիճակագրությունը հրապարակեց, համաձայն որի՝ այս տարի մայիս ամսին, նախորդ տարվա մայիս ամսվա համեմատ 13 մլն 182 հազար հատ ավելի ՀԴՄ կտրոն է տպագրվել, որը, անշուշտ, կարեւոր ցուցանիշ է եւ խոսում է այն մասին, որ եւ՛ տնտեսական ակտիվությունն է բարձրանում Հայաստանում, եւ՛ ստվերն է կրճատվում։

Եվ, եթե խոսելու լինենք ստվերի կրճատման մասին, ապա կարող ենք արձանագրել, որ այո, այս պահին տեմպերը շատ գոհացուցիչ են, սակայն բոլորս էլ հասկանում ենք, որ դեռեւս հսկայական պոտենցիալ կա` էլ ավելի շատ մուտքեր ապահովել բյուջեի համար, եւ այս առումով, կարծում եմ` ակնհայտ է, որ կան ավելի դժվար հայտնաբերվող այդպիսի մուտքերի աղբյուրներ եւ ավելի հեշտ հայտնաբերվող։ Հեշտ հայտնաբերվողների թվում են բենզալցակայնները, մասնավորապես, որոնցում ստվերը հայտնաբերելու համար նույնիսկ հսկիչ գնում էլ անհրաժեշտ չէ, այլ կարելի է, պարզապես, արտաքին հսկողություն սահմանել նույնիսկ տեսանկարահանման միջոցով եւ հայտնաբերել, որ, փաստացի, օրվա ընթացքում անընդհատ մեքենաները գալիս են, լիցքավորվում են, եւ նրանց ՀԴՄ կտրոն չեն տրամադրում։ Էդպիսի մի քանի լցակայաններից ես ինքս օգտվել եմ այս ամիսների ընթացքում, որտեղ լցնելուց հետո, երկար սպասելուց հետո ինձ հարց էին տալիս՝ ախպերս, ՀԴՄ պե՞տք է, թե՞ չէ, այսինքն՝ էս ոճով, եւ զարմանում էին, երբ ասում էի՝ պետք է, բայց ոչ թե ինձ, այլ պետությանը։ Եվ մի հարցում ուղղեցի ՊԵԿ-ին եւ պատասխան ստացա, որ փաստացի 500 բենզալցակայան կա Հայաստանում ներկայումս եւ 40 գազալցակայան, որոնք աշխատում են շրջհարկի ռեժիմում, այսինքն` չեն գերազանցում որոշակի շեմը՝ առաջ 58 մլն էր, հիմա կդառնա 115 մլն, որը, երեւի, համաձայնվեք, որ աբսուրդային է։

Հարցս հետեւյալն է, երեւի, պրն ֆինանսների նախարարին, քանի որ նա է մշակում քաղաքականությունն էս ոլորտում, բայց պարտադիր չէ։ Արդյո՞ք պետք չի սահմանել որոշակի գործունեության տեսակներ, որոնց համար էս ռեժիմ մտնելը հնարավոր չլինի, ինչպես մենք, օրինակ՝ նույնն անում ենք միկրոձեռնարկատիրության շրջանակներում։ Այսինքն` պոտենցիալ ակնհայտ է՝ էստեղ որեւէ միջին եւ մանր բիզնես խրախուսելու խնդիր չկա, եթե մարդը գազալցակայան ունի, էլ ի՞նչ միտք ունի փոքր եւ միջին բիզնեսը, էլի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի ֆինանսների նախարար Ատոմ Ջանջուղազյանը։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Քննարկենք (ծիծաղ դահլիճում), որովհետեւ հընթացս պատասխանել՝ հնարավոր է, թե հնարավոր չի` գործնականում իր մեջ ռիսկ է պարունակում, որովհետեւ եթե ես հիմա ասեմ` չէ, դա անհնար է, կարող է` քննարկումների արդյունքում պարզվի, որ լավ էլ հնարավոր է, եւ ճիշտ հակառակը, որովհետեւ ինքը մինչ այժմ չհնչած տեսակետ է, բայց դա չի նշանակում, որ գոյություն ունենալու իրավունք չունի։

Հետեւաբար՝ առաջարկում եմ փորձել իրեն տեղափոխել քննարկման դաշտ։ Ինչպես գիտեք, մենք, ճիշտ է, Հարկային օրենսգրքում լայնածավալ եւ ոչ լայնածավալ, նաեւ տեղային փոփոխություններ ենք անում` տարբեր տեսակի, իրան անընդհատ տարբեր ուղղություններով փորձում ենք փոփոխությունների ենթարկել, բայց դա չի նշանակում, որ մենք մեր օրակարգից հանելու ենք հարկային համակարգը, ընդհանրապես, փորձ անելը վերագնահատել եւ, ըստ դրա, որոշումներ կայացնել, թե ինչպիսին պետք է լինեն էդ բնագավառի կարգավորումները։

Հետեւաբար` եթե նույնիսկ ոչ կարճաժամկետ հատվածում, թեպետ հասկանում եմ, որ խնդիրն էական է եւ ինչքան շուտ, էնքան լավ լուծում գտնելն օգտակար կլինի, այդուհանդերձ, կարող ենք իրան որեւէ ժամանակահատվածի համար քննարկել եւ արդյունքում, ըստ դրա, գալ եզրահանգման, եթե դեմ չեք, իհարկե։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագա՞նք, պրն Առաքելյան։

Է.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Իհարկե, դեմ չեմ, շնորհակալություն ձեր այս արձագանքի համար, արդեն իսկ լավատեսություն է ներշնչում։ Տեսեք, սա անելով` մենք բազմաթիվ խնդիրներ ենք լուծում, առաջինը՝ լիցքաթափում ենք մեր ՊԵԿ-ի վարչարարության եւ էդ վերլուծական գործառույթները, որովհետեւ հակառակ դեպքում անընդհատ ստիպված ենք լինելու ռեսուրսներ ներգրավել, որպեսզի սա հայտնաբերենք։

Մյուս կողմից՝ ազատում ենք էդ բենզալցակայանների աշխատողներին, ըստ էության, օրենքին դեմ կամ իրենց խղճին դեմ գործողություններ կատարելու պարտականությունից։ Եվ, ի վերջո, երաշխավորված կերպով ապահովագրում ենք բյուջեի եկամուտները։ Այնպես որ, միգուցե արժի ավելի արագացված տեմպերով այս մեծ փաթեթն ընդունելուց հետո ձեռնամուխ լինել նաեւ որոշակի փոփոխությունների էս ուղղությամբ։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՋԱՆՋՈՒՂԱԶՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Ես էլ, ճիշտն ասած, ինձ համարում եմ լավատես, բայց ոչ այն աստիճանի, որպեսզի էսպիսի պատասխանը միանգամից ընկալեմ, որ մենք համաձայնություն ձեռք բերեցինք։ Այդուհանդերձ, մենք կկշռենք բոլոր հնարավոր ռիսկերը եւ ըստ դրա, ենթադրում եմ, որ կգտնենք հավասարակշռված ճիշտ լուծում, որպեսզի կարողանանք կառավարել այդ ռիսկերը։

