National Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.amNational Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.am
HOME | MAIL | SITEMAP
ArmenianRussianEnglishFrench
Արխիվ
03.10.2019

Երկ Երք Չրք Հնգ Ուր Շբթ Կիր
01 02 03 04 05 06
07 08 09 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31
 
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎ
ՅՈԹԵՐՈՐԴ ԳՈՒՄԱՐՄԱՆ ԵՐՐՈՐԴ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆ

ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ N 11

03 հոկտեմբերի 2019

Ժամը 10:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԱԼԵՆ ՍԻՄՈՆՅԱՆԸ

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի գործընկերներ, տեղադրում ենք քարտերը եւ գրանցվում։ Գրանցում։ Գրանցվել է 94 պատգամավոր։ Քվորում ունենք, կարող ենք սկսել նիստը։ Մինչ այդ, շնորհավորենք մեր գործընկեր Կարեն Սիմոնյանին՝ ծննդյան տարեդարձի առթիվ։

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ծափահարություններից հետո սահուն անցնենք քվեարկություններին։ Քվեարկության է դրվում ԱԺ պատգամավորներ Ալեն Սիմոնյանի, Սիփան Փաշինյանի եւ Նաիրա Զոհրաբյանի կողմից ներկայացված «Վիճակախաղերի մասին» ՀՀ օրենքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 93
Դեմ՝ 1
Ձեռնպահ՝ 1

Եվ գործընկերներ, ովքեր էլի քվեարկել են, բայց չի գրանցվել։

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում ԱԺ պատգամավորներ Վարազդատ Կարապետյանի, Բաբկեն Թունյանի եւ Նարեկ Զեյնալյանի կողմից ներկայացված «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» եւ «Պետական պաշտոններ եւ պետական ծառայության պաշտոններ զբաղեցնող անձանց վարձատրության մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 102
Դեմ՝ 1
Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում ԱԺ պատգամավորներ Նարեկ Զեյնալյանի, Հերիքնազ Տիգրանյանի եւ Լուսինե Բադալյանի կողմից ներկայացված «ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքում լրացումներ եւ փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 102
Դեմ՝ 3
Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում ԱԺ պատգամավոր Նարեկ Զեյնալյանի կողմից ներկայացված «Պետական գույքի մասնավորեցման 2017-2020 թվականների ծրագրի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Վարման կարգի վերաբերյալ՝ Լիլիթ Մակունց։

Լ.ՄԱԿՈՒՆՑ

-Ուզում եմ ուղղակի հիշեցնել, որ տվյալ նախագծի վերաբերյալ «Իմ քայլը» խմբակցությունն ազատ է քվեարկում։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Քվեարկություն։
Կողմ՝ 71
Դեմ՝ 4
Ձեռնպահ՝ 22

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Մաքսային ծառայության մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 103
Դեմ՝ 0
Ձեռնպահ՝ 3

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում ԱԺ պատգամավոր Գեւորգ Պապոյանի կողմից ներկայացված «Կուտակային կենսաթոշակների մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 92
Դեմ՝ 15
Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Հաշվապահական հաշվառման մասին» եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 106
Դեմ՝ 1
Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկություններն ավարտվեցին։ Այժմ քննարկում ենք ԱԺ պատգամավորներ Արտակ Մանուկյանի, Վարազդատ Կարապետյանի եւ Բաբկեն Թունյանի կողմից ներկայացված «ՀՀ հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցող՝ ԱԺ պատգամավոր Արտակ Մանուկյան։

Պրն Մանուկյան, մոտեցեք ամբիոնին։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ձեր դատին հանձնվող նախագիծն արժեթղթերի շուկայի ակտիվացման նպատակ ունի, մասնավորապես՝ մենք սրանով չորս դրվագով փորձել ենք Հարկային օրենսգրքում փոփոխություններ անել։

Առաջին դրվագը վերաբերվում է հետեւյալին. գիտեք, որ մինչեւ 2018 թվականի հունվարի 1-ն «Ավելացված արժեքի հարկի մասին» օրենքով բրոքերային գործունեությունը, ըստ էության, ազատված էր ավելացված արժեքի հարկից։ Հետագայում՝ 2018 թվականին արդեն Հարկային օրենսգրքի ընդունմամբ պայմանավորված` էս ծառայությունները սկսեցին ավելացված արժեքի հարկով եւս հարկվել։

Առաջարկն էն է, որ ըստ էության, առաջարկում ենք վերադառնալ էն կարգավորման մեխանիզմներին, որոնք եղել են նախկինում եւ, ի դեպ, պիտի ասեմ, որ մենք ուսումնասիրել ենք  մի շարք երկրների փորձ եւ, համենայն դեպս, էն բոլոր երկրներում, որոնք մենք ուսումնասիրել ենք, ոչ մի տեղ չկա այս արժեթղթերի հետ կապված բրոքերային ծառայությունների հարկման որեւիցե գաղափար, ինչը նաեւ գաղափարապես, կարծում ենք, որ ճիշտ է, քանի որ ներդրումների ներգրավման եւ ընդհանրապես ներդրումների մասով հնարավորինս ձեռնպահ են մնում հավելյալ ծախսեր ավելացնելուց։

Երկրորդ դրվագը վերաբերվում է մարքեթմեյքերների ծառայությանը, որոնք, ըստ էության, հանրային բարիք ստեղծող ծառայություններ են, որոնք ապահովում են արժեթղթերի իրացվելիությունը պոտենցիալ գնորդների եւ վաճառողների համար։ Եվ իրականության մեջ են էնպիսի իրավիճակներ, երբ որ սրա փաստացի վճարողը հանդիսանում է թողարկողը, բայց շահառուները բոլոր ներդրումային համայնքներն են եւ այ, էս երկու դրվագներով մենք էս ծառայությունները փորձում ենք եւս ավելացված արժեքի հարկից ազատել։

Եվ մի դիտարկում, որը մենք չենք նշել հանձնաժողովի նիստում, բայց ես կցանկանայի ձեր ուշադրությանը, նաեւ մեր  Կառավարության գործընկերների ուշադրությունն էս մասով հրամցնել. 2025 թվականից ԵԱՏՄ պայմանագրով, ըստ էության,  նախատեսվում է, որ միությունը ֆինանսական կենտրոն պետք է ունենա, եւ դա պետք է լինի Ղազախստանը, եւ Ռուսաստանն էս առումով որոշակիորեն, որպեսզի մրցակցային դարձնի էս ծառայությունները, այս երկրները եւս, որոնց հետ մենք մրցակցելու ենք, այնուհանդերձ, էս ԵԱՏՄ տարածքում, էս ծառայությունների մասով ավելացված արժեքի հարկ չեն գանձում։

Երրորդ, այսպես ասած, ուղղությունը, որ մենք փորձել ենք կարգավորումներ մտցնել, ըստ էության, պարտատոմսերի համար գանձվող եկամտային հարկն է։ Իհարկե, դուք կարող եք ասել, որ սրանք եկամտահարկից առաջարկում ենք ազատել, որովհետեւ սովորաբար պարտատոմսերը եւ ավանդները մրցակցում են իրար հետ, բայց, այնուհանդերձ, պարտատոմսերն ունեն մի շատ կարեւոր առանձնահատկություն. դրանք ազատ շրջանառելի են, այսինքն` անընդհատ փոփոխվում են։ Եվ պատկերացրեք մի իրավիճակ, երբ վերջին փուլում, երբ դու պետք է մարես, ըստ էության, էդ մարդը, ով էդ բեռը կրում է, ամբողջական այդ հարկային բեռն իր վրա է լինում, իսկ մենք ուզում ենք խթանել, ընդհանրապես, արժեթղթերի շուկայում մշակույթը։

Էս առումով` պետք է նշել, որ չափազանց կարեւոր է, որ այս նախագծի այս դրույթը կենսագործելու առումով, իհարկե, մենք շատ ավելին, եթե ունենայինք եկամուտների համընդհանուր հայտարարագրման մեխանիզմներ, մենք կկարողանայինք իդենտիֆիկացնել միջանկյալ փուլերում, այսպես ասած, պարտատոմսերի ձեռքբերողներին, բայց քանի որ մենք դա չունենք, մենք առաջարկել ենք հենց էդ տրամաբանությամբ՝ մինչեւ 2025 թվականի հունվարի 1-ը սա դիտարկել, որ եթե ինչ-որ մի պահ մենք ունենանք եւ կարողանանք իդենտիֆիկացնել, մենք էս դրույթն ավտոմատ հետ կքաշենք։

Եվ վերջին դրվագը ցուցակված բաժնետոմսերի շահաբաժնի հարկից ազատումն Հասկանալի ա, որ եթե հիմա մենք ուսումնասիրում ենք բորսայում ցուցակված էն 10 ընկերությունները, որոնք գործունեություն են ծավալում, ի՞նչ այլ հավելյալ արտոնություններ մենք կարող ենք ներկայացնել։ Իհարկե, պրն Պողոսյանը կգա, կնշի, որ իմ հեղինակած գրքում գրված է, որ հարկային խթաններն ամենալավագույն գործիքը չեն, բայց, այնուհանդերձ, եթե մենք ուզում ենք աշխուժություն մտցնել, կարծում եմ, որ նաեւ հարկային խթանները եւս գտնվում են էն եռյակում, որոնք իրականացվում են։

Էս առումով մենք էս գործառնությունները եւս նախատեսել ենք, որպեսզի ազատենք դիվիդենտի հարկից։ Սրա արդյունքն էն կլինի, ընդհանուր, որ ես փորձեմ ասել՝ նախնական առավելագույն բացասական հետեւանքը, որ կարող է ունենալ էս նախագծի ընդունման պարագայում՝ 60 մլն է, բայց պայմանավորված հենց էն վստահությամբ, որ կա ներդրողների մոտ, եւ նրանք դիտարկում են նաեւ էս, չգիտեմ, Moody’s-ի վարկանիշներով, այլ վարկանիշներով, մենք ապագայում ինչ-որ մի պահի պետք է սկսենք արժեթղթերի շուկան ակտիվացնել։

Կարծում եմ, սրանք, այնուհանդերձ, փոքր քայլեր են, բայց կարեւոր քայլեր են էդ ուղղությամբ։ Շնորհակալություն, եթե հարցեր կան, մեծ հաճույքով կպատասխանեմ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, հարցեր տալու համար կարող եք հերթագրվել։ Հերթագրում։ Իսկ մինչ հերթագրում է գնում, խնդրում եմ դահլիճում լռություն լինի։Հերթագրվել է 4 պատգամավոր։

Սերգեյ Բագրատյան՝ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցություն։ Խնդրեմ, պրն Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Մանուկյան, նախագիծը, մեծ հաշվով, ես գտնում եմ, որ համակարգային չէ։ Այս իմաստով կցանկանայի, որ դուք հաշվարկներ ներկայացնեիք, թե ինչ կնստի ձեր առաջարկած նախագիծը պետության վրա ակնկալվող շահույթի իմաստով, այսինքն` եթե մենք, պայմանական ասած, ավելացված արժեքի հարկից չհարկեինք, այլ թողնեինք նախկին ռեժիմը, չազատեինք ավելացված արժեքի հարկից, մենք բյուջեում ի՞նչ լրացուցիչ մուտքեր էինք ակնկալում։

Եվ, եթե որոշում ենք ձեր նախագիծն ընդունել եւ այդ արտոնությունները տալ, դրա արդյունքը եւ չափելիությունն ունե՞նք հստակ, թե՞ ոչ։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Առաջինը. եթե մենք փորձում ենք խոսել՝ ինչ ներկայումս մուտքեր ունենք, ասեմ, որ հատկապես ավելացված արժեքի մասով շատ հնարավոր է ու հանգիստ հնարավորություն կա, սողանցք կա` շրջանցելու այդ դրույթը։ Այսինքն` դու կարող ես դիլերային գործունեություն ձեւակերպել, էդ նույն առք ու վաճառքը վերցնել եւ ֆորմալ առումով դու կունենաս մեծ շրջանառություն, բայց, մեծ հաշվով, հարկային հնարավորություններից կխուսափենք։

Ես կարծում եմ` մենք, որպես մոտեցում, որդեգրում ենք բիզնեսի համար հաշվետվողականության պահանջների ապահովումը, եւ էդ առումով կամայական գործարքային ծախս, որը կարող է բերել այս խեղումներին, մենք սրանք պետք է փորձենք վերացնել։ Ասածս էն է, որ ինքը վիճակագրական խեղումներ էլ կարող է պարունակել, իսկ ձեր մասով, որ համակարգային չի, ես ընդունում եմ։ Շատ լավ կլինի, որ մենք միասին գրենք արժեթղթերի շուկայի զարգացման հայեցակարգը, բայց կներեք, իմ կարողություններն էդքան չեն բավականացնում։ Եթե ձեր կարողությունները կամ ձեր խմբակցության կարողությունները բավականացնում են, եկեք միասին, միահամուռ ձեւով ավելի համակարգային լուծումներ գտնենք։

Ինչ վերաբերվում է դրա հնարավոր ազդեցությունը, ես արդեն նշեցի, որ իր հնարավոր առավելագույն բացասական էֆեկտը կարող է լինել 60 մլն դրամ: Ինչո՞ւ եմ ասում 60 մլն, որովհետեւ մենք դիտարկում ենք բոլոր էն ցուցակված ընկերությունների վրա ազդեցությունը եւ այլն, բայց, այնուհանդերձ, ինչպես պրն Միրզոյանը երեկ էլ նշեց... Լավ, արձագանքեք։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, արձագանքեք, խնդրեմ։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Պրն Մանուկյան, ես ինչո՞ւ նշեցի, որ համակարգային չէ եւ դուք գիտեք, որ համակարգային չէ այն պարզ պատճառով, որ հաճախ նախագծերը, որոնք ներկայացնում է ընդդիմությունը, դուք հիմնավորում եք, որ դա համակարգային չէ, եւ դուք հաճույքով ներկայացնում եք` ոչ համակարգային նախագծեր։

Հետեւաբար՝ եկեք մենք կրկնակի ստանդարտներ չօգտագործենք, այսինքն, ինձ համար հասկանալի է, իհարկե, որ առաջարկվող նախագիծը համակարգային լինելու դեպքում հսկայական ռեսուրսներ են անհրաժեշտ եւ մեծ աշխատանք է պետք եւ ժամանակ է պետք։ Այս իմաստով` ընդունում եմ ձեր առաջարկը, որ համատեղ քննարկման եւ մեծ բազային ռեսուրսներ ընդգրկելու նպատակով ժամանակ կունենանք դեռ աշխատելու, բայց ասածիս հիմնական նպատակն էն է, որ այո, նաեւ այդ քայլ առ քայլ ճանապարհն ընդունելի է։ Այս իմաստով էր իմ հարցն ուղղված ձեզ, որ մենք պետք է հասկանանք, որ եղած հնարավորություններն առայժմ օգտագործենք, երբ որ կունենանք ավելի լայն հնարավորություններ, իհարկե, ընդհանուր համակարգային փոփոխությունների նախագիծ կբերենք։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ ձեր դիտարկումների համար։ Իհարկե, ես պատասխանի մեջ գիտեի` ինչով է պայմանավորված ձեր հարցադրումը եւ հենց էդ կոնտեքստում էլ ես փորձեցի պատասխանել, բայց, այնուհանդերձ, մենք պետք է տարբերենք՝ ինչ ենք ասում ոչ համակարգային լինելով։ Եթե, օրինակ՝ ես գրեի, ասեի, որ այսուհետեւ մենք պետք է փորձենք, կներեք, աբստրահում եմ ամեն ինչից, մի բան, որն այսպես է իրականացվում, այսուհետեւ անենք այսպես, իհարկե, սա շատ փոքր փոփոխություն կլիներ կամ, եթե մենք գրեինք, ասեինք, որ լավ կլինի, որ մենք ունենանք պլան, էլի, կարծում եմ, սա շատ փոքր փոփոխություն կլիներ։ Բայց էն նախագիծը, որը ներկայումս ներկայացվում է, առնչվում է ֆինանսական շուկայի խաղացողներին եւ մեծ հաշվով, շատ սուբյեկտների վարքագծի վրա է ազդում։ Ես 20 րոպե ունեմ, փորձեմ ներկայացնեմ։

Ձեր ասած էֆեկտի ամբողջական գնահատումը պայմանավորված ա՝ քանի՞ հոգի այս մեսիջը կվերցնի եւ կփորձի իրականացնել, սրա մասով հստակ գնահատում չենք կարող, իհարկե, մենք կարող ենք վարքագծային մոդելներ դնել, բայց էդ բոլորը ենթադրությունների հիման վրա են։ Եվ հետեւաբար` քանի որ վիճակագրական շեղումներ կան, հավասարապես խոցելի են, ինչպես որ ասես՝ ոչ մի բան չունես։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Մանուկյան։ Հաջորդ հարցի համար Արկադի Խաչատրյան՝ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցություն։ Խնդրեմ։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Մանուկյան, գաղտնիք չէ, որ կապիտալի շուկան կարիք ունի մեծ ուշադրության եւ զարգացման, եւ այդ մասին կփորձեմ խոսել նաեւ, իհարկե, ելույթի ընթացքում։ Այդուհանդերձ, երկու ճշգրտող հարց եմ ուզում տալ` նախագծի հետ կապված։

Առաջինը. մի ձեւակերպում, որ ավելացված արժեքի հարկից մենք ազատելու ենք, փաստորեն, արժեթղթերի երկկողմանի գնանշման ապահովումը, այսինքն`...

