National Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.amNational Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.am
HOME | MAIL | SITEMAP
ArmenianRussianEnglishFrench
Արխիվ
20.06.2019

Երկ Երք Չրք Հնգ Ուր Շբթ Կիր
01 02
03 04 05 06 07 08 09
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
 
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎ
ՅՈԹԵՐՈՐԴ ԳՈՒՄԱՐՄԱՆ ԵՐԿՐՈՐԴ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆ

ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ N 31

20 հունիսի 2019

Ժամը 10:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ հարգելի գործընկերներ: Խնդրում եմ տեղադրել քարտերը եւ նախապատրաստվել գրանցման: Մինչեւ գրանցվելը, շնորհավորենք մեր պատգամավոր գործընկերոջը` Նարեկ Մկրտչյանին ծննդյան օրվա առթիվ:

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Նաեւ տեղեկացնեմ, որ «Բաց դռներ» ծրագրի շրջանակներում ԱԺ են այցելել Ամերիկայի Հայկական համագումարի կողմից կազմակերպվող ամառային ուսանողական ծրագրին մասնակցելու նպատակով Հայաստանում գտնվող ուսանողները: Այժմ, հուսամ` քարտերն արդեն տեղադրված են: Գրանցում: Գրանցվել է 97 պատգամավոր, քվորում ունենք, կարող ենք սկսել մեր աշխատանքները: Հարգելի գործընկերներ, հիշեցնեմ, որ քննարկում ենք 2018 թվականի պետական բյուջեի կատարման մասին տարեկան հաշվետվությունը: Երեկվա նիստում քննարկումն ընդհատվեց մտքերի փոխանակության փուլում, եւ այժմ, ելույթի համար ձայնը տրվում է առողջապահության նախարար Արսեն Թորոսյանին:

Ա.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ հարգելի գործընկերներ: Հարգարժան նախագահություն, շնորհակալություն այս հնարավորության համար: Անկեղծ ասած, ելույթս թվերի շուրջ չեմ կազմելու, որովհետեւ թվերի մասին շատ է խոսվել: Ավելի շատ կուզենամ` քաղաքական գնահատական տանք 2018 թվականի բյուջեին,` հաշվի առնելով նաեւ, ինչպես շատ անգամ էլի նշվեց, որ այդ բյուջեն մենք չէինք կազմել, բայց ժառանգել էինք:

Մեր ոլորտում ի՞նչ էր տեղի ունեցել 2018 թվականին: Փաստացի, նախորդ Կառավարությունը, չկարեւորելով առողջապահությունը` իջեցրել էր 2018 թվականի առողջապահության բյուջեն 2017 թվականի համեմատ, եւ, ի տարբերություն այդ նախորդ Կառավարության` մեր Կառավարությունը 2019 թվականի բյուջեում աննախադեպ աճ է արձանագրել առողջապահության մասով, եւ կլինի էլ ավելի աննախադեպ աճ 2020 թվականի համար, ինչն արդեն ամրագրված է միջնաժամկետ ծախսային ծագրերով: Ինչպե՞ս էր բաշխվում այդ առանց այն էլ քիչ բյուջեն, եւ ի՞նչ արեցինք մենք` մայիսին ստանձնելով իշխանությունը:

Բյուջեն հիմնականում բաշխվում էր տարբեր անձնական պայմանավորվածությունների հիման վրա, եւ շատ անհամաչափ, եւ իմ առաջին քայլերից մեկը եղավ այդ ակնհայտ, անիմաստ բաշխումները շատ արագ փոխելը, որի արդյունքում, օրինակ` որոշ ԲԿ-ներ զրկվեցին հարյուրավոր միլիոն դրամներից, որոնք հիմնականում նկարվում էին, այսինքն` տարվա վերջում նկարչության արդյունքում այդ գումարները պարզապես փոշիացվում էին: Օրինակ` նշվել է, իհարկե, բայց ուզում եմ հատուկ նշել, Դիլիջանում կար մանկական հակատուբերկուլյոզային դիսպանսեր, որը 300 միլիոն դրամ բյուջե ուներ, եւ այնտեղ «բուժվում կամ հանգստանում էին» երեխաներ, որոնք շփվել էին տուբերկուլյոզով հիվանդների հետ: Բայց մեր ուսումնասիրությունը, ինչպես նաեւ հիմա կա քրեական գործ, ցույց տվեցին, որ հիմնականում տարբեր պայմանավորվածությունների հիման վրա տրված ուղեգրերի հիման վրա երեխաները պարզապես հանգստանում էին այնտեղ իրենց ընտանիքների հետ, եւ դա ոչ մի կապ չուներ  առողջապահության հետ, այսինքն` ճիշտ է, մենք ժառանգել էինք, բայց մենք կարողացանք ահագին բան փոխել մեր կառավարման ընթացքում: Նույնը, օրինակ` Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ ԲԿ-ն, որի տարեկան բյուջեն, մոտավորապես, 5 միլիարդ դրամ էր, բայց մենք 2018 թվականը փակել ենք 4 միլիարդով: Ինչո՞ւ. որովհետեւ հավելյալ 1 միլիարդ դրամ, պարզապես տարբեր հիվանդների վրա դուրս չի գրվել: Եվ ի՞նչ տվեցին մեզ այդ խնայողությունները տարվա ընթացքում. մենք կարողացանք դեպի մարզեր ուղղված բաշխումներ կատարել, դա աննախադեպ երեւույթ էր, երբ աշնանը, վերաբաշխումների ժամանակ ոչ թե մարզերում չծախսված գումարները բերվում էին Երեւան եւ Երեւանի խոշոր բուժհիմնարկները սնում էին, այսպես ասած, այլ հակառակը` Երեւանում չծախսված գումարները գնացին մարզեր եւ մնացին մարզերում, եւ մարզային ԲԿ-ները դրանցից օգտվեցին` մատուցելով ծառայություններ մարզերի բնակչությանը:

Նաեւ տեղի ունեցավ, եթե հիշում եք, հենց օգոստոսին, այսինքն` մեր այդ արագ վերաբաշխումների շնորհիվ բուժաշխատողների աշխատավարձի բարձրացում 15-20 տոկոսի չափով: Խոսքը 10 հազար բուժաշխատողների մասին է, ինչը նաեւ շարունակվեց արդեն 2019 թվականի բյուջեով:

Նաեւ մեր ունեցած, այսինքն` տնտեսած ռեսուրսների հաշվին մենք կարողացանք ձեռք բերել հավելյալ դեղամիջոցներ, ինչն էլի շարունակվում է այս տարի:

Այսինքն` եթե քաղաքական գնահատական տանք, կարող ենք փաստել, առնվազն, մեր ոլորտի մասով, որ անտեղի վատնումները, պրակտիկորեն, վերացել են, բաշխումներն այսօրվա գործող կարգավորումների շրջանակներում դարձել են հնարավորինս համաչափ` թե՛ ներմարզային բաշխումները, թե՛ միջմարզային բաշխումները, թե՛ մարզ-Երեւան բաշխումները:

Ունենք նաեւ աննախադեպ աճ 2019 թվականի համար 9 միլիարդի չափով, ինչը, կրկնում եմ, անկախ Հայաստանի պատմության մեջ չի եղել, դե, Սովետական Հայաստանի հետ էլ չեմ համեմատում, եւ նաեւ ունենալու ենք էլ ավելի աննախադեպ աճ 2020 թվականին` ՄԺԾԾ-ով հաստատված 16 միլիարդ դրամի չափով: Նաեւ հիմա քննարկվում է այս տարի բյուջեի հավելյալ եկամուտներից Առողջապահությանը հատկացվող կրկին աննախադեպ չափի գումարի հարց, որը երբեւէ չի եղել:

Նաեւ ուզում եմ հատուկ շեշտել, որ Կառավարությունն այդ ուղղությամբ էլ շարժվում է, որ մեր ստացած այդ հավելյալ եկամուտները պետք է կոնվերտացվեն սոցիալական ծրագրերի` իմ ասած` առողջապահությանը հատկացվող միջոցների շրջանակներում, եւ ես կարծում եմ, որ ՀՀ-ը լինելով սոցիալական պետություն, ճիշտ ուղղության վրա է, եւ առողջապահությանը հատկացվող միջոցների աճի այդ տեմպը մենք պետք է պահենք, քանի որ, դժբախտաբար, Հայաստանն աշխարհում եղել է վատագույն տասնյակում առողջապահությանը հատկացվող միջոցների չափով` թե՛ ՀՆԱ-ից տոկոսով, թե՛ բյուջեից տոկոսով, բայց տեմպը դեպի ճիշտ ուղղություն, խոստումնալից է, եւ մենք ամեն ինչ անելու ենք` այդ տեմպը պահելու համար: Այսքանը:

Թվերի մասով, էլի եմ շեշտում, իմաստ չկա, որովհետեւ հանձնաժողովում էլ է քննարկվել, երեկ էլ է քննարկվել, եւ այդ ամենը հասանելի է: Հուսով եմ, օգտակար եղան այս քննարկումները ԱԺ-ի համար նաեւ այն իմաստով, որ շուտով 2020 թվականի բյուջեի քննարկումներին հաշվի կառնվեն բարձրացված բոլոր այն հարցերը, որոնք հնչել են այստեղ: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, պրն Թորոսյան: Ելույթի համար հրավիրում եմ Միքայել Մելքումյանին:

Մ.ՄԵԼՔՈՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, իսկապես, 2018 թվականի բյուջեի կատարողականը կարող ենք բաժանել 2 մասի` մինչեւ հեղափոխություն եւ դրանից հետո, որովհետեւ պարզ ճշմարտություններ կան: Բայց ես հիշում եմ 2017 թվականի վերջում, բյուջեի ներկայացման ժամանակ Վարդան Արամյանն էր, կարծեմ, ֆինանսների նախարարը, եւ մինչեւ բյուջեի ընդունումը, բերեցին մի նոր տրամաբանություն` հարկաբյուջետային կանոնը, պրն Ջանջուղազյան, դուք լավ գիտեք, որի համաձայն` այլեւս սահմանափակումներ էր դրվում` արտաքին պարտքի ներգրավման հետ կապված, բայց, ի հակակշիռ դրա` բյուջեի կառուցվածքում կապիտալ ներդրումների ծավալն էապես մեծանում էր:

Այսօր ես խոսում էի Մանե Թանդիլյանի հետ, պարզվեց, որ այն ծավալը, որ նախատեսված էր 2018 թվականի բյուջեում կապիտալ ներդրումների ավելացման համար, ճիշտ այդ ծավալով թերակատարվել է: Այն ծավալը, որ նախատեսված էր 80-90 միլիարդի սահմաններում, որ պետք է մենք դնեինք, որպեսզի կապիտալ ներդրումները խրախուսեինք, հիմքեր ստեղծեինք, արտաքին պարտք չներգրավվեինք, ճիշտ այդքան այս բյուջեն թերակատարվել է` 80 միլիարդ: Չգիտեմ` դա համընկնո՞ւմ է, թե՞ ինչ-որ մի տրամաբանություն կա այդտեղ, պետք է մենք սա հասկանանք, պրն Ջանջուղազյան, եթե դուք գիտեք, ձեր ամփոփիչ ելույթում կասեք: Սա` մեկ:

Ես կարծում եմ, որ մեր երկրում, բնականաբար, մարդիկ ի՞նչ են ուզում. երեք բան են ուզում. անվտանգություն, արդարություն եւ աշխատանք: Սա` քաղաքական լայն առումով:

Կոնկրետ բյուջեի կատարողականի մասով, ես գտնում եմ, որ մենք պետք է քննարկենք հետեւյալ ռակուրսով. արդյունավետություն, արտադրողականություն եւ շահութաբերություն, որովհետեւ բյուջեի կատարողականը, ես կարող եմ եւս մի ուրիշ սկզբունքով բաժանել 2 մասի` սոցիալական ծախսեր` որեւէ մեկը չի կարող ասել բյուջեի կատարողականի մասով, որ աշխատավարձ, թոշակներ ենք տալիս, նպաստներ ենք տալիս, որեւէ մեկը դրան կարող է դեմ լինել, իհարկե, ոչ, բայց այն հատվածը կամ պաշտպանության, անվտանգության ծախսերը եւ այլն: Բայց այն հատվածը, որը վերաբերում է դեպի տնտեսություն խթաններ ստեղծելուն, ազդակներ ստեղծելուն, այս մասով ես այդպես էլ չտեսա, որ դուք կապիտալ ներդրումների տնտեսական կամ սոցիալական արդյունավետությունը համակողմանի ներկայացնեք: Ո՞րն է դա: Կապիտալ ներդրումներն ունեն տնտեսական արդյունաբերության հաշվարկ: Դրա հիմքում ընկած է «ետգնման ժամկետ» հասկացությունը, որը կոչվում է կապիտալ ներդրումների արդյունավետության գործակիցներ: Տարբեր ճյուղերում դա տարբեր է: Մեր գիտահետազոտական ինստիտուտները ժամանակին տարբեր նորմատիվներ են մշակել: Ես հեռու եմ այն մտքից, որ այն հին նորմատիվները, ոնց որ շինարարական ՍՆԻՊ-ները, այսօր կենսունակ են, բայց մենք պետք է ճյուղ առ ճյուղ տանք, թե այսինչ ճյուղում ներդրում կատարելը, այդ թվում` բյուջեից աջակցելը կամ համաֆինանսավորելը կամ ենթակառուցվածքներ ձեւավորելն ի՞նչ արդյունավետություն ունի, ի՞նչ ետգնման ժամկետներ ունի: Սրա մասին, պրն Ջանջուղազյան, զրո տեղեկատվություն: Ես մենակ մի թիվ եմ լսել, որ ասել եք, որ արտահանելի ոլորտի շահութաբերությունն 8 տոկոսով  ավելի ցածր է, քան մյուս ոլորտներում: Է, ցածր է, ցածր է, բայց արտահանելի ոլորտն էլ ունի անսպառ շուկաներ, այսինքն` եթե շահութաբերությունը 8 տոկոսով ցածր է, ոչ մեկը թոկը գցած` արտահանողներին չի ստիպում, որ իրենք զոռով արտահանեն: Դրա փոխարեն արտահանումը հարկերից ազատված է, դրա փոխարեն նա ունի շատ ավելի մեծ շուկա, քան ներքին շուկան, որը շատ սահմանափակ է, եւ մենք գիտենք, որ մեր հանրապետության պրոբլեմներից կարեւորագույն երկուսը, բազմիցս ասել եմ, ներքին շուկայի փոքրությունն է եւ  լոգիստիկ լրջագույն խնդիրներն են:

Խնդրեմ, եկեք տեսնենք, թե այդ 8 տոկոս շահութաբերության ցածրությունը ո՞նց է համադրվում ներքին շուկային պրոբլեմների հետ, եւ ես այս առումով այս տարվա 3 ամիսների որոշ թվեր հանեցի: Հունվարին մեր արտահանումը կրճատվել է 16.3 տոկոսով, փետրվարին` 8.2 տոկոսով, մարտ ամսին` 2.2 տոկոսով եւ ապրիլին աճել է 9.9 տոկոսով: Ընդհանուր առմամբ, 4 ամիսների կտրվածքով մենք ունենք 4.1 տոկոս արտահանման անկում, ընդ որում, մի հետաքրքիր թիվ էլ կա, որ մարտ-ապրիլ ամիսներին արտահանման ծավալը բացարձակ թվերով նույնն է` 207 միլիոն դոլար, այսինքն` սա ի՞նչ է նշանակում. որովհետեւ արդեն ապրիլ ամսին, երբ սկսվել է հեղափոխությունը, բազան կրճատվել է, եւ մոտավորապես մենք ապրիլ-մայիս-հունիս ամիսներին կունենանք որոշակի աճ, քանի որ բազան անցած տարի որոշակի քաղաքական գործընթացների առումով մի փոքր կանգ էր առել, բնական է, պետք է լինի:

Հաջորդ տարի արդեն, երբ մենք խոսում ենք, որ հիմա որոշակի աճ կա, այդ թվում` բյուջե մուտքերի հավաքագրման, անպայման, ցածր կլինի, որովհետեւ եթե մենք այն էական, բեկումնային ազդակները չենք դնում, բազան հիմա մեծացել է, հաջորդ տարի, այդ բազայի համեմատ ինքը համեմատաբար ավելի քիչ է լինելու:

Հիմա, հաջորդ հանգամանքը, կապված... Մի երկու խոսք, քանի որ մենք քննարկում ենք համատեղ բյուջետային հանձնաժողովներում` եւ՛ եվրաինտեգրման, եւ՛ եվրասիական ինտեգրման, երկու խոսք Եվրասիական ինտեգրման գործընթացների մասին: Բյուջեում հատուկ տողեր չկան, որ եվրասիական ինտեգրման գործընթացների հետ կապված ինչ-որ տող կա, միգուցե, պետք է, միգուցե, պետք չի, հունիսի 10-ին մեր հանձնաժողովը մեծ ներկայացուցչական լսումներ արեց, իսկապես, Կառավարության գործընկերները` եւ՛ արտգործնախարարը, եւ՛ փոխվարչապետը, եւ՛ էկոնոմիկայի նախարարը, նաեւ 4 դեսպաններ, հանդես եկան զեկույցներով, եւ ես հետեւյալը պետք է ասեմ, որ այսօր կան ընթացիկ խնդիրներ, որ առաջին հայացքից թվում է, թե այդպես էլ պետք է լինի, Եվրասիական շուկայում մենք պետք է միշտ գնանք ընդհանուր շահերը սպասարկելու առումով, բայց ինձ մոտ մի հարց է առաջացել, այդ թվում` 2018 թվի հետ կապված:

Հայտնի է, որ Եվրասիական շուկա ապրանքներ ապրանքների ներկրումն ապահովելու համար պետք է տեխնիկական կանոնակարգեր հաստատվեն, այսինքն` այսպես կոչված` ստանդարտները: Հայաստանը բոլոր տեխնիկական կանոնակարգերը զիջել է այդ բոլոր մեծ շուկաներում` Ռուսաստան, Ղազախստան, Բելառուս, բայց մենք տեղն ի՞նչ ենք ստացել դրա համար: Ես ուզում եմ հասկանալ, որ մենք բոլոր տեխնիկական կանոնակարգերին կողմ ենք քվեարկել, հիմա, որ եկել, հասել է, ես չեմ ասում, որ Հայաստանը դառնա ավտոմեքենաների գերեզմանոց, բայց որ տեղն եկել է, դա արժեք ունի՞, թե՞ չունի, ես մի օրինակ եմ բերում, այսինքն` եթե մենք համատարած այնտեղ դրան կողմ ենք քվեարկում, հիմա, եթե մենք ուզում ենք մի կարճ ժամկետ, մի ընթացիկ լուծում գտնել, ընդունենք, այդ 18-20 հազար մարդն ավտոմեքենաներ են ներկրում, մեր բյուջեն էլ մաքսատուրքերով մի 70-80 միլիոն դոլար համալրվում է, պարզ է, որ մեքենաների գերեզմանոց պետք է Հայաստանը չդառնա, բայց մենք այդ ընթացքը` արտոնյալ 5 տարին, պետք է օգտագործեինք, որ ինչ-որ բաներ զարգացնեինք, այդ թվում` ավտոպրոմը, ընդունենք, ոնց որ ասում են, այդ նույն դեսպաններն այդ հարցն առաջ են տանում, բայց մենք ընթացիկ լուծում պետք է տանք:

Կամ դա պետք է լինի ազգային օրենսդրության մասնակի լուծում, կամ էլ այդ 18 հազար մարդու հարցը պետք է լուծենք, որովհետեւ մարդիկ գալու են, դուրս են գալու փողոց, պահանջեն: Զբաղված ենք այսինչ խնդիրներով ժամանակին այդ հիմքերը ստեղծել, որպեսզի մենք չզրկվենք մեր հացից: Սա, ուղղակի, որպես Եվրասիական տնտեսական ինտեգրման հարցերի հանձնաժողովի նախագահ եմ ասում:

Կապված փոխարժեքի հետ` ես մի փոքր հաշվարկ կատարեցի, էդ ԿԲ նախագահը, որ ասում է` 180 միլիոն դոլար մենք շուկայից վերցրել ենք: Իհարկե, մաս կա, որ զբոսաշրջիկներն ավելանում են, բայց եթե ես օրական 2-3 հազար զբոսաշրջիկի կոնտեքստով էլ հաշվարկ կատարեմ, այդ թվերն այդքան թվեր չեն կարող կազմել: Ուրեմն, այստեղ, անպայման, մաս կա տրանսֆերտների, եւ անպայման, մաս կա մանրածախ առեւտրաշրջանառության որոշակի կրճատման առումով, որովհետեւ դոլարի նկատմամբ պահանջարկը չի իջել մենակ նրանով, որ շատ դոլար է մտել շուկա: Իջել է նաեւ որոշակի ակտիվության կրճատմամբ, այսինքն` ամեն գործոն իր տեղն ունի: Մենք սա պետք է, անպայման, հաշվի առնենք, եւ նաեւ դա արտահանման կրճատումն է ապացուցում: Դա նաեւ ինչ-որ մասով, եւ եթե կուրսն իջել է, մենք պետք է հաշվի առնենք, որ ի՞նչ է կատարվել, մենք ներկրումը խթանում ենք, այսինքն` մենք ներկրումը խթանում ենք սրանով, սա օբյեկտիվ է, այսինքն` իջել է:

Բայց ի՞նչ է կատարվում. ներդրումը խթանում ես, արտահանումն իջնում է հարաբերականորեն, այսինքն` այս խնդիրներին, երբ ես խոսում էի նաեւ ֆինանսական պատկան մարմինների հետ, սրանից ամիս ու կես առաջ ոչ մեկը չէր ասում, որ 86-87 կուրսից հանկարծ կարող է 2-3 դրամ իջնել, այսինքն` սա  մենք պետք է կարողանանք կանխատեսել եւ կանխատեսելիությունը նաեւ ԿԲ-ի, նաեւ Կառավարության, այս առումով, կարծում եմ, որ պետք է պատրաստ լինենք, թե որ ուղղությամբ ենք գնում, որովհետեւ զբոսաշրջիկությունը շատ լավ է, բայց նրա էական էֆեկտը կարող է լինել այն դեպքում, դա միջազգային երկրների փորձն է, երբ ինքը հասնում է քո բնակչության թվաքանակի 75-80 տոկոսին, այսինքն` այդ դեպքում է ինքը կարողանում էական ազդեցություն ունենալ:

Հաջորդ հանգամանքը, հաջորդ խնդիրը, որի մասին ես ուզում եմ ասել, հետեւյալն է. երեկ ես հնչեցրեցի Կառավարության հետ հարց ու պատասխանի ժամանակ, նաեւ պրն Գեւորգյանն ու Վարազդատ Կարապետյանը դրա մասին խոսեցին, այնուամենայնիվ, այսօր մենք չունենք ներդրումների ընդունման հստակ համակարգ: Գալիս են, ես պարզ երեկ ասել եմ, ընդունենք, այդ ներդրումային ծրագիր իրականացնողները, մի քիչ խոշորները հանդիպում են վարչապետին, փոխվարչապետին, նախարարներին, հետո նաեւ փոխնախարարներին, դուրս են գալիս, որ պետք է ինչ-որ սխեմայով այդ ներդրումները կատարվեն: Ի՞նչ մեխանիզմով են այդ ներդրումային ծրագրերն ընդունվում կամ չի ընդունվում: Ես կարծում եմ, որ մենք պետք է ունենանք օրենք, որով սահմանվի ներդրումներ ներգրավվելու, ընդունելու պատասխանատվությունը, ինչպես իրավունքները, այնպես էլ պատասխանատվությունը: Այո, կարելի է ներդրումային ծրագիրը մերժել էլ, որը հավատ չի ներշնչում կամ համապատասխան երաշխիքներ չունի, բայց դա պետք է լինի օրենքով, ոչ թե դուրս գան, քննարկեն, զրուցեն, այդպես էլ այդ ճակատագրերի մասին մենք չիմանանք, որովհետեւ Հայաստանը փոքր երկիր է, եւ այդ հաղորդակցության կոմունիկացիոն սխեմայում բացասական ինֆորմացիայի փոխանցումը շատ բացասական ազդեցություն է ունենում: Այսքանը, թերեւս:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարար Զարուհի Բաթոյան:

Զ.ԲԱԹՈՅԱՆ

՟-Շնորհակալություն: Հարգելի նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, մեծարգո վարչապետ, աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարության միջոցով իրականացվող ծրագրերի գծով 2018 թվականի փաստացի ծախսը կազմել է շուրջ 352 միլիարդ դրամ, որից նախարարության միջոցով` 10 միլիարդ դրամ, իսկ հիմնական մասը` սոցիալական ապահովության ծառայության միջոցով: Ընդհանուր ծախսի շուրջ 96 տոկոսը կազմել են տրանսֆերտները, այսինքն` կենսաթոշակները, ծերության, հաշմանդամության, կերակրողին կորցնելու դեպքում սոցիալական նպաստները, պարգեւավճարները, մայրության, երեխայի ծննդյան խնամքի եւ այլ նպաստները, ժամանակավոր անաշխատունակությանը, ընտանիքի կենսամակարդակի բարելավմանն ուղղված աջակցությունը:

Զբաղվածության բնագավառի ծրագրերի գծով ծախսը կազմում է 438 միլիոն 213 հազար դրամ: Այս ծրագրերից ուզում եմ առանձնացնել, այսպես ասած, դայակների ծրագիրը, որը նախատեսվածից գրեթե կրկնապատիկ անգամ ավելին է իրականացվել 2018 թվականին:

Երեխաների խնամքին, երեխաների եւ ընտանիքի աջակցությանն ուղղված ծրագրերի գծով ծախսը կազմել է 2 միլիարդ 940 հազար դրամ, որից ծրագրերն ուղղված են եղել շուրջօրյա խնամքին, գիշերօթիկ խնամքին, խնամատար ընտանիքներին եւ ցերեկային խնամքին:

Երեխաների ծառայությունների համար շատ կարեւորում ենք նաեւ պատվիրակված ծառայությունների միջոցով իրականացվող ծրագրերը, որոնք իրականացվել են գործընկեր հասարակական կազմակերպությունների միջոցով:

Նախարարության համար առաջնահերթ են երեխաների մուտքը հաստատություններ կանխարգելելու ծրագրերը, եւ սրան ուղղված միջոցառումների ծախսը կազմել է 44 միլիոն դրամ: Ուզում եմ նշել, որ այս ծրագրերը 2019 թվականին ավելանալու են, եւ դրանք տարեցտարի ավելի մեծ ծավալներ են կազմելու:

Տարեցների եւ հաշմանդամություն ունեցող անձանց խնամքի ծախսը կազմել է 2 միլիարդ 338 միլիոն դրամ, եւ այս դեպքում եւս պետք է նշենք, որ տնտեսապես շատ ավելի արդյունավետ է եւ իրավունքի տեսանկյունից նաեւ պաշտպանված է, երբ մենք խնամքը եւ աջակցությունն իրականացնում ենք ոչ թե հատուկ հաստատություններում, այլ համայնքահենք ծառայությունների միջոցով, եւ նախարարության քաղաքականությունն ուղղված է լինելու հենց այսպիսի ծառայությունների ավելացմանը, որպեսզի շուրջօրյա խնամքի ծառայություններն աստիճանաբար նվազեն:

Հաշմանդամություն ունեցող անձանց սոցիալական վերականգնողական ծառայությունների գծով ծախսը կազմել է 906 միլիոն դրամ, որից աջակցող տեխնոլոգիաներն իրականացվել են, տրամադրվել են ավելի քան 719 միլիոն դրամի միջոցով: Ուզում եմ նշել, հիշեցնել, որ 2019 թվականից բոլոր աջակցող սարքերն արդեն տրամադրվում են հավաստագրերի միջոցով, եւ այս պահին մեր ունեցած տեղեկությունների համաձայն` այս մեխանիզմն ավելի մեծ հնարավորություն է տալիս ոչ միայն ավելի արդյունավետ իրականացնել ծրագրերը, այլ նաեւ շատ լուրջ տնտեսումներ ունենալ:

Հարգելի գործընկերներ, 2018 թվականին իրականացված ծրագրերը մեզ թույլ են տալիս նաեւ հասկանալ, որ որոշ ծրագրեր, թեեւ ունեցել են բավարար բյուջե եւ լավ ձեւակերպված նպատակ, այնուամենայնիվ, դրանց անհասանելիությունը եւ ընթացակարգային բարդությունները թույլ չեն տվել ծառայել իրենց նպատակին: Դրանց մեծ մասը հասկանալի պատճառներով իրականացվել են իներցիայի ուժով: Երբ պետությունը քաղաքացուն վերաբերվում է որպես պոտենցիալ խաբեբա կամ հանցագործի քաղաքացուն ոչինչ չի մնում, քան փոխադարձաբար վերաբերվել պետական համակարգին: Նույնիսկ այն համակարգին, որն իրեն օգնության ձեռք է մեկնել: Ցավոք, շատ ծրագրեր հենց այս սկզբունքով են մշակվել նախկինում, այդ պատճառով, այսօր ծրագրերի արդյունավետությունը քննարկման ենթակա է:

Մի բան հստակ է, որ մեր ոլորտում մենք այլեւս չենք առաջնորդվելու վերը նշված օրինակով: Մեր ծրագրերը ձեւավորվում են իրական կարիքների հիման վրա, քաղաքականությունը մշակվում է քաղաքացու հետ ունեցած փոխվստահության եւ համագործակցության վրա: Այս Կառավարությունը ժողովրդի Կառավարությունն է, եւ մեզ պետք չէ  համոզել կամ բացատրել, թե ինչպիսի ծանր պայմաններում են ապրում մեր քաղաքացիները, մեր հայրենակիցները եւ ինչպիսի աջակցության կարիք ունեն: Մենք ամենօրյա ռեժիմով շփվել եւ այսօր էլ շարունակում ենք կապի մեջ լինել այն մարդկանց հետ, ում համար իրականացնում ենք մեր ծրագրերը: Ուստի, այսօր մենք միմյանց վստահելու խնդիր չունենք:

Սա ամենեւին չի նշանակում, սակայն, որ մենք աչք ենք փակում չարաշահումների վրա: Ռեսուրսների մսխման կամ կոռուպցիոն ռիսկերի դեպքում, դրանք նկատելու դեպքում համագործակցում ենք իրավապահ մարմինների, պատասխանատու գերատեսչությունների հետ եւ նույնը խրախուսում ենք մեր ծառայություններից օգտվող քաղաքացիներին, որովհետեւ եթե միասին չպայքարենք ընդդեմ այս երեւույթի, չենք հաղթահարի աղքատությունը, անպատժելիության եւ անհավասարության խորացման, իրար նկատմամբ ունեցած պատասխանատվության բացակայության դեպքում բարեկեցություն եւ արժանապատիվ կյանք չենք կարողանա ապահովել:

Եվս մեկ անգամ ուզում եմ վերահաստատել, որ հակված ենք մշտապես թարմացնել եւ փոփոխություններ կատարել գործող ծրագրերում: Մեզ օգնում են ոչ միայն այս ձեւաչափով քննարկումները, այլ նաեւ ձեր, տարբեր պետական մարմինների, ՀԿ-ների եւ անհատ փորձագետների կարծիքները, հանրային քննարկումները:

Աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարությունն  իր առջեւ խնդիր է դրել նախ եւ առաջ` հասնել ամենախոցելիներին, ովքեր դուրս են մնացել համակարգից համապատասխան քաղաքականության եւ ընթացակարգեր բացակայության պատճառով, բարեփոխել սոցիալական աջակցության համակարգն այնպես, որ բոլոր տեսակի ծառայությունները` ֆինանսական եւ ոչ ֆինանսական, մատուցվեն անհատական կարիքի հիման վրա` խրախուսելով մարդկանց կարողությունների զարգացումն աշխատանքի եւ զբաղվածության հնարավորությունների մեծացման միջոցով:

Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառման միջոցով քաղաքացիներին մատուցվող ծառայությունները դարձնել հասանելի եւ մատչելի` նվազագույնին հասցնելով մարդկային գործոնը եւ շփումը պետական մարմինների հետ, եթե դրա անհրաժեշտությունը չկա:

Զարգացնել սոցիալական աշխատանքի ինստիտուտը եւ պայմաններ ստեղծել մարդկանց հետ անմիջական աշխատանք իրականացնող մասնագետների համար:

Մենք կարեւորում ենք միջգերատեսչական համագործակցությունը եւ ոչ միջգերատեսչական շահը: Այս համագործակցության շնորհիվ մենք պետք է խրախուսենք կանանց տնտեսական ակտիվությունը, երիտասարդ ընտանիքներին ուղղված հետեւողական քաղաքականություն վարենք: Մենք պետք է բարելավենք օրենսդրությունը, որը կպաշտպանի աշխատանքային իրավունքները, ընտանեկան բռնության ենթարկված անձանց, որը կապահովի հավասար հնարավորություններ հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար:

Մենք, մեր քաղաքականությունը եւ ծրագրերը մշակում ենք մարդու իրավունքների սկզբունքների հիման վրա, եւ միայն այս սկզբունքներով պետք է առաջնորդվենք` ապահովելով մարդու համար արժանապատիվ կյանք ՀՀ-ում: Շնորհակալ եմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Համազասպ Դանիելյան:

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի Կառավարություն, հարգելի գործընկերներ, ես 2018 թվականի պետական բյուջեի կատարողականի քննարկումը կօգտագործեմ որպես առիթ` մի քանի թեմաներ քննարկելու համար: Դրանցից մեկը վերաբերելու է պետական ապարատի իներցիային, երկրորդը` ԱԺ դերին բյուջետային գործընթացում եւ վերահսկողության կարողություններն, եւ եթե ժամանակ մնա, մի քիչ էլ կխոսեմ նաեւ քննադատության կարեւորության եւ դրա որակի կարեւորության մասին:

Մենք այսօր քննարկում ենք մի բյուջե, որը հաստատվել է 2017 թվականի աշնանը: Մենք բոլորս հիշում ենք, թե 2017 թվականի աշնանն ինչ քաղաքական իրավիճակում էինք: Մենք անգամ հաջորդ գարնանը, հաջորդ ամռանը քննարկելու ենք մի բյուջե, որն ընդունված է լինելու մի խորհրդարանի կողմից, որը կապ չունի մեզ հետ: Սա զուտ օրինակ է` հիշեցնելու համար, որ պետական ապարատում կան գործընթացներ, որոնք շատ դանդաղ եւ երկարաժամկետ են, եւ դա ունի նաեւ իր դրական եւ կարեւոր կողմը: Սա շարունակականություն է ապահովում, հնարավորություն է տալիս ծրագրերին, բայց նաեւ այստեղ կան սահմանափակումներ:

Երեկ մենք լսեցինք քննադատություն` բյուջեի հետ կապված, ներառյալ պրն Բաբաջանյանի կողմից, որ արագ չի, բավարար չի, բայց այս բյուջեն, մեծ հաշվով, մեր քաղաքական թիմի կողմից հաստատված բյուջեն չի: Պրն Թորոսյանն օրինակներ բերեց, թե ինչպես է առանձին տողերի մասով իրեն հաջողվել փոփոխություններ մտցնել, բայց գիտենք, որ դա շատ նեղ հնարավորությունների մասին է:

Տիկին Թանդիլյանը, ով հեղափոխությունից հետո գլխավորել է այն գերատեսչությունը, որն ունեցել է բյուջեի ամենամեծ համամասնությունը, վստահ եմ, հուսով եմ, որ կհամաձայնի, թե որքան է դժվար է եղել այդ ոլորտում էական փոփոխություններ անել: Իներցիան, այո, պետական համակարգում, պետական ապարատում շատ ուժեղ է, եւ ես հաճախ, նույն ԱԺ շենքում աշխատելիս. այդ զգացողությունն ունեմ, որ պետական ապարատը մի հսկայական կենդանի է, մի փիղ է, շարժվում է իր տրամաբանությամբ, եւ եթե անգամ մարդ կա, ով նստած է այդ փղի վրա, եւ կողքից երեւում է, որ ինքն է կառավարում, միշտ չի, որ կարողանում է այդ հսկա կենդանու բնազդներն ու արդեն իսկ տրված ուղղությունն այս կամ այն ուղղությամբ փոխել, եւ այստեղ մենք շատ ավելի շատ բան ունենաք անելու, ներառյալ` ԱԺ ինստիտուտի առումով:

Երկրորդը. ուզում եմ խոսել բյուջետային գործընթացում ԱԺ-ի դերի մասին: Ես, իհարկե, կարող եմ շատ երկար եւ կոնկրետ օրինակներով բերել, թե ինչու է այս բյուջետային ցիկլը, ոչ թե բյուջետային ցիկլը, այլ բյուջեի կատարողականի այս ընթացքը շահեկանորեն տարբերվում նախորդներից, ինչ լավ նախադրյալներ ունենք, օրինակ` երեկ պրն Ջանջուղազյանը բնորոշեց մարաթոն, եւ շատ համաձայն եմ այդ բնորոշման հետ, երբ համատեղ հանձնաժողովների հետ մենք նիստեր ունեցանք, ֆինանսաբյուջետային հանձնաժողովը` 10 հանձնաժողովների հետ: Այսպիսի մի վիճակագրական տվյալ. 30 ժամից ավելի են տեւել այդ նիստերը, 230 անգամ պատգամավորները հարցեր են տվել եւ այստեղ հաճախ նաեւ մի հարցը կազմված է եղել բազմաթիվ հարցերից, անգամ, եւ կարող ենք սա համարել որպես ցուցանիշի օրինակ. սա լա՞վ օրինակ է, թե՞ ոչ:

Նայած` թե մենք ի՞նչ ենք ակնկալում, որովհետեւ, իմ համոզմամբ, թեեւ իրապես շատ տարբերվել են այս քննարկումները, բայց մենք, ընդամենը, խնդրի մակերեսն ենք կարողացել շոշափել, եւ մենք ավելի խորքը գնալու խնդիր ունենք, եւ այստեղ նորից խնդիրները շատ-շատ են:

Անպայման, ուզում եմ երկու բառով խոսել` վերահսկողության հետ կապված: Տեսեք, հունվարից սկսած, տարբեր անգամներ, հենց այս ամբիոնից եւ, ընդհանրապես, քաղաքական պրոցեսներում կարեւոր դեր էր զբաղեցնում այն հարցը, թե արդյո՞ք ԱԺ-ն ունի վերահսկողություն որոշ մարմինների նկատմամբ, բավարա՞ր է, թե՞ չէ, բայց մենք ականատես եղանք այս նույն, շատ կարեւոր բյուջեի կատարողականի քննարկման ժամանակ, միգուցե ամենակարեւոր վերահսկողական գործընթացում, որ իրականությունն այլ է: Իրականությունն այն է, որ անգամ այն մարմինները, որ մեր գործընկերներն ասում էին, որ վերահսկողությունից դուրս են, այդ մարմինների ղեկավարները եկան այստեղ, արդյո՞ք մենք բավարար պատրաստ էինք իրենց բավարար խորությամբ եւ բավարար հիմնավոր չափով հարցեր տալ: Սա բաց հարց է:

Նույն խորհրդարանական վերահսկողության առումով նաեւ շատ հաճախ ասվում էր, որ դա քաղաքագիտական նոնսենս է, որ մեծամասնությունը խորհրդարանում որեւէ վերահսկողական գործունեություն չի ծավալում: Հիշո՞ւմ եք, որ ասացի` 238 պատգամավորներ: Դրանց ճնշող մեծամասնությունը «Իմ քայլ»-ականներ են եղել,  այդ հարցերը, ես հավատացնում եմ, ով ժամանակ ունի, ով ցանկություն ունի, ով մասնակցել է, կարող է հետեւել, պակաս սուր չեն եղել, պակաս կարեւոր չեն եղել կամ պակաս ֆունդամենտալ չեն եղել: Ներողություն, տոկոսային հարաբերությունը, մեծամասնությունը, հաստատ, «Իմ քայլ»-ականներն են եղել: Ես վերջացնեմ, հետո կարող ենք զրուցել, պրն Բագրատյան:

Լավ, քանի որ պրն Բագրատյանն այստեղ հարց տվեց, քննադատության որակի մասին: Երեկ պրն Բագրատյանն առաջարկություն էր անում, որ ես զարմացա: Տեսեք, նույն վերահսկողության կոնտեքստում շաբաթներ կամ ամիսներ առաջ պրն Բագրատյանն առաջարկեց, որ որոշակի մարմիններում ընդդիմությունն առաջարկելու իրավունք ունենա: Պրն Փաշինյանն այստեղից խոստացավ, համաձայնվեցին, օրենսդրական նախաձեռնություն բերեցիք, 2 օր առաջ քննարկեցինք, ընդ որում նախաձեռնություն, որ հեղինակն ինքն այստեղից նաեւ կես կատակ ասեց, որ մերժելու ենթակա է, որովհետեւ կար մեծամասնության  կողմից ներկայացված նախագիծ, որն ըստ էության, ավելի լավ էր կարգավորում...

Ես խոսեմ, էլի, պրն Բագրատյան: Դրանից հետո առաջարկ է լինում, որ ընդդիմությանը հանձնվի մի մարմին, որը Սահմանադրությամբ անկախ է, ապաքաղաքական է: Առաջարկություն է արվում ընդդիմությանը հանձնել մեկ այլ մարմին, որի առաքելությունն է գործադրի ներսում վերահսկողություն իրականացնել, բայց ուզում են գործադրի հետ կապ չունեցող բաներ, որոնք ավելի շատ ոչ թե խնդիր լուծելու հետ կապ ունեն, այլ նոր հեծանիվ հորինելու: Մենք ԱԺ-ում վերահսկողական զարգացման կարողությունների զարգացման առումով շատ ճանապարհ ունենք անցնելու, եւ պետք է անկեղծ լինենք այդ առումով, եւ քանի դեռ մենք չենք թիրախավորել, քանի դեռ մենք չենք գնահատել որտեղ են այն խնդիրները, որտեղ, իսկապես, մենք բարելավելու հնարավորություն ունենք եւ գնում ենք այն ուղղությամբ, որը մեզ տեղ չի հասցնելու, մարդկության կողմից երբեք կիրառված բան չի, մենք ընդամենը ժամանակ ենք վատնելու:

Ես կուզեմ խոսակցությունն ամփոփել, անդրադառնալով հենց բյուջետային հանձնաժողովի` մշտական հանձնաժողովի գործունեությանը: Մենք ունենք մի նախադեպ, որը կարծում եմ` միգուցե, նաեւ օրենսդրական առումով պետք է ֆիքսել, երբ վերահսկողական այս ամենակարեւոր հանձնաժողովի ղեկավարը փոքրամասնության ներկայացուցիչ է: Ի դեպ, մյուս հանձնաժողովինը եւս` մարդու իրավունքների, որը վերահսկողական առումով շատ կարեւոր է, նույնպես փոքրամասնության ներկայացուցիչ է, բայց դրանից այն կողմ գնալու հարց ունենք, որովհետեւ տիկին Թանդիլյան, մենք հունվարից իրար հետ խոսում ենք հանձնաժողովի աշխատանքներն ավելի լավ կազմակերպելու համար, որովհետեւ, եթե ուզում ենք, որ հաջորդ շրջափուլին ԱԺ-ն ավելի պատրաստ լինի այս քննարկմանը, մենք կարող ենք խոսել հանձնաժողովի կարողությունների զարգացման մասին եւ պետք է խոսենք դրա մասին, բայց փաստն այն է, որ այսօրվա դրությամբ մեր հանձնաժողովում անգամ ծավալը հսկայական է, ունենք սահմանափակ թվով փորձագետներ, բայց այդ փորձագետներն էլ անգամ ամբողջ իրենց պոտենցիալով զբաղված չեն, եւ մենք այստեղ իրար հետ գործ ունենք անելու, ավելի լավ կազմակերպելու:

Գլոբալ շատ ավելի մեծ հարցեր կան: Նոր Հայաստանին, նոր իրականությանը, նոր ռազմավարական ծրագրին համապատասխան բյուջետային ծրագրեր ունենալու գլոբալ հարց կա, որ մենք աստիճանաբար պետք է լուծենք, որովհետեւ, նորից վերադառնալով այդ իներցիայի գաղափարին, մենք այսօր բյուջեում քննարկում ենք ծրագրեր, որոնց մի զգալի մասը կազմավորվել է եւ իներցիոն առումով շարունակվում է: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շրջակա միջավայրի նախարար` Էրիկ Գրիգորյան:

Է.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-ԱԺ հարգելի նախագահ, պրն վարչապետ, պատգամավորներ, գործընկերներ, քննարկման ժամանակ մանրամասն ներկայացվել է բնապահպանության ոլորտի ֆինանսավորումը եւ բյուջեի հետ կապված թվերը: Այդ պատճառով կարիք չեմ գտնում մանրամասն անդրադառնալ, սակայն կցանկանայի մի քանի վերլուծական թվեր մեջբերել:

2018 թվականին բնապահպանության ոլորտի ֆինանսավորումը կազմել է մոտ 5 միլիարդ դրամ, որից 1.7 միլիարդը եղել են դրամաշնորհներով ձեւավորված գումարներ, սակայն այս գումարը կազմում է, ընդհանրապես, բնապահպանական եւ բնօգտագործման վճարներից պետական բյուջե մուտքագրված գումարների ընդամենը 5.8 տոկոսը: Սա նշանակում է, որ ավելի քան 54 միլիարդ դրամ, որը հավաքագրվում է բնապահպանական հարկի, բնօգտագործման վճարների տեսքով, որպես բնական ռեսուրսների օգտագործման փոխհատուցում եւ աղտոտման փոխհատուցում, ընդամենը 5.8 տոկոսն է վերադառնում բնապահպանական խնդիրների լուծման համար:

Իրականացվել են 10 ծրագրեր` պետական ոչ առեւտրային կազմակերպությունների մասով, որոնցից 7-ը բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ են: Բնության հատուկ պահպանվող 7 տարածքներ, որոնց շարքում են Խոսրովի անտառ արգելոցը, Դիլիջան ազգային պարկը, Արփի լիճը, ընդհանուր, ամբողջ ֆինանսավորումը կազմել է մոտ 800 միլիոն դրամ` շատ ավելի քիչ, քան միջին վիճակագրական պահպանվող տարածքի ֆինանսավորումը յուրաքանչյուր արեւելաեվրոպական երկրում, եւ միայն մեկ հիմնադրամի կողմից համաֆինանսավորումը` «Կովկասի բնության հիմնադրամ»-ի կողմից համաֆինանսավորումը կազմել է այս գումարի ավելի քան 50 տոկոսը:

Պետական ապարատի ծախսերի հետ կապված` կրկին, մանրամասներ չեմ ուզում նշել, միայն մեկ ցուցանիշ. 2018 թվականին բնապահպանության նախարարության կողմից գործուղումների թիվը բյուջեի միջոցով եղել է ընդամենը 2-ը. 2 անձի գործուղում ընդհանուր մոտ 1 միլիոն դրամի չափով:

Գնումների տնտեսումը կազմել է ավելի քան 9 տոկոս, իսկ 2018 թվականի հունիսի 1-ից հետո ընկած ժամանակահատվածում ոլորտի կողմից ստորագրված եւ հատկացված դրամաշնորհները գերազանցել են ավելի քան 20 միլիարդ դրամը: Մեկ օրինակ` նախարարության ներքո գործող կազմակերպություններից մեկում, որտեղ ընդամենը կես տարվա ընթացքում շահութաբերությունն ավելացել է ավելի քան 100 տոկոսով, շահույթը նույնպես` 100 տոկոսով: 30 տոկոսով բարձրացվել են աշխատավարձերը եւ կատարվել են ավելի շատ կապիտալ ներդրումներ, քան նախորդող 15 տարիներում, եւ այժմ այդ կազմակերպությունը` Զվարթնոց աէրոօդերեւութաբանական կենտրոնն օգտագործում է այնպիսի սարքավորումներ, որոնք տեղադրված են Սինգապուրի օդանավակայանում:

Յուրաքանչյուր խնդիր ունի իր պատճառը, իսկ պատճառն ունի իր արմատները: Շրջակա միջավայրի ոլորտում այդ արմատները բազմաթիվ են, սակայն կցանկանամ ձեր ուշադրությունը հրավիրել մի քանի կարեւոր խնդիրների վրա:

Առաջինը նա է, որ երբեւիցե կենսառեսուրսների հաշվառում չի ֆինանսավորվել, այսինքն` նախարարությունը տալով կենդանական եւ բուսական ռեսուրսների օգտագործման թույլտվություններ, լիցենզիաներ, պետական բյուջեից գումարներ չի ստացել` այդ ամենը հաշվառելու համար, բացառությամբ Սեւանա լճի ձկան եւ խեցգետնի ծավալների հետ կապված:

Ջրերի բնական հոսքի տվյալների հետ կապված` համապատասխան ուսումնասիրություններ չեն կատարվել, իսկ կատարվածները բավարար չեն եղել: Այդ պատճառով այս պահին որեւէ մեկը չի կարող ասել, թե ՀՀ-ում 2018 թվականին ձեւավորված ջրային ռեսուրսներն իրականում ինչքա՞ն են եղել: Այսինքն` հնարավոր չի հստակ իմանալ ջրի առաջարկը, եւ, որ ավելի վատ է, մենք չգիտենք ջրի պահանջարկը:

Չկան հստակ սահմաններ` անտառների հետ կապված: ՀՀ անտառները, զբաղեցնելով ՀՀ տարածքի 11.3 տոկոսը, չունեն, ընդհանրապես, որեւէ կադաստրային գրանցում: Նույնը վերաբերում է նաեւ բնության հատուկ պահպանվող տարածքներին, նույնը վերաբերում է նաեւ այլ հողատարածքների: Բոլոր այն ոլորտներում, որտեղ առկա է եղել որոշակի խմբակային շահ, պետության իրավունքները մաքսիմալ սահմանափակվել են օրենսդրությամբ: Օրինակ` CITES կոնվենցիան, որն ամբողջ աշխարհում սահմանում է կենդանիների փոխանակման եւ առեւտրի պայմանները, ամբողջ աշխարհում հիմնված է ծագման փաստաթղթերի վրա, Հայաստանում հիմնված է ձեռքբերման փաստաթղթերի վրա, քանի որ ձեռքբերման փաստաթուղթը շատ ավելի հեշտ է ամեն կրպակից ձեռք բերել:

Օրինակ` ձկնաբուծության համար ընդհանրապես օրենսդրությամբ սահմանված է երկու աշխատանքային օր, եւ մարմինը, ընդհանրապես, ո՛չ ժամանակ, ո՛չ ռեսուրս ունի այդ ամբողջ գործընթացն իրականացնել:

Աղբավայրերի լիցենզավորման համար սահմանվել են մի շարք կարգավորումներ, սակայն սողանցքների միջոցով Հայաստանում որեւէ աղբավայր մինչ այսօր լիցենզավորված չէ:

Թափոնների վճարների հետ կապված` սահմանված են մի շարք վճարներ, սակայն թափոնների համար, այդ պալիգոնների կարգավորումների բացակայության համար այդ համակարգն ամբողջությամբ նույնպես չի գործում:

Նախորդ տարիների ընթացքում տասնյակ միլիոնավոր դոլարներ են ծախսվել կլիմայական փոփոխությունների նկատմամբ Հայաստանի պատրաստվածությունը բարձրացնելու ուղղությամբ, սակայն որեւէ ոլորտ մինչ այժմ չունի կլիմայական ոլորտի իր ճանապարհային քարտեզը:

Տասնյակ միլիոնավոր դոլարներ են ծախսվել ջրային ռեսուրսների կառավարման բարելավման ուղղությամբ, սակայն որեւէ պատշաճ ջրային ռեսուրսների կառավարում չի իրականացվել, դեռ ավելին` օրենսդրությամբ էականորեն սահմանափակվել են պետական կառավարման մարմինների իրավասությունները` ջրային ռեսուրսների ոլորտում:

Տասնյակ միլիոնավոր դոլարներ են ծախսվել անտառների կառավարման ոլորտում, սակայն ամբողջ եւ՛ օրենսդրական, եւ՛ ինստիտուցիոնալ համակարգն ավելի շուտ շղարշի դեր է կատարել` լայնատարած եւ մասսայական ապօրինի անտառհատումները քողարկելու նպատակով:

Շատ խոսվեց թերակատարումների մասին: Ես կցանկանայի մեկ օրինակ բերել, որը վերաբերում է Սեւանի ափամերձ տարածքների մաքրմանը: 2018 թվականին կար արդեն ստորագրված պայմանագիր Սեւանի ափամերձ տարածքների մաքրման համար, սակայն մենք ուսումնասիրություններ կատարեցինք եւ պարզեցինք, որ ըստ մեր նախնական հետազոտությունների, կային համընկնումներ այն աշխատանքների մեջ, որը պետք է կատարվեին եւ որոնց համար պետությունը նախկինում արդեն վճարել է, եւ մենք ավելի նպատակահարմար գտանք փոխադարձ համաձայնությամբ դադարեցնել եւ չկատարել այդ ծախսերը եւ ախտորոշել իրական ծավալը: Այս պահին մենք ունենք մինչեւ 1901.5 նիշը տիեզերական պատկերներով, դրոններով եւ ժամանակակից այլ տեխնոլոգիական լուծումներով մանրամասն ուսումնասիրված եւ վեր հանված 770 հեկտար մաքրման տարածքներ, անմիջապես դիմել ենք Կառավարությանը, եւ կարծում ենք, որ այս աշխատանքները կիրականացվեն առաջիկա 3 տարվա ընթացքում, չնայած, որ նախկինում նախատեսված էր այս աշխատանքները կատարել 6-7 տարվա ընթացքում:

Մենք գույքագրեցինք բոլոր այն աշխատանքները, որոնք վերաբերում էին Արարատյան դաշտի լքված հորերին, այդ խրոնիկ խնդիրը` կապված ջրի սակավության հետ, եւ ես ուրախությամբ ցանկանում եմ նշել, որ վարչապետի հանձնարարականով արդեն ներկայացվել է ավելի քան 400 միլիոն դրամի ծրագիր եւ առաջիկայում կհայտարարվի մրցույթ` լքված ինքնաշատրվանող հորերի լուծարման ուղղությամբ, որն էականորեն կփոխի նաեւ ջրի առկայության եւ ջրային ռեսուրսների վիճակ Արարատյան Դաշտում: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արտակ Մանուկյան:

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ հագելի գործընկերներ: Ես երեկ որպես հարակից զեկուցող` պատրաստ էի հարցերի միջոցով ավելի մանրամասնեցնել այն, ինչ քննարկում էինք: Ցավոք, հարցեր չեղան, ես հիմա կփորձեմ նաեւ որոշակիորեն իմ տեսլականը ներկայացնել բյուջեի կատարման հաշվետվության մասին:

Ճիշտն ասած, նախքան նման կարգի փոստաթուղթը քննարկելն առաջ մենք պետք է երկու հարց տանք. ի՞նչ ունեինք եւ ի՞նչ ունենք: Ես հիշում եմ, որ ես ինքս հետեւում էի անցած տարի այս ամբիոնից կատարվող քննարկումներին, մայիս ամիսն էր, եւ մի քանի մեսիջներ էի լսում` կապիտալը փախչում է, գները թռչելու են, ամեն օր ցույցերը բերում են տնտեսության կաթվածահար վիճակի, տոկոսներ էին ներկայացվում, որը, ընդհանրապես, իրականության հետ կապ չուներ, ներկայացվում էր, որ ներդրումները նվազել են 11 անգամ եւ այլն, այսինքն` ըստ էության, այս ամբողջ տեղեկատվական հոսքերը, որոնք միտված էին ցնցումներ առաջացնելուն: Ի՞նչ ունենք հիմա:

Պետք է հիասթափեցնեմ, որովհետեւ ոնց որ թե կյանքը ցույց տվեց, այս բոլոր կանխատեսումներն ի չիք դարձան, եւ ես կփորձեմ որոշակիորեն, նաեւ ինչ-որ առումով` թվերով ներկայացնել այս դրույթները:

Ասեմ` ամենակարեւորը. ի՞նչն ունեինք այդ ժամանակ եւ ի՞նչ ունենք հիմա. կարծում եմ` հաջողել ենք. որպես ժողովրդի վստահությունը վայելող Կառավարություն, ապահովել մեկ կարեւոր բան` մակրոտնտեսական կայունություն: Սա շատ կարեւոր է, որովհետեւ, եթե դու չունես մակրոտնտեսական կայունություն, եւ ըստ էության, քո մոտ զգայնությունը, ռիսկայնությունը բավականաչափ մեծ է, ինչ էլ ուզում է անես, դու չափազանց շատ ավելի մեծ ջանքեր պետք է գործադրես, որպեսզի ներդրողներին հետաքրքրես:

Այս կոնտեքստով ես մի քանի թվեր ասեմ: Շատ է խոսվում տնտեսական աճի, որպես քանակական ցուցանիշ, բայց մենք պետք է դիտենք նաեւ տնտեսական աճը, որպես որակական ցուցանիշ, այսինքն` դու կարող ես ունենալ, օրինակ` ինչպես 2017-ին` 7.5 տոկոս տնտեսական աճ, որը հանգեցնի, օրինակ` 0.2 տոկոս գործազրկության կրճատման, եւ ունենաս օրինակ` 5.2 տոկոս տնտեսական աճ, որը հանգեցնի 0.4 տոկոս գործազրկության նվազման կամ, մեկ այլ մեթոդաբանությամբ` 1.5, այսինքն` եթե մենք խոսում ենք ինչ-որ առումով շոշափելի, զգալի տնտեսական աճի, դուք ո՞րն եք նախընտրում` ֆորմալ առումով ավելի բարձր տնտեսական աճ, որը չի հանգեցնում որեւէ շոշափելի արդյունքների՞, թե՞ մի քիչ ավելի նվազ տնտեսական աճ, բայց որը շոշափելի է, եւ ի դեպ, էդ նվազն էլ, որ ասում ենք, շատ կարեւոր է բազան, որովհետեւ, եթե մենք ֆորմալ առաջնորդվում ենք էն բյուջեի տրամաբանությամբ կամ էն համախմբող ցուցանիշների, որոնք դրված են նաեւ այս ամբիոնում հաստատված նախագծի հիմքում, նույնիսկ դրա նկատմամբ այս մեսիջների կոնտեքստում տեղի է ունեցել գերակատարում:

Այս առումով, ես մի փոքր էլ, կներեք, որ ձեր թանկ ժամանակը վատնեմ, բայց մի երկու դիտարկում էլ անեմ: Ակնհայտ է, որ ստվերի մասով որոշակի դրական միտումներ կան, եւ դրա մասին սովորաբար, ամենաճիշտ ցուցանիշը հարկեր-ՀՆԱ-ն է, իհարկե, այստեղ էլ կարող ենք խոսել, հետագայում տարանջատել, օրինակ` ԱԱՀ-ՀՆԱ հարաբերակցությունը, որը շատ ավելի քիչ ջանք է ենթադրում, որակակա՞ն է, կոռե՞կտ է, թե՞ չէ, բայց այս ամբիոնից հնչեցին թվեր, որոնց ես, որպես տնտեսագետ, չեմ կարող չարձագանքել:

Առաջինը. նշվեց, որ մեկ տոկոսով նվազել է, եւ տիկին Թանդիլյանը բերեց ցուցանիշներ, այստեղ հնչեցրեց, որ հարկեր-ՀՆԱ-ի պոտենցիալի գնահատականը 40 տոկոս է, եւ մամուլն ակտիվ, ես նայեցի, որ ի տարբերություն դրական մեսիջների, սա շատ շրջանառում է, ասեմ, որ այդպես չի կարող լինել: Չի կարող լինել մի պարզ պատճառով` որպեսզի քեզ մոտ հարկեր-ՀՆԱ-ն լինի 40 տոկոս, դու, առնվազն, գոնե մի հարկատեսակ պետք է ունենաս, որը 40-ից ավելի տոկոս է, դեռ ինքն էլ պետք է ավելի մեծ կշիռ ունենա, որ կարողանա բերի այս ցուցանիշին, այսինքն` ակնհայտ է, որ հիմա ես ձեզ թվեր հնչեցնեմ, ամենաբարձր հարկատեսակը եկամտային հարկն է` 36 տոկոս, այստեղ էլ հազար հոգի հարկ վճարող է: Սա` ուղղակի, որ մի քիչ պետք է թվերին ավելի լուրջ մոտենալ, առավել եւս, որ դա շրջանառվում է եւ որպես մեսիջ օգտագործվում է:

Երկրորդը. շատ է խոսվում կապիտալ ծախսերի մասին, եւ պրն Մելքումյանն այս մասին նշեց: Ես համաձայն եմ, որ, ի դեպ ասեմ, որ առաջին եռամսյակը նայում ենք, որոշակի բացասական միտումներ կան այս առումով, բայց բացասական` առաջին հայացքից, որովհետեւ այստեղ էլ, պրն նախարարները բազմիցս նշում են, բերում են միջերկրային համեմատություններ ասում են` առողջապահության բյուջեն, կրթության բյուջեն, ՀՆԱ-ի...