Ես համաձայն եմ նաեւ ձեր էն դիտարկման հետ, որ վարչարարության ռեսուրսների օգտագործումը նույնպես պետք է մաս լինի` որպես գործոն էդ հավասարակշռելու ճանապարհին, որովհետեւ հակառակ դեպքում կստացվի, որ մենք ներդրումներ ենք կատարում կամ ծախսեր ենք կատարում, որն արդյունքի տեսակետից դժվար կլինի հիմնավորել։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Էդուարդ Անդրեասյան, 3-րդ խոսափող: Արման Աբովյանի հերթն է, ներողություն եմ խնդրում, 2-րդ խոսափող։

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, Կառավարության հարգելի անդամներ, ճիշտն ասած, հարցս ուզում էի ուղղել, արտգործնախարարին, բայց քանզի արտգործնախարարն էստեղ չի, եւս կրկնեմ՝ հարցն արցախյան հիմնախնդրի մասին է, ավելի ճիշտ՝ այն իրադարձությունների մասին, որոնք տեղի են ունենում վերջին շաբաթներին։

Ինչքան գիտենք, թե՛ Թուրքիան, թե՛ Ադրբեջանը, թե՛ իրար հետ միասին, թե՛ առանձին արդեն բավականին ավելացրել են թե՛ իրենց զինավարժությունները եւ թե՛ հակահայկական հռետորաբանությունը։ Հաշվի առնելով այն, որ հայկական կողմը բանակցությունների ոչ թե նոր ֆորմատ, այլ նոր ընկալում էր առաջարկել, ադրբեջանական կողմը, ըստ երեւույթին, չընդունեց էդ ընկալումը եւ հնարավոր է` դա ընկալեց որպես, չգիտեմ, կարող է` հայկական կողմի թուլություն։

Հարցս հետեւյալն է. բանակցությունների ո՞ր փուլում ենք գտնվում հիմա եւ այն թեզերը, որոնք մենք առաջ էինք բերում, համարո՞ւմ եք ավելի բաց եւ ավելի հստակ խոսակցություն տանել։

Եվ երկրորդը. Արցախի Հանրապետության վերադարձը բանակցության սեղանի շուրջ ի՞նչ վիճակում է։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյան։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Գիտեք, հիմա արտգործնախարարը գտնվում է Միացյալ Նահանգներում, որտեղ պետք է Ադրբեջանի արտգործնախարարի հետ հանդիպում ունենա, եւ բանակցությունների ընթացքում, իհարկե, բոլոր այն խնդիրները, որոնք խանգարում են հետագա բանակցություններին, կբարձրացվեն։

Չկա մի հանդիպում, որի ընթացքում չի քննարկվում եւ չի հետապնդվում Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության` բանակցային սեղանի շուրջ վերադառնալու թեման: Եվ ես նախորդ հարցերից մեկին ի պատասխան` ասեցի, որ մենք բանակցությունները վարում ենք Ստեփանակերտում մարտի 12-ին Անվտանգության խորհուրդների համատեղ նիստում հռչակված սկզբունքների շրջանակում։ Այսինքն` չի կարող լինել բանակցային որեւէ խոսակցություն, որ այդ շրջանակում չլինի։ Հետեւաբար՝ բոլոր հանդիպումներում այդ հարցը քննարկվում է։

Ինչ վերաբերվում է, թե ի՞նչ փուլում է գտնվում, դա մեր բանակցային դիրքորոշումն է, մեր բանակցային դիրքորոշումը չի փոխվել։ Եվ ինչ փուլում է գտնվում Ղարաբաղի հարցի կարգավորումը. 25 տարի գտնվում է բանակցային փուլում։

Ինչ վերաբերվում է Ադրբեջանի ձեր նշած մեկնաբանությանը. գիտեք, Ադրբեջանն ինչ մեկնաբանություն տալիս է, դա իր մեկնաբանությունն է, մենք ունենք մեր մեկնաբանությունը, եւ ես էդ մեկնաբանության վերաբերյալ ասացի, որ ՀՀ-ն եւ Արցախի Հանրապետությունն ի վիճակի է պաշտպանել ինքն իրեն, իր շահերը՝ ինչպես դիվանագիտական, այնպես էլ, անհրաժեշտության դեպքում` առաջնագծում։ Եվ էս ընթացքում մենք դա ապացուցել ենք եւ կշարունակենք ապացուցել։ ՀՀ զինված ուժերը բնականոն զարգացման փուլ են մտել եւ նաեւ, երբ որ ուսումնասիրեք «100 փաստ նոր Հայաստանի մասին» գրքույկը, կտեսնեք նաեւ, թե բանակաշինության ոլորտում ինչ գործողություններ են արվում։

Ես ուզում եմ ասել, որ նաեւ էստեղ, որ խորհրդարանի քաղաքական աջակցությունը շատ կարեւոր է եւ այն քննիչ հանձնաժողովը, որ ստեղծվել է ԱԺ-ում, այդ քննիչ հանձնաժողովի ստեղծման եւ գործունեության կարեւոր նպատակներից մեկը մեր զինված ուժերի հետագա զարգացումը խթանելը եւ արագացնելն է, եւ այդ զարգացումն առավել արդյունավետ դարձնելը, որպեսզի մենք համոզվենք, որ մեր անցած տարիների պատմություններից արել ենք ճիշտ հետեւություններ եւ էդ ճիշտ հետեւություններին հետեւել են դրանից բխող ճիշտ գործողություններ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքում ե՞ք, պրն Աբովյան։

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Շնորհակալություն պատասխանի համար։ Իհարկե, իրենց գործն է՝ իրենք ինչ կմեկնաբանեն, էստեղ իրենց մեկնաբանության մասին չի, բնավ, խոսքը գնում, այլ ընկալման մասին, ավելի ճիշտ՝ այն տպավորության, որը փորձում են ստեղծել։

Համենայն դեպս, իմ անձնական կարծիքը նա է, որ շատ դժվար է, գրեթե անհնար է գալ լիարժեք որոշակի ինչ-որ համաձայնության մի պետության հետ, որտեղ 30 տարի ի վեր մանկուց ատելությունը դեպի հայեր արդեն որոշակի, չգիտեմ, ոնց որ մի կրոն լինի։

Շնորհակալություն, իհարկե, յուրաքանչյուր հարցում, ինչ վերաբերում է արցախյան հարցին, ոչ մի տարաձայնություններ չեն կարող լինել եւ բոլորն էլ, իհարկե, հանդես են գալիս միայն մի պարզ դիրքորոշումից. արցախյան հարցը լուծվելու է ճշմարտության, միայն ճշմարտության եւ արդարության շրջանակներում։ Շնորհակալություն։

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Իհարկե, Հայաստանի Կառավարությունն իր դիրքորոշումն այդ հարցում հստակ ձեւակերպել է, եւ՛ Կառավարության ծրագրում, եւ՛ «Իմ քայլը» դաշինքի նախընտրական ծրագրում է դա արձանագրված, եւ էլի ուզում եմ հիշեցնել Ստեփանակերտի հայտարարությունը, որի շուրջ, եթե իմ տպավորությունը չի դավաճանում ինձ, կարծես թե, դրա վերաբերյալ մենք կարողացանք ձեւավորել բավականին բարձր մակարդակի հանրային համաձայնություն, որ էս սկզբունքների շրջանակներում պետք է լինի բանակցային գործընթացը, տեղի ունենա բանակցային գործընթացը, եւ մենք էդ սկզբունքներով պետք է մոտենանք այս փուլում Ղարաբաղի հարցին ր մենք հետեւողականորեն դա լուծում ենք, դրանով զբաղվում ենք։