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Պրն Խաչատրյան, խնդրում եմ մի քիչ ավելի բարձր, բանախոսը չի լսում։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Ավելացված արժեքի հարկից փորձում ենք ազատել արժեթղթերի երկկողմանի գնանշման ծառայությունը։ Արդյո՞ք ինքնին գնանշումը ենթադրում է դրամական հոսքեր, որ ավելացված արժեքի հարկից ազատենք, որովհետեւ, այդուհանդերձ, մարքեթմեյքերի գործառնություններում ներառում ենք ոչ միայն գնանշումը, այլ նաեւ երկկողմանի գործարքների կատարումը։ Հետեւաբար՝ արդյո՞ք միայն գնանշման փաստը ենթադրելու է ֆինանսական հոսքեր։

Եվ երկրորդը 5-րդ հոդվածին է վերաբերում, որտեղ, ըստ իս, նոր դրույթ է, որ սկզբնական շրջանառվող տարբերակում չկար, դա այն է, որ սա տարածվելու է այն արժեթղթերի վրա, որոնք կարգավորվող շուկայում առեւտրին թույլատրվել են ոչ ուշ, քան 25 թվականի հունվարի 1-ը։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Լավ, փորձեմ անդրադառնամ, առաջինը՝ մարքեթմեյքերի ծառայությունների մասով մենք այնտեղ գրել ենք, եթե միգուցե, չգիտեմ, էն տարբերակը, որ ձեր մոտ կա, չգիտեմ, թե որտեղից եք դուք նայել, բայց կայքում տեղադրված տարբերակը ես ստուգեցի եւ դրա հիման վրա կարող եմ ասել։ Մենք գրել ենք` արժեթղթերի երկկողմանի գնանշման ապահովման ծառայությունների մատուցում, այսինքն` մարքեթմեյքերի հենց իմաստն էն է, որ նա ծառայություններ գործադրի, որպեսզի էս հանրային բարիքը ստեղծի եւ երկկողմանի գնանշվի։

Ավելի լավ ձեւակերպում, եթե դուք կարողանաք մեզ օգնել, ասածս էն է, որ միայն գնանշմանը չի վերաբերում, այլ վերաբերում է նաեւ դրա ապահովման ցիկլերին, այսինքն` կարծես թե, մենք փորձել ենք ծածկել։ Իհարկե, կարելի է այստեղ խոսել, ավելի հստակեցնելու առումով մենք կարող ենք նաեւ հստակեցնել, այսինքն՝ դրանք ի՞նչ բնույթի ծառայություններ են։ Մասնավորապես, հենց էդ էլ ակնկալում ենք առաջինից երկրորդ ընթերցում էն շահագրգիռ քննարկման մասով, հնարավորինս ավելի հստակեցված գրենք, բայց առաջին մասով, կարծես թե, ասեցի։

Երկրորդ մասով. 2025 թվականի հունվարի 1-ը հենց պայմանավորված է նրանով, որ մենք սա որպես քայլ ենք դիտարկում, որով ազդենք վարքագծի վրա... Լավ, եթե հարցեր կան։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Պրն Մանուկյան, ես սպասում եմ, մի քիչ անցնում է 00-ից...

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Չէ, բայց նայում եմ, հենց 00 է լինում, սեղմում եք։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հա՞, լավ, մյուս անգամ չեմ անի, ներողություն։ Վերջին հարց, Հովիկ Աղազարյան՝ «Իմ քայլը» դաշինք... երկու անգամ խոսեցիք, դրա համար խառնեցի։ Խնդրեմ, պրն Խաչատրյան։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Խնդրում եմ շարունակեք, պրն Մանուկյան, այսինքն` մենք էստեղ խոսում ենք ժամանակավոր կիրառության մասին, հա՞։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Այո, եթե հատկապես մենք դիտարկում ենք, որ շուկան որոշակի մշակույթ ձեւավորվի, որովհետեւ հիմա գաղտնիք բացահայտած չենք լինի, եթե մենք ասենք, որ մենք արժեթղթերի մասով, մշակույթ չունենք։ Եվ, եթե դիտարկենք, օրինակ՝ ովքե՞ր ունեն ավանդներ, հանրության մեծ թվով քաղաքացիներ ունեն, բայց եթե մենք ասենք՝ ովքե՞ր ունեն պարտատոմսեր, ակնհայտ է, որ սահմանափակ թվով խաղացողներ կան։

Իհարկե, դուք կարող եք ասել ֆինանսական գրագիտություն եւ այլն, բայց մենք անընդհատ ասում ենք, ֆինանսական գրագիտության վրա գումարներ ենք ներդնում, բայց, կարծես թե, էդ մշակույթը չի լինում։ Եվ մենք առաջարկում ենք նաեւ այլ հավելյալ հարկային խթաններ, որոնցով կարողանանք այս բնագավառում որոշակի աշխուժություն մտցնել։ Համաձայն եմ, որ կարող է` կարեւորության տեսանկյունից ինքը համար առաջինը չի, բայց վստահաբար՝ համար երկրորդ կամ համար երրորդն է։ Եվ վերջինն էլ՝ այո, ժամանակավոր, երբ եկամուտների հայտարարագրման մեխանիզմը լինի, եւ մենք կարողանանք ներդրումային գործառնությունների էդ եկամուտները եւս իրենց հաշվառնություններով հարկել, ապա՝ այո, էս մասով մենք աստիճանաբար կհամարենք, որ արդեն շուկան կայացած է եւ չենք դիտարկի։ Ի դեպ, սա նաեւ պայմանավորված է մինչեւ 2023 թվականի համահարթ եկամտահարկի տրամաբանությամբ, այսինքն` դրանից` լագից հետո կհանենք, ես տեղավորվեցի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Այո, տեղավորվեցիք էս անգամ, պրն Մանուկյան։

Հարգելի գործընկերներ, ուզում եմ տեղեկացնել, որ իմ հրավերով պաշտոնական այցով ՀՀ-ում է Լիտվայի Հանրապետության Սեյմասի խոսնակ Վիկտորաս Պրանցկետիսի գլխավորած պատվիրակությունը։ Ես առաջարկում եմ ողջունել նրանց։

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շարունակում ենք մեր աշխատանքները, եւ հարցի հերթը Հովիկ Աղազարյանինն է։

Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Մանուկյան, ես կարծում եմ, որ էն շահառուները, տնտեսվարող սուբյեկտները, որոնք ընդգրկված են, այսպես կոչված, այս օրենքի նախագծի կարգավորումների մեջ, մի առանձին կղզիացված համույթ չեն ներկայացնում, եւ հետեւաբար՝ կլինեն տնտեսվարողներ, որոնք իրենց գործունությամբ բավականին մոտ են իրենց։

Էստեղ էդ իմաստով էդ արդարության սկզբունքը, հավասարության սկզբունքը պահպանվո՞ւմ է, թե՞ չի պահպանվում։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Ճիշտն ասած, նենց աբստրակտ ձեւակերպում տվեցիք, որ ես չընկալեցի` ինչ հարցադրում եք ուզում անել... Չէ, ես փորձեմ իմ ընկալումները բացատրել, եթե սխալ կլինի, դուք կկարգավորեք, հա՞։ Ինչքան ես հասկացա, դուք ասում եք՝ արտոնությունը բավականաչափ մեծ է եւ հնարավորություն կա, որ այլ խաղացողներ էլ խաղան այս դաշտում, հա՞, այսինքն` իրենց վրա էլ տարածվի, դա՞ ի նկատի ունեք։ Եթե տենց է, ասեմ, որ էդքան էլ մեծ չի, որովհետեւ արժեթղթերի շուկայում բրոքերային ծառայություններ իրականացնողները շատ սահմանափակ թվով խաղացող են։

Ի դեպ, ասեմ՝ էն ձեւակերպումը, որը կարգավորվող շուկայի մասով մենք ընտրել ենք նախագծում համահեղինակների հետ, մեծ հաշվով, «Արժեթղթերի շուկայի մասին» օրենքից քոփի-փաստ ենք արել, այսինքն` էն շուկան, որն էնտեղ կարգավորում է էդ շրջանակները, նույն շրջանակները ներկայացված են այստեղ։ Կարծում եմ, որ եթե դուք թիրախայնության տեսանկյունից մտայնություններ ունեք, ոնց որ թե, հենց էդ թիրախն է ընտրված, ինչն օրենքով է։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք, պրն Աղազարյան։

Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Իսկ կարո՞ղ են գտնվել այլ տնտեսվարող սուբյեկտներ, որոնց գործունեությունը բավականին մոտ է, բայց չեն ընկնի այս օրենքի կարգավորման տակ։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Ճիշտն ասած, նույնիսկ հիպոթետիկ չեմ տեսնում, բայց եթե տենց բան էլ լինի, ես շատ ուրախ կլինեմ, որ մենք ֆինանսների նախարարության հետ համատեղ, ի դեպ, ասեմ՝ Կառավարությունը բացասական եզրակացություն է տվել այս նախագծին եւ ինքը մանրամասն կփորձի նաեւ հակափաստարկներ ներկայացնել, ավելի կհստակեցնենք սահմանափակումները, որպեսզի առնչվի էն շուկային, որը մենք ուզում ենք կարգավորել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ավարտվեցին հարցերը, պրն Մանուկյան։ Ես ճի՞շտ եմ, Արթուր Մանուկյանը հանել էր հարցը, այո։ Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, շնորհակալություն։

Եվ հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Ծովինար Վարդանյանին։

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի գործընկերներ, հարգելի նախագահություն, սիրելի քաղաքացիներ։ Հետեւյալ նախագիծը, ես չեմ ուզում ծանրաբեռնել ելույթս ֆինանսական ինչ-որ տերմիններով, ընդհանուր առմամբ, ներկայացնեմ, որ նախագիծը միտված է կապիտալի շուկայի զարգացմանը եւ գործիքը, որով առաջարկվում է զարգացնել շուկան, աշխուժացնել, հարկային արտոնություններն են։ Էստեղ մանրամասն ներկայացված է, թե այսինքն` բոլոր էն միջնորդ կազմակերպությունները, նախ եւ առաջ` պետք է ազատվեն ավելացված արժեքի հարկից, ինչպես նաեւ ռեզիդենտներն էդ շահաբաժինը վաճառելիս եկամտահարկից պիտի ազատվեն եւ ոչ ռեզիդենտները` իրենց շահութահարկից։ Հեղինակները մանրամասն ներկայացրել են եւ հիմնավորումներ են բերել, թե ինչպես կարող է դա ազդել շուկայի աշխուժացման վրա, ինչին ՀՀ ֆինանսների նախարարությունը բերել է որոշ փաստարկներ՝ նշելով, որ հիմնական, այսինքն, խախտվում է էստեղ հարկային դաշտի արդարության եւ հավասարության սկզբունքը, ինչպես նաեւ հարցականի տակ է դրել՝ արդյո՞ք նախագիծը կծառայի իր հիմնական նպատակին։ Բայց էստեղ ես չեմ ուզում խորանալ բոլոր էն մանրամասների մեջ, որոնք էստեղ ներկայացվել են, բոլոր այն փաստարկները եւ հակափաստարկները, որոնք ներկայացված են։ Ինձ էստեղ շատ ավելի կարեւոր է ԱԺ-ի եւ Կառավարության համատեղ աշխատանքը, այսինքն` էդ ներառականության ամրապնդումը, քանի որ մեր հանձնաժողովի նիստում Կառավարությունը նշեց, որ այս պահին ընթացքի մեջ է ռազմավարությունը, ընդհանուր արժեթղթերի շուկայի վերաբերյալ ռազմավարությունը մշակման ընթացքում է, ինչը նորություն էր մեր տնտեսական հանձնաժողովի համար։

Եվ հետեւաբար` ես կարծում եմ, որ էստեղ շատ կարեւոր է նշել, որ թե՛ ԱԺ-ը, թե՛ Կառավարությունը որեւէ բան նախաձեռնելիս ցանկալի է, որպեսզի միմյանց նախաձեռնություններից տեղյակ լինեն, որպեսզի աշխատանքը շատ ավելի ներառական լինի եւ միայն ողջ, էդ ամբողջ ռեսուրսի օգտագործման արդյունքում հնարավոր է գալ լավագույն եւ արդյունավետ լուծումների, եւ հիմնական շեշտն ուզում եմ դնել սրա վրա։

Ուզում եմ ասել նաեւ, որ հանձնաժողովը տվել է դրական եզրակացություն, բայց ես անձամբ կարծում եմ, որ ճիշտ կլինի, որպեսզի երկրորդ ընթերցման ժամանակ, եթե այն հիմա ստանա ԱԺ-ի դրական եզրակացությունը, որ մինչեւ երկրորդ ընթերցում մենք ունենանք մի նախագիծ, որովհետեւ էս նախագծում կային կետեր, որի հետ Կառավարությունը համամիտ էր, կային կետեր, որոնք հակասում էին։ Կարծում եմ` ճիշտ կլինի համագործակցության արդյունքում ունենանք մի նախագիծ, որտեղ կարծիքները լինեն միանշանակ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Մի վայրկյան, տիկին Վարդանյան, ձեզ կարող են հարցեր լինել։ Հարակից զեկուցողին հարցերով դիմելու համար հերթագրում։