Բայց մենք պետք է հասկանանք էլի, ծախսը հո ինքնանպատակ չի՞, այսինքն` այդ ծախսը պետք է լինի հասցեական, եւ շատ ճիշտ բառ բերեց պրն Հարությունյանը, ես ուզում եմ երկրորդել` մենք ի՞նչ ենք արել` փորձել ենք բյուջեն մաքրել, այսինքն` եթե դու բյուջեն առաջին փուլում չմաքրես ծախսային անարդյունավետությունից, հետագայում ինչ ուզում ես կառուցիր, քո մոտ ծակ դույլ է լինելու: Եվ այո, կարծում եմ` որոշակիորեն սրանով է պայմանավորված նաեւ կապիտալ ծախսերի թերակատարումը, այսինքն` մարդիկ ավելի կաշկանդված են եղել, քանի որ վստահ չեն եղել, որ այդ ծրագրի վերաբերյալ ծախսումներն ըստ հասցեականության են: Այս առումով` կարծում եմ, որ, առնվազն, բյուջետային վերահսկողության կոնտեքստում ամեն պահի մեր շնչառությունը դուք կզգաք 2019-ի կատարման ընթացքում, որովհետեւ այստեղ խնդիր կա: Խնդիր կա նաեւ նրան, որ մենք փորձենք այդ ծախսի հասցեականությունը բարձրացնել, եւ որն ամենակարեւորն է, կներեք, մենք, երեկ էլ ես լսեցի` օպտիմիզացիա, որը միայն խոսում է ծախս կրճատելու մասին: Օպտիմիզացիան, միայն ծախս կրճատելը չի, որովհետեւ օպտիմիզացիան նաեւ եկամուտ գեներացնելն է: Եկամուտ գեներացնելը շատ ավելի ստեղծագործ աշխատանք է ենթադրում, քան միայն ծախս կրճատելը, եւ ես ձեզ քրտնաջան աշխատանք եմ մաղթում, որպեսզի դուք կարողանաք եկամուտ գեներացնել, այլ ոչ թե միայն ծախս կրճատել:

Այս առումով, ես մի բան էլ կուզենայի ամփոփելով ասել. ես հորդորում եմ իմ բոլոր գործընկերներին կողմ քվեարկել: Ինչո՞ւ. որովհետեւ 2018 թվականի բյուջեի կատարումը ոչ միայն հաջողեցրեց կանգնեցնել այն բացասական սպասումները, որ ես սկզբից նշեցի, այսինքն` այդ ֆոնի վրա` նվազող դրամական տրանսֆերտների վրա` դեպի ՀՀ փոխանցումներ, հաջողվեց գերակատարել այն թվային ցուցանիշները եւ նաեւ որակական որոշակի համատեքստ հաղորդել 2018-ով, այլ նաեւ դրական մեսիջներ հղել ապագայի նկատմամբ: Ես սա համարում եմ, իրոք, այս բյուջեի կատարման ամենակարեւոր ձեռքբերումը: Շնորհակալություն ուշադրության համար: Հորդորում եմ բոլորին կողմ քվեարկել:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սուրեն Պապիկյան` տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցվածքների նախարար:

Ս.ՊԱՊԻԿՅԱՆ

՟-ԱԺ հարգելի նախագահ, հարգելի գործընկերներ, այսօր ես ելույթիս մեջ կփորձեմ անդրադառնալ քիչ թվերի, որովհետեւ սրա մասին արդեն տարբեր հարթակներում խոսել ենք, ֆինանսների նախարարն իր հերթին ներկայացրել է, ես ավելի շատ կանդրադառնամ այն հարցերին, որոնք հաջողությամբ իրականացվել են` հաշվի առնելով նաեւ այն հանգամանքը, որ տարվա կեսին ենք սկսել մեր աշխատանքները, այնուամենայնիվ, շարունակականությունը կարողացել ենք ապահովել, եւ սուբվենցիոն եւ առաջին անհրաժեշտության ծրագրերի իրականացման շրջանակներում բյուջեով չնախատեսված հավելյալ հսկայական աշխատանք է կատարվել, որոնց արդեն կանդրադառնամ թվերով:

Մեր հիմնական գործունեությունը միտված է եղել տարածքային համաչափ զարգացում ապահովելուն եւ այս շրջանակներում շատ կարեւոր ծրագիր է, որի շարունակականությունը եւ սահուն ընթացքը, ինչպես նաեւ նոր անհրաժեշտ համայնքների ծրագրի մեջ ներգրավվումն իրականացվել է հավուր պատշաճի: Խոսքը վերաբերում է «Պետական աջակցություն սահմանամերձ համայնքներին» ծրագրին, որի շրջանակներում բնական գազի, էլեկտրաէներգիայի, ոռոգման ջրի սակագնի մասնակի փոխհատուցման եւ գույքահարկի եւ հողի հարկի փոխհատուցման նպատակով սոցիալական աջակցություն է տրամադրվել, ընդհանուր առմամբ 16 համայնքի 37 բնակավայրերի` Արարատի, Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի եւ Տավուշի մարզերից:

Հաջորդ արդյունավետ եւ շատ կարեւոր ծրագիրը, որի մասին կուզեմ խոսել, համայնքների տնտեսական եւ սոցիալական ենթակառուցվածքների զարգացմանն ուղղված սուբվենցիոն ծրագրերն են: Երեկ սուբվենցիոն ծրագրերի մասին հարցեր հնչեցին նաեւ գործընկերների կողմից, Հաշվեքննիչ պալատի ղեկավարի կողմից: Իրականում ինչո՞ւ սուբվենցիոն ծրագրերը չեն կարող արտացոլված լինել բյուջեում. որովհետեւ դրանք համայնքների կողմից ընթացիկ տարվա ընթացքում ներկայացվող ծրագրեր են, եւ քանի որ չկա դրանց հաշվարկային մասը եւ նախագծանախահաշվային փաստաթղթեր, այն հնարավոր չի լինում նախատեսել բյուջեով, եւ ավելի կանխատեսելի եւ իրական դարձնելը հնարավոր է միայն մի դեպքում, երբ հավելյալ ֆինանսական միջոցներից կարողանում ենք դրանց ուղղել գումարներ: Այնուամենայնիվ, ծրագիրը, չնայած նրան, որ նախորդ տարի չունեցավ այն չափաքանակը, որ մենք նախատեսում էինք, հիշեցնեմ, որ վարչապետը խոսել էր 10 միլիարդի մասին, դրա ընդամենը փոքր հատվածը կարողացանք կյանքի կոչել: Դա պայմանավորված է նաեւ համայնքների նախաձեռնողականությամբ:

Մոտավորապես, մենք ստացել ենք 230 ծրագրային հայտ, որից 152-ն իրականացվել է, հաստատվել է, գումարը կազմում է 3.8 միլիարդ դրամ, որից 1.6 միլիարդ դրամը համաֆինանսավորվել է պետբյուջեից, իսկ 2.2 միլիարդը` համայնքների կողմից: Ինչո՞ւ եմ սա կարեւորում. որովհետեւ նախկինում համայնքների կողմից սեփական ենթակառուցվածքների զարգացմանը գումար տրամադրելը, որպես այդպիսին, չի եղել, եւ այս քայլով, այս մեթոդիկայով մենք կարողանում ենք նաեւ մի կողմից պատասխանատվությունը բարձրացնել այդ գումարների ծախսի նկատմամբ, ինչպես նաեւ հրավիրել համայնքի բնակիչների, ավագանու ուշադրությունը, քանի որ այդ ֆինանսական միջոցների զգալի հատվածն իրենց իսկ սեփական միջոցներից տրամադրված գումարներն են, եւ կարծում եմ` ընթացիկ տարում եւ առաջիկա տարիների ընթացքում սա կարող է դառնալ ենթակառուցվածքների զարգացման կարեւոր հենասյունը, մանավանդ, որ խոշոր եւ խոշորացված համայնքները տարեցտարի ավելի շատ ֆինանսական միջոցներ են կարողանում ներգրավվել խնդրի լուծմանը:

Առիթից օգտվելով` ուզում եմ նշել, որ այս տարի արդեն կան սուբվենցիայի ծրագրային մշակված 417 հայտեր, որոնցից 239-ը մեր կողմից արդեն հավանության են արժանացել: Գումարի չափն այս պահին կազմում է 6 միլիարդ 236 միլիոն դրամ, իսկ մշակված փաթեթների ամբողջական գումարը կազմում է 20 միլիարդ 300 միլիոն դրամ, որից 10.9 միլիարդը համայնքների ներդրման չափն է, իսկ 9 միլիարդը` պետական բյուջեից: Նախատեսվում է եւս 6 միլիարդի ծրագրերի քննարկումը, քանի որ դրանք մշակման փուլում են: Դա` հընթացս:

Հաջորդ կարեւոր հարցը, որին կուզեմ անդրադառնալ, մարզերում առաջնահերթ լուծում պահանջող հիմնախնդիրների լուծմանն ուղղված հրատապ ծրագրերին է վերաբերում: Երբ հասկացանք, որ մեր կողմից նշված 10 միլիարդ դրամը հնարավոր չէ սուբվենցիոն ծրագրերով նպատակին արժանացնել, համայնքներից ստացած ծրագրային հայտերի միջոցով, պետության ֆինանսավորման միջոցով 192 ծրագիր ֆինանսավորվեց, որոնք նույնպես ուղղվեցին համայնքային ենթակառուցվածքների զարգացմանը, եւ, մասնավորապես, դպրոցների, մանկապարտեզների, բազմաբնակարանային շենքերի տանիքների վերանորոգմանը, ջրագծերի եւ ոռոգման ցանցերի զարգացմանը:

Նաեւ Հայաստանի տարածքային զարգացմանն ուղղված հսկայական դրամաշնորհային ծրագրեր են ուղղվել ոլորտի զարգացմանը եւ, մասնավորապես, Եվրամիության աջակցությամբ 2018 թվականին իրականացվել են մի շարք ծրագրեր, որոնց արդյունքում շուրջ 180 նոր աշխատատեղեր են ստեղծվել, բարձրացվել է ավելի քան 160 ձեռնարկությունների մրցունակությունը, վերապատրաստվել եւ իրականացվել են մի շարք սկսնակ ծրագրեր, գործարար խթանների եւ նաեւ վերապատրաստումների միջոցով փորձել ենք խրախուսել համայնքներում տնտեսական զարգացումը:

Ենթակառուցվածքների զարգացման ուղղությամբ նաեւ կարեւոր քայլ է կատարվել Գյումրի քաղաքի ճանապարհային ծրագրի շրջանակներում, չնայած հանրային դժգոհությանը, նաեւ` երբեմն օբյեկտիվ դժգոհությանը, Գյումրի քաղաքում հսկայական նախապատրաստական աշխատանք կատարվել են դեռ նախորդ տարի եւ այս փուլում շարունակվում են, այսօր արդեն ասֆալտապատման աշխատանքներ տեղի են ունենում Գյումրիում, եւ, մոտավորապես, 1-2 ամսվա ընթացքում մենք կունենանք այլ Գյումրի` այլ ճանապարհներով, այլ ենթակառուցվածքներով:

Այլ ծրագրերի այս պահին չեմ անդրադառնա այլեւս, ես շնորհակալություն եմ ուզում հայտնել հետաքրքիր քննարկումների համար, նաեւ միեւնույն ժամանակ հույս հայտնել, որ 2019 թվականի բյուջեով նախատեսված ծրագրերը, հաշվի առնելով մթնոլորտը եւ նաեւ մեր կողմից հաստատված լինելը, մի քանի անգամ ավելի արդյունավետ են լինելու, եւ Հայաստանի տնտեսական համաչափ զարգացման մեր տեսլականը հետեւողականորեն կյանքի ենք կոչելու: Շնորհակալ եմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-«Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության անունից ձայն է խնդրել պատգամավոր Էդմոն Մարուքյանը:

Է.ՄԱՐՈՒՔՅԱՆ

-Հարգելի ԱԺ նախագահ, հարգելի վարչապետ, Կառավարության անդամներ, հարգելի խորհրդարան, վարչապետին ենթակա մարմնի ղեկավար, սիրելի գործընկերներ. քննարկում ենք 2018 թվականի պետական բյուջեի կատարողականը, եւ պետք է ասեմ, որ էքստրաօրդինար քննարկում է, որովհետեւ մի կողմից գիտենք` ինչի՞ մասին է` կարեւոր փաստաթղի, որտեղ ընդդիմությունը միշտ պետք է ասելիք ունենա, մյուս կողմից քննարկում ենք մի բյուջե, մի բյուջեի կատարման հաշվետվություն, որին դեմ է քվեարկել հենց ինքը` վարչապետը, այսինքն` սա խոսում է նրա մասին, որ ոչ սովորական պայմաններում իրականացված պետական բյուջեի կատարողականն ենք քննարկում եւ կանգնած ենք մի հետաքրքիր մարտահրավերի առաջ: Այն, որ մինչեւ նոյեմբեր ամիսը, մոտավորապես հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսը մենք ամեն կերպ աջակցել ենք այս բյուջեի կատարմանը, եւ հետեւաբար, չենք կարող դեմ լինել դրա հաշվետվությանը, բայց մյուս կողմից, մենք դեմ ենք քվեարկել այդ բյուջեի ընդունմանը, եւ ըստ էության, նաեւ բազմիցս նշել ենք, որ Կառավարությունը գտնվում է ճգնաժամային իրավիճակում, երկիրը քաղաքական տուրբուլենցիաների մեջ է, եւ ըստ էության, այդ ժամանակահատվածը մենք քաղաքական առումով, որպես ընդդիմություն, հաշվարկի մեջ չենք ներառում քննադատության եւ պրոբլեմների առումով:

Բայց միեւնույն ժամանակ չենք կարող չխոսել խնդիրներից, որոնք մենք տեսնում ենք, որ պետք է ինչ-որ մի բան անել, դրանց դեմն առնել, այսինքն` այդ խնդիրները չկրկնել 2019 թվականին, հետո` 2020-ին, 2021-ին, եւ այդ խնդիրների մասին միշտ խոսել ենք: Այսինքն` խոսել ենք այն ժամանակ, խոսել ենք հետո, խոսել ենք նոր խորհրդարանում հունվար ամսին եւ 3 պրոբլեմ ենք մատնանշել: Այստեղ կա այդ դեղին գրքույկը` 100 կետը` վարչապետի կողմից ներկայացված, եւ երբ որ լրագրողները հարցնում էին, ասում էին` լավ, ինչպե՞ս կգնահատեք 100 կետը, իմ կողմից նշված հանգամանքներից զատ` 3 պրոբլեմ ենք մենք մատնանշել:

Առաջին պրոբլեմը կադրային պրոբլեմն է, որ մենք քննադատել ենք, քննադատում ենք եւ, եթե այսպես շարունակվի, քննադատելու ենք: Մենք գտնում ենք, որ կադրային քաղաքականությունը շատ վատն է:

Երկրորդ պրոբլեմը. խոստումներ, որոնք դրժվել են: Նույնն ասել ենք, ասում ենք, շարունակելու ենք պնդել, որոնք եղել են միասնական ընդդիմության խոստումները, եղել են վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի խոստումները, եղել են հետո Կառավարության խոստումները: Խոստումները պետք է կատարվեն, եւ մենք հետեւելու ենք, որ կատարվեն: Կան բաներ, որ ասել են` այո, ասել ենք, դե հիմա մի տարուց կանենք, ասել ենք, բայց ուրիշ ձեւով ենք ուզում անել, բան: Մենք ուրիշ ձեւերն էլ ենք փորձում, պրն վարչապետ, կոնկրետ, հիմա` ԱԱԾ-ի եւ ոստիկանության հետ կապված, այսինքն` այն ձեւով, որ փորձել ենք, չի եղել, որ խոստումի մեջ է եղել, հիմա, ուրիշ ձեւով ենք փորձում:

Երրորդ կետը. անընդհատ մենք կոչ ենք արել, որ պետք է փորձ անել վեր կանգնել ամեն ինչից, եւ ավելի ներառական մոտեցումներով հանդես գալ: Այսինքն` լինել բոլորի վարչապետը, լինել բոլորի Կառավարությունը, եւ ամենախիստ ձեւով մենք դատապարտել եւ քննադատել ենք հայտնի սեւ ու սպիտակների այդ պատմությունը, որն այս վերջերս Երեւանի քաղաքապետը նորից կրկնեց, ի դեպ, որ այո, ես ասել եմ, ճիշտ եմ արել, այսինքն` դրա համար եմ ասում, որ բաներ կան, որ դասեր չեն քաղվում, էլի, այսինքն` դրանք պետք է շարունակաբար ասենք:

Բայց կարո՞ղ էր ավելի լավ լինել: Ես կարծում եմ` միանշանակ, այո, կարո՞ղ էին արդյունքները շատ ավելի լավ լինել: Միանշանակ, կարծում եմ` այո, կարող էր լինել, եթե Կառավարությունը լիներ մի քիչ ավելի լսող, մի քիչ ավելի համագործակցային, մի քիչ ավելի ներառական մոտեցումներ ցուցաբերող: Եթե այդ վեհ գաղափարները որոշ մարդկանց, ուղղակի, չկտրեին մայր հողից, որովհետեւ երբ բան ենք ասում, մեզ ասում են` դուք խոսում եք ժողովրդի Կառավարության ներկայացուցչի հետ, ո՞նց կարելի է այդպես խոսել, կամ ժողովրդի պատգամավորին ո՞նց եք նման բան ասում, տպավորություն է, որ ընդդիմությունը չգիտեմ որ ժողովրդի պատգամավորն է կամ  ո՞ր ժողովրդի ընդդիմությունն է, թե՞ կարող է` մեզ տարբեր ժողովուրդներ են ընտրել, չգիտեմ:

Այսինքն` այս բաներից էր պետք վեր կանգնել, որը, ըստ էության, շատ դժվար է եղել, եւ ես հույս ունեմ, որ հիմա, գոնե, մի քիչ ավելի հանդարտ ժամանակաշրջան ենք մտել, Կառավարությունն ունի քաղաքական մեծամասնություն, էն ռեֆորմները, որոնք, օրինակ` մինչեւ դեկտեմբեր չեն արվել, որոշ դեպքերում օբյեկտիվորեն է ասվում, որ դե, չէինք կարող, խորհրդարանը չէր ընդունի, որոշ դեպքերում բաներ կան, ես գիտեմ, օրինակ` որ անեին` կլիներ, բայց չարվեց: Նմանատիպ շատ հարցեր:

Համաչափ տարածքային կառավարման առումով, նոր մեր գործընկերը խոսեց, ես շատ լավ եմ վերաբերվում պրն Պապիկյանին, նաեւ որպես նախարար, ես ուզում եմ ասել, որ պրն Պապիկյան, իներցիան շարունակվում է, այսինքն` դուք բեկումնային պետք է մի բան անեք, եւ այդ բանը դեռ չի արվել: Երեկ ես լսում եմ, մանկապարտեզներին հարցին ասում եք, դե, կարող է, որ տենց է, Երեւանում էլ պետք է մանկապարտեզները վճարովի դարձնենք, բայց մենք դրան դեմ ենք, բայց նրանց փող տալու չկա: Մենք պետք է ուրիշ ձեւով մտածենք: Պետք է մտածենք` ո՞նց անենք, որ մարզերում էլ երեխաները գնան մանկապարտեզ, եւ դրա համար վարձ չլինի, ոչ թե մտածենք, որ դե տենց... Երեւանը կտրվել է բոլոր մարզերից, սրա մասին շատ ենք խոսել: Հիմա, ի՞նչ է արվել այս մեկ տարվա մեջ` դրա հետ կապված. ես չեմ կարող որեւէ ֆունդամենտալ բան ասել: Անգամ համայնքների խոշորացումը, որ քննադատվել է շատ, եւ կոնսենսուս չի եղել անգամ մեր մեջ այն ժամանակ այդ առումով, իներցիայով շարունակվելու է, ոնց որ ես հասկանում եմ ձեր հայտարարություններից:

Տեղական ընտրությունները. որտեղ ձեզ պետք էր` այդ ընտրություններն արագ արվեցին, հորդորվեց ինչ-որ մարդկանց, հրաժարական տվեցին, ընտրություններ եղան: Որտեղ ձեզ պետք չի, ասում եք` պատրաստվում ենք 2021 թվականի ընտրություններին: Սա երկակի ստանդարտ է: Այսինքն` ես կարծում եմ` Վանաձորում եւ Գյումրիում էլ պետք է ընտրություններ արվեին: Էդ ո՞նց եղավ, որ Երեւանում, անպայման, պետք է շուտ անել, այ, իսկ Վանաձորում եւ Գյումրիում մինչեւ 2021 թվականը թող տենց մնա մինչ 2021թ.: Երեկ Գյումրիում ջրհեղեղ էր: Մարդիկ գանդոլաներ էին հանել եւ գանդոլաներով փողոցներով... Վենետիկն էր դարձել, էդ ո՞վ պետք է մտածի, մինչեւ 2021 թվականը տուրիզմի կենտրոն դարձնեք, գանդոլաներ դնենք, ինչքա՞ն էր` 50 եվրո էր, ասենք, սիրահար զույգեր գան, անձրեւի ժամանակ պտտվեն:

Հասկանո՞ւմ եք, այս բաների դեմը պետք է առնել, եւ դրանք քաղաքական որոշումներ են պահանջում եւ դրանց հետեւանքով է, որ մենք այս պրոբլեմներն ունենք: Մենք պատրաստ ենք ամեն մի լավ նախաձեռնության մինչեւ վերջ աջակցել: Մեր մտավոր ներուժը, մեր կադրային ներուժը բավարարում է գեներացնել լուրջ փաստաթղթեր, բավարարում է գեներացնել մոտեցումներ, որոնք կարող են ռեալ փոփոխություններ բերել: Մնում է, ուղղակի, մի քիչ լինել համագործակցային, ներառական, չբաժանել մարդկանց խմբերի եւ լինել ժողովրդի, բոլորի ներկայացուցիչը եւ որեւէ կերպ չտարանջատվել որեւէ մեկից:

Այս առումով նաեւ խոսվեց, պրն վարչապետ, երեկ հարց ու պատասխանի ժամանակ, որ այ, խորհրդարանն իր վերահսկողական ամբողջ լիազորությունները դեռ չի իրականացրել, բայց շատ հզոր լիազորություններ ունի, բայց չի իրականացրել եւ այլն, եւ այլն: Հիմա, ես ձեզ հարց եմ տալիս. այս կատարողականը, որ չընդունվի, հետեւանքը ո՞րն է: Գիտե՞ք: Չունի հետեւանք: Ինչո՞ւ. որովհետեւ այն ժամանակ, երբ որ ապականվում էր եւ՛ Սահմանադրությունը, եւ՛ դրանից բխող մյուս փաստաթղթերը, այնպես արվեց, ասում է` բյուջեի կատարողական հաշվետվությունը, եթե ընդունվում է, համարվում է ընդունված, եթե մերժվում է, համարվում է մերժված: Բա ի՞նչ: Ոչ մի բան: Կառավարությունը դրա արդյունքում ի՞նչ պետք է անի: Ոչ մի բան: Սա է մեր ԱԺ կանոնակարգը, սա է մեր Սահմանադրությունը:

Հիմա, մենք կամք ունե՞նք փոխել: Անգամ այն ժամանակ` կիսանախագահականը ժամանակ, որ կատարողականը չէր ընդունվում, Կառավարությունը հրաժարական էր տալիս: Սա է խորհրդարանական երկրի մեր կանոնակարգը, որ քննարկում ենք մի բան, որի կարեւորությունը շատ կարեւոր է, բայց կարեւոր չի, որովհետեւ ոչ մի բան չի կարող լինել դրա արդյունքում: Այ, այս մեխանիզմները մնացել են, պահպանվել են, եւ սրա համար քաղաքական կամք է պետք, որ փոխենք: Ոչ թե ասենք` այ, հիմա մի քիչ խառը հարցեր կան, հեսա սրանով զբաղվենք, մենք ձեզ կասենք հետո: Այդպես չի լինում:

Մենք գտնում ենք,որ պետք է արագացնել բոլոր կարեւոր ռեֆորմները, եւ այսօր կամ վաղը մենք կհրապարակենք նաեւ «Լուսավոր Հայաստան»-ի կողմից պատրաստված վեթինգի իրականացման սկզբունքները, որի հետ կապված` նաեւ բազմիցս փորձեցինք հասկանալ, ի՞նչ խումբ է աշխատում, որտե՞ղ, ո՞ւմ հետ աշխատենք, չգտանք այդ մարդկանց: Որոշեցինք հրապարակել, ասել` էս մեր սկզբունքներն են, որ մի բան գրեք, հիշեք, որ մենք էլ այս բանը գեներացրել ենք, կարող է` ձեզ պետք գա, սիրելի գործընկերներ:

Շնորհակալություն: Իմ նշած էքստրաօրդինար հանգամանքներից ելնելով` «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունն այս անգամ կողմ կքվեարկի բյուջեի կատարողականին: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-ԲՀԿ-ի անունից ձայն է խնդրում պատգամավոր Սերգեյ Բագրատյանը, համեցեք:

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

՟-Սիրելի հայրենակիցներ, հարգարժան խորհրդարան, մեծարգո վարչապետ, այս ելույթի ցանկությունն ամենեւին չունեի, բայց դուք ստիպեցիք, որ այս ելույթը ես ունենամ ձեզ համար: Սկսեմ, պրն վարչապետ, ձեզ ուղղված իմ հարցի նախապատմությունից: Դուք ասում եք, որ երբեւէ չեք հիշում, որ դուք ընդդիմության համար լծակներ եք պահանջել նախկինում: Բացեք 2017 թվականի հոկտեմբերի 2-ի ձեր ելույթն այս խորհրդարանում: Խոսելով ընդդիմությանը լծակներ տալու մասին, դու, ասել եք, որ ինչո՞ւ եք ընդդիմությանը խմբակցություն ունենալու ձեւական իրավունք տվել: Վարչապետ առաջադրելու իրավունք տվեք, եթե դրանից էլ զրկեք, միգուցե թույլ տաք` մենք գանք խորհրդարան, միգուցե թույլ տաք` մենք ավագանիում առաջադրվենք: Այսինքն` դուք իշխանությանը հստակ ասում եք, որ ձեր արածը բանի պետք չի եւ շարունակում եք, ասում եք` տվեք լծակ, որ մենք կարողանանք իրացնել: Միացրեք համակարգիչը եւ 2017 թվականի ելույթը փոխանցեք ինձ, լսենք:

Ես շարունակեմ: Ինչ վերաբերում է, պրն Դանիելյանը, չէ, կգա, նոր կասեմ, ես տենց բան չեմ սիրում, հիմա շարունակենք հետեւյալը:

Պրն վարչապետ, ես ձեզ հարց եմ տալիս, Կառավարության նախորդ հարց ու պատասխանին, պարզ հարց եմ տալիս, ասում եմ` պրն վարչապետ, հնարավո՞ր է, որ ՏՄՊՊՀ-ում եւ ՀԾԿՀ-ում մենք մասնակցություն ունենանք, դուք ասում եք` հետաքրքիր հարց է, լավ հարց է, կքննարկենք, սա մի ընդունեք որպես այլեւս փաստ, բայց այս ուղղությամբ քննարկումներ կանենք: Ես համաձայնում եմ դրան` մտածելով, որ վարչապետն իրավունք ունի առաջադրել ՀԾԿՀ 5 անդամ եւ ՏՄՊՊՀ 7 անդամ, հետեւաբար, ես պետք է օրենսդրական փոփոխությամբ հանդես գամ, իրավունք ձեռք բերենք եւ կարողանանք առաջադրել թեկնածու: Ես անմիջապես նախաձեռնում է օրենքի փոփոխություն, պրն Ավինյանի մոտ քննարկում ենք այդ հարցերը, մայիսի 2-ին ես բերում եմ նախագիծը, Ավինյանի մոտ քննարկելիս պարզվում է, որ դրանից մեկ շաբաթ հետո ԱԺ նախագահ Արարատ Միրզոյանը նույն նախագծի վերաբերյալ, որոշ փոփոխություններով եւ Կանոնակարգին հետեւող փոփոխություններով ներկայացրել է Կառավարություն:

Այսինքն` երբ ես հանձնաժողովին ասում եմ, որ պետք է քննարկենք մեր առաջարկը կամ պրն Ավինյանն առաջարկել է, որ մենք համատեղ քննարկենք, իրենք համարում են, որ իրենք այլեւս իշխանություն են: Ո՞ւմ հետ քննարկենք, ո՞վ եք դուք, որ ձեր հետ բան քննարկենք: Կոնտեքստը սա է: Սա վիրավորական է:

Ամեն դեպքում, իմ հարցը հանվում է, մերժվում է, պրն Դանիելյանն ասում է` պրն Բագրատյան, դուք նույնիսկ առաջարկեցիք, որ ԱԺ նախագահի առաջարկն ավելի լավ է: Ես այդ վեհանձնությունն ունեմ, որ դա առաջարկեմ, ես պատրաստ եմ զիջել ցանկացած հարց, ցանկացած, բայց ես հասկանում եմ, որ պետք է, էթիկան պահանջում է, որ պրն Արարատ Միրզոյանն ինձ հրավիրի իր մոտ եւ ասի` պրն Բագրատյան, մենք նպատակահարմար ենք գտնում եւ դուք էլ` պետության նկատմամբ ձեր վերաբերմունքով այլեւս հայտնի անձնավորություն, այս ձեւով անել: Վստահեցնում եմ, որ ես 24 ժամ կաշխատեի, որ այդ նախագիծն ավելի լավը լիներ, բայց արհամարհանք եմ համարում, երբ ես ամսի 2-ին ներկայացնում եմ, եւ եթե այդ խողովակով է գնում, որ Արարատ Միրզոյանով պետք է անցնի, կարող է ցանկացած նախագծի տակ անուն-ազգանունը փոխե՞լ, ինքը՞ ներկայացնել: Սա մոտեցո՞ւմ է:

Հաջորդ հարցը. դրան հետեւեց ԲՀԿ-ի գրությունը, որ եթե դուք ազնիվ եք ձեր մղումներում, եկեք քննարկենք Հաշվեքննիչ պալատն ընդդիմությանը փոխանցելու հարցը, որին պատասխանում է ձեր աշխատակազմի ղեկավարը, որ ՏՄՊՊՀ-ում մեկ տեղ տվել ենք, հերիք է ձեզ, գնացեք, ուրախացեք, ծափ տվեք, ասեք` էս ի՜նչ ուժեղ իշխանություն ունենք: Ուրեմն, Սեւակի խոսքերը բացարձակ տեղին չեն, բայց բառակապակցությունը շատ նման է, որ ասում է` ես հաճախ կարող եմ շատերին ասել, որ դուք բնավ էլ այն չեք եղել, ինչ կարծել ենք: Ես կարծել եմ, որ մենք ազնիվ ճանապարհով ենք գնում եւ մանիպուլյացիաների ճանապարհով չենք գնալու: Ես հանձնաժողովում ասացի` ստեղծագործելու միտքը մարդու բնատուր, եզակի արժեքն է, եւ ստեղծագործող մարդուն չի կարելի կոտրել, չի կարելի մանիպուլյացիաներ անել, եւ շարունակում եմ այդ կարծիքին մնալ:

Ես, ինքս համոզված եմ, որ դուք ազնիվ ճանապարհով եք գնում: Եթե չէ` հայտարարեք, որ իշխանությունը շատ ավելի հաճելի գործունեություն է, քան մենք մտածենք, թե ուրիշ բան ենք անում: Ես երեկ ասացի, որ մենք ձեզ ենք այդ առաջարկն անում, որովհետեւ դուք իզմերով չեք առաջնորդվում: Պատասխանը, պրն վարչապետ, ինձ ցավ է պատճառել, այդ պատասխանը ես չեմ ակնկալում: Եթե մենք մտահոգ ենք երկրի զարգացման ընթացքին, մենք պետք է իրար հարգենք, մենք պետք է իրար նկատմամբ ջերմություն ցուցաբերենք, մենք չպետք է իրար վիրավորենք:

Հիմա, Համազասպ Դանիելյանի զարմանքի մասին: Ինչի՞ վրա եք զարմանում եղբայր, ինչի՞ վրա եք զարմանում, մի հատ հրավիրեք, թող գա Համազասպ Դանիելյանը, ինչի՞ վրա է զարմանում: Զարմանում է, որ 10 մարզպետ գալիս է հաշվետվություն ներկայացնելու, մեկ հարց չունի՞ այս խմբակցությունը, որ մեն-մենակ ես 10 մարզպետի՞ եմ հարց տալիս: Այ, դրա վրա թող զարմանա: Էդ ի՞նչ մեթոդաբանություն է բերել, որ ամենաշատը «Իմ քայլ»-ականներն են հարց տվել, կամ ի՞նչ դրա անհրաժեշտությունը կա, կամ եթե ասում ես, լրիվ ասա, ասա` տոկոսայնությամբ 88-ից ունեցել ենք 500 հարց, 26-ից` 200, 18-ից` 1: 10 մարզպետի, պատկերացնո՞ւմ եք, հանրապետության ողջ տարածքը համակարգող 10 մարզպետի մեկ հարց չեն ունեցել տալու, պրն վարչապետ:

Անցնենք առաջ: Տիկին Բաթոյանի ելույթի մասին: Մինչեւ այս հեղափոխությունը մեծագույն ակնածանք եմ ունեցել տիկին Բաթոյանի նկատմամբ: Չգիտեմ` ինչի՞ց է, նման զգացողություն եմ ունեցել: Հիմա, տիկին Բաթոյանն ասում է` պետք չի մեզ համոզել, որ ժողովրդի վիճակը վատ է, որովհետեւ մենք ժողովրդի Կառավարությունն ենք: Այ քեզ բան: Տիկին Բաթոյան, բոլորից կսպասեի նման արտահայտություն, բայց ձեզանից: Հայկ Սարգսյանը մի օր դրա մասին ասաց, որ ժողովրդի Կառավարության վրա մի գոռացեք: Կարծես թե մնացածը սաղը թուրքի բաշիբոզուկներ են, դուք` ժողովրդի Կառավարությո՞ւն եք: Մենք բոլորս էլ ժողովրդի Կառավարություն ենք, բոլորս էլ ծառայում ենք ժողովրդին, եւ եթե ձեզ ասում են` ժողովրդի վիճակը վատ է, դա չի նշանակում, որ դուք պետք է հակադարձեք այս արտահայտությամբ, այն դեպքում, երբ դուք կարողացել եք հարց լուծել, որ ես հիացել եմ, հասկանո՞ւմ եք, մի ընտանիքի համար նենց հոգս եք վերցրել, որ ես ուզում էի անընդհատ գլուխ գովել, որ այ, սենց նախարար ունենք:

Հաջորդը: Առողջապահության նախարար պրն Թորոսյանի հայտարարությունը մեկ միլիարդի մասին, որ հնարավոր է եղել թույլ չտալ փոշիանալ: Դուք ճիշտ եք, պրն Թորոսյան, բայց այդպիսի 20 միլիարդ կա: Դուք մեկի տեղը գտել եք, եւս 10-ը կա: Խնդրում եմ շարունակեք: Ձեր մասին` նույնը, ես ձեզ բազմիցս ասել եմ. սահմանամերձ Խաչիկ գյուղից զանգել եմ, խնդիրները լուծել եք բարձր մակարդակով: Ձեզ չեմ գովել, որ ձեր ոտքի տակ սապոն չդնեմ, մենակ դրա համար չեմ արել (ծիծաղ դահլիճում):

Գյուղատնտեսության մասին. գյուղատնտեսության նախարարություն չունենալը, պրն վարչապետ, ես համարում եմ սխալ: Համարում եմ, որ մենք բազմաթիվ պրոբլեմներ ունենք եւ չենք կարողանում այստեղ խնդիրներ լուծել: Եթե էկոնոմիկայի նախարարը կունենա այդքան հզոր ներուժ, որ գյուղատնտեսության այս հզորագույն, ծանրագույն վիճակը հետը քարշ կտա, ես չեմ պատկերացնում, ուղղակի: Մենք այստեղ շատ անելիքներ ունենք:

Անցնենք առաջ. կարեւորագույն քաղաքական հարցի վերաբերյալ. այս բյուջեն է, որի կատարողականը մենք քննարկում ենք, ՀՀԿ-ի առաջարկած բյուջեն է: Նենց չի, որ սրան քվեարկենք, նենց մի հատ հաճույք պետք է ստանանք: Տենց բան չկա, էս բյուջեն չի կարող լավը լինել, հենց առաջադրելու էությամբ ինքը լավը չի, քյասար, էն, ինչ որ ունենք, դրանք էլ լավը չեն: Կատարողականներն էլ չեն կարող լավը լինել, համաձայն եմ, որ կեսից ենք սկսել եւ այլն, նորմալ է: Ինչ էլ քվեարկենք, խմբակցությունը կորոշի, կհայտարարի` ո՞նց ենք քվեարկելու, բայց ես խմբակցությանը կխնդրեմ, որ ես անձամբ դեմ քվեարկեմ, եթե թույլ կտան:

Ջղայնացել եմ, որովհետեւ երբեք չեմ սպասել, որ լավ հարաբերության վրա կարելի է խաղալ: Ես մտածել եմ, որ մենք պետք է վեհանձն լինենք իրար նկատմամբ: Եթե մեկս թերացել է, մյուսս փորձի վեհությամբ անցկացնել դա: Ես հիմա, ստիպված, երեսով եմ տալիս ԱԺ նախագահին, որը չէի ցանկանա: Ես կուզենայի այդ մասին չխոսել, բայց երբ իմ գործընկեր Դանիելյանն ասում է` դուք նույնիսկ հայտարարեցիք, որ դա ավելի լավն է, հասկանում եք, արդեն դու չես կարող չվիրավորվել, կամ ես վարչապետին ասում եմ` պրն վարչապետ, սենց հարց կա, վարչապետը մի քիչ ոնց որ ձեռ առնի իմ ասածը, տենց են շատերն ընկալել, որովհետեւ, իհարկե, կարող է սուբյեկտիվ լինել, որովհետեւ ես վստահ եմ, որ վարչապետն ինձ երբեք առնվազն հեգնանքով չի վերաբերվել եւ հույս ունեմ` չի վերաբերվելու: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-«Իմ քայլը» պատգամավորական խմբակցության անունից ձայն է խնդրում պատգամավոր Աննա Կարապետյանը:

Ա.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-ԱԺ հարգելի նախագահություն, հարգելի Կառավարություն, գործընկերներ, ճիշտն ասած, ես գիտեի` մենք բյուջեի կատարողականն էինք քննարկվում, բայց վերջին ելույթներից տպավորությունս բոլորովին այլ էր: Բայց ամեն դեպքում, ես կփորձեմ խոսել բյուջեի կատարողականի մասին, եւ շատ կարեւոր մի հարցի մասին, որը համարում եմ շատ կարեւոր` ծրագրային բյուջետավորման ներդրման մասին ՀՀ-ում եւ բյուջեի ոչ ֆինանսական ցուցանիշների մասին, որոնք շատ կարեւոր եմ համարում եւ այս հարցի մասին ես բարձրաձայնում եմ 2015 թվականից, սակայն ոչ ֆինանսական ցուցանիշները բյուջեի կատարողականով եւ նախագծում, ցավոք...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Մի վայրկյան, տիկին Կարապետյան, դահլիճում ոնց որ հետաքրքիր իրադարձություններ են տեղի ունենում: Այնուամենայնիվ, հարգելի գործընկերներ, կենտրոնանանք ամբիոնից հնչող խոսքերին: Համեցեք:

Ա.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Հա, նորից կրկնեմ երեւի, որ 2015 թվականից ես խոսում եմ այս ոչ ֆինանսական ցուցանիշների մասին եւ՛ բյուջեի կատարողականում, եւ՛ բյուջեի նախագծում, սակայն զուտ փորձագիտական մակարդակում երկար աշխատանք է կատարվել նաեւ ԱԺ-ում, բայց այդ ցուցանիշներն այդպես էլ մենք լիարժեք չէինք տեսնում բյուջեների կատարողականներում եւ նախագծերում: Խոսում եմ սրա մասին, որովհետեւ, վերջապես հույս ունեմ, որ մեր Կառավարությունն իրականացնելու է ծրագրային բյուջետավորումը:

Եվ այսպես, հարգելի գործընկերներ, ծրագրային բյուջետավորման ներդրման գործընթացը ՀՀ-ում սկիզբ է առել դեռեւս 2003 թվականից եւ անցել է զարգացման որոշակի փուլեր: Ծրագրային ձեւաչափով բյուջետավորման նպատակն է պետական ծախսերի արդյունավետության բարձրացումը, բյուջետային գործընթացում թափանցիկության եւ հաշվետվողականության սկզբունքների ապահովումը:

2013 թվականին ՀՀ ԱԺ-ն ընդունեց «Հայաստանի Հանրապետության բյուջետային համակարգի մասին» օրենքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքը, որով առաջին անգամ ամրագրվեց եւ պարտադիր դարձավ Հայաստանում ծրագրային բյուջետավորման իրականացումը, այդ ձեւաչափով տեղեկատվության ներկայացումը ՀՀ ԱԺ, բայց պարտադրությունն այնքան էլ ճիշտ չէր այս պարագայում, որովհետեւ ամրագրվել էր, բայց պարտադիր չէր դարձել որոշ գերատեսչությունների համար:

Այդ ժամանակահատվածում, գործող տողային բյուջեներին զուգահեռ, պետական բյուջեների թե՛ նախագծերում, թե՛ դրանց կատարման վերաբերյալ հաշվետվություններում Կառավարությունը, իհարկե, ոչ լիարժեք, բայց ներկայացնում էր ծրագրային բյուջետավորման հավելվածները բյուջետային ծրագրերով, ծրագրային միջոցառումներով եւ դրանց կատարողական հիմնական ցուցանիշներով: Ոչ լիարժեք էին, քանի որ այդ ծրագրերի եւ դրանց միջոցառումների գերակշիռ մեծամասնությունը չէր պարունակում ծրագրերի եւ դրանց միջոցառումների գնահատման համար անհրաժեշտ կատարողական հիմնական ցուցանիշները:

2015 թվականից ԱԺ-ում նախաձեռնվեց մի գործընթաց, որին պետական իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի մասով անձամբ ներգրավված եմ եղել: Գործընթացը ենթադրում էր ԱԺ-Կառավարություն համագործակցության շրջանակներում բարելավել բյուջետային ծրագրերը, անհրաժեշտության դեպքում մշակել դրանց համար ընդունելի եւ չափելի ոչ ֆինանսական արդյունքային ցուցանիշներ:

ԱԺ մշտական հանձնաժողովները շահագրգիռ գերատեսչությունների ներգրավմամբ եւ ֆինանսների նախարարության ներկայացուցչի պարտադիր մասնակցությամբ մշակում էին բյուջեի ոչ ֆինանսական ցուցանիշները: Արդյունքում 2018 թվականին մենք ունեինք բարելավված 43 բյուջետային ծրագիր եւ  329 ծրագրային միջոցառումներ, որոնք մեր գնահատմամբ կազմում էին 2018 թվականի պետական բյուջեի համապատասխանաբար 28.7 եւ 33.4 տոկոսը: Իհարկե, այս գործընթացն այնքան էլ հարթ չէր, եւ մենք բախվում էինք բազմաթիվ խոչընդոտների, որոնք նաեւ հաղթահարեցինք, իհարկե, մեր համառության, նաեւ շնորհակալություն պրն Ջանջուղազյանին, «Բյուջետային համակարգի մասին» օրենքում փոփոխությունների համար, որովհետեւ որոշ գերատեսչություններ, մասնավորապես, Դատական դեպարտամենտը, Քննչական կոմիտեն, Հատուկ քննչական ծառայությունը, դատախազությունը, ուղղակի հրաժարվում էին մեր մշակած ցուցանիշները ներառել իրենց բյուջեների կատարողականներում  եւ նախագծերում: Հուսով եմ եւ վստահ եմ` արդեն սրանից հետո փոխվելու է այս մոտեցումը:

«Բյուջետային համակարգի մասին» օրենքի որոշ հոդվածների փոփոխության, մասնավորապես, 21, 25, 26 եւ հատուկ 45.1 հոդվածում պարտադիր դարձավ ծրագրային բյուջետավորման ֆորմատում բյուջեի կատարողականը, նաեւ նախագծերը ներկայացնելը:

2018 թվականի պետական բյուջեի կատարման տարեկան հաշվետվության քննարկումների ժամանակ պարզվեց, որ նորից բազմաթիվ բյուջետային ծրագրեր եւ դրանց միջոցառումները ոչ լիարժեք են պարունակում ոչ ֆինանսական ցուցանիշները: Սրա մասին փաստում է նաեւ Հաշվեքննիչ պալատի եզրակացությունը 2018 թվականի պետական բյուջեի կատարման վերաբերյալ, ըստ որի` 231 քաղաքականության միջոցառման գծով որեւէ ոչ ֆինանսական ցուցանիշ սահմանված չի եղել` 18.6 տոկոս, 803 քաղաքականության միջոցառման գծով ընդհանուր 64.8 տոկոս սահմանված է եղել միայն մեկ տեսակի քանակական ոչ ֆինանսական ցուցանիշ, եւ 112 քաղաքականության միջոցառման գծով սահմանված է եղել ոչ ֆինանսական ցուցանիշների տեսակային լրիվ կազմ:

Հարգելի գործընկերներ, ծրագրային բյուջետավորման տրամաբանության մեջ շեշտադրումները պետք է ուղղված լինեն արդյունքին, այլ ոչ թե օգտագործվող ռեսուրսներին, եւ բյուջեն պետք է տեխնիկական փաստաթղթից վերածվի քաղաքականութան փաստաթղթի:

ՀՀ-ն ընտրել է հանրային կառավարման մի մոդել, որտեղ օրենսդիր մարմինն ունի անմիջական դեր բյուջեի ընդունման հարցում, ինչն էլ ենթադրում է խորհրդարանում բյուջետային քննարկումների շրջանակներում նաեւ ոլորտային ռազմավարությունների վերաբերյալ որոշումների կայացում, այսինքն` բյուջետային քննարկումներն ու որոշումները վերածվում են ոչ միայն զուտ ֆինանսական, այլեւ ոլորտային ռազմավարության եւ քաղաքական քննարկումների:

Մեր Կառավարությունը ՀՀ 2019 թվականի պետական բյուջեն արդեն իսկ կազմել եւ ԱԺ-ի կողմից հաստատել է ծրագրային բյուջետավորման ձեւաչափով, բայց ես կարծում եմ` մենք միասին դեռ բավականին աշխատանք ունենք կատարելու:

Ես առաջարկում եմ, հաշվի առնելով նաեւ տիկին Թանդիլյանի հայտնած պատրաստակամությունը, սկսել գործընթաց ԱԺ հանձնաժողովների եւ շահագրգիռ գերատեսչությունների միջեւ, աշխատանքային խմբերի ձեւաչափով եւ աշխատել այս ցուցանիշների բարելավման վրա, նաեւ օգնել մեր Կառավարությանը` հաշվի առնելով նաեւ այն հանգամանքը, որ մեր Կառավարությունն է ներկայացրել 2019 թվականի բյուջեի նախագիծը, եւ կատարողականի պատասխանատվությունն էլ, ի տարբերություն այս կատարողականի, ամբողջովին մերն է: Ես լիահույս եմ, որ Կառավարությունն ունի այն կամքն ու ներուժը, որ տասնամյակներ արդեն այս ամբիոնից հնչեցվող 2015-ից, որ ես եմ լսել, 2016, 2017, 2018, որ մենք, վերջապես, այս գործընթացն հասցնում ենք իր տրամաբանական ավարտին եւ մենք, վերջապես, կասենք, որ ՀՀ-ն անցավ 100 տոկոսանոց ծրագրային բյուջետավորման համակարգի եւ մենք, վերջապես կունենանք 3 լիարժեք բաղադրիչներով եւ վերջնարդյունքի գնահատմամբ ոչ ֆինանսական ցուցանիշներ, ինչը թույլ կտա բյուջեն զերծ պահել փոշիացումից եւ կոռուպցիոն ռիսկերից:

Բայց ես մի երկու խոսքով կանդրադառնամ նաեւ իմ գործընկերներին: Պրն Մարուքյան, դուք ճիշտ էիք, 2018-ի բյուջեի նախագիծը վատն էր, դրա համար էլ դեմ եք քվեարկել, բայց կատարողականը լավն է, եւ հանգիստ կարող եք կողմ քվեարկել:

Պրն Բագրատյան, նորից չեմ ուզենա անդրադառնալ ձեր նախագծերին, այս մասին նախորդ նիստին երկար խոսել ենք, մենակ մի բան կասեմ` ձեր նախագծերն, ավելի ճիշտ, որոնք կարող էին նույն փաթեթում լինել, ուղղակի երկուսն էին, որ երկուսը լինեին: Ձեր նախագծերն իրենց բովանդակությամբ բացարձակ գայթակղիչ չէին, որ ինչ-որ մեկն ուզենար դրանց տակ փոխել անուն-ազգանունը եւ իր անուն ազգանունը գրեր, ուր մնաց, որ պրն Միրզոյանն ուզեր: Շատ ջղայնացած եք, պրն Բագրատյան, պետք չի այդպես: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ընդմիջում 26.5 րոպե:


Ժամը 12:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, զբաղեցնում ենք տեղերը: Հիշեցնեմ, որ ԱԺ «Բաց դռներ» ծրագրի շրջանակներում ԱԺ են այցելել Շիրակի մարզի Ջրափիի միջնակարգ դպրոցի աշակերտներն ու ուսուցիչները:

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Նաեւ տեղեկացնեմ, որ հարցի քննարկումից հետո մենք ունենալու ենք, անմիջապես հետո ունենալու ենք, քվեարկություն, էնպես որ, խնդրում եմ` ուշադիր լինել:

Եվ այժմ, խմբակցությունների ելույթներից հետո արտահերթ ելույթի իմ իրավունքից կօգտվեմ ես, որին կհետեւի վարչապետի եզրափակիչ ելույթը:

Հարգելի գործընկերներ, եթե հիշողությունս չի դավաճանում այս դահլիճում չկա մարդ, որը կողմ է քվեարկել 2018 թվականի պետական բյուջեի նախագծին: Դեմ են քվեարկել, որքան հիշում եմ, եւ՛ «Բարգավաճ Հայաստան»-ը, որ էն ժամանակ «Ծառուկյան» խմբակցությունն էր, եւ՛ «Լուսավոր Հայաստան»-ի իմ գործընկերները, եւ՛ վարչապետը, եւ՛ ես, մենք միասին այն ժամանակ մի խմբակցությունում էինք եւ մենք հիմա խոսում ենք, հա՜, գտանք մի մարդ, որը կողմ է քվեարկել:

ԾԻԾԱՂՈՒՄ ԵՆ

Մենք հիմա խոսում ենք 2018 թվականի պետական բյուջեի կատարման մասին, սա չափազանց կարեւոր արձանագրում է: Եվ, ուրեմն, պետական բյուջեի կատարման մասին:

Ընթացիկ տարվա բյուջետային եկամուտները գերակատարվելու են, արդեն իսկ ակնհայտ է, 62 մլրդ դրամով, առնվազն, 51.000 աշխատատեղ դուրս է բերվել ստվերից, հուլիսի 1-ից կբարձրանան զինծառայողների աշխատավարձերը, սեպտեմբերի 1-ից` ուսուցիչների, 410 բնակարան սեփականության իրավունքով, անհատույց տրամադրվել է զինծառայողներին եւ զոհված զինծառայողների ընտանիքներին: Կուտակային կենսաթոշակային համակարգում 2018 թվականի հուլիսի 1-ից կատարված փոփոխությունների արդյունքում 209.000 մարդու աշխատավարձ բարձրացել է, եւս 200.000 մարդու աշխատավարձ կբարձրանա Հարկային օրենսգրքի փոփոխությունից հետո, 85.000 թոշակառու եւ նպաստառու անձանց թոշակը եւ նպաստը բարձրացվել է պարենային աղքատության գծից, այսինքն` իհարկե, բավարար չէ, բայց, առնվազն, այս մարդիկ չեն սովելու: 2018 թվականի հուլիսի 1-ից, իսկ ապա 2019 թվականի հունվարի 1-ից բարձրացվել է եւ բարձրացվելու է առաջնային օղակի ավելի քան 10.000 բուժաշխատողի աշխատավարձ գրեթե 30 տոկոսով, 15.000 բուժաշխատող ներառվել են սոցիալական փաթեթում եւ կօգտվեն առողջապահության այս բաղադրիչից:

Երեխայի ծննդյան միանվագ նպաստի չափը երկրորդ երեխայի ծնվելու դեպքում եռապատկվել է` 50.000-ից դարձվելով 150.000 դրամ:

Մաքրվել է վարկային պատմությունը շուրջ 125.000 վարկառուի, որոնք մինչեւ 50.000 դրամ ժամկետանց վարկային մնացորդ ունեին եւ հանդիսանում էին համավարկառու կամ երաշխավոր:

Տարածքային համաչափ զարգացման համար վիճակի բարելավման նպատակով, Կառավարությունը 2018 թվականին համայնքներում իրականացրել է 152 ծրագիր` 3.8 մլրդ դրամ ընդհանուր ծավալով: 2019-ին մտադիր ենք այս նպատակի համար հատկացնել 10 մլրդ դրամ, սա աննախադեպ ծավալ է եւ աննախադեպ թիվ:

Մեծ թափ է հաղորդվել դեռեւս 2006-ին մեկնարկած, Հայաստան-Իրան էլեկտրահաղորդման 3-րդ գծի շինարարական աշխատանքներին, ես, էսպես, քաոտիկ ոլորտից-ոլորտ ցուցանիշներ եմ ասում:

2018 թվականին 60 տոկոսով գերակատարվել է ճանապարհաշինության պլանը, նորոգվել է 200 կիլոմետր ճանապարհ: 2019 թվականի ընթացքում նախատեսվում է նորոգել շուրջ 300 կիլոմետր ճանապարհ, 350` արդե՞ն, 330, առնվազն, եւ ցանկը շատ մանրամասն Հակոբ Արշակյանը ներկայացրել է այս ամբիոնից:

Հիմնվել է 17 նախակրթարան Երեւանում եւ մարզերում` շուրջ 425 երեխայի ընդգրկմամբ, հասե՞լ ենք տեղ. իհարկե, չէ, պարզ է` չէ, բայց շատ հստակ երեւում է Կառավարության մտադրությունը` գնալ այս ուղղությամբ եւ այլն, եւ այլն:

2018 թվականին Հայաստան ժամանումների թիվը 15.313-ով գերազանցել է մեկնումների թվին, էսպիսի բան հիշո՞ւմ եք վերջին տասնամյակների պատմության մեջ. 15.000-ից ավելի:

Խոսվում էր էն օրը` երկու օր առաջ, թե երեք, Կենտրոնական բանկի նախագահը հենց այս ամբիոնից հայտարարեց այն մասին, թե որքան է հնարավոր եղել այս վերջին մեկ տարվա ընթացքում Հայաստանի արտարժույթային պաշարներն ավելացնել, էն էլ պարզվեց` մինչեւ էստեղից հասավ Կենտրոնական բանկ, եւս 20 միլիոնով ավելացավ:

Խոսվում է ոսկու պաշարների, արդեն ոսկու պաշարների վերականգնման ուղղությամբ ձեռնարկվելիք քայլերի մասին: Սա ի՞նչ է, եթե ոչ բյուջեի վատ նախագծի փայլուն գերակատարում, փայլուն:

Խոսում ենք կադրային քաղաքականությունից: Կադրային քաղաքականությունը լավը չի, վարչապետը լավն է, բայց կադրային քաղաքականությունը լավը չի: Ես առաջարկում եմ, տիկնայք եւ պարոնայք, ավելի կոնկրետ ասել, որովհետեւ էսպես օդի մեջ շատ վատ կադրային քաղաքականության մասին խոսելը մեզ հնարավորություն չի տալիս շտկել այդ վատ քաղաքականությունը, եւ ահա, խնդրեմ, Տիգրան Խաչատրյանը, օրինակ` էկոնոմիկայի նախարարը. կարո՞ղ եք ասել` վատ կադրային քաղաքականությո՞ւն է: Խնդրում եմ մի հատ նայեք էդ մարդու կենսագրությունը եւ ասեք... (Խոսում են դահլիճում): Շատ լավ, պրն Մարուքյան: Ասեմ` պրոֆեսիոնալ չի, չէ՞, պրն Ջանջուղազյանը հեչ պրոֆեսիոնալ, չէ՞, հեչ:

Հեղափոխականներին, էսպես, ձեր ասած, անդրադառնամ: Հակոբ Արշակյան. ոլորտի հետ կապ չունի, ընդհանրապես, Արայիկ Հարությունյան, Արսեն Թորոսյան, էս պատահական մարդիկ ո՞նց եկան, էս ոլորտները ղեկավարեցին: Իհարկե, վատ կադրային քաղաքականություն է, ոչ մի նախարար չկա, որը 250 անշարժ... Ռուստամ Բադասյան. հլը մարդը չի նշանակվել, արդեն ասում են` վատ կադրային քաղաքականություն, մի բառ, մի հատ ասուլիս չի տվել` վատ կադրային քաղաքականություն... Դե, կտեսնեք, որ Ռուստամ Բադասյանից լավ արդարադատության նախարար չի եղել: Վատ, շատ վատ, կադրային քաղաքականություն... Պատգամավորներին չանդրադառնամ էլի, որովհետեւ մեկին կասեմ, մեկին` չէ, հետո կնեղանան: Վատ կադրային քաղաքականություն է. ոչ մեկ 250 անշարժ գույք չունի, իր եւ իր հետ փոխկապակցված անձանց սեփականություն չկա, կա մեկը, բայց Հյուսիսային պողոտայում եւ 2 մլն դոլար արժողությամբ, որը որտեղից եկավ` չգիտեմ: Մի տարի է` պաշտոնավարում եք, ոչ մեկիդ երեխու հաշվին մի քանի միլիոն... Մի 10 մլն դոլարն ի՞նչ է, որ չկա... (խոսում են դահլիճում): էդ երկու տարվա համար էր 18:

ԾԻԾԱՂՈՒՄ ԵՆ

Շատ վատ կադրային քաղաքականություն է:

Ներառականության մասին. գոնե, էստեղ, այ ձեր ցավը տանեմ, մի ասեք էլի, հլը մի հատ ստատիստիկան, հետաքրքիր է. մի օր վերցնենք, նայենք. վերջին 5 տարվա մեջ ընդդիմության նախագիծ, օրենք, ընդունվե՞լ է` ինչքան էս... Քանի՞... հունվարի 14-ից էս կողմ` 6 ամսվա մեջ: Ասում է` հարցեր չեք տալիս հանձնաժողովներում: «Իմ քայլ»-ի պատգամավորները հարցեր չունեն գործադիրի ներկայացուցիչներին: Մեկ-մեկ ես շփոթում եմ` սա ընդդիմադիր ֆրակցիա՞ն է, թե՞ կառավարող, էնքան հարց են տալիս, եւ էնպիսի սուր իրավիճակներում են հայտնվում նախարարները եւ գործադիրի ներկայացուցիչներն էդ պատճառով:

Պրն Բագրատյան, ախր անձնապես շատ եմ ձեզ հարգում եւ համակրում, եւ դա հիշել եք էն ժամանակ, երբ երկուսս էլ ընդդիմադիր էինք, չարժեր, պետք չէր էդ բանը:

Շատ լավ, բայց հարգանքս եւ համակրանքս, բնականաբար, չի պակասում: Էնպես որ, լավ, 2 րոպե է մնացել, տենց շատ մանրամասն չասեմ:

Հարգելի Կառավարություն, ի՞նչ եմ ես տեսնում. տեսնում եմ երկու ուղղություն` վառվող հարցերի օպերատիվ լուծումներ եւ ներդրումներ երկարաժամկետ ռազմավարության մեջ, երկարաժամկետ պլանում արդյունք ակնկալող ջանքեր: Ես ձեզ աջակցում եմ եւ խնդրում եմ շարունակեք էս երկու ուղղությունը զուգահեռ անել` օպերատիվ վառվող հարցերի լուծումներ եւ երկարաժամկետ պլանավորում, որովհետեւ էս ամեն ինչն անցնելու է, օրվա վերջում մնալու է այ դա` երկարաժամկետ պլանավորումը եւ տեսլականը, թե մեր երկիրը եւ մեր քաղաքացիներն ինչպե՞ս պետք է ապրեն, ո՞ւր պիտի հասնենք, չգիտեմ 10, 20 տարուց, եւ էդ ներդրումն արեք էդ ուղղությամբ:

Եվ երկու բան նաեւ. սա` մի տեսանկյունից եւ մյուս տեսանկյունից` լուծեք սոցիալական հարցերը եւ ենթակառուցվածքներն ու ներդրումային միջավայրերը զարգացրեք զուգահեռաբար էնպես, ինչպես մինչեւ հիմա արել եք: Ամեն ինչ փայլուն է, կեցցեք, շնորհակալություն:

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Եզրափակիչ ելույթով հանդես կգա ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը: Պրն Փաշինյան, ունեք մինչեւ 30 րոպե ժամանակ:

Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, ԱԺ մեծարգո փոխնախագահ, «Իմ քայլը» խմբակցության մեծարգո պատգամավորներ, «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության մեծարգո պատգամավորներ, «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության մեծարգո պատգամավորներ, պետական այրեր, հարգելի հյուրեր, ամփոփելով 2018 թվականի պետական բյուջեի կատարման հաշվետվությունը` պիտի ասեմ հետեւյալը` որպես նախկինում ասվածի ամփոփում:

2018 թվականը` բյուջետային առումով, թույլ տվեք ասել` համաշխարհային պատմության մեջ աննախադեպ տարի է, եւ նման բան, խիստ կասկածում եմ, որ երբեւէ որեւէ այլ երկրում տեղի է ունեցել, իսկ ի՞նչ է տեղի ունեցել. 2018 թվականի ընթացքում ՀՀ-ում տեղի է ունեցել նախագահական մեկ ընտրություն` նախագահի փոփոխություն, վարչապետի 5 ընտրություն` վարչապետի երկու փոփոխություն, ԱԺ արտահերթ ընտրություններ, Երեւանի քաղաքապետի արտահերթ ընտրություններ, մի քանի քաղաքներում արտահերթ ընտրություններ եւ, ի վերջո, տեղի է ունեցել թավշյա հեղափոխություն:

Եվ ի՞նչ ունենք այս տարվա արդյունքում` մակրոտնտեսական առումով: Այդ տարվա արդյունքում 5.2 տոկոս տնտեսական աճ այն պարագայում, երբ բյուջեի նախագիծն ընդունած Կառավարությունը բյուջեում դրել է 4.5 տոկոս տնտեսական աճի կանխատեսում, այսինքն` էս եւ բյուջետային առումով ի՞նչ խնդիր կա. պետական բյուջեն Կառավարությունը 2018 թվի արդյունքներով չունի չկատարած ոչ մի պարտավորություն: Մակրոտնտեսական կայունությունը պահպանված է լիարժեքորեն, եւ եթե այս առումով մոտենանք խնդրին, կարող ենք ասել, որ Կառավարությունն իր աշխատանքը կատարել է փայլուն, որովհետեւ այս ողջ քաղաքական ցնցումների համատեքստում լիարժեքորեն ապահովել է ՀՀ բնականոն կյանքը, ընդ որում, միեւնույն ժամանակ տեղի է ունեցել նաեւ պետական կառավարման համակարգի գլոբալ անցում նախագահականից, կիսանախագահականից, դեպի խորհրդարանական: Այս առումով, կներեք արտահայտությանս, այլ կերպ Կառավարության աշխատանքը, քան փայլուն, ուղղակի հնարավոր չէ գնահատել, եւ սա ցույց են տալիս նաեւ այն միտումները, որ ունենք այս տարի:

Այս տարվա առաջին եռամսյակի ընթացքում մենք ունենք 7.1 տոկոս տնտեսական աճ, որն ամենաբարձր ցուցանիշն է Եվրասիական տնտեսական միության տարածքում, եւ ապրիլին մենք ունենք 9.2 տոկոս տնտեսական ակտիվության ցուցանիշ, որն էլի, ինչքան հիշում եմ, ամենաբարձրն է Եվրասիական տնտեսական միության տարածքում: Պետական բյուջեի եկամտային մասը գերակատարվում է, գերակատարվելու է, առնվազն, 62 մլրդ դրամով: Եթե համարենք, որ Կառավարությունը 2018 թվականին, առնվազն, ճգնաժամային կառավարման ռեժիմում է եղել, այդ խնդիրը լուծվել է բացառիկ հաջողությամբ, ես ասում եմ` ես խիստ կասկածում եմ, որ աշխարհում կա որեւէ երկիր, որտեղ տեղի է ունեցել հեղափոխություն, եւ մակրոտնտեսական կայունությունը պահպանվել է, եւ տնտեսությունը ռեցեսիայի, առնվազն, տեւական փուլ չի մտել:

Հիմա ես ուզում եմ, այնուամենայնիվ, անդրադառնալ մի շարք ընկալումների եւ կարեւոր սկզբունքային նշանակություն ունեցող քննադատությունների: Օրինակ` վերջերս շատ խոսվում է այն մասին, որ Կառավարությունը ռեֆորմները չի անում անհրաժեշտ արագությամբ: Ընդհանրապես, ես մի այսպիսի տպավորություն ունեմ 1990-ականներից, որի քաղաքական կյանքը` որպես լրագրող ես շատ ակտիվորեն լուսաբանել եմ եւ իմ տպավորությունը եւ կարծիքն այն է, որ արագ ռեֆորմներ նշանակում է` ձախողված ռեֆորմներ: 90-ականների սկզբին իմ աչքի առաջ եւ իմ հոդվածներում է արտահայտված, թե մի քանի, պարզապես, փայլուն եւ ստրատեգիական նշանակության ռեֆորմներ ինչու են ձախողվել, ինչպես են ձախողվել միայն այն պատճառով, որ նրանց հեղինակները որոշել են եւ ցանկացել են ժամ առաջ դա ներդնել ՀՀ-ում, եւ այդ ռեֆորմները մինչեւ էսօր իրականություն չեն, եւ մինչեւ էսօր ՀՀ-ը կրում է այդ ռեֆորմներ

 տեղի չունենալու ծանր, ծանրագույն, հետեւանքները: Եվ եթե այս առումով նայենք, այդ քննադատությունը հիմնավոր է, բայց ոչ թե որպես քննադատություն, այլ որպես աշխարհայացքային ընկալում: Ես ուզում եմ անկեղծ խոստովանել, որ մեր քաղաքական թիմը, այո, այդպիսի նկատառում  եւ միտում ունի, եւ այդ միտումը մի անգամ շատ փայլուն ձեւով ձեւակերպել է ԱԺ փոխնախագահ Լենա Նազարյանն իր հարցազրույցներից մեկում` ասելով, որ արագը դանդաղն է, բայց առանց ընդհատումների: Այսինքն` շատ կարեւոր է չշտապել, ափալ-թափալ գործողություններ չանել, եւ ես ուզում եմ ձեզ ցույց տալ մի օրինակ, որի հետ կապված, թերեւս, Կառավարությունն ամենաշատն է քննադատվել վերջին շրջանում. դատաիրավական համակարգի բարեփոխումներ, չէ՞, որովհետեւ ասվում է` բա ինչո՞ւ էս մի տարի է Կառավարությունն ի՞նչ էր մտածում, որ չէր անում էդ դատաիրավական համակարգի փոփոխությունը: Հիմա թերեւս ժամանակն է այդ մասին խոսել ավելի բաց եւ ավելի անկեղծ: Այն, որ Հայաստանում դատաիրավական համակարգը պետք է խորքային, արմատական, ռադիկալ բարեփոխումների ենթարկվի` նորություն չէ, մենք սա գիտենք շատ երկար տարիներ, բայց ինձ համար միանշանակ է եղել, որ ՀՀ-ում իրապես անկախ դատական համակարգ չենք կարող ունենալ, հիմա ասելու եմ շատերի համար տհաճ բան, առանց դատավորների աշխատավարձը 5-6 անգամ բարձրացնելու: Հիմա բացատրեմ, թե ինչու, եւ սա կոնկրետ իրողությամբ հիմնավորվում է. անցյալ տարի ՀՀ-ում, թերեւս, առաջին անգամ դիտարկվել է երեւույթ, երբ դատավորների թափուր տեղերի համար հայտարարված մրցույթներին, ըստ էության, տեղի է ունեցել մի երեւույթ, որը մեզ հայտնի է «նեդաբոր» անունով, այսինքն` եղել են դատավորների թափուր տեղեր, բայց չեն եղել պատշաճ մակարադակով հավակնորդներ. ինչո՞ւ. շատ պարզ պատճառով. եկեք մենք դնենք մեզ էդ պոտենցիալ հավակնորդների տեղում: Գիտեն, որ կաշառք պիտի չվերցնեն, հակառակ դեպքում` մեծ հավանականությամբ կձերբակալվեն, գիտեն, որ  բիզնեսով պիտի չզբաղվեն, որովհետեւ մեծ հավանականությամբ` հակակոռուպցիոն մեխանիզմները կբացահայտեն դա եւ կպատժեն, եւ գիտեն, որ, ուրեմն, պիտի ստանան մոտավորապես 400-600.000 դրամ աշխատավարձ եւ պետք է որոշ դեպքերում մարդկանց դատապարտեն ցմահ ազատազրկման եւ այլն, եւ այսպես շարունակ: Հիմա եկեք մենք ինքներս մեզ հարց տանք. էս պայմաններում ո՞վ կուզենա ՀՀ-ում լինել դատավոր: Դուք ձեզ հարց տվեք. ինքներդ այս պայմաններում կուզենաք լինել ՀՀ-ում դատավոր: Հիմա երկրորդ հարցը. կարող էինք արդյո՞ք մենք անցյալ տարի այսպիսի... Հա, շատ կարեւոր է սա. ինչո՞վ է կարեւոր. որովհետեւ երբ ասում ենք` դատավորների աշխատավարձ, սկսում են հիշել հանրահայտ կոռումպացված դատավորների, ասում են` ո՞նց, դուք սրա աշխատավարձը բարձրացնեք, սրանը, սրանը, չեք հիշո՞ւմ` դա ով է: Ոչ, նրանց մասին չէ խոսքը: Ենթադրենք` ինչ-ինչ կարգապահական կոռուպցիոն գործողություններով նրանց տեղերն ազատվեցին, ո՞վ է գալու նրանց փոխարեն, մեզ անհրաժեշտ է, որ թափուր տեղերը զբաղեցնեն բարձր պրոֆեսիոնալ, սկզբունքային, ողնաշար ունեցող, տեսլական ունեցող, հավատ ունեցող եւ իրավունքին հավատացող մարդիկ, եւ էս կարգի մասնագետներն էսօր մասնավոր սեկտորում իրավաբանական խորհրդատվության համար, ամիսը ստանում են 2.5-3 մլն դրամ աշխատավարձ, նույնիսկ շատ: Հիմա էս մարդկանց մենք ո՞նց հրավիրենք, խնդրենք, որպեսզի իրենք գան դառնան դատավոր: Իմ հավատն եղել է եւ է, որ առանց էսպիսի խնդրի լուծման մենք չենք կարող իրապես անկախ դատական համակարգ ունենալ, որովհետեւ էդ դատական համակարգ... Բարձր պրոֆիլի մասնագետը գա դատավոր աշխատի եւ, օրինակ` չկարողանա՞ իր երեխայի ուսման վարձը վճարել, հա՞, ի՞նչ, զանգի մեկին խնդրի, ասի` խնդրում եմ էն հին ձեւերով երեխուս ուսման վարձը տուր, հետո  էլ էթիկայի հանձնաժողովը գնա գլխին կանգնի կամ դատախազությունը կամ ԱԱԾ-ն խորհրդարանական քննիչ հանձնաժողովը, ասի` էս ինչ են արել. սա է պրոբլեմը:

Հիմա 2018 թվականին մենք կարող էինք արդյո՞ք գնալ այսպիսի քայլի, ոչ` երկու պատճառով. առաջինը` ամենակարեւոր պատճառը. հանրայնորեն այսպիսի որոշումը չէր կարող ընկալվել եւ էսօր էլ չի կարող ընկալվել, եւ այս տարի մենք, ըստ էության, բյուջեով ունենք նման հնարավորություն, կարող ենք նման հարց լուծել, բայց էլի էստեղ շատ կարեւոր է, որ էլի էն նախկին բարեփոխումները, որ ասում եմ` չեն կայացել, ի՞նչն է եղել պատճառը. որովհետեւ հանրային բավարար ընկալում էդ պրոցեսի կարեւորության նկատմամբ չի ձեւավորվել, հանրությունն էդպես էլ չի հասկացել` էս ի՞նչ է անում էս բարեփոխիչը, ինչի՞ է անում եւ սեփական մաշկի վրա չի զգացել դրա անհրաժեշտությունը: Էսօր եկեք մենք խոստովանենք, որ որեւէ դեպքում դատավորների աշխատավարձերը, առավել եւս` գործող կազմի աշխատավարձը բարձրացնելը բազմաթիվ պրոբլեմներ ունի, այդ թվում` հանրային ընկալման տեսակետից: Մանավանդ, որ բազմաթիվ սոցիալական խնդիրներ լուծված չեն եւ մեր ընկալումն այն է, որ մեր գործընկերները` միջազգային դոնորները, այս հարցում Հայաստանին կաջակցեն, մենք երկու, երեք տարի նոր ներգրաված դատավորների այս բարձր աշխատավարձերը կկարողանանք դարձնել 2.5-3 մլն դրամ, այսինքն` դա մեր պետական բյուջեի վրա ուղիղ ազդեցություն չի ունենա, էդ ընթացքում, ես համոզված եմ` մենք կլուծենք բազմաթիվ սոցիալական խնդիրներ, այդ ընթացքում եւ՛ ընդդիմությունը, եւ՛ իշխանությունը, եւ՛ քաղաքացիական հասարակությունը, եւ՛ հանրությունը կհամոզվի, որ լսեք, էս անկախ դատական համակարգ ունենալը լավ բան է, դա բխում է բոլորիս շահերից, դա ապահովում է բոլորիս անվտանգությունը, ուրեմն, դա մի ծախս է, որը, իրոք, արժե անել, եւ էդ ժամանակ հանրությունն առանց դիմադրության կհամաձայնվի սեփական միջոցներից տրամադրել էդ 10 մլրդ դրամը, որպեսզի էդ խնդիրը լուծվի, պայմանով, որ մեզ իսկապես պետք է անկախ դատական համակարգ:

Ես ցանկացա ներկայացնել էս տրամաբանությունը, որովհետեւ նույնն էլ էսօր ասում են... Վերջերս էլի վերնագիր տեսա, գուցե, մեր տակտիկական մի քիչ բաներ եմ բացում, որը չարժեր, բայց արժի, որպեսզի ավելի լավ հասկանան: Ասում են` Կառավարության կառուցվածքի փոփոխությունը տեւեց 6-7 ամիս, այո, հենց նույն պատճառով տեւեց 6-7 ամիս, որովհետեւ սկզբնական շրջանում, բնականաբար, շատ մեծ ալեկոծություն առաջացավ` թե էս ի՞նչ է տեղի ունենում: Էդ 5-6 ամսվա ընթացքում տեղի ունեցան հրապարակային, ոչ հրապարակային քննարկումներ, Կառավարությունն իր դիրքորոշումն ավելի մանրամասն բացատրեց, իր ձեռքի տակ եղած փաստերը կիսեց այլ մարդկանց հետ, եւ տեսաք, Կառավարության կառուցվածքի էդ փոփոխությունը տեղի ունեցավ առանց ցնցումների, հանգիստ, հանդարտ, եւ ես համոզված եմ, որ Կառավարության էս կառուցվածքն էն կառուցվածքն է, որը պետք է աշխատի: Այո, կան գաղափարներ, այլ գաղափարներ, որ հետագայում էլ էդ գործընթացը պետք է շարունակել, քննարկելի են էդ գաղափարները, եւ էլի ուզում եմ` մենք, այնուամենայնիվ, արձանագրենք մի բան, որ պետք չէ մի տարվանից ակնկալել 30 տարվա պրոբլեմների լուծումներ, եւ շատ կարեւոր եմ համարում, որ մենք այս արձանագրումն անենք, ենթադրենք` խոստումների մասին. 200 հատ կամ 1000 հատ խոստում է, այսինքն` բոլորը... Արդեն սեպտեմբերին` անցած տարի, ասում էին խոստումները չեն կատարվել, այսինքն` էդ բոլոր 30 տարվա պրոբլեմների լուծումները, խոստումները պետք է 3 ամսում կատարվեին, հա՞:

Տնտեսական մասով ես կարծում եմ, որ, համենայն դեպս, կան ազդակներ, որ ցույց են տալիս, որ էն փիլիսոփայությունը, որ մենք դնում ենք տնտեսական զարգացման հիմքում` որպես մոդել, սկսում է աշխատել: Դա չի աշխատում էն ծավալներով, էս պահին էն մասշտաբը չունի, որ մենք կցանկանայինք, բայց դա սկսում է աշխատել, եւ էս առումով ես կուզենայի խոսել մարտահրավերների մասին: Վերջին մեկ տարվա ամենամեծ մարտահրավերը ո՞րն է, երեկ հարց հնչեց հիբրիդային պատերազմների մասին, չէ՞, ամենակարեւոր մարտահրավերն էն է, երբ ինֆորմացիոն դաշտը, երբեմն նայում ես, ասենք` սենց վերնագրեր, կարդում ես վերնագրեր, պնդումներ, հայտարարություններ եւ այլն, ինձ երբեմն թվում է, որ էդ վերնագրերը կարդալուց հետո վարչապետի աշխատասենյակի պատուհանից դուրս նայեմ, էնտեղ տարբեր ուղղություններով փախչող տարերային խմբեր եմ տեսնելու մեկը մեկի հետեւից, ասենք, ինչ-որ մեկն ինչ-որ մեկից ինչ-որ բան է խլում, էն մեկը գալիս է նրան պաշտպանում եւ այլն, եւ այլն, եւ, իսկապես, էս բանը` կործանվեց, փլվեց, վերջացավ, վերջակետեր: Էս մի տարվա ընթացքում` անընդհատ վերջակետեր. ավարտվեց, պրծավ, փլվեց, քանդվեց, բան, հիմա ազնիվ մեր ցեղը կորչելու է զուր տեղը եւ այլն եւ էսպես շարունակ: Սա հիբրիդային պատերազմ է, սա պատերազմ է կոնկրետ, սա պատերազմ է, եւ եկեք կարդացեք վերնագրերը, եւ եկեք դուրս գանք փողոցներ, գնանք գյուղեր, այո, իհարկե, պրոբլեմները կան եւ էդ պրոբլեմները լուրջ են, բայց շատ կարեւոր է, որ պրոբլեմների լուծման բանաձեւը ճշգրիտ դնենք մեր գործողությունների եւ տրամաբանության հիմքում:

Սիրելի հայրենակիցներ, ՀՀ-ում առնվազն 20 եւ ավելի տարի գործել է մի իշխանություն, որի փիլիսոփայությունը եղել է հետեւյալը. քաղաքացուն ասել են` սովա՞ծ ես` առ քեզ բրինձ, առ քեզ ձեթ, ատամներդ բա՞ն է նայելո՞ւ է` հեսա կուսակցական խմբակները կգան ձեր գյուղ ատամնաբույժ կբերեն եւ քեզ կգրանցեն իրենց ցուցակում, որ մենք այ, քո ատամները նայել ենք, քեզ ի՞նչ է պետք, բիզնե՞ս է պետք` առ քեզ բիզնես, փո՞ղ է պետք` առ քեզ փող, բայց մենակ իմացիր, որ դու չունես քաղաքացիական ինքնություն, չունես քաղաքացիական ինքնուրույնություն, դու, ընդհանրապես, ոչ մի բան ես, դու չես կարող ստեղծել ոչ մի բան, մենք կաշխատենք, մենք կստեղծենք, մենք սուպերմեններ ենք, դուք ընդամենը մեզ սպասարկելու համար եք:

Նոր Կառավարության, հեղափոխության ամբողջ իմաստը հետեւյալն է. մենք ամեն մարդու ասում ենք` դու բացառիկ տաղանդ ես, ամեն մարդու, ՀՀ ամեն քաղաքացու մենք ասում ենք` դու բացառիկ տաղանդ ես, դու պոտենցիալ հանճար ես, եւ մեր դերը ոչ թե քո արժանապատվությունը նվաստացնելով` քեզ մեր թալանածի փշրանքները շպրտելն է, մեր դերն է քեզ հավատ ներշնչել քո իսկ ուժերի նկատմամբ, մեր դերն է, որ դու հավատաս քո տաղանդին, քո ուժին, քո իշխանությանը` ոչ թե քո Կառավարությանը` իշխանության առումով, այլ քո իշխանությանը` կայացնել որոշումներ եւ էդ որոշումներն ի կատար ածել, եւ Կառավարության փիլիսոփայությունը եւ դերակատարությունը մենք տեսնում ենք սրա մեջ. քաջալերել ամեն քաղաքացու, որ նա հավատա իր ուժին, եւ մենք տեսնում ենք, որ էսօր այդ փիլիսոփայությունն աշխատում է, եւ էդ փիլիսոփայությունն ամեն օրվա հետ ավելի շատ է աշխատելու:

Հիմա ես կուզեմ խոսել մեր ամենախոշոր մարտահրավերի մասին: Կառավարության ամենախոշոր մարտահրավերը պետական բյուջեի ծախսային մասի թերակատարումն է: Անցյալ տարի դա ուներ բացատրություն, որովհետեւ նաեւ կոռուպցիայի դեմ պայքարի էս մթնոլորտը շատ նախագծեր դրել է կասկածի տակ, որովհետեւ շատ նախագծերի հետ կապված` քրեական գործեր են հարուցվել, բացահայտումներ են արվել եւ այլն եւ էդպես շարունակ, բայց մենք էս տարի էլ ծախսային մասը կատարելու հետ կապված` պրոբլեմներ ունենք: Մենք, իմիջիայլոց, շատ ասում ենք դրա մասին` էսօր ՀՀ Կառավարությունը ոչ միայն փողի պրոբլեմ չունի, էսօր ՀՀ ունի էդ փողն արդյունավետ ծախսելու պրոբլեմ, բայց սա միայն Կառավարության խնդիրը չի, Կառավարությունից չի գալիս, որովհետեւ էդ ծախսերն իրականում Կառավարությունը չի իրականացնում, Կառավարությունն ընդամենը հաստատում է ծրագրերը ճանապարհաշինարարական, կապիտալ շինարարության... Հա, ես նկատի ունեի` կապիտալ ծախսերի մասով, որովհետեւ շատ կարեւոր է, որ էդ գումարները ներդրվեն կապիտալ ծախսերի հատվածում, որպեսզի տնտեսական ակտիվությունը խթանվի եւ տնտեսական աճ եւ ՀՆԱ-ի իրական աճ տեղի ունենա: Բայց էսօր մենք բազմաթիվ պրոբլեմներ ունենք, որովհետեւ, օրինակ` շինարարական կազմակերպություններ կան, որոնք 20 տարի ՀՀ-ում աշխատել են այլ մեխանիզմներով` ատկատներով, անորակ գործերն ընդունել տալով, եւ հիմա, էսօր կարելի է էս փուլն անվանել այդպիսի ընկերությունների դեմ պայքարի փուլ:

Երեկ ես տեղեկանք էի կարդում, որ էսպիսի մեխանիզմ, կա, որ ընկերություններին դնում են սեւ ցուցակի մեջ, որովհետեւ աշխատանքը չի կատարել որակով ժամանակին, եւ այլն: Հիմա էլ ուրիշ երեւույթ կա, էդ ընկերությունները դատի են տալիս եւ դատարանների միջոցով նորից հայտնվում են սպիտակ ցուցակներում: Էսօր, ցավոք սրտի, բազմաթիվ հանգամանքների բերումով Հայաստանում չկան էնպիսի հզոր ընկերություններ, որոնք կարողանան իրականացնել, իրոք, մասշտաբային կապիտալ ծախսեր, էս պրոբլեմը մենք պետք է ընդունենք եւ առաջիկայում նաեւ էս գործընթացին զուգընթաց հույս ունենք, որ այդ ընկերությունները կհայտնվեն, եթե չհայտնվեն, Կառավարությունը պետք է մտածի` գուցե, այլ մոդելով պետք է իրականացնեն կապիտալ ծախսերը, էնպես որ, էս խնդիրը կա:

Սոցիալական հարցերը մենք հերթով լուծում ենք: Իմիջիայլոց, ասեմ` մենք միշտ ասում ենք` հուլիսի 1-ից զինվորականների աշխատավարձը, որովհետեւ հուլիսին են ստանալու առաջին բարձր աշխատավարձը, բայց բարձրացումը տեղի է ունենում հունիսի 1-ից, եւ մենք առաջիկայում էլ այս պետբյուջեի հավելյալ ծախսերի մասով, իհարկե, նաեւ սոցիալական որոշակի ծրագրեր կիրականացնեք եւ կապիտալ ներդրումների ծրագրեր:

Հիմա ես անդրադառնա, էստեղից հնչած մի քանի թվերի, որոնք, կարծում եմ` թյուրիմացության արդյունք են: Օրինակ` խոսվում է արտահանման ծավալների անկման մասին: Պրն Մելքումյանը խոսեց` հունվարը` հունվարի նկատմամբ, փետրվարը` փետրվարի նկատմամբ: Նախ` մենք գիտենք, որ անցյալ տարի հունվար-փետրվարին կարեւորագույն արտահանման տողերից մեկը եղել է Թեղուտի հանքավայրը, որը փետրվարին փակվել է... Հունվարի՞ն է փակվել: Ուրախ եմ ասել, որ հիմա Թեղուտում նորից աշխատանքները սկսվել են, էնտեղ մի քանի հարյուր մարդ նորից ընդունվել է աշխատանքի, ինչպես եւ մենք խոստացել էինք, եւ հույս ունեմ, որ այնտեղ ամեն ինչ նորմալ կլինի, բայց արտահանման հետ կապված` մենք ունեք մի հատ մեծ պրոբլեմ` մեր արտահանման մի զգալի մասը պատշաճ ձեւով չի ձեւակերպվում, չի արտահայտվում մեր վիճակագրության մեջ, օրինակ` ավտոմեքենաների արտահանումը: 2019 թվականի հունվար-ապրիլին ավտոմեքենաների ներմուծումն աճել է 24 տոկոսով կամ 255 մլն դոլարով, իսկ արտահանումը, ըստ պաշտոնական վիճակագրության` չի աճել, մինչդեռ բոլորիս հայտնի է, որ ներմուծվող ավտոմեքենաների մի շատ զգալի մասն արտահանվում է մարդկանց ամենահարմար սխեմայով` մարդիկ ուղղակի գալիս են, վերցնում են, քշում են, գնում են, էլ արդեն մենք իրենց մասին չենք իմանում, թե հետո իրենք իրենց երկրներում ոնց են վերաձեւակերպում եւ այլն, բայց սա արտահանման շատ կոնկրետ տող է, որը չի արտահայտվում: Եվրասիական  տնտեսական միության տարածքում, քանի որ մաքսային սահմանն էդքան էլ խիստ չէ, արտահանման շատ տողեր կան, որոնք էդքան էլ ճշգրիտ չեն արտահայտում պատկերը, եւ ես կարծում եմ, որ մեր վիճակագրական ծառայությունը պետք է ուսումնասիրի էս պրոբլեմը, որպեսզի մենք ավելի ամբողջական պատկեր ունենանք եւ կարծում ենք, որ իրականում էնպես չի, որ դրա համար, պրն Մելքումյան, կարծում եմ` ձեր պնդումը, թե ներմուծումը խրախուսում ենք, արտահանում տեղի չի ունենում, իրականում էստեղ ճշգրտումներ անելուց հետո, թերեւս, երեւի, ավելի ճշգրիտ կարող ենք մոտենալ խնդրին, որովհետեւ ես ձեզ հետ համաձայն եմ, որ դա, իսկապես, շատ կարեւոր նշանակություն ունի, վիճակագրությունը, ընդհանրապես, շատ կարեւոր նշանակություն ունի, բայց մենք շատ դեպքերում գիտենք, որ վիճակագրությունը, ցավոք սրտի, դեպքեր կան, որ էդքան էլ ճշգրիտ չի արտահայտում եւ սա ընդհանուր պրոբլեմ է, որը կապված է, կարծում եմ` ոչ թե վիճակագրական ծառայության հետ, այլ աղբյուրների աշխատանքի որակի հետ, որի հետ մենք համատեղ պետք է աշխատենք:

Ներառական աշխատաոճի մասին, որի մասին պրն Մարուքյանը խոսեց: Գիտեք, երեւի, ամեն ժամանակաշրջան իր առանձնահատկությունն ունի, եւ իսկապես մենք եւ՛ մտադիր ենք եւ՛ տրամադրված ենք, որ համատեղ աշխատենք եւ համատեղ խնդիրները լուծենք, եթե էդտեղ ինչ-որ բան էնպես չի գնում, կարծում եմ` պետք է նաեւ հանդիպել, քննարկել, խոսել, թե ի՞նչ կարող ենք անել, որպեսզի, առնվազն, համոզված լինենք, որ մենք մեր ամբողջ հնարավոր պոտենցիալն ենք օգտագործում խնդիրների ճիշտ լուծման համար, էնպես որ, ես կարող եմ ասել եւ՛ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությանը, եւ՛ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությանը, որ էս կարգի շփումների մենք պատրաստ ենք, բայց ես գիտեմ նաեւ, որ էդ կարգի շփումները կան, եւ գուցե խնդիր կա, որ դրանք պետք է դարձնել առավել արդյունավետ:

Ես չէի ուզենա մասնավոր բաների, նյուանսների անդրադառնալ, պրն Բագրատյան, բայց ես մեծագույն հարգանքով ձեր տված ելույթը լսեցի ընդմիջման ժամանակ, էնտեղ բոլորովին ուրիշ բանի մասին է խոսվում, էնտեղ խոսքը գնում է խորհրդարանական խմբակցությունների գործունեության դաշտի մասին, եւ դրան ԱԺ նախագահն արդեն իսկ պատասխանեց, հենց խոսքը գնում է նրա մասին, որ իսկ էդ ո՞վ է ասել, որ ընդդիմության ներկայացրած նախագծերը միշտ պետք է մերժվեն կամ չընդունվեն: ԱԺ նախագահն ասաց, եւ ես կարծում եմ` դա իրական վիճակագրություն է, որ այս ընթացքում ընդդիմության կողմից առաջարկված նախագծերի ընդունման աննախադեպ ցուցանիշ ունենք, եւ ես ինքս էլ Կառավարության նիստերում մի քանի անգամ ասել եմ, որ մենք այդ գործելակերպից պետք է դուրս գանք, որ ընդդիմության ներկայացրած նախագծերը մերժվում են էն փաստի բերումով, որ ընդդիմությունն է ներկայացրել: Էսպիսի գործելակերպ, իհարկե, մենք չենք ունենալու, բայց ինչը նաեւ սրա հակառակն էլ չի նշանակում, որ ընդդիմության ներկայացրած բոլոր նախագծերը պետք է ընդունվեն, ինչպես Կառավարության, ինչպես բոլոր դեպքերում, դրանք պետք է նայել իր բովանդակության եւ փոխկապակցվածության մեջ: Եվ նախորդ դրվագը. ես, կներեք, ներողություն եմ խնդրում, եթե իմ ասածի մեջ ինչ-որ հեգնական բան եք տեսել, բայց բացարձակ հեգնելու, ես լավ չեմ պատկերացնում, ոչ մի միտում չի եղել, բայց փաստը մնում է փաստ, եւ ես հույս ունեմ, որ մենք էս բանավեճին, ի վերջո, վերջակետ կդնենք: Դուք առաջարկ եք արել, ես նույնիսկ չեմ ասել` կքննարկենք, ես ասել եմ` ձեր ներկայացրածներից կներկայացնեմ ես որպես  թեկնածու, առանց բանի, վստահաբար եմ ասել, ասել եմ` կքննարկենք թեկնածուներին, կարող է` ինչ-որ թեկնածու ներկայացնեք, էս թեկնածուն դուր չգա ինչ-ինչ պատճառներով, չուզենանք ներկայացնել, խնդրենք` ուրիշ թեկնածու ներկայացնեք, որպեսզի նրան հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի անդամի պաշտոնում ներկայացնենք եւ, պրն Բագրատյան, դա փաստ է, որ ձեր խմբակցությունը հրաժարվել է դրանից, հիմա դա ի՞նչ վիճաբանելու թեմա է:  Եվ կարծում եմ, որ էս թեմաներն ամեն անգամ նիստից նիստ, ամսից ամիս, շաբաթից շաբաթ, տարուց տարի պետք չի փոխանցել, եւ պետք է արձանագրել փաստերը, այո, եթե պետք է քննարկել հետագա մեխանիզմները, էլի համաձայն եմ, եւ պատրաստ ենք քննարկել, մեր տրամադրվածությունը սա է:

Ընդհանուր առմամբ, ամփոփելով` հարգելի գործընկերներ, ես հետեւյալը կուզեի ասել. բոլոր ազդակները կան` ասելու, որ ՀՀ-ում տնտեսությունը գտնվում է շատ լավ տրամադրվածության մեջ, ներդրումներ կատարվում են, եւ էդ ներդրումները երեւում են պաշտոնական ցուցանիշներից եւ պաշտոնական ցուցանիշների մեջ ներդրումների ծավալը` էն հատվածը, որը Կառավարությունով է անցնում եւ Կառավարության որոշումներով դա արձանագրվում է, էդ ծավալը 2019 թվականի առաջին կիսամյակում նախորդ տարվա համեմատ աճել է 7 անգամ, իսկ աշխատատեղերը, որոնք կցված են այդ ներդրումների ծրագրերն, որ էսքան աշխատատեղ ստեղծելու հայտ է ներկայացված էդ ծրագրերում` 4.7 անգամ: Էնպես որ, սիրելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, ես կարծում եմ, որ մենք բոլորս այսօր պետք է ունենանք լավ տրամադրություն ոչ թե նրա համար, որ ՀՀ-ում բոլոր հարցերը լուծված են, այլ նրա համար, որ ՀՀ-ում լուծվում են շատ կոնկրետ հարցեր, իսկ նրանց ում մոտ հարց  է առաջանում, թե էդ ինչ հարցեր են լուծվել, ես խորհուրդ եմ տալիս կրկին ծանոթանալ այս գրքույկի բովանդակությանը, որը կոչվում է «100 փաստ նոր Հայաստանի մասին», եւ էստեղ մենք փորձ ենք արել ներառել այնպիսի ցուցանիշներ, որոնք տեղի չէին ունենա, եթե ՀՀ-ում, մեր կարծիքով տեղի չէին ունենա, եթե ՀՀ-ում չլիներ ոչ բռնի թավշյա ժողովրդական հեղափոխություն:

Շնորհակալություն եմ հայտնում կառուցողական քննարկման համար, եւ համոզված եմ, որ մենք կաշխատենք կառուցողական քննարկումների դաշտում, որովհետեւ համոզված եմ, որ խորհրդարանական բոլոր ուժերի, արտախորհրդարանական ուժերի մեծ մասի նպատակները համընկնում են, եւ դա ազատ, երջանիկ եւ հզոր Հայաստանն է: Շնորհակալ եմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, անցնում ենք քվեարկության... (Խոսում են դահլիճում): Վարման կարգի վերաբերյալ` ո՞վ: Գեւորգ Պետրոսյան:

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի Կառավարություն, այս միտքն ասվել է նաեւ մեկ տարի առաջ, երկու տարի առաջ, մեզ համար բյուջեի կատարողականը ՀՀ սահմանադրության առաջին հոդվածի կենսագործումն է, այսինքն` որ բյուջեն ծառայել է սոցիալական խնդիրների լուծմանը, ժողովրդավարության ամրապնդմանը, իրավական խնդիրների եւ ինքնիշխանության ապահովմանը: Կա ապրանքների թանկացում, արտագաղթը չի նվազել, զբաղվածության խնդիրները շարունակում են մնալ անհանգստացնող, էսօր չզբաղվածների բանակն ավելանում է զբաղվածների հաշվին` թե՛ պետական, թե՛ մասնավոր սեկտորում, սոցիալական խնդիրները տեսանելի առաջընթաց չունեն, չեն լուծվում: Ես չեմ ասում` ոչինչ չի արվում, չի կարելի էդպես ասել, բայց տեսանելի առաջընթաց չկա, պատերազմի սպառնալիքի աճին զուգահեռ` Հայաստան-Արցախ հարաբերությունների մշուշը թանձրանում է: Ինչո՞վ է բյուջեի կատարողականը դրական: Եվ մի բան էլ, շատ ներողություն եմ խնդրում, պրն Միրզոյան, ընդամենը 15 վայրկյան, եթե էս խնդիրները, լուծված չեն, եթե կուսակցությունը, խմբակցությունը դեմ է քվեարկել էդ բյուջեին, էս վիճակով ոչ մի հիմք չկա կողմ քվեարկելու: Իսկ, հարգելի պրն Փաշինյան, որ ասում եք` տրամադրությունները տնտեսական լավն են, մենք էլ ենք ուզում` էդպես լինի, բայց, կներեք, դրա իրատեսական հիմքերը չկան, դա նույն բան է` ոնց որ մենք ուզենանք, որ գեղեցիկ երեւանք կամ ուզենան, որ ավելի հզոր երեւանք, եթե դրա պարարտ հողը չկա, էդ ցանկությունը մնում է անհաջողություն... (Խոսում են դահլիճում):

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Լռություն դահլիճում: Վարման կարգի վերաբերյալ` Բաբկեն Թունյան:

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ես ուզում եմ հիշեցնել, որ մենք հիմա քվեարկելու ենք բյուջեի կատարման հաշվետվությանը դրական կամ բացասական եզրակացություն տալու օգտին: Էն բյուջեի, որի կատարմանը շատ ակտիվ` որպես կառավարական կոալիցիայի անդամ, մասնակցել է նաեւ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությունը, կուսակցություն եւ «Լուսավոր Հայաստան»-ը, այսինքն` բյուջեի կատարողականին գնահատական տալով` անուղղակիորեն դուք նաեւ ձեր կատարած աշխատանքին եք գնահատական տալու: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Դեբատները կշարունակվեն, եթե էդպիսի ցանկություն կա, քվեարկությունից հետո:

Քվեարկության է դրվում «ՀՀ 2018 թվականի պետական բյուջեի կատարման մասին» տարեկան հաշվետվությունը հաստատելու մասին» ԱԺ որոշման նախագիծը:

Քվեարկություն:

Կողմ` 94
Դեմ` 17
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է:

Հարգելի գործընկերներ, անցնում ենք... (Խոսում են դահլիճում): Վարման կարգի վերաբերյալ` Էդգար Առաքելյան:

Է.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Ես ամենեւին չէի ուզի էս ձեւաչափն օգտագործել բանավեճերի մեջ մտնելու համար, բայց ես ուզում եմ մեր գործընկերներին, ընդհանրապես, ազնվության եւ պարկեշտության կոչ անել ու հարգել էս դահլիճում ներկա բոլոր գործընկերներին թե՛ Կառավարության, թե՛ ԱԺ-ի: Պրն Պետրոսյանն էստեղից 2 օր առաջ ելույթ էր ունենում, ասում էր, որ մենք ինչ-որ դատավորների ենք պառկեցնել ասֆալտին` սուտ, էսօր ասում է, որ արտագաղթը չի կրճատվում` սուտ, էսօր ասում է, որ ինքնիշխանության հաստատման ամրապնդման առումով առաջընթաց չունենք` սուտ, էսօր ասում է` գնաճ, այսինքն` ունեցել ենք ապրանքների թանկացում, ես ուզում եմ հիշեցնել, որ մենք գնաճի առումով, ունեցել ենք նախատեսված շեմից ցածր գնաճ, այսինքն` կրկին սուտ եւ այսպես շարունակ: Խնդրում եմ հարգենք, իրար հարգենք, ուղղակի էս դահլիճում արտահայտենք մտքեր եւ տեսակետներ, որոնք իրականությունից գոնե մի քիչ հեռու կլինեն, էդքան շատ հեռու չեն լինի: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «Տեղեկատվական անվտանգության ապահովման ոլորտում Հավաքական անվտանգության մասին պայմանագրի կազմակերպության անդամ պետությունների համագործակցության մասին» համաձայնագիրը վավերացնելու մասին» օրենքի նախագիծը: Հիմնական զեկուցող` Ազգային անվտանգության ծառայության տնօրեն Արթուր Վանեցյան: Պրն Վանեցյան, համեցեք ամբիոնի մոտ:

Ա.ՎԱՆԵՑՅԱՆ

-ԱԺ հարգարժան նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, գործընկերներ, ձեր քննարկմանն եմ ներկայացնում «Տեղեկատվական անվտանգության ապահովման ոլորտում Հավաքական անվտանգության մասին պայմանագրի կազմակերպության անդամ պետությունների համագործակցության մասին» համաձայնագիրը վավերացնելու մասին» օրենքի նախագիծը: Համաձայնագիրը ստորագրվել է 2017 թվականի նոյեմբերի 30-ին, Մինսկում` Ռուսաստանի Դաշնության, Հայաստանի, Բելառուսի, Ղազախստանի, Ղրղըզստանի եւ Տաջիկստանի Հանրապետությունների կողմից: Համաձայնագիրն ուժի մեջ է մտնում այն ստորագրած կողմերի կողմից ուժի մեջ մտնելու համար անհրաժեշտ ներպետական ընթացակարգերի կատարման մասին 4-րդ գրավոր ծանուցում ավանդապահի ստանալու օրվանից:

Առայժմ համաձայնագիրն ուժի մեջ մտնելու համար անհրաժեշտ ներպետական ընթացակարգերը կատարել են Ռուսաստանի Դաշնությունը եւ Բելառուսի Հանրապետությունը:

Համաձայնագրի հիմնական նպատակներն են. միջպետական համագործակցության հիման վրա ՀԱՊԿ անդամ պետությունների տեղեկատվական անվտանգության հետագա զարգացումը, տեղեկատվական ոլորտում սպառնալիքներին հակազդման մեխանիզմների կատարելագործումը, ՀԱՊԿ անդամ պետությունների տեղեկատվական տիրույթում ապօրինի գործունեության դեմ համատեղ հակազդեցությունը, կողմերի տեղեկատվական անվտանգության ապահովման տեխնոլոգիական հիմքի զարգացմանն ուղղված փոխադարձ աջակցությունը, միջազգային տեղեկատվական անվտանգության ապահովման հարցերում համագործակցությունը: Կողմերը տեղեկատվական անվտանգության ապահովման ոլորտում իրականացնում են համագործակցություն հետեւյալ հիմնական ուղղություններով. համագործակցության իրավական հիմքերի մշակում, միջազգային իրավական բազայի կատարելագործման աջակցում, տեղեկատվական անվտանգության սպառնալիքների դեմ համատեղ արձագանքման գործնական մեխանիզմների ձեւավորում, տեղեկատվական անվտանգության ապահովման տեխնոլոգիական հիմքի կատարելագործում, համակարգչային միջադեպերի ու դրանց հետեւանքների վերացում, տեղեկատվական անվտանգության սպառնալիքների եւ դրանց աղբյուրների վերաբերյալ տեղեկատվության փոխանակում եւ փոխադարձ ազդարարում, փորձի փոխանակում եւ կադրերի պատրաստում:

Համաձայն ՀՀ ֆինանսների նախարարության եզրակացության` համաձայնագիրն ենթակա է ԱԺ կողմից վավերացման, այն առաջացնելու է ՀՀ համար հավելյալ ֆինանսական պարտավորություններ, մասնավորապես, ՀՀ պետական բյուջեից լրացուցիչ ֆինանսական միջոցների հատկացման անհրաժեշտություն կառաջանա ՀԱՊԿ անդամ պետությունների տեղեկատվական անվտանգության ապահովման տեխնոլոգիական լուծումներին համատեղելի սերվերային, ցանցային, պաշտպանական եւ այլ տեխնիկական միջոցների ձեռք բերման, ծրագրային ապահովման միջոցների նախագծման եւ ներդրման, բարձր որակավորմամբ կադրերի պատրաստման եւ վերապատրաստման համար: Միաժամանակ, ՀՀ արդարադատության նախարարությունը նույնպես գտնում է, որ համաձայնագիրը ենթակա է վավերացման, քանի որ ունի ռազմաքաղաքական բնույթ:

Հարկ եմ համարում նաեւ նշել, որ սույն թվականի մարտ ամսին Սահմանադրական դատարանում քննարկվել է համաձայնագրում ամրագրված պարտավորությունների` ՀՀ սահմանադրությանը համապատասխանության հարցը, որի արդյունքում Սահմանադրական դատարանի կողմից կայացված որոշման համաձայն` համաձայնագրում ամրագրված պարտավորությունները համապատասխանում են ՀՀ սահմանադրությանը:

Հարգելի գործընկերներ, գտնում եմ, որ «Տեղեկատվական անվտանգության ապահովման ոլորտում Հավաքական անվտանգության մասին պայմանագրի կազմակերպության անդամ պետությունների համագործակցության մասին» համաձայնագիրը նպատակահարմար է վավերացնել` ելնելով ՀԱՊԿ անդամ պետությունների տեղեկատվական անվտանգության համակարգի հետագա զարգացման, տեղեկատվական անվտանգության ոլորտում միջպետական համագործակցության, միջգերատեսչական փոխգործակցության ամրապնդման եւ սպառնալիքներին հակազդելու մեխանիզմերի կատարելագործման, տեղեկատվական տարածքում անօրինական գործունեության հակազդման ու չեզոքացմանն ուղղված համատեղ միջոցառումների անցկացման, ՀԱՊԿ անդամ պետությունների տեղեկատվական անվտանգության հիմքերի ձեւավորմանն ուղղված համատեղ գործնական միջոցառումների համար պայմանների ստեղծման ու իրականացման անհրաժեշտությունից: Շնորհակալություն ուշադրության համար:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Զեկուցողին հարցեր ուղղելու համար` հերթագրում: Հերթագրվել է 11 պատգամավոր: Միքայել Մելքումյան:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Վանեցյան, որպեսզի ես նորից ելույթ չունենամ, հարցիս մեջ հենց միանգամից ասեմ, որ, բնականաբար, պետք է վավերացվի, անպայման, այս համաձայնագիրը, բայց երկու տիպի հարց. մեկը` բյուջեի վրա ազդեցությունը, բնականաբար, միգուցե չարժե ասել էստեղ էդ թիվը, խոսքն այլ բանի մասին է, թե սա ի՞նչ ժամկետով է, ժամկետայի՞ն է, թե՞ անժամկետ: Սա առաջին հարցը, որովհետեւ այդ համագործակցությունը կարող է փուլային ավարտվել, կարող է մշտական բնույթ:

Եվ երկրորդն էսպիսի մի նուրբ հարց է. պետության անունը չասեմ, բայց գիտենք, որ ՀԱՊԿ անդամ պետություններ կան, որոնք նաեւ այլ իսլամական պետությունների միության կամ ալյանսի անդամ են, կարո՞ղ է` նրանք Ադրբեջանի հետ ունեն նմանատիպ կամ նրան մոտ որոշակի համաձայնագրեր էդ առումով, եւ դրա ազդեցությունն ինչպե՞ս է խաչվում այս համաձայնագրի մասիվ:

Ա.ՎԱՆԵՑՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար: Տեղեկատվական անվտանգության ապահովման ոլորտում ներդրված էս ծրագիրը լինելու է մշտական, գործելու է մշտական հիմքերով, բյուջեի վրա ծախսերի մասին, դուք արդեն իսկ ասացիք, չէի ուզենա այս պահին խոսել: Սա լոկալ համակարգ է, որն օգտագործվելու է կոնկրետ իմ նշված ՀԱՊԿ անդամ պետությունների կողմից, այսինքն` չկա հնարավորություն` այլ երկրի կողմից ներթափանցել այս համակարգի մեջ, իսկ ինչ վերաբերում է ձեր մտահոգությանը, որ կարող է այլ երկիր օգտվել, դա փակ սիստեմ է, որտեղ չեն կարող ներթափանցել այլ օգտատերեր, բայց եթե լինի կողմերից մեկի, ասենք, լուռ թույլտվությունը, իհարկե, չենք կարող դա բացառել, բայց էդ ուղղությամբ պետք է աշխատենք, որ նման դեպքերը բացառենք:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքի կարիք չկա՞: Տաթեւիկ Հայրապետյան:

Տ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Պրն Վանեցյան, շարունակելով պրն Մելքումյանի հարցը, իրականում, քանի որ դուք էլ նշեցիք, որ եթե նման փորձ արվի, կփորձեք կանխել, բայց փորձենք փոքր-ինչ այլ տեսանկյունից դիտել. մեր ՀԱՊԿ գործընկերներից շատերը կամ ոմանք ունենք շատ բարեկամական հարաբերություններ Ադրբեջանի հետ, որի հետ մենք տեղեկատվական պատերազմի մեջ ենք, եւ այս պլատֆորմի ստեղծումը, նաեւ դուք ասացիք` եթե նման փորձեր արվեն, այսինքն` որոնք են մեր երաշխիքները, որովհետեւ սա բավական ռիսկային է` հաշվի առնելով տեղեկատվական պատերազմի դերը մեր օրերում: Շնորհակալություն:

Ա.ՎԱՆԵՑՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Մի քիչ, ճիշտն ասած, մենք ուշադրությունը հիմա սեւեռվում ենք, որ Ադրբեջանը կարող է ինչ-որ մի ձեւ ազդեցություն ունենալ էստեղ, առհասարակ, Ադրբեջանի ներազդեցություն կամ տեղեկատվության արտահոսք լինելու հնարավորություն չի լինելու, որովհետեւ դա վերաբերում է կոնկրետ ՀԱՊԿ անդամ պետությունների մեջ տեղի ունեցող այդ տեղեկատվական անվտանգության ապահովմանը, դա չի վերաբերում մեր ներքին կյանքին, այսինքն` ՀՀ որեւէ այլ գերատեսչությունների հետ չի ինտեգրվելու էդ համակարգը, դա առանձին գործող կառույց է, որն իրականացնելու է միայն ՀԱՊԿ-ի շրջանակներում էդ տեղեկատվական անվտանգության փոխանակումը:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Լրացնելու կարիք կա՞: Խնդրեմ:

Տ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Որպես արձագանք, բայց նաեւ ՀԱՊԿ-ը ՀՀ-ն անվտանգությունն ապահովող կարեւոր մարմին է, այդ տեսանկյունից է, ուղղակի, փոքր-ինչ անհանգստությունս:

Ա.ՎԱՆԵՑՅԱՆ

-Այո, ես ձեզ հետ համաձայն եմ, բայց, նորից եմ կրկնում, դա ՀՀ համակարգերի մեջ չի ինտեգրվելու այս համակարգը, սա առանձին գործող համակարգ է, որը սպասարկելու է միայն ՀԱՊԿ-ին:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Սոս Ավետիսյան:

Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

-Պրն Վանեցյան, ուրախ եմ, որ նշեցիք, որ դա որեւէ կերպ Հայաստանի ներքին համակարգի հետ չի կապակցվելու եւ մնալու է զուտ ՀԱՊԿ-ի շրջանակում, որովհետեւ ես էդ էի ուզում հարցնել, որ տեղեկատվության անվտանգության հարցադրումներն անդամ պետություններն ամեն մեկն ինքն է սահմանում` ինչն է իր համար տեղեկատվական անվտանգության հարց, եւ ուզում էի իմանալ, թե ինչքանո՞վ է էդ ամեն ինչը մնալու միայն ՀԱՊԿ-ի շրջանակներում, եւ չէի ուզի, որ տեղեկատվության անվտանգության մեր կամ մյուս մեր գործընկերների ընկալումները, հատկապես, ներքին հարցերում, նույնականանան:

Ա.ՎԱՆԵՑՅԱՆ

-Ես նախորդ հարցին արդեն պատասխանեցի` սա առանձին գործող համակարգ է եւ Հայաստանի ներքին համակարգերի հետ որեւէ ինտեգրում չունի:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք:

Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

-Կարճ, ուղղակի կուզեի, որ էդ հաստատ պայմանագրով ֆիքսված լինի:

Ա.ՎԱՆԵՑՅԱՆ

-Ֆիքսած է:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արման Աբովյան:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, պրն Վանեցյան, միանշանակ, իհարկե, այսպիսի փաստաթղթեր... Մենք չափազանց հետաքրքրություն ունենք` ընդլայնել մեր անվտանգությունը նաեւ տեղեկատվական դաշտում, սակայն առանց կապելու որեւէ պետության: Մի քանի տեխնիկական հարց, եթե կարելի է պատասխանեք:

Առաջինը. այն տեղեկությունը, որը գնալու է, դա լինելու պարբերակա՞ն, դա լինելու է, չգիտեմ, հայտերո՞վ, ի՞նչ ձեւով է համակարգը, առհասարակ, աշխատելու: Լինելու է ընդհանուր բազա՞, որտեղ տեղեկությունը լցվելու է, թե՞ պետք է լինելու ամեն անգամ, ենթադրենք, մեր գործընկերներին դիմել: Մի քիչ` այ էս տեխնիկական մասը, սա` մեկ:

Երկրորդը. տեղեկատվության ի՞նչ տեսակներ են լինելու, ի՞նչ կարգով եւ ո՞վ է որոշում, որ, ենթադրենք, այս տեղեկությունը, օրինակ` որ մեզ գալիս է կամ ուղարկում ենք, որը կարելի է ուղարկել, իսկ որը` ոչ: Դա հստակ գրվա՞ծ է, ի՞նչ ձեւ է դա:

Ա.ՎԱՆԵՑՅԱՆ

-Շնորհակալություն, հարցի համար: Համապատասխան պետական կառույցներ կան, որոնք որոշում են, առհասարակ, պետության կողմից տրամադրվող տեղեկատվությունն այս կամ այն ոլորտում` երկրից դուրս եկող տեղեկատվությունը, նպատակահարմար է փոխանցել 3-րդ կողմին կամ 2-րդ կողմին, թե ոչ, նույն տրամաբանությամբ որոշվելու է էստեղ: Պայմանագրում կան հստակ նշված տեղեկատվության պայմաններ, այո, չափորոշիչներ, որը պետությունը, իհարկե, հաշվի է առնելու եւ բացառվում է, որպեսզի ունենանք որեւէ տեղեկատվության արտահոսք, որը կվնասի ՀՀ անվտանգությանը: Էլ ինչ հարց էր:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, պրն Աբովյան:

Ա.ՎԱՆԵՑՅԱՆ

-էլի եմ ասում` փակ համակարգ է, որը վերաբերում է միայն ՀԱՊԿ-ին, դա մեր ներքին որեւէ տեղեկատվություն այդ ուղիով չի փոխանցվելու:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք: Ո՞չ: Մանե Թանդիլյան:

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Վանեցյան, շարունակելով գործընկերներիս միտքը, մտահոգությունը, դուք շեշտեցիք, որ դա այլ տեղեկատվություն է, որ հենց այդ միջավայրով պետք է փոխանակվի: Ինձ հետաքրքրում է` այդ ո՞ր մարմիններն են, որոնք որոշելու են, դուք ասացիք` համապատասխան մարմիններ կորոշեն, թե ինչ տեղեկատվություն են փոխանակվում, եւ արդյո՞ք մենք կարող ենք համոզված լինել, որ այդ տեղեկատվությունը, որը փոխանակվելու է, անգամ արտահոսքի պարագայում անվտանգության որեւէ խնդիր չի առաջացնի զուտ այն պարզ պատճառով, որ կիբերանվտանգության ինչպիսի՞ երաշխիքներ կան, արդյո՞ք այն բավարար մեխանիզմներ են դրված, որ նման արտահոսքը, ուղղակի, բացառվի: Ենթադրում եմ, որ դա այսպես չէ, եւ, հետեւաբար, անգամ, եթե արտահոսք լինի, ի՞նչ ազդեցություն կարող է ունենալ, կամ կա արդյո՞ք նման ազդեցության վտանգ: Շնորհակալ եմ:

Ա.ՎԱՆԵՑՅԱՆ

-Տիկին Թանդիլյան, շնորհակալություն հարցի համար: Այսինքն` ՀԱՊԿ-ի շրջանակներում համագործակցությունը, առհասարակ, պաշտպանության նախարարությունն է, որ որպես առաջնահերթություն եւ ամենասերտ համագործակցությունը պաշտպանության նախարարության հետ է, Արտգործնախարարության հետ եւ որոշ չափով` Ազգային անվտանգության ծառայությունն այդտեղ առնչություն ունի, այդ երեք մարմիններն են լինելու որոշողները:

Արտահոսքի հետ կապված` նորից եմ ուզում կրկնվել. խոսքը չի վերաբերում մեր ներքին այս կամ այն տեղեկատվության մասին: ՀԱՊԿ-ի շրջանակներում քննարկվող պայմանագրերով համապատասխան վավերացրած տեղեկատվության մասին է, որը պետք է... Աշխատանքային, այսինքն` սա մի համակարգ է, որը հեշտացնելու աշխատանքները  ՀԱՊԿ-ի շրջանակներում:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, տիկին Թանդիլյան: Խնդրեմ:

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Իմ հարցը մի փոքր այլ էր. արդյո՞ք արտահոսքի պարագայում, այդ դուք ասում եք` աշխատանքային փաստաթղթեր են, շատ լավ, այնպիսի տեղեկատվության կա՞, որոնք արտահոսքի պարագայում կարող են խաթարել անվտանգությունը։ Սրա մասին է խոսքը: Կարո՞ղ ենք համոզված լինել, որ անգամ, եթե արտահոսք լինի, ապա խնդիր չենք ունենա:

Եվ երկրորդ հարցը` օգտվելով առիթից, արդյո՞ք մնացած բոլոր երկրների ԱԺ-ներն արդեն վավերացրել են պայմանագիրը:

Ա.ՎԱՆԵՑՅԱՆ

-Վավերացվել է Ռուսաստանի եւ Բելառուսի կողմից` այս պահին, մնացած երկրները ՀԱՊԿ անդամ պետությունների խորհրդարաններում է դեռեւս, ընթացակարգերն է անցնում, այսինքն` ընթացքի մեջ է, առաջիկայում կվավերացվի:

Ինչ վերաբերում է առաջին հարցին, ճիշտն ասած, տեղեկատվության ցանկացած արտահոսք, եթե ինչ-որ մի բան պահպանվում է եւ հետագայում բացվում է, իհարկե, ոչ ցանկալի երեւույթ է, բայց չեմ կարծում, որ էստեղ կլինեն այնպիսի տեղեկություններ, որոնք ուղիղ կսպառնան ՀՀ անվտանգությանը:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Վիկտոր Ենգիբարյան:

Վ.ԵՆԳԻԲԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Վանեցյան, իհարկե, կարեւոր է այս համաձայնագիրը, ու մենք պետք է վավերացնենք, բայց ես նոր նայում եմ մեր գործընկեր պետությունների վարկանիշն ազգային կիբերանվտանգության ինդեքսով, միայն Ղազախստանն է մեզանից հետ` 84-րդ տեղում, մենք` 74-ն ենք, Ռուսաստանը` 22, Բելառուսը` 33-րդ տեղում է, սա նշանակում է, որ մեզ համար օգտակար կլինի այս համագործակցությունը, բայց նայում եմ առաջատար երկրները` Ֆրանսիան է, որ եւս մեզ համար բարեկամ պետություն է, Գերմանիան, Էստոնիան, հաճելիորեն զարմացա` Վրաստանը 19-րդ տեղում է, այսինքն` էստեղ հաշվարկվում է էդ անվտանգության բոլոր բաղադրիչները նաեւ` սպառնալիքները, կրթություն եւ այլն, եւ այլն:

Ինչպե՞ս եք կարծում, սա տեխնիկական հարց է, որովհետեւ առնչվում է անվտանգությանը, մենք նաեւ հասկանում ենք, որ ՀԱՊԿ-ի անդամ ենք, իրենք` ՆԱՏՕ-ի անդամ են, մենք չե՞նք կարող այլ պետությունների հետ եւս համագործակցել գոնե այն մասով, որ մասով, որ դա չի վնասի ՀԱՊԿ անդամ մյուս պետություններին կամ այս համաձայնագրին:

Ա.ՎԱՆԵՑՅԱՆ

-Անկեղծ ասած, այս պահին ձեր հարցին չեմ կարող պատասխանել, պատրաստ չեմ, նուրբ հարց եք շոշափում, եթե այս պահին ինչ-որ կոնկրետ պատասխան տամ, հնարավոր է` անցանկալի հետեւանքներ ունենա:

Ինչ վերաբերում է, առհասարակ, կիբերանվտանգությանը, այո, կիբերանվտանգությունն այսօր ժամանակակից աշխարհում, երեւի թե, առաջին տեղերում է, որ մենք պետք է ապահովենք, բայց նաեւ լավ հասկանում եք, որ կիբերանվտանգության լիարժեք ապահովության համար անհրաժեշտ են ահռելի մեծ գումարներ, եւ դա մեկ անգամվա ներդրման մասին չէ խոսքը, այսինքն` շարունակական, պետք է մշտապես կիբերանվտանգության վրա մեծ գումարներ ծախսվեն եւ անընդհատ արդիականացենք այդ համակարգը, եւ, չնայած այդ հանգամանքին` ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայությունը, բարձր տեխնոլոգիաների նորաստեղծ նախարարությունը եւ մնացած բոլոր գերատեսչություններն իրենց մասով այսօր մշակում ենք հայեցակարգ, այսպես ասենք, ճանապարհային քարտեզ, որպեսզի կիբերանվտանգությունը Հայաստանում բարձրացնենք շատ լավ մակարդակի: Այդ ուղղությամբ աշխատանքներ իրականացվում են, եւ կարծում եմ` առաջիկայում ունենալու ենք դրական արդյունքներ, եւ ձեր նշված երկրների ռեյտինգների  շարքում Հայաստանը բարելավելու է իր տեղը:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք: Խնդրեմ:

Վ.ԵՆԳԻԲԱՐՅԱՆ

-Միայն նշեմ, որ այս ոլորտը պաշտպանության եւ անվտանգության հարցերով մշտական հանձնաժողովի անընդհատ ուշադրության ներքո է գտնվում եւ եթե առիթ կլինի` այդ հայեցակարգի մշակման առումով սիրով պատրաստ ենք համագործակցել:

Ա.ՎԱՆԵՑՅԱՆ

-Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Եվ ժամանակի սղության պատճառով վերջին հարցը: Սերգեյ Բագրատյան: Մյուս պատգամավորներից ներողություն եմ խնդրում:

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Վանեցյան, ես մի պրակտիկ հարց տամ, փորձենք հասկանալ` անվտանգության այս համակարգը մեզ օգնելո՞ւ է, թե՞ ոչ:

Երեւան-Մեղրի մայրուղու 30-րդ կիլոմետրից սկսած մինչեւ 140-րդ կիլոմետրը մեզ ուղեկցում են թուրքալեզու հաղորդումներ, տարբեր հաղորդումներ, չգիտեմ` դա ադրբեջաներե՞ն է, թուրքերե՞ն է, չեմ տիրապետում եւ հատկապես, երբ հասնում ես սահմանամերձ Բարձրունի գյուղ այդ գյուղում սովետի ժամանակվանից սկսած` Բաքվի ալիքներ են հեռարձակվում, այսինքն` հեռուստատեսությամբ սահմանամերձ գյուղի քաղաքացիները, բնակիչները, ամեն օր ահասարսուռ պատմություններ են լսում նրանց վայրագությունների մասին, այսինքն` հոգեբանական պատերազմ են մղում, հոգեբանական ճնշում է գործադրվում քաղաքացու վրա: Հիմա անվտանգության այս համակարգը մեզ կարո՞ղ է օգնել, որ առնվազն խլացնենք, ես չեմ ասում` մերինն ավելի հզորացնենք, միգուցե, չկա տեխնիկական նման հնարավորություն, բայց գոնե խլացնենք, թույլ չտանք, որ կարողանան նրանք հոգեբանական ազդեցություն ունենալ մեր քաղաքացիների կամքի վրա: Շնորհակալ եմ:

Ա.ՎԱՆԵՑՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, կոնկրետ էս քննարկվող հարցը որեւէ ազդեցություն չի կարող ունենալ ձեր բարձրացված հարցի լուծման հետ: Այո, դրա մասին մենք գիտենք, ավելին ասեմ, նաեւ ՀՀ տարածքում կան տեղեր, որտեղ հարեւան պետությունների բջջային օպերատորների կապն է միանում մեր հեռախոսներին, եւ շատ դեպքեր են լինում` շատ տարօրինակ: Նախկինում եղել են, ենթադրենք, նայում ես եւ տեսնում ես մարդու հեռախոսն աշխատել է Ադրբեջանի ռոմինգում կամ Թուրքիայի ռոումինգում կամ ստեղ, որ մարդուն ասում ես` դու Ադրբեջանում ես եղե՞լ կամ Թուրքիայում, այնինչ մարդը ոչ այն երկրում է եղել, ոչ այս երկրում: Ձեր բարձրացված հարցի հետ կապված` դա բազմիցս քննարկվել է, պետք է խլացուցիչներ տեղադրվեն ողջ սահմանագծով, ուղղակի, դա, նորից, շատ մեծ ծախսերի հետ է կապված, որպեսզի խլացուցիչները, տարբերակեն մեր օպերատորների կամ մեր հեռուստաընկերությունների կամ ռադիոընկերությունների հաճախականությունը եւ չխլացնեն, ընդհանուր առմամբ, այդ ողջ տարածքը: Կան նման կազմակերպություններ աշխարհում, բոլորի հետ աշխատել ենք, ունենք...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Վանեցյան, ներողություն, արձագանքի պատգամավորը: Արձագանքի կարիք չկա՞: Շատ լավ, հարցերի ժամանակը սպառվեց, մնացած հարցերը չեն կարող հնչեցվել:

Ա.ՎԱՆԵՑՅԱՆ

-Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, խնդրում եմ զբաղեցրեք ձեր տեղը:

Եվ ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում հարակից զեկուցողին` պաշտպանության եւ անվտանգության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Արմեն Խաչատրյանին:

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հիմնական զեկուցողի կողմից մանրամասն ներկայացվեց օրենքի նախագիծը, կոչ եմ անում քվեարկել օրենքի նախագծի օգտին, քանի որ այն ԱԺ է ներկայացվել ՀՀ սահմանադրության, ԱԺ «Կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի, «Միջազգային պայմանագրերի մասին» ՀՀ օրենքի դրույթներին համապատասխան, բացի այդ, իհարկե, առկա է Սահմանադրական դատարանի եզրակացությունը, որ այս համաձայնագրով մեր ստանձնած պարտավորությունները չեն հակասում ՀՀ սահմանադրության դրույթներին, ինչպես նաեւ առկա է գլխադասային հանձնաժողովի դրական եզրակացությունն այս նախագծի վերաբերյալ: Կրկնում եմ, կոչ եմ անում քվեարկել նախագծի օգտին: Այսքանը, շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Խաչատրյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, քանի որ ձեզ հարցեր չեն կարող ուղղվել:

Եվ հերթագրում մտքերի փոխանակության համար: Հերթագրվել է 3 պատգամավոր: Միքայել Զոլյան:

Մ.ԶՈԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, պրն Վանեցյան, ես իրականում հարց ունեի, պարզապես չհասցրեցի հերթագրվել եւ հիմա կբարձրաձայնեմ, հուսով եմ` եզրափակիչ ելույթում կանդրադառնաք:

Տեսեք, մեր ՀԱՊԿ-ի շրջանակներում տարբեր երկրներ տարբեր ձեւով են մեկնաբանում կամ հասկանում տեղեկատվական անվտանգություն հասկացությունը, եւ մենք ինչպե՞ս ենք հասկանում, կարծում եմ` բոլորս գիտենք, բայց որոշ երկրներ մի քիչ կարող է` տարբերվող մեկնաբանություններ ունենան, որոնք մեր տեսակետից կարող է որպես, օրինակ` գրաքննություն ընկալվեն: Այսինքն` հարցս հետեւյալն է. արդյո՞ք մենք չենք ունենա ինչ-որ իրավիճակ, երբ այս պայմանագրի շրջանակներում մեզանից կպահանջեն, ասենք, ինչ-որ կայք փակել կամ ինչ-որ կայքի բանը փակել Հայաստանի տարածքում: Համոզված եմ, որ այդպես չէ, բայց կարծում եմ` լավ կլինի, որ էստեղ եւս հնչի այդ միտքը, որպեսզի նաեւ մեր քաղաքացիներն իմանան, որ նման մտահոգություններ չլինեն: Այսքանը, շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Միքայել Մելքումյան:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Ես ընդամենը մեկ կարճ դիտարկման մասին եմ ուզում խոսել, քանի որ Մինսկի խմբի համանախագահների շրջանակներում ամենակարեւորագույն չլուծված հարցը մնում է շփման գծի ամբողջ երկայնքով հրադադարի ռեժիմի խախտումներն արձանագրող այս մալուխի կամ տեխնիկական միջոցների փաստորեն չաշխատելը, այսինքն` մենք գիտենք` հրադադարի ռեժիմի խախտման դեպքերը, ուրեմն, բոլոր երկու կողմերն էլ գիտեն, բայց դա` որպես Մինսկի խմբի համանախագահների շրջանակներում փաստն արձանագրելը եւ մատուցելը հակառակորդ կողմին: Ես, բնականաբար, չեմ ակնկալում եզրափակիչ ելույթում, եթե այդպիսին լինի, դրան արձագանք, բայց կուզենայի հասկանալ, թե այս անվտանգության համակարգը տեղեկատվության էդ մասի ստացման առումով ինչքանո՞վ է հատվում, որովհետեւ ՀԱՊԿ-ի շրջանակները հաշվի առնելով, այն ինչ-որ մենք ունենք շփման գծում, պարզ է, որ նաեւ ինչ-որ առումով անդրադառնալու է մինչ էդ ուղղությունը, այսինքն` այս համակարգը խաչվում է այդ հրադադարի ռեժիմն արձանագրող տեխնիկական միջոցների չլինելու հանգամանքի հետ: Այսքանը:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շաքե Իսայան:

Շ.ԻՍԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ես էլ կլինեմ կարճ, քանի որ հնարավորություն չեղավ հարցս հնչեցնել, փորձեմ էսպես: Պրն Վանեցյան, ուրեմն, համաձայնագրի տեքստում բառացի ֆիքսված է, որ դրա կնքման անհրաժեշտությունը կայանում է տեղեկատվական տարածքում աճող սպառնալիքներին միասնաբար դիմակայելու մեջ, որոնք ընդունակ են վնաս հասցնել ՀԱՊԿ անդամ պետությունների ազգային եւ հավաքական անվտանգությանը: Այն, որ տեղեկատվական տարածքի սպառնալիքներն օրեցօր աճում են, բնականաբար, ոչ մեկս չենք կարող վիճարկել, սակայն էս պարագայում հավաքական անվտանգության մասով համագործակցությունը որոշակի էսպես անորոշության չափաբաժին է պարունակում, քանի որ, օրինակ` ՀԱՊԿ տարածքում տեղեկատվական անվտանգության մասով, ընկալումները շատ տարբեր են, օրինակ` երկրներից որոշներն ուզում են նույնիսկ սեփական համացանց ստեղծել: Էս դեպքում սպառնալիքների, նման տարբեր ընկալումների ու մակարդակների դեպքում ի՞նչ շրջանակներում ենք մենք իրականացնելու տեղեկատվության փոխանցումը:

Եվ երկրորդը. ի՞նչ բնույթի տեղեկատվություն է փոխանցվելու, եթե որոշվի, որ տվյալ տեղեկատվության հոսքը Հավաքական անվտանգությանն ուղղված սպառնալիք է: Կխնդրեի` ձեր եզրափակիչ ելույթում պատասխանեիք, եթե հնարավոր է: Շնորհակալ եմ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Եվ Վահե Էնֆիաջյան:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, քանի որ քննարկում ենք տեղեկատվական տեխնոլոգիաները, եւ դրանից բխող մի շարք հիմնահարցերի հետ կապված մտքեր եւ կարծիքներ հնչեցին եւ մտքերի փոխանակության ֆորմատ է, պրն Վանեցյան, նաեւ հարգելի գործընկերներ, մի հանգամանքի հետ կապված` ուզում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել: Հայաստանի Հանրապետության շփման գծում այդ դեպքը եւ փաստն առաջին դեպքը չէ, որ արձանագրվում է, երբ թե՛ ռադիոկայանի, թե՛ հեռուստաընկերության հետ կապված` հարեւան պետությունների թողարկումը կամ ռադիոհաճախականությունն ավելի բարձր մակարդակի վրա է, կամ չգիտեմ, ոնց բացատրենք, որ ներթափանցում է ՀՀ տարածք եւ մի կարեւորագույն հանգամանք, որ համացանցն այսօրական ամբողջ աշխարհում դարձել է ամենաառանցքային տեղեկատվություն ստանալու կետ եւ միջավայր, եւ այս առումով նաեւ Արցախի Հանրապետությունում, գիտեք, գեոլոկացիա են լինում եւ տարածքը ճշգրիտ ձեւակերպումով չի ցույց տալիս, մասնավորապես, աշխարհահռչակ «Google» համակարգի հետ կապված, «Facebook» սոցիալական ցանցի մասով եւ գիտենք, որ այդ կենտրոնները գտնվում են Կալիֆոռնիա նահանգում, իսկ Կալիֆոռնիա նահանգն Արցախի Հանրապետության հետ կապված իր պաշտոնական դիրքորոշումը ներկայացրել է` ճանաչելով այդ պետությունը: Ես այս հարցերի հետ կապված` կարեւորելով մտքերի հենց փոխանակության ֆորմատում` ուզում եմ մեկ անգամ եւս բարձրաձայնել եւ պատկան մարմնի ներկայացուցիչների ուշադրությունը հրավիրել, որ այս նախաձեռնությունը, կարծում եմ` պետք է որպես աշխատանք եւ գործունեություն իրականացնել եւ շոշափելի փոփոխություններ կարողանալ արձանագրել: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, մտքերի փոխանակությունն ավարտվեց:

Այժմ եզրափակիչ ելույթների հերթն է: Պրն Խաչատրյան, եզրափակիչ ելույթի կարիք չկա՞: Պրն Վանեցյան, ձեզ հարցեր էին ուղղվել:

Ա.ՎԱՆԵՑՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Անկեղծ ասած, եզրափակիչ ելույթով ուղղակի անդրադառնամ հարցերի պատասխաններին:

Էս համաձայնագիրը, որի մասին մենք խոսում ենք մի քիչ, երեւի թե, անվանումը` տեղեկատվական անվտանգություն, ՀԱՊԿ եւ այլն, սա իրականում մեզ հետ, այսինքն` առհասարակ, էդ կայքերը փակելու հետ, ընդհանրապես, որեւէ կապ չունի: Մենք մեր երկրում ունենք մեր օրենքները եւ առաջնորդվում ենք միայն մեր օրենքներով եւ որեւէ այլ երկրների օրենքներ չեն կարող կիրառվել ՀՀ տարածքում, ինչ վերաբերում է ձեր կողմից մատնանշած կայքերի փակելուն կամ այլ ինչ-որ գործողություններ անելուն:

Տիկին Իսայան, ձեր ասածի հետ կապված, սա զուտ ՀԱՊԿ անդամ պետությունների միջեւ տեղեկատվական հոսքերի անվտանգության ապահովումն է, այսինքն` էս համակարգով ապահովելու է ՀԱՊԿ անդամ պետությունների համագործակցության, փաստաթղթաշրջանառության անվտանգությունը. ավելի պարզ լեզվով ասեմ:

Ինչ վերաբերում է, պրն Մելքումյան, բանի հետ կապված, հա, այդ ուղղությամբ էլի աշխատանքները շարունակվում են, անելու ենք, ուղղակի կան որոշակի տեխնիկական հարցեր, որոնք, անպայման, իրենց լուծումներն առաջիկայում կգտնեն: Եթե այլ հարցեր չկան, ես ավարտեմ իմ ելույթը, շնորհակալություն հայտնեմ ձեզ բոլորիդ, եւ սպասենք քվեարկությանը: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Վանեցյան:

Հարգելի պատգամավորներ, այժմ քննարկում ենք Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամի ընտրության հարցը: «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 144-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` ԱԺ-ի «Իմ քայլը» խմբակցությունը Բարձրագույն դատական խորհրդի թեկնածու է առաջադրել Գրիգոր Հովհաննեսի Բեքմեզյանին: Հիշեցնեմ, որ հարցը քննարկվում է «Կանոնակարգ»-ի 135-րդ հոդվածով սահմանված կարգով: Խմբակցության անունից թեկնածուին ներկայացնելու համար ձայնը տրվում է պետական, իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Վլադիմիր Վարդանյանին: Պրն Վարդանյան, մինչեւ 10 րոպե ժամանակ ունեք:

Վ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-ԱԺ հարգարժան նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, ներկայացնում եմ ՀՀ բարձրագույն դատական խորհրդի գիտնական անդամի, այսինքն` ԱԺ-ի կողմից ձեւավորվելիք այդ հատվածի համար խմբակցության կողմից ներկայացված թեկնածու պրն Գրիգոր Հովհաննեսի Բեքմեզյանին:

Գրիգոր Հովհաննեսի Բեքմեզյանը ծնվել է 1977 թվականի նոյեմբերի 18-ին, Երեւանում: 1994 թվականին ավարտելով Երեւանի Նիկոլ Աղբալյանի անվան միջնակարգ դպրոցը` ընդունվել է Երեւանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետ, որն ավարտել է 1999 թվականին գերազանցության դիպլոմով:

1999-2002 թվականներին ուսանել է Երեւանի պետական համալսարանի ասպիրանտուրայում:

2002 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն` «Անձի կյանքին կամ առողջությանը պատճառած վնասի հատուցումը» ՀՀ քաղաքացիական օրենսդրությամբ թեմայով եւ ստացել իրավաբանական գիտությունների թեկնածու գիտական աստիճան:

1999 թվականի օգոստոս-դեկտեմբեր ամիսներին վերապատրաստվել է ԱՄՆ-ի Կալիֆոռնիա նահանգի Բերկլիի համալսարանում:

2004 թվականի սեպտեմբերից մինչեւ 2005 թվականի հունվար ամիսն ուսանել է Նիդերլանդների Ուտրեխտի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում:

2009 թվականին ստացել է դոցենտի կոչում:

Աշխատանքային փորձարարությունը սկսել է 1997 թվականին: 1997 թվականից մինչեւ 1999 թվականն աշխատել է «Օրբիտա» ՓԲԸ-ում` որպես մարքեթինգի մենեջեր:

1999-2000 թվականներին աշխատել է ՀՀ արդյունաբերության եւ առեւտրի նախարարությունում, սկզբում որպես օրենսդրության եւ իրավաբանության վարչության առաջատար մասնագետ, այնուհետեւ` իրավաբանական բաժնի պետ:

2001 թվականի հունվար-նոյեմբեր ամիսներին հանդիսացել է «Եվրասիա համագործակցություն հիմնադրամ»-ի ֆինանսավորմամբ «Բաժնետերերի ասոցիացիա» հասարակական կազմակերպության կողմից իրականացվող «Բաժնետերերի իրավունքի իրականացման ճանապարհով դեպի ազատ շուկա եւ իրավունքի գերակայություն» ծրագրի տնօրեն:

2001-2005 թվականներին եղել է «Astra Peace» ՓԲԸ հիմնադիր, եւ քանի որ ընկերությունը զբաղվել է փաստաբանական ծառայություններ մատուցելու հարցով, նաեւ դիտարկվել է որպես գործընկեր:

2005-2008 թվականներին աշխատել է ամերիկյան «Bearing Point» ընկերության կողմից իրականացվող` ԱՄՆ միջազգային զարգացման գործակալության առեւտրային իրավունքի եւ տնտեսական կարգավորման ծրագրում` որպես կոմերցիոն իրավունքի խորհրդատու:

2008 թվականի ապրիլից մինչեւ 2014 թվականի օգոստոս ամիսն աշխատել է «Nasdaqomx» խմբին պատականող «NASDAQ OMX Armenia» եւ «Հայաստանի կենտրոնական դեպոզիտարիա» ԲԲԸ-ներում` որպես գլխավոր իրավախորհրդատու:

2015 թվականի նոյեմբեր ամսից մինչեւ 2018 թվականի ապրիլ ամիսը հասարակական հիմունքներով հանդիսացել է ՀՀ տեսչական մարմինների միասնական բողոքարկման հանձնաժողովի անդամ:

2015 թվականից մինչ օրս հանդիսանում է փաստաբանական ծառայություններ մատուցող «Բեքմեզյան» ՍՊԸ-ի հիմնադիր տնօրեն:

2002 թվականից մինչ օրս դասավանդում է Երեւանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի քաղաքացիական իրավունքի ամբիոնում:

ՀՀ արդարադատության նախարարի 26.09.2013 թվականի թիվ 10 հրամանով արդարադատության ոլորտում մատուցված նշանակալի ծառայությունների համար պարգեւատրվել է «Ներսես Շնորհալի» հուշամեդալով:

Հեղինակ է 31 գիտական եւ մեթոդական աշխատանքների, որոնց թվում` մեկ դասագիրք` համահեղինակությամբ, 6 ուսումնամեթոդական ձեռնարկ, 2 մենագրություն եւ 21 գիտական հոդված:

Տիրապետում է հայերենին, ռուսերենին եւ անգլերենին:

Ամուսնացած չէ:

Ես ավարտեցի:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Վարդանյանին հարցեր ուղղելու համար հերթագրում: Հարցեր չկան: Շնորհակալություն, պրն Վարդանյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Քանի որ, ընդմիջում է, ես առաջարկում եմ ընդմիջում անել, որպեսզի պրն Բեքմեզյանի ելույթը չընդհատվի: Ընդմիջում մեկ ժամ:


Ժամը 14:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ  ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, խնդրում եմ զբաղեցնել տեղերը: Ես հուսով եմ` ԱԺ պատգամավորները շատ լավ հիշում են, որ այս նիստը սկսվում է 14:30-ին, եւ մյուս անգամ չեն ուշանա նիստից:

Հարգելի գործընկերներ, ինչպես հիշում եք մենք ընտրեցինք Սահմանադրական դատարանի դատավոր, եւ «Սահմանադրական դատարանի մասին» սահմանադրական օրենքի 5-րդ հոդվածի համաձայն` Սահմանադրական դատարանի դատավորն ընտրությունից հետո ԱԺ-ի նիստում երդում է տալիս, որից հետո իր պաշտոնը ստանձնում է անհապաղ:

Ես ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Սահմանադրական դատարանի դատավոր ընտրված Վահե Գրիգորյանին` երդում տալու համար: Պրն Գրիգորյան, թեեւ սահմանված ժամանակ չկա, ունեք մինչեւ 10 րոպե ժամանակ:

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: ՀՀ քաղաքացիներ, ՀՀ ԱԺ նախագահ, փոխնախագահներ, պատգամավորներ, ինձ համար բարձր պատիվ է ՀՀ Սահմանադրական դատարանի դատավորի պաշտոնն այսօր երդմամբ ստանձնելը: Սա ՀՀ-ում վերջին տասնամյակներում առաջին անգամ ժողովրդի ազատ կամարտահայտությամբ ընտրված ԱԺ-ի կողմից ընտրված, առաջին բարձր դատական պաշտոնն է: Այս պաշտոնում իմ ընտրությունը երկար ճանապարհ է անցել: Դուք գիտեք, քաղաքացիները գիտեն` այդ ամենը բաց ու թափանցիկ տեղի է ունեցել, եղել է շուրջ մեկ տարի: Շուրջ մեկ տարի առաջ, երբ ես կայացնում էի այս որոշումը` մասնակցել այդ գործընթացներին եւ հավակնել այդ պաշտոնին, ի վերջո, ընտրվել եւ ստանձնել այդ պաշտոնը, ես, բոլոր հանգամանքներով հանդերձ, պատկերացրել եմ նաեւ, որ այդ պաշտոնի ծանրությունը պայմանավորված է նրանով, որ Սահմանադրական դատարանը դեռ շարունակում է գործել անցումային տրամաբանության եւ անցումային դրույթների գործողության տիրույթում: Սա սահմանադրական մարմիններից, իշխանական էական մարմիններից միակն է, որ դեռ շարունակում է գործել անցումային տրամաբանության մեջ: Եվ այս անցումային տրամաբանության մեջ Սահմանադրական դատարանն իր կազմով արդեն իսկ ունի սահմանադրականության ճեղքեր, որոնք ես ամենայն մանրամասնություններով մտադիր եմ սկզբից քննարկել իմ գործընկերների` Սահմանադրական դատարանի անդամների եւ դատավորի հետ եւ այնուհետեւ նրանց հետ համատեղ, ծայրահեղ կառուցողական, հուսով եմ, որ փոխադարձ ըմբռնման եւ իրավական անվտանգության բոլոր նկատառումները հաշվի առնելով` գալ համատեղ լուծման եւ հանրության առջեւ հանդես գալ այդ լուծմամբ:

Ես այսօր այս երդումը տալով` դառնալու եմ Սահմանադրական դատարանի երկրորդ դատավորը, դուք չեք սխալվում` լսելով այն, ինչ ես ասում եմ. ես դառնալու եմ երկրորդ դատավորը, եւ ես չեմ սխալվում` ասելով այն, ինչ դուք հիմա լսում եք: Սահմանադրական դատարանում այս երդումը տալու պահից լինելու է երկու դատավոր: Սահմանադրական դատարանի սահմանադրական քվորումը պահանջում է 5 դատավոր` որոշումներ կայացնելու համար, իսկ Սահմանադրության 166-րդ եւ 170-րդ հոդվածների պահանջով Սահմանադրական դատարանը կազմված է բացառապես դատավորներից, եւ որոշումների կայացմանը մասնակցում են բացառապես դատավորները, մինչդեռ Սահմանադրական դատարանն անցած մեկ տարվա ընթացքում իներցիայի ուժով գործել է Սահմանադրական դատարանի անդամների կողմից որոշումների կայացման խնդրահարույց պրակտիկայով: Ես բոլոր այս հարցերը քննարկման առարկա եմ դարձնելու իմ գործընկերների հետ, եւ ես հուսով եմ, որ մենք տալու ենք սրանց պատասխանը: Սահմանադրական մարմինները կարող են շեղվել իրենց սահմանադրականության ուղեծրից, բայց դրանք խնդիրներ են, խնդիրները լուծումներ ունենում են: Երբ խնդիրներ ունենում է Սահմանադրական դատարանը` այն էլ կազմի մեծամասնության մասով, դա արդեն խնդիր չէ, այլ  ճգնաժամ է, բայց սա չի նշանակում, որ ճգնաժամերը լուծումներ չեն ունենում:

Այս ամենով հանդերձ, բոլոր այս խնդիրներով հանդերձ, Սահմանադրական դատարանի դատավորի երդումը տալիս, Սահմանադրական դատարան մուտք գործելիս` որպես այս պահի դրությամբ Սահմանադրական դատարանում միակ դատավոր, որովհետեւ մյուս դատավորը բացակայում է այս օրերին, ստանձնելով  Սահմանադրական դատարանի նախագահի լիազորությունների եւ պարտականությունների կատարումը, Սահմանադրական դատարանի անդամների հետ խնդիրը քննարկելուց հետո, նրանց համաձայնությամբ կամ նրանց համախոհությամբ կամ համաձայնության բացակայության դեպքում ընդունելի ձեւաչափով այդ մասին կտեղեկացնեմ նաեւ հանրությանը եւ իշխանության համապատասխան սահմանադրական մարմիններին, որոնք իրավասու են գործընթացին դերակատարություն ունենալ: Ամեն դեպքում, հաշվի առնելով վերջին օրերի որոշ իրողություններ եւ հաշվի առնելով, որ ՀՀ քաղաքացիները լիուլի եւ իրավաչափ շահեր ունեն բարձրագույն դատական ատյանի կազմի սահմանադրականության հարցերում եւ հետաքրքրվածություն ունեն դրանում, որեւէ ինչ տեղի ունենալիս ես պիտի խնդրեմ, իսկ Սահմանադրական դատարանի դատավորի երդումը տալիս խստիվ պիտի պահանջեմ, որպեսզի իսպառ բացառվի Սահմանադրական դատարանի անդամների կամ Սահմանադրական դատարանի աշխատակազմի որեւէ ներկայացուցչի նկատմամբ որեւէ ոտնձգություն, իսկ իրենց խաղաղ հավաքների բոլոր դրսեւորումներն իրականացվեն խստիվ «Խաղաղ հավաքների մասին» օրենքի տառին համապատասխան:

Բացի այս, ես ցանկանում եմ, որպեսզի դուք եւ ՀՀ քաղաքացիներն իմանան, որ Սահմանադրական դատարանի դատավորի երդման տեքստը խիստ հակիրճ է, եւ դրա արտաբերմամբ ես չեմ կարողանալու ամբողջությամբ արտահայտել այն, ինչ ես նկատի եմ ունենալու այդ երդմամբ, բայց կա հատկապես մի հատված, որը ժամանակի սղության պատճառով ես ցանկանում եմ ընդգծել, որտեղ ասվում է` ՀՀ ժողովրդի առջեւ երդվում եմ, ես ուզում եմ, որպեսզի դուք բոլորդ իմանաք, որ երբ ես կարտաբերեմ այս բառերը, ես նկատի եմ ունենալու, որ ՀՀ ժողովրդի առջեւ երդվում եմ, սակայն իմ երդումը ես տալիս եմ բացառապես հայ ժողովրդին, եւ սա ո՛չ լիրիկական զեղում է, եւ ո՛չ էլ պաթոսալի վերապահում, սա շատ հստակ սահմանադրաիրավական նկատառումներով կատարվող ծանուցում է: ՀՀ-ում իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին, սակայն ժողովրդի իշխանությունը, ժողովրդի հավաքական կամքը ստորադաս է սահմանադրի կամքին: Մենք բոլորս ապրում ենք մի ժամանակ, երբ եւ սա շատ կարեւոր է հիմա արձանագրել, մենք բոլոր ապրում ենք ժամանակներում, երբ մենք ինքներս ականատես ենք եղել եւ ձեզանից շատերը մասնակից են եղել ժողովրդի հավաքական կամքի դրսեւորման զորությանը, եւ դուք բոլորդ գիտեք, որ դրա դեմ չկա որեւէ դիմադրող ուժ, բայց մենք պիտի արձանագրենք, որ այդ կամքն ինքնին ստորադաս է սահմանադրի կամքին, իսկ ՀՀ-ում սահմանադիրը բացառապես հայ ժողովուրդն է ինչպես եւ արձանագրված է Սահմանադրության մեջ: Մենք կարող ենք հաշվի նստել ժողովրդի զորության հետ, եւ մենք պետք է հաշվի նստենք ժողովրդի զորության հետ, բայց մենք պիտի արձանագրենք, որ այդ զորությունը ստորադաս է սահմանադրի կամքին, որովհետեւ զորությունն ինքնին ուժ է, բայց արժեքները հաստատված եւ սահմանված են սահմանադրի կողմից, եւ եթե մենք այս իրողությունը դուրս թողնենք մեր տեսադաշտից, մենք շատ հեշտությամբ կձախողենք քաղաքական ազգ դառնալու մեր վերջնական նպատակը եւ կձախողենք պետությունն ամբողջությամբ: Ես ցանկանում եմ նաեւ ձեզ բոլորիդ եւ ՀՀ քաղաքացիներին տեղեկացնել, որ ես ամենայն պատրաստակամությամբ ստանձնելու եմ Սահմանադրական դատարանի դատավորի պաշտոնը` ապահովելու համար Սահմանադրության գերակայությունը, այսինքն` սահմանադրի կամքի գերակայությունը եւ այդ կամքի գերակայության ապահովման ընթացքում նախկինում իմ ներկայացրած բոլոր շահերից ինձ հեռացված եմ համարելու: Ես այդ դիրքում եւ այդ պաշտոնում ունենալու եմ մեկ նպատակ եւ դա իմ երդմամբ ստանձնվող նպատակն է լինելու, որով, արդեն վերապահմամբ ասացի, որ երդումը տրվելու է հայ ժողովրդին, թեկուզեւ տեքստի ֆորմալ համապատասխանությամբ ՀՀ ժողովրդի առջեւ: Ես այս դահլիճում թողնելու եմ իմ նախկին բոլոր կապվածություններն ու պայմանավորվածությունները, որոնք փաստաբանի իմ երդմամբ ես ունեցել եմ իմ ընկերների, վստահորդների եւ բոլորի հետ եւ մնացած բոլորի հետ, ինչպեսեւ բոլոր քաղաքական հայացքների եւ ազատ քաղաքացու կարգավիճակում կողմնապահության դրսեւորումներում: Սահմանադրական դատարանի դատավորի պաշտոնում ես ունենալու եմ մեկ նպատակ, եւ դա արձանագրված է իմ կողմից հիմա հնչեցվելիք երդման տեքստում: Ես հուսով եմ Սահմանադրական դատարանի իմ պատկերացրած տեսլականն իրականություն դարձնել, եթե դրա հետ համախոհություն կլինի Սահմանադրական դատարանի մնացած բոլոր դատավորների մեծամասնության հետ այնքանով, որքանով, որ դատարանի որոշելիքն է, եւ հուսով եմ` դատարանի հետ արդյունավետ համագործակցություն օրենսդիր եւ գործադիր իշխանության մարմինների միջեւ` դատարանի որոշումների արդյունավետ կատարման մասով, ինչպես նաեւ բոլոր այլ Սահմանադրական դատարանի սահմանադրական լիազորությունների իրականացման հարցերում:

Եվ այսպիսով` ի շահ ՀՀ, ի բարօրություն ՀՀ ժողովրդի, ի կատարումն հայ ժողովրդի սահմանադիր կամքի եւ մեր բոլոր ազատասեր նախնիների պատգամի` ինչպես նշված է նաեւ Սահմանադրության նախաբանում:

Այսպիսով, ստանձնելով ՀՀ սահմանադրական դատարանի դատավորի պաշտոնը ՀՀ ժողովրդի առջեւ երդվում եմ ապահովել Սահմանադրության գերակայությունը, գործել անկախ եւ անաչառ, հավատարիմ մնալ Սահմանադրական դատարանի դատավորի բարձր կոչմանը:

Շնորհակալ եմ:

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Գրիգորյան, եւս մեկ անգամ շնորհավորում ենք, իսկ մենք, հարգելի գործընկերներ, շարունակում ենք քննարկել Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամի ընտրության հարցը: Կենտրոնական ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամի թեկնածու Գրիգոր Բեքմեզյանին: Պրն Բեքմեզյան, մինչեւ 20 րոպե ժամանակ ունեք:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, շնորհակալ եմ այս վստահության համար, որի արդյունքում ես այստեղ եմ եւ այժմ փորձ կանեմ ներկայացնել իմ պատկերացումները դատական համակարգի, դատական համակարգի փոփոխությունների, բարեփոխումների վերաբերյալ, ինչպես նաեւ Բարձագույն դատական խորհուրդ եւ դատական համակարգ հարաբերությունների հետ կապված: Բայց մինչեւ խոսքիս բուն նյութին անցնելը կցանկանայի մի ցավալի իրողություն բացահայտել, որը, ըստ էության, այս վերջին երկու օրերի ընթացքում ես ինձ համար եւս բացահայտեցի, այսինքն` կար կասկած, բայց ավելի հաստատվեց: Ուղղակի, օնլայն ռեժիմով հետեւելով Քոչարյանի եւ մյուսների դատավարությանը` ես մի բան հասկացա, որ Հայաստանում, բացի  նրանից, որ դատական համակարգի նկատմամբ չկա վստահություն, դատական համակարգի նկատմամբ չկա նաեւ հարգանք, իսպառ բացակայում է հարգանքն ինչպես հասարակության կողմից, ինչպես դատավարության մասնակիցների կողմից, այնպես էլ` լրագրողների կողմից, ինչը շատ ցավալի իրողություն է, բայց մենք դա պետք է արձանագրենք եւ մեր հաջորդ գործողությունները պետք է հաշվի առնենք եւ կառուցենք հենց այս իրողության հիման վրա, քանի որ, իմ կարծիքով` վստահությունը եւ հարգանքը փոխկապակցված են, եւ որպեսզի դատական համակարգը, կարողանա արդյունավետ գործել ոչ միայն պետք է լինի վստահություն, այլ նաեւ պետք է լինի հարգանք: Հարգանքն է ծնում վստահություն, եւ, փոխադարձաբար, վստահության արդյունքում մենք կարող ենք ունենալ նաեւ հարգանք:

Կցանկանայի հիշել իմ պրակտիկայից մի դեպք, շատ ցայտուն դեպք է, շատ կարեւոր, որը նաեւ հնարավորություն կտա ձեզ պատկերացնել, թե ես ինչպես եմ հասկանում եւ պատկերացնում ընդհանրապես դատական համակարգի գործունեությունը եւ վերաբերմունքը դատավորների նկատմամբ:

2013 թե 2014 թվականին Միացյալ Նահանգներում մի խումբ իրավաբանների հետ պետք է դատավորի հետ հանդիպեինք, եւ էդ դատավորը որոշակի գործով պետք է ցուցմունք տար: Իրավաբանները հավաքված էին տարբեր երկրներից, շատ հայտնի իրավաբաններ էին, երկուսը պետք է գային Հոլանդիայից եւ ուշանում էին: Օդանավակայանից ուշացած միանգամից գալով հանդիպման վայրը, նախ` մտնում են սանհանգույց, փոխվում են, հագնում են կոստյում, կապում են փոխկապ, նոր գալիս են հանդիպման: Եվ հավատացեք, էստեղ էն չի, որ կոստյումը պետք է իրենց գեղեցկացներ, որովհետեւ իրենք շատ հայտնի փաստաբան լինելով` դրա կարիքն ամենեւին չունեին, այստեղ իրենց վերաբերմունքն է, ընդհանրապես, դատավոր հասկացության նկատմամբ, դատավորի` որպես դատական համակարգի ներկայացուցչի վերաբերյալ հարգանքն էր, որ չնայած իրենք պետք է հանդիպեին մի դատավորի հետ, որը պաշտոնաթող էր եւ պետք է ցուցմունք տար ինչ-որ գործով, բայց իրենք, միեւնույն է, դատավորին հարգում էին, որովհետեւ իրենք շփվել եւ իրենք հանդիպել են էնպիսի դատավորների հետ, որոնք իրենց մոտ միայն հարգանք եւ վստահություն էին առաջացրել, դեռ ավելին, շարունակությունն ասեմ, որ ավելի հետաքրքիր է. այդ նույն գործով հետագայում Հոլանդիայում, արդեն դատավորի հարցաքննության ժամանակ գործը քննող նախագահող դատավորը, որի հետեւում, հավատացեք, մի քանի տասնյակ հատոր գործի նյութեր կային, դատավորի ցուցմունքներից մեկի ժամանակ հարց տվեց դատավորին, շուռ եկավ, այդ հատորներից մեկը ներքեւից հանեց, բացեց այն էջը, որն իրեն պետք  էր, որովհետեւ ինքը գիտեր, որ այդ էջում գրված է ինչ-որ բան, որը հակասում է դատավորի ցուցմունքին եւ փորձեց ճշգրտող հարցում անել: Այսինքն` դատավորը, որի հետ այդ հոլանդացի իրավաբանը շփվել էր, պրոֆեսիոնալ էր, դատավորն օբյեկտիվ էր, ծանոթ էր գործի նյութերին, եւ ակնհայտ է, որ այդպիսի դատավորի հետ շփվելով էր հոլանդացի իրավաբանի մոտ առաջացել նման վերաբերմունք, ընդհանրապես, դատական համակարգի նկատմամբ:

Իհարկե, մենք շատ հեռու ենք նման հարաբերություններ ունենալուց, բայց ես վստահ եմ, որ մենք անպայման հասնելու ենք այդ հարաբերություններին, քանի որ մեզ մոտ կա կամք, կամք կա հասարակության մոտ, կամք կա իշխանությունների եւ ամենակարեւորը` կամք կա նաեւ դատական համակարգի մոտ:

Ընդհանրապես, պետք է նշել, որ ես իմ ելույթը ցանկացել եմ կառուցել երկու հիմնական ուղղությունների վրա. ի՞նչ խնդիրներ մենք ունենք ներկայումս դատական համակարգում, եւ ինչպե՞ս եմ ես տեսնում դատական համակարգում կատարվող բարեփոխումները: Այս ամենը հնարավորություն կտա ձեզ նաեւ պատկերացում կազմել իմ մասին ապագայում` հնարավոր ընտրության դեպքում` որպես Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամ իմ պատկերացումների մասին եւ, ըստ էության, կատարել անաչառ եւ օբյեկտիվ որոշում:

Եվ այսպեսով, որո՞նք են մեզ մոտ դատական համակարգի օբյեկտիվության եւ անաչառության հիմնական գրավականները: Սա շատ կարեւոր է, որովհետեւ միայն խոսելով դատական համակարգի անկախության մասին, դատավորների նկատմամբ հարգանքի մասին` մենք ոչնչի չենք հասնի, մենք պետք է հասկանանք, թե ինչպիսի դատավորներ ենք ուզում տեսնել դատական համակարգում, որոնք հետագայում կապահովեն այդ համակարգի գործունեությունը:

Առաջինը. կարծում եմ, որ շատ կարեւոր է, որպեսզի դատավորները լինեն բանիմաց, ունենան բավարար իրավաբանական գիտելիքներ: Արդյո՞ք մեր դատական համակարգում կան նման դատավորներ. վստահ եմ, որ կան եւ շատ խելացի, բանիմաց, իրավաբանորեն գրագետ դատավորներ, կապ չունի տարիքը, հավատացեք, ես իմ պրակտիկայի ընթացքում շփվել եմ եւ՛ տարիքով դատավորների հետ, եւ՛ երիտասարդ, եւ հավատացեք, նրանցից շատերն ուղղակի փայլում են գիտելիքներով, հատկապես` երիտասարդները, ուզում եմ դրա մասին նշել: Արդյո՞ք դատավորները կարող են կիրառել իրենց գիտելիքները. այո, կարծում եմ, որ դատավորները պետք է ունենան վստահություն իրենց գիտելիքների նկատմամբ, քանի որ արդարադատություն իրականացնելիս դատավորը կաշկանդված չպետք է լինի այլ անձանց կարծիքներով: Դատավորն ինքը պետք է վստահ լինի, որ իր կողմից կայացվող որոշումը ճիշտ է, արդար է եւ օբյեկտիվ է: Դատավորի մոտ նման վստահություն կարող է առաջացնել միմիայն նրա վստահությունն իր գիտելիքների նկատմամբ, վստահությունը, որ ինքը կայացնում է դատական ակտ, որը բխում է օրենքի տառից:

Մի հատ էլ օրինակ բերեմ. օֆշորային կղզիներից մի դատավոր մի քանի միլիոնանոց` տասնյակ միլիոնանոց, դատական գործի ընթացքում դատական ակտը կառուցել էր միմիայն առաջին դեմքով, նշելով` ես գտնում եմ, ես կարծում եմ, ես վերլուծեցի, ես հասկացա, ես համաձայն եմ եւ այլն: Այսինքն` դատավորն ինքը վստահ լինելով իր գիտելիքների վրա, ինքը վստահ լինելով իր անաչառության վրա` կառուցել էր ամբողջ դատական ակտը հենց այդ սկզբունքով, ինքը պատասխանատվություն էր կրում իր կողմից կայացված դատական ակտի համար, որովհետեւ ինքը գիտեր, որ ինքն անաչառ է, ինքն օբյեկտիվ է: Ո՞ր դեպքում դատավորը կարող է վախենալ իր կողմից կայացվող դատական ակտի եւ դրա հետեւանքների մասով. երբ ինքը կասկածներ ունի իր կողմից կայացվող դատական ակտի համար: Մենք պետք է բացառենք դատավորների մոտ նման կասկածի առկայությունը, դատավորը պետք է վստահ լինի, որ ինքը ճիշտ է, բայց դրա համար պետք է, որպեսզի նաեւ դատավորները կարողանան իրենց միջից հանել կաշկանդվածության բացակայությունը: Դատավորը դատական գործը քննելիս պետք է ազատ լինի ցանկացած կաշկանդվածությունից: Կաշկանդվածությունները կարող են լինել տարբեր, ըստ էության, դրանք կարող են լինել տարբեր ազդեցություններ, ճնշումներ, ներազդեցություններ: Այն դատավորն է անկախ եւ ազատ, որը չունի կաշկանդվածություն, որը կապված է միմիայն օրենքի հետ, որը ենթարկվում է միմիայն օրենքին եւ իր դատական ակտը կառուցում  է միմիայն օրենքի տառի համապատասխան տրված ցուցումներով:

Դատավորը պետք է լինի պաշտպանված: Ի՞նչ ենք մենք հասկանում` պաշտպանված ասելով. դատավորը պետք է վստահ լինի, որ իր կողմից կայացված դատական ակտերը չեն վնասի ո՛չ իրեն, ՛ոչ իր ընտանիքին, դատավորը պետք է լինի սոցիալապես ապահով: Նստաշրջանի առաջին մասում վարչապետը խոսեց դատավորների վարձատրության մասին, իրավացիորեն նշեց, որ դատավորները շատ քիչ աշխատավարձ են ստանում: Ես միշտ եմ դա ասել: Դատավորին ներկայումս տրվող աշխատավարձը, հատկապես, ընդհանուր իրավասության, այսինքն` ստորին դատարանների դատավորների, բավական քիչ է այն աշխատանքի համեմատ, որն իրենք կատարում են: Յուրաքանչյուր դատավոր տարեկան, հավատացեք, քննում է 1000-ից ավելի գործ, սակայն ստանում է, մոտավորապես, 500.000 դրամի չափ աշխատավարձ: Ո՞րն է դատավորի մոտիվացիան, որ ինքն օբյեկտիվորեն քննի այդ գործերը, ո՞րն է դատավորի մոտիվացիան, որ ինքն արդար լինի այդ գործերը քննելիս, հատկապես այն դեպքում, երբ այդ գործով փաստաբան է գալիս իր առջեւ հանդես գալու, կողմին ներկայացնելու, որը միայն այդ գործի համար ստանում է 2 կամ 3 անգամ ավելի վարձատրություն: Իհարկե, դատավորի մոտ առաջանում է սոցիալական անարդարության գաղափարը: Դատավորը հասկանում է, որ իր աշխատանքը չի գնահատվում: Միշտ ասել եմ եւ ասում եմ` լավ է կատարվում այն աշխատանքը, որը գնահատվում է, չի կարելի պարտադրել, ստիպել մարդուն կատարել ավելի, քան նրան վարձրատրում են: Այդ իսկ պատճառով ես գտնում եմ, որ դատավորի համար կարեւոր պայման է նրա սոցիալական պաշտպանվածությունն ինչպես աշխատանքի ժամանակ, այնպես էլ աշխատանքից հետո: Դատավորը պետք է զերծ լինի իր նկատմամբ ցանկացած կոմպրոմատից: Այն դատավորները, որոնց նկատմամբ կան կոմպրոմատներ, չեն կարող երբեւէ գործել արդար եւ օբյեկտիվ, որովհետեւ նրանք միշտ ունեն մտավախություն, որ այդ կոմպրոմատը մի օր կարող է ի դերեւ գալ եւ իրենց դեմ օգտագործվել: Ընդ որում, ձեզ հետաքրքիր բան ասեմ, ես ուզում եմ սա նաեւ կապել վեթինգի հետ. իմ կարծիքով վեթինգը չպետք է լինի այն գործիքը, որը պետք է միայն մաքրի դատարաններին, այսինքն` այս դատավորները վատն են, սրանց պետք է հանենք, դուրս շպրտենք, սրանք լավն են, պետք է մնան: Վեթինգը պետք է մաքրի դատավորներին, այսինքն` զերծ պահի այն բոլոր հնարավոր կոմպրոմատներից, որոնք հետագայում կարող են օգտագործվել նրանց դեմ, որը հնարավորություն կտա ցանկացած դատական գործով հասկանալ` այս դատավորը որքանով օբյեկտիվ եւ անաչառ պետք է լինի գործը քննելիս, այսինքն` վեթինգը ոչ թե դատական համակարգը դատավորներից ազատելու միջոց պետք է լինի մեզ համար, այլ վեթինգը պետք է լինի դատական համակարգը մաքրելու միջոց, մաքրելու բոլոր հնարավոր  այն դատավորներին, որոնք պատրաստ են աշխատել մաքուր, առանց որեւէ կոմպրոմատների: Ընդ որում, ձեզ մի բան էլ կուզեի ասել, որ վեթինգի արդյունքում դատավորն արդեն ավելի բաց կլինի հասարակության առջեւ, ինքը կթոթափվի այն լծից, որը, միգուցե, կար իր վրա, որի արդյունքում նա չէր կարողանում ազատ գործել: Այն դատավորները, որոնք այդ լծի տակ կմնան, պարզ է` իրենք չեն կարողանա հետագայում պաշտոնավարել, եւ այդ դատավորներից մենք պետք է, ըստ էության, կարողանանք ազատվել:

Շատ կարեւոր է դատական համակարգի թափանցիկության ապահովումը, որը մեզ, նաեւ հասարակությանը հնարավորություն կտա հասկանալ եւ տեսնել, թե ինչ սկզբունքներով են գործում դատավորները, որոնք են այն հիմնական եղանակները, որոնք կիրառում են դատավորները եւ այն հիմնական իրավական մեկնաբանությունները, որոնք դատավորներն օգտագործում են իրենց դատական ակտերը կազմելու համար:

Ձեզ մի հետաքրքիր բան ասեմ. ինչքան մութ է կամ ինչքան փակ է համակարգը, այդ թվում նաեւ` դատական համակարգը, այնքան այն անհասանելի եւ անհասկանալի է հասարակության համար: Որքան էլ մենք փորձենք բացատրել եւ բացահայտել դատավորների գործողությունների մոտիվացիան, նրանց կողմից որոշումներում ընկած հիմքերը, բացատրել հասարակությանը, թե ինչու է այդպիսի որոշում կայացվել, այնքան ավելի հասարակությունը կհավատա դատական համակարգին եւ ավելի կմեծանա հարգանքը դատական համակարգի նկատմամբ:

Շատ կարեւոր է նշել, որ պետք է ճիշտ հարաբերակցվի դատական համակարգն իշխանության մյուս ճյուղերի հետ: Մենք խոսում ենք, որ դատական համակարգը չի կարող կախման մեջ գտնվել օրենսդիր եւ գործադիր իշխանություններից, ճի՞շտ է: Բայց եկեք ընդունենք նաեւ, որ Սահմանադրությամբ իշխանության այս երեք թեւերն իրար փոխլրացնում են, այսինքն` չի կարող դատական համակարգը գործել առանց որեւէ վերահսկողության: Իշխանության ցանկացած ճյուղ չի կարող գործել առանց որեւէ հսկողության: Վերահսկողության նպատակն է կամ իշխանության ճյուղերի փոխհսկողության նպատակն է ապահովել, որպեսզի իշխանության ճյուղերից որեւէ մեկը չյուրացնի այն իշխանությունը, որը նրան վերապահված չէ Սահմանադրությամբ: Այս պատճառով շատ եմ կարեւորում իշխանության ճյուղերի միջեւ ճիշտ հարաբերակցությունը եւ իշխանության ճյուղերի միջեւ կատարվող ճիշտ համագործակցությունը, որի մասին ես հետագայում ավելի մանրամասն կխոսեմ:

Դատական համակարգը պետք է զերծ լինի կլանային կապերից: Այո, մենք ներկայումս ունենք դատական համակարգ, որտեղ կան կլանային կապեր, եւ այդ կլանային կապերը պետք է վերացվեն. ինչո՞ւ. որովհետեւ կլանային կապերը թույլ չեն տալիս, որպեսզի օբյեկտիվորեն քննարկվեն, վերլուծվեն, ինչ-որ տեղ նաեւ պատասխանատվության կանչվեն այդ կլանի անդամները, այսինքն` կլանային կապերի շնորհիվ դատավորները զգում են իրենց անձեռնմխելի, ինչ-որ տեղ նաեւ` պատասխանատվությունից ազատ:

Պետք է բացառել վերեւներից, լինի դա իշխանություն, թե վերադաս ատյաններ, ցուցումներ ստանալու բացասական պրակտիկան: Իհարկե, մենք հիմա ասում ենք, որ դատավորները ցուցումներ չեն ստանում իշխանություններից, սակայն մենք չենք կարող բացառել, որ դատավորները սպասում են նման ցուցումներ ստանալուն կամ հույս ունեն, որ ինչ-որ ժամանակ կարող են նման ցուցումներ ստանալ: Չենք կարող բացառել, որ դատավորները դեռեւս շարունակում են ցուցումներ ստանալ վերադաս դատական ատյաններից, ուստի, պետք է ամեն ինչ անել, որպեսզի դատավորն ինքն իր խղճի առջեւ հանգիստ լինելով` ցանկացած դատական ակտ կայացնելիս կամ ցանկացած գործ քննելիս եւ որոշելիս, լուծելիս չմտածի այլ անձանց կարծիքը հայտնելուն, այլ անձանցից ցուցումներ ստանալուն, ինքը պետք է լուծի դա, քանի որ ինքն է դատավորը եւ ինքն է այդ գործի տերը: Սա նաեւ բխում է քիչ առաջ իմ ասած` իրենց գիտելիքների նկատմամբ վստահության սկզբունքից:

Կարծում եմ, որ դատական համակարգի անկախության եւ օբյեկտիվության ապահովման գործում կարեւոր դեր պետք է տրվի նաեւ Վերաքննիչ եւ Վճռաբեկ դատարաններին: Ընդհանրապես ,ես գտնում եմ, որ մեր հասարակությունում ինչ-որ տեղ թերագնահատված են կամ այդքան ուշադրություն չի դարձվում Վճռաբեկ եւ Վերաքննիչ դատարաններին, որովհետեւ նայեք` ինչի համար են ստեղված այս երկու դատական ատյանները: Վերաքննիչ դատարանի նպատակն է վերլուծել, վեր հանել ստորադաս ատյանների սխալները, ուղղել դրանք եւ ապահովել դատական արդարադատության ճիշտ իրականացումը: Վճռաբեկ դատարանի խնդիրն է հետեւել, ուշադրություն դարձնել, որպեսզի Վերաքննիչ դատարանը չանի այն սխալները, որոնք կարող են բերել արդարադատության սխալ իրականացմանը: Մենք կարող ենք հասնել արդյունավետ դատական ակտերի կայացման, եթե Վերաքննիչ եւ Վճռաբեկ դատարաններն ավելի արդյունավետ աշխատեն, դրա համար շատ կարեւոր է, որպեսզի այս դատարանները եւս պատասխանատվություն կրեն իրենց կողմից կայացրած որոշումերի համար: Մենք միշտ խոսում ենք, որ Առաջին ատյանի դատարանը սխալ որոշում կայացրեց, վատ որոշում կայացրեց, այդ որոշումը գնաց Եվրոպական դատարան, պարզվեց, որ ահավոր վատ որոշում էր, եւ դատավորը պետք է կրի պատասխանատվություն, կամ արդյո՞ք դատավորը պետք է կրի պատասխանատվություն: Իսկ ո՞ւր են Վերաքննիչ եւ Վճռաբեկ դատարանները, որոնց պարտականությունն էր ուղղել այդ դատավորի կողմից թույլ տված դատական սխալը, ինչո՞ւ մենք չենք բարձրացնում այդ դատական ատյանների կողմից կայացված ակտերի համար նրանց պատասխանատվության հարցը: Կարծում եմ` եթե Վերաքննիչ եւ Վճռաբեկ դատարաններն ունենան այս պատասխանատվության զգացումը, ակնհայտորեն իրենք ավելի ուշադիր կվերաբերվեն իրենց պարտականությանը եւ դատական սխալները, որոնք հետագայում կհանգեցնեն ծանր հետեւանքների, շատ ավելի քիչ կլինեն:

Հավասարություն հասարակության անդամների նկատմամբ. ի՞նչ եմ ես հասկանում, երբ ասում եմ` հավասարություն հասարակության անդամների նկատմամբ: Հասարակության անդամները պետք է իմանան, որ դատական համակարգը միատեսակ մոտեցում ունի բոլորի հանդեպ այն դեպքում, եթե քննվում են միեւնույն հիմքերով եւ իրար նման դատական գործեր: Հասարակությունն այն դեպքում է բողոքում դատական համակարգից, երբ նմանատիպ գործով մի դեպքում այլ որոշում է կայացվում, դատական ակտ է կայացվում, մյուս դեպքում` մեկ այլ: Երբ հասարակությունն իմանա խաղի կանոնները, եւ խաղի կանոնները նրա համար պարզ լինեն, ապա հասարակությունը նաեւ ավելի մեծ վստահությամբ օժտված կլինի դատական համակարգի նկատմամբ:

Իմ կարծիքով` դատական համակարգի նկատմամբ հասարակության հարգանքն է լինելու դատական համակարգի անկախության հիմնական գրավականը, եւ հավատացեք, երբ հասարակությունը վստահի դատական համակարգին, երբ հասարակությունը հարգի դատական համակարգը, ցանկացած կոչ` շրջափակել դատարանների դռները, հակառակ էֆեկտն է ունենալու այդ կոչն անողների նկատմամբ:

Ինչպե՞ս հասնել այս ամենին: Շատ կարեւոր է հսկողությունը դատական համակարգի գործողության նկատմամբ, բայց այդ հսկողությունը պետք է լինի օրինական, Սահմանադրության հիման վրա, օրենքների հիման վրա: Ես ասում էի, որ դատական համակարգը պետք է ազատ լինի, ընդհանրապես, մի բան մոռացա ասել, որ իմ կարծիքով դատավորները չպետք է պատասխանատվություն կրեն նյութական եւ դատավարական նորմերի` իրենց մեկնաբանությունների համար, նրանք պետք է պատասխանատվություն կրեն միայն այն դեպքում, եթե ակնհայտորեն կոպիտ կերպով խախտել են այդ մեկնաբանության եւ կիրառման սկզբունքները, որովհետեւ դատավորն ինքը` որպես իրավաբան, մենք` իրավաբաններս շատ լավ գիտենք, որ ցանկացած նորմ կարելի է տարբեր կերպ մեկնաբանել: Դա դուք տեսնում եք նաեւ ձեր նիստերի ժամանակ, դա մենք տեսնում ենք պրակտիկ կյանքում, եւ դատավորը չպետք է վախենա, որ այդ նորմն ինչ-որ կերպ մեկնաբանելու համար ինքը պետք է կրի պատասխանատվություն, բայց դատավորը պետք է կրի պատասխանատվություն այդ նորմը դիտավորյալ սխալ մեկնաբանելու, դիտավորյալ սխալ կիրառելու կամ ակնհայտորեն անփութություն դրսեւորելու համար, որը, ըստ էության, Դատական օրենսգրքում հստակ նախատեսված է:

Դատական համակարգը պետք է ինքն արձագանքի եւ քննարկի համակարգում առկա խնդիրները` չսպասելով այլ անձանց միջամտություններին: Հավատացեք, ինձ թվում է, որ եթե մեր դատական համակարգը շատ հարցերի շուրջ ինքն առաջինն արձագանքեր, մենք չէինք ունենա շատ երեւույթներ, շատ գործողությունները, որոնք հասարակության կողմից միանշանակ չեն ընդունվում: Ինչպես ասացի, սխալ դատական ակտի արդյունքում առաջացող պատասխանատվության հարցը քննարկելիս պետք է նաեւ պատասխանատվություն կրեն վերադաս ատյանների դատավորները: Կարծում եմ` պետք է ավելացվեն նաեւ ինչ-որ տեղ ԲԴԽ-ի լիազորությունները: Ներկայումս ԲԴԽ-ը հիմնականում որպես իրավասություն` դատավորներին կարգապահական պատասխանատվության ենթարկելու հարցում, պետք է սպասի մինչեւ արդարադատության նախարարը կամ դատարանների ընդհանուր ժողովի կարգապահական հանձնաժողովը կուղարկեն գործը, վարույթ կհարուցեն եւ կուղարկեն ԲԴԽ` կարգապահական պատասխանատվության համար: Իմ կարծիքով` պետք է գտնել հնարավորություններ, որպեսզի ԲԴԽ-ը եւս որոշ դեպքերում իրավունք ունենա կարգապահական վարույթներ հարուցել: Ճիշտ է, շատերը կասեն, որ միջազգային իրավունքի տեսանկյունից սա ցանկալի տարբերակ չէ, բայց ես կբերեմ այն օրինակը, որ ԲԴԽ-ի անդամներն իրենց միջնորդությամբ կարող են ԲԴԽ-ի մեկ այլ անդամի նկատմամբ կիրառել կարգապահական պատասխանատվության միջոց, այսինքն` այս սկզբունքն օրենքով դրված է ԲԴԽ-ի վրա, եւ կարելի է նաեւ գտնել այնպիսի մեխանիզմներ, որոնք ավելի արդյունավետ եւ օպերատիվ կդարձնեն ԲԴԽ-ի գործունեությունը: ԲԴԽ-ը պետք է ապահովի դատարանների թափանցիկությունը, դատական համակարգի գործունեության թափանցիկությունը, ԲԴԽ-ը պետք է ավելի սերտ համագործակցության մեջ գտնվի դատարանների հետ, չպետք է առանձնացնի իրեն դատարաններից: ԲԴԽ-ը եւ դատարանները նույն մարմինն են, ԲԴԽ-ի նպատակն է ապահովել դատական համակարգի անկախությունը եւ ԲԴԽ-ն իր բոլոր միջոցներով պետք է ապահովի այս անկախություն:

Դատական համակարգի անկախության մեջ է մտնում նաեւ դատական համակարգում թերությունների բացահայտումը, վեր հանումը եւ լուծումը, որը կառաջացնի, կապահովի հարգանք դատական համակարգի նկատմամբ, վստահություն դատական համակարգի նկատմամբ, ուստի, դատական համակարգի անկախություն:

Պետք է, անպայման, նվազեցնել այն գործերի քանակը, որոնք ներկայումս դրվում են դատարանների վրա: Մի հետաքրքիր բան ասեմ. այս ելույթս պատրաստելու ժամանակ երեկ չէ, առաջին օրը, մտա dataLex համակարգ եւ ընդամենը մի բանկի անուն եմ գրել, չեմ ասի, որ հակագովազդ չլինի, բայց այդ բանկի հայցերով դատական գործերի քանակը 53.811 էր, մի ուրիշ բանկ էլ կար, հետո էլի փորձեցի, 80.000 թե ինչքան էր: Լավ, ասացի` մի հատ եկեք ստուգեմ տեսնեմ` էս դատական գործերը 2019 թվականի ընթացքում որքա՞ն է կազմում ծավալը, գնացի, գնացի, թերթեցի, թերթեցի, հասա մինչեւ 1040` միայն 2019 թվականի տվյալներով, հոգնեցի, այլեւս չգնացի առաջ: Պատկերացնում եք` դատարանների վրա ինչքան մեծ ծանրաբեռնվածություն է դրվում միայն էնպիսի գործերով, որոնք կապված են բանկերի հետ, եւ իմ կարծիքով` բանկերի գործունեության թերության հետեւանքով է, որ այդքան շատ գործեր հասնում են դատարաններին:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Բեքմեզյան, ժամանակը սպառվեց, խնդրում եմ` ամփոփեք:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Լավ, կարո՞ղ եմ մի քիչ երկար, ճիշտն ասած, ինձ ասել են 30 րոպե, ես 30 րոպե հաշվարկով եմ եկել:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Խնդրում եմ, ամփոփեք:

(Խոսում են դահլիճում)

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Ասացին, բայց մինչեւ դա:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Դուք հարցերի միջոցով... Ձեզ հարցեր կտան, հարցերի միջոցով կպատասխանեք:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Շատ լավ, ուրեմն, հա, մեկ էլ ասեմ` կարեւորն աշխատավարձի բարձրացումն է, որն ասացի: ԲԴԽ-ի դերի մասին ասացի: Մնացածը կխնդրեմ հարցերի միջոցով, մեկ էլ մի բան խնդրեմ, էլի, ժողովուրդ, ժուռնալիստներին խոսք եմ տվել, ասել եմ... Որ հարց տվեցին, ասացին` վարչապետի կոչի հետ կապված` ի՞նչ կարծիք ունեք, ես ասացի` նիստի ընթացքում կասեմ, ասացին` բա որ հարց չտան, ասացի, որ չտան, ես մեկ է` կասեմ: Քանի որ չհասցրեցի ասեմ, խնդրում եմ` դրա հետ կապված, հարց տվեք, որ խոսքս պահած լինեմ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շատ լավ:

(Խոսում են դահլիճում)

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Չէ, խնդրանք է:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ուշադրություն, հերթագրում հարցերի համար:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Պահո: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-26 պատգամավո՞ր էր հերթագրվել, չնկատեցի: Հա, 26: Շատ լավ, առաջին հարցը` Հերիքնազ Տիգրանյան:

Հ.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ

-Պրն Բեքմեզյան, շնորհակալություն, ձեր անկեղծ խոսքերի համար: Ձեր նախնական ելույթն անկեղծ էր այնքան, ինչքան ֆրակցիայի ընթացքում, որի ընթացքում դուք շարադրեցիք ԲԴԽ-ի աշխատանքի հետ կապված ձեր պատկերացումները եւ հենց դրա հետ կապված` իմ հարցը չի վերաբերի վարչապետի կոչին, իմ հարցը բոլորովին այլ բանի է վերաբերում` դատարանների` ավելի ճիշտ, դատավորի անկախությանը: Դուք նշեցիք ձեր խոսքում, որ արդարադատությունը պետք է լինի կանխատեսելի, միանշանակ, համաձայն եմ, բայց եւ դատավորի համար իր նկատմամբ կիրառվող կարգապահական վարույթները կամ, ընդհանրապես, դատավորի համար պատասխանատվությունը եւս պետք է լինի կանխատեսելի եւ ԲԴԽ-ը նաեւ դատարանների անկախությունն ապահովող մարմինը պիտի լինի, ոչ միայն թափանցիկությունը եւ հրապարակայնությունն ապահովող: Այս կոնտեքստում ես նաեւ սահմանադրականության հետ կապված խնդիր եմ տեսնում, որովհետեւ մեր Սահմանադրությունն ունի այնպիսի խութեր, որոնք հնարավորություն են տալիս, ըստ էության, դատավորին... Դատավորը չի կարող ենթարկվել պատասխանատվության արդարադատությունն իրականացնելիս հայտնած կարծիքի կամ կայացրած դատական ակտի համար, բացառությամբ, եթե առկա են հանցագործության կամ կարգապահական խախտման հատկանիշներ, մինչդեռ կարծում եմ` էստեղ պիտի լինեին վարչական պատասխանատվության հատկանիշներ, եւ սրա հետ կապված` ինչպե՞ս եք դուք, ընդհանրապես, նայում արդարադատության նախարարի` որպես ինստիտուտի, կողմից դատավորի նկատմամբ կարգապահական վարույթ հարուցելու միջնորդության իրավական հնարավորությանը:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ես իմ ելույթում կարճ անդրադարձա այն հանգամանքին, որ ներկայումս միայն նախարարի եւ դատավորների ընդհանուր ժողովի կարգապահական հանձնաժողովի կողմից կարող է վարույթ հարուցվել, որն այնուհետեւ վերջնական պետք է քննվի ԲԴԽ-ի կողմից: Գիտեք ինչ, արդարադատության նախարարի կողմից նման վարույթ հարուցելու հնարավորությունը, կարծում եմ` իշխանությունների տարանջատման սկզբունքի ապահովման այն նպատակի իրականացումն է ապահովում, որ գործադիր իշխանությունն ինչ-որ հարցով պետք է հսկողություն իրականացնի դատական իշխանության նկատմամբ այնպես, ինչպես դատական իշխանությունը հսկողություն է իրականացնում գործադիր իշխանության նկատմամբ` քննարկելով, լուծելով դատական իշխանության ակտերը: Ուստի` այս առումով, ես առանձնապես վտանգ չեմ տեսնում, դեռ նույնիսկ կարծում եմ, որ մեզ մոտ մի քիչ արդարադատության նախարարությունը պասիվ է գործում այս հարցում եւ պետք է ավելի ակտիվ գործի, որովհետեւ ես միշտ ասել եմ եւ հիմա էլ կցանկանայի նշել, որ դատավորների միությանը կից գործող կարգապահական հարցերի հանձնաժողովն իմ կարծիքով` ինչ-որ տեղ սուբյեկտիվ մարմին է այնքանով, որքանով այդ հանձնաժողովը պաշտպանում է դատավորներին, այսինքն` իրականացնում է դատական համակարգի կողմից լիազորված գործառույթներ, եւ երբ ես խոսում եմ կլանային համակարգի մասին, ապա կարող են կասկածներ լինել կամ հիմնավոր կասկածներ լինել այն մասին, որ այդ կլանային համակարգը կարող է թույլ չտալ, որ այդ հանձնաժողովն ինքը վարույթներ հարուցի եւ գործն ուղարկի արդեն ԲԴԽ: Ուստի, այստեղ արդեն որպես հակակշիռ` մենք պետք է հույսը դնենք արդարադատության նախարարի վրա, որը պետք է այդ գործառույթներն անի: Այդ տեսանկյունից իմ մոտեցումն այդ է:

Ինչ վերաբերում է վարչական կամ, ընդհանրապես, կարգապահական պատասխանատվությանը, այո, ճիշտ եք` Սահմանադրությամբ այդ մասը շատ սահամանափակ է տրված, բայց Դատական օրենսգիրքն արդեն բացում է կարգապահական պատասխանատվության հիմքերը, որում մտնում են դատավորների կողմից էթիկայի կանոնների խախտումները, դատավորի կողմից իրավական ակտերի կան նյութական իրավունքի եւ դատավարական նորմերի կոպիտ խախտումները, որոնք էականորեն հանգեցրել են գործի սխալ լուծման: Այսինքն` այս տեսանկյունից ես եւս գտնում եմ, որ մենք իրավական առումով շատ մեծ խնդիր չունենք:

Ընդհանրապես, ձեզ մի բան ասեմ. իմ սկզբունքներից մեկը ո՞րն է. ես չեմ փորձում շատ քննադատել օրենքները, ես գտնում եմ, որ օրենքները կարող են վատը լինել, բայց կիրառողները` լավը լինել, եթե կիրառողները լավն են, ուրեմն, օրենքը ճիշտ օրենք կդառնա եւ ճիշտ կկիրառվի: Օրենքը կարող է լինել իդեալական, բայց կիրառողներն այնքան վատը լինեն, որ նույնիսկ այդ իդեալական օրենքը միայն վնաս կարող է պատճառել:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եմ եք, տիկին Տիգրանյան: Խնդրեմ:

Հ.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ

-Համաձայն եմ, որ դատավորի կարգապահական վարույթի հետ կապված հարաբերություններում արդարադատության նախարարությունը պիտի ունենա որոշակի ֆունկցիաներ, բայց էնքան էլ չեմ կիսում այն տեսակետը, որ դա պիտի ավելի  ակտիվ լինի, ես կարծում եմ, որ կարգապահական պատասխանատվության հիմքն էլ, այո, չպետք է լինի դատավարական կամ նյութական նորմի խախտում, այլ միայն նրա էթիկական կա ոչ էթիկական վարքագիծը պետք է դիտարկել եւ առավել եւս այս կոնտեքստում դատավորների շահերի բախումը եւ նրանց` կոռուպցիոն գործունեությունից զերծ գործելակերպը, որն ամրագրված է նաեւ որպես հանձնառություն ՀՀ կողմից ԳՐԵԿՈ-ի շրջանակում: Սրա վրա կուզեի, որ ավելի շատ ուշադրություն դարձնեիք: Ձեզ հաջողություններ:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, համաձայն եմ ձեզ հետ այդ հարցում:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Սուրեն Գրիգորյան:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Պրն Բեքմեզյան, միգուցե, հարցս շատ անսպասելի լինի. ուզում եմ ձեր վերաբերմունքն իմանալ, մասնավորապես, վարչապետի կողմից դատարանների շրջափակման հետ կապված ինչ դիրքորոշում ունեք: Շնորհակալություն:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Այ, տեսնում եք` այս հարցին չէի պատրաստվել, բայց ստիպված` մի բան պատասխանեմ: Սենց, մի քիչ հեռվից սկսեմ, հա՞, իրականում, 3 րոպեում, բայց` հեռվից: Իրականում, երբ ինչ-որ մեկին քննադատում ենք, մենք պետք է մեզ փորձենք պատկերացնել այս մարդու տեղը եւ հասկանալ` իր իրավիճակում մենք ի՞նչ պետք է անեինք: Ըստ էության, մենք հասկանում ենք, որ կա խնդիր` դատական համակարգի հետ կապված եւ այդ խնդրի լուծման հիմնական պարտականությունն այս պահին դրված է գործադիր իշխանության վրա, որովհետեւ ժողովուրդն ընտրել է այդ իշխանությանը, ԱԺ-ը չեմ բացառում, հա՞, ժողովուրդ, բայց եկեք հասկանանք, որ ժողովուրդն առաջին հերթին նայում է գործադիր իշխանությանը, որովհետեւ գործադիր իշխանության ղեկավարն ունի մի այլ աստիճանի վստահություն, եւ դրված է գործադիր իշխանության վրա, եւ ժողովուրդը սպասում է, որ դատական համակարգը պետք է ինչ-որ ձեւով փոխվի: Հիմա գործադիր իշխանությունն ունի համակարգի փոփոխություններն իրականացնելու 2 տարբերակ` կուլիսային եւ հրապարակային:

Կուլիսային փոփոխությունների հիմնական տարբերակն իմ կարծիքով` շանտաժ, վախեցնել, ինչ-որ ձեւով գտնել կոմպրոմատներ, դատավորների նկատմամբ, որոնց մասին ես խոսում էի, եւ փորձել այդ կոմպրոմատների միջոցով դատավորներին ստիպել, որ իրենք լավ աշխատեն: Ինչ-որ մեկը կհավատա՞, որ կոմպրոմատի միջոցով կարելի է դատավորին ստիպել, որ ինքը լավ աշխատի. ոչ մի դեպքում:

Մյուս տարբերակը հրապարակային գործողություններին դիմելու տարբերակն է, որը, ըստ էության, էս դեպքում կիրառվեց: Ինչո՞ւ կիրառվեց. որովհետեւ, իմ կարծիքով, ով ինչ ուզում է` ասի, բայց մենք դեռեւս գտնվում ենք հետհեղափոխական փուլում եւ ժողովրդի իշխանությունը, ժողովրդի կամքը դեռեւս գերակա է բոլոր այն գործողությունների նկատմամբ, որոնք մենք փորձում ենք անել եւ կարող ենք անել: Կոչ արվեց ժողովրդին, սա կոչ էր, սա պարտադրանք չէր, ստիպել չէր, ոչինչ չէր, կոչ արվեց ժողովրդին արգելափակել դատարանների դռները: Հիմա էլ թող ուրիշները կանգնեն եւ կոչ անել արգելափակել դատարանների դռները, բայց ոչ թե կոնկրետ գործով, այլ ընդհանրապես, կներեք, չեմ կարծում, որ որեւէ մեկը որեւէ դատարանի դուռ կարգելափակի: Եվ ամենակարեւորը` արդյո՞ք էստեղ կար սահմանադրական նորմի խախտում, թե՞ ոչ: Սահմանադրությունն ասում է, կարդամ էլի, որպեսզի բառացիորեն ասեմ, չնայած հարցին չէի սպասում, բայց էդ մասը գրել եմ: Լավ, բանով ասեմ` Սահմանադրությունն ասեմ` խոչընդոտել արդարադատության իրականացմանը: Ես դա հասկանում եմ` կոնկրետ գործով արդարադատության իրականացմանը խոչընդոտել, ոչ թե դատարանների դռները փակել, այսինքն` կոնկրետ գործով թույլ չտալ, որպեսզի դատավորը կայացնի դատական ակտ, կոնկրետ գործով միջամտել դատավորի կողմից կայացված դատական ակտի վրա, բայց ոչ որպես գործողություն, հրատապ գործողություն, կոչ անել ժողովրդին` ցույց տալ իրենց վերաբերմունքը եւ կարծիքը դատական համակարգի նկատմամբ: Սա իմ կարծիքն է:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Լրացնո՞ւմ եք: Խնդրեմ, պրն Գրիգորյան:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Իրականում, կարծում եմ` շատ գովելի է ձեր այս անկեղծ դիրքորոշումը, մասնավորապես, երբ ասվում է, որ իշխանությունը չի կարող դիմել կուլիսային ճանապարհին: Ես շատ հստակ, եւ դուք էլ, ըստ էության, ձեր ասածով դա արձանագրեցիք, որ խոսքը գնում է ոչ թե նրա մասին, որ համապատասխան պաշտոնյաները տեսականորեն չեն պատկերացնում, թե դա ինչպես է կարելի անել կամ դրա գործիքակազմերը չունեն, այլ դա հնարավոր չէ, որովհետեւ նման քայլեր ձեռնարկելը դեմ է այդ անձանց եւ, առհասարակ, քաղաքական ուժի արժեհամակարգին: Լրացուցիչ հարց չունեմ, ուղղակի, արձագանքի տեսքով` շնորհակալություն, որ սենց պարզ ներկայացրեցիք, թե հնարավոր տեսական օպցիաները որոնք էին, ինչքան էլ ասեն, որ երկրորդը հնարավոր չի, նորից եմ կրկնում` հնարավոր չի ոչ թե նրա համար, որ չեն կարող կամ չգիտեն` ոնց, այլ հնարավոր չի, որովհետեւ չեն պատկերացնում, թե ինչպես է իրենց արժեհամակարգով կարելի նման քայլերի դիմել: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Վիկտոր Ենգիբարյան:

Վ.ԵՆԳԻԲԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Բեքմեզյան, իմ կարծիքով ԲԴԽ-ի գլխավոր գործառույթներից մեկը պետք է լինի մեր ժողովրդի, մեր հանրության իրավական կրթության բարձրացումը: Ըստ էության, ձեր այսօրվա ելույթը, իրոք, շատ պարզ էր, շատ անկեղծ ու շատ հասկանալի, բայց մենք այդ խնդիրն ունենք. դատավորներն իրենց սենյակներում որոշումներ են կայացնում, հետո արագ-արագ ինչ-որ հոդվածներին հղում տալով` կայացնում են դատավճիռ, քաղաքացիներն այդպես էլ չեն հասկանում, թե ինչի համար, որ դեպքով: Դուք միջազգային տարբեր օրինակներ բերեցիք, այ, գիտեք, կան հեռուստահաղորդումներ կամ կարեւորագույն դատական նիստերն ուղիղ եթերով հեռարձակվում են ու դատավորները վճիռը հրապարակելուց կես ժամ, մեկ ժամ հետո մեկնաբանում են իրենց վճիռը, որ մարդիկ հասկական, որ դա արդար վճիռ էր: Էս առումով` չգիտեմ, եթե կուզեք` մեկնաբանեք, բայց իմ կարծիքով ձեր դերը` որպես ԲԴԽ-ի անդամ շատ չափազանց կարեւոր է լինելու:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն, անպայման կավելացնեմ, ըստ էության, ես իմ խոսքում էլ նշեցի դրա մասին, որ հասարակությանը պետք է բացատրվի դատական ակտի բովանդակությունը, դատական ակտի էությունը, ինչից ելնելով է դատավորը դա կայացրել: Նկատի չունեմ, որ ամեն գործով դատավորը պետք է դուրս գա եւ սկսի պատմել, թե ինչու ինքն այդպես արեց, դա պետք է երեւա դատական ակտից:

Դատական ակտերը մեզ մոտ հրապարակվում են, դրանք հրապարակային են, այսինքն` յուրաքանչյուր ոք կարող է բացել, կարդալ եւ հասկանալ, թե դատավորն ի՞նչ է նկատի ունեցել:

Ինչ վերաբերում է կրթությանը, միանշանակ համաձայն եմ: 2002 թվականից դասախոսելով Երեւանի պետական համալսարանում` իմ հիմնական նպատակն է եղել կրթել ուսանողներին, իրենց իրավական մտածելակերպը զարգացնել այնպես, որ երբ իրենք դուրս գան եւ սկսեն աշխատել պրակտիկ իրավաբան, իրենք կարողանան նաեւ իրենց հերթին կրթել հասարակությանը: Ձեզ ասեմ որպես դրական բան, հեսա կասեն` Բեքմեզյանը շահագրգռվածություն ունի կամ սուբյեկտիվ է որոշ դատավորների նկատմամբ, բայց, հավատացեք, ես ունեմ ուսանող դատավորներ, որոնք ավարտել են եւ հիմա աշխատում են դատավոր, եւ ես հպարտ եմ, որ մենք ունենք, մեր երկրում կան նման դատավորներ, որովհետեւ այդ դատավորների կողմից դատական ակտերը, ինչպես ցույց  է տալիս պրակտիկան, ամենաքիչ քննադատվող դատական ակտերն են եւ դրանք շատ հաճախ հիմք են լինում նաեւ որոշակի նախադեպերի, որոնք շատ կարեւոր են մեր դատական համակարգի պարզության եւ հասարակության համար, կանխատեսելիության համար:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Չե՞ք լրացնում, շատ լավ: Նարեկ Մկրտչյան:

Ն.ՄԿՐՏՉՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Գաղտնիք չէ, որ դատական համակարգում կան մի շարք խնդիրներ, եւ ինձ թվում է, որ նաեւ էդ խնդիրների ճարտարապետները, այսպես ասած, նաեւ իրավաբանական կրթություն տրամադրողներն են: Անշուշտ, կան նաեւ շատ բարեխիղճ դասախոսներ, ովքեր զբաղվում են կրթական գործընթացներով: Չե՞ք գտնում, որ դատական համակարգի խնդիրները լուծելու համար, նախ` պետք է, այսպես ասած, արմատական բարեփոխումներ սկսել հենց էդ իրավաբանական կրթություն տվող օջախներում:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Պատասխանեմ սուբյեկտիվ եւ օբյեկտիվ: Լինելով Երեւանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի դասախոս 2002 թվականից` պետք է ուրախությամբ ասեմ, որ մեզ մոտ ներկայումս այդ կրթությունը տրվում է: Ինչքան էլ բողոքեն, ինչքան էլ քննադատեն, բայց ես վստահ եմ, որ մեր ֆակուլտետում այդ կրթությունը տրվում է, եւ ես իմ խոսքերի համար կարող եմ նաեւ կրել պատասխանատվություն: Եթե այդպես չլիներ, ես այդ ֆակուլտետում այսքան ժամանակ չէի աշխատի, եթե այդպես չլիներ, մենք չէինք ունենա շատ լավ շրջանավարտներ մեր ֆակուլտետից: Թերություններ միշտ էլ կան, բայց ես վստահ եմ, որ այդ կրթությունը տրվում է, եւ հավատացեք, երբ շփվում ես նոր եկող սերնդի հետ, հասկանում ես, որ մենք ունենք շատ ընտիր եւ շատ լավ իրավաբանների սերունդ, որոնք գալու են եւ լրացնելու են այն բացը, որն այսքան տարիների ընթացքում եղել է, եւ դրա համար ես շատ ուրախ եմ, բայց, իհարկե, մենք չպետք է եղածով բավարարվենք, պետք է շարունակենք եւ պետք է շարունակենք ոչ միայն տեսական գիտելիքներ տալու մղումով, այլ նաեւ պրակտիկ, որովհետեւ պրակտիկ իրավաբանությունն է, որ իրավաբանին դարձնում է իրավաբան, պրակտիկ իրավաբանությունն է, որ հնարավորություն է տալիս իրավաբանին ճիշտ արդարադատություն իրականացնել, եթե դառնում է դատավոր: Ես ձեզ հետ լրիվ համաձայն եմ, բայց ուրախությամբ պետք է ասել, որ այդ կրթությանը ես շատ դրական եմ նայում եւ վստահ եմ, որ դա մեզ մոտ կա:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ավելացնո՞ւմ եք, պրն Մկրտչյան: Խնդրեմ:

Ն.ՄԿՐՏՉՅԱՆ

-Շատ ուրախ եմ, որ նման լավատեսական մոտեցում ունեք, բայց, ուղղակի, ուզում եմ արձանագրել, որ ներկայիս իրավական համակարգի ջախջախիչ մեծամասնությունը` իր պրոբլեմներով հանդերձ, ծնվել է ձեր այդ նշած էդ շատ գեղեցիկ, սիրուն համակարգի միջից, էնպես որ, ես էլ հուսով եմ, որ հետագայում լավ կլինի ամեն ինչ:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Ես կարող եմ, չէ՞, արձագանքել, շնորհակալություն: Իհարկե, սերունդներ են փոխվում, տարիներ են անցնում, ակնհայտ է, որ կան սերունդներ, որ փոխվել են եւ դեռ փոխվելու են: Այնպես որ, եթե, էլի եմ ասում, նայեք նորերին կտեսնեք, որ բավականին մեծ տարբերություն կա` հների համեմատ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հայկ Գեւորգյան:

Հ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Պրն Բեքմեզյան, ես, ճիշտն ասած, հերթագրվել էի, որ էդ հարցն անպայման հնչեր` վարչապետի կոչի հետ կապված, որպես հին լրագրող, այսպես ասած, շատ հին, բայց ես ուզում եմ հարցնել, եթե կարող եք շատ կարճ ժամանակում, որ դուք ունեք, ներկայացնել անցումային արդարադատության հետ կապված ձեր պատկերացումները. ո՞նց եք տեսնում դա, անցումային այդ փուլը ո՞նց կարելի է անել, որպեսզի, այսպես ասած, նվազագույն կորուստներով, էսպես, դուրս գանք:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Ասեմ, շնորհակալ եմ հարցի համար, շատ կարեւոր հարց է, ես չհասցրեցի իմ խոսքում ասել: Նախ` ես գտնում եմ, որ չպետք է ԲԴԽ-ը եւ դատական համակարգը սպասեն մինչեւ ինչ-որ օրենքի ընդունմանը եւ ինչ-որ նորմատիվ ակտերի ընդունմանը եւ օրինական ուժի մեջ մտնելուն: Արդեն պետք է սկսվի հենց այդ մարմինների աշխատանքից: Ինչպե՞ս. առաջին հերթին, ինչպես նշեցի, կարեւոր է, որպեսզի Վերաքննիչ եւ Վճռաբեկ դատարանները սկսեն աշխատել ավելի արդյունավետ: Մի օրինակ բերեմ, էլի, ժողովուրդ, առանց օրինակների ես չեմ կարող, էդ իմ մասնագիտականն է: Իհարկե, ես սա չեմ օգտագործի հետագայում, ինքնաբացարկ կհայտնեմ, բայց պետք է ասեմ` մի վարչական գործ ունեմ, ՊԵԿ-ի դեմ է: Առաջին ատյանում հաղթել ենք, երկրորդ ատյանում հաղթել ենք, ընդ որում, լրիվ օբյեկտիվորեն շատ ճիշտ դատական ակտեր են կայացվել, բողոքարկվել է Վճռաբեկ դատարան, Վճռաբեկ դատարանը վարույթ է ընդունել էդ գործը 2018 թվականի նոյեմբերի 6-ին, մինչեւ հիմա մենք որոշում չունենք: Ընդ որում, էս գործը վերաբերում է մաքսային ձեւակերպումներին` շատ էական թղթի` ներմուծելու եւ այլնի հետ կապված, այսինքն` բիզնեսը, գործարարը սպասում է, որպեսզի հասկանա` վերջիվերջո, երբ ինքը որոշակի գործողություններ է արել, որի համար տուգանվել է, սակայն առաջին եւ Վերաքննիչ դատարաններում հաղթել է, ինքը ճի՞շտ է արել, թե՞ ոչ, որովհետեւ Վճռաբեկն ընդունել է վարույթ, այսինքն` Վճռաբեկը պետք է մեկնաբանի այդ նորմերի կիրառությունը, եւ 6 ամսից ավելի է` մենք չունենք որեւէ որոշում: Հիմա, տեսեք, ի՞նչ անի գործարարը. շարունակի նույն ձեւո՞վ, թե՞ սկսի աշխատել այնպես, ինչպես ՊԵԿ-ն է պահանջում: Այս անորոշությունն է, որ բերում է նաեւ անվստահություն դատական համակարգի նկատմամբ: Դրա համար պետք է, նախ եւ առաջ, ավելի օբյեկտիվ եւ արագ աշխատեն Վերաքննիչ եւ Վճռաբեկ դատարանները, ասել եմ եւ շարունակելու եմ ասել:

Երկրորդ` պետք է փորձենք հասկանալ` դատավորների ծանրաբեռնվածությունն ինչպես կարելի է թոթափել: Օրենսդրական նախագծերի միջոցով, որոշակի գործողությունների միջոցով, բայց դատավորները պետք է կարողանան ավելի քիչ գործ քննել, քան ներկայումս իրենք քննում են, որովհետեւ, որպես պրակտիկ իրավաբան եմ ասում, չի կարող դատավորը 1000 գործ ունենալով իր վարույթում` բոլոր գործերն օբյեկտիվորեն, անաչառ եւ ամբողջ մանրամասնությամբ ուսումնասիրել եւ կայացնել ճիշտ դատական ակտ: Ինչ են անում դատավորները. արագ-արագ դատական ակտեր են կայացնում, որովհետեւ իրենք ունեն նաեւ ժամկետներ, բայց, մեկ է, ժամկետները խախտում են, դա էլ բերում է հասարակության մոտ անվստահության: Մյուս տարբերակը, էլի եմ ասում, պետք է ասեմ, անընդհատ ասելու եմ, վարձատրությունն է: Հավատացեք, ինձ մի քանի անգամ առաջարկել են դատավոր լինել, ես ասել եմ` երբ կտաք, վարչապետի հետ կապ չունի, ես ասել եմ` երբ կտաք 3 մլն դրամ, ես կհամաձայնվեմ: Իսկապես, դատավորի աշխատանքն այնքան ծանր աշխատանք է, որ պետք է գնահատվի, իհարկե, նաեւ պետք է հասկացվի, թե որ դատավորն ինչպես է դարձել դատավոր: Սա եւս կարեւոր է, որովհետեւ դատավոր դառնալու պրոցեսում են բացահայտվում նաեւ որոշակի կոռուպցիոն հարցեր, որովհետեւ այն դատավորը, որը, ասում են, չգիտեմ, գումար տալով է դարձել դատավոր, ինքը չի կարող առանց գումար վերցնելու աշխատել, որովհետեւ ինքը  բիզնես ներդրում է արել, ինքը պետք է իր ներդրումը հետ բերի:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Խնդրեմ, արձագանքեք, եթե կարիք կա, պրն Գեւորգյան:

Հ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Պրն Բեքմեզյան, մի քիչ անցումային արդարադատության բանին էնքան էլ չառնչվեց ձեր պատասխանը, շեղվեցինք: Մի օրինակ ասեմ. ձեր կարծիքով` պետությո՞ւնը պիտի ապացուցի, որ տվյալ անձի սեփականությունն ապօրինի է, թե՞ տվյալ անձը պետք է ապացուցի, որ իր սեփականությունն օրինական է:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Լավ հարց եք տալիս: Անմեղության կանխավարկածը մեզ հուշում է, որ պետությունը պետք է ապացուցի, որ տվյալ անձի սեփականությունն ապօրինի է, բայց երբ մենք խոսում ենք անցումային արդարադատության կամ վեթինգի մասին, մենք հասկանում ենք, որ պետք է լինի հակառակը, այսինքն` անձն արդեն պետք է ապացուցի, թե ինքն ինչպես է այդ գումարները ձեռք բերել, որովհետեւ եթե մենք չխոսեինք այդ անմեղության կանխավարկածի փոխակերպման մասին, պետությունը կապացուցեր, կասեր` ապօրինի է եւ կբռներ իր գործողությունները կաներ, այսինքն` այս անցումայինի նպատակը հենց դա է` տեղափոխել ապացուցման պարտականությունը մի սուբյեկտի վրայից մյուսին:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Լուսինե Բադալյան:

Լ.ԲԱԴԱԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Օրիգինալ չեմ գտնվի, եթե ասեմ, որ ես էլ էի հերթագրվել, որպեսզի ձեզ տայի հնարավորություն` պարզաբանումներ անել, բայց, օգտվելով առիթից` էսպիսի մի հարց եմ ուզում տալ, բազմաթիվ հրապարակումներ կան մամուլում, որտեղ անընդհատ խոսվում է այն մասին, որ վեթինգը կաթվածահար է արել այս կամ այն պետության արդարադատական համակարգը: Այս հարցով խուճապ է առաջանում հասարակության որոշ խավերի մոտ: Դուք մտահոգություններ ունե՞ք, որ վեթինգի կիրառումը կարող է ինչ-որ առումով իրենից վտանգ ներկայացնել կամ, իր դրական բոլոր կողմերից բացի, անհանգստություններ ունե՞ք, թե՞ ամեն ինչ անցնելու է շատ հարթ:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Անհանգստություններ, իհարկե, ունեմ, բայց վստահ եմ, որ ամեն ինչ անցնելու է շատ հարթ, ասեմ` ինչու. որովհետեւ կա կամք եւ կա ցանկություն: Այստեղ գալուց առաջ ես Google-ում փորձեցի գտնել` վեթինգն ի՞նչ է եւ որտե՞ղ են արել եւ ինչպե՞ս են արել, հավատացեք` ոչ մի նորմալ բան չեմ գտել, միայն Արգենտինայի օրինակը գտա, որտեղ, կարծես թե, վեթինգը հաջողությամբ էր ավարտվել: Իմ կարծիքով` կարեւոր է, թե մենք ի՞նչ կամ պետությունն ի՞նչ կդնի վեթինգի հիմքում, իսկ ի՞նչ սկզբունքներ եւ ի՞նչ գործիքակազմեր, այսինքն` դա կախված է մեզանից, մենք պետք չէ կառչենք տերմինից` թե ի՞նչ է դա: Ես, ընդհանրապես, օտար տերմիններին այդքան էլ կողմ չեմ, ես դա կկոչեմ դատական համակարգի առողջացում, թե ինչպես մենք կանենք այդ առողջացումը, մենք ինքներս պետք է որոշենք: Միջազգային փորձը մեզ, այո, հուշում է , բայց մեզ ուղղություն չի տալիս, մենք ինքներս պետք է որոշենք, եւ մենք պետք է ընտրենք այն լավագույն տարբերակը, որը հնարավորություն կտա անցավ, բայց հնարավորինս արդյունավետ հասնել մեր ուզածին, այդ իսկ պատճառով էի ես ասում, որ վեթինգն, իմ կարծիքով` չպետք է նպատակ ունենա միայն մաքրել դատական համակարգը դատավորներից, այսինքն` ստիպել, որպեսզի դատավորները հրաժարական տան, այլ, իմ կարծիքով` դրա առաջնային նպատակը պետք  է լինի ապահովել, որպեսզի դատավորները թոթափվեն այն կոռուպցիոն կոմպրոմատներից, որոնք կան իրենց վրա եւ սկսեն նորմալ աշխատել, կամ գոնե հասարակությունն իմանա, թե որ դատավորն ինչ շահ ունի` տնտեսական, քաղաքական, փաստաբանական, որովհետեւ կան դատավորներ, որոնց կից կարող են գործել կամ գործում են փաստաբանական ընկերություններ, որոնք, պարզ է` այն գործերով գնում են դատավորների մոտ, առավելություն ունեն մյուսների նկատմամբ, այսինքն` մենք վեթինգ ասելով` չպետք է հասկանանք միմիայն դնել մորթել, կտրել, ջարդել, փշրել, ոչ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Տիկին Բադալյան, արձագանքո՞ւմ եք: Խնդրեմ:

Լ.ԲԱԴԱԼՅԱՆ

-Եվ շարունակելով այս թեման` մի այսպիսի հարց է ինձ հետաքրքրում, քանի որ սա նաեւ մասնագիտական արդարության ստուգման գործընթաց է իրենից ներկայացնում: Ենթադրենք, պարզվեց, որ մի շարք դատավորներ մի շարք գործեր արդարացիորեն չեն լուծել, ի վերջո, ի՞նչ եք կարծում, մենք ունենք բավարար ռեսուրսներ, որպեսզի վերաբացվեն այն գործերը, որոնք արդար հանգուցալուծում չեն ստացել, թե դա շատ երկար ժամանակ է պահանջում, որովհետեւ հաստատ հասարակության մեջ կան էսպես խմբեր, որոնք տարիներ շարունակ անհամբերությամբ սպասել են, որ բացի իրենց անարդարացիորեն դատած դատավորի պատժվելը, նաեւ իրենց գործը, իրենք ի վերջո, կարդարացվեն, կամ հակառակը:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Լավ հարց եք տալիս, շատ ցավալի հարց է, որովհետեւ եթե մեր հասարակության անդամներին հարցնենք, դատական գործերի 90 տոկոսում պարտված կողմը գտնում է, որ իր հանդեպ կայացվել է ոչ արդար դատական ակտ եւ այդ դատական ակտը պետք է բացվի: Բայց եթե մենք պատկերացնենք, թե ինչ տեղի կունենա, երբ դատական գործերը սկսեն բացվել եւ սկսվեն նոր քննություններ, մենք, ուղղակի, վստահ եմ` դրա տակից դուրս չենք գալու, դա շատ ծանր բեռ է եւ շատ ահռելի պարտականություն, որ պետք է դրվի այդ գործողություններն իրականացնողերի վրա: Այսինքն` եղած արդեն բազմաթիվ դատական գործերի հետ մեկտեղ` մենք պետք է նաեւ լրացուցիչ դնենք տարիների ընթացքում կայացված այն դատական ակտերը, գործերը, որոնցից մեծ մասում ապացույցները չեն պահպանվել, մի մասով ապացույցները վերացել են, շատերի դեպքում, ըստ էության, հետաքրքրությունն է կորել, կամ դրանց արդյունքում նոր հասարակական հարաբերություններ են առաջացել, եւ ես գտնում եմ, որ այդ բոլորը փորելը վտանգավոր նախադեպ կարող է առաջացնել: Ուստի, այս պահի դրությամբ, եթե ավելի լավ մեխանիզմ չառաջարկվի, ես ինքս նման լուծմանն այդքան էլ կողմ չեմ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արմեն Խաչատրյան:

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Խոսքս վերաբերում է դատարանների կողմից խափանման միջոցների միջնորդությունների բավարարման պրակտիկային, մասնավորապես, կալանքին: Ակնհայտ է, որ միեւնույն փաստական հանգամանքներով, միեւնույն ծանրության հանցագործությունների դեպքում կալանքների կիրառման պրակտիկան էական տարբերվում է մեկը մյուսից, այսինքն` նույն հանգամանքներում, երբեմն չեն բավարարվում այդ կալանքի միջնորդությունները եւ երբեմն զարմանալիորեն բավարարվում են դատարանների կողմից, եւ չեմ վախենում ասել, որ իմ դիտարկմամբ` նաեւ սա կախված է այն հանգամանքից, թե որ մարմինն է ներկայացնում այդ միջնորդությունը, որ քննչական մարմինն է ներկայացնում այդ միջնորդությունը, եւ այստեղ, եթե  վիճակագրությանը հետեւենք, կտեսնենք, որ էական տարբերություններ կան` անբացատրելի: Ինչ կարծիք ունեք դուք այս հանգամանքի վերաբերյալ, եւ լինելով փաստաբան` կարծում եմ` դուք սա նաեւ գործնականում եք տեսել եւ ինչ միջոցներ կձեռնարկեիք այս միեւնույն, կոպիտ ասած, վարչարարությունը կիրառելու ուղղությամբ:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Շատ իրավացի հարց եք տալիս: Մենակ մի բան ասեմ, որպեսզի չխաբեմ, հա՞, քանի որ ես միշտ զբաղվել եմ քաղաքացիական գործով, քրեական գործով չեմ զբաղվել, ինքս անձամբ պրակտիկա չունեմ, բայց որպես իրավաբան` այո, ես ձեզ հետ համաձայն եմ եւ իմ խոսքում էլ նշելով, երբ նկատի ունեի հավասարությունը հասարակության անդամների համար, դատական ակտերի եւ դրանց կանխատեսելիությունը, հենց դա նկատի ունեի: Այսինքն` չի կարող պատահել նույն փաստական հանգամանքներ ունեցող մի գործով կալանքը կիրառել որպես խափանման միջոց, մյուս գործով չկիրառել որպես խափանման միջոց: Եվ այստեղ ես գտնում եմ, որ կարեւոր եւ վճռական դեր ունեն Վերաքննիչ եւ Վճռաբեկ դատարանները, որոնք պետք է այդ փաստական հանգամանքները վերլուծելով` տան ուղենիշներ կամ, ինչպես հիմա են ասում, նախադեպային որոշումներ, որոնք պարտադիր կիրառելի կլինեն ստորադաս դատարանների համար, եւ այլեւս նման հարցեր չեն առաջանա դատական պրակտիկայում, այսինքն` կողմերը վստահ կլինեն, որ իրենց համար կիրառվելու է կամ կայացվելու է նմանատիպ դատական ակտ, որը կայացվել է մեկ ուրիշ նմանատիպ դեպքում մեկ ուրիշ սուբյեկտի համար:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Խաչատրյան, լրացնո՞ւմ եք, խնդրեմ:

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Իմ խնդրանքն է, որ ընտրվելու դեպքում ուսումնասիրեք այս վիճակագրությունը եւ ձեր լիազորությունների սահմանում միջոցներ ձեռնարկեք, որովհետեւ այս խնդիրն այսօր շատ ակտուալ է, եւ, նորից եմ կրկնում, կախված քննչական մարմիններից` թե որ մարմինն է այդ միջնորդությունը ներկայացնում, բավականին տարբերակվող վիճակագրություն ունենք: Շնորհակալություն:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Այո, անպայման:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Թագուհի Թովմասյան:

Թ.ԹՈՎՄԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Բեքմեզյան, ես ուզում եմ իմանալ, եթե դուք ընտրվեք ԲԴԽ անդամ, այս պահին կան 10 դատավորներ Վճռաբեկ դատարանից եւ մեկ դատավոր` ընդհանուր իրավասության դատարանից, որոնց մասով կարգապահական վարույթների հարուցման առաջարկներ են եղել, նման միջնորդություն է ներկայացրել հենց ԲԴԽ անդամներից ինչ-որ մեկը, կարծեմ, հիմա ԲԴԽ-ի օրակարգում է եւ պարզապես կազմալուծման պատճառով հնարավոր չի մինչեւ հիմա անդրադառնալ նրանց խնդրին: Ինձ հետաքրքիր է` որ դուք լինեք այնտեղ, շարունակելո՞ւ եք էդ 10 դատավորների կարգապահականի հարցը եւ մի դատավորի է`լ ընդհանուր իրավասությունից:

Երկրորդ հարցս. ինձ հետաքրքիր է, դուք ասացիք, որ վեթինգը, ըստ էության, լինելու է կլաններից կամ, ընդհանրապես, մաքրման գործընթաց, որ մենք հնարավորություն տանք` դատավորներն ավելի անկաշկանդ աշխատեն: Ինձ հետաքրքիր է, եթե դատավորը պրոֆեսիոնալ է, նորմալ կատարում է իր աշխատանքը, բայց նրա կինը կամ ամուսինը որեւէ կուսակցության է հարում կամ, չգիտեմ, եղբայրը կամ քույրը որեւէ կուսակցության անդամ են, արդյո՞ք դա խանգարելու է, դա համարվելու է քաղաքական կապ:

Եվ երրորդ հարցս. Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում, ցավոք սրտի, ներհայաստանյան ատյանները սպառելով` շատ դատավճիռներ, ըստ էության, էնտեղ բեկանվում են, կարելի է ասել, եւ մեր պետության դեմ վճիռներ են կայացվում: Ինձ հետաքրքիր է ձեր տեսակետը. ինչպե՞ս եք տեսնում այս հարցի լուծումը, արդյո՞ք այդքան քննադատված եւ քննարկված տարբերակը, որ դատավորները եւս պետք է պատասխանատվություն կրեն կոնկրետ պատիժների տեսքով` ՄԻԵԴ-ի կայացրած որոշումների համար, դուք արդյո՞ք կիսում եք այս տեսակետը, եթե ոչ` ձեր տեսլականը: Շնորհակալություն:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ինչ վերաբերում է ներկայումս գործող վարույթներին, ապա պարզ է, եթե ընտրվեմ, եթե գնամ, եթե վարույթները վերսկսվեն եւ մասնակցեմ, պետք է մասնակցեմ, իհարկե, այդ վարույթներին, ուղղակի, եթե ես չեմ սխալվում Վճռաբեկ դատարանների 10 դատավորների մասով արդեն անցել են որոշում կայացնելու փուլին եւ էնտեղ որոշում չի կայացվել, որովհետեւ չկա քվորում: Ես նայել եմ, բայց չեմ տեսել դրա իրավական լուծման մեխանիզմները, ազնվորեն ասեմ, եւ ընդ որում` պետք է ասեի իմ խոսքում, որ էական փոփոխությունների կարիք ունի Դատական օրենսգիրքը, որովհետեւ պրոցեդուրալ առումով ԲԴԽ գործընթացները եւ նրա կողմից որոշումների կայացման գործընթացն այդքան էլ հստակ եւ պարզ չէ:

Ինչ վերաբերում է այն մի դատավորին, որի հետ կապված գործը հետաձգվել է, ապա, իհարկե, ինչպես հասկանում եմ, իմ գնալով` իրավունք կունենամ մասնակցել գործին եւ, ընդ որում, ձեր երրորդ հարցը կապված է նաեւ այս դատավորի գործի հետ, որովհետեւ, ըստ էության, Եվրոպական դատարանի որոշման արդյունքում, եթե չեմ սխալվում, նրա գործով կայացված որոշման հարցի արդյունքում է, որ քննում է ԲԴԽ-ը:

Այո, յուրաքանչյուր դատավոր պետք է պատասխանատվություն կրի իր կողմից կայացված դատական ակտի համար, բայց այդ պատասխանատվություն չպետք է լինի ամեն դեպքում, միայն հստակ, կոնկրետ խախտումների դեպքում, եթե ակնհայտ է այդ խախտումների կատարման կարգը, ընթացքը, բովանդակությունը եւ այլն, այսինքն` երբ դատավորն սպիտակն ասում է սեւ, մենք կարող ենք ասել, որ դատավորն ակնհայտորեն խախտում է արել, իհարկե, եթե այդ սպիտակը չունի երանգներ, որոնք նմանեցնում են սեւին, բայց ես չեմ կարծում ճիշտ, որ պատասխանատվություն կրի միայն այն դատավորը, որը կայացրել է Առաջին ատյանում դատական  ակտը, պետք է պատասխանատվության սուբյեկտներ դիտվեն նաեւ Վերաքննիչ եւ Վճռաբեկ դատարանների դատավորները, եթե իրենք այդ ակտը վերանայելիս չեն ուղղել դատական սխալը: Ու մեկ էլ շատ կարեւոր եմ համարում բացահայտելը, թե իրականում դատավորն այդ ակտը կայացնելիս ինչով է առաջնորդվել, ինչ ազդեցությունների տակ է եղել, սա եւս կարեւոր է` հետագայում դրանք բացառելու համար:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Ո՞րը, երկրորդը:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքեք, տիկին Թովմասյան:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Հա, կուսակցության հետ կապված: Ժամանակ ունեմ, կասեմ: Ուրեմն, անկախ ամեն ինչից, թե իր բարեկամը, հարազատն ինչ քաղաքական հայացքներ ունի, դատավորը պետք է լինի անկախ: Դատավորի անկախությունը հենց դատավորի ներքին սկզբունքների իրացման արդյունքն է, եթե դատավորը գտնում է, որ իր կինը կամ ամուսինը կուսակցական է, եւ այդ կուսակցական լինելը կազդի իր կողմից կայացվող որոշման օբյեկտիվության վրա, ուրեմն, տվյալ գործով դատավորը պետք է ուղղակի չմասնակցի քննությանը: Այսքան բան:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Խնդրեմ, տիկին Թովմասյան:

Թ.ԹՈՎՄԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ես ինչո՞ւ հնչեցրեցի այս հարցը, որովհետեւ հրապարակումներ եղան նաեւ, որ ԲԴԽ անդամներից մեկը, ըստ էության, հրաժարական է ներկայացրել այն պատճառով, որ նրա կինն ինչ-որ կուսակցության լիդերի, ըստ էության, նախկին լիդերի քույրն է: Ես ուզում էի հասկանալ` արդյո՞ք այս պրակտիկան մեզ համար դառնալու է գերակա, ու մենք առաջնորդվելո՞ւ ենք դրանով:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Ես կարող եմ, չէ՞, արձագանքել: Իրականում ես չգիտեմ` ում մասին է խոսքը, ազնվորեն ասեմ, բայց ես գտնում եմ, որ դա հրաժարական տալու պատճառ չի, դա կոնկրետ գործով, եթե այդ գործով կարող են քննարկվել կուսակցական հարցեր, ինքնաբացարկ տալու հիմք է, բայց հրաժարական տա՞լ: Գիտեք ինչ, մենք փոքր երկրում ենք ապրում, բոլորը բոլորին բարեկամ, բոլորը բոլորին ընկեր է, եթե միայն այն հիմքով, որ քո ընկերն ինչ-որ կուսակցության է հարում կամ քո կինն ինչ-որ կուսակցության է հարում, դու քո գործից հրաժարվում, ոչ մեկը ոչինչ պետք  է չանի:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Սերգեյ Ատոմյան: Հանում է հարցը: Արուսյակ Ջուլհակյան:

Ա. ՋՈՒԼՀԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Բեքմեզյան, խնդրում եմ պատասխանել հետեւյալ երկու հարցերին. ինձ հետաքրքիր է ձեր կարծիքը ԲԴԽ-ի կազմի վերաբերյալ, ես ի նկատի չունեմ կոնկրետ անձանց, այլ հենց կազմավորումը, այսինքն` 5 դատավոր, 5 իրավաբան-գիտնական: Արդյո՞ք արդյունավետ եք համարում նման կազմը, թե, օրինակ` այլ համամասնությամբ ԲԴԽ-ն ավելի լավ կաշխատեր: Օրինակ` նախկինում Արդարադատության խորհրդում նաեւ դատախազներ կային: Այս առումով ձեր կարծիքը խնդրում եմ ներկայացնել:

Եվ երկրորդ հարցս կրկին վերաբերում է ԲԴԽ-ի լիազորություններին: Ինչ եք կարծում, արդյո՞ք այս պահի դրությամբ Սահմանադրությամբ եւ օրենքներով ԲԴԽ-ին վերապահված լիազորությունները բավարար են` խորհրդի առաքելությունը, էսպես ասած, կյանքի կոչելու համար, թե՞ հավելյալ լծակներ, հավելյալ իրավակարգավորումներ են նրան անհրաժեշտ: Շնորհակալություն:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Իրականում ներկա պահին ես ավելի լավ տարբերակ, քան եւ՛ դատավորներից եւ՛ հայտնի հեղինակավոր իրավաբաններից եւ գիտնականներից կազմավորման տարբերակ չեմ կարողանում պատկերացնել: Ընդ որում, ձեզ ասեմ` մինչեւ վերջերս էլ, երբ ԲԴԽ-ը գործում էր դեռ, չկային հրաժարականներ, կային 5 իրավաբան-գիտնական եւ 4 դատավոր, այսինքն` որոշումներ կայացնելու հետ կապված խնդիր չկար, եթե ինչ-որ խնդրի կարիք լիներ, իրավաբան-գիտնականներն ունեին մեծամասնություն եւ կարող էին, իրենց մեծամասնության ուժով կայացնել որոշակի որոշումներ: Ես էսպես եմ մտածում, գիտեք. պրոֆեսիոնալ մարդկանց համար պետք է կապ չունենա` իրենք դատավո՞ր են, թե՞ գիտնական: պրոֆեսիոնալները, որոնք, իմ կարծիքով` իդեալական տեսանկյունից պետք է լինեն եւ համալրեն ԲԴԽ-ի կազմը, իրենք պետք  է գործեն միայն այն օրենքի ուժով, որով իրենք այնտեղ լիազորված են եւ գտնվում են, իրենք չպետք է կլանային կամ դատական համակարգի կամ գիտնական համակարգի շահեր պաշտպանեն, իրենք պետք է լինեն օբյեկտիվ, դրա համար շատ կարեւոր է, թե ում ենք մենք ուղարկում ԲԴԽ:

Եվ մյուս կարեւոր հարցը` կազմավորման հետ կապված: Օրինակ` նայեք դատավորների մասով հստակ կա պահանջ, որ պետք է լինեն տարբեր ատյաններից, տարբեր մասնագիտացման, իսկ ինչո՞ւ առաջադրող մարմինը նույն կերպով չվարվի այդ գիտնականների, իրավաբանների դեպքում, այսինքն` առաջադրող մարմնի բարեխղճությունից է դա կախված, եթե իրենք ուզում են, որպեսզի բոլոր մասնագիտացումները լինեն այնտեղ, իրենք էդպես էլ կկազմակերպեն: Էլի եմ ասում` կարեւոր է, թե ինչպես կկիրառես, ոչ թե այն, ինչ նախատեսված է:

Եվ ձեր երկրորդ հարցի հետ կապված` այո, ես իմ խոսքում էլ նշեցի, եւս կասեմ` շատ ճիշտ եք ներկա պահի դրությամբ ԲԴԽ-ի լիազորություններն իմ կարծիքով բավարար չեն, որպեսզի ինքն ամբողջ արդյունավետությամբ իրականացնի իր վրա դրված խնդիրը, դրա համար կարծում եմ, հույս ունեմ, որ այդ լիազորությունների հետ կապված, օրենսդրական փոփոխություններ կլինեն մոտ ապագայում, եւ ԲԴԽ-ն էլ իր` օրենքով տրված իրավասությունների շրջանակներում, գոնե, ես, եթե ընտրվեմ, ամեն ինչ կանեմ, որպեսզի նման առաջարկներ մենք ներկայացնենք Կառավարությանը եւ ԱԺ-ին: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, տիկին Ջուլհակյան, ո՞չ: Քրիստինե Պողոսյան:

Ք.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Բեքմեզյան, քանի որ մինչեւ ինձ հերթը հասավ, իմ հարցերի պատասխանները ձեզանից լսեցի, կուզեի ասել, որ ինձ դուր եկան ձեր պատկերացումներն ու այն գործիքակազմը, որ դուք տեսնում եք դատական համակարգի բարեփոխումների ծրագրի ընթացքում եւ ձեր աշխարհայացքն ինձ դուր եկավ, եթե այսօր դուք ստանաք պատգամավորների ձայների մեծամասնությունը եւ ընտրվեք, կուզեմ, որ նույն ազնվությամբ ծառայեք Հայաստանի Հանրապետությանը, ինչ ազնվությամբ դուք այսօր ներկայացաք մեր առաջ եւ պատասխանեցիք մեր հարցերին: Ձեզ բարի երթ, եթե ստացվի:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, ես, ուղղակի, համեստորեն կլռեմ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Տաթեւիկ Հայրապետյան:

Տ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Պրն Բեքմեզյան իրականում, իսկապես, շատ հետաքրքիր էիք մատուցում, սովորաբար իրավաբանները շատ ավելի տերմիններով են խոսում, եւ, այսպես ասած, փոքր-ինչ, թող ներեն բոլոր իրավաբանները, ձանձրալի են, երբեմն, հնչում: Այդուհանդերձ, քանի որ դուք խոսեցիք դատավորների աշխատավարձի բարձրացման անհրաժեշտության մասին, ինձ մի հարց հետաքրքրեց. որքանով ես եմ տեղյակ, ԲԴԽ-ում դատավորների աշխատավարձն այնքան էլ բարձր չէ, եւ ինձ հետաքրքիր էր հենց ձեր անձնական մոտիվացիան` ստանձնել այս կարեւոր պաշտոնն այս բավականին բարդ փուլում, երբ որ բոլորի ուշադրությունը դատական համակարգի եւ բարեփոխումների վրա է: Դա իմ առաջին հարցն էր:

Երկրորդ հարցը վերաբերում էր ձեր տեսակետին հակակոռուպցիոն դատարանի վերաբերյալ: Ի՞նչ տեսակետ ունեք, տեսնո՞ւմ եք դա որպես կարեւոր գործիքակազմ նաեւ անցումային արդարադատության համատեքստում: Շնորհակալություն:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ես ճշտել եմ, եթե չեմ սխալվում, յոթ հարյուր քանի հազար դրամ է: Իհարկե, այն եկամուտը, որ ես ունեի մինչեւ այժմ եւ դա իրար հետ կապ չունեն, բայց, գիտեք ինչ, գալիս է մի պահ, երբ որ դու պետք է մտածես. կամ քննադատում ես կամ օգնում ես, որպեսզի ինչ-որ բան փոխվի: Ես միշտ էլ ասել եմ եւ ասում եմ, որ ես ինքս միշտ աջակցել եմ հեղափոխությանը` իմ գործողություններով չէ, իմ մոտեցումներով, քաղաքացու իմ հայացքներով եւ այլն, եւ երբ եղավ առաջարկ, ես կամ պետք է ասեի` չէ, թողեք ես հանգիստ իմ բնում քնեմ, գումար աշխատեմ, կամ որոշակի զիջումների գնամ եւ փորձեմ իմ ներդրումն ունենալ այս ամեն ինչում, ինչ որ կատարվում է: Իհարկե, հետագայում կա 2 տարբերակ. կամ ահավոր խայտառակ կլինեմ եւ կասեմ` կներեք, չստացվեց, ես դուրս եմ գալիս, որին շատ քիչ եմ հավատում` ինձ իմանալով եւ մյուս տարբերակը. ինչ-որ օգուտ կտամ երկրին, որի արդյունքում ավելի հանգիստ կշարունակեմ զբաղվել իմ այն գործով, որով զբաղվում էի: Այո, քիչ է, բայց ես գտնում եմ, որ պետք չի բոլոր դեպքերում գնալ միայն գումարի հետեւից, ես ինչո՞ւ եմ ասում` դատավորների դեպքում, որովհետեւ ես գիտեմ, թե դատավորներն ինչ աշխատանք են տանում... ճիշտ է, ԲԴԽ-ի անդամն էլի պետք է աշխատի, բայց, միեւնույն է, չես համեմատի դատավորի կողմից կատարվող աշխատանքի հետ: Հավատացեք, օբյեկտիվորեն ես ավելի համաձայն եմ, որպեսզի առաջին ատյանի դատավորն ավելի շատ աշխատավարձ ստանա, քան ԲԴԽ-ի անդամը, ճիշտ է, հիերարխիայի հետ կապված` դա ճիշտ չի համարվի, բայց, միեւնույն է, ես համաձայն եմ դրան: Ու մեկ էլ մի բան էլ ասեմ, ժամանակ ունեմ, չէ՞: Էն օրը` երեկ, փողոցում տեսա Զարեհին Սինանյան, բարեւեցինք, խոսեցինք, ասում եմ` գիտես չէ, մինչեւ քո գալը մտածում էի` դե լավ, ոչինչ, զրկվել եմ, մի բան անում եմ, հիմա, որ քեզ տեսնում եմ, բայց դու էլ Գլենդելից թողեցիր եկար Հայաստան, զբաղվում ես մի գործով, ահագին տուժում ես: Էնպես որ, միայն ես չեմ այդպես, էլի մարդիկ կան եւ ես իրենց լրիվ հասկանում եմ եւ գտնում եմ, որ դա ճիշտ տարբերակ է: Եթե դու ուզում ես, որ էս երկրում ինչ-որ բան փոխվի, որովհետեւ կա երկու տարբերակ` կամ քննադատել Facebook-ում, խանգարել կամ օգնել աշխատել կամ օբյեկտիվորեն, որպես ընդդիմություն, գալ եւ ցույց տալ այն սխալները, որոնք կատարվում են եւ փորձել իշխանությունների հետ մեկտեղ շտկել այդ սխալները: Ես ընտրում եմ օգնելու տարբերակը, որովհետեւ, էլի եմ ասում, գտնում եմ, որ ընդդիմությունն էլ է օգնում, ես էլ իմ առումով եմ փորձում օգնել, իսկ էն բամբասանքների հետ ես կապ չունեմ, չեմ սիրում դա:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, տիկին Հայրապետյան: Խնդրեմ:

Տ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Իրականում շատ ողջունում եմ նվիրումի այդ մոտիվացիան, որովհետեւ ես դա շատ կարեւոր եմ համարում ու մյուս հարցիս արձագանքը` հակակոռուպցիոն դատարանի առումով:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Մի հատ կհիշեցնեք, հա՜, հակակոռուպցիոն, կներեք: Ուրեմն, նախ` պետք է ասենք էդ հակակոռուպցիոն դատարանն ինչ դատարան է, որովհետեւ մեր Սահմանադրությունը մեզ արգելում է հոտուկ դատարանների ստեղծումը, եւ պետք է հասկանանք էդ դատարանի կարգավիճակը: Ես, ամեն դեպքում, գտնում եմ, որ այս փուլում հակակոռուպցիոն դատարան ստեղծելը, միգուցե, այդքան էլ նպատակահարմար չէ, որովհետեւ կարող է եւ հակակոռուպցիոն հանձնաժողովը կամ վեթինգի մեխանիզմերն այնքան արդյունավետ լինեն, որ նման դատարան ստեղծելու կարիք չլինի:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արման Բաբաջանյան:

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Պրն Բեքմեզյան, ակնհայտ է, որ այն դատական համակարգը, որ ունենք այսօր, մեկ օրում չի ստեղծվել, եւ ես մտաբերում եմ, վստահ եմ` դուք էլ կհիշեք, թե ինչպես էր այդ համակարգի ճարտարապետը` Դավիթ Հարությունյանը, 98-99 թվականներին, էսպես, գեղեցիկ ձեւակերպումներով, նկարագրում իր պատկերացրած դատական համակարգը, եւ այդ համակարգի հիմքերն էին դրվում այդ տարիներին: Արդյունքում մենք ստացանք Քոչարյանի, Սերժ Սարգսյանի ռեժիմին սպասարկող դատական համակարգ` իր բոլոր հետեւանքներով, եւ մենք հասել ենք մի տեղ, որտեղ, ըստ էության, թերապեւտիկ միջոցներով, գրեթե, անհնար է առողջացնել այս դատական համակարգը: Այս հիմքի վրա մենք հիմա փորձում ենք նոր դատական համակարգ ունենալ, դա արդյո՞ք հնարավոր է, առհասարակ, թե՞ ոչ, եւ ի՞նչ մեխանիզմներով եք պատկերացնում կայացնել դատական իշխանություն, դատական մի համակարգ, որը կախված չի լինի օրվա իշխանության կամ իշխանության առաջնորդի կամքից, այսինքն` ինքը կլինի ինքնաբավ, ինքնիշխան եւ այնպիսի իշխանություն, որը կախում չի ունենա օրվա քաղաքական իշխանության ով կամ ինչ լինելուց: Համեցեք:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար, պրն Բաբաջանյան: Շատ լավ, ճիշտ հարց էր, ընդ որում, ես նաեւ ուզում եմ շարունակել: Անկախ նրանից, թե հիմա իշխանությունն ով է, եթե վաղը չէ մյուս օրն իշխանությունը փոխվի էլ, միեւնույն է, այսօրվա դատավորը պետք է վստահ լինի, որ եկող իշխանությունը որեւէ կերպ, այո, չպիտի կարողանա ազդել նրա վրա, որեւէ կերպ, այսինքն` դատավորը պետք է լինի այնքան մաքուր, որպեսզի որեւէ իշխանություն, ով էլ լինի, եթե նույնիսկ իշխանությունն ուզի հիմա փոխվել եւ ազդել, պետք է չկարողանա: Դրա համար մենք պետք է ունենանք մաս-մաքուր դատավորներ: Իհարկե, ներկա դատական համակարգի պայմաններում, ներկա դատավորների պայմաններում մենք դրան դժվար հասնենք, պետք է, որպեսզի սերունդներ փոխվեն: Մենք, ուղղակի, հիմա պետք է հիմք դնենք այդ սերնդափոխության պրոցեսին, որովհետեւ, հավատացեք, երբ սերունդները փոխվեն, եւ երբ նոր եկածները գան, հներն արդեն ստիպված սկսելու են աշխատել նոր եկածների, ոնց ասեմ, ազդեցության ներքո: Ձեզ մի հետաքրքիր օրինակ բերեմ, էլի, ժամանակ ունեմ, էլի իմ դասախոսական պրակտիկան, քանի որ ես շատ եմ սիրում, բայց ասեմ` ինչպե՞ս մեր ֆակուլտետում վերացավ կոռուպցիան: Ես չեմ ասում, կարող է` կաշառակերություն լինի, (խոսում են դահլիճում) հա, հա, հավատացեք: Ես հիմա կասեմ, դուք կհասկանաք, հա՞, Տարոնը չի թողնի, որպեսզի ես խաբեմ: Ինչպե՞ս վերացավ կոռուպցիան` որպես համակարգային երեւույթ: Սկսեցին շատացնել երիտասարդ դասախոսներին, որոնք ինքնաբավ էին, ունեին այլ եկամուտ եւ իրենց համար համալսարանում դասախոսելը դա միայն մասնագիտական զարգացման տեղ էր, ուսանողներին կրթություն տալու հնարավորություն էր, ուսանողների հետ շփվելու եւ նրանցից գիտելիք ստանալու հնարավորություն էր: Անկաշառ դատավորների կողքին նախկինները սկսեցին աշխատել, դարավորների չէ, կներեք, դասախոսների կողքին նախկինները սկսեցին աշխատել այնպես, ոնց որ պետք է, որովհետեւ ուսանողների վերաբերմունքից արդեն զգում էին, որ այս դասախոսներինն է ապագան, եւ իրենք ուզում էին դառնալ այդ դասախոսների նման: Նույն կերպ ես նաեւ պատկերացնում եմ դատական համակարգի փոփոխությունը, որովհետեւ նոր եկած դատավորները, որոնք անաչառ են, ազնիվ են եւ օբյեկտիվ են, իրենց հետեւից տանելու են նաեւ հներին: Նրանք, ովքեր կկարողանան` կշարունակեն, նրանք, ովքեր չեն կարողանա, ուղղակի, կմաքրվեն դատական համակարգից: Սա է իմ մոտեցումը:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, պրն Բաբաջանյան:

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Այո, եւ իմ մյուս հարցը, որը խորքային կապ ունի վեթինգի իրականացման հետ: ԱԺ փոխխոսնակը նախօրեին հարցազրույց էր տվել եւ իմ շատ ուրիշ գործընկերներ եւս, կարծես, հակված են, որպեսզի ԲԴԽ-ին պատվիրակեն իրականացնել վեթինգ: Այ, դուք ինչպե՞ս եք դրան վերաբերվում, առհասարակ, այդ դեպքում ԲԴԽ-ին ո՞վ պետք է վեթինգի ենթարկի եւ ինչպե՞ս պետք է ձեւավորվի վեթինգ իրականացնող մարմինը, առհասարակ, այդ դեպքում, այսինքն` այն մարմինը, որը պետք է իրականացանի ԲԴԽ-ի վեթինգ, եւ եթե մենք պետք է որեւէ մարմին ձեւավորենք` ԲԴԽ-ին վեթինգի ենթարկելու համար, ինչո՞ւ չպատվիրակենք այդ մարմնին, ի վերջո, գոնե այս անցումային փուլում դատական իշխանությանը վեթինգի ենթարկելու համար, իսկ ինստիտուցիոնալ, այլեւս նորմալ պայմաններում դատական իշխանությանը վեթինգի ենթարկելը, այո, պատվիրակենք ԲԴԽ-ին:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն, հարցի համար: Ուրեմն, տեսեք, ԲԴԽ-ի նպատակն է ապահովել դատական համակարգի անկախությունը: Ցանկացած կողմնակի ազդեցություն դատական համակարգի վրա այլ հանձնաժողովի, այլ մարմնի եւ այլնի կողմից արդեն իսկ վնասելու է այդ դատական համակարգի անկախությանը, այսինքն` եթե մենք սարքենք հանձնաժողով, որն ինքը պետք է իրականացնի վեթինգ դատական համակարգի նկատմամբ, հարց պետք է առաջանա. իսկ ի՞նչ դեր ունի այստեղ ԲԴԽ-ը: Ճիշտ է, ես համաձայն եմ, որ ԲԴԽ-ի անդամները եւս պետք է վեթինգի ենթարկվեն եւ ով պետք է անի, բայց ԲԴԽ-ի անդամների համար, որոնք նշանակվում են ԱԺ-ի կողմից եւ նշանակվում են դատավորների ընդհանուր ժողովի կողմից, վեթինգը կարելի է կազմակերպել անկախ հանձնաժողովի կողմից միայն եւ մնացած ամբողջ գործընթացն արդեն իսկ ընտրված, վստահություն վայելող ԲԴԽ-ի անդամների միջոցով իրականացնել մյուս դատավորների համար: Ինձ թվում է, պրն Բաբաջանյան, դատարանների համար, դատարանի ինքնագնահատականի համար ավելի արդյունավետ կլինի, որ դատական մարմինն իրականացնի դատավորների վեթինգը, քան այլ սուբյեկտ, որը դուրս է դատական համակարգից: Այսպես մենք նաեւ կարող ենք ավելի բարձրացնել դատական համակարգի դերը, ավելի բարձրացնել ԲԴԽ-ի դերը, որովհետեւ ձեզ մի բան էլ ասեմ...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ներողություն, թույլ տվեք` արձագանքի: Խնդրեմ, պրն Բաբաջանյան, արդեն արձագանքե՞լ եք:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Բայց ասեմ էլի, սա կարեւոր է էլի, որովհետեւ...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Բեքմեզյան...

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Կարճ...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Բեքմեզյան, դուք պետք է կարգը պահեք:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Հա, կներեք, հետո կասեմ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Նիկոլայ Բաղդասարյան:

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Պրն Բեքմեզյան, բավականին բարդ ժամանակահատվածում եք ստանձնում պաշտոնը, եւ հասարակությունը բավականին մեծ սպասումներ ունի, որովհետեւ գաղտնիք չեմ ասի, եւ դուք էլ` որպես փաստաբան կհաստատեք, որ շատերը խնդիրներ են ունեցել նախորդ իշխանության ժամանակ դատական համակարգի հետ եւ շատերն ակնկալում են, որ  ինչ-որ բեկումնային իրավիճակ կստեղծվի, եւ իրենց գործերը նորից կվերանայվեն, եւ ես արձագանքից հետո այդ մասին հիմնական հարցադրումս կհնչեցնեմ, բայց, նախ` ուզում եմ ճշտել ձեր դիրքորոշումը. մամուլում բազմաթիվ դատավորների թեկնածուներ, հասարակության ներկայացուցիչներ հրապարակում էին կատարել, որ շատ անարդարացի նշանակումներ են կատարվում դատական համակարգում: Խոսքս վերաբերում է տեղափոխումներին. մարզից տեղափոխվում էր դատավորը Երեւան քաղաք, Երեւան քաղաքից տեղափոխվում էր մարզ եւ նշանակման հետ կապված էլ խնդիրներ կային, երբ պետք է թեկնածու նշանակեին եւ թեկնածուին նշանակեին դատավոր, խոսակցություն կար, որ ասում էին` հերթը զիջիր այսինչ պաշտոնյա անձի օգնականներին, ես չեմ ուզում դեռ անուններ հնչեցնել, բայց բավականին փաստարկված հիմնավոր կասկածներ կային: Այ, իմ առաջին հարցադրումը հետեւյալն է. եթե այդ մամուլում հնչեցված փաստերը համապատասխանեն իրականությանը, եւ ես ձեզ ներկայացնեմ որոշակի ապացույցներ դրանց վերաբերյալ, այ, դուք ինչ կանեիք այդ պարագայում, չէ՞ որ ընկալելով, որ ձեր գործընկերները, ում հետ դուք աշխատում եք, իրականում հեղափոխությունից հետո օրենքի որոշակի, լուրջ խախտումներ են թույլ տվել, եւ էդ մարդիկ չեն կարող աշխատել որպես ԲԴԽ-ի անդամ:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Պրն Բաղդասարյան, մինչեւ ես իրենց հետ չխոսեմ եւ այդ փաստերն իրենց հետ չնստեմ, չքննարկեմ, ես ձեր հարցին չեմ կարողանա պատասխանել, այսինքն` ես, նախ եւ առաջ, պետք է հասկանամ իրենց մոտեցումն այդ ամենի նկատմամբ, իրենց բացատրությունը, եթե նման բան տեղի է ունեցել, եւ նոր արդեն կարող եմ ասել, թե ինչ կարող եմ անել, բայց հավատացեք, եթե ես հասկացա, պարզեցի, որ իսկապես նման բան է եղել, ես, իհարկե, այն մարդը չեմ, որպեսզի միայնակ ինչ-որ բան փոխեմ, բայց կարծում եմ` այդ մասին հանրությունը տեղյակ կլինի եւ կկարողանա իր համապատասխան գնահատականը տալ: Բայց ես, էլի եմ ասում, մինչեւ այդ մարդկանց հետ չխոսեմ, չհասկանամ` ինչի մասին է խոսքը, չեմ կարող ձեր հարցին վերջնական պատասխան տալ: Ես չեմ ուզում ենթադրել, որ նման բան է եղել, բայց որ դուք ասում եք, ենթադրում եմ` ունեք ինչ-որ ապացույցներ: Եթե ընտրվեմ, կխնդրեմ այդ ապացույցները տրամադրել ինձ, կփորձեմ ես այդ հարցը քննարկել ԲԴԽ-ում:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Խնդրեմ, արձագանքեք:

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Շատ բարի, ես կարծում եմ, որ դուք, այնուամենայնիվ, այն մարդն եք, էն մեկ մարդն եք, ինչպես վարչապետն էր ասում` դու էն մեկն ես, որը կարող է իրավիճակ փոխել, որովհետեւ ձեզ հետ կարող է լինել, երկրորդ մեկը, երրորդ մեկը գա միանա եւ դառնաք այն մեկ անձնավորությունը, որը կփաստի, ինչպես ասացի, խոսքը վերաբերում էր ՎՃռաբեկ դատարանի նշանակմանը եւ մի շարք դատավորների մարզերից տեղափոխմանը Հայաստան, Հայաստանից տեղափոխմանը մարզեր: Ես կներկայացնեմ ձեզ բոլոր փաստերը:

Եվ մյուս հարցադրումս. նախորդ իշխանության ժամանակ կային բազմաթիվ դատական ակտեր, որից դժգոհ էին մնում, բնական է, միշտ կա փաստարկ, որ բնական է, դատական ակտից երկու կողմերն էլ դժգոհ են մնում, բայց մեծ կասկածներ կային, որ էդ դատական ակտերը հեչ օրինական չէին կայացվում եւ իշխանափոխությունից հետո շատերն ակնկալում էին, որ եւս մեկ անգամ Վճռաբեկ դատարանը վերանայի էդ դատական ակտերը, բայց խոչընդոտ կա քրդատում, քաղդատում, որ չեն կարող նույն հիմքով դատական հայտերը ներկայացնել:

Այ, Եվրոպական դատարանը որոշումներից մեկով ասել է, որ կարող եք նորից դիմել Վճռաբեկ դատարան: Ինչպե՞ս եք նայում այն հարցին, այն խնդրին, որ վերացնենք քրդատում այդ արգելքը, որպեսզի գոնե ինչ-որ մարդիկ կարողանան ինչ-որ հոդվածներով կամ ինչ-որ շրջանակ վերստին դիմել Վճռաբեկ դատարան: Շնորհակալություն:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Եթե այդ արգելքի վերացումը շատ հստակ կլինի այնքան, որ մենք չափանիշները հստակ կարողանանք սահմանել, միգուցե, կարելի է, բայց եթե մենք չկարողանանք այդպիսի հստակ չափանիշներ սահմանել, ես քիչ առաջ ասացի` ես դեմ եմ նման պրակտիկային, որովհետեւ դա կբերի շատ ցավալի հետեւանքների:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հայկ Կոնջորյան:

Հ.ԿՈՆՋՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Բեքմեզյան, տարբեր առիթներով խոսվել է այն մասին եւ նաեւ այժմ Հայաստանում տնտեսական զարգացման իմաստով շատ կարեւոր է, որպեսզի, իսկապես, արդար, անկախ դատական համակարգը նպաստի նաեւ Հայաստանում տնտեսության զարգացմանը: Շատ քաղաքացիների համար դատարանների եւ տնտեսության զարգացման այս կապն էդքան էլ հասկանալի չի, թե դատական համակարգն ինչպես է նպաստում, որպեսզի տնտեսությունը զարգանա: Ես ուզում եմ, որ դուք մի քիչ ներկայացնեք անկախ դատարանների, դրանց կայացման եւ տնտեսության նկատմամբ դրանց ունենալիք հնարավոր պոզիտիվ, իսկապես պոզիտիվ ազդեցությունների մասին:

Եվ երկրորդը. ի՞նչ եք կարծում, արդյո՞ք այս պահին օրենսդրությամբ ԲԴԽ-ին տրված լիազորությունները բավարար են, որպեսզի, իսկապես, մենք հասնենք նրան, որ ԲԴԽ-ը նպաստի դատական համակարգի մաքրմանը եւ կայացմանը, թե՞ հարկավոր է որոշ, օրինակ` լիազորություններ ավելացնել, որոշ գործիքակազմ ընդլայնել, որպեսզի ԲԴԽ-ը կարողանա ավելի արդյունավետ գործել: Ձեր տեսլականը նաեւ այս մասով: Շնորհակալություն:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Սկսեմ երկրորդ հարցից: Այո, գտնում եմ, որ քիչ են լիազորությունները, պետք է ավելացվեն, որպեսզի ԲԴԽ-ն ինքն էլ կարողանա որոշակի գործիքակազմներով կարգապահական վարույթներ կամ սկսել կամ ուշադրություն գրավել որոշակի դեպքերի վրա, որոնք հետագայում պետք է անմիջապես արձագանք ստանան դատական այլ մարմինների կամ համապատասխան մարմինների կողմից: Սա` միանշանակ, ես գտնում եմ, որ պետք է քննարկվի այդ հարցը, թե ինչպես կարող են ԲԴԽ-ի լիազորությունները մի քիչ ավելի ավելանալ:

Ինչ վերաբերում է առաջին հարցին. ճիշտ տեղ եք տվել այդ հարցը, որովհետեւ ես իմ ամբողջ կյանքի ընթացքում հիմնականում զբաղվել եմ բիզնես շահերի իրավական ներկայացմամբ, գործարարների ներդրումային եւ այլն, եւ Հայաստանում գործարարության խոչընդոտի հիմնական գործոններից մեկն եղել է դատական համակարգը: Այսինքն` երբ գործարարը գալիս է իր համար անծանոթ երկիր` ներդրում անելու, առաջին հարցը, որ ինքն ունենում է, հետեւյալն է. իսկ եթե ինձ խաբե՞ն, ես ո՞նց եմ պաշտպանվելու, որովհետեւ խաբելու տարբերակը միշտ կա, քննարկվում է խաբելու տարբերակը, բայց այստեղ շատ կարեւոր է նաեւ պաշտպանելու տարբերակը: Պաշտպանելու տարբերակը, իհարկե, դատական համակարգն է, եթե դատական համակարգը գործում  է արդյունավետ եւ օբյեկտիվ, եւ գործարարը գիտի, որ իրեն խաբելու դեպքում ինքը դատական կարգով ստանալու է իր վնասների հատուցումը, ինքը կմտնի այդ ռիսկի տակ եւ կսկսի իր բիզնես ծրագիրն իրականացնել, բայց այն դեպքում, երբ ինքը կասկածներ ունի դատական համակարգի անաչառության նկատմամբ, միանշանակ, ինքը չի դիմի այդ ռիսկին եւ, ուղղակի, այդ երկրի կողքով կանցնի:

Ես գտնում եմ, որ ոչ միայն հարկային օրենսդրության մենաշնորհների վերացման հետ համահավասար, եթե ոչ ավելի, դատական համակարգի արդյունավետ գործունեությունն է ներդրումային ծրագրերի զարգացման խթան`  տվյալ երկրում, ընդհանրապես, ներդրումների զարգացման, համար:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Խնդրեմ, արձագանքեք, պրն Կոնջորյան:

Հ.ԿՈՆՋՈՐՅԱՆ

-Եվ որպես արձագանք` նաեւ հետաքրքիր է լսել ձեր կարծիքը. այս ընթացքում, ընդհանրապես, ԲԴԽ-ի եւ դատավորների, դատական իշխանության, ունեցած հարաբերությունների մակարդակը կոնֆլիկտայի՞ն է, թե՞ կոնֆլիկտային չի, արդյո՞ք ԲԴԽ-ն իրենց կողմից դիտվում է որպես մտրակ, արդյո՞ք դա կարող է նպաստել էդ վստահության միջավայրի ձեւավորմանը եւ ի՞նչ պիտի անել, որ ոչ թե որպես մտրակ կամ մահակ լինի, որպեսզի նրանց պատժեն, այլ պարզապես լինի մի համակարգ, որտեղ լինի արդյունավետ համագործակցություն, որից կշահի մեր ամբողջ դատական համակարգը:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար, որովհետեւ էստեղ նաեւ պրն Բաբաջանյանի հարցին, որ չհասցրեցի պատասխանել, դա կասեմ: Ես խոսել եմ տարբեր դատավորների հետ` դատարանների դռները փակելու այդ ակցիայից հետո, շատերը, իսկապես, ասում են, որ ԲԴԽ-ը մեր կողքին չկանգնեց, ընդ որում, ոչ թե չկանգնեց, որ պետք է գար, դատարանների դռները բացեր եւ ասեր` չէ, ժողովուրդ, եկեք մտեք, այլ գոնե ինչ-որ ձեւով ուղղություն տար, թե դատավորներն ինչ անեին, նույնիսկ մի դատավոր ասաց` լավ, գոնե ասեին` մի գնացեք, թողեք տեսնենք` մինչեւ 12:30 ինչ է տեղի ունենում, հետո կասենք` գնո՞ւմ եք, թե՞ չէ: Այսինքն` իրականում եղել է անջրպետ ԲԴԽ-ի եւ դատարանների միջեւ, եւ մենք դա չենք կարող չտեսնել, եւ դա երեւաց նաեւ դատավորների ընդհանուր ժողովի կողմից կայացված հայտարարության մեջ, եւ հիմնական նպատակը, որ հիմա պետք է ԲԴԽ-ն ունենա, էդ անջրպետի վերացումն է:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, ընդմիջում` կես ժամ:


Ժամը 16:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ  ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պատգամավորները զբաղեցնում են տեղերը։ Թեկնածուին հրավիրում եմ ամբիոնի մոտ, շարունակում ենք պրն Բեքմեզյանին տրվող հարցերը։ Հաջորդ հարցը՝ Սոֆիա Հովսեփյան։
 
 

Ս.ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

-Պրն Բեքմեզյան, գաղտնիք չէ, որ այսօր Վարչական դատարանում քննվում են մի շարք հարցեր, որտեղ ներգրավված է հենց ԲԴԽ-ն եւ որպես պատասխանող կողմ է հանդիսանում, որոնցով հայցվորները պնդում են, հայցվորների մեջ կան նաեւ դատավորներ, որոնք պնդում են, որ, բացարձակ, անաչառ մոտեցում չի եղել, եւ կամայականություններ են եղել ԲԴԽ-ի անդամների կողմից, խորհրդի կողմից, առհասարակ։

Արդյո՞ք դուք պատրաստ եք պայքարել այսպիսի արատավոր երեւույթների դեմ, ինչպիսիք են, օրինակ` նույն գործով, բայց տրամաբանորեն բացարձակ տարբեր մոտեցումները, եւ անդամների կողմից խտրական մոտեցումն այս կամ այն դատավորի նկատմամբ։ Արդյո՞ք կկարողանաք կամք դրսեւորել այնքան, որ նմանատիպ արատավոր երեւույթները, առհասարակ, վերանան հենց խորհրդի կազմում եւ չլինի այն, ինչը կար, ընդամենը, մեկ ամիս առաջ եւ կա դեռ մինչ օրս։ Շնորհակալություն։
 
 

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Ես իրականում ցանկացած տեղ, որտեղ գնում եմ` կլինի ԲԴԽ կամ ուրիշ մարմին, իմ սկզբունքներից մեկն է, որպեսզի չլինի որեւէ խտրականություն։ Այսինքն` ես` որպես ԲԴԽ անդամ, չեմ կարող որեւէ կերպ աջակցել որեւէ խտրականության։ Դա իմ սկզբունքներին դեմ է, եւ ես դա երբեք չեմ անի։

Ինչ վերաբերում է այն գործերին, որոնց մասին դուք նշեցիք, ես հիմա չեմ կարող այդ գործերին իրավական գնահատական տալ, որովհետեւ ես գործերի առանձնահատկություններին տեղյակ չեմ այնքանով, որքանով հետեւել եմ զուտ որպես հանրության անդամ այդ գործերի ընթացքին, բայց վստահ չեմ եւ չգիտեմ, թե ինչպես են կայացել որոշումները եւ ինչ սկզբունքներով կամ ինչ մոտեցմամբ են ԲԴԽ անդամներն այդ որոշումները կայացրել։ Ուստի, այս պահին ես գնահատական չեմ տա` այդ գործերի հետ կապված, բայց վստահությամբ եմ ասում, որ դառնալով ԲԴԽ անդամ, եթե ես ընտրվեմ, անպայման, ուշադրություն եմ դարձնելու այդ գործերի վրա։ Իհարկե, ուսումնասիրելու եմ գործերը, փորձելու եմ հասկանալ` որքանո՞վ են օբյեկտիվ պահանջները, թե՞ ոչ, ըստ այդմ էլ, փորձելու եմ իմ գործընկերների միջոցով այդ հարցին լուծում տալ արտադատական կարգով, եթե ես գտնեմ, որ կան հիմքեր` այդպիսի լուծումներ տալու համար։ Այսինքն` առանց ուշադրության չեմ թողնելու այդ գործերը, միանշանակ, բայց թե ի՞նչ արդյունք կլինի, ես չեմ կարող ասել, քանի գործերին ամենայն մանրամասնությամբ տեղյակ չեմ։
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքի համար` Սոֆիա Հովսեփյան։
 
 

Ս.ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Ես վստահ եմ, եթե, այսպես, օբյեկտիվ մոտեցում ցուցաբերեք, ապա այնտեղ շատ հետաքրքիր բացահայտումներ դուք կանեք։ Մնում է արդեն դրսեւորել սկզբունքներ եւ կամք, որպեսզի բացահայտելուց հետո, նաեւ ձեր ներգրավվածությամբ, վերջ տրվի այդ արատավոր երեւույթներին։ Շնորհակալ եմ։
 
 

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն։
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արեն Մկրտչյան` հաջորդ հարցը։ Հանո՞ւմ եք։ Լենա Նազարյան։
 
 

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Բեքմեզյան, հանգիստ կարող եք նայել դահլիճին, ես էկրանի վրա կտեսնեմ ձեր պատասխանը։

Արդյո՞ք խորապես պատկերացնում եք, որ դուք գնում եք ԲԴԽ` դատական համակարգն առողջացնելու եւ հնարավոր է նաեւ` դատավորներ հեռացնելու։

Ձեր կենսագրությունից պարզ է դառնում, որ երկարամյա աշխատանքային փորձ ունեք դատական համակարգում եւ, ուրեմն, վստահաբար, տեսել եք խնդիրներ, լսել եք այդ խնդիրների մասին, սակայն, իմ պատկերացմամբ, հանրայնացրել կամ բավարար չափով չեք հանրայնացրել։ Ես կուզեի դրա նպատակն իմանալ։ Որպես կանոն, լռում են, երբ ուզում են ժամանակի իշխանությունների հետ լավ հարաբերություններ պահպանել, բայց գուցե դուք այլ նպատակ եք ունեցել եւ արդյո՞ք հիմա, այս պաշտոնում վստահ եք, որ բավարար համարձակություն եւ անկաշկանդվածություն կունենաք, հիմնավորված լինելու դեպքում, կատարել այդ որոշումը, իրականացնել։
 
 

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այո, խնդիրներին առնչվել եմ, բայց, հավատացեք, նաեւ ինչ-որ տեղ հանրայնացրել եմ այն խնդիրները, որոնք ես գտել եմ, որ պետք է հանրայնացվեն, հանրայնացրել եմ։ Այն խնդիրները, որոնք գտել եմ, որ պետք է լուծել ոչ հանրայնացման միջոցով, փորձել եմ լուծում տալ այդ եղանակով, եւ շատ հաճախ ստացվել է։ Ես երբեք խնդիր չեմ ունեցել ինչ-որ պահի իշխանության հետ լավ հարաբերությունների մեջ լինել, որովհետեւ ես երբեք իշխանություններից կախված ինձ չեմ համարել, հիմա էլ չեմ համարում։ Ես միշտ եղել եմ անկախ մարդ, անկախ իրավաբան, որի հիմնական նպատակն է եղել իրավաբանության մեջ անել այն, ինչ այդ պահին ես գտնում եմ ճիշտ եւ գտնում եմ իմ սկզբունքներին համապատասխան։

Հավատացեք, ես ունեցել եմ դատական դեպքեր, այո, դատական փորձ, որը շատ ծանր է եղել ինձ համար ընկալել, որ նման բան հնարավոր է, բայց ես երդվել եմ, որ այդ  գործն ամեն տեղ պետք է հանրայնացնեմ եւ ամեն տեղ այդ գործի մասին պատմել եմ, նույնիսկ պատմել եմ այդ գործի մասին այն մարդու տղայի կուրսում, որ դատավոր էր հանդիսանում։ Այսինքն` ես ինքս խնդիր չեմ ունեցել մարդկանց տեղյակ պահել այն խախտումների մասին, որոնք եղել են։ Ուղղակի, միգուցե ես դա չեմ արել մամուլի միջոցներով, չեմ արել հրապարակայնորեն, որովհետեւ գտել եմ, որ պետք չի շատ ուժեղ հարվածել դատական համակարգին, այլ պետք է փորձել այլ տարբերակներով լուծել դատական համակարգում առկա խնդիրները, քանի որ հարվածողներ միշտ եղել են, ուղղակի, ես փորձել եմ այլ տարբերակներով այդ հարցերը լուծել։ Բարեբախտաբար, պետք է ասեմ, տիկին Նազարյան, որ չգիտեմ` ինձանի՞ց է դա կախված, թե՞ ոչ, բայց դատական համակարգն իմ որոշակի ճանաչելիությունից հետո արդեն բավական քիչ դեպքերում էր, որ իր բացասական ազդեցությունը ցույց էր տալիս իմ մասնակցությամբ գործերով։
 
 

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, եւս մի հարց։ Չի բացառվում, որ, այսպես կոչված, վեթինգն իրականացնի Բարձրագույն դատական խորհուրդը, եւ շատ կարեւոր է, որ հենց ինքը` վեթինգ անցկացնող մարմինը, եւս համապատասխանի պահանջներին, չափանիշներին։

Մենք կարո՞ղ ենք վստահ լինել, որ դուք` որպես ԲԴԽ անդամ, վեթինգի չափանիշներին համապատասխանում եք, այսինքն` մասնավորապես, պատրա՞ստ եք ներկայացնել տեղեկություն ձեր ունեցվածքի վերաբերյալ եւ բիզնես-քաղաքական կապերի մասին։ Իհարկե, խոսքը, բնականաբար, քաղաքական գործիչների հետ ծանոթություններին չի վերաբերում, այլ կան արդյո՞ք օրինականության առումով կասկած հարուցող կապեր կամ շահերի բախման ռիսկեր պարունակող կապեր։ Դուք վեթինգը կանցնե՞ք, եթե, այսպես, կարճացնեմ։
 
 

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Ես հուսով եմ, որ ես վեթինգը կանցնեմ։ Ճիշտն ասած, դեռեւս չգիտեմ, թե վեթինգի մեջ ի՞նչ չափանիշներ են լինելու, բայց այն, ինչ ես գիտեմ այս պահի դրությամբ, մտածել եմ, այո, եւ կարծում եմ, որ կանցնեմ։ Եթե չանցնեմ, հավատացեք, առաջին մարդը, որ դրա մասին կբարձրաձայնի, լինելու եմ ես։
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արմեն Փամբուխչյան։
 
 

Ա.ՓԱՄԲՈՒԽՉՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բեքմեզյան, դուք ձեր ելույթի վերջում նշեցիք բանկերի մասը` դատական հայցերի, եւ կիսատ մնաց։ Հիմնականում դատարանների ծանրաբեռնվածությունը կազմում են բանկերի եւ վարկային կազմակերպությունների հայցերը, որտեղ մեծամասամբ ամեն ինչ որոշված է, այսինքն` պայմանագրով նախատեսված կետերի չկատարումը, գումարի վերադարձ եւ այլն, եւ դա կազմում է մոտ 40-50 հազար դատական գործ, եթե չեմ սխալվում։ Դուք ունե՞ք այն ծրագիրը, որ համագործակցելով Կենտրոնական բանկի հետ` կարող եք թեթեւացնել այդ հայցերի քանակը եւ մտածել մեկ այլ այլընտրանքային որեւէ միջոց, որ դատարանները կարողանան ներկայացնել այդ հայցերը եւ մեր քաղաքացիական գործով դատավորների աշխատանքը, ծանրաբեռնվածությունը թեթեւացնել։ Շնորհակալություն։
 
 

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Իմ կենսագրության մեջ չասվեց, բայց ես մի պահ եղել եմ նաեւ Բանկերի միությանը կից արբիտրաժային դատարանի դատավոր եւ, այո, զբաղվել եմ նաեւ այդ հարցերով։ Այնտեղ էլ բավականին գործեր կային, բայց այն ծավալով չէ, ինչ դատարաններում։