Եվ մյուս կողմից էլ, իհարկե, էլի եմ ասում, մեր զինված ուժերն օր ու գիշեր կանգնած են մեր սահմանին, առաջնագծում եւ հսկում են Հայաստանի Հանրապետության եւ Արցախի Հանրապետության անվտանգությունը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Էդվարդ Անդրեասյան, 3-րդ խոսափող։

Է.ԱՆԴՐԵՍԱՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Էս թեմայի շարունակությամբ ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել մեր պաշտպանության նախարարին էս վերջերս իրականացրած շատ կարեւոր գործողության համար պարգեւատրումների համար, շնորհակալ եմ։

Հարցս վերաբերվում է, անկեղծ ասած, Անշարժ գույքի կադաստրին եւ քաղաքաշինության կոմիտեին։ Անշարժ գույքի կադաստրի պետական կողմից նոր կառուցված շինությունների վկայականներ տրամադրելու կասեցման գործընթացն անհանգստացնող է, պրն վարչապետ: Ուրեմն, գույքի գրանցման միասնական ստորաբաժանման մասնագետների կողմից կասկածի տակ է դրվում ավարտական ակտը, որը վավերացվում է նախ՝ համայնքապետի կողմից, Քաղաքաշինության պետական տեսչության մասնագետների կողմից, շինարարի, տեխնիկական հսկողի, նախագծողի եւ այլն, մի շարք շահագրգիռ կազմակերպությունների կողմից, բայց կասեցվում է մի մասնագետի կողմից, օրինակի համար` կարող է կասեցվել նրա համար, որ քաղաքապետի կնիքը բացակայում է նախագծի բոլոր էջերի վրա, կարող է կասեցվել, որ, օրինակ՝ շինության ներսի պատը 10 սմ էս կողմ կամ էն կողմ է դրված եւ այլն։

Էս վերջերս իմ մոտ մի բողոք կա, որտեղ մասնագետի կողմից կասեցվել է զուտ նրա համար, որ պատուհանի չափը չի համապատասխանել նախագծի չափին։ Ուզում եմ նաեւ իմ համաձայնությունը հայտնել պրն Թունյանի` երեկ արտահայտած էն մտքին, որ կաբինետներում նստած մարդիկ կան, ովքեր էս իրականության հետ ոնց որ չեն կարողանում ադապտացվել։ Ու սա` էն դեպքում, երբ քարտեզի վրա շինությունը կարող  է ճիշտ տեղադրված լինել՝ համաձայն նախագծի եւ այլն։ Կադաստրի մասնագետն էքսպերտ չի ու չի կարող էքսպերսիայի ենթարկել նախագիծը, դրա համար կան կոնկրետ լիցենզավորված մասնագետներ եւ այլն։ Էս հարցի մասին մի քիչ խոսենք, հետո արձագանքին կասեմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյան։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Անդրեասյան։ Ես բուն հարցը մի փոքր չընկալեցի, թե հենց կոնկրետ ինչում է կայանում, գերատեսչական ո՞ր մարմնի գործունեությանն է վերաբերում։ Ես առաջարկում եմ ձեզ մոտ եղած տեղեկատվությունն ինձ փոխանցել, որպեսզի մենք կարողանանք հասկանալ` իրապես, դրանք օրինակա՞ն են եղել, թե՞ օրինական չեն եղել, որովհետեւ շատ դեպքերում էդ ընթացակարգերը նույնպես շատ հնացած են եւ ստանդարտները նույնպես շատ հնացած են լինում եւ, այնուամենայնիվ, էդտեղ պետք է նաեւ հաշվի առնել, որ տեսչական մարմինները բարեփոխման մի նոր փուլ են անցնում։

Ընդհանուր առմամբ, էն, ինչ որ դուք ասում եք, գտնվում է երեւի թե, ավելի շատ Քաղաքաշինության կոմիտեի կարգավորման ոլորտում, որովհետեւ Անշարժ գույքի կադաստրը նմանատիպ գործառույթներ, ուղղակի» չունի։ Եկեք հստակ հասկանամ` ինչի մասին է, էլի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքեք։

Է.ԱՆԴՐԵԱՍՅԱՆ

-Տեսեք, պրն Ավինյան, էդ ավարտական ակտը, որը տրամադրվում է արդեն կադաստրի պետական կոմիտեում, որտեղ վավերացված է տեսչական մարմինների` մեր քաղաքաշինության, համայնքապետի, նախագծողի, էս փաստաթուղթը գնում է կադաստր ու էնտեղ կասեցվում է շատ անհիմն ինչ-որ պատճառներով։

Կադաստրը պետք է գրանցի շինությունն էդ քարտեզի վրա ու ընդամենը պետք է տա կադաստրի անշարժ գույքի վկայականը, բայց քիչ է մնում` մարդուց պատուհանի սերտիֆիկատ ուզեն, թե որտեղ է արտադրվել էդ պատուհանը, որը դրվել է էդ շենքի վրա։ Խնդիրը դրա մասին է։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Շատ լավ, պրն Անդրեասյան, կադաստրն ուղղակի գրանցող մարմին է եւ, փաստացի, էդտեղ որեւէ գործառույթ չունի անելու, այսինքն՝ գնահատման որեւէ լիազորություն չունի եւ, ընդամենը, փաստաթղթերի առկայությունն է, որ պետք է ապահովի կադաստրում գրանցումը։ Եթե կոնկրետ դեպք կա, պրն Անդրեասյան, խնդրում եմ փոխանցեք, ես կզբաղվեմ դրանով։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ռուստամ Բաքոյան, 1-ին խոսափող։

Ռ.ԲԱՔՈՅԱՆ

-Հարցս ուղղում եմ պաշտպանության նախարարին. պրն նախարար, հայ երիտասարդների հետ նաեւ եզդի երիտասարդներն են անցնում ծառայության հայոց բանակում եւ գրեթե, բոլոր զորամասերում մենք, անպայման, կհանդիպենք եզդի զինծառայողների։

Արդյո՞ք կա նախարարի հրաման, որ բոլոր զինվորներն իրենց կրծքին պետք է խաչ կրեն։ Եվ մի մասնավոր դեպք բերեմ, որ եղել է, բազմաթիվ դեպքերից մեկը, երբ սպաներից մեկն ամբողջ զորքի առջեւ բարձրաձայնում է հետեւյալը. իրավունք ունեն շարքում կանգնել այն զինվորները, ովքեր խաչ չեն կրում։

Գիտենք, որ եզդիները խաչապաշտ չեն, բայց հայոց բանակում անցնում են զինվորական ծառայություն, եւ էս բողոքները, պրն նախարար, մի քանի զորամասների եզդի զինծառայողներից եմ ստացել։ Խնդրում եմ պարզաբանել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պաշտպանության նախարար Դավիթ Տոնոյան։

Դ.ՏՈՆՈՅԱՆ

-Պրն Բաքոյան, շնորհակալություն ձեր հարցի համար։ Ես ուղղակի էսպես պատասխանեմ՝ խաչերը եղել են մեր վեհափառի նվիրատվությունը զինված ուժերին, եւ մենք, ուղղակի, խաչի կրման ձեւաչափ, կարգ ենք սահմանել, թե ինչպես կրեն խաչը հայ քրիստոնյա զինծառայողները, ինչ չափով եւ որտեղ։ Եթե եղել են ինչ-որ այլեւայլություններ մեր հրամանատարական կազմի կողմից եզդի զինծառայողների նկատմամբ, ես խնդրում եմ` ձեր տվյալները փոխանցեք, շատ խիստ կպատժվեն, խտրականություն չի կարող լինել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքեք։