Սերգեյ Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տիկին Վարդանյան, տնտեսական հանձնաժողովում քննություն անցկացնելիս, հարցը քննելիս հաշվարկո՞ւմ եք, որ եթե, ինչպես պրն Մանուկյանը նշեց, հարցի գինը 60 մլն դրամ է, դուք էդ գումարի վերադարձելիությունն ինչքա՞ն ժամանակում պետք ապահովեք։ Օրինակ՝ այս նախագիծը դրեցիք շրջանառության մեջ, եւ մենք հրաժարվեցինք 60 մլն դրամի մուտքերից՝ ավելացված արժեքի հարկ եւ շահութահարկ։ 1 տարի հետո հաշվե՞լ եք, օրինակ՝ մենք դրա դիմաց կունենանք մուլտիպլիկատիվ էֆե՞կտ, թե՞ 20 միլիոնի վերադարձ։ Շնորհակալություն։

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բագրատյան, կարծում եմ, ձեր հարցը, երեւի, ավելի շուտ հեղինակին է ուղղված, քան հարակից զեկուցողին, բայց, այնուամենայնիվ, կփորձեմ պատասխանել։ Եվ հիմնավորումը, կարծում եմ` հետեւյալը պիտի որ լինի, որ ավելացված արժեքի հարկից ազատելով, բնականաբար, երբ շուկան աշխուժանա, ինքը կունենա մուլտիպլիկատիվ էֆեկտ: Բնականաբար, դուք հիմա կասեք՝ ո՞ւր են էդ կոնկրետ հաշվարկները, որը պիտի, չգիտեմ, հիմնավորված լինի նախորդ փորձի վրա, քանի որ հաշվարկները, այսինքն` գնահատական եք պահանջում, ինչին էս պահին ես ձեզ չեմ կարող պատասխանել, որովհետեւ նախագիծը չի պարունակում էդ հաշվարկը։

Բայց հիմնավորումը հետեւյալն է, որ այո, ազատելով ավելացված արժեքի հարկից, մենք կունենանք շուկայի աշխուժացում, ինչը կբերի, բնականաբար, կհետեւի, ինչին կհետեւի էդ էֆեկտը։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք: Շնորհակալություն։ Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարակից զեկուցող՝ ֆինանսների նախարարի տեղակալ Արման Պողոսյան։

Խնդրեմ, պրն Պողոսյան, համեցեք։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ հարգելի նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, սկզբնամասում թույլ տվեք նշել, որ Կառավարությունը խորքային մտահոգություններ ունի` այս նախագծի հետ կապված, որովհետեւ այն չի բխում հայտարարված քաղաքականության ուղղություններից, ավելին՝ կարող եմ ասել, որ հիմնական դրվագներով ուղիղ հակադրվում է այդ քաղաքականությանը, փորձեմ ավելի առարկայական լինել։

Երեք դրվագներ ունի նախագիծը. առաջին, որով առաջարկվում է ավելացված արժեքի հարկից ազատել կարգավորվող շուկայի կանոններին համապատասխան շուկա ստեղծողի կարգավիճակով արժեթղթերի երկկողմանի գնանշման ապահովման ծառայությունների մատուցումը։ Ձեւակերպումն ինքնին, կարծում եմ, կհամաձայնեք, որ շատ անորոշ է եւ խիստ անվերահսկելի, այսինքն` անգամ պարզ չէ, թե որ ծառայությունների մասին է խոսքը։ Այստեղ կարող են հայտնվել շատ լայն շրջանակի մասնագիտական ծառայություններ՝ սկսած իրավաբանական, խորհրդատվական, թարգմանչական, փորձագիտական, շատ լայն շրջանակի եւ վերահսկել, պարզապես, այս արտոնությունների շրջանակը, վերահսկել լավ իմաստով, ոչ թե տոտալ իմաստով, այլ պարզապես հասկանալ՝ ո՞ր ծառայության տեսակի համար կիրառել ավելացված արժեքի հարկից ազատման արտոնություն եւ որի համար` ոչ, գործնականում անհնար է։ Սա լուրջ մարտահրավեր է եւ, բացի այդ, գիտեք, որ հայտարարված քաղաքականությունը ենթադրում է, որ անուղղակի հարկերի, այսինքն, տվյալ դեպքում` ավելացված արժեքի հարկի գծով բեռը ոչ միայն չպետք է նվազեցվի, այլ անուղղակի հարկերի գծով հայտարարված քաղաքականությունը ենթադրում է բեռի բարձրացում։ Իհարկե, դա ավելացված արժեքի հարկի մասով մենք չկատարեցինք ամռան օրենսդրական փոփոխություններով, բայց քաղաքականությունն էդպիսին է։ Հիմա մենք շեղվում ենք այդ քաղաքականությունից։

Ինչ վերաբերում է միջազգային փորձին, մենք, բնականաբար, նույնպես ուսումնասիրել ենք միջազգային փորձը եւ համաձայն չենք այն դիտարկման հետ, որ աշխարհում համատարած այս ծառայություններն ազատվում են ավելացված արժեքի հարկից։ Մենք հանձնաժողովի նիստին հղում ենք  կատարել շատ մեծ հեղինակություն վայելող կազմակերպությունների հրապարակած փաստաթղթերից՝ սկսած Եվրամիության դիրեկտիվներից, վերջացրած Տնտեսական համագործակցության եւ զարգացման կազմակերպության կողմից հրապարակած փաստաթղթերով, որոնք այլ բան են ասում։ Եվ այս առումով մենք նույնիսկ հանձնաժողովին առաջարկել ենք պաշտոնական հարցում կատարել եւ հավատարիմ ենք մնում մեր առաջարկին։ Մենք էլ կարող ենք այդ նամակի պատրաստման գործընթացում ներգրավված լինել, եթե հանձնաժողովը կարիք կտեսնի, եւ ստանալ պաշտոնական դիրքորոշում։

Երկրորդը. ես կարծում եմ, որ գինն այստեղ ոչ այնքան հայտարարված 60 միլիոնն է, որքան դրա անվերահսկելի հետեւանքն ու քաղաքականությունից շեղվելը, որովհետեւ 60 միլիոնն այնքան անհանգստացնող չէ, որքան իմ նշած մտահոգությունները։ Երկրորդ դրվագով առաջարկվում է, ըստ էության, տոկոսային եկամտից ազատել կարգավորվող շուկայում թույլատրված ցուցակված պարտատոմսերից ստացվող տոկոսը։ Սա նույնպես, կարծում ենք` չի բխում հարկման հավասարության ու արդարության սկզբունքից, որովհետեւ եթե տոկոս տեսակի եկամուտը որպես պասիվ եկամուտ ենթակա է հարկման, առհասարակ, բոլոր դեպքերում, ինչո՞ւ պետք է այս դեպքում այն հարկման ենթակա չլինի։ Ավելին՝ մենք առաջարկում ենք պետական պարտատոմսերի համար վճարվող տոկոսային եկամուտը նույնպես հարկել, որը, ըստ էության, կհանգեցնի մեզ հարկման արդարության սկզբունքի ամրապնդմանը։

Ինչ վերաբերվում է շահաբաժինների հարկումից ազատմանը, սրան նույնպես դեմ ենք, որովհետեւ, մեր խորին համոզմամբ, սա այն հիմնական գործոնը չէ, որը կարող է ազդել ներդրողի ներդրում կատարելու որոշման կայացման վրա, փոխարենը սա կնշանակի, պարզապես, հայաստանյան բյուջեի եկամուտներն ուղղակի ուղղել տվյալ ներդրողների ռեզիդենտության երկրների բյուջեներ։ Ի դեպ, նշեմ, որ ռեզիդենտ կազմակերպությունների ստացած շահաբաժինները, այսպես թե այնպես, հարկման ենթակա չեն, այսինքն` այս մասով ոչինչ ձեռնարկելու կարիք չկա։

Նաեւ ուզում եմ զեկուցել խորհրդարանին, որ Կենտրոնական բանկը Կառավարության հետ համատեղ, Արժույթի միջազգային հիմնադրամի հետ համագործակցությամբ, մշակում է, կարեւորելով կապիտալի շուկայի զարգացումը, որն այլընտրանք չունի, պարզապես, մշակում է համապարփակ գործողությունների ծրագիր՝ ավելի քան 15 կետից բաղկացած, որը, այո, կոորդինացայի ու ժամանակային սահմանափակումների պատճառով մենք չկարողացանք հասցնել ներկայացնել ԱԺ-ի ու մասնավորապես՝ գլխադասային հանձնաժողովի դատին, եւ մենք խորը համոզմունք ունենք առ այն, որ կապիտալի շուկան առաջնահերթորեն պետք է զարգացնել այս տեսակ հասցեական միջոցառումների իրականացմամբ եւ ոչ թե հարկային գործիքների, հարկային խթանների տրամադրմամբ, որը, մեր համոզմամբ, ամենա ոչ կարեւոր ու ամենա ոչ հեռանկարային, սակայն պարզունակ ու հեշտ ճանապարհն է։

Մենք առաջարկում ենք չգնալ այս ճանապարհով, մենք պատրաստակամություն ենք հայտնում նախագիծը, եթե անգամ հավանության կարժանանա, իսկ մենք առաջարկում ենք հավանության չարժանացնել, եթե անգամ հավանության կարժանանա, առաջինից երկրորդ ընթերցմամբ քննարկումների միջեւ ընկած ժամանակահատվածում ներկայացնել ԱԺ-ին այդ գործողությունների ծրագիրը, միգուցե, համոզվեք, որ դա խնդրի լուծման շատ ավելի լավ ճանապարհ է։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, հարցեր տալու համար կարող եք հերթագրվել։ Հերթագրվել է 6 պատգամավոր։

Բաբկեն Թունյան՝ «Իմ քայլը» դաշինք։ Խնդրեմ, պրն Թունյան։

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Պողոսյան, Կառավարության տեսակետը ներկայացնելու համար։ Հիմնական ասելիքին ելույթում կանդրադառնամ, էս պահին ուզում եմ, ընդամենը, մեկ պարզ հարց տալ։

Դուք նշեցիք, որ Կառավարությունը խորը մտահոգություններ ունի էս նախագծի հետ կապված, ինչի մասին նաեւ հանձնաժողովի նիստում առանձին քննարկումներում ասվեց։ Ու էդ մտահոգությունների հիմնական մասը նրանում էր, որ էս նախագիծը հակադրվում է Կառավարության որդեգրած քաղաքականությանը, այսինքն` էդ հարկային քաղաքականությունը նկատի ունեմ։ Եթե հիմա մենք մասնագիտականից մի քիչ վերանանք Կառավարության քաղաքականությունից, էս նախագիծն ընդունելու դեպքում տնտեսության մեջ ռեալ ի՞նչ վնաս կարող է հասցվել։ Օրինակ՝ ի՞նչ տեղի կունենա մեր ֆինանսական շուկայի հետ, եթե էս նախագիծն ընդունվի։ Շնորհակալություն։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ամենահիմնական մտահոգությունը, պրն Թունյան, հարկային միջավայրի աղավաղումն է, անհավասարության տարրերի ձեւավորումը, որովհետեւ եթե մենք հայտարարում ենք, որ տոկոս տեսակի եկամուտը ենթակա է հարկման որպես պասսիվ եկամուտ կամ նույնը կարող եմ ասել շահաբաժնի մասին, ու մեզ համար ոչ այնքան հայտնի հեռանկարով առաջարկում ենք որեւէ դեպքում այս կանոնից շեղվել, սա, կարծում ենք` վերացնում է առհասարակ հարկային կարգապահության մոտիվացիան, հարկային հավասարությունը, առհասարակ։ Սա, իրականում, հղի է վտանգավոր հետեւանքներով։ Ավելին` մեր գնահատմամբ, օրինակ՝ շահաբաժինների հարկման ենթակա լինելը, եթե հիշենք այն կարգավորումները, որոնք զուգահեռ ունենք մենք մեր Հարկային օրենսգրքում առ այն, որ եթե հարկի չափով, գոնե, նորից վերաներդրում է կատարվում ընկերության կանոնադրական կապիտալում, ապա պահված հարկը հետ է վերադարձվում, էստեղ կարող ենք գնահատել, որ ճիշտ հակառակ ազդեցությունն ունի։ Այսինքն` էս դրվագով հարկման ենթակա լինելը նպաստում է, որպեսզի վերաներդրումներ կատարվեն։ Հիմա էդ խթանները մենք, փաստորեն, վերացնում ենք այս նախագծով, սա է մեր մտահոգությունը։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք: Խնդրեմ։

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Շատ լավ, եթե հիմա մենք նայում ենք Հարկային օրենսգրքի ավելացված արժեքի հարկին վերաբերող դրույթները, այդտեղ մի 60 կետով բացառություններ ու արտոնություններ կան, այսինքն` 60 կետով մենք ունենք արդեն աղավաղված հարկային համակարգ։ Ու էդտեղ կան ուղղություններ, որոնք էնքան կարեւոր չեն, երեւի, Հայաստանի տնտեսության համար, որքան, օրինակ՝ կապիտալի շուկայի զարգացումը։ Այսինքն` ինչի՞ համար ենք մենք մեզ համար առավել կարեւոր ուղղություն հանդիսացող կապիտալի շուկայի համար խուսափում էդ distortion-ներից կամ էդ աղավաղումներից, իսկ մնացածների դեպքում մենք ընդունել ենք, ու դա նորմալ է։ Ընդ որում, ընդունել ենք էդ աղավաղումները նաեւ էս գումարման ԱԺ-ում։ Շնորհակալություն։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Պրն Թունյան, շատ հետաքրքիր երանգ կա ձեր հարցի մեջ, շատ ուրախ եմ, որ այդպես եք մտածում։ Մենք էլ ենք կիսում այն կարծիքը, որ ավելացված արժեքի հարկից ազատման արտոնությունների շրջանակն անհիմն ու չափազանց լայն է։ Հարկային օրենսգրքի նախագծի մշակման ժամանակ խնդիր էր դրվել վերացնել ոչ արդյունավետ արտոնություններն հատկապես ավելացված արժեքի հարկի գծով, սակայն դա չհաջողվեց, բայց կարծում եմ, որ այդ հարցը մենք պետք է պահենք մեր օրակարգում։

Հիմա էլ մշակվում է հարկային համակարգի ռազմավարական փաստաթղթի մշակում առաջիկա 4 տարիների համար, եւ այդտեղ նույնպես խոսվում է այս մասին, որ մենք պետք է, անպայման, անդրադառնանք արդյունքի ու ծախսի համադրման տեսանկյունից ոչ արդյունավետ գնահատվող արտոնությունների վերացման հարցի քննարկմանը։

Ինչ վերաբերում է համադրմանը, տեսեք, նորից փորձում եմ զարգացնել այն միտքը, որ, մեր համոզմամբ, հարկային խթանը տվյալ դեպքում զարգացման հեռանկարը ձեւավորող ամենավճռորոշ գործոնը չէ, հետեւաբար՝ նորից պետք է առաջարկեմ՝ մենք կապիտալի շուկայի զարգացման հեռանկարը տեսնենք ոչ թե հարկային խթանների մեջ, այլ նշածս գործողությունների ծրագրի մեջ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար՝ Վարազդատ Կարապետյան, խնդրեմ։