Ես մի բան կարող եմ ասել. այստեղ մենք նաեւ ունենք էսպիսի մի պատճառ, որ բանկերը գնում են դատարան եւ շատ։ Բանկերը շատ հաճախ շատ լավ գիտեն, որ այն հայցերը, որոնք իրենք ներկայացնում են դատարան, նույնիսկ բավարարման դեպքում արդյունքում ոչինչ չեն ստանալու, բայց բանկերը ստիպված գնում են դատարան, որպեսզի հաշվապահորեն իրենք կարողանան այդ ակտիվները սարքել արտաբալանս եւ դուրս գրել։ Այսինքն` այդքան դատական գործերը թոթափելու ամենահեշտ տարբերակն է, միգուցե այնպես անել, որ բանկերը կարողանան ոչ թե դատարանի միջոցով, այլ մեկ այլ ընթացակարգով անհուսալի պարտքերը դուրս գրել իրենց բալանսներից, որպեսզի դրանց համար դատարան չգնան եւ չհասնեն դատարան, որովհետեւ միայն ծանուցագրերի, վարույթ ընդունելու որոշումների եւ այլնի վրա դատավորներն ահագին ժամանակ են ծախսում։ Սա, ուղղակի, մեկ տարբերակն է, որ այս պահին մտքովս անցնում է եւ կարող եմ ասել, որի մասին մենք կարող ենք քննարկել։

Մյուս տարբերակը, իհարկե, Բանկերի միությանը կից արբիտրաժային դատարանի ուժեղացումն է, որպեսզի բանկերն իրենք իրենց դատարանների միջոցով կամ իրենց կից արբիտրաժային դատարանների միջոցով կարողանան այդ հարցերը լուծել, եւ ընդհանուր իրավասության դատարանները չծանրաբեռնվեն այդ հարցերով։
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագա՞նք, պրն Փամբուխչյան։
 
 

Ա.ՓԱՄԲՈՒԽՉՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես, ամեն դեպքում, կարծում եմ, որ լուծումը կլինի արբիտրաժային դատարանները, քանի որ ձեր առաջարկած առաջին լուծման դեպքում առաջանում են մի շարք հարցեր, քանի որ ամեն դեպքում այնտեղ կալանքներ են կիրառվում, տարիներ հետո  մարդիկ անցնելով աշխատանքի` ԴԱՀԿ-ն ունենում է այն կետը, որտեղից կարող է գումար բռնագանձել։ Բայց ես կխնդրեմ, որ ընտրվելու դեպքում դուք նաեւ այս իրավիճակին ուշադրություն դարձնեք եւ փորձեք գտնել այլ ընտրանքային լուծումներ։ Դա բավականին կօգնի մեր դատական համակարգին։ Շնորհակալություն։
 
 

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այստեղ նաեւ մի խնդիր կա` կապված բանկերի հետ, որովհետեւ հիմնականում, որ նայում ենք, այդքան շատ դատական գործունեություն ունեցող բանկերը հիմնականում ամենաանփույթ վարկեր տրամադրող բանկերն են։ Այսինքն` բանկերը եւս պետք է վարկ տրամադրելիս հասկանան` այդ վարկը հետագայում ինչքանո՞վ է հուսալի դառնալու կամ մարման հնարավորությունները որքան են շատ լինելու, որպեսզի դատական գործընթացներ, գոնե, չառաջանան, այսինքն` ամեն մեկին չտան վարկ։
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Համազասպ Դանիելյանը դահլիճում չի, Վլադիմիր Վարդանյանը դահլիճում չի: Միքայել Զոլյան, չե՞ք հարցնում։ Արթուր Հովհաննիսյան, հանո՞ւմ եք հարցը։ Մաթեւոս Ասատրյան, հանո՞ւմ եք հարցը։ Եղիշե Սողոմոնյան, հանո՞ւմ եք հարցը։ Հարցերն ավարտվեցին, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, պրն Բեքմեզյան։
 
 

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն։
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Այսպիսի պահերին ես չեմ կարողանում իմ ուրախությունը թաքցնել։ Շատ լավ։ Ելույթների ժամանակն է։ Մտքերի փոխանակություն: Խնդրում եմ հերթագրվել։ Արման Բաբաջանյան։
 
 

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Հարգելի ԱԺ նախագահ, հարգելի փոխխոսնակներ, գործընկերներ, այս նիստին հետեւող սիրելի հայրենակիցներ, թեեւ մենք այսօր քննարկում ենք Բարձրագույն դատական խորհրդի մեկ առանձին անդամի թեկնածությունը, սակայն հարկավոր է առիթը բաց  չթողնել, այս առիթն օգտագործել եւ երկու բառով նկարագրել, թե ե՞րբ եւ ո՞ւմ համար ստեղծվեց այդ խորհուրդ կոչվածը` ԲԴԽ-ը։ Հուսամ, որ մեզանից ոչ մեկը չի մոռանում, որ այդ մարմինը  ստեղծվեց Սերժ Սարգսյանի կողմից կոնկրետ մեկ մարդու համար` ամբողջ կյանքում բոլոր տեսակի  իշխանությունների համար, այսպես, իր ամբողջ ներուժը, ծառայությունները նվիրաբերած Գագիկ Հարությունյանին անգործ չթողնելու նպատակով: Այսօր արդեն պետք է արձանագրենք, որ երկրորդ կարեւոր ընտրությունն ենք կատարում Հայաստանում արդարադատությունը բռնաբարողներին վերջնական հրաժեշտ տալու ճանապարհին: Այս առումով արժե, որ մենք մեզ այս ճանապարհին բարի ընթացք մաղթենք եւ հաստատուն մնանք այս ճանապարհին։

Հուսամ, այստեղ բոլորս հասկանում ենք, թե ինչպիսի կարեւոր գործի սկիզբ է դրվում, եւ մեզ համար մեծագույն պատիվ է այս գործին մասնակից լինելը:

Գալով այսօրվա առարկային` քննարկում ենք ԲԴԽ-ում Գրիգոր Բեքմեզյանի թեկնածությունը, որին առաջարկել է «Իմ քայլը» խմբակցությունը։

Վերջին հանգամանքը շատ էական է, քանի որ պրն Բեքմեզյանը մինչ օրս հայտնի է դարձել առավելապես նրանով, որ հարցազրույցներից մեկում անկեղծորեն խոստովանել է, որ իրեն զանգահարել են «Իմ քայլ»-ից եւ առաջարկել են դառնալ ԲԴԽ անդամի թեկնածու։ Եվ հենց այստեղ պետք է կանգ առնել եւ խոսել վերջին շրջանում վեթինգի իրականացումը ԲԴԽ-ին պատվիրակելու հնարավորության մասին: Այստեղ ուզում եմ ներկայացնել վեթինգի համընդհանուր սկզբունքներից ամենակարեւորը։ Վեթինգը պետք է իրականացվի գործադիր, օրենսդիր եւ դատական իշխանությունների տարանջատման սկզբունքի հիման վրա. սա վեթինգի սրբություն սրբոցն է: Այսինքն` ԲԴԽ-ի կազմավորման կարգն արդեն հակասում է վեթինգ իրականացնելու փիլիսոփայությանը: Սա շատ կարեւոր է, քանի որ Հայաստանում վեթինգ իրագործելիս պետք է խուսափել այն իրավիճակից, երբ նորընտիր կամ նորանշանակ դատավորները հիմա էլ համարվեն մտերիմ ներկայիս գործող իշխանությունների հետ, եւ վեթինգում կասկածի տակ կասկածվի քաղաքական որեւէ կարգի միջամտություն: Սա կարեւոր նկատառում է ներկայիս քաղաքական իրավիճակում նոր իշխանությունների կողմից նշանակվելիք ԲԴԽ-ի վրա վեթինգը չդնելու համար եւ վեթինգի մեխանիզմի արժանահավատությունն ապահովելու համար։

Եվ, ուրեմն, ինչպե՞ս ենք տեսնում վեթինգի իրականացումն այս անցումային փուլում` իշխանության տարանջատման սկզբունքը պահպանելով այն պարագայում, երբ մինչ այժմ գործող ԲԴԽ-ը չէր վայելում ժողովրդի վստահությունը` ասոցացվելով նախկին իշխանությունների հետ, իսկ ներկայումս հանձին պարոն Բեքմեզյանի ձեւավորվող մարմինը կարող է ասոցացվել գործող իշխանության հետ:

Իմ ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ վեթինգի գործընթացի անաչառությունն ու արժանահավատությունն ապահովելու համար անհրաժեշտ է ստեղծել վեթինգ անցկացնող հատուկ մարմին։ Դատական կանոնավոր վեթինգի դեպքում ես դեմ չեմ նույնիսկ, որ կարող է այս գործը կատարել ԲԴԽ-ը, բայց այն չի կարող կատարել անցումային այս խիստ կարեւոր փուլի ժամանակահատվածում: Եթե որոշվի, որ վեթինգ պետք է իրականացնի ԲԴԽ-ը, ապա հարց է առաջանում, թե ո?ւմ կողմից պետք է վեթինգի ենթարկվի ԲԴԽ-ը:

Օրերս այս մասին ես գործադրի համապատասխան պաշտոնյաներից մեկի հետ էի զրուցում, եւ նա անկեղծորեն ասաց, որ ԲԴԽ-ին էլ վեթինգի կենթարկի Աժ-ը։

Հարգելիներ, ԲԴԽ-ի անդամների վեթինգը չի կարող կատարվել խորհրդարանի կողմից։ Դրա համար պետք է ստեղծել թեկուզեւ վեթինգի ժամանակավոր մարմին, որը եւս պետք է ենթարկվի վեթինգի։ Բայց եթե մենք ստեղծում ենք այդպիսի ժամանակավոր մարմին` ԲԴԽ-ի անդամներին վեթինգի ենթարկելու համար, ուրեմն, կարող ենք նաեւ թույլ տալ, որ այդ մարմինը, այդ անկախ մարմինը գոնե այս անցումային փուլում, ուրեմն, ամբողջ դատական իշխանությունը ենթարկի վեթինգի։

Գոյություն ունեն մի շարք թյուրըմբռնումներ, որոնք խանգարում են վեթինգի համար բարենպաստ միջավայրին։ Դրանցից` երեքը։ Ուշացա՞ծ է վեթինգը մեզանում, թե՞ ոչ։ Ոչ այնքան, այլ երկրներում նույնիսկ ավելի է ուշանում, միջինը` 3 տարի։ Ավելի լավ է ունենալ ուշացած, քան ձախողված անցումային արդարադատություն: Հայաստանում վեթինգն ընկալվում է որպես խիստ իրավական, իրավաբանական կատեգորիա, այնինչ` վեթինգը կիսաիրավական բնույթ է կրում: Եվ ամենակարեւորը` երբեք չի կարելի խառնել լյուստրացիան վեթինգի հետ:

Հարգելի գործընկերներ, Հայաստանի վարչապետն ուղիղ մեկ ամիս առաջ  հայտարարեց, որ պետք է սկսել վեթինգի միջոցով դատական համակարգի առողջացման գործընթացը։ Հայաստանը կարող է եւ պետք է անցումային արդարադատության եւ վեթինգի բացառապես իր` ազգային ինքնիշխան օրակարգը սահմանել, որի իրականացման համար այս խորհրդարանի դերը բացառիկ է։ Մեկ այլ հայաստանյան առանձնահատկություն եւս. մեզանում վեթինգը ոչ թե դրսից է պարտադրվել, ինչպես շատ երկրներ, որոնք կիրառել են վեթինգը, այլ Հայաստանում մեր  ժողովրդի կամքից բխող քաղաքական որոշում է վեթինգ իրականացնելը։ Սա առանցքային հանգամանք է եւ հաջողության հասնելու ամենահիմնական փաստը, որը եւս խոսում է Հայաստանում վեթինգի բարեհաջող իրականացման օգտին։

Ազգային քաղաքական կամքը համարվում է նման որոշումների կայացման համար լավագույն հիմքը։

Ես ուզեցի կանգ առնել վեթինգի վրա` այս առիթն օգտագործելով, որովհետեւ մենք մինչեւ վերջ, նաեւ իշխող «Իմ քայլը» խմբակցությունից չենք ստացել այն առաջարկները կամ հնարավորությունը` մասնակցել աշխատանքներին։ Այսօր այդ մասին նաեւ մեր խմբակցության ղեկավարն ասաց, բայց ես կարծում եմ, որ մենք պիտի այլեւս այսպիսի առիթներն օգտագործենք` հնարավորինս շատ խոսել եւ միմյանց ավելի հասկացված լինել, նաեւ, ինչո՞ւ չէ, հանրությանը տեղեկացնել, թե ի՞նչ ենք մենք պատկերացնում` «վեթինգ» ասելով, որպեսզի այն վախերը, որի մասին այստեղ նաեւ մի հարցադրման մեջ հնչեց, հնարավորինս չեզոքացվեն թե՛՛ դատական իշխանության շրջանում, թե՛ արտախորհրդարանական, այսպես, վայ շրջանակներում, եւ թե՛ հանրության, պարզ ժողովրդի մոտ։ Շնորհակալություն։
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Նազելի Բաղդասարյան։
 
 

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-ԱԺ հարգելի նախագահ, հարգելի փոխխոսնակներ, հարգելի խորհրդարան եւ հարգարժան մեր հայրենակիցներ, ովքեր այս պահին դիտում են, ես կարծում եմ, որ մենք, իսկապես, պետք հիմա գիտակցենք, թե ինչ կարեւոր որոշման նախաշեմին ենք, որովհետեւ մենք հնարավորություն ունենք այսօր փրկել դատական համակարգը։ Այո, փրկել, որովհետեւ ԲԴԽ-ն մեզ տալիս է այդ հնարավորությունը։

Այսօր շատ բծախնդրորեն ենք մոտենում ԲԴԽ անդամի թեկնածությանը եւ պաշտոնին, որովհետեւ մեզ համար կարեւոր է, որ ԲԴԽ-ում լինի անձնավորություն, որը կլինի սկզբունքային, որը կլինի գիտելիքների հստակ պաշարով եւ կլինի իրավաբանական հանրույթի կողմից ընդունված անձ։

Պրն Բեքմեզյանի հետ առիթ չեմ ունեցել ավելի մտերիմ ծանոթ լինել, բայց այն ելույթը, հարցերի հստակ պատասխանը եւ այն տեսլականը, որը վերաբերում է դատական համակարգի զարգացմանը, ինձ վստահություն է ներշնչում, որ այո, մենք ճիշտ ճանապարհին ենք։

Ցավոք սրտի, տարիներ շարունակ դատական համակարգը ճկել է իր մեջքը, եւ մենք այսօր այդ ողնաշարն ուղղելու խնդիր ունենք։ Եվ այն տոտալ անվստահությունը, որը կա` դատական համակարգի շուրջ ձեւավորված, հիմնավոր է։ Այո, ես վստահ եմ, որ կան ազնիվ, արդար եւ սկզբունքային դատավորներ, բայց ԲԴԽ-ի այն թերի աշխատանքը, որ եղել է, արտացոլել է եւ բերել է այն կոլապսին, որը, ցավոք, մենք այսօր ունենք։ Օր առաջ մենք փորձում ենք այդ ամենը շտկել։

Ես վստահ եմ, որ ԲԴԽ-ի անդամների հրաժարականները խոսում են միայն մեկ բանի մասին. սա չի եղել ճնշումների ներքո, այլ եղել է սեփական կամքով, որովհետեւ մարդիկ գիտեն, որ չեն կարող աշխատել այդ տեղում։ Սա է պատճառը, որ «Իմ քայլը» խմբակցությունը, պետաիրավական հարցերի հանձնաժողովը շատ նուրբ է քննարկել այս հարցը, եւ մեզ համար կարեւոր են այն անձինք, ովքեր ներկայացված կլինեին։

Ես վստահ եմ, որ այն մոտեցումները, որն առաջ է քաշում այսօրվա թեկնածուն, հստակորեն կամրագրեն սկզբունքներ։ Դատարանների վարկանիշը պետք է բարձրացնել։ Իրավական պետությունն այլ ճանապարհ չունի։ Գիտեք, քաղաքացին կարող է իրավունքների խախտում ունենալ գործադիրում, կարող է խնդիրներ ունենալ օրենսդիր մարմնի հետ, բայց նա պետք է միանգամայն  վստահ լինի, որ դատական համակարգում իր իրավունքները պաշտպանվելու են։ Այո, այսօր դատարանները գերբեռնված են, ծանրաբեռնված են աշխատում, եւ դրա համար կան հստակ լուծումներ, միգուցե, օրենսդրական միջամտությամբ, բայց մենք պետք է հասկանանք, որ օր առաջ պետք է դատարանների լուծը թոթափել, միգուցե, արբիտրաժային դատարանների շնորհիվ կամ, միգուցե այլ եղանակով, բայց մենք այսօր պետք է հասկանանք, որ դատական մարմինների ծանրաբեռնվածությունը հստակ ազդում է նաեւ գործերի որակի վրա։

Ես վստահ եմ, որ քաղաքականությունը, որն այսօր կա որդեգրված, շարունակական է լինելու, եւ պրն Բեքմեզյանը կկարողանա իրականացնել այդ փոփոխությունները, ու լիահույս եմ, որ խորհրդարանը կտա իր վստահության քվեն։ Շնորհակալություն։
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Եզրափակիչ ելույթի համար հրավիրում եմ պրն Բեքմեզյանին։

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, իրապես շնորհակալ եմ այն վստահության համար, որը դրսեւորվել է իմ նկատմամբ, շնորհակալ եմ դրական խոսքերի համար, շնորհակալ եմ հետաքրքիր հարցերի համար, շատ շնորհակալ եմ խմբակցություններում տեղի ունեցած արդյունավետ հանդիպումների համար։

Կցանկանայի մենակ մի փոքր խոսել ինձ զանգելու հետ կապված հարցի մասին, որովհետեւ ինձ թվացել է, բայց զանգելու պահը, հակառակը, պետք է ապացուցի, որ մենք խոսում ենք ոչ թե սուբյեկտիվ որոշման, այլ օբյեկտիվ որոշման կայացման հետ, որովհետեւ եթե ես ասեի, որ փորձել եմ ծանոթների միջոցով առաջադրվել ԲԴԽ-ի պաշտոնում կամ ինչ-որ ձեւով կապերով փորձել եմ այդ պաշտոնին հավակնել, վերջիվերջո, ինչպե՞ս պետք է իմ մասին մարդիկ իմանային։ Բայց, փաստորեն, իմացել են։ Իմացել են, ճշտել են, զանգել են, առաջարկել են, ես համաձայնվել եմ։ Այսքանն է եղել։ Վստահ եմ, որ իմացել են, որ եթե ինձ զանգեն եւ ես համաձայնվեմ, որեւէ կերպ կապված չեմ լինելու այդ ուժի հետ, որովհետեւ իմ էությունը բացառում է որեւէ կախվածություն։

Պրն Վարդանյանն իմ կենսագրությունը ներկայացնելիս հպարտորեն կամ քննադատորեն նշեց, որ ամուսնացած չեմ։ Նույնիսկ զոքանչ չունեմ, որից կարող է` կախվածության մեջ լինեմ։ Հասկանո՞ւմ եք, ես ազատ մարդ եմ եւ իմ ազատությունն է նաեւ ապահովում իմ սկզբունքայնությունը: Միակ բանը, որից ես կարող եմ կախվածություն ունենալ, դա այս երկրի նկատմամբ սերն է, որովհետեւ ուր էլ գնացել եմ, ինչ աշխատանքի առաջարկ էլ ստացել եմ, միեւնույն է, երկու-երեք շաբաթ հետո կարոտած հետ եմ եկել, որովհետեւ սիրում եմ մեր երեկոյան ծառերի զով տերեւների խաղը։ Դա է ինձ համար ամենակարեւորը, իսկ ես այս երկրում դեռեւս շարունակելու եմ ապրել, եւ որեւէ ազդեցություն թույլ չի տա, որպեսզի իմ հեղինակությունը որեւէ կերպ նսեմացվի կամ կասկածի տակ դրվի որեւէ քաղաքական կամ այլ շահերի կողմից։ Ամեն դեպքում, շնորհակալ եմ այս ամեն ինչի համար, սա հետաքրքիր փորձություն է, որը, հուսով եմ` ես բարեհաջող կհաղթահարեմ՝ իհարկե, ձեր վստահության քվեն ստանալուց հետո։ Շնորհակալություն։
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Բեքմեզյան։

 Հարգելի գործընկերներ, այսպիսի իրավիճակ ունենք։ Ունենք կիսատ հարցեր, որոնք ցանկալի է, որ ավարտենք։ Թեկնածուին լսել ենք, մեծ հաշվով պատրաստ ենք քվեարկության, այսինքն՝ մտքերի փոխանակություն, բան, անցել ենք, բայց նաեւ ժամանակի հարց կա։

Ես առաջարկում եմ` այսօր մի նիստ էլ գումարենք 6 անց կեսից 8-ը, որպեսզի հասցնենք բոլոր հարցերն ավարտել։

Եկեք լավատեսական տարբերակով շարժվենք, որովհետեւ հերթականի օրակարգն էլ պիտի, հիշում եք, այսօր հերթականի վերջին օրն է, գուցե նաեւ ստիպված լինենք վաղը շարունակել, բայց կարծում եմ՝ կարեւոր է, որ այսօր անենք։ Ես պատրաստվում եմ քվեարկության դնել։

Վարման կարգի վերաբերյալ` համեցեք։ Միացրեք տիկին Մակունցի խոսափողը։
 
 

Լ.ՄԱԿՈՒՆՑ

-Շնորհակալություն։ Եթե կարելի է, մենք քվեարկությունից առաջ օգտվենք հնարավորությունից եւ մի փոքր ընդմիջում ունենանք։
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հիմա՞, նկատի ունեք՝ 20 րոպե։
 
 

Լ.ՄԱԿՈՒՆՑ

-Այո, եթե 5 րոպե ընդմիջում լինի, 5 րոպե։
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-5 րոպե չկա, 20 րոպե է։
 
 

Լ.ՄԱԿՈՒՆՑ

-Ուրեմն՝ 20 րոպե։
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-20 րոպե, բայց կարծում եմ, որ դահլիճում այդ թիվը կա, տիկին Մակունց, եթե չեք առարկում, այդ որոշումը կարող ենք ընդունել։ Հենա, կողմ են ֆրակցիաները։ Լավ, այդ դեպքում. էս էլեկտրոնային չէինք, չէ՞, քվեարկում, պրն Սողոմոնյան։

Շատ լավ։ Ովքե՞ր են կողմ այսօր մեկ նիստ ավելի անելուն։ Խնդրում եմ քվեարկել։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 60

Դեմ՝   5

Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումը չի ընդունվել։ Այսօր մեկ նիստ ավելի չենք անի, շատ լավ։

61 կողմ (դահլիճից՝ 62)

Չեղավ, չեղավ, ժողովուրդ։ Մի վայրկյան, ժողովուրդ, մի վայրկյան, նորից ենք քվեարկում։ Չէ, ժողովուրդ, լա՛վ, լռություն դահլիճում, այսպես չի կարելի, ես խնդրում եմ մի քիչ ավելի պատասխանատու մոտենալ այս հարցին։ Նորից ենք քվեարկում՝ ովքեր են կողմ այսօր մեկ նիստ ավելի գումարելուն։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 69

Դեմ՝ 10

Ձեռնպահ՝ 5

Որոշումն ընդունվել է։

Շատ լավ։ Այժմ՝ ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Հաշվիչ հանձնախմբի նախագահ Վահագն Հովակիմյանին՝ քվեարկության կարգը, տեղը եւ ժամը ներկայացնելու համար։
 
 

Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-ԱԺ հարգելի նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ձեզ եմ ներկայացնում ԲԴԽ անդամի ընտրության քվեարկության անցկացման տեղի եւ ժամի մասին արձանագրությունը։

ԲԴԽ անդամի ընտրության քվեարկությունն անցկացվելու է նիստերի դահլիճի հարեւանությամբ գտնվող նախասրահում՝ 17։10-18։10, այսինքն՝ 1 ժամ։
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Հովակիմյան։

Այժմ, հարգելի պատգամավորներ, հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Քննարկում ենք Աժ պատգամավոր Սերգեյ Բագրատյանի կողմից ներկայացված «Ջրօգտագործողների ընկերությունների եւ ջրօգտագործողների ընկերությունների միությունների մասին» օրենքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցող՝ ԱԺ պատգամավոր Սերգեյ Բագրատյան։ Համեցեք, պրն Բագրատյան։
 
 

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, ձեզ եմ ներկայացնում ՀՀ օրենքը «Ջրօգտագործողների ընկերությունների եւ ջրօգտագործողների ընկերությունների միությունների մասին» օրենքում լրացումներ կատարելու մասին»։

Նախ՝ երկու բառով ասեմ օրենքի նպատակը, օրենքի իմաստը։

Տարիներ շարունակ բոլորս գիտենք, որ ջրօգտագործման համակարգում երբեւէ չենք կարողանում կարգ ու կանոն հաստատել. անընդհատ չարաշահումներ, անընդհատ խնդիրներ, եւ մինչեւ այսօր, մինչեւ այս պահը, երեկ էլ իմ գործընկեր Արայիկ Աղաբաբյանն այդ հարցով ելույթ ունեցավ, որ Արմավիրի, Արարատի ՋՕ-երում քրեական գործ է հարուցված, այսինքն՝ խնդիրները շարունակական են եւ խրոնիկ, եւ չենք կարողանում այդ խնդիրը վերացնել։

Ի՞նչ եմ ես առաջարկում իմ նախագծով։ Քանի որ ողջ քաղաքակիրթ աշխարհը վաղուց կանխիկ վճարումներով որեւէ գործարք չի անում, առաջարկում եմ այլեւս ջրի վարձի դիմաց վճարումը կատարել անկանխիկ, տվյալ ընկերության հաշվին գումարը վճարելով։ Այսինքն` առաջին անգամը լինելով` ցանկանում եմ, որ մենք բոլորս տեսնենք` ի վերջո, այդ բազայում մենք ինչքա՞ն գումար կարող ենք ունենալ, վերջապես, հասկանանք` մենք ինչքա՞ն ջուր ենք օգտագործում եւ դրա դիմաց ինչքա՞ն վճարում ենք ունենում, որովհետեւ երբեւէ դա չենք ունեցել, այդ կանխիկ գումարներն օգտագործել են այնպես, ինչպես ցանկացել են։ Եվ այսօր ունենք քայքայված ջրային համակարգ, այսօր խողովակաշարերն այլեւս վերականգնման ենթակա չեն, հսկայական պարտքեր են կուտակվել եւ միլիարդավոր դոլարներ են անհրաժեշտ, որպեսզի կարողանանք, իսկապես, պատշաճ գյուղացուն ջուր մատակարարել։ Այս իմաստով, առաջին քայլ եմ համարում այս նախագիծը, որի, հենց սկզբից էլ ասացի, Կառավարության հետ քննարկման ընթացքում ես հատուկ նշեցի, որ այս նախագծի դեմ հզոր լոբբինգ է տեղի ունենալու, եւ խնդրեցի Կառավարության մեր գործընկերներին դիմադրել այդ լոբբինգին, որովհետեւ որեւէ ջրօգտագործող ընկերություն ուղիղ չի ասում` գիտե՞ք, այս կանխիկ գումարները ես օգտագործելու եմ այլ նպատակով։ Բայց իրենք բազմաթիվ խնդիրներ են առաջ քաշում` գիտե՞ք, հարգելի Կառավարություն, եթե հանկարծ կանխիկը վերացավ, բա մենք ո՞նց ենք պահի տակ բենզին առնելու, պահի տակ ո՞նց ենք եռակցողին փող տալու, պահի տակ ո՞նց ենք մեքենա վարձելու, խողովակ տեղափոխելու եւ այլն։ Եվ բերել էին այն համոզման` եկեք բացասական եզրակացության տանք, պրծնենք այս թեմայից։
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կներեք, պրն Բագրատյան, կներեք։ Ձեր գործընկերն օրենքի նախագիծ է ներկայացնում։
 
 

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Բայց, ի վերջո, փառք Աստծո, որ, հատկապես մեր հանձնաժողովում դա քննարկվեց ամենայն խորությամբ եւ ի պատիվ հանձնաժողովականների, իսկապես, արդարամիտ որոշում կայացվեց` դրական եզրակացություն տալ, քննարկել։ Իհարկե, մենք հաշվի առանք նաեւ Կառավարության մեր գործընկերների մոտեցումները, որ այո, կան ողջամիտ խնդիրներ եւ ժամանակ է անհրաժեշտ, որպեսզի այս անցումը կարողանանք ավելի սահուն իրագործել եւ որոշեցինք, որ օրենքը կիրարկվի 2020թ. հունվարի 1-ից։ Այսինքն` նախապատրաստական աշխատանքները կատարենք, պատրաստ լինենք, որ այլեւս երբեւէ ՀՀ-ում կանխիկ գումարով ջրի վարձ չվճարեն, որովհետեւ տարիներ շարունակ այդ վճարների անդորրագրերը գյուղացիները կորցնում էին, դատական քաշքշուկների մեջ էին ընկնում, որ 5 տարի առաջ ես վճարել եմ, նրանք ասում են` չեք վճարել, եւ գյուղացին չուներ բարաթը, Պեպոյի բարաթը միշտ կորում է, տարիներ շարունակ կորել է եւ շարունակելու է կորել։ Բանկային համակարգում խնդիր չունենք, կարող ենք ցանկացած տարեթվի, ցանկացած օր, ժամ հարցում անել, ստանալ համապատասխան քաղվածք եւ ներկայացնել դատարան, ազատել մեր հարգարժան գյուղացիներին պատասխանատվությունից։

Այս իմաստով, կարծում եմ` իհարկե, սա չի փարատի բոլոր խնդիրները, մենք պետք է տրամաբանենք հետեւյալը. ի՞նչ պետք է անեն հակառակ կողմում։

Ջրօգտագործողները կիրառելու են իրենց տարիների փորձը, այսինքն` նորից 10 հեկտարը ձեւակերպելու են 1 հեկտար` 1 հեկտարն անկանխիկ մուտքագրեն, էլի 9-ը հեկտարը փորձեն թողնել ստվերում։ Էստեղ պետք է երկրորդ նախագիծը մտածել. ո՞նց անենք, որ այս մի փորձանքի դեմն էլ առնենք։ Այսինքն` մենք, աստիճանաբար, պետք է փակենք կոռուպցիոն բոլոր ռիսկերը եւ դրանից հետո կարող ենք վստահ լինել, որ այլեւս համակարգն ինքնաշխատ կարող է սպասարկել մեր գյուղացիներին, եւ այլեւս մենք չենք ունենա ջրօգտագործման խնդիրներ։

Այս իմաստով, առաջարկում եմ քվեարկել նախագծին կողմ եւ մտածել հաջորդ նախագծի մասին, որ թաքցրած հեկտարները նույնպես կարողանանք ստվերից բերել դեպի օրինական գրանցման դաշտ։ Այսքանը, շնորհակալ եմ։
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Բագրատյան։ Հարգելի գործընկերներ, կարող եք հարցեր ուղղել հիմնական զեկուցողին։ Հարցերի համար` հերթագրում։ Վիկտոր Ենգիբարյան։
 
 

Վ.ԵՆԳԻԲԱՐՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, իհարկե, նախագիծը ողջունելի է, որքան փոխանցումներով լինի, այնքան ավելի թափանցիկ։ Բայց ես այս ոլորտում գիտեմ երկու խնդիր։

Առաջինը, որ նոր դուք էլ ասացիք, որ մարդն ունի 20 հեկտար հող, բայց փաստացի վճարել է մեկ հեկտարի հող, դա ցույց են տվել հետազոտությունները, մնացածն ինչ-որ կանխիկ եղանակով գրպանվել է։ Սա` այդ 1 հեկտարի դիմաց տված գումարը կարող էր նաեւ լինել փոխանցումով, այն 19-ը հեկտարինը կարող էր նույնպես գրպանվել, այսինքն` այստեղ խնդիրը չլուծվեց։

Երկրորդ խնդիրը, որ ես գիտեմ Ջրօգտագործողների միությունում, իրենց ծախսերն են։ Այսինքն` մենք գտել ենք Ջրօգտագործողների միություն, որոնց սենյակները շատ ավելի լավ են կահավորված, քան վարչապետի կաբինետը, այսինքն` դա խայտառակ վատ, անարդյունավետ ծախսերն են։ Սա եւս այդ խնդիրը չի լուծում։ Ի՞նչ կարծիքի եք այս մասին։
 
 

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Պրն Ենգիբարյան, շնորհակալ եմ հարցի համար։ Բնականաբար, հարցը, իսկապես, արդիական է, հարցը լուծման կարիք է զգում։ Դրա համար ես կոչ արեցի, որ հաջորդ նախագծի մասին մտածենք, որովհետեւ, ճիշտն ասած, ես նախագիծն առաջարկելու ընթացքում նաեւ ուսումնասիրեցի այս երկրորդ տարբերակը, թե ի՞նչ կարելի է անել այդ ուղղությամբ։

Կառավարության մեր գործընկերները խոստացել են, որ մեզ կօգնեն այդ հարցում` գույքագրել, ունենալ հողի կոնկրետ, հստակ գույքագրված վիճակ, որպեսզի մենք հասկանանք` ինչքան ոռոգելի հող ունենք։ Եթե Կառավարության մեր գործընկերներն այդ հարցում մեզ օգնեն եւ այս անկանխիկի հարցում մենք կարողանանք որոշ մասն էլ այդտեղ կրճատել, որովհետեւ դուք ճիշտ եք նկատել, որ անսահման ծախսեր կարող են անել իրենց կաբինետների վրա, իրենց մեքենաների վրա եւ այլն, բայց եթե մենք մուտքերն ապահովենք եւ հստակ տեսնենք, օրինակ` թե Արարատի ՋՕ-ում մուտքագրվել է 200 մլն դրամ առք, բոլորիս տեսանելի է, ծախսերին հետեւելը կհեշտանա։ Իսկ եթե 200 մլն-ի փոխարեն, երբ 200 մլն-ը հավաքում են կանխիկ, ասում են` եկեք 100 մլն-ը մուտքագրենք, այս 100 մլն-ը մեր ծախսերն անենք, կգա օրը, մի բան կմտածենք։ Այս մի բան մտածելուց փրկում ենք այս նախագծով։
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

Արձագանքեք, պրն Ենգիբարյան։
 
 

Վ.ԵՆԳԻԲԱՐՅԱՆ

-Իհարկե, քննարկելու մեկ այլ թեմա է, բայց ես, անկեղծ ասած, կարծում եմ, որ ջրօգտագործողների միությունները պետք է փակել ու իրենց լիազորությունները տալ համայնքներին։ Մենք հիմա այդ խոշորացված համայնքներն ունենք ու ապագայում պատրաստվում ենք շարունակել այդ բարեփոխումները։ Ես կարծում եմ, որ մեծ համայնքները կկարողանան ինքնուրույն կառավարել իրենց ջրօգտագործման խնդիրներն ու շատ ավելի անարդյունավետ, քանի որ իրենք, ի վերջո, ավելի մոտ են գտնվում համայնքներին։
 
 

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ընթացքի վերաբերյալ, պրն Ենգիբարյան, ձեր քննարկման եւ առաջարկի հետ կապված` ես մի քիչ ավելի պրակտիկ մասնակցում եմ պրոցեսներին, ձեզ նման օրինակ ասեմ։ Ուրեմն, իմ հայրական գյուղը գտնվում է Վայոց ձորի մարզում, Եղեգիս խոշորացված համայնքում, Արտաբույնք գյուղում։ Այդ գյուղից սկսվում են ջրային ռեսուրսները։ Դրանից հետո բոլոր գյուղերը, մենք Վայոց ձորում ունենք 44 գյուղ, մեծամասամբ սնվում են այդ աղբյուրներից, որոնք գոյանում են իմ հայրենի գյուղի լեռներում։

Վստահեցնում եմ ձեզ, եթե մենք այդ իրավունքը տանք մեր գյուղին, որ համայնքը ղեկավարի ջրային ռեսուրսները, մերոնք ոչ մեկին ջուր չեն տա։ Հենց հիմա էլ իրենք պատրաստ են այդ ջուրը չտալ, հենց հիմա էլ ամեն անգամ ասում են` ինչո՞ւ պիտի մեր խմելու ջուրը եղեգնաձորցիները խմեն, կտրում ենք, դեմն առնում ենք։ Այ մարդ, չի լինի, այ ժողովուրդ ջան, համակեցություն կա, պետություն կա, օրենք կա։ Այսինքն` ստեղ մենք բավականին խնդիրներ կունենանք, պրն Ենգիբարյան, իհարկե, մշակելու կարիք կա, վստահ եմ, բայց պիտի իրար հետ աշխատենք։ Շնորհակալություն։
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հերիքնազ Տիգրանյան։
 
 

Հ.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բագրատյան, այսօրվա գործող իրավակարգավորումների շրջանակում ջրօգտագործողներն ունեն ընդամենը մեկ պարտականություն, այն է` կնքել պայմանագիր ջրամատակարարման համար։ Առաջարկվող նախագծով եւս մեկ պարտականություն է դրվում նրանց վրա եւ իմպերատիվ կերպով, որպեսզի վճարումները կատարեն անկանխիկ եղանակով։ Անկեղծ ասած, ես չեմ կարծում, թե ոռոգման ջրի կամ ջրամատակարարման համակարգում ամենամեծ խնդիրն այսօր մենք հենց վճարումների հետ կապված ունենք կամ վճարման եղանակի հետ է կապված։ Չունեք արդյո՞ք մտահոգություն, որ այս մեխանիզմի ներդրումը լրացուցիչ խնդիրներ կառաջացնի գյուղացիների համար, նրանց համար, որոնց հասանելի չեն բանկային ծառայությունները` այդ վճարումները կատարելու։ Բայց այսօրվա օրենսդրությունը չի արգելում, եթե մարդը ցանկություն ունի, կարող է վճարումը կատարել նաեւ անկանխիկ եղանակով, ինչո՞ւ ենք իմպերատիվ նորմ դնում գյուղացիների վրա։
 
 

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Տիգրանյան, կարեւոր հարց եք բարձրացնում։ Իսկապես, այդ հարցը մենք բավականին լուրջ քննարկումների ընթացքով ենք անցել, դրա համար նաեւ գտել ենք մի լավագույն ելք, որի առաջարկի հեղինակն էլ մեր հանձնաժողովի նախագահ Վարազդատ Կարապետյանն է եղել, ձեր ասած խնդիրը լուծելու համար առաջարկել է ձեւակերպել հետեւյալ կերպ. յուրաքանչյուր ամսվա ընթացքում մատակարարված ջրի դիմաց վճարը կատարել ընկերության համապատասխան հաշվին գումարի բանկային, փոստային կամ այլ փոխանցման ձեւով մուտքագրման եղանակով, մինչեւ այդ ամսվան հաջորող ամսվա 15-ը։ Այսինքն` բոլոր հնարավոր տարբերակները տրված են, որպեսզի գյուղացին կարողանա օգտվել, այսինքն` չկա մի գյուղ, որտեղ փոստային բաժանմունք չլինի, եւ այդտեղ դու կարող ես հանգիստ այդ հաշվին մուտքագրել։

Ինչո՞ւ ենք մենք պարտականություն դնում։ Մենք պետք է նաեւ քաղաքացի կերտելու մեր ճանապարհն անցնենք։ Ի վերջո, պետք է մեր գյուղացու իրավագիտակցությունը բարձրանա եւ պատրաստ լինի նաեւ պարտավորություն վերցնել իր վրա, օգնի մեզ, որպեսզի մենք այս փորձանքից պրծնենք։ Եթե մենք թույլ ենք տալիս, որ ջրբաշխների միջոցով են կատարվում այս կանխիկ վճարումները, հետաքրքիր միտք է առաջանում. ջրբաշխը, որը որեւէ մոտիվացիա չունի, գումար չի ստանում այդ հավաքագրումից, ինչո՞ւ է հավաքագրում, այսինքն` կա ինչ-որ մոտիվացիա, որից մենք տեղյակ չենք։ Ժամանակը լրացավ։
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքեք։
 
 

Հ.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ

-Մեկ կարճ արձագանք, որպեսզի նաեւ պատասխանեք։ Բանկային կամ փոստային համակարգով փոխանցում անելիս առաջանում է նաեւ միջնորդավճար։ Մենք անուղղակիորեն, գուցե մեկ լումա, բայց ես շատ լավ հասկանում եմ գյուղացիների ֆինանսական վիճակը, եւ ցանկացած նման նախագիծ, որն անկանխիկի հետ կապված խնդիր պիտի առաջացնի գյուղացիների համար, շատ մեծ վերապահում ունեմ` այդ նախագծի արդյունավետության հետ կապված։ Կխնդրեի նաեւ` այդ միջնորդավճարներն արդյո՞ք դիտարկել եք եւ հաշվարկել։
 
 

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Տիգրանյան, հաջորդ կարեւոր հարցն եք բարձրացնում։

Ճիշտն ասած, մենք բանկային համակարգի մեր գործընկերների հետ քննարկել ենք։ Իրենք ասում են` եթե կանխիկ գումար վճարվի եւ փոխանցվի, այսինքն` հաշվին կանխիկ գումար վճարվի, մենք էդտեղ միջնորդավճարի խնդիր չենք ունենալու, մենք խնդիր կունենանք հաշվից, այսինքն` օրինակ, քարտից փոխանցելու ընթացքում միջնորդավճար, այսինքն` պայմանական 100 դրա կամ 200 դրամի խնդիրը կառաջանա։ Այդտեղ կա այդ խնդիրը։ Հիմա մենք կարող ենք Կառավարության ենթաօրենսդրական ակտով փորձել այդտեղ թեթեւացնել մեր գյուղացիների, մեր համաքաղաքացիների խնդիրները: Ճիշտ եք, իհարկե, պետք չի լրացուցիչ ոչ մի լումա նորից ծանրացնել գյուղացու վրա։ Այդտեղ մենք անելիք ունենք, պիտի խնդրենք Կառավարությանը ենթաօրենսդրական ակտով դա կարգավորել։ Ճիշտ եք, ընդունում եմ, շնորհակալ եմ հարցի համար։
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հաջորդ հարցը` Անուշ Բեղլոյան։
 
 

Ա.ԲԵՂԼՈՅԱՆ

-Հարգելի, պրն Բագրատյան, ես` որպես սպասարկման ոլորտի նախկին աշխատող, գիտեմ, որ շատ դժվար է հավաքել գումար միայն փոխանցումով, մանավանդ շրջաններում, մանավանդ գյուղացիներից, քանի որ բանկային փոխանցումների հնարավորությունները կենտրոնացված են մեծամասամբ խոշոր բնակավայրերում, իսկ հեռավոր գյուղերում հնարավորությունը շատ անգամ չկա, ինտերնետից օգտվելու գրագիտությունն այս պահին վճարումների մասով բավականին քիչ վստահություն է վայելում։

Եթե պատասխանեք, ես հետո կարձագանքեմ։ Շնորհակալություն։
 
 

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տիկին Բեղլոյան, ճիշտ եք։ Հարցը հետեւյալն է. մենք շեշտում ենք, որ փոստային բաժանմունքում կարող են անել։ Այսինքն՝ սա ի՞նչ է նշանակում. ցանկացած գյուղում կա փոստային բաժանմունք, քաղաքացին մտավ, իր վճարման անդորրագրի հիման վրա, ասենք, 6500 դրամ վճարեց բաժանմունքում տվյալ ՋՕ-ի հաշվի վրա։ Ինքը խնդիր չունի, չկա մի գյուղ, որտեղ չլինի փոստային բաժանմունք։ Հետագայում, դուք ճիշտ եք ասում, եթե արդեն այլեւս համացանցային կլինի, կարող է` մենք ամբողջովին բերենք էլեկտրոնային հարթություն, այդ ժամանակ Կառավարությունից մեր գործընկերներն ասացին, որ իրենք հենց հիմա աշխատում են այդ համակարգի վրա։ Դա ավելի կհեշտացնի, այսինքն՝ մենք նաեւ մեր գյուղացիներին կդարձնենք մասնակից, որ նաեւ իրենք կարողանան, իսկապես, դա իրականացնել՝ ունենալով պահեստային տարբերակը, որ կարող են փոստային բաժանմունքում ուղարկել առանց որեւէ խնդրի։ Իհարկե, որեւէ խնդիր, որեւէ հարց լուծելիս մենք պետք է նայենք՝ մեծ հարցը լուծենք փոքր դժվարություններո՞վ, թե՞ թողնենք այդ հարցը, քանի որ դժվարություն կա։ Այդտեղ վիճելու անսահման հնարավորություն կա, համամիտ եմ ձեզ, բայց պիտի գտնենք լավագույն տարբերակը։ Շնորհակալ եմ։ Եթե կարելի է, ժամանակը լրացավ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքեք։
 
 

Ա.ԲԵՂԼՈՅԱՆ

-Եվս մեկ բան, որը ես չհասցրեցի ասել. քանի որ փոխանցումները նույնպես ավելացնում են, ունեն արժեք, տոկոսներ, որը գանձում է բանկային համակարգը, նույն «Հայփոստ»-ը գանձում է որոշ գումար, ինչպե՞ս եք պատկերացնում, այդ գումարները ներգրավելու են տարիֆի մե՞ջ, թե՞ ով է կրելու այդ ծախսը, այդ փոխանցումների ծախսը, որը զգալի է լինելու, եթե համատարած փոխանցումների պարտականություն լինի։
 
 

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Բեղլոյան։ Նմանատիպ հարց տիկին Տիգրանյանը նոր բարձրացրեց։ Այո, իհարկե կա նման խնդիր։ Փոստային բաժանմունքի հետ խոսելիս իրենք ասում են, եթե կանխիկ գումարը հաշվին պետք է մուտքագրեն, այստեղ միջնորդավճար չունենք։ Միջնորդավճար ունենք, եթե ասենք, քարտն ունենա գյուղացին, ասենք, թոշակի քարտից փորձի փոխանցել այդ 1000 դրամը, այդ ժամանակ միջնորդավճար պահվում է՝ 100 դրամ կամ 200 դրամ, այդտեղ կա որոշակի թվերի համամասնություն, որի հետ կապված` ես պիտի խնդրեմ, որ մենք դիմենք մեր Կառավարությանը, խնդրենք, որ օգնեն մեր գյուղացիներին, որ այդ միջնորդավճարը կարողանան չվճարել, գտնել հնարավորություն դրա համար։ Հակառակ դեպքում, ձեր ասածի պես, մենք պետք է որոշենք, թե դա պետք է տարիֆի՞ն ավելացվի, թե՞ պետք է լրացուցիչ բեռ լինի գյուղացիների վրա։ Իհարկե, գերադասելի է, որ գյուղացիների վրա ոչ մի լումա լրացուցիչ բեռ չլինի։ Մեխանիզմը միասին քննարկենք, գտնենք, որպեսզի լավագույն ելքը գտնվի։ Շնորհակալ եմ հարցի համար։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վաղարշակ Հակոբյան, միացրեք։

Վ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Իսկապես, պրն Բագրատյան, կարծում եմ՝ եթե օրինագծի հիմքում դրված խնդիրը, նպատակները հասնեն իրենց տրամաբանական ավարտին, սա, միանշանակ, առաջ քայլ կլինի, եւ այսպես մենք որոշակի ռիսկեր կզսպենք եւ ավելի արագ ու ավելի թափանցիկ պրոցես կստանանք։ Բայց ինձ հարց է հետաքրքրում. հիմա, դիցուք, ինչպես դուք նշեցիք, գյուղացին ունի 20 հեկտար եւ, ենթադրենք, փաստաթղթավորված վճարում է 1 հեկտարի համար, բայց այստեղ ունենք նաեւ այլ իրավիճակ, երբ ծախսերի համար նախատեսված գումարների որոշ մասը վճարում է` այլ հեկտարների հետ կապված։ Այսինքն՝ այստեղ փաստաթղթավորված ունի մի հեկտար, բայց ավելի շատ գումար է վճարում` այլ ծախսերի հետ կապված։ Ես, միանշանակ, համաձայն եմ, որ այս պրակտիկան պետք է որոշակի կարգավորվի, բայց այս կիրառման գործիքակազմի արդյունքում արդյո՞ք մենք ավելի պակաս գումար չենք հավաքագրի, քան այսօր հավաքագրում ենք։

Ս. ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար, պրն Հակոբյան, հետաքրքիր ռակուրսով եք հարցը տալիս։ Մտածելու բան է, բայց ասեմ հետեւյալը ձեզ։ Տեսեք, մենք ունենք կանխիկ վճարելու հնարավորություն, բնականաբար, եթե ձեր նշած փաստն ունենք, այսինքն՝ 10 հեկտար ունենք եւ փորձում ենք համաձայնության գալ մեր ՋՕ-ի ներկայացուցչի հետ, մենք ասում ենք՝ հարգելիս, հնարավո՞ր է, որ 1 հեկտարը ձեւակերպեք, 9-ը ես ձեզ տամ պայմանական ասած՝ եթե պետք է տրվեր 100 հազար դրամ, 50 հազար դրամ տամ ձեզ, մենք խնդիրը լուծված համարեք, ես իմ ջուրը ստանամ, դուք էլ ձեր 50 հազար ստանաք կանխիկ։ Այս դեպքում մենք մեկ հնարավորություն թողնում ենք, որ էն մի կանխիկը, էն 1 հեկտարը, որ մենք տվել ենք իրեն եւ անդորրագիր է տվել, այդտեղ մենք չգիտենք՝ ինքն այդ  1 հեկտարը նպատակին կօգտագործի՞ ծախսերի իմաստով, թե՞ ոչ։ Էն մի դաշտում հավասարությունը մնում է, այսինքն՝ եթե կարող է 9-ը հեկտարը չձեւակերպել, փոխանցում լինի, թե կանխիկ` ինքը փորձելու է չձեւակերպել, դա, վստահ, ճիշտ եք։ Էս մի հեկտարի հարցում կարծես մենք օգնում ենք, որ առնվազն սա տեսանելի լինի, այսինքն՝ անկանխիկ մուտքագրվի եւ տեսնենք, այս իմաստով ծախսերն անելիս արդեն կտեսնենք, որ ընկերության հաշվին 100 մլն է, ոչ թե 10 մլն։ 100 մլն-ի ծախսերը մենք կարող ենք վերահսկել այլեւս։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագա՞նք։

Վ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Իսկապես, ուզում եմ նշել, որ օրենքի նախագիծն ինձ, ընդհանուր առմամբ, դուր է գալիս, պրն Բագրատյան, ուղղակի ես այստեղ որոշակի ռիսկեր եմ տեսնում։ Ասեմ, թե ինչո՞ւ. սա` ուղղակի, մտորելու տեղիք նաեւ ձեզ։

Ենթադրենք, հեկտարներով հողերի որոշակի ձեւակերպման արդյունքում նաեւ այստեղ մենք ավելացնելու ենք գույքահարկը եւ այլն, այդ մասը, որ դուրս է գալու։ Այնպես որ, այստեղ պետք է գյուղացիներին համարժեք կերպով բացատրվի ու նաեւ, եթե դրա կարիքը լինի, նաեւ գույքահարկի հետ կապված ավելի ֆինանսական բեռի, սա եւս պետք է կարգավորվի, որովհետեւ կարծում եմ՝ 100 տոկոսանոց այդ ճշգրտությամբ, այսպես թե այնպես, հնարավոր չի լինելու հենց 100 տոկոսանոց ճշգրտությամբ ձեւակերպել այդ մասնաբաժինները։ Շնորհակալություն։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցի եւ նաեւ հարցի մեջ առաջարկի կոնտեքստի համար, որովհետեւ դուք ինձ բան հուշեցիք, որ ես պիտի փոխանցեմ նաեւ Կառավարության մեր անդամներին։ Մենք կարող ենք, այո, նաեւ պայքարել այդ 9-ը հեկտար չհայտարարագրվածի հետ կապված, ձեր ասած գույքահարկի հետ կապված։ Այսինքն՝ եթե մենք ռեալ, համայնքի ղեկավարը գույքահարկը հարկում է, մենք կարող ենք այդ հարկման հիմքը վերցնել եւ սրանով ստուգել։ Շատ հետաքրքիր նախագիծ է, որ կարելի է մտածել՝ որպես օրենսդրական նախագիծ տանե՞լ, թե՞ դիմել Կառավարությանը, որ դա որոշման տեսքով տրվի, որ մենք ուղիղ կապվենք գույքահարկի հետ։ Այդ դեպքում, այլեւս շատ ավելի կնեղացնենք կոռուպցիայի ճանապարհը, եւ համաձայն եմ ձեզ հետ, սիրով աշխատենք, նաեւ Կառավարության մեր գործընկերոջը խնդրենք, այդ հարցը համատեղ քննարկենք, գտնենք լավագույն ելքը։ Շնորհակալ եմ, պրն Հակոբյան, հարցի համար։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եղիշե Սողոմոնյան։

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Ես եւս կարծում եմ, որ ստվերի վերացման լավագույն տարբերակն անկանխիկ գործարքներն են։ Ինչքան մենք սահմանափակումըներ դնենք եւ տանենք անկանխիկի դաշտ, այնքան ստվերը կկրճատվի, բայց մի քանի հարցեր ես  նկատեցի` նախագծի հետ կապված։

Առաջին. նախ՝ նշեմ, որ ոչ բոլոր գյուղերում է, որ «Հայփոստ»-ի գրասենյակ կա։ Այն գյուղից, որ ես եմ, մեր գյուղում ու հարեւան մի քանի գյուղերում չկան։ Այդ խնդիրը կառաջանա, միանշանակ, եւ կլինեն համայնքներ, որտեղ ժամանակ պետք է ծախսեն կամ նույնիսկ տրանսպորտ` գտնելու եւ հասնելու այն տեղերը, որտեղ հարմար լինի այս վճարումները կատարել։

Մյուս խնդիրը. նշեցիք, որ բանկում միջնորդավճար չի լինելու։ Ասեմ՝ այն դեպքում չի լինի, եթե այդ ՋՕ-ի հաշիվը լինի էն բանկում, որտեղ վճարողը վճարի, եթե այլ բանկ մտնի, փոխանցում կատարի, արդեն, միանշանակ, ծախս է լինելու։ Կարծում եմ՝ պետք է Կառավարության հետ խոսել, ինչպես կոմունալ վճարներն են եւ այլն, այդ մասը լուծենք, թե չէ, երբ ուժի մեջ մտնի, սպառողները կարող են դժգոհություն ներկայացնել։ Հատկապես, համայնքներ կան, որտեղ այդ գումարը փոքր գումար է, մեծ տեսակարար կշիռ է կազմելու։ Եղավ, շնորհակալություն։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Սողոմոնյան, հարցի համար։ Իրապես, ճիշտն ասած, ես չէի հաշվարկել, չէի կարծում, թե կան նաեւ նման գյուղեր, որ դուք ասում եք, ուրեմն, կան նման գյուղեր։ Ինձ մոտ տպավորություն կար, որ բոլոր գյուղերում կան փոստային բաժանմունքներ։ Այդ ժամանակ պետք է մտածենք՝ այն գյուղերը, որտեղ փոստային բաժանմունք չկա, այդտեղ ի՞նչ պիտի անենք։ Այդտեղ, եթե մենք կարողանանք, օրինակ, պայմանական ասած, որպես կանոն, շատ փոքրիկ գյուղերն, անպայման, մի քիչ ավելի խոշոր գյուղին մոտ են գտնվում, այսինքն՝ ծայրամասի վերջին գյուղում կարող է փոստային բաժանմունք չլինել, ենթադրում եմ, կարող եմ սխալվել, գտնենք հնարավորություն եւ այդտեղ, միգուցե, լրացուցիչ կարգավորման խնդիր կա։ Չեմ հաշվարկել, ճիշտն ասած, որ կարող է նաեւ փոստային բաժանմունք չլինել։ Այդ դեպքում մենք պիտի խնդրենք նաեւ Կառավարության մեր ներկայացուցիչներին, որ մինչեւ հունվար ժամանակ կա, նաեւ հաշվառենք այս հնարավորությունը։ Տեսնենք՝ այդ դեպքում ի՞նչ պիտի անենք, որ առաջարկենք գյուղացիներին այս տարբերակը, որ դուք ասում եք։ Հաստատ, մեզ օգնության կգան Կառավարության մեր գործընկերները։ Տեսնենք՝ մեր հարակից զեկուցման դեպքում մեր գործընկերներն ի՞նչ կհուշեն այս իմաստով։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքեք, պրն Սողոմոնյան։

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Մի հարց էլ. տեսեք, երբ դրամարկղային գործառությունում սահմանափակում մտցրեցին, որ 300 հազարը կամ ամսական 3 մլն-ը չպետք է անցնի, խանութներն այդ սահմանափակումը ո՞նց էին շրջանցում։ Երբ ապրանքն առաքում էին խանութ, խանութպանը գումարը վճարում էր առաքիչին, առաքիչը պետք է գնար, մուտք աներ իր հաշվին եւ մյուս անգամ ապրանքն առաքելիս կտրոնը փոխանցեր խանութին։ Այս նույն պրոցեսն էստեղ է լինելու, այսինքն՝ գումարը տալու են կանխիկ, ջրի գումարը հավաքողը կամ սպասարկողը, ՋՕ-ի աշխատակիցը վերցնելու է, որ իր անունից այդ ջրօգտագործողի հաշվին մուտք անի եւ չի մուտքագրելու հաշվին, ու հնարավոր է, նույնիսկ, «Աշտարակ կաթ»-ի հայտնի պատմությունը, որ բոլորս գիտենք, այդ պատմության առաջ կանգնեն բնակիչները։ Այդ մասով ի՞նչ կասեք։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Պրն Սողոմոնյան, այս հարցը, իհարկե, մենք պետք է լուծենք, պետք է կարողանանք մեր համաքաղաքացիների մոտ բարձրացնել քաղաքացիական պարտքի զգացողությունը, որ պետք է նաեւ պարտավորություն վերցնեն իրենց վրա՝ անձամբ վճարել։ Մենք ուզում ենք, որ այս միջանկյալ օղակն այլեւս չաշխատի, այսինքն՝ այլեւս ջրբաշխը չհավաքի գյուղացիներից գումարը եւ տանի մուտքագրի։ Մեր ցանկությունն է, այս օրենքի հետ կապված մեր նպատակն է, որ հնարավորինս մեր գյուղացիներին խնդրենք, բացատրենք, համոզենք, որ դա ձեր գումարն է եւ պիտի նպատակի ծառայի, կարողանանք հասնել նրան, որ գյուղացին ինքն անձամբ վճարի։ Պարտականություն է, որը, միգուցե, մենք անվանում ենք, տիկին Տիգրանյանը դա ներկայացրեց, որպես լրացուցիչ պարտականություն։ Այո,  ի վերջո, մեր քաղաքացիները պետք է պարտականություններ ունենան։ Միգուցե, դժվար է, միգուցե աստիճանաբար կլինի, բայց պիտի գնանք այդ ճանապարհով։ Մեր նպատակն է, որ այլեւս միջանկյալ օղակները չլինեն, որի արդյունքում մենք կկարողանանք լուծել այս ծանրագույն համակարգի առողջացման նախնական փուլը, ախտորոշման սկիզբ, գոնե, հայտարարենք սա։ Այսքանը, լրացուցիչ ինչ կասեք, քննարկենք, գտնենք լավագույն ելքերը։ Շնորհակալություն հարցի համար։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Նիկոլայ Բաղդասարյան: Դահլիճում չի։

Ծովինար Վարդանյանը հանել է իր հարցը: Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, պրն Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարակից զեկույցով՝ տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության եւ բնապահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Տաթեւիկ Գասպարյան։

Տ.ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ

-ԱԺ հարգելի նախագահ, հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք «Ջրօգտագործողների ընկերությունների եւ ջրօգտագործողների ընկերությունների միությունների մասին» օրենքում լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը։

Նախագծով առաջարկվում է «Ջրօգտագործողների ընկերությունների եւ  ջրօգտագործողների ընկերությունների միությունների մասին» ՀՀ օրենքում ամրագրել մատակարարված ոռոգման ջրի դիմաց բացառապես անկանխիկ ձեւով վճարում կատարելու ջրօգտագործողի պարտականությունը, որը թույլ կտա խուսափել հնարավոր անճշտություններից, ինչպես նաեւ հստակ է, որ անկանխիկ գործառնությունների վերահսկումն իրականացվում է շատ ավելի հեշտ եղանակով, քան կանխիկը։ Եվ, ըստ այդմ, սույն նախագծի ընդունումը միաժամանակ կապահովի ջրօգտագործող ընկերությունների գործունեության թափանցիկությունը՝ նվազագույն հասցնելով կոռուպցիոն ռիսկերը։

Սույն նախագիծը հանգամանորեն քննարկվել է տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության եւ բնապահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովում։ Առաջարկներ են եղել` ձեւակերպման եւ օրենքն ընդունելուց հետո այն ուժի մեջ մտնելու ժամկետի հետ կապված։ Եվ այդ ամենից հետո հանձնաժողովը տվել է դրական եզրակացություն արդեն իսկ լրացված եւ վերամշակված տարբերակի։

Ես կոչ եմ անում կողմ քվեարկել այս նախագծին։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Եթե հարցեր ունեք տիկին Գասպարյանին, ուրեմն, պետք է հերթագրվել։ Հերթագրում։ Հարցեր չկան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցվածքների նախարարության ջրային կոմիտեի նախագահ Վարդան Մելքոնյանին։

Մինչեւ պրն Մելքոնյանը կմոտենա, մի շատ կարեւոր հայտարարություն. հարգելի գործընկերներ, այսօր 20։00-ին, արդեն 20։00-ին մեր երկրորդ նստաշրջանը կավարտվի, մինչ այդ ուզում եմ ասել, որ որպեսզի կարողանանք սպառել հունիսի 18-ին գումարված ԱԺ հերթական նիստերի օրակարգում ընդգրկված հարցերը, «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 44-րդ հոդվածի համաձայն՝ պատգամավորների նախաձեռնությամբ հունիսի 21-ին, այսինքն՝ վաղը ժամը 10-ին հրավիրվելու է ԱԺ արտահերթ նստաշրջան։

Համեցեք, պրն Մելքոնյան։

Վ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ես շնորհակալություն եմ հայտնում այս հնարավորության համար, այս կարգի լայն քննարկման համար։ Ես մի քանի բառով նախապատմությունը նկարագրեմ։

Իհարկե, պրն Բագրատյանի կողմից եղել էր այդ առաջարկը, մենք մի քանի անգամ քննարկել էինք տարբերակներ՝ թե՛ ձեւակերպման եւ թե՛ Կառավարության մոտեցման հետ կապված։ Իհարկե, այս պարագայում Կառավարության մոտեցումը մնում էր այն տիրույթի մեջ, այն գործառույթների մեջ, որ դա ղեկավարվի քաղաքականությունն իրականացնող մարմնի կողմից, այսինքն՝ այսօրվա դրությամբ տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցվածքների զարգացման նախարարության կողմից։ Բայց քննարկումների արդյունքում՝ մենք եւս եկանք այդ եզրահանգմանը, որ, այո, ընդունելի է, սա ոնց որ հանրային ծառայությունների ոլորտում երեւի վերջին ամրոցն է, չակերտավոր, որ մնացել է այդ կանխիկ վճարումների մոտեցումը եւ, իհարկե, այն բազմաթիվ կոռուպցիոն դեպքերը` բացահայտված այս վերջին ժամանակահատվածում, նույնպես ասում են նրա մասին, որ, այո, սա էլ է մի գործոն, որը ոնց որ խթանում է կոռուպցիան այդ ոլորտում։ Եվ, իհարկե, մենք ընդունելի տարբերակի եկանք հանձնաժողովում քննարկելուց հետո եւ, իհարկե, ժամկետի հետ կապված` նույնպես։ Դա ողջամիտ ժամկետ է, որպեսզի մենք պատրաստենք ազգաբնակչությանը, մեր գյուղատնտեսներին վճարման այս նոր մոտեցմանը։

Լրացուցիչ ասեմ` այն մտավախությունների հետ կապված, որ բեռ կլինի գյուղատնտեսությամբ զբաղվող մեր ազգաբնակչության համար, չի լինի, քանի որ այդ բոլոր տոկոսները` թե՛ փոստում, թե՛ բանկերում, մեր ընկերությունների հաշվից դա պետք է վճարվի։ Իհարկե, բանկերում դա շատ ավելի քիչ է, քան «Հայփոստ»-ում, բայց ընդունելի եւ ողջամիտ տոկոսադրույքներ են, դա լինելու է ընկերության հոգսը։

Մենք հիմա արդեն մոտ մեկ ամիս է`

 աշխատում ենք այդ հեռախոսային հավելվածի հետ կապված վճարումների տարբերակի վրա, «Idram»-ի հետ, այդ ընկերության հետ ունենք ստորագրված համաձայնագիր, ամեն ընկերության հետ նրանք աշխատում են, որպեսզի ունենան տվյալների բազա, ներբեռնեն իրենց այդ համակարգի մեջ հեռախոսային վճարման տարբերակով։ Դա նույնպես մի հնարավորություն կլինի ազգաբնակչության համար, որպեսզի նրանք կարողանան վճարել այդ եղանակով նույնպես։

Ես կուզեի նույնպես անդրադառնալ` ավելի հեկտարների հետ կապված։ Իհարկե, դա ցավոտ թեմա է։ Մենք ինչքան կարողանում ենք, մեր այդ երկրաչափական համակարգն ունենք` GIS համակարգը, եւ համակարգչում մենք ունենք այդ ցանցը եւ տեսնում ենք ամեն բաժանորդի հողակտորը, փաստորեն, թե քանի հեկտար է, իհարկե, որը պայմանագրով գրանցված է, որովհետեւ մեզ մոտ յուրաքանչյուր պայմանագիր գրանցվում է, եւ պայմանագրին կից` գրանցվում է իր հողակտորը։ Իհարկե, զավեշտալի դեպքեր լինում են, որ նույն այս ժամանակահատվածում, իհարկե, հեղափոխությունից հետո, ի հայտ են եկել բազմաթիվ նոր պայմանագրեր, եւ իհարկե, տրամաբանական հարց է ծագում` իսկ այդ անձնավորությունը նախկինում ինչո՞վ էր զբաղված, եթե պայմանագիրը նոր է կնքել։ Եվ այդտեղից, իհարկե, այդ կծիկը բացելով` գնում ենք հետ, եւ ստացվում է այն, ինչ ստացվում է, դուք տեսնում եք լրատվամիջոցներից այդ շարանը գործերի` հարուցված իրավապահ մարմինների կողմից։

Լրացուցիչ, իհարկե, այսքանը, թերեւս։ Եթե կան հարցեր, ես պատրաստ եմ պատասխանել։ Բոլոր դեպքերում, մենք չենք առարկում, մենք ընդունում ենք այս տարբերակը, եւ ապագայի համար նույն, այո, դրան էլ անդրադառնամ, ջրօգտագործող ընկերությունների կարգավիճակը պետք է ուսումնասիրվի։ Մենք ունենք հատուկ հանձնարարություն, Կառավարությունում մի քանի խումբ աշխատում է, մեզ հետ աշխատում են նույնպես արտասահմանյան խորհրդատուներ, որպեսզի ունենանք մի տարբերակ, ընդունելի տարբերակ բոլորիս համար, եւ տեսնենք` իրենց կառավարման մեխանիզմն ինչպիսին կլինի։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Մելքոնյանին հարցերով դիմելու համար` հերթագրում։