Ռ.ԲԱՔՈՅԱՆ

-Դեպքեր կան, բայց ես կխնդրեմ հետեւողական գտնվել եւ, ուղղակի, տեղյակ պահել զորամասերում, որպեսզի էդ դեպքերը շարունակություն չստանան, եւ այսքանով կբավարարվեն եզդի ծառայողները։

Դ.ՏՈՆՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Համոզված եղեք, որ դա ինչ-որ անգրագետ մոտեցում է եղել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Գեւորգ Գորգիսյան, 3-րդ խոսափող։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Հարգելի Կառավարություն, հարգելի պրն վարչապետ, ինձ էին դիմել մի խումբ քաղաքացիներ, որոնք աշխատանքի են անցել «Արմո գրուպ» կոշկեղենի ձեռնարկությունում, բայց նրանց չեն գրանցել եւ հետագայում նաեւ հրաժարվել են աշխատավարձ վճարել։

Այս մասին ես ապրիլի 11-ին գրությամբ դիմել եմ ՊԵԿ եւ ստացել եմ շատ տարակուսելի պատասխան։ Նշեմ նաեւ, որ բողոքող քաղաքացիների դեմ տնօրինությունը հնչեցրել է սպառնալիքներ եւ նշել է՝ դուք գիտեք` ես ով եմ, ուր ուզում եք` բողոքեք, ինձ ոչինչ չի լինելու, հակառակը, դուք որեւէ այլ տեղ աշխատանք չեք կարողանա գտնել։ Ես էս մասին, բնականաբար, դիմումի մեջ չեմ գրել, բայց սրա ձայնագրությունն ունեն նաեւ քաղաքացիները։

Եվ ընթերցեմ պատասխանը, ՊԵԿ-ից ստացած պատասխանի մասին է խոսքը. «Ձեր գրությամբ բարձրացրած խնդիրների գծով ս/թ ապրիլի 23-ին հրապարակվել են թիվ այսինչ եւ թիվ այնինչ հանձնարարականներն «Արմո գրուպ» եւ «Արմո» ՍՊԸ-ների աշխատանքի ստուգումներ անցկացնելու համար։ «Արմո գրուպ» ՍՊԸ-ում անհնար է ստուգումներ իրականացնել, քանի որ կազմակերպությունը 2017 թվականի մայիսի 27-ից գտնվում է ժամանակավորապես դադարեցված կարգավիճակում, իսկ ընկերության տնօրենը` քաղաքացի այսինչ այսինչյանը դեռեւս 2017 թվականի մայիսի 31-ից դադարեցրել է տնօրենի պաշտոնավարումը»։  Նաեւ 2019 թվականի մայիսի 3-ից «Արմո» ՍՊԸ-ում վերոնշյալ ստուգում է, որի արդյունքում խախտումներ չեն հայտնաբերել, ընդ որում՝ 2017 թվականի մայիսի 25-ից տնօրեն է հանդիսանում նույն քաղաքացին, որը վերեւում նշված է։ Նշեմ, որ ընկերության գործունեության դադարեցումն աբսուրդ է, որովհետեւ Հյուսիսային պողոտայում կա գործող մեծ խանութ, համացանցում, եթե հետեւենք նրանց գործունեությանը, կա ֆեյսբուքյան էջ, որը շատ ակտիվ տարիներ շարունակ գործում է, կա օնլայն պատվերների ընդունում եւ այլն։

Հարցն ուղղակի հետեւյալն է. ո՞վ է այս տնօրենը, որ մինչեւ հիմա կարողանում է նման կերպ գործել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանը։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Պրն Գորգիսյան, անկեղծ ասեմ, չգիտեմ` ով է այդ տնօրենը, բայց եթե տվյալները փոխանցեք, անպայման, համապատասխան գերատեսչությունը, որը, ենթադրում եմ` էս դեպքում ոչ թե ՊԵԿ-ն է, այլ Առողջության եւ աշխատանքի տեսչական մարմինը, ինտենսիվորեն կզբաղվի հենց էս գործով։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքեք, պրն Գորգիսյան։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Եթե չեմ սխալվում, տեսչական մարմինը կարող է ստուգել աշխատանքային պայմանները, ժամերի գերազանցումը եւ այլն, բայց էստեղ ունենք կոնկրետ դեպք չգրանցված աշխատողների մասին եւ դրանք բավականին մեծ թիվ են կազմում հենց նույն աշխատողների պնդմամբ, ովքեր աշխատել են, պահանջել են իրենց գրանցել, բայց չեն գրանցել, հետագայում նաեւ հրաժարվել են վճարել կատարած աշխատանքի դիմաց համապատասխան աշխատավարձերը։

Եվ, ըստ այդմ, ես դիմել էի ՊԵԿ, բայց ստացել եմ նման տարակուսելի պատասխան: Հնարավո՞ր է ինչ-որ ձեւով հորդորել ՊԵԿ-ին, որպեսզի իր գործառույթն ավելի լավ կատարի եւ, առնվազն, համացանցը ստուգելով` պարզի, որ էս հիմնարկությունը կատարել է աշխատանք եւ ունի խնդիրներ։ Շնորհակալ եմ։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Շատ լավ, պրն Գորգիսյան։ Ենթադրում եմ` էն անվանումով, որով դուք դիմումը ներկայացրել եք ՊԵԿ, այդ ընկերությունը, իրապես, չի գործում։ Ենթադրում եմ, որ էդ բրենդի անվան ներքո ՍՊԸ-ն է, որն իրենց ռեգիստրում նայել են եւ տեսել են, որ չի գործում, բայց, քանի որ իրականում խնդիրն առկա է, անպայման, համապատասխան գերատեսչությունը դրանով կզբաղվի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Բաբկեն Թունյան, 1-ին խոսափող։

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, որ 45 հարց տվողներին դիմանում եք, բայց էս հարցը պետք է տամ, ամեն դեպքում։ Ուրեմն, Կառավարությունը նախաձեռնել է օրենքի նախագիծ` «Պետական տուրքի մասին» փոփոխություն կատարելու, որով նախատեսվում է պետական տուրք սահմանել Հայաստանից արտահանվող մետաղի ջարդոնի նկատմամբ։ Հենց այսօր է էդ նախագիծը հասել տնտեսական հարցերի մեր հանձնաժողով՝ ու, բնականաբար, կքննարկենք հանձնաժողովում, էդտեղ որոշ ռիսկեր կան, դրանք էլ կնայենք, բայց խնդիրը հետեւյալն է. երեկ մեզ դիմել են տվյալ գործով զբաղվող մի շարք տնտեսավարողներ, էս օրենքը դեռ չընդունված` իրենք ասում են, որ ՊԵԿ-ում կան որոշակի խոչընդոտներ ու իրենց չեն թողնում էդ ապրանքը, օրինական բոլոր հիմքերով ապահովված լինելով, արտահանել։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանը։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար, պրն Թունյան։ Մետաղի ջարդոնն էն հազվագյուտ հումքերից է, որ ՀՀ-ում վերամշակվում է եւ նախկինում նույնպես որոշակի քաղաքականություն է վարվել այս ուղղությամբ, եւ կարծում եմ` էն քաղաքականությունը, որ մենք շարունակում ենք, ուղղակիորեն բխում է ՀՀ տնտեսության համընդհանուր շահերից եւ կլինեն որոշակի տնտեսավարողներ, ովքեր էս ընթացքում որոշակի հնարավորություններ են գտել օրենսդրության մեջ, որն իրենց թույլ է տալիս այս կամ այն կերպ մետաղի ջարդոն հանել ՀՀ-ից, մենք էս նախաձեռնությամբ եւ օրենսդրական փաթեթով փորձում ենք դա կանխել։