Վ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Պողոսյան, որո՞նք են այն երեք հիմնական ձեռքբերումները, որ ֆինանսների նախարարություն եւ Կենտրոնական բանկ զույգն ունի ֆինանսական շուկայի զարգացման եւ կայացման գործում վերջին 30 տարիների ընթացքում։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Կարապետյան։ Հարցի ենթատեքստը մոտավորապես կռահում եմ, այսինքն` եթե այլընտրանքային որեւէ գործողություն չի արվել, ինչո՞ւ համաձայն չեք այս հնարավորության հետ։

Իհարկե, բնականաբար, չեմ կիսի ձեր այն կարծիքը, որ այլընտրանքային որեւէ բան չի արվել։ Միայն այն, որ, օրինակ՝ վերջին 1-1,5 տարվա ընթացքում, իհարկե, կատարված մեր քաղաքական համակարգի փոփոխություններն էական դերակատարություն ունեն նաեւ դրա մեջ, միայն այն, որ վերջին 1-1,5 տարվա ընթացքում էականորեն ընդլայնվել է, օրինակ` կորպորատիվ պարտատոմսեր թողարկող կազմակերպությունների շրջանակը, խոսում է այն մասին, որ ոչ թե 3, այլ, առհասարակ, ընդգծված քաղաքականություն է իրականացվում այս ոլորտում։

Ես համաձայն կլինեմ ձեր այն հնարավոր դիտարկման հետ, որ, միգուցե, դա բավարար չէ, թերեւս հենց այդ պատճառով է, որ ներկայացվում է ոչ թե 3, այլ 15 կետից բաղկացած գործողությունների համապարփակ ծրագիր։ Սա ազդակ է առ այն, որ Կառավարությունը խիստ կարեւորում է այս շուկայի զարգացումը։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք: Խնդրեմ։

Վ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Իրականում, երեւի, ես չպետք է գնահատեմ, որ արժեթղթերի շուկան Հայաստանում կայացած չէ, անկախ բոլոր ջանքերից, որոնք գործադրվել են։ Եվ կարծում եմ` այն ռազմավարությունը, ինչի մասին դուք ասում եք, պետք է մասնակցային ռազմավարություն լիներ, այսինքն` հնարավորինս ներառեր բոլոր շահագրգիռ կողմերին դրանում մասնակցելու համար, այդ թվում՝ եւ ԱԺ-ի այն պատգամավորներին եւ հանձնաժողովներին, որոնք հետաքրքրված են արժեթղթերի շուկայով, ընդհանրապես, ֆինանսական շուկայով։

Եվ այո, ձեր դիտարկումը, որ մենք առաջընթաց չենք տեսնում եւ մեր գործողությունների քննադատությունն ենք տեսնում համագործակցության ձեռքի փոխարեն, մենք ունենք։ Շնորհակալություն։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Պրն Կարապետյան, ես ընդունում եմ ձեր այն դիտարկումը, որ պետք է ավելի մասնակցային ու ավելի ներառական լինի այս գործընթացը, հենց, թերեւս, այդ պատճառով առաջարկում եմ հետեւյալը, որ մենք պետք է մինչեւ սեպտեմբեր ամսվա ավարտն արդեն ունենայինք այդ ռազմավարական փաստաթուղթը։ Հիմա ունենք նախնական պայմանավորվածություն նաեւ Արժույթի միջազգային հիմնադրամի հետ դրա վրա շարունակել աշխատել մինչեւ 2020 թվականի մարտ ամիսը։

Ես առաջարկում եմ, որպեսզի մենք հենց վաղվանից սկսած այդ գործողությունների ծրագիրը ձեզ  հետ համատեղ քննարկենք, այն ավելի հարստացնենք, ավելի բազմավեկտոր դարձնենք ու գանք համաձայնության առ այն, որ կապիտալի շուկայի զարգացման հեռանկարը հենց այս տեսակ հասցեական միջոցառումների հետ պետք է կապել, եւ ոչ թե անհասցե, կներեք, բայց դա իրականում մեր գնահատականն է, հարկային արտոնություններ տրամադրելու հետ։ Որովհետեւ տեսեք. քանի ամիս է` այս նախագիծը շրջանառվում է, մենք խնդրել ենք, գոնե մի տեղեկանք, մի վերլուծություն, մի գնահատական, որը կհուշեր, որ հենց հարկային խթանները հենց այն ամենակարեւոր գործիքներն են, որոնք անհրաժեշտ են կապիտալի շուկան զարգացնելու համար, բայց, ցավոք, առ այսօր մենք չունենք էդ համոզմունքը։ Մենք ինքներս չենք կարող մեր ռեսուրսներով գալ դեմ, որովհետեւ դա, իրականում, ճշմարտություն չէ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մենք ունենք եւս մեկ հարցի հնարավորություն, վերջին հարց. Սերգեյ Բագրատյան։ Խնդրեմ, պրն Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն, որ ընդդիմությանն ընդառաջեցիք...

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Չէ, չէ, չէ, Հռիփսիմեի հերթն է, ես սխալվեցի։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Միայն իշխանությո՞ւնն է հերթագրված, մեզ ձայն չե՞ք տալիս։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Չէ, տենց տարանջատում մի արեք, որովհետեւ նման բան չկա։ Հռիփսիմե Գրիգորյանի հերթն է, պրն Բագրատյան։ Անջատեք պրն Բագրատյանի խոսափողը։ Խնդրեմ, Հռիփսիմե Գրիգորյան։

Հ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Պրն Սիմոնյան, շնորհակալություն։ Ես կփոխանցեմ հարցիս հերթը պրն Բագրատյանին։ Ես հանձնաժողովում ներկա եմ եղել, էլի հնարավորություն կունենամ կամ, հուսամ, ելույթների ժամանակ եւս կհնչեցնեմ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ասեմ, պրն Բագրատյան, որ սրանից հետո ելույթներ էին լինում, դուք կարող էիք ձեր հարցը նաեւ ելույթի ձեւով հնչեցնել, ուստի պետք չի ընդդիմություն-իշխանություն տարանջատում անել։ Խնդրեմ, ձեր հարցը։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Իշխանություն-ընդդիմություն տարանջատում միշտ պետք է անել, սա՝ մեկ։ Երկրորդը. շնորհակալություն իմ գործընկերուհուն ինձ զիջելու համար, հենց միայն դրա համար ես ելույթ կունենամ, հարց չեմ հնչեցնի, որպեսզի դուք ժամանակ ունենաք։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Արկադի Խաչատրյան, խնդրեմ։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Չէ, ասելիքը շատ ա, իհարկե, շնորհակալություն։ Պրն Պողոսյան, իրականում պետք է ասեմ, որ շատ հեշտ է արժեզրկել նախագծերը, եւ խոսքի մեջ, երբ սկսում ենք մատնացույց անել միայն բացասական կողմերը՝ անտեսելով էն դրական փորձերը, որոնք, իրոք, ուղղված են խնդրի լուծմանը։ Հիմա, տեսեք, դուք ասում եք, որ հիմնական փաստարկն էն է, որ նախագիծը հակասում է Կառավարության ծրագրին։

Ես կարծում եմ, որ նախ եւ առաջ` բխում է նույն Կառավարության ծրագրից, որովհետեւ բացարձակ առաջնահերթություն է հանդիսանում էսօր կապիտալի շուկայի զարգացումը։ Վստահաբար կարելի է նշել, որ այս նախագիծն ուղղված է էդ հարցի լուծմանը։ Միգուցե, առանձին հարկային ռազմավարության դրույթների մեկնաբանությունից կարելի է ասել, որ որքանով է բխում էս կամ էն թեզից, բայց միեւնույն ժամանակ պետք է ասել, որ նմանատիպ դեպքերը շատ-շատ են որդեգրված նույն հարկային քաղաքականության մեջ, ֆինանսական ծառայությունները, առհասարակ, ավելացված արժեքի հարկից ազատված են եւ կարծում եմ, կխնդրեմ, պարզապես, անդրադառնալ դրան եւ հնչեցնել, դուք ներկայացնում եք միայն ֆինանսների՞ նախարարության դիրքորոշումը, թե՞ էդ առարկությունները վերաբերվում են նաեւ Կենտրոնական բանկի առարկություններին։ Շնորհակալություն։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Խաչատրյան, հավատացնում եմ ձեզ, որ երբեք խնդիր դրված չէ այս կամ այն նախագիծն արժեզրկել, կարծում եմ` դուք էլ ներքին համոզմունք ունեք դրանում։

Տեսեք, ասում եք` ֆինանսական ծառայություններն ազատվում են, այո, կա այդպիսի երեւույթ, բայց կա նաեւ դիրեկտիվ, որն ուղենշային է այս քաղաքականության վարման համար։ Դիրեկտիվում հստակ գրված է, որ ազատվում են այն ֆինանսական ծառայությունները, որոնք, ըստ էության, իրենց մատուցման դիմաց ապահովում են տոկոսային եկամուտ, իսկ ոչ տոկոսային եկամուտ ապահովող ֆինանսական ծառայությունները չեն ազատվում ավելացված արժեքի հարկից։

Հիմա նորից եմ ընթերցում, գրված է. «Կարգավորվող շուկայի կանոններին համապատասխան, շուկա ստեղծողի կարգավիճակով արժեթղթերի երկկողմանի գնանշման ապահովման ծառայությունների մատուցում», որտե՞ղ եք տեսնում այստեղ ֆինանսական ծառայություն։ Դասական ծառայություններ են, ես ասում եմ՝ կարող է եւ իրավաբանական ծառայություններն էլ մտնել սրա տակ, խորհրդատվականն էլ, փորձագիտականն էլ, թարգմանչականն էլ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքեք։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Պրն Պողոսյան, եթե ուշադրություն դարձրեցիք, իմ հարցը պրն Մանուկյանին տալիս ես եւս մատնացույց արեցի հենց էդ դրույթը, այսինքն` ինքնին գնանշումը՝ ֆինանսական հոսք կամ բան, բայց խնդիրն էն է, որ եթե որեւիցե ձեւակերպում լավը չէ, կարելի է առաջարկել կամ քննարկել` դա լավացնելու կամ փոփոխելու։ Ասել, որ այ, դրա պատճառով այս նախագիծն անընդունելի է եւ այլն, կան ձեւակերպումներ ինձ համար էլ, դրա համար հարցերը բարձրացնում եմ, այլ բազմաթիվ հարցեր ունեմ, ինձ համար շատ հեշտ է սկսել մատնացույց անել եւ արժեզրկել դա, բայց ես, օրինակ` չեմ անում՝ լինելով ընդդիմության ներկայացուցիչ տվյալ դեպքում, որ շատ ավելի գայթակղիչ է դա անել։

Այդուհանդերձ, ինձ համար առաջնահերթությունն օրինակ՝ նույն կապիտալի շուկայի զարգացումն է, եւ, ազնվորեն ասեմ, ցանկացած նախագիծ, որն ուղղված է դրան եւ օգնում է դրան, ես աջակցելու եմ նման նախագծերին։ Հետեւաբար, կարծում եմ, որ իհարկե, դուք իրավացի եք էդ մասով, բայց եթե շատ հեշտ կարելի է խուսափել այդ բանից, պարզապես բրոքերային գործառնության փոխարեն առք ու վաճառք անել, էդ դեպքում դրա էնդեէսից ազատման դեմ խոսելը կամ բան անելն արդեն դառնում է, չգիտեմ, նպատակահարմար չէ, առհասարակ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Պրն Խաչատրյան, ձեր թեզը, կներեք, բայց նման է հետեւյալին. ասենք, անպայման, պետք է օրենսդրությունը փոխվի, հակառակ դեպքում մենք կխուսափենք էդ օրենսդրության պահանջների կատարումից։ Մենք կարծում ենք` սա կառուցողական ճանապարհ չէ։

Մենք կարծում ենք, որ եթե էս տնտեսվարող սուբյեկտների գործունեությունը միտված է այլոց գործունեության հաշվետվողականությանը, թափանցիկությանը, ավելի բաց լինելու ապահովմանը, իրենք էլ պետք է հետամուտ լինեն օրենսդրության պահանջների ապահովմանը եւ ոչ թե մտածեն՝ ոնց խուսափեն կամ մեզ դրանով, չակերտավոր, շանտաժ հայտարարվի, որ փոխեք օրենսդրությունը, հակառակ դեպքում մենք կխուսափենք։ Ես կարծում եմ, որ սա այնքան էլ ճիշտ ճանապարհ չէ։

Ինչ վերաբերում է բրոքերային ծառայություններն ազատելուն, ես չեմ կարողանում, անկեղծ, տրամաբանությունը կամ հիմնավորումը հասկանալ, ինչո՞ւ պետք է, օրինակ՝ այլ ոլորտներում միջնորդական ծառայությունը հարկվի ավելացված արժեքի հարկից, հենց այս ոլորտում՝ ոչ։ Օրինակ՝ էս ոլորտի հաճախորդները խոշոր, կայացած ավելացված արժեքի հարկ վճարող համարվող կազմակերպություններ են, ի տարբերություն, օրինակ՝ մաքսային բրոքերի ծառայությունների, որը կարող է ունենալ միկրոձեռնարկատիրության սուբյեկտ: Ո՞րն է ավելի անպաշտպան, որի՞ ծառայությունը պետք է ավելի մատչելի դարձնենք։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Եվ քանի որ պրն Բագրատյանն առաջարկեց տարանջատում չանել հարցերի հերթագրման մեջ, վերջին հարցը չհնչեցնելն անարդար կլինի իշխանության նկատմամբ։ Խնդրեմ, պրն Մանուկյան։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես, իհարկե շատ դրույթներ, մասնավորապես՝ ավելի հստակեցմամբ կփորձեմ ներկայացնել, որովհետեւ, այնուհանդերձ, մենք խոսում ենք, երբ մարքեթմեյքերի կատարած ծառայությունների մասին ենք խոսում, խոսում ենք Կենտրոնական բանկի կողմից հստակ կանոնակարգվող ծառայությունների մասին։ Ես մանրամասն իմ ավարտական ելույթում կխոսեմ։

Բայց, պրն Պողոսյան, թեզեր եք հնչեցնում, ասում եք թեզեր եւ ասում եք, օրինակ՝ ճիշտ եք ասում, որ խնդիրը բարձրաձայնում եք, եւ մենք ապագայում պետական պարտատոմսերը կհարկենք, որպեսզի այ, էս արդարությունը վերականգնենք։ Էդ նման է էն բանին, որ հիվանդը գնում է, ասում է՝ էս աչքս չի տենում, բժիշկն ասում է՝ հեսա նենց կանեմ, էն մյուս աչքդ էլ չի տեսնի, որ արդարությունը վերականգնվի։ Էս թեզերով, եթե մենք էս թեզերն ենք ուզում բերել որպես հիմնավորումներ, մի փոքր տարակուսելի է։ Եվ նորից դուք նշում եք, ասում եք՝ միջազգային օրենքները, ես ամենայն պատասխանատվությամբ հակառակ բանն եմ առաջարկում. եկեք առաջինից երկրորդ ընթերցում դրական լինի, ես էդ նույն օրենքները ցույց կտամ, որ սկզբունքորեն հենց բոլոր երկրներում, մասնավորապես՝ Ռուսաստանում եւ այլ երկրներում հստակ ազատված է բրոքերային գործունեությունն ավելացված արժեքի հարկից։

Եթե ես չապացուցեմ դա ձեզ եւ հանրությանը, ինքս դեմ կքվեարկեմ։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Պրն Մանուկյան, հանձնաժողովի նիստը, ընդամենը, օրեր առաջ է եղել, եւ ես ընթերցեցի ձեզ ՌԴ հարկային օրենսգրքի հատված։ Նախաբանում գրված է, որ «Արտոնությունը միայն բանկերի համար է», ինչո՞ւ չեք դա ասում։ Եթե նաեւ բանկերի համար եք... Մեկ վայրկյան, խնդրում եմ, ես էլ եմ օրենքը կարդացել, հիմա կարող ենք ժամանակ խնդրել, եթե նախագահությունը թույլ տա, բարձրաձայն ընթերցել նախաբանը, որտեղ գրված է, որ էդ արտոնությունը միայն բանկերի համար է, իսկ դուք առաջարկում եք, առհասարակ։

Եթե առաջարկում եք միայն բանկերի համար, հիմա պաշտոնապես հայտարարում ենք, որ Կառավարությունը համաձայն կլինի միայն բանկերի համար էդ արտոնությանը։ Պրն Մանուկյան, եկեք առարկայական լինենք, ես խնդրում եմ ձեզ, որովհետեւ մեզ...