Սարգիս Ալեքսանյան։

Ս.ԱԼԵՔՍԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Մելքոնյան, ի՞նչ եք կարծում` սա ավելորդ բարդություններ չի՞ ներկայացնում, ասենք, վճարման ժամկետի հետ կապված` պարտավորություն կա արդյո՞ք։ Ասենք, գյուղացիները ՋՕ-երից հնարավորություն ունեն, ասենք, բերքը վաճառելուց հետո նոր վճարումներ կատարել կանխիկ եղանակով։ Իսկ այս պարագայում կա՞ այդ հնարավորությունը։

Վ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ

-Գիտե՞ք, ես պետք է անկեղծ ասեմ, ջրօգտագործող ընկերություններն այդ առումով, մանավանդ այս պահին մեր հորդորով շատ ճկուն են, եւ մենք այդպես շատ խիստ շրջանակների մեջ չենք դնում գյուղատնտեսներին, որ, չէ, դու հենց հիմա պետք է վճարես` ընդունելով ընտանիքի սոցիալական իրավիճակը, ընդունելով իրեն որպես նոր սկսնակ, եւ այլ պարագաներում։ Մենք ընդունում ենք ողջամիտ ժամկետների մեջ` թե՛  ժամանակացույց կազմելով եւ թե՛ որոշ ժամանակ տրամադրելով, այո, ձեր ասածի հիման վրա, որ բերքը կարողանա իրացնել եւ դրանից հետո վճարել։ Այդ առումով` ճկունությունը կա, հավատացեք։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագա՞նք, պրն Ալեքսանյան։

Ս.ԱԼԵՔՍԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Իսկապես, դա շատ կարեւոր է, քանի որ այդ սեզոնին գյուղացիների մոտ գումար հիմնականում չի լինում, եւ ավելորդ խնդիրներ չառաջացնենք։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հրանտ Մադաթյան։

Հ.ՄԱԴԱԹՅԱՆ

-Պրն Մելքոնյան, առիթից օգտվելով` ուզում եմ մի հարց բարձրացնել։ Վերջերս մենք, տարածքային կառավարման հանձնաժողովն ընդլայնված նիստ արեց Սեւանում, Սեւանա լճից ջրի բացթողնման հարցն էր քննարկում։ Այնտեղ, եթե չեմ սխալվում, ձեր տեղակալն էր, հայտարարեց, որ 60-ից ավելի ջրի կորուստ կա։ Այսինքն` Սեւանից բաց թողնման ջրի 60-ից ավելի տոկոսը գնում, կորում է։

Հիմա, ես կուզենայի ձեր կարծիքն անձամբ լսել։ Եթե, իրոք, այդպես է, ո՞նց եք գտնում, կարելի՞ է Սեւանից այդ պարագայում ջուր բաց թողնել։ Իսկ եթե այդպես չէ, ուրեմն, հակառակ պարագայում, կոռուպցիոն ռիսկերն են, երեւի թե, 60 տոկոս կազմում ձեր կազմակերպությունում։ Կխնդրեի այդ հարցին պատասխանել։

Վ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ

-Գիտե՞ք, այսօրվա դրությամբ Սեւանից դուրս եկող այդ ջրանցքների պաշտոնական, փաստագրված, այսպես ասած, կորուստը 7 տոկոս է համարվում։ Իհարկե, դա ընդունվել է այն տարիներին, երբ ջրանցքները նոր էին շահագործման հանձնված եւ այլն։ Մենք ունենք տարբեր չափագրումներ։ Իհարկե, 60 տոկոս, մի քիչ, այո, ես կարող եմ ասել, որ հենց դրա համար հիմա ստեղծվել է միջգերատեսչական մի հանձնաժողով։ Ուրեմն, մենք ունենք տարբեր շահագրգիռ նախարարություններից աշխատակիցներ, մենք համատեղ այդ ստուգումները կանենք եւ նույն այդ մեր գործընկերները, որոնք հաստատել էին այդ 7 տոկոսը, մեզ հետ կմասնակցեն, եւ մենք կունենանք իրական պատկերը։ Այո, կան այդտեղ, իհարկե, ձեր ասած կոռուպցիոն կորուստները նույնպես։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արտակ Մանուկյան։

Հ.ՄԱԴԱԹՅԱՆ

-Կարելի՞ է արձագանքել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Օյ, ներողություն, Հրանտ Մադաթյան, արձագանքեք։

Հ.ՄԱԴԱԹՅԱՆ

-Պրն Մելքոնյան, այդ թիվը, որ ես արտահայտեցի, այդ ես չէի մտաբերել, ես չէի ասել, այդ հանձնաժողովի նիստում նստած էին իմ գործընկերներն ու այդ հարցի շուրջ մենք այնտեղ կոնկրետ խոսակցություններ ենք ունեցել։ Ես նորից ուզում եմ ձեզանից լսել, որովհետեւ Սեւանը մեր բոլորինն է, մեր ամբողջ ազգինն է, եւ Սեւանի համար մենք բոլորս պետք է պայքարենք։ Եթե այսօր ամեն մի ջրառի ժամանակ մենք մեծ խոսակցություններ ենք ունենում` բաց թողնե՞լ, թե՞ չթողնել, այսօր 60 տոկոս ջուր կորցնել հենց այնպես... Եթե գյուղացին փորձի մի փոքր շլանգով առանց ձեզ տեղյակ պահելու օգտվել, այդ գյուղացուն` դատ, դատաստան, մեկը, մյուսը, մեծ պատասխանատվությունների առաջ կկանգնեցնեք։ Հիմա 60 տոկոս ձեր տեղակալն է հայտարարել, ես էլ էնտեղ արձագանքել եմ, էնտեղ եղել են իմ գործընկերները, որ այս դահլիճում նստած են, ես ուզում եմ ձեր կարծիքը լսել. կարելի՞ է այդ դեպքում Սեւանից ջրառ կատարել, չկանգնեցնե՞նք վերանորոգենք այդ կանալները, որտեղ ջուրը կորում է, այդ ամեն ինչը վերանորոգենք, պատրաստենք, նոր այդ ջուրը բաց թողնենք։ Ես ձեր կարծիքն եմ ուզում լսել։ Շնորհակալություն։

Վ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մտավախությունն ընդունում եմ, ես կարող եմ միայն ասել, որ իմ տեղակալը, ես կարող եմ, այսպես, ենթադրել, որ ընդհանուր ոլորտի 60 տոկոսի մասին է եղել խոսքը, եկեք չհամաձայնեմ, որ հենց էդ համակարգում է 60 տոկոս կորուստ, որովհետեւ դա մի քիչ անտրամաբանական է։ 170 մլն խորանարդ խնդրել ենք՝ օրենքով սահմանված, եւ դրա 60 տոկոսը կորցնե՞նք, ես ընդունում եմ, գնանք, մենք էլ հանձնվենք, այսպես ասած։ Դա անընդունելի է։

Եվ, իհարկե, կա մտավախությունը, դա ամենօրյա մեր աշխատանքի արդյունքը պետք է լինի, որպեսզի մենք տեղավորվենք, առաջինը՝ 170 մլն խորանարդի մեջ, ավելի չպահանջենք։ Չգիտեմ, դա պետք է լինի էլի ինչ-որ կերպ, բնական ինչ-որ ներդրումների, մեր մարդկային վերահսկողական գործողությունների արդյունքում։ Այսքանը, շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արտակ Մանուկյան։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ճիշտն ասած, ոռոգման համակարգից, ընդհանրապես, գյուղացիների ակնկալիքները շատ մեծ են, եւ կարծում եմ՝ այն մեսիջները, որոնք պարբերաբար այստեղ քննարկում ենք, դրա ամենացցուն եւ տեսանելի, այսպես ասած, հետեւանքը կամ ազդեցությունը կլինի հենց ոռոգման համակարգի բարեփոխումը։ Նու, գործընկերս որոշակիորեն թվեր ներկայացրեց, բայց իմ հարցն ավելի շատ հետեւյալն է։ Դուք ասում եք` GIS համակարգ ենք ներդրել, ասում եք`  կարողանում ենք ընդհուպ մինչեւ պայմանագրերի թվերը, բազան նայենք, հա՞, եւ մենք ունենք, ընդհանրապես, հանրային կազմակերպությունների հաշվետվողականության, այսպես ասած, չափորոշիչներ։ Հիմա, որոշ ընկերություններ, հանրային կազմակերպություններ պայմանագրի թիվը նշում ես, քեզ բերում է, թե դու ինչքան ես սպառել եւ ինչքան ես վճարել։ Հիմա մենք այս նախագծով փորձում ենք այդ հատվածը չլուծել, այսինքն՝ ծավալային առումով որեւէ կարգի ազդակ չենք լուծում, ասում ենք՝ այդ ծավալի արդյունքում ինչ ծնվելու է, որ դու վճարելու ես, անկանխիկ ենք սահմանելու։ Այսինքն՝ առնվազն իմ համար տրամաբանված կլինի, եթե մենք փորձենք ինտեգրել այդ սահմանակարգերը, այսինքն՝ որ սպառողը կարողանա պայմանագրի... Լավ, արձագանքեք:

Վ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այս պահին ունենք այն, ինչ ունենք, եւ մենք աշխատում ենք այդ ուղղությամբ, որպեսզի հնարավորինս նվազեցնենք թե՛ կոռուպցիոն ռիսկերը, թե՛ բերենք իրական դաշտ այդ ավելորդ հողօգտագործողներին, ջրօգտագործողներին։ Դա, չգիտեմ, մեկ օրվա, մեկ ամսվա ընթացքում դժվար է իրականացնել, դա օրեցօր աշխատանքի արդյունք պետք է լինի, եւ ես հուսով եմ, որ այս ոռոգման ժամանակահատվածի վերջում մենք կունենանք որոշ ավելի, այսպես ասած, դեպի դրականը գնացող պատկեր։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքեք։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Ուրեմն, դրա համար նախ՝ մենք ունենք թվային տնտեսության օրակարգ, ցանկալի կլինի, որ էստեղ արդեն այդ խնդիրներն արձանագրվեն, որ ինստիտուցիոնալ լուծում ունեն։

Եվ երկրորդը. երբ ջրօգտագործողներին կա միություններին տալիս եք, չգիտեմ, թույլտվություն, պետք է նաեւ պարտադիր պայման լինի, որ ինքն ապահովի նման կարգի, այսպես ասած, ընթացակարգեր, որ ես կարողանամ իր կայքում, առնվազն, նախ՝ առաջինը կայք պետք է ունենա, կայքում, առնվազն, այդ տեղեկությունը դնել, կարողանալ իմանալ՝ ինչքան գումար եմ վճարում, որովհետեւ, էլի եմ ասում, մենք հիմա խոսում ենք վճարման եղանակի մասին, բայց թե ինչքան պետք է վճարեմ` մենք դրա մասին, մեծ հաշվով, որեւէ կարգի կանոնակարգում չենք անում։

Այդ թվում՝ նաեւ իմ գործընկերը խոսեց, որ, այո, կանխիկի հոսքերի կանոնակարգումը կամ դրանց նկատմամբ հսկողությունը ստվերի դեմ պայքարի լավագույն միջոցն է, բայց էլի մենք մի հատվածը լուծում ենք, ինստիտուցիոնալ խնդիրը, ըստ էության, չենք լուծում։ Ես հասկանում եմ, որ մի օրում չի լինում, բայց դրա մասին արդեն հիմա ինստիտուցիոնալ կարգավորումների շրջանակներում պետք է մտածեք։ Ես, օրինակ, մի ձեւն ասացի, որ երբ թույլտվություն եք տալիս, պիտի լինի պարտադիր պայման։

Վ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Կայքերի հետ կապված` հիմա այդ ուղղությամբ աշխատանքը տարվում է, եւ մենք այդպիսի թիրախ ունենք, որպեսզի գոնե մինչեւ տարվա վերջ ունենանք յուրաքանչյուր ջրօգտագործման էլեկտրոնային կայքը, որտեղ կլինեն տվյալներ ընկերության մասին, նույն ձեր բարձրացրած խնդիրն այնտեղ կերեւա։ Այդ ուղղությամբ աշխատում ենք մեր միջազգային գործընկերների հետ, այդ ծրագիրը կա եւ իրականացնում ենք։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Եղիշե Սողոմոնյան։

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մի առաջարկ, եւ ձեր կարծիքն եմ ուզում լսել։ Ասենք՝ մենք սահմանափակում ենք, որ ստացվող գումարները լինեն անկանխիկ, իսկ ձեր կարծիքով՝ ճի՞շտ չի լինի՝ նաեւ սահմանափակում դնել կատարվող ծախսերի նկատմամբ, այսինքն՝ կատարվող ծախսերը եւս անկանխիկ լինեն, որ այստեղ եւս կորուստները կրճատենք։ Դա` մի հարց։

Մյուս հարցս վերաբերում է Հաշվեքննիչ պալատի հաշվեքննությանը, որ իրականացրել է ձեր համակարգում։ Բազմաթիվ խախտումներ են հայտնաբերվել, տեղյա՞կ եք այդ խախտումներին, ունե՞ք բացատրություններ։ Հատկապես, երկու խախտման մասին արձանագրեմ։

Տեսեք, մենք գիտենք, որ ջրի իրացման ծավալը չի հաշվառվում, բայց դրա մասով մենք 500 հազար դոլարով ձեռք ենք բերել հաշվիչ։ Հաշվիչն այս պահին կա, ինչո՞ւ չի օգտագործվում, ի՞նչն է պատճառը։

Եվ երկրորդ խնդիրը. Հերհերի ջրամբարից երկու ՀԷԿ-երի համար ջուր է բացթողնվում, դրա գծով մուտքը, ընդհանուր առմամբ, եղել է 3 մլն դրամի, բայց ծախսը, ինքնարժեքը եղել է 93 մլն դրամի։ Հիմա շարունակվո՞ւմ է, թե՞ ոչ, նախկինում, որ կատարվել է, ին՞չն է պատճառը եղել, որ ինքնարժեքը 30 անգամ ավելի թանկ է նստել, քան մուտքն է, էլի։ Խնդրում եմ ձեր մեկնաբանությունը։

Վ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես երկրորդ հարցից գամ։ Հերհերի ջրամբարի հետ կապված, այո, Հաշվեքննիչ պալատի զեկույցում այդ թեման արծարծվել է։ Դա նախկինում կնքված պայմանագիր է, եւ ես հանձնարարել եմ իրավաբաններին հասկանալ՝ ի՞նչն է խնդիրը եւ ո՞նց կարելի է այդ պայմանագրի շրջանակներում, օրենքի շրջանակներում դա ձեւափոխել կամ, ընդհանրապես, գալ տրամաբանական ինչ-որ լուծման, որովհետեւ շատ չնչին գումարներ են այդտեղ ծախսվում։ Բայց Հերհերի ջրամբարից նույնպես մենք այս պահին ինչքան էլ ջուր վերցնում ենք, ինքն այդ տարածքների համար բավարարում է ջրօգտագործողներին։ Ուղղակի այդտեղ իրավաբանական ձեւակերպման հարցն է։

Մյուս հարցը...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Մելքոնյան, պատգամավորը կարող է արձագանքել, կհիշեցնի։

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Ջրի իրացման ծավալների չափիչի հետ կապված, որ գնել ենք համապատասխան սարքավորում, բայց չենք օգտագործում, այս սարքավորումն առկա՞ է, թե՞ ոչ:

Եվ մի հարցն էլ՝ երբ ծախսերի նկատմամբ եւս սահմանափակում դնենք, որ անկանխիկ կատարվեն։

Վ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ

-Ծախսերի հետ կապված ես ուղղակի կարող եմ մի օրինակ բերել։ Մի, չասեմ, չնշեմ որը, մի ջրօգտագործող ընկերություն՝ իր ներկայացրած ծախսերով, ծախսեր-եկամուտներ հաշվարկով ունի 2 մլրդ ֆինանսական ճեղքվածք։ Հիմա երկու օր է, երրորդ օրն է արդեն, ուսումնասիրում են, այդ 2 միլիարդը դարձել է 1 միլիարդ։ Դա վերահսկողության խնդիր է, ուղղակի, որ այսօր դա պետք է արվի։ Այդ ընկերությունների հետ աշխատելու ուրիշ տարբերակ այս պահին չկա։ Այո, իրենք գործել են այնպես, ինչպես ուզել են։

Ջրաչափերի հետ կապված. ոչ բոլոր տեղերում է հնարավոր ջրաչափություն իրականացնել։ Որտեղ դա հնարավոր է, մենք հնարավորինս աշխատում ենք այդ ջրաչափությունն իրականացնել։ Մեծ ջրանցքների վրա եւ այն ջրատարների վրա, արդեն որտեղ կա տեղադրված, մենք առցանց տեսնում ենք, եւ այդ SCADA համակարգը նույնպես նախատեսում ենք ընդլայնել։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Մելքոնյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, հարցերն ավարտվեցին։ Այժմ՝ հերթագրում մտքերի փոխանակության համար։ Հերթագրվել է մեկ պատգամավոր: Արտյոմ Ծառուկյան։

Ա.ԾԱՌՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, հարգելի փոխխոսնակ։ Չեմ չարաշահի ձեր համբերությունը, ուղղակի կարճ ուզում էի անդրադառնալ Ջրային կոմիտեի ղեկավարի ելույթին։

Ուրեմն, իմ կարծիքով` եթե նոր Հայաստանում դեռ մնացել են կոռուպցիոն որոշակի դրսեւորումներ, ապա դրա ամենամեծ չափն այս պահին էլ գոյություն ունի ջրօգտագործող ընկերություններում։ Իմ խոսքերի վառ ապացույցը հենց հարուցված քրեական գործերն են Արարատի, Արմավիրի ջրօգտագործող ընկերությունների նկատմամբ, եւ շատ, այսպես, մակերեսորեն նույնիսկ նայելով՝ արդեն իսկ պարզ է դառնում, որ այդ չարաշահումների մեջ, իհարկե, մեծ ծավալի նաեւ կան անկանխիկ այս հավաքագրումների միջոցով հավաքագրված եւ չվճարված գումարները։

Ընդհանուր առմամբ, այդ խնդիրներին անդրադառնալով` կուզենայի նախ՝ այդ բանկային տոկոսի հետ կապված` ասել, որ այսօր կոմունալ վճարումները ոնց որ բնակիչները կատարում են, նույն գյուղացին այսօր իր հոսանքի վճարը կարողանում է, չէ՞, վճարել, բայց վճարելիս չի նայում` «Հայփոստ»-ը կա՞, թե՞ չկա։ Այսինքն՝ ո՞նց էլ ուզում է լինի, ստացվում է դա ինչ-որ մի ձեւով կազմակերպել։  Մենք, ուղղակի, պետք է նժարի վրա դնենք, տեսնենք, հասկանանք՝ արդյո՞ք իրեն հարմար է այդ կոմունալ վճարումները, ասենք, իր ջուրն է, գազն է, հոսանքն է, դրա հետ միասին նաեւ մյուս ջրի համար, ոնց որ ասում են, ոռոգման ջրի համար վճարումն արվի։

Ուրեմն, աշխատողների մասով, դե, մենք տեղյակ ենք, գիտենք, որ  ՋՕ-ի պարտականությունը չի այդ գումարները հավաքելը, եւ այդ աշխատողները, որոնք գումարները հավաքագրում են, այդ պրոցեսն ընդամենն արագացնելու համար են անում, որպեսզի գումարները ժամանակին հավաքագրվեն։ Այստեղ հնարավոր է նաեւ, այո, խնդիրներ լինեն, որ վճարումներն ավելի ուշ լինեն։ Չգիտեմ՝ որքանով ճիշտ կլինի, պրն Բագրատյան, ինչ-որ տուգանքների մասին խոսել։ Դա էլ կապված է արդեն ծառայության որակից, թե ի՞նչ ձեւով են, այսօր այդ ծառայություններն ինչ ձեւով են մատուցվում։ Այսօր տեղյակ ենք, որ շատ ջրօգտագործողներ բողոքում են նրանից, որ ֆիքսվում է ջրի մի ծավալ, թե քանի լիտր/վայրկյան է տրվում ջուրը, բայց փաստացի մարդն այլ ծավալ է ստանում։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Ծառուկյան, ամփոփեք, խնդրում եմ։

Ա.ԾԱՌՈՒԿՅԱՆ

-Հա, ներողություն եմ խնդրում, չէի նկատել։ Շատ բան կա ասելու, երեւի, ավարտենք այսքանով։ Շնորհակալ եմ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Մտքերի փոխանակությունն ավարտվեց։ Այժմ՝ եզրափակիչ ելույթների կարիք կա՞, պրն Մելքոնյան։ Ոչ։ Տիկին Գասպարյա՞ն: Պրն Բագրատյա՞ն: Խնդրեմ։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Հարգելի փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, ես ուզում եմ ասել, որ մենք բաց ենք քննարկման համար։

Պրն Մանուկյան, ձեր առաջարկը կարող ենք առաջինից երկրորդ ընթերցմամբ, անպայման, միացնել, ավելի համապարփակ օրենք ունենալ։ Եվ եթե որեւէ մեկը՝ տիկին Տիգրանյանը կառաջարկի, պրն Սողոմոնյան, ձեր առաջարկներն էլ,  բերեք, քննարկենք, ավելի կատարյալ ունենանք։ Մեզ բոլոր համար կարեւոր է, որ թեթեւացնենք գյուղացու հոգսը, հեշտացնենք, եւ նաեւ կոռուպցիայի այդ թեման ավարտվի գոնե այս ջրային համակարգում, որովհետեւ երկար տարիներ ուղեկցում է մեզ։ Նոր Հայաստանում թող սա ապացուցենք, որ կարելի է, ի վերջո, կանգնեցնել այս ընթացքը։ Այսքանը։ Բաց ենք ցանկացած առաջարկ քննարկել համատեղ, ավելացնել եւ հարստացնել։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Հարգելի պատգամավորներ, այժմ քննարկում ենք ԱԺ պատգամավոր Գեւորգ Պապոյանի կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցող՝ ԱԺ պատգամավոր Գեւորգ Պապոյան։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, մինչեւ օրենքի նախագիծը, կանցնեմ բուն օրենքի նախագծի ներկայացմանը։

Ես մեջբերեմ մի քանի օր առաջ վարչապետ Փաշինյանի ֆեյսբուքյան կիրառումը, որը շատ ուղիղ կապ ունի այս նախագծի հետ. «Այս տարվա մայիսին` նախորդ տարվա մայիսի համեմատ, Հայաստանում 13 միլիոն 182 հազար 667 հատ ՀԴՄ կտրոն ավելի է տպագրվել։ Սա նշանակում է, որ մենք սկսել ենք գերազանցել ոչ միայն նախահեղափոխական, այլեւ հեղափոխական ցուցանիշները։  Կրկին շնորհակալություն եմ հայտնում բոլոր այն ձեռներեցներին, ովքեր պարտաճանաչ ՀԴՄ կտրոն են տպում, շնորհակալություն եմ հայտնում բոլոր քաղաքացիներին, ովքեր բոլոր տեղերում ՀԴՄ կտրոն են պահանջում: Ուզում եմ նաեւ ընդգծել, որ, իրականում, հենց այս մարդիկ են, օրինակ, Հայոց բանակում աշխատավարձերի համատարած եւ շոշափելի բարձրացման իրական հեղինակը: Ձեր վճարած հարկերով է, սիրելի հայրենակիցներ, մեր զինվորականների աշխատավարձը շոշափելիորեն բարձրացել: Ահա այսպիսի գործերով է, որ մենք ի ցույց ենք դնում, որ ժողովուրդը կանգնած է Հայոց բանակի թիկունքին, Կառավարությունը կանգնած է Հայոց բանակի թիկունքին: Դուխով». - մեջբերման ավարտը։

Սա մեջբերեցի, որովհետեւ, ըստ էության, այն օրենսդրական նախագիծը, որը ես ցանկանում եմ ներկայացնել, ուղիղ կապ ունի Հայաստանում ստվերի կրճատման հետ, մասնավորապես, անկանխիկ, ուրեմն, գործարքների տարածման, զարգացման եւ այդ մշակույթի ներդրման հետ, որովհետեւ, այո, վարչարարության կիրառումը շատ կարեւոր նշանակություն ունի Հայաստանում ստվերի կրճատման գործում։ Բայց, ինչպես վարչապետի գրառումն է ցույց տալիս, ՀՀ քաղաքացիներն են  առաջին հերթին այն հիմնական սուբյեկտները, ովքեր իրենց վարքագծով տանում են դեպի առանց ստվեր Հայաստանի Հանրապետություն։ Եվ ահա այս նպատակի իրագործման համար ես առաջարկում եմ, որ Հայաստանում 10 եւ ավելի աշխատակից ունեցող բոլոր ընկերություններում աշխատավարձի վճարումը լինի անկանխիկ։ Սակայն, բոլոր այն դեպքերում, սա առաջարկ է եղել ԱԺ պատգամավոր Արման Բոշյանի կողմից, որը ես ընդունել եմ, որտեղ ինչ-ինչ պատճառներով, քաղաքացուն հարմար չի լինի ստանալ անկանխիկ եղանակով, ապա նա կարող է դիմում գրել եւ ստանալ կանխիկ, օրինակ՝ ենթադրենք, հաշմանդամների դեպքում։

Ահա, առաջարկի էությունը սա է։ Քանի որ, ըստ էության, նաեւ ես կցանկանամ մի փոքր գալ սրան, թե ինչից ելնելով եմ օրենսդրական այս նախաձեռնությունը ձեռնարկել. նախ եւ առաջ` միջազգային փորձի ուսումնասիրությունից։

Միջազգային փորձի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ տեխնոլոգիապես եւ տնտեսապես զարգացած բոլոր երկրներում, առհասարակ, աշխատավարձի վճարումն իրականացվում է 100 տոկոսով անկանխիկ եղանակով: Եվ ՀՀ-ում այս գործընթացը սկսվել է 2000-ական թվականների սկզբից եւ սա էականորեն նպաստել է անկանխիկ վճարումների ծավալի մեծացմանը, ինչն էլ իր հերթին հանգեցրել է ստվերի կրճատմանը։ Եվ եթե զուգահեռաբար նայում ենք բյուջետային մուտքերի եւ, ընդհանրապես, ստվերի կրճատման տեմպերը Հայաստանում եւ անկանխիկ վճարումների տեմպերը, ապա սրանք իրար հետ որոշակիորեն զուգահեռներ ունեն։

Երկրորդ խնդիրը սա է, որ այս օրենքի նախագիծը կարող է գործել, որովհետեւ այսօր Հայաստանում բանկային համակարգը բավականին զարգացած է եւ կարող է դրան նպաստել։

Երկրորդը. այո, նշեցի, որ ՀՀ-ում բավականին մեծ չափով ստվերային տնտեսություն կա։ Այստեղ՝ ԱԺ-ում, այս ամբիոնից մենք անընդհատ, պարբերաբար խոսում ենք սրա մասին եւ, բնականաբար, ստվերային տնտեսության կրճատման ամենակարեւոր գործոններից եւ ամենակարեւոր ուղղություններից մեկը, բնականաբար, անկանխիկ շրջանառությունն է եւ անկանխիկ մշակույթի ներդրումը։

Այս օրինագծի էությունը հետեւյալն է. եթե մարդը ստանում է կանխիկ եղանակով աշխատավարձ, ապա նա, որպես կանոն, 100 տոկոսով կամ մոտ 100 տոկոսով ինքը կանխիկ էլ ծախսում է։ Եթե նա ստանում է անկանխիկ, ապա նա այդ անկանխիկ ստացած աշխատավարձի մի մասն էլ ծախսում է անկանխիկ։

Անկանխիկ ծախսումները 100 տոկոսով ապահովագրված են, դրանց դիմաց գոյանում են հարկային պարտավորություններ, դրանք գնում են պետական բյուջե եւ, բնականաբար, պետական բյուջե գնալիս համապատասխան ծախսումներ են կատարվում բոլոր այն բյուջետային ուղղություններով, որոնք նախատեսված են, իսկ կանխիկն ինքը, բնականաբար, կարող է ենթադրել ստվեր եւ, բնականաբար, սա կարող ենք ամբողջությամբ դիտարկել նաեւ ստվերի դեմ պայքարի շրջանակներում։

Երրորդը, որ...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Պապոյան, ներողություն, հարցերի միջոցով կամ եզրափակիչ ելույթի ժամանակ։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Լավ, քանի որ ժամանակ չկա, հարցերի դեպքում` այո։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Այժմ՝ հերթագրում՝ հարցերի համար։ Մինչ հարցերին անցնելը` ընդմիջում կես ժամ։ Կվերադառնանք 18 :30-ին՝ լրացուցիչ նիստ անելու համար։


Ժամը 18:30

  ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, նիստը սկսվում է, ինչպես հայտարարվեց, եւ ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում հաշվիչ հանձնախմբի նախագահ Վահագն Հովակիմյանին` քիչ առաջ տեղի ունեցած քվեարկության արդյունքներն ամփոփելու համար: Վարման կարգի վերաբերյալ ելո՞ւյթ եք ուզում ունենալ: Պրն Մարուքյան, հիմա ոչ մի ընթացակարգով չեք կարող խոսել: Այս ելույթի համար` օրենքի նախագծի քննարկման, գրանցում չկա, պրն Մարուքյան: Բայց շուտով լինելու է այլ հարցերի քննարկում, կարող եք առիթն օգտագործել: Պրն Հովակիմյան, համեցեք:

Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-ԱԺ հարգելի նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ձեզ եմ ներկայացնում հաշվիչ հանձնախմբի թվով 42-րդ արձանագրությունը: ԱԺ հաշվիչ հանձնախումբը, նախագահությամբ Հովակիմյանի, մասնակցությամբ անդամներ` Գաբրիելյանի, Պողոսյանի, Կարապետյանի, Իսայանի եւ Կոստանյանի արձանագրում է. «Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամի համար առաջադրվել է Գրիգոր Բեքմեզյանի թեկնածությունը: Նրա ազգանունն ընդգրկվել է գաղտնի քվեարկության քվեաթերթիկում: ԱԺ 132 պատգամավորներից քվեարկությանը մասնակցել են 11-ը: Բացելով գաղտնի քվեարկության քվեատուփը` հաշվիչ հանձնախումբը պարզեց` քվեատուփում առկա էր 111 քվեաթերթիկ, որոնցից որեւէ մեկն անվավեր չճանաչվեց: Ձայները բաշխվել են հետեւյալ կերպ. կողմ` 107, դեմ` 4»:

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, պրն Հովակիմյան: Այսպիսով, հարգելի պատգամավորներ, որոշումն ընդունվել է, եւ Գրիգոր Բեքմեզյանն ընտրվել է ԲԴԽ անդամ: Հարգելի պատգամավորներ, Դատական օրենսգրքի համաձայն` ԲԴԽ անդամն ԱԺ-ի կողմից ընտրվելուց անմիջապես հետո, ԱԺ նիստում հանդիսավոր պայմաններում, անհատական կարգով երդվում է, որից հետո ԲԴԽ անդամը ստորագրում է երդման տեքստը: Համեցեք, պրն Բեքմեզյան:

Գ.ԲԵՔՄԵԶՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Շնորհակալություն` վստահության համար. «Ստանձնելով ԲԴԽ անդամի բարձր պաշտոնը` ՀՀ ժողովրդի առջեւ երդվում եմ իմ պարտականությունները կատարել ՀՀ Սահմանադրությանն ու օրենքներին համապատասխան` ապահովելով իրավունքի գերակայությունը, երաշխավորելով դատարանների եւ դատավորների անկախությունը»:

Իմ կողմից ցանկանում եմ ասել` մենք ճիշտ ուղու վրա ենք, ամեն ինչ շատ ճիշտ եւ լավ է լինելու, վստահ եղեք, որ շուտով փոփոխությունները կզգաք: Շնորհակալություն:

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Պապոյանին եմ հրավիրում ամբիոնի մոտ: Հիշեցնեմ` քննարկում ենք «Աշխատանքային օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը, եւ այժմ պատգամավորները գրանցվել են հիմնական զեկուցողին հարցեր տալու համար: Առաջին հարցը` Հովիկ Աղազարյան:

Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Պապոյան, այն, որ շատ երկրներ արդեն անցել են, ընդհանրապես, եւ՛ աշխատավարձի, եւ՛ սպասարկման ոլորտի, եւ՛ բոլոր ոլորտների քարտային համակարգով սպասարկմանը, դա գիտենք: Ես, մասնավորապես,  չգիտեմ, թե այդ երկրներն ի՞նչ ճանապարհով են հասել դրան: Դուք ունե՞ք ինֆորմացիա, տեղեկատվություն, թե ի՞նչ ճանապարհով են հասել դրան: Եղել է օրենքների ընդունման ճանապարհո՞վ, թե՞ տնտեսվարող սուբյեկտներն են կամաց-կամաց իրենց գործունեությունը կարգավորելու համար եկել այդ եզրույթին:

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցի համար, պրն Աղազարյան, շատ կարեւոր հարց եք բարձրացնում: Նախ` պատասխանեմ` եւ՛ եւ՛ հետո մեկնաբանեմ: Որոշ երկրներում, այո, օրենքներ են ընդունվել, որոնք միտված են եղել կանխիկ շրջանառության փոքրացմանը, դեպի անկանխիկ տանելուն, ինչը, բնականաբար, կատարվել է ստվերի դեմ պայքարի շրջանակներում, բայց ես կրկնեմ իմ միտքը, որն իմ ելույթում նշեցի: Բոլոր երկրներում էլ այս գործընթացը հաջողություն չի ունենա, եթե քաղաքացին ինքն այդ մշակույթի կրողը չլինի, եւ այս օրենքի նախագիծը նաեւ միտված է այդ մշակույթը Հայաստանում տարածել: Ընդհանրապես, անկանխիկ վճարումների մշակույթը, ՀԴՄ պահանջելու մշակույթը, ընդհանրապես, հարկեր վճարելու մշակույթը շատ կարեւոր է: Երբ մենք խոսում ենք մի այնպիսի երկրի մասին եւ այնպիսի պետության մասին, որտեղ ստվեր չի լինելու, ես առաջին հերթին այդտեղ ամենակարեւոր դերակատարումը... Շնորհակալ եմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, ես հասկանում եմ, որ ամառ է, այսօր շատ ենք աշխատել, բոլորս հոգնած ենք, բայց խնդրում եմ եւս ժամ ու կես համբերություն: Պրն Աղազարյան, արձագանքեք:

Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Խնդրեմ, ավարտեք ձեր միտքը:

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Խնդիրն առաջին հերթին մենք, մեր քաղաքացիներն են, եւ ես վարչապետի ուղերձը պատահական չբերեցի, որովհետեւ վարչապետի ուղերձում հստակ նշված է, որ մենք հսկայական արդյունք ենք գեներացրել եւ այդ արդյունքը, հիմնականում, ոչ թե վարչարարության միջոցով է, այլ քաղաքացու դերակատարման միջոցով: Այո, մեր քաղաքացիներն են, որ պահանջել են ՀԴՄ կտրոնները, եւ մեր քաղաքացիներն են, որոնք տրամադրել են այդ ՀԴՄ կտրոնները, եւ այդպիսի լավ արդյունք մենք ունենք առաջին հերթին մեր քաղաքացիների ճիշտ վարքագծի միջոցով:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հաջորդ հարցը` Գայանե Աբրահամյան:

Գ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Պապոյան, իսկապես, կարեւոր նախագիծ է, եւ, ընդհանրապես, կարեւոր է նաեւ հենց անկանխիկ շրջանառությունը որպես մշակույթ ներմուծելու տեսանկյունից, բայց ես մեկ մտահոգություն ունեմ, որը ձեր ներկայացմամբ, միեւնույն է, չփարատվեց, դա գյուղական համայնքների, հատկապես, գյուղական համայնքներում բանկոմատների եւ այսինքն` ենթակառուցվածքների բացակայությունն  է, եւ աշխատավարձերի ստացումրեւէ անկանխիկ ձեւով դժվարացնելու է աշխատակիցների գործունեությունը: Այսինքն` այս դեպքում, եթե որեւէ կերպ մենք բարդացնելու ենք քաղաքացիների կյանքը, գուցե մեկ ռիսկ էլ ունեմ այն ձեւակերպման հետ, որ աշխատողը կարող է, ուղղակի, հրաժարվել իր դիմումի համաձայն, այսինքն` այս դեպքում ստացվում է, որ նախագիծն է ինչ-որ տեղ անիմաստ դառնում, որովհետեւ, եթե խնդիր է դրվել խուսափել հարկերից եւ այլն, այդ դեպքում, ուղղակի, գործատուները կպահանջեն եւ ինչ-որ տեղ կստիպեն աշխատակիցներին այդ դիմումները գրել: Ներողություն եմ խնդրում, պատասխանեք, հետո կարձագանքեմ:

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցի համար, տիկին Աբրահամյան, շատ կարեւոր հարց եք բարձրացնում: Նախ` գամ խնդրից: Խնդիրը, ըստ էության, ոչ թե հարկերից խուսափելն է, այդ խնդիրը լուծելը, այլ Հայաստանում, ՀՀ քաղաքացիների մոտ այդ մշակույթի ներդրումը, եւ երբ քաղաքացիները, այո, անկանխիկ վճարումներ կատարեն, ինքնաբերաբար, այդ մասով ստվերը կվերանա: Սա` մեկ:

Երկրորդը. մի փոքր վիճակագրություն բերեմ: Այս օրենքի նախագիծը վերաբերվում է ՀՀ-ում աշխատավարձ ստացող 71 տոկոս աշխատակիցներին, որովհետեւ, քանի որ 10 եւ ավելի աշխատակիցներ ունեցող ընկերություններում 71 տոկոսն են աշխատում: Նրանց` այդ 71 տոկոսի 77 տոկոսը` Երեւան քաղաքում են: Ընդհանրապես, մոտ 100 տոկոսը, համարյա, այսինքն` շատ չնչին տոկոս են կազմում գյուղական բնակավայրերում գրանցված այդ աշխատողները, այսինքն` ընկերություններ, որոնք գյուղական բնակավայրերում են իրենց գործունեությունը ծավալում եւ ունեն 10 եւ ավելի աշխատող, դա շատ փոքր թիվ է: Արձագանքեք, ես կշարունակեմ:

Գ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ուրախ եմ, որ այս տվյալները ներկայացրեցիք, բայց ես, ճիշտն ասած, ես չեմ հասցրել ճշտել, գյուղական համայնքներում դպրոցները, օրինակ` ստանում են անկանխի՞կ, թե՞ կանխիկ: Եթե այդ տվյալը ճշտել եք, հանրայնացրեք, նաեւ քաղաքացիները, կարծում եմ` կհետաքրքրվեն:

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շարունակեմ միտքս: Այսինքն` շատ փոքրաթիվ թվով մարդկանց է վերաբերում, եւ այդ փոքրաթիվ թվով մարդկանց համար էլ լուծում կա, եթե անգամ խնդրահարույց է` դիմումի տեսքով:

Հիմա, պատասխանեմ ձեր հարցին: Ոչ միայն դպրոցներում, տիկին Աբրահամյան, այլեւ մանկապարտեզում, երաժշտական դպրոցում, համայնքապետարանում եւ պետական բոլոր հաստատություններում շատ վաղուց արդեն իսկ անկանխիկ է վճարումը կատարվում նույնիսկ ամենահեռավոր գյուղական բնակավայրում:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արտակ Մանուկյան:

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ճիշտն ասած, նախորդ օրենքի նախագծի մոտեցումը, մեծ հաշվով, ինչ մոտեցում, որ ունեմ նրա նկատմամբ, պետք է կիրառեմ համանման մոտեցում այս օրենքի նկատմամբ էլ, բայց այդուհանդերձ, ես մի քանի խնդիրներ եմ տեսնում: Առաջինը. ձեր ձեւակերպման մեջ գրված է 10 եւ ավելի աշխատող: Ենթադրում եմ, որ նպատակը եղել է բարի, որ գերփոքրի մասով լինի, բայց գերփոքրի մասով այնտեղ միջին ցուցակային թվաքանակ կա, որովհետեւ կարող է մի օր 10 լինի, հետո` 9-ը, եւ ըստ էության, մենք այս մասով պետք է գոնե փորձենք համադրել եւ ես առաջարկ եմ ձեզ անում, որ գոնե գրեք` ոչ գերփոքր, այսինքն` եթե դուք գրում եք ոչ գերփոքրին չի վերաբերում, այնտեղ` ակտիվներ, հասույթ եւ այլն, այս տրանսակցիոն ծախսերը գերփոքր բիզնեսի վրա չեք դնում: Սա` փոքր մինիդիտարկում-առաջարկ, բայց, մեծ հաշվով, ես չեմ հասկանում, սրա վարչարարության բեռը կամ իրազեկման, որ դու պետք է պարտադիր անկանխիկ եղանակով անես, եւ եթե չես արել, պետք է սրա համար հետեւի որեւէ պատասխանատվություն, մի հատ, գոնե ինչ-որ մոտավոր հաշվարկ, գնահատական կա՞, որովհետեւ մենք անում ենք, գրում ենք մի բան, լավ է մղումը, բայց... Արձագանքեք:

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պրն Մանուկյան, հարցի համար: Մոտեցումը հետեւյալն է. ըստ էության, մշակույթի ներդրումը եւ հետագայում ես չեմ բացառում, որ երբ մենք մեսիջն առաջին փուլով կտանք, միգուցե, մի քանի տարի հետո որոշակիորեն ավելի խիստ կարգավորումների գնանք այս առումով, բայց այս պահին` մեղմ ավելի շատ մեսիջ: Մոտեցումը սա է:

Ինչ վերաբերում է 10 եւ ավելիին, ճիշտ նկատեցիք` գերփոքրը դուրս է եկել, եւ ըստ էության, սա նաեւ մեզ հնարավորություն է տալիս վիճակագրության հետ աշխատել, որովհետեւ նույն վիճակագրության մեջ էլ մոտեցումն այդպիսին է: Միգուցե, եթե այդպիսի առաջակ կա, սիրով կընդունեմ օրենքի նախագծում առաջինից երկրորդ ընթերցում փոփոխության այդ առաջարկը, այդ մասով ես որեւէ խնդիր չունեմ:

Ինչ վերաբերում է վարչական իրավախախտումներին, այո, այդ մասով ես զրույց եմ ունեցել տիկին Տիգրանյանի հետ, մենք խոսել ենք այդ մասով, Վարչական իրավախախտումների օրենսգրքում փոփոխություն կատարելու կարիք չկա, որովհետեւ Վարչական իրավախախտումների օրենսգրքում կա հոդված, որն այս մասով խախտումների դեպքում համապատասխան վարչական տույժ է նախատեսում:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Միացրեք պատգամավորի խոսափողը:

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

՟-Ճիշտն ասած, եթե ուզում ենք մենակ մշակույթը խրախուսել, ասենք, որ ով անկանխիկ է վճարում, մի հատ էլ պետությունն իր 5 տոկոս բոնուս է տալիս, էդ ավելի լավ մշակույթ է:

Եթե միայն խնդիրը մշակույթ ամրագրելն է առանց հարկային վարչարարության բեռը հաշվի առնելու, որովհետեւ մենք պոզիտիվ նորմ ենք դնում, ըստ էության, եւ ինչ-որ մեկը պետք է լինի, ավելի լավ լուծում տանք, ասենք, ով անկանխիկ է վճարում, եկեք 5 տոկոս բոնուս տանք: Հա, 1 տոկոս, կես տոկոս, ինչքան ուզում եք` ասենք: Մշակույթն ավելի մոտիվացված կլինի, բայց, այդուհանդերձ, ես էլի գտնում եմ, որ, առնվազն, պետք է ձեւակերպումների մասով գրվի` չի վերաբերում գերփոքր բիզնեսին:

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Պատասխանեմ: Ձեւակերպման մասով` քննարկենք ձեր առաջարկը, կատարենք, այս պահին ընդունում եմ, որովհետեւ չեմ տեսնում պատճառ` չընդունելու: Մեծ սիրով քննարկենք, որեւէ խնդիր այդ մասով չկա:

Մեսիջի մասով` լավ մեսիջ եք ասում, բայց ֆինանսական բեռ է առաջացնելու: Սա արդեն իսկ մենք գնալով եկամտահարկի համահարթեցման եւ վերջնարդյունքում` 20 տոկոսի, բավականին իջեցրել ենք: Սա նոր բեռ կլինի: Ես կարծում եմ` այս փուլում եկեք ձեռնպահ մնանք:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Էդգար Առաքելյան:

Է.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Պրն Պապոյան, անշուշտ, ողջունում եմ ձեր այս նախաձեռնությունը, եւ, բնականաբար, կողմ եմ քվեարկելու, բայց երեւի թե կհամաձայնվեք, որ սա միայն սկիզբն է այս մշակույթի ներդրման, եւ այն թիրախները, նպատակները, որ մենք սրանով մեր առջեւ դնում ենք, կլուծվեն միայն այն պարագայում, եթե այս նախաձեռնությունը շարունակություն ունենա, եւ մենք օրենսդրական փոփոխություններով պարտադրենք նաեւ բոլոր առեւտրի կետերին եւ բոլոր այն, առհասարակ, բոլոր այն դեպքերում, երբ պետք է քաղաքացուց գումար գանձվի ծառայության կամ ապրանքների դիմաց, հնարավոր լինի կատարել անկանխիկ վճարումներ:

Քիչ առաջ, մեր քննարկումից բառացիորեն 1-2 ժամ առաջ Facebook-ով ինձ եւ պրն Գաբրիելյանին մի քաղաքացի էր դիմել, որը պնդում է, իհարկե, ես մասնագետ չեմ, որ նոր սերնդի ՀԴՄ սարքերը նաեւ փոստ-տերմինալներ են, ուստի, թերեւս, տեխնիկապես սա ավելի հեշտ կլինի: Տեսեք, նույնիսկ պետությունն այն կետերում, որտեղ վճարումներ է ընդունում քաղաքացիներից, նույնիսկ այնտեղ փոստ-տերմինալներ չկան: Կարծում եմ` մենք առաջնահերթ սա պետք է լուծենք, հետո պարտադրենք նաեւ խանութներին եւ մնացած այլ կետերին:

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Պրն Առաքելյան, նախ` շնորհակալ եմ մոտեցման մասին: Ընդհանրապես, այն մոտեցումը, որ դուք արտահայտեցիք, ես ամբողջությամբ համաձայն եմ, եւ ի սկզբանե օրենքի նախագիծը մի փոքր ավելի խիստ կարգավորումներ էր նախատեսում, բայց տարբեր մասնագետների, հանձնաժողովի հետ մեր քննարկման արդյունքում եկանք, որ ավելի մեղմ մոտեցմամբ եւ ժամանակի ընթացքում, այսպես ասենք, հերթական քայլերով, որպեսզի նաեւ շոկային իրավիճակ չառաջանա:

Այո, ամբողջությամբ համաձայն եմ ձեզ հետ, եւ ձեր թույլտվությամբ` ուղղակի, մի երկու վիճակագրություն: Աշխարհի զարգացած երկրներում` Բելգիայում, Ֆրանսիայում, Կանադայում, Մեծ Բրիտանիայում, Շվեդիայում 90 տոկոս եւ ավելի է անկանխիկի շրջանառությունը, այսինքն` սա ցուցիչ է, որ անկանխիկի մեծ ծավալը տնտեսական զարգացվածության եւ առանց ստվերի պետություն ունենալու հետ ուղիղ հոմանիշ է: Սրան մենք պետք է, այո, գնանք, նաեւ պարբերաբար որոշակի գործողություններով, օրենքներ ընդունելով: Համաձայն եմ ձեզ հետ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Միացրեք խոսափողը: Արձագանք:

Է.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Այո, ուղղակի հավելեմ, որպեսզի բոլոր մեզ հետեւող քաղաքացիները պատկերացնեն, թե ինչի մասին է խոսքը: Եթե մենք այսքան ամիսների ընթացքում ասում ենք, որ տնտեսական հեղափոխություն անելու համար անհրաժեշտ է ՀԴՄ կտրոն պահանջել եւ, փաստացի, մեր հանրությունն այդ ուղերձը վերցրել է եւ կիրառում է շատ ակտիվորեն, այս պարագայում, եթե մենք անկանխիկ շրջանառությունը հասցնենք առավելագույնի, այլեւս ՀԴՄ կտրոն պահանջելու անհրաժեշտությունն էլ չի լինի, ցանկացած անկանխիկ գործարքի դեպքում պետական բյուջեն իր հստակ եկամուտները կունենա այդ մասով: Շնորհակալություն:

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Ամբողջությամբ համաձայն եմ, շարունակեմ ձեր միտքը. դրա հետեւանքով կավելանան թոշակները, աշխատավարձերը, բանակին, գիտությանը հատկացումները, եւ, ընդհանրապես, բոլոր հատկացումները պետական բյուջեից, նաեւ համապատասխան ուղղություններով ծախսերը:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Այս ամեն ինչը շատ լավ է, իհարկե, ուղղակի նախագծի հեղինակը «Իմ քայլ»-ից է, հարց տվողները «Իմ քայլ»-ից են, ֆրակցիայի նիստին հնարավոր չէ՞ր այս ամենն իմանալ: Արթուր Հովհաննիսյան:

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Պրն Պապոյան, հարցս վերաբերում է նախագծի արդյունավետությանը հենց այս փուլում, քանի որ գաղտնիք չէ, որ մի շարք ընկերություններ, օրինակ` աշխատողների աշխատավարձի մի մասը գրանցում են, անկանխիկ են տալիս, մյուս մասը կանխիկ են տալիս, այսինքն` երբ այս փուլում ստվերի դեմ պայքարը դեռ ընթանում է, այս խնդրը լուծված չէ, հիմա, որ մենք այս նախագիծն ընդունում ենք, որքանո՞վ ենք նպաստում ստվերի դեմ պայքարին եւ որքանո՞վ ենք ստիպում այդ ընկերություններին գրանցել իրենց աշխատողներին, որովհետեւ հակառակ դեպքում արդյունավետության հետ խնդիր կունենանք:

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցի համար պրն Հովհաննիսյան: Տեսեք, ըստ էության, ինչպիսի՞ վիճակ է: Հիպոթետիկ մի օրինակ վերցնենք, երբ աշխատողի աշխատավարձը 200 հազար դրամ է, եւ ենթադրենք, գրանցված է 100 հազարը եւ 100-ն էլ կանխիկով են վճարում: Քանի որ սա գաղտնիք չէ, իրավիճակ է, երկրում կարող է լինել, այդ օրինակը բերենք: Եթե այս օրենքի ընդունումից հետո 100 հազարն անկանխիկ վճարվի, 100-ը` կանխիկով, նշանակում է, որ քաղաքացին, 100-ը, որն կանխիկ է վճարվել, դրա մի մասը, գոնե, կսկսի անկանխիկ ծախսել: Սա մշակույթ է, որը ժամանակի ընթացքում ձեւավորվելով` կմեծանա, ծավալները ժամանակի ընթացքում կմեծանան, եւ ինչքան, բնականաբար, անկանխիկի ծավալը մեծանա, այդքանով ստվերի ռիսկը կկրճատվի:

Ինչ վերաբերում է այն մասով, թե կգրանցե՞ն, թե՞ ոչ, ըստ էության, չեմ կարող վստահաբար ասել, որ այո, այս օրենքի նախագծով կգրանցե՞ն, թե՞ ոչ, բայց ես մի բանում վստահ եմ, որ հեղափոխությունից հետո, այս մեկ տարվա ընթացքում 51 հազար նոր աշխատատեղ է գրանցվել Հայաստանում, եւ դրա մի մասը...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագա՞նք:

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Կարող եք շարունակել, պրն Պապոյան:

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Եվ դրա մի մասը, այո, ստվերից դուրս եկած աշխատատեղերն են, հետեւաբար, այս առումով, արդեն իսկ մեր գործատուները, կարծում եմ` դրական վարքագիծ են դրսեւորում եւ հեղափոխության գաղափարներին համահունչ վարքագիծ են դրսեւորել, ինչը շատ ողջունելի է:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ռուստամ Բաքոյան:

Ռ.ԲԱՔՈՅԱՆ

-Պրն Պապոյան, ասացիք, որ 10 աշխատող ունեցողները պետք է անկանխիկ վճարեն: Ինչո՞ւ հենց 10 աշխատող ունեցող հիմնարկները, 10 քանի՞ հոգանոց ընկերություններ կան, եւ մաքսիմում ի՞նչ արդյունավետություն են կարողանալու ապահովել:

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցի համար: Պրն Բաքոյան, 10 եւ ավելի աշխատողների մասին է: Ինչո՞ւ 10 եւ ավելի, որովհետեւ ՓՄՁ-ների մասին օրենքով` մինչեւ 9 աշխատող ունեցող ընկերությունները համարվում են գերփոքր, 10-50-աշխատող ունեցողները` փոքր, եւ այսպես սանդղակը բարձրանում է: Սա` առաջին հարցի պատասխանը:

Երկրորդը` 10-50 աշխատող ունեցող հարկ վճարողների թվաքանակը Հայաստանում 7 հազար 493 է, սա ապրիլ ամսվա տվյալն է, վերցրել եմ ՊԵԿ-ից, հարցում էի արել, եւ 50 եւ ավելի աշխատող ունեցողների թվաքանակը 2 հազար 39-ն է:

Ես նշեցի, որ ըստ էության, այս օրենքը վերաբերելու է ընդհանուր աշխատողների 71 տոկոսին, եւ նրանց 77 տոկոսը Երեւանում է: Արձագանքեք, կշարունակեմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Միացրեք:

Ռ.ԲԱՔՈՅԱՆ

-Պրն Պապոյան, այս ձեւաչափը, ըստ էության, նոր մշակույթ է, որը ողջունելի է, բայց այստեղ նաեւ մի խնդիր է առաջ գալու գյուղական համայնքներում, որտեղ կարող են մինչեւ 30 կիլոմետր, ենթադրենք, հեռավորություն ունենալ բանկոմատներից, եւ, ենթադրենք, 85 հազար դրամ աշխատավարձ ստացող քաղաքացիները պետք է մի հատ էլ ամեն ամիս կարողանան այս ճանապարհը կտրել, անցնել: Սրա համար մենք մեխանիզմներ ունե՞նք, որպեսզի համայնքներում տեղադրենք բանկոմատներ, որ ավելի մատչելի դարձնենք:

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցի համար, պրն Բաքոյան: Ընդհանրապես, ԿԲ-ն էլ ունի անկանխիկի զարգացման նման մոտեցում, եւ իրենց մեկնաբանությունն էլ սա է, որ որքան անկանխիկի ծավալները գնան, այսինքն` գյուղերում այդ մշակույթը ներդրվի, բանկերն իրենք կգնան դեպի գյուղեր, բայց, այնուամենայնիվ, այս պահին, քանի որ, ես համաձայն եմ ձեզ հետ, որ կարող են խնդիրներ առաջանալ, պրն Բոշյանի առաջարկը ես ընդունել եմ, երբ այդ առանձին դեպքերի համար ես ասացի` դրանք ընդամենը մի քանի տոկոսն են, որ գյուղական բնակավայրերում են ապրում եւ նրանց կվերաբերի այդ մասով, այսպես ասած, եթե քաղաքացին գտնի, որ իրեն համար չի անկանխիկ եղանակը, նա կարող է դիմում գրել եւ ստանալ կանխիկ եղանակով, բայց դա գործողություն է իրենից ենթադրում: Պայմանը, նախ եւ առաջ, անկանխիկն է:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սա, ըստ էության, վերջին հարցն է, որովհետեւ հաջորդ հերթագրված պատգամավորը դահլիճում չի եւ, ընդհանրապես, հարցի քննարկման ժամանակ հարցի հարց ու պատասխանին հատկացված ժամանակը սպառվեց, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, պրն Պապոյան:

Այժմ հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում առողջապահության եւ սոցիալական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Լուսինե Բադալյանին:

Լ.ԲԱԴԱԼՅԱՆ

-Մեծարգո նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, մեր հանձնաժողովում Գեւորգ Պապոյանի նախագիծը քննարկվել է թերեւս ավելի թեժ եւ բուռն պայմաններում, քան այսօր եղավ հարց ու պատասխան: Չնայած մենք բոլորս միակարծիք ենք, ինչպես նկատեցինք, այստեղ էլ տրամադրությունն այդպես է, որ նախագծի նպատակը, միանշանակ, լավն է, բարի է, եւ դրա հիմքում ընկած է ստվերի դեմ պայքարը, եւ սա լուրջ քայլ է, նաեւ քայլ է դեպի քաղաքակիրթ աշխարհ, բայց հիմնականում քննարկվող թեմաները եղել են հենց գյուղական համայնքների մեր բնակիչների համար ստեղծվող բարդությունները, որովհետեւ 915 համայնքներից 169-ն ունեն 1000-ից պակաս բնակչություն, եւ հետեւաբար` կարող էին խնդիրներ առաջանալ:

Պրն Պապոյանը նշեց իր խոսքում, որ պետական բոլոր աշխատողները, անկախ նրանից` որտե՞ղ են ապրում, անկանխիկ եղանակով են ստանում աշխատավարձ, բայց հանձնաժողովը նաեւ արել է որոշակի ուսումնասիրություններ, եւ պարզել ենք, որ կա խնդիր: Թեպետ նրանք անկանխիկ են ստանում աշխատավարձը, բայց այլ մեխանիզմներ են գտնում, որպեսզի գնան, հասնեն մարզկենտրոն, կամ ինչ-որ մեկը նրանց աշխատավարձը կանխիկացնի:

Մի խոսքով` խնդիրներ կան: Խնդիրներ կան նաեւ 2004 թվականի հոկտեմբերի 25-ին ընդունված` աշխատավարձի պաշտպանության մասին կոնվենցիայի հետ, բայց այնտեղ էլ կարելի է կարգավորումները գտնել: Մի խոսքով` այս ամենը ստիպեց, որպեսզի պատգամավոր Արման Բոշյանն անի իր առաջարկությունը: Առաջարկությունն ընդունվեց պրն Պապոյանի կողմից: Այդտեղ եւս խնդիր տեսանք, որ օրենքը կորցնում է իր իմպերատիվությունը, եւ, կարծես թե, նախագիծը դառնում է անիմաստ: Բայց, այնուամենայնիվ, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ այս օրինագծի ընդունումը, օրենքի ընդունումը կարող է նոր մշակույթ ստեղծել, բավականին մեծ քայլ անել դեպի ստվեր դեմ պայքարի հաջողություններ, ես առաջարկում եմ, այնուամենայնիվ, կողմ քվեարկել նախագծին, եւ եթե սրան հաջորդեն արդեն մյուս կարգավորումներն այս դաշտում, ապա մենք շատ արագ կունենանք մեծ հաջողություններ: Հաջողություն եմ մաղթում, պրն Պապոյան:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շատ շնորհակալություն տիկին Բադալյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, մենք կողմ կքվեարկենք նախագծին, որը դուք ասում եք` համարյա անիմաստ է արդեն: Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում էկոնոմիկայի նախարարի տեղակալ Ավագ Ավանեսյանին:

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Մեծարգո նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, իսկապես, հարցը քննարկվել է հանձնաժողովում եւ բազմակողմանի է քննարկվել: Ներկայացնեմ Կառավարության դիրքորոշումը: Ընդհանուր առմամբ, նախագծի նպատակն ու որդեգրված ընդհանուր մոտեցումը դրական արձագանքի է արժանացել Կառավարության կողմից, սակայն մենք առաջարկում էինք, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ՀՀ ԿԲ-ի կողմից մշակվում է ստվերի դեմ պայքարի եւ անկանխիկ տնտեսությանն անցման համալիր փաթեթ, մենք առաջարկել ենք, որ այս փաթեթի լոգիկայի եւ առաջարկվող կարգավորումների շրջանակում նախագիծը քննարկվի, եւ մոտեցումներն ինտեգրվեն: Բայց, ընդհանուր առմամբ, կրկին, Կառավարությունը նախագծին դրական է նայում եւ ընդհանուր մոտեցումներին դրական է նայում, ուղղակի, այստեղ հարցը կրկնությունները եւ համապարփակ մոտեցում կիրառելու առաջարկությունն է: Երեւի, լինեմ շատ հակիրճ, այսքանը:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, կարող եք նստել, պրն փոխնախարար: Մտքերի փոխանակության համար հերթագրում:  Հերիքնազ Տիգրանյան:

Հ.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, այսօր ստացվում է  այնպես, որ անկանխիկ վճարումների վերաբերյալ նախագծերի հետ կապված` ես ինչ-որ վերապահումներ եմ ունենում եւ մտահոգություններ եմ արտահայտում, եւ որպեսզի իմ վերաբերմունքի մեջ տարբերակում չլինի` պրն Բագրատյանի նախագծի հետ կապված եւ իմքայլականի նախագծի հետ կապված, ես նորից մտահոգություն պետք է հայտնեմ, որ թեեւ բարի նպատակներով նախագիծ է բերվում, եւ պրն Պապոյանի հետ մենք այս նախագիծը դեռ նախնական մշակման փուլում շատ քննարկել ենք, բայց նաեւ հանձնաժողովի նիստում իմ մտահոգություններն եմ հայտնել այն մասին, որ եթե այս նախագծի ընդունման արդյունքում որեւէ աշխատողի համար կստեղծվի անհարմարություն` ստանալ իր կատարած աշխատանքի դիմաց վարձատրությունը, ապա ես այս նախագծին չեմ կարող կողմ քվեարկել: Չեմ ասում` դեմ կքվեարկեմ, բայց նաեւ այդքան չեմ ոգեւորվի, որ մենք անում ենք շատ կարեւոր քայլ եւ աշխատողի հարմարավետության հաշվին զարգացնում ենք անկանխիկ շուկան եւ փորձում ենք ստվերից դուրս բերել:

Նաեւ միանշանակ չեմ կիսում, որ այս նախագիծն է կոչված ստվերից դուրս հանելուն, որովհետեւ, ես այդպես էլ չստացա իմ այն հարցի պատասխանը, թե, ի վերջո, քանի՞ կազմակերպություն է այս օրենքի առարկան դառնալու, նրանց վրա տարածվելու, որովհետեւ թվային տվյալներ չունեցանք, թե 10 ավելի աշխատող ունեցող քանի կազմակերպություններ կան այն բնակավայրերում, որոնց համար չկա բանկոմատային հասանելիություն, եւ նաեւ խորապես համոզված եմ, որ այս նախագիծը եւ նախագծով հետապնդվող նպատակն Աշխատանքային օրենսգրքի կարգավորման առարկան չէ, եւ աշխատողի իրավունքների կամ նրա հարմարավետության հաշվին չփորձենք զարգացնել բանկային համակարգը կամ անկանխիկ դրամաշրջանառությունը: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հիմա ո՞նց չասեմ` ամեն ելույթից հետո իմ ոգեւորությունն այս նախագծի նկատմամբ ավելի է աճում: Եզրափակիչ ելույթի կարիք կա՞, պրն Ավանեսյան: Չկա: Տիկին Բադալյան, եզրափակիչ ելույթի կարիք կա՞: Չկա: Պրն Պապոյա՞ն: Համեցեք:

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

՟-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, շատ կարճ անդրադառնամ իմ գործընկերների հիմնական շեշտադրումներին: Տիկին Բադալյանի խոսքի հետ կապված` այո, իմպերատիվությունը, համաձայն եմ, ընկել է, բայց, ընդհանուր առմամբ, մեր մեսիջը հենց դա է: Ես ի սկզբանե իմպերատիվ տարբերակ էի նախագծել, բայց հենց հանձնաժողովի առաջարկն է այդպիսին, որպեսզի իմպերատիվությունը դուրս գա եւ մնա միայն դրական ուղերձը, նաեւ պարտադրությունը: Նախ եւ առաջ` առաջին պայմանն անկանխիկն է, նոր հետո` համապատասխան դիմումի առկայության դեպքում` կանխիկ տարբերակը:

Համապարփակության մասով, ընդհանրապես, ես կարծում եմ` խնդիր է դրվել կոնկրետ խնդիր լուծել: Եթե ԿԲ-ն կբերի օրինագիծ, որը բազմաթիվ այլ խնդիրներ էլ կլուծի, մենք սիրով կքննարկենք: Այստեղ, կարծում եմ` հարց չկա:

Տիկին Տիգրանյանը նշեց անհարմարության մասով: Տիկին Տիգրանյան, անհարմարություն չի կարող պատճառվել, որովհետեւ, եթե որեւէ քաղաքացու սա անհարմարություն պատճառի, ապա նա կարող է պարզապես դիմում գրել, եւ հետեւաբար` նրան այս օրենքի նախագիծը որեւէ կերպ չի խանգարի եւ նրան անհարմարություն չի պատճառի: Ինչ վերաբերում է ձեր նշած թվային պարամետրերին, ես նշեցի, որ ընդամենը, ամբողջ Հայաստանում 10 եւ ավելի աշխատող ունեցող ընկերությունների աշխատակիցների մի քանի տոկոսը, 78 տոկոսը` Երեւանում, մյուս քաղաքներում, երբ թիվը մեծանում էր, ընդամենը մի քանի տոկոսի` 2-3 տոկոսի մասին է խոսքը, որոնց մի մասն էլ արդեն իսկ անկանխիկ տարբերակով են իրենց աշխատավարձը ստանում: Հետեւաբար` կարծում եմ` օրենքի նախագիծը կոնկրետ խնդիրը լուծում է, բնականաբար, իմաստ ունի եւ որեւէ անհարմարություն չի առաջացնում:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցի քննարկումն ավարտվեց: Շնորհակալություն: Քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված. «Հայաստանի Հանրապետության կառավարության եւ Կորեայի Հանրապետության կառավարության միջեւ ներդրումների խրախուսման եւ փոխադարձ պաշպանության մասին» համաձայնագիրը վավերացնելու մասին օրենքի նախագիծը: Հիմնական զեկուցող` էկոնոմիկայի նախարարի տեղակալ Արագ Ավանեսյան:

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Մեծարգո նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, ձեր ուշադրությանն է ներկայացվում  «Հայաստանի Հանրապետության կառավարության եւ Կորեայի Հանրապետության կառավարության միջեւ ներդրումների խրախուսման եւ փոխադարձ պաշպանության մասին» համաձայնագիրը: Նշեմ, որ համաձայնագիրն արդեն իսկ վավերացվել է կորեական կողմի կողմից: Համաձայնագիրը բաղկացած է 19 հոդվածներից եւ 2 հավելվածից: Սա, այսպես կոչված, նոր սերնդի համաձայնագրերից է, որտեղ ՀՀ-ը եւ մեր փոխադարձ կողմը որոշակի վերապահումներ են վերցնում, այսինքն` համաձայնագիրը թույլ է տալիս ազգային վերաբերմունք ցույց տալ բոլոր ներդրողներին, պաշտպանել ամբողջապես իրենց իրավունքները, սակայն, ներկայիս դրությամբ ինչպես հայկական կողմը, այնպես էլ կորեական կողմը որոշակի վերապահումներ են վերցրել, որ առկա են լինելու ոլորտներ, եւ այդ ոլորտները համաձայնագրում նշված են, որտեղ ազգային տնտեսվարող սուբյեկտներին լրացուցիչ պաշտպանության կամ լրացուցիչ խրախուսման միջոցներ կարող են կիրառվել: Հիմնականում խոսքը գնում է ավիացիայի, ռազմարդյունաբերության, հողի սեփականության մասին:

Կորեայի հետ տնտեսական հարաբերություններից մի քիչ խոսենք: Ցավոք սրտի, Կորեայից ուղղակի օտարերկրյա ներդրումներ վերջին տարիներին բացարձակ չեն եղել, եւ կորեական կապիտալ` կուտակված ՀՀ-ում, չկա, եւ չկան կորեական կապիտալով գործող ընկերություններ: Փոխադարձ առեւտուրը ներկայիս դրությամբ բավական ցածր մակարդակի վրա է, այսինքն` հիմնականում մենք ներմուծում ենք, մոտավորապես 27 միլիոն դոլար է դա կազմում, մեքենաները միջից մոտավորապես 2 միլիոն դոլար են: Արտահանումը հետաքրքիր տենդենց է ցույց տալիս: Փաստացի ստացվում է, որ մեր տնտեսվարողները ոնց որ փորձարկում են կորեական շուկան: Խոսքը գնում է հետեւյալի մասին. ծավալները մոտավորապես տատանվում են 300 հազար դոլարից 1.8 միլիոն դոլարի շրջանակներում, սակայն ապրանքային արտահանման քանակական ցուցանիշները, այսինքն` ապրանքների քանակությունները հուշում են նրա մասին, որ  փորձարկվող պարտիաներ են գնում: Հիմնականում արտահանվում են բժշկական սարքավորումներ, մեքենաներ, օպտիկական սարքավորումներ, էթիլային ալկոհոլ, քիմիական արտադրության արտադրանք, այսինքն` բարձր ԱԱՀ ունեցող... Չէ, մեր արտահանումն է դա: Ցածր են ծավալները, բայց բարձր ԱԱՀ ունեցող ապրանքներ են: Դե, մոտավորապես հետեւյալն է. 2018 թվականին արտահանումը մեր մոտից եղել է ընդամենը 357 հազար դոլար, սակայն արտահանվող ապրանքները բարդ ապրանքներ են, այսինքն` տնտեսապես բարդ ապրանքներ են, որը հուսադրում է, որ եթե տնտեսվարողները լրացուցիչ պաշտպանություն ունենան եւ լրացուցիչ հույս ունենան, որ պետությունն իրենց կպաշտպանի, եւ նաեւ կորեական գործընկերները տեսնեն, որ պետությունների միջեւ հարաբերությունները լավն են եւ զարգանում են, մենք հույս ունենք, որ մեր տնտեսվարողները, այսպես կոչենք, գործընկեր գտնելուց կանցնեն արդեն հաստատված գործընկերների հետ առեւտրի, եւ մենք հույս ունենք, որ այս համաձայնագիրը դրան զգալիորեն կնպաստի:

Կրկին խնդրում եմ համաձայնագիրը հաստատել` հատկապես հաշվի առնելով, որ կորեական կողմն արդեն բարձր հետաքրքրվածություն է ցույց տվել համաձայնագրի նկատմամբ, եւ կորեական շուկայի պոտենցիալը` ՀՀ-ի համար, ինչպես ներդրումների, այնպես էլ առեւտրի տեսանկյունից: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերի համար հերթագրում: Հարցեր չկան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, շնորհակալություն: Հարակից զեկուցման համար հրավիրում եմ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Հովիկ Աղազարյանին:

Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգարժան փոխխոսնակ, հարգելի պատգամավորներ, գործընկերներ, քննարկում ենք «Հայաստանի Հանրապետության կառավարության եւ Կորեայի Հանրապետության կառավարության միջեւ ներդրումների խրախուսման եւ փոխադարձ պաշպանության մասին» համաձայնագիրը վավերացնելու մասին ՀՀ օրենքի նախագիծը: Համաձայնագիրը կնքվել է 2018 թվականի հոկտեմբերի 19-ին, Երեւան քաղաքում, եւ այդ ժամանակ կողմերի միջեւ բանավոր պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել համաձայնագիրն առավել սեղմ ժամկետներում վավերացնելու համար: Ինչպես նշեց պրն փոխնախարարը, արդեն կորեական կողմը համաձայնագիրը վավերացրել է, եւ համաձայնագիրն էլ բխում է մեր հանրապետության շահերից, քանի որ հնարավորություն է ընձեռնում կորեական ներդրումներ ներգրավել ՀՀ տնտեսության մի շարք` տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, ճշգրիտ ճարտարագիտության եւ մեքենաշինության ոլորտներում:

Տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովում օրենքի նախագիծը քննարկվել է, եւ միաձայն որոշել են հավանություն տալ նախագծին: Ես նույնպես կոչ եմ անում բոլորիդ պատեհ պահին կողմ քվեարկել համաձայնագրի վավերացմանը: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Աղազարյանին հարցերով դիմելու համար` հերթագրում: Հարցեր չկան, պրն Աղազարյան, շնորհակալություն: Մտքերի փոխանակության համար հերթագրում: Մեկ պատգամավոր է, սխալմամբ, ոնց որ հերթագրվել: Շատ լավ: Ինչպե՞ս, պրն Վարդանյան: Շատ լավ: Դուք, պրն Աղազարյան, եզրափակիչ ելույթի անհրաժեշտություն չեք տեսնո՞ւմ, պրն Ավանեսյան, չեք տեսնո՞ւմ: Հարցի քննարկումն ավարտվեց: Անցնում ենք մյուս հարցին:

Քննարկում ենք ԱԺ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետությունում հաշմանդամների սոցիալական պաշտպանության մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Հիմնական զեկուցող` ԱԺ պատգամավոր Սրբուհի Գրիգորյան:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Խոսեցինք բարի նախագծերից, ես նաեւ պետք է ասեմ, որ բարու հետ միաժամանակ նաեւ լուսավոր նախագիծ եմ ներկայացնում, որովհետեւ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության «Հայաստանի Հանրապետությունում հաշմանդամների սոցիալական պաշտպանության մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն եմ ներկայացնում: Գործող կարգավորման համաձայն` ընդունելության քննությունները դրական գնահատականով հանձնած առաջին եւ երկրորդ կարգի հաշմանդամները բուհ են ընդունվում եւ սովորում են անվճար համակարգով: Վճարովի համակարգում սովորող անձինք, ովքեր ուսումնառության ընթացքում ստանում են առաջին կամ երկրորդ կարգի հաշմանդամություն, դարձյալ անցնում են անվճար համակարգ:

Անվճար համակարգում սովորում են նաեւ մանկուց հաշմանդամ ճանաչված երեխաները: Այստեղ չի նշվում` առաջին, երկրորդ կամ երրորդ, հետեւաբար` բոլոր հաշմանդամներն են սովորում պետպատվերի շրջանակում, մինչդեռ վերեւում, ինչպես նշեցի, ուսումնառության ընթացքում երրորդ կարգի հաշմանդամություն ստացած ուսանողները դուրս են մնում պետպատվերով սովորելու հնարավորությունից: Հենց այս խտրական վերաբերմունքը շտկելու նպատակով է մեր նախագիծը:

Ասեմ, որ այս բացթողումն օրենքում, նաեւ սողանցք է թողնում, որպեսզի բուհերում խուսափեն, ընդհանրապես, արտոնություն շնորհել երրորդ կարգի այն ուսանողներին, ովքեր մինչեւ 18 տարին լրանալն են հաշմանդամ, եւ ես այսօր նաեւ այս առիթն օգտագործում եմ, այս ամբիոնը, եւ կոչ եմ անում համապատասխան մարմիններին աուդիտ անցկացնել ՀՀ բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում եւ միջնակարգ մասնագիտական կրթական հաստատություններում, պարզելու, թե ինչո՞ւ երրորդ կարգի հաշմանդամները, ովքեր մինչեւ 18 տարին լրացած հաշմանդամներ են եւ պետք է օրենքի շրջանակում պետպատվերով սովորեն, չեն սովորում:

Կառավարության տեսակետը հիմնականում այն է, որ եթե անձն ընդունվել է բուհ եւ ի վիճակի է եղել կատարել իր վճարը, երրորդ կարգի հաշմանդամություն ստանալուց հետո ինքը դարձյալ կարող է իր վճարը կատարել: Բայց այստեղ մենք մոռացել ենք, նաեւ` Կառավարությունը, ես հանձնաժողովի նիստի ժամանակ էլ նշեցի, որ երբ անձը ձեռք է բերում որեւէ կարգի հաշմանդամություն, այստեղ խոսքը երրորդ կարգի հաշմանդամության մասին է, որոշակի սահմանափակումներ է ձեռք բերում, շարժողական խնդիրներ եւ այլ խնդիրներ, նաեւ իրենց ընտանիքում սոցիալական լրացուցիչ բեռ է առաջանում, հետեւաբար, կոչ եմ անում կողմ քվեարկել այս նախագծին: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Տիկին Գրիգորյանին կարող եք հարցեր տալ: Հարցերի համար հերթագրում: Ծովինար Վարդանյան:

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Տիկին Գրիգորյան, նախ` հրաշալի նախագիծ է, կարծում եմ, ուղղակի, ուզում եմ մի հատ ճշգրտող հարց. որեւէ հաշվարկ կա՞, թե բյուջեի վրա ի՞նչ ծախս կարող է դա նստել:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Ասեմ, որ կրթության եւ գիտության նախարարությանը երկու հարցում եմ ուղարկել: Առաջինի ժամանակ ԿԳ նախարարությունը պատասխանել է, որ երրորդ կարգի հաշմանդամներ այս պահի դրությամբ բուհերում սովորում են 254-ը: Հանձնաժողովում դրական արձագանք ստանալուց հետո նորից հարցում եմ ուղարկել ԿԳ նախարարությանը, այս անգամ եկել է 220 թիվը, բայց այստեղ մի խնդիր կա, որ այդ 220-ի միջից ԿԳ նախարարությունը հաշվառում չի իրականացրել, թե քանի՞սն են ուսումնառության ընթացքում ստացել երրորդ կարգի հաշմանդամություն: Հետեւաբար` շատ հնարավոր է, որ այդ 220-ի մեծ մասը, այսպես թե այնպես պետք է որ պետպատվերի շրջանակում սովորի: Խոսքը շատ քիչ ուսանողների մասին է: Ես ինքս բուհում եմ աշխատում, փորձեցի փոքրիկ հարցախույզ անցկացնել, շատ քիչ մարդկանց մասին է խոսքը, բայց խտրական վերաբերմունքը վերանում է, վերանում է նաեւ սողանցը, որպեսզի բոլորը սովորեն պետական բարձրագույն հաստատություններում անվճար:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք չկա: Միքայել Մելքումյան:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն տիկին Գրիգորյան: Իհարկե, մենք կողմ ենք, անպայման, այս նախագծին, բայց մի ճշգրտող հարց. ինչքան հիշում եմ, մի ժամանակ այդ երրորդ կարգի հաշմանդամության ժամկետը մեկ տարի էր: Դուք տեղյա՞կ եք, որ կարգ են տալիս, հիմա, ասենք, նրանք գնում են, մի ժամանակ վիճակագրությունն այնպիսին էր, որ բավականին երրորդ կարգի հաշմանդամությունը շեղում էր տալիս, ըստ տարիների, այսինքն` կարող է դրանց մեծ մասը չհամարվեն: Դուք ունե՞ք վիճակագրություն:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Պրն Մելքումյան, եթե ժամանակի ընթացքում կպարզվի, որ այդ ուսանողը մեկ տարի հետո այլեւս երրորդ կարգի չի, ինքը դուրս կգա պետպատվերի շրջանակից: Այո, շարժունակություն կա:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք չկա: Գայանե Աբրահամյան:

Գ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Տիկին Գրիգորյան, իսկապես, շատ կարեւոր նախագիծ է, չնայած ձեր լիբերալ քաղաքական ուժի տեսանկյունից խիստ ձախական նախագիծ է, բայց ես ողջունում եմ: Բաց մեկ խնդրանք ունեմ եւ մեկ առաջարկ` եւս: Ընդհանրապես, նախ` օրենքում փոխենք օրենքի վերնագիրը եւ ամբողջ օրենքում «հաշմանդամ» բառը, եւ շատ պետք է խնդրեմ, դուք եւս, ձեր ներկայացման մեջ օգտագործեք բացառապես «հաշմանդամություն ունեցող անձինք» եզրույթը, որովհետեւ հաշմանդամ ներկայացնելն արդեն իսկ խտրական մոտեցում է, եւ այս փոփոխությունը գուցե կամ փոփոխության բացառումը գուցե շատ ավելի քիչ խտրականություն լինի, քան անընդհատ հաշմանդամ ասելը: Ներողություն եմ խնդրում այս նկատառման համար, բայց կարծում եմ` իսկապես, շատ կարեւոր է նաեւ, ընդհանրապես, այս ամբիոնից այդ եզրույթի անընդհատ ներմուծումը հանրային ընկալման մեջ:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Քանի որ օրենքի անվանումը հենց այդպիսին է, դրա համար ես այդպես ներկայացրեցի, բայց առաջարկը, իհարկե, կընդունենք, կարելի է այս նախագծով միանգամից փոխել եւ դարձնել` «հաշմանդամություն ունեցող անձանց», անշուշտ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք չկա: Հաջորդն իմ հերթն է, բայց ես տառացիորեն տիկին Գայանե Աբրահամյանի հարցը պետք է տայի, այնպես որ, իմաստ չկա: Վահագն Թեւոսյան:

Վ.ԹԵՎՈՍՅԱՆ

-Ես տառացիորեն տիկին Աբրահամյանի եւ ձեր ասելիքը պետք է ասեի, բայց քանի որ ունեմ այդ իրավունքը, փորձեմ եւս մեկ անգամ ասել եւ պարզաբանել, որ այստեղ ձեր նկատմամբ որեւէ պրետենզիա չկա, ճիշտ հասկացեք, որովհետեւ ամբողջ օրենսդրությունն է այսպիսին, ուղղակի, սա առիթ է` բարձրաձայնելու համար, որ եթե մենք ուզում ենք մշակույթ փոխել, նշանակում է` մենք պետք է նաեւ լեզվամտածողություն փոխենք, եւ բնական է, որ շատ տգեղ է, երբ հաշմանդամություն ունեցող անձինք ԱԺ ամբիոնից, հարցերից, նույնիսկ օրենքը կարդալիս անընդհատ լսում են «հաշմանդամ» բառը: Ուստի, երեւի, սա առիթ էր, որ մենք սա նկատենք, սրա վերաբերյալ լուրջ աշխատանք տանենք, որովհետեւ ինքը ծավալուն խնդիր է, ամեն տեղ այս բառն է, որը պետք է լեզվամտածողություն փոխելու առումով, անպայման, ուշադրության արժանանա: Շնորհակալություն, հարց` որպես այդպիսին, չկար:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Անպայման, կսկսենք օրենքի անվանումը փոխելուց:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք չկա: Արտակ Մանուկյանը հանել է հարցը, Սերգեյ Ատոմյանը հանել է հարցը: Հարցերն ավարտվեցին, տիկին Գրիգորյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում առողջապահության եւ սոցիալական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Հրաչյա Հակոբյանին:

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

՟-Շնորհակալություն: ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի փոխնախագահ, հարգելի գործընկերներ, նախագծով առաջարկվում է կատարել փոփոխություններ, որոնց միջոցով հնարավորություն կընձեռվի նաեւ երրորդ խմբի հաշմանդամություն ունեցող անձանց օգտվել այն բոլոր իրավունքներից, որոնք սահմանված են ինչպես առաջին եւ երկրորդ խմբի հաշմանդամություն ունեցող քաղաքացիների, այնպես էլ մանկուց հաշմանդամ ճանաչված երեխաների համար: Գործող կարգավորման համաձայն` ընդունելության քննությունները դրական գնահատականներով հանձնած առաջին եւ երկրորդ խմբի հաշմանդամություն ունեցողները պետական բարձրագույն կամ միջնակարգ մասնագիտական ուսումնական հաստատությունների անվճար համակարգ, վճարովի համակարգի համար առնվազն անցումային միավորներ հավաքելու դեպքում: Նրանք տեղափոխվում են տվյալ ուսումնական հաստատության վճարովի համակարգ, եթե ուսումնառության ընթացքում կատարված բժշկասոցիալական վերափորձաքննության արդյունքում չեն ճանաչվում հաշմանդամ:

Պետական բարձրագույն կամ միջնակարգ մասնագիտական ուսումնական հաստատություններ ընդունված առաջին եւ երկրորդ խմբի հաշմանդամություն ունեցող անձանց ուսման ծախսերը կատարվում են պետական բյուջեի միջոցների հաշվին: Սույն կարգավորումները տարածվում են նաեւ մանկուց հաշմանդամություն ստացած ճանաչված երեխաների նկատմամբ:

Հարկ եմ համարում նշել, որ «Բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթության մասին» օրենքի 6-րդ հոդվածի 4-ի կետ մասի 6-րդ կետի համաձայն` բարձրագույն ուսումնական հաստատությունը վճարովի համակարգում սովորող ուսանողական համակազմի առնվազն 10 տոկոսին ուսանողների վարձավճարներից գոյացած բյուջեի առնվազն 7 տոկոսի չափով իր միջոցների հաշվին, հիմք ընդունելով բարձր առաջադիմությունն ու սոցիալական խումբը, իրականացնում է ուսանողական նպաստի ձեւով ուսման վարձի մասին փոխհատուցում առաջին եւ երկրորդ խմբի հաշմանդամ ուսանողներին, հետեւաբար` նախագծի ընդունումից հետո հակասություն կառաջանա «Բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթության մասին» օրենքի 6-րդ հոդվածի 4-ի կետ մասի 6-րդ կետի եւ «Հայաստանի Հանրապետության հաշմանդամների սոցիալական պաշտպանության մասին» օրենքի 14-րդ հոդվածի միջեւ: Նշված հակասությունը բացառելու նպատակով հանձնաժողովում առաջարկել ենք «Բարձրագույն եւ հետբուհական մասնագիտական կրթության մասին» օրենքի 6-րդ հոդվածի 4-ի կետ մասի 6-րդ կետում կատարել համապատասխան փոփոխություն կամ նախագծով առաջարկվող փոփոխությունները քննարկել գործող օրենքը վերը նշված հոդվածի համատեքստում: Հանձնաժողովում առաջարկել ենք նաեւ նախագիծը երկրորդ ընթերցման ժամանակ քննարկել այն համատեքստում, որ այս լրացումը չդառնա պատրվակ այն բանի, որ ուսանողներն ուսման անվճար համակարգ անցնելու համար ձգտեն ստանալ երրորդ խմբի հաշմանդամություն: Այս համաձայնությունը եղել է հանձնաժողովում, նախագծի հիմնական զեկուցողը համաձայնել է այս դիտարկմանը, հետեւաբար, առաջին ընթերցման ժամանակ նախագիծը ստացել է դրական եզրակացություն պայմանով, որ մինչեւ երկրորդ ընթերցում նախագծի վերաբերյալ կներկայացվեն առաջարկություններ, եւ դրանք հեղինակների համար ընդունելի լինելու դեպքում կներկայացվեն երկրորդ ընթերցման քննարկման:

Չնայած այն բանին, որ նախագիծն ունի լուրջ խնդրահարույց դրույթներ, հանձնաժողովը նախագծին տվել է դրական եզրակացություն` այն լիագումար նիստում քննարկելու եւ դրան մասնագիտական գնահատական տալու նպատակով: Առաջարկում եմ, ամեն դեպքում, առաջին ընթերցմանը տալ դրական եզրակացություն: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն պրն Հակոբյան: Պրն Հակոբյանին հարցեր ուղղելու համար` հերթագրում: Չկան հարցեր, կարող եք նստել, պրն Հակոբյան: Ամբիոնի ոտ եմ հրավիրում գործադրից հարակից զեկուցողին` գիտության, կրթության, մշակույթի եւ սպորտի նախարարի տեղակալ Արեւիկ Անափիոսյան, համեցեք:

Ա.ԱՆԱՓԻՈՍՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, այսօր ականատես եղա ԱԺ-ում բավականին բարի նախագծերի քննարկմանը, եւ ուզում եմ այս նախագծի հետ կապված` Կառավարության դիրքորոշման մասով հետեւյալն ընդգծել. կարծում եմ` իմաստ ունի առանձնացնել, որ նախագծի առաջնային թիրախ են հանդիսանում այն սովորողները, որոնք սովորելու ընթացքում ստանում են երրորդ խմբի հաշմանդամություն, այսինքն` օրենքի կարգավորման սուբյեկտը բացառապես սա է:

Երկրորդը. ուզում եմ երեք կետ առանձնացնել, թե ինչու ենք մենք Կառավարությունում այս նախագծի ընդունումը համարում վաղաժամ եւ ոչ նպատակահարմար:

Առաջինը. ՀՀ պետական քաղաքականության իրականացման հիմքում դրվել է հաշմանդամության, ստիպված եմ այդ բառն ասել, քանի որ օրենքում դեռեւս այդպես է, հաշմանդամության սոցիալական մոդելը, որն ուղղված է հավասար պայմանների ստեղծման եւ հավասար հնարավորությունների ապահովման միջոցով հասնել բոլոր քաղաքացիների լիարժեք մասնակցությանը հասարակական կյանքի բոլոր ոլորտներում: Հետեւաբար` առանց մատչելի միջավայրի ստեղծման ասել, որ մենք այս օրենքի փոփոխությամբ կկարողանանք հասնել նրան, որ հաշմանդամություն ունեցող անձանց կրթություն ստանալու իրավունքի իրացումն ապահովում ենք, ապա կարծում եմ, որ ինչ-որ չափով կարող է լինել խաբկանք:

Երկրորդ. պետական բարձրագույն եւ միջին մասնագիտական հաստատությունների անվճար համակարգում սովորելու արտոնությունը նպատակահարմար է տրամադրել ընտանիքների անապահովության գնահատման համակարգում հաշվառված, հաշմանդամություն ունեցող եւ ուսումնական տարիքում գտնվող անձանց, եւ այն չկապել միայն հաշմանդամություն ունեցող հանգամանքի հետ, որովհետեւ սա նշանակում է, որ մենք հաշմանդամություն ունենալն անմիջապես նույնականացնում ենք սոցիալապես անապահով խավի ներկայացուցիչ լինելու հետ, ինչն այդպես չէ:

Հակառակ այն պնդումներին, որ ստեղծվում են սոցիալական անապահովության հետ կապված որոշակի հարցեր, որովհետեւ այլ սոցիալական ծախսեր են առաջանում, ուզում եմ հիշեցնել, որ աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարությունն ունի համապատասխան փաթեթներ հաշմանդամության տարբեր խմբերում ընդգրկված անձանց համար:

Երրորդ. ուսանողների ֆինանսավորման հասցեականությունը, նպատակայնությունն ու բազմազանությունն ապահովելու նպատակով, ինչպես գիտեք, նախատեսվող բարձրագույն կրթության եւ հետազոտությունների մասին օրենքի նախագծում առաջարկում ենք, որպեսզի դրվեն հետեւյալ 4 սկզբունքները` անվճար համակարգի հետ կապված.

առաջին. մեխանիզմներ, որոնք ֆինանսական աջակցություն կտրամադրեն.

առաջին. առաջադիմության հիման վրա կրթաթոշակային ծրագիր,

երկրորդ. կարիքավորության հիման վրա կրթաթոշակային ծրագիր.

երրորդ. գերակա եւ առաջնային մասնագիտությունների գծով կրթաթոշակային ծրագիր.

չորրորդ. սոցիալական խոցելի խմբերի համար նախատեսված կրթաթոշակային ծրագիր, որը, իհարկե, կարող է նաեւ ներառել երրորդ խմբի հաշմանդամություն ունեցող ուսանողներին:

Այս երեք կետերը հիմք ընդունելով` Կառավարությունն առաջարկում է, որ այս նախագծի ընդունումն այս պահին վաղաժամ է եւ ոչ նպատակահարմար:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սպասեք մեկ րոպե: Հարցեր փոխնախարարին: Հերթագրում:  Սրբուհի Գրիգորյան:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Ես չեմ անդրադառնա մնացած կետերին, որովհետեւ հանձնաժողովում մոտ մեկ ժամ քննարկել ենք այս հարցը, բայց մի հարց ունեմ: Դուք նշեցիք` մատչելի միջավայրի ստեղծում: Ըստ ձեզ, բուհերում չկա այդ մատչելի միջավայրը` հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար: Բայց կա արդյո՞ք այդ միջավայրն առաջին եւ երկրորդ կարգի հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար: Միայն երրո՞րդ կարգի համար չկա:

Ա.ԱՆԱՓԻՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն տիկին Գրիգորյան: Կարծում եմ, որ բուհերը, նաեւ նախնական եւ միջին մասնագիտական ուսումնական հաստատությունները, ցավոք սրտի, հարմարեցված չեն, եթե խոսքը վերաբերում է հենաշարժողական խնդիրներ ունեցող հաշմանդամություն ունեցող անձանց, հիմնականում հարմարեցված չեն, եւ մեր մտահոգությունը կայանում է նրանում, որ եթե մենք մեր քաղաքականության հիմքում դնում ենք սոցիալական ներառման խնդիրը, ապա այդ դեպքում միջավայրի անհարմարեցվածությունը, այսպես թե այնպես, խանգարում է կրթության իրավունքի իրացմանը, եւ այստեղ սա միանշանակ է` հաշմանդամություն ունեցող բոլոր խմբերի հետ կապված:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Ես կարծում եմ, որ այս օրենքը չի խանգարի, որ սկսենք գոնե բուհերում մատչելի միջավայր ստեղծել հաշմանդամություն ունեցող անձանց համար: Կարծում եմ, որ չի խանգարի: Շնորհակալություն:

Ա.ԱՆԱՓԻՈՍՅԱՆ

-Իհարկե, չի խանգարում, դա կապված է նրանով, թե մեր բարձրագույն ուսումնական հաստատությունները որքանով... մենք կարող ենք այլ օրենսդրական նախաձեռնություններով բուհերի համար ստեղծել այնպիսի միջավայր, որ իրենք ստիպված կլինեն միջավայրը հարմարեցնել կրթության առանձնահատուկ պայմանների կարիք ունեցող բոլոր սովորողներին:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վահագն Թեւոսյան:

Վ.ԹԵՎՈՍՅԱՆ

-Տիկին Անափիոսյան, գուցե ձեզ չպետք է այս հարցն ուղղեի, բայց գուցե ուշացել եմ, կներեք: Ֆինանսական բեռն ինչքանո՞վ է ավելանում այս պարագայում, այսինքն` երբ որ երրորդ խումբը ներառում ենք, եւ ինչ-որ հաշվարկ կա՞: Կարող է` ինչ-որ թեթեւ բան է, եւ կարելի է, ուղղակի, ժեստ անել: Շնորհակալություն:

Ա.ԱՆԱՓԻՈՍՅԱՆ

-Պրն Թեւոսյան, տիկին Գրիգորյանն էլ նշեց, որ հարցման արդյունքում ստացել է նաեւ պատասխան, որ առանձին հաշվարկ մենք չունենք արված, թե երրորդ խմբի հաշմանդամություն ունեցող անձանց ո՞ր մասն է սովորում վճարովի համակարգում, հետեւաբար` չեմ կարող այս պահի դրությամբ որեւէ ստույգ թիվ ասել, եւ նաեւ առաջարկ է եղել, որ դա հաշվարկվի եւ ներկայացվի:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագա՞նք:

Վ.ԹԵՎՈՍՅԱՆ

-Դա, չգիտեմ ինչքան կարող է տեւել, բայց նաեւ ենթադրվում է, որ նաեւ դրանով կարող է պայմանավորված լինել սա անցկացնելու կամ չանցկացնելու վճռականությունը, այսինքն` եթե տեսնենք, որ ֆինանսական բեռը մեծանում է, ասենք` չէ, չի կարելի, եթե փոքր է, թողնենք` գնա:

Ա.ԱՆԱՓԻՈՍՅԱՆ

-Գիտեք, մասնավոր դիտարկում պետք է ասեմ, քանի որ չկա հստակ փաստեր, թե ինչի՞ մասին է խոսքը, կարծում եմ` նպատակահարմար չի հիմա գնահատական տալը:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Միքայել Մելքումյան:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Տիկին փոխնախարար, դուք ասացիք` վաղաժամ է համարում, այսինքն` ինչ-որ մի տարի կարո՞ղ է Կառավարությունը կողմ լինել: Սա` մեկ, թե՞ ընդհանրապես դուք մերժում եք անժամկետ:

Երկրորդ. հաշմանդամությունը մնում է հաշմանդամություն: Այդ երեք խմբերի մեջ, իհարկե, կան տարբերություններ: Դուք դնո՞ւմ եք տենց հարց, որ երկրորդ եւ երրորդ խմբերի մեջ էական տարբերություն կա, եւ չենք ուզում, որ այդ պատրվակով դուք դա մերժում եք, թե՞ կարող ենք ասել, որ հաշմանդամությունը, հաշմանդամություն է, եւ պետք է այդ արտոնությունը տարածվի բոլոր խմբերի վրա: Այդ տեսանկյունից դուք դիտարկո՞ւմ եք հարցը:

Ա.ԱՆԱՓԻՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Մելքումյան, նախագիծը վաղաժամ որակելը պայմանավորված է նրանով, որ մշակվող օրենքի նախագիծը, որը վերաբերելու է բարձրագույն կրթությանը, այդտեղ արդեն նախատեսված են մեխանիզմներ, որոնց մասին ես նշեցի, այն 4 մեխանիզմները, որոնք կկարողանան թիրախավորել նաեւ երրորդ խմբի հաշմանդամություն ունեցող անձանց` անվճար համակարգում սովորելու իրավունքը, եւ հետեւաբար` այդ տեսանկյունից մենք համարում ենք վաղաժամ: Երբ օրենքն ընդունվի, այս օրենքում փոփոխություններ անելու կարիք էլ չի լինի, եւ երկրորդ մասով, կարծում եմ` ոլորտի փորձագետները կկարողանան ասել, որ տարբերություններ, ի վերջո, նաեւ պայմանավորված խմբերի առանձնացմամբ, կան, եւ դրանով է պայմանավորված, որ 1-ը եւ 2-ը տեղ են գտել օրենքում, 4-ը եւ 3-ը` ոչ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագա՞նք:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Իսկ ինչո՞ւ եք համոզված, որ այդ բարձրագույն կրթության մասին օրենքը շատ շուտ ընդունվելու է: Ինքն արդեն 2-3 տարի է` չի ընդունվում, այսինքն` մինչեւ դա կլինի, եկեք պայման ստեղծենք: Կլինի՞ էն մյուս օրենքը, նոր մեկը մյուսին չենք հակադրելու, այսինքն` տենց մենք կարող ենք շատ պրոբլեմներ հետաձգել:

Ա.ԱՆԱՓԻՈՍՅԱՆ

-Պրն Մելքումյան, ես կարծում եմ` այն օրենքը, որին ես հղում եմ կատարում, այդ օրենքի նախագծի տեքստը դեռեւս փորձագիտական խմբից բացի եւ նախարարության աշխատակիցներից բացի չենք տեսել, այսինքն` սա չի վերաբերում, որ չենք կարող մենք նույնականացնել բուհերի մասին նախորդ օրենքների նախագծերին, եւ սա մշակման փուլում է գտնվել բացառապես այս տարվա ընթացքում, եւ մեր համոզմունքը կայանում է նրանում, որ մենք նպատակ ունենք դրված, որ այս աշնան ընթացքում օրենքը կներկայացվի ԱԺ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Նարեկ Զեյնալյան:

Ն.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Տիկին Անափիոսյան, նշեցիք, որ հարցը պետք է դիտարկել սոցիալական ապահովության տեսանկյունից, բայց կարծում եմ, որ այն խնդիրը, որ դուք դնում եք տարբերություն առաջին, երկրորդ խմբի հաշմանդամների եւ երրորդ խմբի հաշմանդամների միջեւ եւ նշում եք, որ չպետք է երրորդ խմբի հաշմանդամություն ունեցող անձին դիտարկել սոցիալապես անապահով, նույն տրամաբանությամբ նաեւ առաջին կամ երկրորդ խմբի հաշմանդամություն ունեցող անձը կարող է լինել սոցիալապես ապահովված, եւ այս հարցը պետք է դիտարկել այն տեսանկյունից, որ եթե պետությունը տալիս է նպաստ առաջին, երկրորդ եւ երրորդ խմբի հաշմանդամներին, ապա սա խտրական վերաբերմունք է, որ առաջին եւ երկրորդ խմբի հաշմանդամներն իրավունք ունեն սովորել անվճար համակարգում, իսկ երրորդ խմբի հաշմանդամներն իրավունք չունեն: Այսինքն` մի կողմից պետությունը տալիս է նպաստ, մյուս կողմից ասում է` գնացեք, վճարովի համակարգում սովորեք: Խնդրում եմ ձեր դիտարկումը` սրա հետ կապված:

Ա.ԱՆԱՓԻՈՍՅԱՆ

-Պրն Զեյնալյան, նաեւ հանձնաժողովում քննարկման ժամանակ մենք նշեցինք, որ պետության քաղաքականության հիմքում դրված է հաշմանդամության սոցիալական մոդելը: Հիմա, ինչ վերաբերում է նրան, թե ում է վերաբերում այս օրենքի նախագիծը, եւ դրա թիրախ խմբին, պարզեցինք, որ միայն այն սովորողներն են, ովքեր համապատասխան կարգի հաշմանդամություն են ձեռք բերել սովորելու ընթացքում: Իրենց տրամադրվող նպաստը միտված է հաշմանդամության հետեւանքով առաջացած ծախսերի փոխհատուցմանը, որը տրամադրվում է Կառավարության այլ գերատեսչության կողմից` սոցիալական հարցի եւ աշխատանքի նախարարության կողմից, եւ այն ինչը մենք ասում ենք, որ նպաստն ուղղվում է ուսման վարձին, կարծում եմ` դա այդպես չի, որովհետեւ ենթադրվում է, որ եթե վճարովի համակարգում ընդունվել է քաղաքացին սովորելու եւ վճարունակ է եղել դա իրականացնել, եւ հաշմանդամությամբ պայմանավորված` այլ վճարներ են առաջացել, ապա դրանց փոխհատուցումն իրականացվում է աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարության կողմից...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքեք, պրն Զեյնալյան:

Ն.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Տիկին Անափիոսյան, կարծում եմ, այստեղ նաեւ աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարության կարծիքն է կարեւոր` կապված հաշմանդամության խմբերի չափորոշիչների փոփոխության հետ, քանի որ գիտեմ, որ նախարարությունը պատրաստում է եւ՛ չափորոշիչների փոփոխություն, եւ, ընդհանրապես, հաշմանդամության համակարգի փոփոխություն իրականացնել, եւ նաեւ դրական եզրակացության նպատակն այն էր, որ առաջինից երկրորդ ընթերցման ընթացքում ունենանք նաեւ աշխատանքի եւ սոցիալական ապահովության նախարարության կարծիքը` սրա հետ կապված, որպեսզի երկրորդ ընթերցման ժամանակ վերջնական կողմնորոշվենք, բայց կարծում եմ, որ այս փուլում շատ ճիշտ է կողմ քվեարկել այս նախագծին: Շնորհակալություն:

Ա.ԱՆԱՓԻՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Զեյնալյան, մինչեւ Կառավարության կողմից որոշման նախագիծն ԱԺ ուղարկելը երկու գերատեսչությունների նախարարները` տիկին Բաթոյանն ու պրն Հարությունյանը սա քննարկել են, եւ միակարծիք են եղել այս նախագծի մասին, որ մենք չպետք է նույնականացնենք հաշմանդամություն ունենալը սոցիալապես անապահով լինելու հետ եւ դրանով պայմանավորված` որոշենք, որ մենք միանգամից մտածենք, որ երրորդ խմբի հաշմանդամություն ունեցող անձինք սոցիալական խնդիր են ունենալու:

Շտապեմ ասել, որ բուհերում կան զեղչային համակարգի տարբեր մոդելներ, եւ հաճախ այն ուսանողները, որոնց մասին անհանգստություն կար նաեւ տիկին Գրիգորյանի կողմից, հաճախ իրենք օգտվում են տվյալ ուսումնական հաստատության կողմից տրամադրվող այլ զեղչային համակարգից:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կարող եք նստել, շնորհակալություն, տիկին Անափիոսյան: Ելույթների համար հերթագրում: Արման Աբովյան:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, բնավ նպատակ չունեի ելույթ ունենալ, սակայն երբ լսեցի Կառավարության ներկայացուցչի տեսլականը, ճիշտն ասած, հարկ համարեցի մի երկու պարզաբանում մտցնել: Այո, հատուկ կարիքներ ունեցող մարդկանց մենք չպետք է նույնականացնենք սոցիալապես անապահով մարդկանց հետ, խոսքը մեխանիկորենի մասին է, բայց եկեք համաձայնվենք, որ հաշվի առնելով Հայաստանում տիրող իրավիճակը, հաճախակի հենց տենց էլ կա: Չեմ ասում` 100 տոկոսով, ճիշտն ասած թվեր ձեռքիս տակ չկան, բայց բոլորս էլ, կոպիտ ասած` մի տնից չենք, մի հալի ենք, գիտենք, որ իրականում դա խնդիր է, եւ սոցիալապես անապահովների մեջ շատ կան հաշմանդամներ: Սա` մեկ:

Երկրորդ. երբ խոսքը գնում է մատչելի միջավայր ձեւավորելու մասին, գիտեք, մատչելի միջավայրն ըստ իս, դա ոչ միայն պանդուսներն են, դա ոչ միայն, չգիտեմ, հատուկ, միգուցե, սարքավորումներն են, հատուկ աստիճաններն են, մատչելի միջավայրը, դա առաջին հերթին մարդիկ են եւ հաշմանդամների սոցիալիզացումը: Այդ իսկ պատճառով, գտնում եմ, միանշանակ, շատ կարեւոր, որ մարդիկ, ովքեր ունեն հատուկ կարիքներ, հնարավորինս, ինչքան հնարավոր է շատ ինտեգրված լինեն հասարակության մեջ:

Ինչ վերաբերում է ուսման հետ կապված, այո, մենք խոսում ենք ուսման մասին, ուսանողական միջավայրի մասին, եւ ըստ իս, ամենահարմար պահը` հենց ադապտացվելու կյանքով մեկ, ժողովրդական լեզուն օգտագործեմ, հենց այդ երիտասարդ ուսանողական միջավայրն է, եւ առհասարակ, ինչ վերաբերում է հատուկ կարիքներ ունեցող մարդկանց, ապա, միանշանակ, յուրաքանչյուր նախաձեռնություն, որը միտված է ինտեգրել մարդկանց հասարակության մեջ, ողջունելի է: Միանշանակ, շատ լավ նախաձեռնություն է, եւ պետք է կողմ քվեարկվի: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն պրն Աբովյան: Եզրափակիչ ելույթների կարիք կա՞, տիկին Անափիոսյան: Չկա: Պրն Հակոբյա՞ն, չկա: Հիմնական զեկուցող տիկին Գրիգորյանն էլ կարիք չի տեսնում: Շնորհակալություն, հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Հաջորդ հարցը. քննարկում ենք ԱԺ պատգամավոր Գեւորգ Պապոյանի կողմից ներկայացված «Աղբահանության եւ սանիտարական մաքրման մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին, եւ «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Հիմնական զեկուցող` ԱԺ պատգամավոր Գեւորգ Պապոյան: Համեցեք:

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

՟-Շնորհակալություն: ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ձեզ եմ ներկայացնում «Աղբահանության եւ սանիտարական մաքրման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին, եւ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» ՀՀ օրենքների նախագծի փաթեթը: Նախ` նշեմ, որ «Աղբահանության եւ սանիտարական մաքրման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու համար եղել են մի շարք պատճառներ: Դրանցից առաջինն այն է, որ առկա չեն հստակ օրենսդրական կարգավորումներ, թե որքան աղբահանության վճար բիզնեսը պետք է վճարի մի շարք շենք-շինությունների համար, օրինակ` օդանավակայաններ, ավտոկայանատեղիներ, հանգստյան տներ, ճամբարներ, բազաներ, սոցիալական նշանակության շենք-շինություններ, ինչպես նաեւ, իհարկե, ոչ բիզնես օբյեկտների համար` արվեստ, կրոնական, պաշտամունքային, քաղպաշտպանության, ֆինանսական, կապ, վարչական, կառավարչական շենք-շինություններ, զորանոցներ, այսինքն` այս բոլոր օբյեկտների համար հստակություն չկա, եւ սա տարաբնույթ մեկնաբանության առիթ կարող է  տալ:

Երկրորդը. գործող օրենքի 14-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ կետով սահմանվում է. շինություններում, որտեղ իրականացվում է 1-ից ավելի առանձնացված տնտեսական գործունեություն, աղբահանության վճարն հաշվակվում է տնտեսական գործունեության համար սահմանված առավել բարձր դրույքաչափով: Օրենքն այս տեսքով թողնելը ոչ մրցակցային եւ անարդար պայմաններ է ստեղծում այն տնտեսվարող սուբյեկտների համար, որոնք նույն տարածքում մի քանի տեսակ տնտեսական գործունեություն են ծավալում, ինչի հետեւանքով տնտեսվարող սուբյեկտները կամ պետք է շատ գումար վճարեին եւ հայտնվեին անհավասար մրցակցային պայմաններում, կամ պարզապես տարանջատեին իրենց բիզնեսը, ինչը նույնպես խնդիր էր առաջացնելու: Այս առումով նույնպես լուծում ենք տվել, եւ առաջարկում ենք, որ շինություններում, որտեղ իրականացվում է մեկից ավելի առանձնացված տնտեսական գործունեություն, աղբահանման վճարը հաշվարկվում է յուրաքանչյուր հատվածի համար ըստ իր դրույքաչափի:

Երրորդը. օրենքը չի կարգավորում, թե որքա՞ն պետք է լինի աղբահանության վճարն այն շենք-շինությունների համար եւ այն տարածքների համար, որտեղ տնտեսական գործունեությունը մշտապես կամ ժամանակավորապես չի իրականացվում, ինչպես նաեւ շենք-շինություններից դուրս գտնվող առեւտրի եւ հանրային սննդի օբյեկտների համար: Սա նույնպես տարատեսակ մեկնաբանությունների, ինչո՞ւ չէ, կարող էր նաեւ կոռուպցիոն ռիսկերի հնարավորություն թողնել, եւ այս առումով նույնպես կարգավորում ենք մտցրել, մասնավորապես, շենքերից եւ շինություններից նախ` առաջինը` շինություններում, այդ թվում առանձնացված տնտեսական գործունեության համար նախատեսված առանձին հատվածներում, որտեղ որեւէ գործունեություն մշտապես կամ ժամանակավորապես չի իրականացվում, աղբահանության վճար չի հաշվարկվում, եթե շինությունում մշտապես կամ ժամանակավորապես որեւէ գործունեություն չիրականացնելու վերաբերյալ աղբահանության վճար վճարելու պարտավորություն ունեցող անձի կողմից դրա մասին տեղեկացվում է համայնքի ղեկավարին, իսկ համայնքի ղեկավարին չտեղեկացնելու դեպքում հաշվարկվում է արդեն համապատասխան կարգով, իսկ շենք-շինություններից դուրս գտնվող առեւտրի, հանրային սննդի եւ կենցաղային ծառայությունների մատուցման վայրերում արդեն համապատասխան այդ բացը լրացվել է:

Հակիրճ, եթե ամփոփ նշեմ, ես ընդհանրական նշեմ, թե ինչի մասին է օրենքի ամենակարեւոր դրույթը եւ մեկնաբանեմ: Եթե կա մի տարածք, որտեղ 3 տեսակի տնտեսական գործունեություն են ծավալում, եւ օրինակ` մի տեսակի համար պետք է վճարես 7 դրամ, երկրորդի համար պետք է վճարես 20 դրամ, երրորդի համար` 70 դրամ: Գործող օրենքով բոլորի համար պետք է վճարես 70 դրամ, եթե դու հանկարծ քո տարածքում ունես մի որեւէ հատված, որի համար պետք է վճարես 70 դրամ: Եթե անգամ հազար քառակուսի մետրանոց տարածքում մեկ քառակուսի մետրի համար օրենքով նախատեսված է 70 դրամ, ապա ամբողջ հազարի համար գործող օրենքով պետք է վճարես 70` առավելագույն վարձը: Առաջին ամենակարեւոր կետը սա է: Հիմա ասում ենք` այդ մեկ քառակուսի մետրի համար` 70 դրամ, ասենք, 100 քառակուսի մետի համար 20, մնացածի համար` 7 դրամ, այսինքն` ինչպես որ մնացած սուբյեկտները, եթե առանձնացված տնտեսական գործունեություն ծավալեին, կվարվեին, այսինքն` այս առումով` բիզնեսի համար բավականին բարելավող դրույթ է, եւ բնականաբար, սա օրենքի մեխն է:

Երկրորդ կարեւորությունն այն է, որ նշեցի արդեն, բազմաթիվ օրինակ` ճամբարներ, բազաներ, հանգստյան տներ եւ այլն, չկա, ըստ էության, սրանց մասին որեւէ դրույթ: Նշված է, օրինակ` այլ հասարակական շինություններ, եւ տարբեր կետերում այլ հասարակական շինություններ նշված նն, ասենք,` 3-15 դրամ նախատեսողի համար էլ, 50-100 դրամ էլ, եւ այստեղ տարաբնույթ մեկնաբանությունների խնդիր կարող է առաջանալ, հետեւաբար` որպեսզի  այդ մեկնաբանությունները եւ կոռուպցիոն ռիսկերը չլինեն, առաջարկում եմ` այս մասով նույնպես հստակեցումներ լինեն:

Քանի որ ժամանակս սպառվեց, մնացած հարցերին, մնացած բացերին կպատասխանեմ հարցերի միջոցով` եթե այդպիսիք կլինեն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Զեկուցողին կարող են ուղղվել հարցեր` հերթագրում: Վիկտոր Ենգիբարյան:

Վ.ԵՆԳԻԲԱՐՅԱՆ

-Բոլորից ներողություն եմ խնդրում հարցիս համար: Հարցս հետեւյալն է. պրն Պապոյան, արդյո՞ք այս փոփոխությունը չի ավելացնի կոռուպցիոն ռիսկ կամ չի դառնա անհարկի առիթ, որ գործատուները կամ գործարարները թաքցնեն իրենց վճարները: Տեսեք, դուք ասում եք, որ հազար քառակուսի մետրի մեջ, եթե մեկ մետը 70 դրամ է, ապա ամբողջն է, այսինքն` ամենամաքսիմումով, բայց վարձակալության տարածքի թղթերով երեւում է քառակուսի մետրը, բայց որեւէ կերպ չի երեւում, թե այդքանից ինչքանի՞ վրա է ինքը ձեռնարկատիրական գործունեություն ծավալում: Ինձ թվում է` սա խնդիր է:

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցի համար, պրն Ենգիբարյան: Տեսեք, խնդիրը հետեւյալն է. խնդիրը վարչարարության մեջ է, եւ այսօր հստակ, իմ նշած օրինակը ես բերեմ, ասենք, օրինակ` երբ որ կա որեւէ առեւտրային, որեւէ հասարակական նշանակության տարածք, որտեղ, ենթադրենք, 500 մետր է, որից 250 մետրը որեւէ կերպ չի օգտագործվում, 200 մետրի համար ինչ-որ գործունեություն է ծավալվում, որի համար, ենթադրենք, նախատեսված է 10 դրամ, եւ 50 մետրի համար էլ նախատեսված է 70 դրամ, օրինակ` աղբահանության վճար, եւ այս ամբողջ տարածքի համար բիզնեսն այսօր պետք է այդ բարձր վճարը վճարեր:

Հիմա, նախ` առաջինը. այդ 500 մետրը, որը չի օգտագործվում, ասում ենք` փաստաթղթավորումը բերում ես, հիմնավորում ես, որ չես օգտագործում, դա դուրս է գալիս: Մնացած հատվածների համար` ըստ տրամաբանության:

Հիմա, ինչ վերաբերում է կոռուպցիոն ռիսկերին: Այստեղ գումարներ հավաքագրողը համայնքն է, եւ բնականաբար, համայնքը շահագրգռված է, քանի որ...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հիմա արձագանքի պրն Ենգիբարյանը, եւ կկարողանաք շարունակել:

Վ.ԵՆԳԻԲԱՐՅԱՆ

-Էլի ներողություն, ես արձագանքեմ: Որքան գիտեմ, օրինակ` Երեւան համայնքում, ծավալների առումով Երեւանը շատ մեծ է, այսինքն` փոքր համայնքներում հավատում եմ, որ խնդիրներ չեն լինի, բայց Երեւան համայնքում, որքան գիտեմ, առանց այն էլ այդ վճարների գեներացման ծավալների խնդիր կա բավականին քիչ են եւ չեն հերիքում քաղաքի կարիքները բավարարելուն: Հիմա, տեսեք, այդ ամբողջ վարչարարությունը, որ պետք է հաշվել, թե որքան, այսինքն` քաղաքապետարանը ո՞նց ստուգի, դրա համար էլ են, չէ՞, ծախսեր առաջանալու: Եթե կարելի է իմանալ, խորհրդակցե՞լ եք Երեւանի հետ:

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար: Օրենքի նախագիծը կազմելու ընթացքում շատ լայն քննարկում ենք ունեցել տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցվածքների նախարարությունում, եւ Երեւանի, ոչ միայն Երեւանի քաղաքապետարանի, Արմավիրի քաղաքապետարանի, մի շարք այլ համայնքների հետ, եւ ըստ էության, օրենքի նախագծի բոլոր կետերը մի շարք համայնքների հետ ամբողջությամբ, այսպես ասած, համաձայնեցված են, եւ ըստ էության, այդ ձեր ասած վարչարարության խնդիրը չկա, որովհետեւ հստակ նշվում է, որ տնտեսվարող սուբյեկտն ինքն իր փաստաթղթերը պետք է բերի, ներկայացնի, եւ ապացուցի, որ այս տարածքում տնտեսական գործունեություն չի ծավալում, այս տարածքում այս տնտեսական գործունեությունն է ծավալում, այսինքն` այդ առումով այդ ապացուցման խնդիրը տնտեսվարող սուբյեկտի վրա է դրված:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Միքայել Մելքումյան:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Միրզոյան: Պրն Պապոյան, ինչպես Կառավարությունն է ասում միշտ, գաղափարը շատ լավն է, շատ-շատ լավն է գաղափարը, իսկապես, լավն է, բայց պայման կա՞ այս օրենքի արդյունավետ կիրառման համար, թե՞ չէ, որովհետեւ դուք գիտեք, որ տարածքներն ունենում են ընդհանուր տարածքներ, օգտակար մակերեսներ եւ այլն: Հետո, որ ասում եք` առանձնացված օգտագործում է, ի՞նչ ենք իմանալու, թե որ ընթացքում ոնց է օգտագործում եւ ինչ է ներկայացվելու, այսինքն` մենք այսպես ստիպում ենք, որ, չէ՞ որ սեփականատերն անընդհատ ձգտելու է նրան, որ ինքը ցածր թվեր մուծի, բայց փաստացի վիճակը եւ այն, ինչ նախատեսված է, տարբերվելու են: Այդ վարչարարությունը դրա նկատմամբ, ոնց որ ասում ենք` ինչքա՞ն փող պետք է ծախսենք, որ գանք, ստուգենք, տեսնենք` ո՞ր մասը ոնց է օգտագործվում: Դրա մեխանիզմները դուք տեսնո՞ւմ եք, թե՞... Այդ առումով` ռիսկային եմ համարում, եւ եթե դուք կտաք մեխանիզմ, խնդրեմ, գաղափարը, իսկապես, շատ լավն է:

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցի համար, պրն Մելքումյան, տեսեք, առաջարկվում է այսպես. այն շինություններում, որտեղ մեկից ավելի տնտեսական գործունեություն է ծավալվում, աղբահանության վճարը հաշվարկվում է յուրաքանչյուր հատվածի համար ըստ տվյալ հատվածում իրականացվող գործունեության տեսակի, համաձայն օրենքի 1-ից 5-րդ կետերով սահմանված դրույքաչափերի, եթե աղբահանության վճար վճարելու պարտավորություն ունեցող անձը դրա մասին գրավոր տեղեկացնում է համայնքի ղեկավարին` կցելով նշված հատվածների մակերեսների նշումով սխեման, իսկ համայնքի ղեկավարին չտեղեկացնելու դեպքում հաշվարկվում է սույն մասին 1-ից 5-րդ կետերով: Այստեղ արդեն հաջորդ քայլն է առաջանում` վարչարարություն իրականացնելը, բայց միեւնույն ժամանակ, ես նշեցի, որ սա օրենսդրական փաթեթ է, եւ Վարչական իրավախախտումների մասին օրենսգրքում նույնպես առաջարկվել է համապատասխան փոփոխություն, եւ կեղծ տվյալներ տրամադրելը, սխալ տվյալներ տրամադրելը, բնականաբար, բավականին լուրջ վարչական պատասխանատվություն է ենթադրում, եւ այս ամենը ենթադրում է, կարծում ենք, որ տնտեսվարող սուբյեկտը չի գնա այդ ռիսկին, իսկ այդպիսի ռիսկի գնալու դեպքում, բնականաբար, վարչական պատասխանատվության կենթարկվի: Ռիսկն այդ եղանակով է չեզոքացվելու:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Պրն Պապոյան, հիմա ես կխնդրեի մի հատ հրապարակեիք այդ տուգանքների չափերը, եւ դուք գիտեք, որ այդ տեղեկատվությունը, նույնիսկ այսօր վարչապետն ասաց, որ ՊԵԿ-ը ճիշտ տվյալներ` տարբեր պատճառներով, չենք բացում, թե ի՞նչ պատճառներ: Հիմա, պատկերացնո՞ւմ եք` աշխատակազմ, համայնք եւ այդ տարածքը. քանի՞ տարածք է, ինչպե՞ս, ո՞նց պետք է գնան, ի՞նչ հարաբերություններ են ձեւավորվելու: Միգուցե, մենք շիլափլավ ենք դրանով առաջացնում, բայց մի հատ տուգանքներն ասեք, մի հատ հասկանանք, թե ամեն կեղծ տվյալի... Հետո չե՞ն գնալու տուգանեն, որպեսզի համայնքի բյուջեն ավելանա, թե ինչ: Շատ պրոբլեմներ կարող են լինել: Կխնդրեի` ներկայացնեիք տուգանքները:

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Պրն Մելքումյան, նախ` սկսեմ նրանից, որ պրոբլեմը եկել է բիզնեսից, այսինքն` բիզնեսը դիմել է, որ այսպիսի խնդիր կա, այսպիսի անարդարություն կա, եւ մենք ընդառաջ ենք գնացել, լուծում ենք տվել նրանց համար: Բնականաբար, բիզնեսն ինքը պետք է ներկայացնի, եւ ոչ թե քաղաքապետարանը կամ ՏԻՄ-ները գնան եւ ասեն` եկեք նայենք` այդպիսի թղթեր կա՞ն, թե՞ ոչ, իսկ Վարչական իրավախախտումների օրենսգրքում 43.1 հոդվածը լրացվել է 2.3 կետով, այլ կետերով էլ է լրացվել, որտեղ նշվում է. «Աղբահանության վճար վճարելու պարտավորություն ունեցող անձի կողմից համայնքի ղեկավարի շինություններում, այդ թվում առանձնացված տնտեսական գործունեության համար նախատեսված շինությունների առանձին հատվածներում եւ շինություններից դուրս ծառայությունների մատուցման վայրերում գործունեության տեսակի, ինչպես նաեւ մշտապես կամ ժամանակավորապես որեւէ գործունեություն չիրականացնելու վերաբերյալ սխալ տեղեկատվություն ներկայացնելն առաջացնում է նվազագույն աշխատավարձի 200-ապատիկից մինչեւ 300-ապատիկի չափով վարչական տույժ»:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արտակ Մանուկյան:

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

՟-Իրապես, եթե անկեղծ ասեմ, կարեւորում եմ գաղափարը, ու, դրա հետ կապված` երբ ես լավ գաղափար եմ տեսնում, ուզում եմ, որ ավելի լավացնենք:

Առաջին դիտարկումը, որ կուզենայի անել, ըստ էության, համայնքների վրա որեւէ ազդեցության գնահատական կա՞, եթե կա այդպիսին, խնդրում եմ ներկայացնել:

Երկրորդը, երբ ես նայում էի ձեր ներկայացրած օրենքի նախագիծը, կարծում եմ, որ մենք այստեղ պետք է բոլորս որպես մեկ թիմ աշխատենք, ամեն ինչ անենք, որ բիզնեսի համար հավելյալ անորոշությունները, ոչ հստակությունները վերացնենք եւ պարզություն հաղորդենք: Օրինակ` նայում եմ, նույն համահարթի տրամաբանությունը զորամասերի համար կա` 8 դրամ: Նայում եմ ձեր նախագիծը, էլի այդ լյուֆտը` 50-ապատիկից մինչեւ 100-ապատիկ, որը մեծ հաշվով լուրջ կոռուպցիոն ռիսկեր է...

Փորձե՞լ եք ինչ-որ մի հաստատագրված թիվ դնել, 50-ից 100 է` դրեք 75 եւ այդ մարդկանց պարզ մեսիջներ տվեք:

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շատ կարեւոր հարց եք բարձրացնում, ես չհասցրեցի դրա մասին պարզաբանել, շնորհակալ եմ հարցի համար, պրն Մանուկյան, պարզաբանեմ: Օրինակ` առեւտրի վայրերում մենք սահմանում ենք 50-100 դրամ, Երեւան քաղաքի ավագանին սահմանել է 70 դրամ: Հանրապետությունում կան բազմաթիվ համայնքներ, որտեղ սահմանված է 50 դրամ, տեղ կա` ավագանին սահմանել է 60 դրամ, այսինքն` մենք տալիս ենք այդ հնարավորությունը, մնացածն ավագանին ինքն է որոշում:

Օրենքը նախկինում էլ է այդ տրամաբանությամբ գործել, պարզապես այստեղ մի շատ կարեւոր հավելում անեմ, մենք նաեւ այսպիսի հնարավորություն ենք տալիս, որը նախկինում չկար: Սա նույնպես օրենքի առավելություններից է եւ ուժեղ կողմերից է: Երեւի, արձագանքեք, նոր պատասխանեմ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքեք:

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Տեսեք, ամբողջ աշխարհի... Արձագանքո՞ւմ եք:

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Արձագանքում եմ: Ճիշտն ասած, արձագանքս հետեւյալն է. ավագանու առումով եւ բիզնեսի առումով, մենք էլի, ըստ էության խնդիրը չենք լուծում. ինչո՞ւ. որովհետեւ, որ դուք ասում եք` ավագանին է որոշում, մենք կամայական որոշում որ ընդունենք, պետք է, սենց, մատրիցա գծենք` շահեր` էս մասի, էս մասի: Բիզնեսի շահերն ուրիշ ե լինելու, ավագանու շահերը` ուրիշ, եւ, նորից, էն առաջին մասով չպատասխանեցիք` ազդեցության նպատակը:

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Քանի որ կարեւոր հարց եք բարձրացրել, նախկինի` այսինքն` գործող օրենքի եւ այս նախագծի մեջ շատ կարեւոր տարբերություն կա: Մենք բիզնեսին ասում ենք` եթե դու համաձայն չես գծած գնային այս տարբերակների հետ` 3-7, 50-100 եւ այլն, դու կարող ես վճարել նաեւ խորանարդ մետրով կամ կիլոգրամով, եւ դրա համար կա կոնկրետ մեխանիզմ: Այսինքն` սա հատկապես մեծ օբյեկտների համար շատ կարեւոր է: Օրինակ` պատկերացնենք մեծ հիվանդանոց, որն ունի նույնիսկ մի քանի տասնյակ հազար քառակուսի մետր տարածք, եւ ինքն ասում է` ես ունեմ այսքան տասնյակ հազար քառակուսի մետր տարածք, բայց եթե ձեր տարբերակով ես վճարեմ, ես հսկայական գումար եմ վճարելու: Խնդիր չկա, մենք իրեն ասում ենք` դու կարող ես վճարել նաեւ կիլոգրամով: Ինքն ապահովում է համապատասխան սարքավորումը, որը կիլոգրամով է կշռում աղբը կամ խորանարդ մետրով, եւ ինքը վճարում է այդպես, դրանով նաեւ այդ ռիսկը, այդ վտանգն ու այդ հնարավոր անարդար լինելու հնարավորությունը նույնպես սահմանափակված է: Մնացածին ժամանակ չկա, կանդրադառնամ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վարդեւան Գրիգորյան:

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ճիշտն ասած, 7 գործընկերները, որ գրանցվել են հարց տալու, երեւի, բոլորին նույն հարցերն են հետաքրքրում: Դուք ասում եք` ռիսկի նվազեցում: Ճիշտն ասած, ես կասկածում եմ, որ նման նախագծով ռիսկը նվազում է, որովհետեւ եթե մենք տարբեր գործունեության համար տարբեր գնային մոտեցումներ ենք ցուցաբերում, իմ կարծիքով` այստեղ կոռուպցիոն ռիսկն ավելի է ավելանում, որովհետեւ էլի այդ նույն մարդիկ գնալու են, ամենացածր գներով կնքելու են այդ պայմանագիրը, եւ կոռուպցիոն ռիսկն ավելի ավելանում է: Հասկանալի է, որ դուք ասում եք` վարչական տուգանքների կենթարկվեն, այս կանեն, բայց դե, ամեն դեպքում չեմ կարծում, որ այսօր ՏԻՄ-ներն ունեն այդքան ռեսուրս, որ կարողանան, ասենք, նույն Երեւան քաղաքում ամեն մի օբյեկտ վերահսկել, թե ինչ գործունեություն է ծավալվում այդ օբյեկտներում եւ ճշգրտորեն կարողանան գնային մոտեցումը ցուցաբերել:

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցի համար, պրն Գրիգորյան, տեսեք, վերցնենք հյուրանոց` 20-50 դրամ: Երեւան քաղաքի ավագանին կարող է որոշել, որ հյուրանոցների դեպքում մեկ քառակուսի մետրը Երեւանում, օրինակ` 45 դրամ է, իսկ Գյումրիի դեպքում կարող է որոշվել 20 դրամ կամ 25 դրամ, եւ, ենթադրենք, մեկ այլ գյուղական համայնքի դեպքում` 20 դրամ, այսինքն` երբ մենք սա թողնում ենք ավագանու վրա, բնականաբար, ավագանին ինքն իր ֆինանսական միջոցները, նաեւ իրականությունը հաշվի առնելով, նաեւ այստեղ աշխարհագրական եւ գոտիականության խնդիրն է սրանով լուծվում: Եթե մենք համահարթ մեկ թիվ դնենք, բնականաբար, գոտիականությունը հաշվի չենք առնի եւ ավագանու, այսպես ասած, լիազորություններն այս առումով շատ կարեւոր են, եւ ինքը շատ լավ կարող է գնահատել իրավիճակը, եւ առկա այդ սանդղակում ընտրել ամենաօպտիմալ տարբերակը եւ՛ բիզնեսի զարգացման համար, եւ՛ իր ծախսերի ամբողջական իրականացման համար: Մնացածի մասին` արձագանքում:

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Պրն Պապոյան, ամեն դեպքում հասկանալի է, որ այստեղ եւ՛ բիզնեսի շահերը պետք է կարողանանք պահել, եւ՛ ՏԻՄ-ների: Ես չգիտեմ` դուք ունե՞ք նման հաշվարկ, այսինքն` այս մոտեցմամբ տվյալ ՏԻՄ-ի` ֆինանսական առումով մուտքային մասը նվազո՞ւմ է, թե՞ իրենք կարողանում են գոնե պահել այս եղած մակարդակի վրա, որպեսզի կարողանան այդ աղբահանությունը կազմակերպել: Ունե՞ք էդպիսի հաշվարկ:

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցի համար: Տեսեք, այս պահի դրությամբ, քանի որ մենք մի շարք ուղղություններով նախատեսում ենք, ըստ էության, էական նվազեցում, որովհետեւ երբ մենք ասում ենք, որ ինչ-որ ուղղությունների դեպքում հստակ սահմանում ենք 5- 15 դրամ, իսկ նախկինում այդ տարածքը կարող էր մտնել մեկ այլ խոշոր տարածքի մեջ եւ վճարվեր, օրինակ` 70 դրամով, բնականաբար, որոշակի մուտքեր կարող են նվազել: Բայց քանի որ, նորից եմ կրկնում, այստեղ կա սանդղակի խնդիր, նույն ինքը` ավագանին, եթե այդպիսի եկամուտների հետ կապված տեսնի ռիսկեր եւ, իրոք, տեսնի հնարավորություն, ինքը եթե հիմա 7 դրամ է սահմանել, կարող է մեկ այլ որոշմամբ կարող է 9 դրամ սահմանել, եւ այդ խնդիրն իր համար կուծի:

Բայց ամենակարեւորն այն է, որ ես մի շարք համայնքների, այդ թվում` Երեւան համայնքի հետ, մենք Երեւանի փոխքաղաքապետի հետ օրեր շարունակ այս հարցը քննարկել ենք, ես մի քանի անգամ եղել եմ տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցվածքների նախարարությունում, այսինքն` հարցը բազմակողմանիորեն քննարկվել է, եւ փորձել ենք ստանալ լավագույն լուծումը եւ՛ ՏԻՄ-երի համար, եւ՛ բիզնեսի համար:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շատ լավ, ըստ էության, պրն Պապոյան, այլեւս չենք հասցնի մյուս հարցերին անդրադառնալ, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը:

Հարգելի գործընկերներ, մենք վաղն առավոտյան ժամը 10-ից կշարունակենք մեր աշխատանքներն արտահերթ նստաշրջանում, եւ ինչպես հիշում եք, ասվեց, արդեն հայտարարվեց, որ բոլոր անավարտ մնացած եւ կամ չքննարկված հարցերը տեղափոխվում են արտահերթ նստաշրջանի օրակարգ, ինչպես նաեւ, արդեն գումարած եղած հարցերին` ԲԴԽ մեկ անդամի ընտրության հարցը:

Իսկ այժմ` երկրորդ նստաշրջանը հայտարարում եմ փակված:

ՀՆՉՈՒՄ Է ՀՀ ՕՐՀՆԵՐԳԸ




ԱԺ Նախագահ  |  Պատգամավորներ|  ԱԺ խորհուրդ  |  Հանձնաժողովներ  |  Խմբակցություններ  |  Աշխատակազմ
Օրենսդրություն  |   Նախագծեր  |  Նիստեր  |   Լուրեր  |  Արտաքին հարաբերություններ   |  Գրադարան  |  Ընտրողների հետ կապեր  |  Հղումներ  |  RSS