Եվ ես կարծում եմ, որ, ընդհանուր առմամբ, սա մի նախաձեռնություն է, որը կարեւոր է շինարարական ոլորտում մեր ինքնաբավության ապահովման համար։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Խնդրեմ, արձագանքեք, պրն Թունյան։

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Ավինյան, ես դրա համար հարցի բովանդակության մեջ չխորացա, թե որ մետաղներն են արտահանվում, որ ջարդոնը։

Ես ասում եմ՝ օրենքը դեռ ընդունված չի, բայց էդ մարդկանց համար խնդիրներ են ստեղծվում, գոնե օրենքն ընդունվեր, հետո խնդիրներ լինեին՝ դա ուրիշ բան։ Բայց հիմա այդ մարդիկ որեւէ արգելանք, այսինքն` որեւէ արգելելու իրավունք չունեն, եթե օրենքը չի արգելում, ինչո՞ւ պետք է նրանց համար խոչընդոտներ ստեղծվեն, ու խնդիրը մեկ կամ երկու ընկերությունների չի վերաբերվում, այլ բոլոր ընկերություններին, իմ տեղեկություններով` չի թույլատրվում էդ մետաղի ջարդոնն արտահանել։

Ընդ որում, մի լրացում էլ անեմ. խոսքը վերաբերում է թեթեւ մետաղներին, այսինքն` մեքենաների թափքեր, չգիտեմ, ներկերի տարաներ, որոնք մշտապես ավելացող կեղտ են ու ինչ-որ առումով էդ ընկերությունները նաեւ էկոլոգիական խնդիր են լուծում։ Էդ հարցը բովանդակային կքննարկենք էլի հանձնաժողովում, բայց էս պահին օրենքը դեռ ընդունված չի, խնդրում եմ էդ նկատի ունենալ։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Թունյան։ Էդտեղ միանշանակ չի, որովհետեւ էն, ինչ դուք բարձրաձայնում եք, միանշանակ չի հենց նույն օրենքի մեկնաբանության առումով, որովհետեւ խոչընդոտներ այս պահին նույնպես գործում են եւ շատ դեպքերում հենց գործող օրենսդրությանը չհամապատասխանող մետաղի ջարդոն է փորձվում հանվել ՀՀ-ից։ Այսինքն` էն օրենսդրական փաթեթը, որը ներկայացրել ենք, դա հավելյալ մի փոքր, մի քանի, այսպես ասած՝ բացերը լրացնելու համար ենք իրականացրել։ Մնացածը, կարծում եմ, արդեն հանձնաժողովի քննարկումների ժամանակ բոլոր հարցերի պատասխանները կտրվեն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Սարգիս Ալեքսանյան, 3-րդ խոսափող։

Ս.ԱԼԵՔՍԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի Կառավարություն, ափսոս, էկոնոմիկայի նախարարն այստեղ չի, բայց հուսով եմ` հարցիս կպատասխանեք։

Մի քանի օր առաջ ես Տավուշի մարզի Բերդ խոշորացման համայնքներում հանդիպումներ ունեցա, պատկերը շատ ցավալի էր, ափսոսանքով եմ ասում, բայց էդպես էր, գյուղացիները հիմնականում անտարբերության էին մատնված, բողոքում էին գյուղատնտեսության ոլորտում ծագած խնդիրներից։ Ես կներկայացնեմ հիմնականում բոլոր համայնքների ընդհանուր խնդիրները։

Ուրեմն, գյուղատնտեսության ոլորտում անասնապահության բնագավառում այնտեղ խնդիրները մսամթերքի եւ կաթնամթերքի իրացումն է, չկան սպանդանոցներ, մսի գինը, կաթի գինը շատ ցածր է համարվում։ Իսկ հողագործության ոլորտում մարդիկ հիմնականում դժգոհում էին գյուղտեխնիկայի բացակայությունից, վառելիքի բարձր գներից, կարկուտի հետեւանքով ավերածություններից, էսպիսի շիվարած վիճակում են մարդիկ։

Խնդրում եմ ներկայացրեք ձեր տեսլականը` Տավուշի մարզում, հիմնականում Բերդ համայնքում ի՞նչ տեսլական ունեք, ի՞նչ գործողություններ կարելի է անել։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանը։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Ալեքսանյան։ Մեկ անգամ չէ, որ այս ամբիոնից գյուղատնտեսական տարբեր ծրագրերի մասին բարձրաձայնել ենք, եւ, կարծում եմ` հիմնական պատասխանները հենց ընկած են այդ ծրագրերի տրամաբանության մեջ։

Մենք ունենք ծրագրեր խելացի գոմերի կառուցման, մենք ունենք տոհմային կենդանիների  ներմուծման եւ գնման ծրագրեր, որով տարատեսակ ձեւերով, մի դեպքում՝ գոմերի դեպքում սուբսիդավորում ենք գոմերի կառուցման մինչեւ 50%-ը դրամաշնորհով, այսինքն` գումարի վերադարձ ենք անում, իսկ տոհմային կենդանիների ներմուծման պարագայում, գրեթե, եթե չեմ սխալվում՝ անտոկոս վարկեր ենք տրամադրում՝ սա զուտ հենց անասնաբուծության եւ կաթի հենց, նամանավանդ, կաթի որակի հետ կապված` խնդրի լուծման ամենակարճ եւ գրագետ ճանապարհն է էս ծրագրերից օգտվելը։

Այն հարցերը, որոնք վերաբերում են կարկտապաշտպան համակարգերին, էստեղ մի քանի խնդիր ունենք, ընդհանուր առմամբ, կարկտապաշտպան ցանցերի սուբսիդավորման մեր ծրագրերը, որոնք առաջարկել ենք, էֆեկտիվ չեն այն առումով, որ էդ ցանցերը բավականին թանկարժեք են եւ կապիտալ մեծ ներդրում են պահանջում։ Նոր ՀՀ-ում սկսվել են արտադրվել եւ՛ ցանցերը, եւ՛ համապատասխան պահող շպալերը եւ, ենթադրաբար, այս տարվա վերջից կամ մյուս տարվանից արդեն ավելի հետաքրքիր կլինեն նաեւ էդ ծրագրերը։

Ընդհանուր առմամբ, կարծում եմ եւ ասեմ՝ պահանջարկի առումով էլ մենք որակյալ կաթի պահանջարկ ունենք, միանշանակ, ուղղակի, էս պահի դրությամբ չունենք էդ քանակի որակյալ կաթ, եւ էս ծրագրերով նաեւ փորձում ենք հնարավորինս որակյալ մսամթերքի եւ որակյալ կաթնամթերքի շուկան զարգացնել։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ցանկանո՞ւմ եք լրացնել, խնդրեմ։