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Պատգամավորը բավարարված է, շարունակեք, դուք դեռ ժամանակ ունեք, եթե ուզում եք ավելացնել։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Ես ընդամենը կոչ եմ անում, որ մենք մնանք մասնագիտական հարթության վրա, որովհետեւ խիստ մասնագիտական նախագիծ ենք քննարկում եւ ճիշտ ազդակներ տանք մեզ հետեւողներին։ Այսքանը, շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Մտքերի փոխանակության համար կարող եք գրանցվել, հարգելի գործընկերներ։ Հերթագրվել է 6 պատգամավոր։

Վարազդատ Կարապետյան։ Խնդրեմ, պրն Կարապետյան։

Վ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մենք քննարկում ենք մեր երկրի ֆինանսական շուկայի կայացման համար էական նախաձեռնություն։ Եվ ամենակարեւոր հարցը, որ կա` վերջին 30 տարիների ընթացքում՝ ինչո՞ւ Հայաստանում չի զարգանում ֆինանսական շուկան եւ ինչո՞ւ բնակչության մոտ գոյացող խնայողությունները չեն կարողանում ուղիղ հոսել դեպի տնտեսություն, այլ, անպայման, հոսում են բանկային համակարգի միջոցով։

Ցավոք սրտի, տարիներ շարունակ բանկային համակարգը լինելով ավելի ուժեղ, ավելի ազդեցիկ, ներկայացված լինելով նաեւ այս դահլիճում, կարողացել է տարբեր օրենքների միջոցով, միջավայրն իրեն հարմարեցնելու միջոցով ամբողջ համակարգը կենտրոնացնել իր մոտ։ Այսինքն` այս պահին, երբ մարդիկ ուզում են տեղաբաշխել իրենց խնայողությունները, նրանք ուղիղ գնում են բանկ, այլ ոչ թե ձեռք են բերում արժեթղթեր։ Եվ մեր նախաձեռնությունը միտված է հենց բանկային համակարգն այդ մենաշնորհից զրկելուն եւ արժեթղթերի շուկայի կայացմանը։ Մենք չենք տեսնում այլընտրանքային քայլեր եւ չենք գտնում, որ մեր գործողությունն ինչ-որ կերպ կխաթարի կամ կձախողի առկա ռազմավարության իրագործումը կամ այդ այլընտրանքային քայլերը։

Մենք կարծում ենք, որ հեղափոխությունից հետո վստահության այս մթնոլորտը, որ Հայաստանում ձեւավորված է, ոչ միայն բնակչության եւ Կառավարության միջեւ է, այլ նաեւ բնակչության եւ տնտեսության։ Եվ բնակչությունը եւ հիմա հարյուրավոր ու հազարավոր ձեռնարկություններ են պատրաստ արդեն բացվել, գնալ բորսաները, ավելի թափանցիկ դառնալ հանրության առջեւ եւ հանրությունից ներգրավել միջոցներ։ Եվ այս նախագիծն ուղղված է նրան, որպեսզի մենք կարողանանք շրջանցել բանկային համակարգի մենաշնորհը եւ կայացնել արժեթղթերի շուկան բնակչության կողմից ձեռնարկություններին ուղիղ տրվող ֆինանսավորման միջոցով։

Ես կոչ եմ անում իմ գործընկերներին կողմ քվեարկել նախագծին, որովհետեւ այս պահին մենք այլընտրանք չունենք, եւ 2020 թվականի մարտը բավականաչափ հեռու ժամկետ է։ Մենք պետք է արագ գործենք, որովհետեւ էդ վստահությունը...

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, ժամանակը շուտվանից սպառվել է, պրն Կարապետյան։

Վ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հաջորդ ելույթի համար՝ Սերգեյ Բագրատյան։ Խնդրեմ, պրն Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, նախ՝ ուզում եմ մեկ անգամ եւս շնորհակալություն հայտնել տիկին Գրիգորյանին` իր հարցի հերթականությունը զիջելու համար, եւ, ընդհանրապես, ասեմ, որ իշխանության հզորությունն իր մեծահոգության մեջ է, առավել եւս՝ ինձ համար եւս մեկ անգամ ապացույց, որ կանայք շատ ավելի զիջող են եւ ավելի, կարելի է ասել, իրադրությունը գնահատող։ Այս իմաստով` շնորհակալություն մեկ անգամ եւս։

Մյուսը, որ Կառավարության եւ ԱԺ իշխանական խմբակցության վեճը շարունակվում է, նորից եմ ասում՝ ես դա դիտարկում եմ առողջ բանականության շրջանակներում, դրանով հանդերձ, կցանկանայի, որ առանձին հարցեր, հատկապես տեխնիկական, հնարավորություն ունենալով Կառավարությունում քննարկել, ճիշտ կլինի, որ մեր ժամանակից չտարվի էդտեղ, էստեղ խնդրում եմ, զուտ բովանդակային վեճը՝ մեծ սիրով, բայց եթե խնդիրներ կան, որ կարող եք տեղում, Կառավարությունը ձեզ հրավիրի եւ նույն քաղաքական ուժն է, որեւէ խնդիր չկա, ճիշտ կլինի, որ դուք դա անեք մինչեւ լիագումար նիստը։

Հարցի բովանդակության իմաստով գտնում եմ, որ նախագիծը, իսկապես, չի բավարարում կոնկրետ արժեթղթերի շուկան զարգացնելու կարեւորագույն պայմաններից որեւէ մեկին, կոսմետիկ լուծում է, եւ հարցի գինը բարձր է։ Եվ այս իմաստով ես գտնում եմ, որ արժեթղթերի շուկայի հետ կապված` մենք պետք է ունենանք, իսկապես լիարժեք համակարգային լուծում ենթադրող կոնկրետ օրենսդրական փաթեթ, եւ այդտեղ այո, բոլորս անելիք ունենք եւ ինչքան շուտ, 1 օր շուտ, պրն Պողոսյան, դա ձեզ է վերաբերում, 1 օր շուտ բերեք այդ նախագիծը, եւ մենք պատրաստ ենք ամեն ինչով աջակցել, որովհետեւ օրախնդիր է կապիտալի շուկայի կայացման համար արժեթղթերի շուկայի զարգացումը, իսկապես։ Իսկ դրա համար ավելի շատ կարեւոր է բոլոր ընկերությունների թափանցիկությունը եւ հաշվետվողականությունը, քան թե հարկային որեւէ արտոնություն։ Ֆիսկալ գործիքները չպետք է լայն կիրառման հնարավորություն տան ցանկացած հարցում, անպայման, հարկային արտոնության միջոցով կամ մեկ այլ արտոնության միջոցով, չեմ կարծում, որ դա հարցի ճիշտ լուծում է։

Եվ վերջում, պրն Սիմոնյան, բոլոր հարցերում արդարությունը պետք է լինի գերակա արժեք, նույնիսկ ամենափոքր հարցերում, նույնիսկ, երբ հերթական հարցը պետք է տան, նախ՝ էթիկան է պահանջում, որ ընդդիմությունն իր ձայնն ունենա, եւ միշտ էդպես եղել է։ Երկրորդը. եթե դուք երեք հարց տվողով եք սահմանափակվում, բարի եղեք չորրորդին հարց չտալ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Բագրատյան։ Մանե Թանդիլյան՝ «Լուսավոր Հայաստան», խնդրեմ։

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, ակնհայտորեն դահլիճում կա այն ընկալումը, որ սա կարեւորագույն հարցի լուծման որոշակի մի փոքր քայլ է, եւ նաեւ հեղինակն է համաձայնվում, որ սա ամբողջական լուծում չէ եւ ակնհայտորեն մեզ անհրաժեշտ է այս ոլորտում ռազմավարություն եւ հետեւողականություն։ Եվ այս իմաստով, նախքան նույնիսկ դա անելը, մեզ պետք է վեր հանել հենց այս շուկայի բոլոր այն խնդիրները, որոնք առկա են, որոնց պատճառով էլ այս ոլորտում խնդիրները չեն լուծվում։ Եթե խոսենք դրանցից մի քանիսի մասին, մենք կտեսնենք, որ իրականում այդ խնդիրները լուծելի են, այո, ծավալուն աշխատանք են պահանջում։ Եվ ես ուրախ եմ լսել, որ ռազմավարություն է մշակվում, բայց դրա ուշացումը եւ տարիների ուշացումը հնարավորություն է տալիս եւ տեղիք՝ այլեւս անել քայլեր, որոնք թեկուզ փոքր, բայց կարող են որոշակի փոփոխություն բերել։

Հայաստանում արժեթղթերի շուկայի մասնակիցների երկու կողմերն էլ՝ թողարկողներն էլ, ներդրողներն էլ գտնվում են ակնհայտորեն պասսիվ դիրքերում։ Ընկերությունների գերակշիռ մասը նախընտրում է վարկ վերցնել, քան թողարկել արժեթղթեր, քանի որ գործընթացը բավականին պարզ է. վարկերի ժամանակ տոկոսադրույքները գրեթե նույնն են եւ անգամ բանկերն էլ, իրենց հերթին, ավելի շուտ վարկ են տալիս, քան ներդրում են անում տվյալ ընկերությունների պարտատոմսերում։

Մյուս կողմից` ակնհայտորեն ունենք կորպորատիվ կառավարման մշակույթի բացակայություն, երբ ընկերություններից շատերն ունեն թափանցիկության հետ խնդիրներ` ինչպես հիմնադիրների, այնպես էլ տեղեկատվության։ Եվ այս ամենն ակնհայտորեն, այս գաղտնիության պահպանումը նպաստում է այդ շուկայի չզարգանալուն եւ չհայտնվելուն։ Ո՞րն է լինելու այս խնդիրների լուծման ռազմավարությունը. սրան պետք է անդրադարձ անել։

Ֆիզիկական անձանց, ներդրողների վարքագիծը Հայաստանում, ընդհանրապես, տնտեսական որեւէ կանոնի չի ենթարկվում։ Տեսեք, Հայաստանն աշխարհի այն բացառիկ երկրներից է, որտեղ պետական պարտատոմսերի եկամտաբերությունն ավելի բարձր է, քան մասնավոր բանկերի ավանդները, եւ քաղաքացին նախընտրում է ավելի ցածր տոկոսով ավանդ ներդնել մասնավոր բանկում, քան պետության կողմից երաշխավորված պարտատոմսում, այնինչ այդ նույն ավանդները երաշխավորված են հենց պետության կողմից։

Իհարկե, կարելի է երկար խոսել, ես կուզեմ ամփոփել առ այն, որ թե՛ ֆինանսական գրագիտությունն է այստեղ խնդիր եւ թե՛ պետք է խրախուսող քայլեր ձեռնարկել։ Օրինակ՝ ինչո՞ւ ենք մենք երաշխավորում բանկերի ավանդները, բայց ոչ ֆիզիկական անձանց պարտատոմսերով ներդրումները. քայլերից մեկն է։ Սա, իհարկե, լայնածավալ քննարկման առարկա է, եւ ես նաեւ պատրաստ եմ մասնակցել այդ քննարկումներին` ավելի խորքային, համապարփակ լուծում գտնելու համար։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Թանդիլյան։ Բաբկեն Թունյան՝ «Իմ քայլը» դաշինք, խնդրեմ։

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի գործընկերներ։ Կարեւոր խնդիր ենք քննարկում, ըստ էության, այսինքն` մեր առաջնահերթություններից մեկն է կապիտալի շուկայի զարգացումը։ Ու բոլորիս` թե՛ ԱԺ-ի, թե՛ մեր խմբակցության, թե՛ Կառավարության՝ նպատակն էստեղ մեկն է. մենք բոլորս ցանկանում ենք էդ շուկան զարգացնել, ճանապարհն է տարբեր։ Ու երբ էդ բանավեճը տեղափոխվում է ԱԺ, շատերը դա տարօրինակ են համարում, բայց ես ուզում եմ ասել, որ իրականում սա շատ լավ ու շատ առողջ բանավեճ է, սա շատ մասնագիտական ու առանց որեւէ անձնական կամ ինչ-որ շահադիտական էլեմենտների բանավեճ է, որը միշտ վերջանալու է ինչ-որ դրական արդյունքով։

Իհարկե, տեսակետները կարող են տարբերվել, որովհետեւ ասում են, չէ՞, կատակով, որ եթե 5 տնտեսագետ նույն հարցի վերաբերյալ քննարկում են ունենում, վերջում ունենում են 5 տարբեր կարծիք, բայց, ամեն դեպքում, ես մտածում եմ, որ էն նախագիծը, որը մենք առաջարկում ենք, իհարկե, խնդիրը կամ էդ մեր նպատակն ամբողջությամբ չի բավարարելու, որովհետեւ լիքը ուրիշ խնդիրներ կան՝ վստահության խնդիր, ֆինանսական գրագիտության խնդիր, ինչպես մեր գործընկերները նշեցին, բայց ինքը քայլ է, որը տանում է դեպի էդ նպատակի իրագործումը։

Դրա համար պրն Պողոսյանը, որ նշեց, որ Կենտրոնական բանկի եւ Արժույթի միջազգային հիմնադրամի կողմից էդ փաստաթուղթը մշակվում է, շատ ավելի լավ կլիներ, եթե մենք էդ մշակման փուլում էդ աշխատանքներին ներգրավված լինեինք։ Հիմա, եթե չենք ներգրավվել, էլի ուշ չի, էս փուլում՝ առաջինից երկրորդ ընթերցում, եթե, իհարկե, առաջին ընթերցմամբ մեր գործընկերները հավանություն կտան, մենք կարող ենք քննարկել, միգուցե, էդտեղ հատման կետեր կան։ Ու մեր համար արագությունը շատ կարեւոր է, հիմա եթե պետք է էդ փաստաթուղթը մշակվեր, հետո նոր օրենսդրական նախաձեռնություն լիներ, հիմա արդեն նախաձեռնությունը կա, եկեք դրա վրա միասին աշխատենք, եթե ռիսկեր կան, էդ ռիսկերն իրար հետ կքննարկենք։ Ու, պրն Պողոսյան, ես հուսով եմ, որ մենք, ամեն դեպքում, վերջում հնարավորինս միասնական մոտեցման ենք գալու։

Ու վերջում, պրն Սիմոնյան, շատ կներեք, 20 վայրկյան, ընդամենը, մի բանի անդրադառնամ, էլի։ Պրն Բագրատյանը, ցավոք, էստեղ չի, բայց ես իրեն շատ շնորհակալ եմ էն դիտարկումների համար, որ արեց։ Մասնավորապես, նրա համար, որ կոնկրետ ինքը հարցնում էր, թե էս 60 մլնդ դրամը երբ է հետ գալու, դա` մեկ։ Եվ երկրորդը, որ խորհուրդ տվեց նիստում մեր ժամանակը խնայել, դետալների վրա չկենտրոնանալ։ Մենք հանձնաժողովի հետագա մեր նիստերում էդ երկու դրույթները, անպայման, հաշվի կառնենք։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Արկադի Խաչատրյան։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, իրոք, ես չափազանց կարեւորում եմ այս նախագիծը, որովհետեւ ինչպես նշեցին իմ բոլոր գործընկերները՝ կապիտալի շուկայի զարգացումն անհրաժեշտություն է եւ բացարձակ առաջնահերթություն, որովհետեւ այսօր տնտեսության ֆինանսավորման բեռն ընկած է ամբողջությամբ բանկային համակարգի վրա, կենտրոնանում են դրա հետ միասին նաեւ բոլոր ռիսկերը։ Այսօր բանկային համակարգում է գտնվում ֆինանսական համակարգի ակտիվների 90%-ը։ Մենք մշտապես խոսում ենք ներդրումային ուղղությունները տարատեսականացնելու մասին, նոր ֆինանսական գործիքների զարգացման մասին, մենք միշտ դժգոհում ենք, որ կենսաթոշակային ֆոնդերը չեն կարողանում ներդնել իրենց գումարները տարբեր ակտիվներում եւ այդ գումարները ներդնել հատկապես Հայաստանում։ Սա այդ ուղղությամբ կատարվող քայլ է, այսինքն` ուղղված է շուկայի զարգացմանը, նոր գործիքների ձեւավորմանը, կորպորատիվ արժեթղթերին եւ այլն։ Իմ խորին համոզմամբ` կապիտալի շուկայի զարգացման համար անհրաժեշտ է 3 բան. կորպորատիվ մշակույթի ձեւավորում, ներդրողների պաշտպանվածություն եւ այդ ներդրումային գրավչության ապահովում։ Այս քայլը կարեւոր քայլ է գրավչության բարձրացման ուղղությամբ։

Պետք է մատնանշել, որ այդ ֆինանսական միջնորդների ծառայություններից առավելապես օգտվում են հենց խոշոր ներդրողները, հատկապես, կենսաթոշակային ֆոնդերը, եւ սրանք ծախսեր են, նախ եւ առաջ` հենց նրանց համար։ Դա նաեւ հիմնավորում է, թե ինչու պետք է հենց այս միջնորդությունն ազատվի ավելացված արժեքի հարկից։ Երկրորդը. շատ հեշտ է խուսափել դրանից, հետեւաբար՝ դա անիմաստ դրույթ  է, որը կարելի է շրջանցել  եւ դա պարզապես չի գործում։ Ռազմավարության մշակման գաղափարը, միանշանակ, ողջունելի է, եւ մեկ անգամ եւս ես արդեն ուզում եմ նշել, որ այստեղ պետք է միասնություն ԱԺ-ի, Կառավարության եւ Կենտրոնական բանկի միջեւ, որովհետեւ Կենտրոնական բանկը միայնակ այս խնդիրները լուծել չի կարող, ի զորու չէ։

Չեմ կարծում, որ սա կարող է էապես շեղվել ռազմավարությունից, որը մշակվում է, եթե ռազմավարությունից կշեղվի, ես կառաջարկեմ իմ գործընկերներին պարզապես հրաժարվել այս նախագծից, այլ ոչ թե մերժելու հասցնել եւ այլն։ Բայց ես, չգիտեմ, ներքին համոզմունք ունեմ, որ էդպիսի մեծ հակադրության հարց այստեղ չի լինի։

Եվ վերջին թեզերս, ինչ վերաբերում է նաեւ շահաբաժինների ազատմանը, պետք է ասել, որ մեր խմբակցությունը, առհասարակ, առաջարկել է շահաբաժինների հարկից ազատել, որպեսզի ներդրումային գրավչությունը եւ շահութաբերությունը, առհասարակ, մեծացնել երկրում։ Եվ մյուս կարեւոր մասը, որ պետք է, անպայման, ուշադրություն դարձնել, իրոք, բոլոր ուղղություններով պետք է մեծ քայլեր անել եւ ճիշտ կլինի, իհարկե, ռազմավարությամբ շարժվել, բայց այս նախագծերը չափազանց կարեւոր են։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Վերջին ելույթ՝ Հովիկ Աղազարյան։ Խնդրեմ, պրն Աղազարյան: Հանո՞ւմ եք ելույթը։ Հարգելի գործընկերներ, եզրափակիչ ելույթի համար խոսքը տրվում է հարակից զեկուցող ֆինանսների նախարարի տեղակալ Արման Պողոսյանին։ Խնդրեմ, պրն Պողոսյան։

Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ հարգարժան նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, կրկին ուզում եմ վերահաստատել այն, որ Կառավարության համար կապիտալի շուկայի օր առաջ զարգացումն առաջնահերթություն է, պարզապես, խնդիրն այստեղ ճիշտ գործիքակազմի, ճիշտ հաջորդականության եւ, առհասարակ, հիմնավորված, փաստարկված քաղաքականության վարման մեջ է, եւ այստեղ վերահաստատում է մեր պատրաստակամությունն ինչպես նշածս գործողությունների ծրագիրը, որը, մենք հեռու ապագայի մասին չենք խոսում, արդեն պատրաստ է եւ վաղվանից կարող ենք, ըստ էության, քննարկել աշխատանքային կարգով, ինչպես ծրագրի քննարկման առումով, այնպես էլ, առհասարակ, այդ գործողությունների իրականացմանը հետամուտ լինելու առումով։

Ինչ վերաբերում է հնչեցված դիտարկումներին, շատ եմ խնդրում ձեզ, որպեսզի մենք հավատարիմ մնանք մեր հայտարարած քաղաքականությանը եւ կարեւորենք հարկման արդարության ու հարկման հավասարության սկզբունքը։ Նորից եմ կրկնում՝ մեզ համար պարզ չէ, թե ինչ հիմնավորումներով պետք է մենք ամեն պատեհ եւ ոչ պատեհ առիթով շեղվենք հայտարարված քաղաքականությունից եւ ասենք՝ էս մի դրվագով եկեք որեւէ եկամուտ չհարկենք, կամ էս մի դրվագով եկեք էս եկամուտն ավելի շատ հարկենք։ Դա լավ ազդակ չէ մեր ներդրողներին, դա խարխլում է մեր հարկային համակարգի կայունության հիմքերը, առհասարակ։

Ինչ վերաբերում է ավելի մասնագիտական դիտարկումներին, արդեն ելույթի ընթացքում ներկայացրեցի։ Վերջում ուզում եմ պատրաստակամություն հայտնել, որ եթե հեղինակների կողմից առաջարկ կլինի վերանայել նախագիծն այնպես, որպեսզի մեր նշած ռիսկերը կառավարվեն, մենք պատրաստ ենք մեր մասնագիտական ռեսուրսով օժանդակել այդ գործին։ Պարզապես, խնդրում ենք Կառավարության եզրակացությամբ ներկայացված խորքային մտահոգությունները հաշվի առնել։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարակից զեկուցող՝ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Ծովինար Վարդանյան։ Կարիք չե՞ք տեսնում։ Հիմնական զեկուցող՝ ԱԺ պատգամավոր Արտակ Մանուկյան։ Խնդրեմ, պրն Մանուկյան։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Նախ՝ խոսքս ուզում եմ սկսել շնորհակալության խոսքեր հնչեցնելով բոլոր ելույթ ունեցողներին եւ հոգեպես մեզ աջակցողներին՝ իրենց հնչեցրած մտքերի համար եւ առանձնահատուկ՝ «Լուսավոր Հայաստան»-ի իմ գործընկերներին, այնուհանդերձ, որոնք տեսնում են, որ էս կապիտալի շուկայի զարգացման համար մենք որեւէ քայլերի պետք է անդրադառնանք։ Եվ, քանի որ էդքան էլ շատ ժամանակ չունեմ, փորձեմ հստակեցնել։

Առաջին մտահոգությունը բավականաչափ լայն է, ամեն ինչ կարող է սրա տակ լինել։ Այլ միջնորդական ծառայության առումով մենք, մեծ հաշվով, ի նկատի ունենք բրոքերային միջնորդավճարը, բորսայի միջնորդավճարը, քլիրինգի եւ վերջնահաշվարկի միջնորդավճարները. մենք սրանք ենք նկատի ունեցել։ Կարող ենք առաջինից երկրորդ ընթերցում, ի դեպ, ընդունել, եւ ես երաշխավորում եմ, ինձ թվում է` համահեղինակ իմ գործընկերներն էլ կպաշտպանեն էս դիրքորոշումը։ Եթե մենք մի որեւէ  ձեր ռազմավարական ուղուց կշեղվենք՝ կլինի դա Եվրամիության հանձնարարականներ, կլինի ԵԱՏՄ շուկայի կարգավորիչ փաստաթղթեր, մենք, ուղղակի, էս նախաձեռնությունը կդնենք մի կողմ։ Բայց, այնուհանդերձ, ես գտնում եմ, որ սա շատ կարեւոր մեսիջ է, որ մենք փորձենք իրականացնել։ Այսինքն` ասվածը` թե լայն է, ես, կարծես թե, ասացի, որ կարելի է  շատ նեղ պատկերացնել։

Երկրորդը. կարգավորվող շուկայի, կանոններին համապատասխանող շուկայի ստեղծողի կարգավիճակով արժեթղթերի երկկողմանի գնանշման ապահովման ծառայությունների մատուցում. սա շատ լայն է։ Ասեմ, որ էստեղ մի քանի բաներ կան. երկկողմանի գնանշումը պետք է իրականացնի նախ՝ միայն շուկա ստեղծողի կարգավիճակ ունեցողը. սա` առանձնահատկություն 1, որը նվազեցնում է։ Երկրորդը. բացի դա, կանոնները ենթակա են Կենտրոնական բանկում պարտադիր գրանցման։ Այսինքն` էս մարդկ արդեն իսկ սահմանափակ թվով են, ո՞նց կարելի է ասել, որ սա բավականաչափ մեծ թվով մարդկանց է առաջնորդում։

Եվ, ըստ ամենայնի, քանի որ ես 12 վայրկյան ունեմ եւ չեմ կարողանա ամեն ինչ խոսել, մենք նպատակ ունենք մրցունակ ընկերությունների մրցունակությունը բարձրացնել, այո, դա այդ նպատակն է հետապնդում։ Եվ խնդրում եմ, հորդորում եմ՝ եկեք կողմ քվեարկեք առաջինից երկրորդ ընթերցում, ես երաշխավորում եմ, եթե ռազմավարական ուղենշային որեւէ փաստաթղթի դեմ կլինեք, ապա մենք էս նախաձեռնությունը կհանենք։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց, հարգելի գործընկերներ։

Հարգելի պատգամավորներ, ԱԺ պատգամավորների առնվազն 1/4-ի պահանջով մետաղական հանքարդյունաբերական ոլորտում ներդրումային ծրագրերի շրջանակներում գործադիր իշխանության մարմիններին ներկայացված եւ նրանց կողմից ընդունված ֆինանսական եւ այլ հաշվետվությունների օրինականությունը, հիմնավորվածությունը եւ արժանահավատությունն ուսումնասիրելու նպատակով իրավունքի ուժով ստեղծվել է ԱԺ  քննիչ հանձնաժողով։ Հարգելի պատգամավորներ, քննիչ հանձնաժողովի անդամների թիվը սահմանվելու է ԱԺ որոշմամբ։ Այժմ մենք պետք է քննարկենք այդ որոշման նախագիծը։

Ձայնը տրվում է քննիչ հանձնաժողովի նախաձեռնող խմբի ներկայացուցիչ Սերգեյ Բագրատյանին։ Խնդրեմ, պրն Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, մետաղական հանքարդյունաբերական ոլորտում ներդրումային ծրագրերի շրջանակներում գործադիր իշխանության մարմիններին ներկայացված եւ նրանց կողմից ընդունված ֆինանսական եւ այլ հաշվետվությունների օրինականությունը, հիմնավորվածությունը եւ արժանահավատությունն ուսումնասիրելու նպատակով ստեղծված քննիչ հանձնաժողովի անդամների թիվը սահմանելու մասին. ղեկավարվելով ՀՀ Սահմանադրության 108-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 20-րդ հոդվածի 4-րդ մասով՝ մետաղական հանքարդյունաբերական ոլորտում ներդրումային ծրագրերի շրջանակներում գործադիր իշխանության մարմիններին ներկայացված եւ նրանց կողմից ընդունված ֆինանսական եւ այլ հաշվետվությունների օրինականությունը, հիմնավորվածությունը եւ արժանահավատությունն ուսումնասիրելու նպատակով ստեղծած քննիչ հանձնաժողովի անդամների թիվն առաջարկում ենք սահմանել 18։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Վե՞րջ, պրն Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Այո, նախագիծն այսքանն է, կարող եմ ներկայացնել քննության առարկան եւ իրավասության ոլորտը, որից հետո, եթե հարցեր կլինեն, կարող եմ պատասխանել։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Լավ։ Հարցերի հերթագրման համար, հարգելի պատգամավորներ, կարող եք գրանցվել, խնդրեմ։ Հերթագրվել է 5 պատգամավոր։ Բաբկեն Թունյան։ Խնդրեմ, պրն Թունյան։

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բագրատյան, հարցս ոչ թե հանձնաժողովի անդամների թվին է վերաբերում, չնայած, էդ էլ է հետաքրքիր՝ ինչո՞ւ հենց 18, այլ, քանի որ հանձնաժողովն իրավունքի ուժով է ստեղծվել, հենց դրա նպատակահարմարությանը։ Օրինակ՝ նշվում է, որ պետք ա էս հանձնաժողովն իրականացնի ֆինանսական եւ այլ հաշվետվությունների օրինականությունը, հիմնավորվածությունը եւ արժանահավատությունը։ Էսպիսի բան անելու համար էդտեղ բարձր մակարդակի պրոֆեսիոնալներ են պետք, այսինքն` բարձրակարգ աուդիտորական ֆիրմաներ են պետք։ Հիմա ո՞նց եք պատկերացնում, էս գործն ո՞վ է անելու, սա անելու են պատգամավորնե՞րը, թե՞ ներգրավելու եք դրսից outsource կազմակերպություններ, եթե դրսից կազմակերպություններ եք ներկայացնելու, դա ո՞ւմ հաշվին է լինելու եւ էդ ծախսը ո՞նց է արդարացվելու։