Ս.ԱԼԵՔՍԱՆՅԱՆ

-Ինչպես դուք նշեցիք այդ գյուղատնտեսական ծրագրերը, ես հարցում արեցի՝ արդյո՞ք մտադիր եք օգտվել, ի՞նչ խնդիրներ կաn։ Մարդիկ պատասխանում են, որ խնդիրները հիմնականում այդ ֆինանսական միջոցների բացակայությունն է, ասում են՝ կարող ենք վարկ վերցնել, բայց վարկի համար անշարժ գույքի գնահատումը սահմանամերձ բնակավայրերում 20% է հիմնականում ու չենք կարողանում էդ ծրագրերից օգտվել։

Կան խնդիրներ, որոնք, ասենք, հեշտ լուծելի են։ Ասենք, Այգեպար համայնքում էի, այնտեղ տարիներով խմելու ջրի խնդիր ունեն, որ 500 մետր հեռավորության վրա փոսը կա, էդ հորը կա, բայց խորքային նասոսը չկա եւ 500 մետր էդ խողովակաշարը չկա, որ, ասենք, պարզ խնդիր է, էլի, կարելի է արագ լուծել։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Պրն Ալեքսանյան, երկու տարբերակ կա այդ խնդիրը լուծելու համար։ Առաջինը՝ հրատապ կարգով, այսպես կոչված, Կառավարության ֆինանսավորմամբ հրատապ ծրագրերի շրջանակում ներառելն է։

Եվ երկրորդ` ավելի նախընտրելի տարբերակը սուբվենցիոն ծրագրերն են, Այգեպար համայնքն ունի հնարավորություն, եթե համայնքի համար դա առաջնային խնդիր է, դիմել սուբվենցիոն ծրագրերին, եւ Կառավարությունը համաֆինանսավորում կիրականացնի եւ էդ խնդիրը կլուծվի։ Ի՞նչ...

Ես կարծում եմ, առաջին հերթին էս հարցը պետք է բարձրաձայնեն բնակիչները Այգեպար համայնքի Այգեպար համայնքապետի մոտ... Հա, խոշորացած Բերդ համայնքը, նենց էլ չի, խոշորացված է` նշանակում է` ֆինանսական միջոցներն էլ բավարար չափով պետք է ունենա, եւ սուբվենցիոն ծրագրերը, ասեմ ձեզ, շատ էֆեկտիվ կիրառվում են հենց խոշորացված համայնքների կողմից։ Ես առաջարկում եմ էդ տարբերակով գնալ, եթե տեսնենք, որ էդ տարբերակով հնարավորություն չունի Բերդ համայնքը, որում ես խիստ կասկածներ ունեմ, մենք կներառենք հրատապ ծրագրերի շրջանակում ձեր մատնանշած խնդիրը։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արմեն Խաչատրյանը դահլիճում չէ: Հրաչյա Հակոբյան, 1-ին խոսափող։

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Կառավարության հարգելի անդամներ, ես չէի ցանկանա չարաշահել ձեր համբերությունը, բայց հաշվի առնելով, որ ամենայն հավանականությամբ, մեր հաջորդ հանդիպումը տեղի կունենա սեպտեմբեր ամսին, չէի ցանկանա այս հարցը, որը պետք է բարձրաձայնեմ, թողնել սեպտեմբեր ամսին։

Խոսքը վերաբերում է կարմիր պետհամարանիշներով դիվանագիտական մեքենաներին, բավականին շատ են մգացված ապակիներով թանկարժեք մեքենաները, որոնք կարմիր պետհամարանիշներով են եւ խախտում են ճանապարհատրանսպորտային կանոնները, սխալ կայանումներ են անում։ Իհարկե, արտաքին գործերի նախարարն էստեղ չի, որ հարցիս պատասխաներ, բայց կուզենայի, որ նրանք, նախ եւ առաջ, ճշտեին՝ արդյո՞ք  այդ մեքենաների տերերն աշխատում են դեսպանատներում, արդյո՞ք դա դեսպանատան մեքենաներ են եւ ի՞նչ սկզբունքով են, ընդհանրապես, տրվում այդ պետհամարանիշները։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարցին կպատասխանի փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանը։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար, պրն Հակոբյան։ Ես կարծում եմ` էստեղ կդժվարանամ հարցին պատասխանել եւ, կարծում եմ` գործընկերներս ներկա այստեղ նույնպես կդժվարանան այս հարցին պատասխանել։ Այնուամենայնիվ, էդ գույքագրումը, ենթադրաբար, որեւէ տեղ իրականացված է, եթե ոչ արտաքին գործերի նախարարությունում, ապա ոստիկանությունում։

Ես կառաջարկեմ գրավոր կերպով դիմել եւ էդ գույքագրված, այսպես ասած՝ ցանկն ունենալ ձեռքի տակ, մենք էլ նույնպես էդ նույնը կիրականացնենք։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆՆ

-Ցանկանո՞ւմ եք արձագանքել: Խնդրեմ։

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Միանշանակ գրավոր կդիմեմ, բայց այնուամենայնիվ, ուզեցա այս հարթակից խոսել այդ մասին, որպեսզի ճանապարհային ոստիկանությունը նույնպես զգոն լինի եւ ուշադիր լինի էդ մեքենաների նկատմամբ։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սրբուհի Գրիգորյան, 3-րդ խոսափող։

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Կառավարության հարգելի անդամներ, հարգելի գործընկերներ, առաջին հարցը, որ կհնչեցնեմ, շատ խնդրահարույց է, այդ պատճառով էլ, պրն վարչապետ, ներքին Խնձորեսկի բնակիչները ձեզ դիմել են նամակով եւ չափահաս 96 բնակիչներից 89-ի ստորագրությամբ նամակ եք ստացել։ Հետո դիմել են ԱԺ նախագահին, հետո որոշել են դիմել ինձ, որպեսզի էստեղ բանավոր փորձենք հասկանալ, թե ի՞նչ ենք անելու այս խնդրի հետ։

Ինչո՞ւմ է խնդիրը. մենք բոլորս գիտենք, թե տարիներ շարունակ ՏԻՄ-երն ինչպես են աշխատել, համայնքի ավագանին գրեթե միշտ կողմ է քվեարկել քաղաքապետի, համայնքապետերի նախագծերին եւ արդյունքում ստացվել է, որ համայնքի ղեկավարները սեփականաշնորհման առումով ինչ ուզել` արել են։ Եվ Ներքին Խնձորեսկում 474 հեկտար հողատարածքի 60%-ն այսօր պատկանում է համայնքի նախկին ղեկավարին։

Գիտեմ, որ խնդիրը շատ խուճուճ է, բայց գյուղացիները գյուղում բնակվելով` այսօր հող չունեն մշակելու եւ ինքնազբաղվածության խնդիրը չեն կարողանում լուծել։ Ինչպե՞ս է պատկերացնում մեր Կառավարությունն այս խնդիրը, որովհետեւ չեմ կարծում, որ դա միայն Ներքին Խնձորեսկի խնդիրն է։

Հաջորդ խնդիրը, որ ուզում եմ բարձրացնել՝ իմ նամակագրության արդյունքում բարձրացվող հարց է՝ Շենաթաղի դպրոցի տանիքի վերանորոգման հարցը։ Նախահաշվով այն 19 մլն դրամ է կազմում, սակայն պետք է ասեմ՝ պատասխանը, պրն Պապիկյան, որ ստացել եմ, մի քիչ աբսուրդ կոմպոնենտ ունի, որի մասին ուզում եմ խոսել, որովհետեւ ես հետադարձ զանգեցի դպրոց։ Ես ինքս եղել եմ դպրոցում եւ էնտեղ ճաքեր չկան, բացառությամբ տանիքի ճաքերը, որոնք անձրեւաջրերի հետեւանքով են առաջացել։ Եվ պարզվել է, որ Երեւանից մի պաշտոնյա, ուղղակի, զանգել է դպրոցի տնօրենին, հարցրել է՝ ճաքեր կա՞ն, թե՞ չէ եւ եզրակացրել է, որ դպրոցը սեյսմիկ խնդիր ունի։

Հիմա իմ ձեռքի տակ կա փաստաթուղթ, որ դպրոցը սեյսմիկ խնդիր, այնուամենայնիվ, չունի, եւ եթե մենք այսօր 19 մլն դրամը խնայենք, չնորոգենք դպրոցի տանիքը, այո, ձեր հաշվարկներով` մենք հաջորդ տարի, մյուս տարի ստիպված կլինենք 129 մլն դրամ ներդրում անել, որպեսզի դպրոցը կարողանանք փրկել։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցվածքների նախարար Սուրեն Պապիկյան։

Ս.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Առաջին հարցի մասով ես կարող եմ ասել, որ իմ կողմից արդեն հրահանգ տրվել է, որ տարածքային կառավարման նախարարության վարչական վերահսկողության վարչությունն իր ժամանակացույցում առաջիկա ամսվա ընթացքում, անպայման, Ներքին Խնձորեսկը նշի ու, անպայման, մեր խումբն էնտեղ կլինի՝ պարզելու համար դրա ողջ օրինականությունը, այնուհետեւ կհասկանանք մնացած պրոցեդուրան։

Իսկ ինչ վերաբերում է երկրորդ հարցին, սեյսմիկության մասին եզրակացությունը տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցվածքների նախարարությունը չի տալիս։ Դրա համար ունենք պատկան մարմիններ եւ հենց այնպես մենք չենք կարող նման եզրակացություն տալ կամ պատասխանել նման կերպ։ Եվս մի անգամ ես հետամուտ կլինեմ` հասկանալու, եթե, իրոք, չկա խնդիրը, ապա կլուծվի տանիքի հարցը։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք։

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հաջորդ 3 պատգամավորները, ովքեր հերթագրվել են։ Հաջորդ երկուսը դահլիճում չեն, հետեւաբար՝ Համազասպ Դանիելյան, 1-ին խոսափող։

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես հարցս, ուղղված է, հավանաբար, պրն Պապիկյանին եւ կապված է գյուղատնտեսական ծրագրերի հետ, մենք բյուջեում նախատեսել էինք եւ Կառավարություն` ավելի շատ, նախատեսել էր բավական, էսպես, գրավիչ փաթեթներ, սակայն ընթացիկ տվյալներով դրանց իրականացման հետ կապված` ունենք բավական ցածր ցուցանիշներ։ Ես կխնդրեմ հուշել, թե ո՞րն է խնդիրը, արդյո՞ք դա սեզոնայնության հետ է կապված, մենք բավարար աշխատանք չե՞նք արել Կառավարություն եւ մնացյալս տեղեկացնելու համար, որ օգտվեն, թե՞ մեխանիզմներն են անկատար։ Կուզեի իմանայի՝ ո՞րն է խնդիրը։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյան։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար, պրն Դանիելյան։ Իրականում էս ոլորտն արդեն իսկ տեղափոխվել է էկոնոմիկայի նախարարության դաշտ, բայց պրն Խաչատրյանն էս պահին այստեղ չէ, մի փոքր վատառողջ է։ Եթե պետք է կոնկրետ ծրագրերով խոսենք, որովհետեւ տարբեր ծրագրեր տարբեր դինամիկա ունեն, կան ծրագրեր, որոնք բավականին լավ ընթացք ունեն  միգուցե, ծախսերի առումով դեռեւս այդքան էլ չի երեւում, բայց ընթացակարգերի եւ հայտերի քանակը բավականին մեծ է նույն խելացի գոմերի ծրագրով, նույն տոհմային կենդանիների ներմուծման ծրագրով, մի քանի այլ ծրագրերով, գյուղտեխնիկայի սուբսիդավորման լիզինգի ծրագրով բավականին ունենք լավ արդյունքներ։

Կան ծրագրեր, որոնք որ օբյեկտիվորեն ավելի դանդաղ են գնում, եւ, օրինակ՝ ինտենսիվ այգիների ծրագիրը, որը մենք ներկայացրել ենք բավականին լուրջ ֆինանսական խթաններով, ունի շատ կոնկրետ տեխնիկական պատճառներ, որ դանդաղում է։ Հիմնական պատճառն այն է, որ, ընդհանրապես, գյուղատնտեսության ոլորտում նմանատիպ այգիների հիմնումը ենթադրում է նվազագույն 1 տարի առաջվա պլանավորում, որովհետեւ տնկիները ձեռք են բերվում էլի հիմնականում արտասահմանից, ներմուծվում են, իսկ էդ տնկարանների, այսպես ասած, հաջորդ տարվա պլանն արդեն նախորդ տարի հաստատված է լինում, եւ նմանատիպ ծրագրերի իրական էֆեկտը մենք 1 տարի ուշացումով կտեսնենք։

Եթե կոնկրետ ծրագրերից ասեք, փորձեմ պատասխանել, չնայած որ, պրն Խաչատրյանն ավելի կոնկրետ կկարողանար, երեւի, պատասխաններ տալ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքեք, պրն Դանիելյան։

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Կոնկրետ ծրագրերի մասով, կարծում եմ` կարող ենք նաեւ առանձին քննարկել, որովհետեւ կային այնտեղ ցուցանիշներ, որ բավական ցածր էին, բայց ինձ ընդհանուր պատկերն էր հետաքրքիր եւ բացատրությունը, որն ինձ համար ընդունելի է այս պահի դրությամբ, անհանգստանալու բան չունենք։

Տ.ԱՎԻՆՅԱՆ

-Չունենք, պրն Դանիելյան, ընդհանուր առմամբ, շատ ծրագրերի մի մասը, ուղղակի, հենց էդ հայտերի վերլուծության փուլում է, հայտերի քանակը մեծ է։ Ակնհայտ մի փուլում էդտեղ ֆինանսական մեծ ներդրում է լինելու, բայց դա որոշակի պրոցես է ենթադրում։ Մյուսների մասով, ինչպես ասեցի, օբյեկտիվ պատճառներ կան։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հրանտ Այվազյան, 3-րդ խոսափող։