Այսինքն` էն նույն հարցը, որը դուք տալիս էիք մեր, օրինակ` 60 մլն դրամի դեպքում, այդ նույն տրամաբանության մեջ, հիմա, էդ ռեսուրսը, որ ծախսվելու է, ուզում եմ հասկանալ դրա էֆեկտն ու աղբյուրը։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Պրն Թունյան, շատ կարեւոր հարց եք բարձրացնում։ Հարցի իրավական կարգավորումը մեր օրենսդրությամբ դեռեւս կարգավորված չի, այսինքն` փորձաքննություն եւ այլ բարձրակարգ ընկերությունների հրավիրում աուդիտորական գործունեություն իրականացնելու, ուսումնասիրելու նպատակով այս պահին չի կարգավորվում գործող օրենսդրությամբ։ Սակայն մենք պատրաստ ենք նաեւ ներկայացնել համապատասխան փոփոխություններ եւ համապատասխան նախագիծ, որպեսզի ԱԺ-ն քննարկի, եւ Կառավարության հետ համատեղ որոշում կայացվի։ Մենք կարող ենք նման դեպքերում, երբ քննիչ հանձնաժողով է ստեղծվում, իսկ քննիչ հանձնաժողովը ստեղծվում է հանրային կարեւորագույն հարցերի քննարկման ժամանակ, կարողանանք ֆինանսավորման համապատասխան հնարավորություն ունենալ եւ կարողանանք ընդգրկել, այո, բարձր պրոֆեսիոնալիզմ ունեցող կազմակերպություններ։ Բայց նաեւ ասեմ ձեզ, որ շատ մեծ արձագանք է ստացել նախաձեռնությունը եւ բազմաթիվ կառույցներ, հասարակական կազմակերպություններ պատրաստ են, քաղաքացիական բարձր գիտակցություն դրսեւորելով, աշխատել մեզ հետ, օգնել հնարավոր մասնագիտական քննարկումներով։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքեք, խնդրեմ։

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, հիմա, ավելի կոնկրետ. օրինակ՝ ընկերության աուդիտը կատարել է մեծ քառյակի ընկերություններից մեկը, անունները չտանք հիմա, որ գովազդ չհնչի։ Հիմա ո՞ր կազմակերպությունն է գալու ու էդ, եկեք անկեղծ պատասխանենք, թեկուզ հասարակական հիմունքներով ու ասի` գիտեք ինչ, էս կազմակերպության, էս հայտնի աուդիտորի արած աուդիտը մենք դնում ենք կասկածի տակ. սա` մեկ։

Երկրորդը. եթե անում եք մետաղական հանքարդյունաբերության էս ընկերությունները, ենթադրվում է, որ բոլորին պետք է անել, բոլորին պետք է վերաբերի, ընտրանքային մոտեցում չպետք է լինի, իսկ սա նշանակում է, որ բավականին մեծ ծավալի մասին է խոսք գնալու, ինքը բավականին աշխատատար ու ռեսուրսատար գործ է։ Ֆինանսական մոտավոր արժեքն ինչքա՞ն եք գնահատում, ժամանակն ինչքա՞ն եք գնահատում ու արդյունքում ի՞նչ եք ակնկալում վերջում։ Շնորհակալություն։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Թունյան։ Իսկապես, կարեւոր հարցեր եք արծարծում եւ նշեմ, որ այո, բոլոր հարցերը նախնական քննարկվել են։ Այս պահին մենք խնդրել ենք, որպեսզի 6 ամիս ժամանակով քննիչ հանձնաժողով ստեղծվի, եթե անհրաժեշտություն լինի՝ նորից կդիմենք երկարացնելու խնդրանքով։

Երկրորդ հարցը. ինչքա՞ն ենք գնահատում այդ բյուջեն. այս պահին մոտավոր հաշվարկներով 100 մլն դրամի կարգի բյուջե ենք մենք նախատեսում այդ քննություններն իրականացնելու համար։

Եվ երրորդը. վստահ եմ, որ մենք գտնելու ենք նաեւ կազմակերպություններ, որոնք մեր բյուջեի վրա լրացուցիչ բեռ չեն թողելու, այլ, ինչպես օրինակ՝ Հարություն Բրոնզոյանն օգնեց առանց որեւէ դրամ ակնկալելու եւ ուսումնասիրություններ կատարեց հայտնի ամերիկյան, ավստրալիական, կանադական ընկերությունների միջոցով, մենք այս ճանապարհով արդեն նախնական պայմանավորվածություններ ունենք, որ միջազգային լուրջ կառույցներ առանց պետական բյուջեից գումար ստանալու քննություններ իրականացնեն եւ օգնեն մեր հանձնաժողովին։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Արտակ Մանուկյան։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մի մասով իմ գործընկերն արդեն հարցադրումներն արեց, եւ էլի իմ համար պարզ չդարձավ, թե եթե մի բանը, օրինակ՝ սկսած ծախսերի հավաստիության ստուգումն աուդիտորական եզրակացություն է ստանում, որո՞նք են էն իրավակարգավորիչ մեխանիզմները, դեռ չեմ էլ խոսում` էս հանձնաժողովը մանդատի տա՞կ է, թե՞ ոչ, որպեսզի դրանց մասով հավելյալ ստուգում լինի։

Եվ, եթե առկա է հակասություն, մի պահ ենթադրենք՝ առկա է հակասություն, ապա ո՞րն է լինելու ձեր կողմից առաջարկվող լուծումը։

Եվ հընթացս նաեւ մի հատ հարց. դուք, ընդհանրապես, ի՞նչ եք հասկանում` ներդրում ասելով, օրինակ՝ էս բնագավառում ներդրում ասելով ձեր մոտեցումները որո՞նք են, որովհետեւ ձեր կողմից առաջարկված քննիչ հանձնաժողովը նաեւ ներդրումների օրինականության, դրանց մասով պետք է փորձաքննություն իրականացնի դեռ, խոսեց գործընկերս ծախսերի մասին, բայց հասկանանք՝ ի՞նչն եք դուք դիտարկում ներդրում։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Մանուկյան։ Կարծում եմ, որ մենք ունենք որոշակի գործիքակազմ` այդ աշխատանքն իրականացնելու, մասնավորապես՝ հանձնաժողովի իրավասության ոլորտն է պահանջել եւ ստանալ հանձնաժողովում քննության առարկա հանդիսացող հարցերի վերաբերյալ հաշվետվություններ, փաստաթղթեր եւ այլ անհրաժեշտ տեղեկություններ, պատվիրել փորձաքննություններ եւ ստանալ դրանց արդյունքում կազմված եզրակացություններ, հանձնաժողով հրավիրել իրավասու պաշտոնատար անձանց, ինչպես նաեւ այն անձանց, որոնք ներկայացրել են հանձնաժողովի իրավասության ոլորտին վերաբերվող տեղեկություններ։

Բացի այդ, դուք մի կարեւոր հարց եք արձանագրում, թե ի՞նչ նշանակություն կունենա այդ եզրակացությունը, ի վերջո, եւ հարցնում եք՝ ներդրումները ես ինչպե՞ս եմ պատկերացնում։ Ներդրումները ես պարզ եմ պատկերացնում. ուղղակի օտարերկրյա ներդրումներ, ինչպես նաեւ՝ նույն արժեթղթերի շուկայում կամ նաեւ բորսաներում սակարկությունների միջոցով ներգրավված ներդրումներ, ինչպես նաեւ ներքին ներդրողներ, որոնք կարող են համապատասխան արժեթղթերի շուկա արդեն լինելու դեպքում, եթե կարող են, նաեւ բաց սակարկություններ իրականացնել, կարող է, օրինակ՝ հայկական ընկերությունը մասնակցել Լոնդոնի բիրժայում եւ գնել որոշակի արժեթղթեր, դրանով իսկ ներդրում անել տվյալ գործունեության մեջ։ Արձագանքեք, ես կշարունակեմ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքեք, պրն Մանուկյան։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Փորձեմ արձագանքել. ենթադրենք՝ ընկերությունը մեքենա է ձեռք բերել, դա ներդրո՞ւմ է, թե՞ չէ ձեր գաղափարախոսության տեսանկյունից։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Մեր գաղափարախոսության տեսանկյունից ցանկացած ծրագիր իրականացնելիս ծրագրին միտված բոլոր ձեռքբերումները համարվում են ներդրումներ, սակայն այն ներդրումները, որոնք առարկայական կարող են օգտագործվել նաեւ նմանատիպ այլ գործառություններում, այսինքն` զուտ շինարարական աշխատանքի իմաստով հաշվարկները, որ մենք ներկայացնենք, այլ հարթություն է լինելու, այն գործիքակազմը կամ այն տրանսպորտային միջոցները, կամ տեխնիկական միջոցները, որոնք ներգրավել են ընկերությունները, նրանք այլ ռեժիմով են քննարկվելու։

Այսինքն` մենք ի՞նչ ենք քննարկելու. մենք հասնելու ենք այն եզրակացություններին, որ հանքարդյունաբերության մեջ տնտեսվարող որեւէ ընկերություն, որը ներկայացրել է հաշվետվություններ ՊԵԿ-ին, շրջակա միջավայրի նախարարությանը եւ այլ կառույցների, մենք ստուգելու ենք՝ արդյո՞ք արժանահավատ են այդ հաշվետվությունները։ Արդյո՞ք, օրինակ՝ որեւէ ընկերություն շինարարության ընթացքում ներկայացրել է ՊԵԿ-ին, որ... Ցավոք, ժամանակ չկա, կշարունակեմ հաջորդ...

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Գեւորգ Պապոյան։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բագրատյան, ես ուզում էի հասկանալ՝ էս հանձնաժողովի գաղափարն որտեղի՞ց է առաջացել եւ կա՞, օրինակ` որեւէ կոնկրետ հանքավայր, որտեղից սկսելու եք։

Եվ, ըստ էության, ինչո՞վ է պայմանավորված հենց հիմա սա, որովհետեւ, օրինակ` կարող ենք ասել` տասնյակ տարիներ մենք ունենք հանքավայրեր, որոնք շատ, էսպես ասած, խնդրահարույց են, մամուլում եղել են բազմաթիվ հրապարակումներ, դրանց ձեռք բերողների, ձեռքբերման պատմությունների, դրանց բացասական հետեւանքների մասին եւ այլն, բայց մենք, էսպես ասած, էս առումով գործողություններ չենք ձեռնարկել, ԱԺ-ը չի ձեռնարկել տարիներ շարունակ, նաեւ տասնյակ տարիներ շարունակ, դուք էլ որպես բավականին փորձառու պատգամավոր եք, նոր չեք պատգամավոր եւ էս պահին սկսեցինք։

Այսինքն` ես ուզում եմ հասկանալ՝ սա ինչ-որ կոնկրետ խնդի՞ր է լուծելու կոնկրետ հանքավայրի, թե՞, առհասարակ, բոլորին ենք անդրադառնում, որովհետեւ ենթադրում եմ՝ էստեղ բոլորին ենք անդրադառնալու։ Արձագանքեք, կշարունակեմ։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Պապոյան, այո, կարեւոր հարց եք բարձրացնում, որպեսզի անալոգը հասկանալի լինի, շատ ավելի հեշտ լինի ձեզ պատկերացնել, ասենք՝ մենք ոռոգման համակարգի հետ կապված` Արարատի, Արմավիրի մարզերում քննիչ հանձնաժողով ստեղծեցինք, տարիներ շարունակ ոռոգման համակարգի հետ բողոքներ կային, եւ հանրային հնչեղություն ուներ։ Իսկ քննիչ հանձնաժողովները ստեղծվում են հանրային հնչեղության հարցերի շուրջ։

Մեր պարագայում բազմաթիվ հանքավայրերից՝ սկսած Թեղուտից, Քաջարանից, Ախթալայից, մենք անընդհատ հանրային բողոքներ ենք լսում, էս վերջերում դրան գումարվել են նաեւ Ամուլսարի հետ կապված խնդիրները։ Հաշվի առնելով, որ այլեւս հանրային հնչեղության բարձր մակարդակ ունենք, եւ այդ հետաքրքրությունները պարպելու համար պետք է կատարվեն որոշակի աշխատանքներ, մենք նախաձեռնեցինք այս քննիչ հանձնաժողովի ձեւավորումը։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքեք, խնդրեմ։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հիմա էստեղ էսպիսի մի հարց նաեւ հընթացս ծագեց. որպեսզի լիարժեք արդյունք ստանանք եւ 6-ամսվա, թեկուզ, եթե հետաձգենք, 1 տարվա ընթացքում հանձնաժողովը, ենթադրում եմ՝ ձեր գլխավորությամբ, իրոք, արդյունքներ արձանագրի, դուք էլ նշեցիք, որ բավականին լուրջ հետազոտություններ եւ գումար է պետք, կան արդյո՞ք ինչ-որ նախնական պայմանավորվածություններ արդեն, որ էդ գումարը հետազոտությունների համար կամ այդ անվճար հետազոտությունները, որոնք ենթադրվում են, լինելո՞ւ են, թե՞ ոչ։

Եվ, եթե, օրինակ` պատկերացնենք՝ հիպոթետիկ դրանք չլինեն, այսինքն` ձեզ խոստանան, որ կանեն էս հետազոտությունը, բայց չլինի, ի՞նչ է լինելու այդ պարագայում։ Շնորհակալ եմ։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ինչպես գիտեք, պրն Պապոյան, նախորդ երկու քննիչ հանձնաժողովներին, որոնք ստեղծվել են, նույնպես ֆինանսական ռեսուրսներ հատկացված չեն։ Հետեւաբար՝ ուսումնասիրությունների այն ծավալը, որ պետք է արվի այս հարցով, արվելու է այն ծավալով, ինչով իշխանության պատգամավորների կողմից ստեղծված նախկին երկու քննիչ հանձնաժողովները։ Աշխատելու ենք նույն կանոնակարգով, նույն հնարավորություններով, նույն ռեսուրսներով։ Եթե կհաջողվի մեզ լրացուցիչ ռեսուրսներ ներգրավել, մենք կհանրայնացնենք այդ առաջարկությունները եւ կդիմենք ԱԺ-ին՝ ընդունելու համար կամ չընդունելու համար նման առաջարկությունները։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տիգրան Կարապետյան, խնդրեմ։

Տ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, մենք հիմա քննարկում ենք մեր երկրի «ամենացավոտ» ոլորտում հանձնաժողով ստեղծելու հարցը։ Ես պրն Թունյանի հետ համաձայն եմ, էդ ոլորտում կենտրոնացած, էդ ոլորտով զբաղվող ընկերությունների ֆինանսական ռեսուրսները, կարծում եմ` ոչ մեկի համար գաղտնիք չեն։ Աուդիտորական ընկերությունները, որոնք իրականացնում են իրենց աուդիտը, աշխարհի լավագույն ընկերություններն են։

Հիմա ես, անկեղծ, չեմ պատկերացնում, հիմա ասում եք՝ անուններ չհնչեցնենք, ասենք՝ ինչպե՞ս ու ի՞նչ ռեսուրսով մենք պիտի Ernst & Young-ի տված եզրակացությունը փորձենք, էս` առաջինը։

Երկրորդը. էդ ոլորտում կան բազմաթիվ հարցեր, բազմաթիվ, սկսած կոռուպցիոն մեխանիզմների մասին կասկածներից, ատկատներից, չգիտեմ, բնապահպանական շարժումներ ֆինանսավորելուց, հանքերն իրար դեմ պայքարելուց եւ այլն։ Հիմա, ես անհանգստություն ունեմ, որ էս ամեն ինչով մենք կարող ենք լեգիտիմացնել, այսինքն` չունենալ էն արդյունքը, վեր չհանեն էն խնդիրներն ու լեգիտիմացնենք էդ պրոցեսները։ Կցանկանայի էս մասին...