Հ.ԱՅՎԱԶՅԱՆ

-Հարգելի Կառավարություն, այսօր Հայաստանում կա 333 չգազաֆիկացված համայնք, ըստ պաշտոնական տվյալների, 2018 թվականին, որպես վառելափայտ հատվել է 32 հազար 344 խմ, Լոռիում՝ 9 հազար 70, Տավուշում՝ 15 հազար 610։ Եթե ընդունենք, որ այս ամբողջ վառելափայտն օգտագործվել է չգազաֆիկացված համայնքների բնակիչների կողմից, ըստ պաշտոնական տվյալների` ամենքին բաժին կհասներ մոտավորապես 0,23 խմ, որը չի համապատասխանում իրականությանը։ Իրականում ավելի շատ վառելափայտ եւ շինափայտ է հատվել, ապօրինի հատումներ են տեղի ունեցել, հարստացել են որոշ մարդիկ, գործել են կոռուպցիոն մեխանիզմներ։ Այդ ամենն իրականացվել է բոլորիս աչքի առջեւ։ Եթե պլանավորված չէ գազաֆիկացնել այդ համայնքները, եւ չենք կարողանում դեմն առնել, այսպես ասած, միգուցե հատկացնենք որոշակի հատված մեր անտառներից եւ օրինականացնենք այդ հատումները, որպեսզի բնակիչներն օրինական ձեւով ձեռք բերեն այդ վառելափայտը եւ օգտագործեն, կամ, ընդհանրապես, արգելենք անտառահատումները, սուբսիդավորենք էլեկտրաէներգիայի վարձն այն համայնքներում եւ անտառամերձ համայնքներում, որտեղ գազ չկա, եւ ավելի նպատակահարմար լինի, որ բնակիչները, որպես այլընտրանք, իրենց բնակարանները տաքացնեն էլեկտրաէներգիայով եւ ոչ թե փայտով։ Հարգելի Կառավարություն, ի՞նչ քայլեր եք ձեռնարկում անտառների պահպանման եւ չգազաֆիկացված համայնքներում տաք ձմեռ ապահովելու ուղղությամբ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շրջակա միջավայրի նախարար Էրիկ Գրիգորյան։

Է.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Նախ` ի սկզբանե ասեմ, որ ՀՀ-ում վառելափայտ օգտագործվում է ոչ միայն չգազաֆիկացված համայնքներում, այլ նաեւ գազաֆիկացված համայնքներում եւ պահանջարկը, ըստ տարբեր գնահատականների, որոնք արվել են փորձագիտական գնահատումների հիման վրա, 500-700 հազար խմ է կազմում տարեկան, իսկ օրինական հատումները, դուք նշեցիք նախորդ տարվա այդ թիվը, այս տարի 17 հազար խմ-ի կարգի է։ Սակայն այդ հատումներից որեւէ մեկն ուղղված չէ, տնտեսական ուղղվածություն չունի, այդ 17 հազար խմ-ը սանիտարական, լուսավորության եւ խնամքի հատումներն են։

Այս պահին մեր գործողություններն ուղղված են երկու ուղղությամբ։ Առաջինն ապօրինի հատումների դեմ պայքարն է։ Եվ, եթե ուշադիր եք եղել, մի քանի շաբաթ առաջ Կառավարության կողմից ընդունվեց Քրեական եւ Վարչական օրենսգրքերում համապատասխան փոփոխությունների փաթեթը, դա վերաբերում է հիմնականում ապօրինի անտառհատումների կարգավորումներին Քրեական օրենսգրքի 296-297-րդ հոդվածներով, որով էականորեն խստացվեց ապօրինի հատումների համար պատասխանատվությունը, ինչպես նաեւ փակվեցին բոլոր այն հնարավոր սողանքները, որոնք առկա էին օրենսդրության մեջ ապօրինի հատումները պատասխանատվության ենթարկելու համար։ Սա շատ կարեւոր նախաձեռնություն եմ համարում եւ նաեւ ակնկալում եմ ԱԺ աջակցությունը, երբ փաթեթն արդեն կգա ԱԺ՝ օրենսդրական փոփոխություններ ստանալու։

Երկրորդ ուղղությունը վառելափայտի պահանջարկի նվազեցումն է, եւ այս պահանջարկը պետք է տարանջատել 2 խմբերի։ Առաջինն անտառամերձ համայնքների պահանջարկն է, երկրորդը՝ ոչ անտառամերձ համայնքների։ Կարծում ենք, որ ոչ անտառամերձ համայնքներից, առնվազն, պետք է առաջին քայլերով սկսենք, որպեսզի բոլոր այն վայրերում, որտեղ հնարավորություն կա անցնել այլ նյութերի, ջեռուցման, տաքացման համար օգտագործեն դա։ Երկրորդ ուղղությունը, որ պետք է աշխատենք, գնողունակ եւ ոչ գնողունակ վառելափայտին է վերաբերվում։

Դուք նշեցիք միայն վառելափայտի ծավալները, սակայն 15 հազար ընտանիք Կառավարության կողմից մոտ 102 խորանարդ անվճար պահուստային թափուկ են ստացել անցյալ տարի մոտ 200 համայնքներում։ Այսինքն` դա մի շարք խնդիրների ցանկ է, որոնք եւ՛ օրենսդրական խնդիրներ են, եւ՛ անտառի պահպանության...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Գրիգորյան, թույլ տանք` պատգամավորն արձագանքի։

Հ.ԱՅՎԱԶՅԱՆ

-Գիտեք, թափուկներն անվերջ չեն եւ չեն կարող ամեն տարի հատկացվել, դրանք վերջանում են եւ դա չենք կարող հիմք ընդունել, որ ամեն տարի կարող ենք դրանով բավարարել բնակչության պահանջը։

Որպես այլընտրանք` ի՞նչ կարող ենք առաջարկել, երբ անտառհատումները մենք խստացնում ենք, բայց մարդիկ տաքանալու կարիք ունեն, ո՞նց են տաքանալու։

Է.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Երեւանում ապրող քաղաքացիներին ջեռուցման համար լրացուցիչ որեւէ ֆինանսական աջակցություն չի տրվում, Արթիկում բնակվող մարդկանց նույնպես չի տրվում, եւ կարծում ենք, որ այս 20-25 տարին, երբ վառելափայտի, անտառային ռեսուրսները վառելափայտի եւ շինափայտի տեսքով լայնածավալ հատումների են ենթարկվել, եկել է ժամանակը, որպեսզի կտրուկ միջոցառումներ ձեռնարկվեն, եւ մեր հասարակությանն էլ կոչ ենք անում, որպեսզի արդեն փորձեն գտնել այն այլընտրանքային տարբերակները՝ եւ՛ հասարակությանը, եւ՛ բիզնեսը, որպեսզի բիզնեսը նույնպես դիտարկի՝ ի՞նչ տարբերակներ կարող է առաջարկել որպես այլընտրանքային վառելիքի ուղիներ։ Քանի որ անտառային ոլորտի խստացումները միանգամյա չեն լինելու եւ այս տարվա չեն լինելու, դա շարունակական պրոցես է լինելու, եւ ապօրինի անտառհատումը դիտարկում ենք այնպիսի գողություն, ինչպես եւ յուրաքանչյուր այլ գողություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շատ լավ, հարգելի գործընկերներ, հարցեր այլեւս չկան։ Ավարտեցինք աշխատանքները, կհանդիպենք առավոտյան։




ԱԺ Նախագահ  |  Պատգամավորներ|  ԱԺ խորհուրդ  |  Հանձնաժողովներ  |  Խմբակցություններ  |  Աշխատակազմ
Օրենսդրություն  |   Նախագծեր  |  Նիստեր  |   Լուրեր  |  Արտաքին հարաբերություններ   |  Գրադարան  |  Ընտրողների հետ կապեր  |  Հղումներ  |  RSS