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Կարապետյան, այո, մենք գիտակցում ենք հարցի գինը, այո, մենք գիտակցում ենք, որ պատասխանատու աշխատանք պետք է կատարենք, այո, մենք գիտակցում ենք, որ նաեւ ԱԺ-ն ունի վերահսկող ֆունկցիաներ։ Եվ, եթե մենք չօգտագործենք մեր գործիքակազմը, վաղը մեզ մեր ընտրողները եւ հայ հանրությունը կարող են մեղադրել հանրային հնչեղության հարցերի ժամանակ ձեռքերը ծալած նստելու մեջ։

Որպեսզի մենք մեր խղճի առաջ ու Աստծու առաջ մաքուր լինենք, մենք պետք է անենք մեզնից կախված բոլոր քայլերը՝ մեր հանրությանը, Կառավարությանը եւ բոլոր շահագրգիռ կողմերին ապահովելու անաչառ փաստաթղթերով։ Որքանո՞վ դրանք կունենան ազդեցություն գործընթացների վրա` դա կգնահատեն ԱԺ-ը եւ հանրությունը, բայց որ մենք պատրաստ ենք այդ աշխատանքը լիարժեք կատարելու եւ վստահ եմ, որ այն կազմակերպությունները, որոնք այո, այլեւս փորձաքննություններ իրականացրել են, իրենք էլ գիտեն, որ շատ...

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքեք, խնդրեմ։

Տ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, քիչ թե շատ ծանոթ եմ հանքարդյունաբերության ոլորտին, տասնյակ տարի հանքարդյունաբերության հետ շփվել եմ։ Հանքարդյունաբերական խոշոր ընկերությունների, օրինակ, ենթադրենք՝ ՇՄԱԳ-ը, անունները չտամ, բաղկացած է 2-3 էջից եւ, ինչպես նախկինում դասականն էր ասում, փաստաթղթերով ամեն ինչ կարգին է լինելու իրենց մոտ, էստեղ մոտեցումներն ուրիշ պետք է լինեն։ Էստեղ պետք է զգուշավորություն դրսեւորենք, որովհետեւ, բացի դրանից, պետությունն ունի նաեւ գործառույթներ։

Հիմա հանքարդյունաբերական ընկերություններ կան, որ քրեական գործերով են անցնում ու էստեղ քննիչ հանձնաժողովը դեր չի ունենալու։ Ես կարծում եմ` պետք է ավելի մի քիչ երկար եւ մասնագիտական քննարկում ունենանք։ Ես կողմ եմ, անկեղծ, ես որեւէ վատ բան` չէ, ուղղակի, չսխալվենք։ Շնորհակալություն։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Պրն Կարապետյան, շնորհակալ եմ, վստահ եմ, որ դուք կողմ եք, վստահ եմ, որ դուք ամեն ինչով պատրաստ եք օգնելու։ Նաեւ օգտվելով առիթից ցանկանում եմ իմ շնորհակալությունը հայտնել «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությանը՝ միանալու մեր նախաձեռնությանը, ինչպես նաեւ «Իմ քայլը» դաշինքին՝ միանալու պատրաստակամություն հայտնելու համար եւ վստահ եմ, որ սա այն աշխատանքն է, որ մենք միասին կարող ենք իրականացնել։

Եվ նաեւ կարծում եմ, որ մասնագիտական իմաստով ես, պրն Կարապետյան, ձեզ շատ չեմ զիջում, ես ավարտել եմ ԵՊՀ երկրաբանական ֆակուլտետը, բավականին բարձր գնահատականներով, ինչպես նաեւ՝ Գերմանիայում փորձի փոխանակման բավականին երկար ժամանակահատված եմ անցկացրել, ես նույնպես տիրապետում եմ հանքարդյունաբերության ոլորտին։ Վստահ եղեք, որ մեր գիտելիքները մենք կմիացնենք, կհամադրենք եւ, ի շահ մեր ժողովրդի, հանրային հնչեղության խնդիրներն ավելի բաց տեքստով կարող ենք ներկայացնել անկողմնակալ, նշում եմ՝ մենք չենք արտահայտելու որեւէ կողմի կարծիքը, մենք անաչառ եզրակացություններ եւ հաշվետվություններ ենք ներկայացնելու։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Վերջին հարցը՝ Հայկ Գեւորգյան։ Խնդրեմ։

Հ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, գրեթե նույն մտահոգություններն եմ ես հայտնելու, ինչ հայտնվեց մինչ հիմա։ Գիտեք, վերնագրից արդեն նույնիսկ հասկացվում է՝ մետաղական հանքարդյունաբերական ոլորտում ներդրումային ծրագրերի շրջանակներում գործադիր իշխանության մարմիններին ներկայացված եւ նրանց կողմից ընդունված ֆինանսական եւ այլ հաշվետվությունների օրինականությունը, մոտավորապես, 100%-ով համոզված եմ, որ էստեղ իրանց մոտ ամեն ինչ կարգին է։

Խնդիրները շատ ավելի հեռու են, խնդիրները դրսում են, օֆշորներում են, օֆշորներում շրջանառվող, օֆշորների կողմից հումքը գնելու եւ այլն: Մենք արդեն իսկ վերնագրով սահմանափակել ենք էն հնարավորությունները, որ կարողանանք ունենալ։ Չգիտեմ` մենք կունենա՞նք, թե՞ չէ հետագայում երբեւէ նման ստուգումներ անել, բայց բանը շատ նեղացրել ենք, էնպես որ, ասենք՝ երաշխավորում ենք, որ դուք մի անհանգստացեք, մենք կգանք, էդ թղթերը կնայենք, կգնանք, ամեն ինչ նորմալ է։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Գեւորգյան, դուք, կարծում եմ, որ պատկերացնում եք, որ դժվար թե ես, չհասկանալով էդ նրբությունները, փորձեմ քննիչ հանձնաժողով ստեղծել։ Ես ինքս, մինչեւ ստեղծելը, նաեւ որոշակի փաստաթղթերի ծանոթացել եմ։

Որոշակի լուրջ մասնագետներ մեզ կարող են ներկայացնել, երբ որ հանձնաժողովը կստեղծվի այլեւս, կարող են ներկայացնել շատ լրջագույն փաստեր, որոնք, միգուցե, գիտակցաբար կամ անգիտակցաբար տնտեսվարողները բացթողումներ ունեն հենց հարկային ոլորտում, շատ լուրջ թվերի մասին է խոսքը։ Եվ, եթե մենք միասին  քննարկենք, գիտեք, որ նույն համամասնությամբ պետք է հանձնաժողովը կազմվի, այսինքն՝ բացարձակ մեծամասնությամբ «Իմ քայլն» է մասնակցելու, եւ դուք ներկա կլինեք այդ քննություններին, հրավիրվող մասնագետները շատ բացառիկ նորություններ կհայտնեն մեզ։ Եվ այստեղ ես այո, հաշվի առել եմ, որ փաստաթղթերով ամեն ինչ կարգին է, դա այլեւս անցյալում է։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքեք, խնդրեմ: Չկա՞ արձագանք։ Ընդմիջում կես ժամ: Շնորհակալություն։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։

ԸՆԴՄԻՋՈՒՄ


Ժամը 12:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԱԼԵՆ ՍԻՄՈՆՅԱՆԸ

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, շարունակում ենք մեր աշխատանքները: Հիշեցնեմ, որ քննարկում ենք «Քննիչ հանձնաժողովների թիվը սահմանելու վերաբերյալ» ԱԺ որոշման նախագիծը, այժմ մտքերի փոխանակություն, ելույթների համար հերթագրում: Վահե Էնֆիաջյան:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության ներկայացուցիչ Սերգեյ Բագրատյանը հանգամանալից ներկայացրեց քննիչ հանձնաժողով ձեւավորելու մտադրության առանցքային կարեւորությունը, նաեւ մեր գործընկերների կողմից, ըստ էության, հարցեր հնչեցին, որոնք իրենց մեջ պարունակում էին, որպես այդպիսին, մտահոգություններ` քննիչ հանձնաժողովն առավել արդյունավետ իր գործառույթներն իրականացնելու նպատակով, ինչի հետ կապված` մենք արձանագրում ենք այն հանգամանքը, որ, ըստ էության, հանքարդյունաբերության ոլորտում, իրոք, հարցեր կան, որոնք պետք է քննիչ հանձնաժողովն առավել հանգամանալից ուսումնասիրի եւ, ըստ էության, խորհրդարանին ներկայացնի ավելի ամփոփ փաստաթուղթ, որը պետք է դառնա քննության առարկա: Սա մեզ համար կարեւոր հանգամանք է, որ խորհրդարանում այս հարցերի շուրջ, ըստ էության, կա կոնսեսուս, եւ առաջիկայում քննիչ հանձնաժողովն իրավունքի ուժով ձեւավորվելուց հետո, վստահ եմ, որ այն մարդիկ են ներգրավելու, իր աշխատանքները հաջողությամբ իր գործառույթները կիրականացնի եւ խորհրդարանին կներկայացնի փաստաթուղթ, որը կդառնա քննարկման առարկա: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արթուր Գրիգորյան:

Ա.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, ներկայացված նախագծի վերաբերյալ եղան մտահոգություններ, առաջարկություններ, ես նույնպես ունեմ այն մտահոգությունները, որ մեր գործընկերները բարձրացրեցին: Իհարկե, կարելի էր ցանկացած հարցի վերաբերյալ, որպեսզի լինի շատ արդյունավետ, լինի արժանահավատ, լինի օբյեկտիվ, մենք պետք է ունենանք հնարավորություն, որպեսզի կարողանանք խորը մասնագիտական գիտելիքների տեր մարդկանց ընդգրկել այդ հանձնաժողովում, ունենանք արդյունավետ վերլուծական, սակայն եկեք չմոռանանք, որ հենց Ընդերքի օրենսգրքի առաջին հոդվածը սահմանում է, որ ընդերքը պետության բացառիկ սեփականությունն է, եւ պետության բացառիկ սեփականություն հանդիսացող ընդերքի վերաբերյալ ԱԺ-ն անտարբեր վերաբերմունք` չակերտավոր անտարբեր վերաբերմունք, ցուցադրել չի կարող: Մենք երկար տարիներ ունեցել ենք հանքարդյունաբերության ոլորտին, հատկապես մետաղական հանքավայրերի մասով, հանքարդյունաբերության ոլորտին առնչվող բազմաթիվ հարցեր, բազմաթիվ խնդիրներ, որոնք մնացել են անպատասխան: Այսօր եւս մեկ հնարավորություն է ստեղծված մեզ համար, որպեսզի մենք մոտիկից ծանոթանանք, վեր հանենք բոլոր տեսակի խնդիրները եւ այդ խնդիրների գույքագրումն անցկացնելուց հետո կարողանանք մշակել, միգուցե, այն ռազմավարությունը, որը, ցավոք սրտի, այսօր պետությունը չունի հանքարդյունաբերության ոլորտի մասով: Միգուցե, նաեւ այն բոլոր բացթողումներն ու խնդիրները, որոնք տիրում են այս դաշտում, մեզ հնարավորություն կտան, կստեղծվի եւս մեկ հարթակ, որտեղ կկարողանանք բարձրաձայնել այն բոլոր հարցերը, որոնք մինչեւ օրս, ուղղակի, հնարավոր չի եղել բարձրաձայնել: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Բաբկեն Թունյան:

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, պրն Բագրատյան, շատ կարեւոր նախաձեռնություն է, ու ի սկզբանե ասեմ, որ ողջունում եմ ֆինանսական հաշվետվությունները ստուգելը, չնայած մի քիչ արդյունավետության հետ կապված` ինքս կասկածներ ունեմ, բայց էս գլխից ես պատրաստակամություն եմ հայտնում` ինքս էլ ներգրավվել դրա աշխատանքներում, բայց ամեն դեպքում երկու նկատառում ունեմ: Ուրեմն, ինչպես նշեցի, էդ հաշվետվություններն աուդիտ արդեն անցնում են բավականին հեղինակավոր կազմակերպությունների կողմից: Դուք նշեցիք, որ էդտեղ կլինեն մասնագետներ, որոնք զուտ էդ հաշվետվությունների հիման վրա էլ բացահայտումներ կանեն, բայց, օրինակ` ավելի արդյունավետ կլիներ, որ էդտեղ ոչ թե ընդամենը ֆինանսական հաշվետվությունները ստուգվեին, այլ դյու-դիլիժանս արվեր, այսինքն` գնային, տեղում` ներսից էլ հասկանային` ինչ է կատարվում: Խնդրում եմ էդ հնարավորությունն էլ դիտարկեք: Սա` մեկ:

Երկրորդը. ինչու մենակ մետաղական հանքարդյունաբերության ընկերությունները, որովհետեւ կան նաեւ ուրիշ հանքարդյունաբերական ընկերություններ, որոնք պակաս կասկածելի չեն, ես առաջարկում եմ դիտարկել նաեւ էդ հնարավորությունները:

Եվ նաեւ մասնակիցների թիվը, անդամների թիվը, ավելի ճիշտ, 18, կարծում եմ, որ ավելի կոմպակտ կազմով կարելի է ավելի արդյունավետ աշխատել: Օրինակ` իմ կարծիքով` 10, 11, մինչեւ 12. էդ թիվն ավելի արդյունավետ կլինի:

Եվ վերջին կարեւոր հանգամանքը. ինչպես նշեցի, էդ ամբողջ գործն իրականացնելու համար հնարավոր է` պետք լինեն լրացուցիչ ռեսուրսներ: Դուք նշեցիք, որ կան կազմակերպություններ, որոնք կարող են ֆինանսավորել: Ես հիմիկվանից առաջարկում եմ, որ էդ ամեն ինչը լինի մաքսիմալ թափանցիկ, հետո էնպես չստացվի, որ էդտեղ էլ ինչ-որ կոռուպցիոն ռիսկեր առաջանան, օրինակ` ինչ-որ մի կազմակերպություն փողը տրամադրի, հետո ինքն էլ խաղի կանոնները թելադրի, հետո պարզվի, որ ինչ-որ մի կազմակերպության դեմ ընդամենը պատվեր է ուզում անել, որի մասին մենք հետո վերջում իմանանք կամ, ընդհանրապես, չիմանանք:

Սրանք էին իմ ընդհանուր առաջարկությունները: Ողջունում եմ, կողմ կքվեարկենք, հուսով եմ` նորմալ արդյունքների կհանգենք: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արտակ Մանուկյան: Հանո՞ւմ եք: Արման Աբովյան:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, փաստացի, այսօր քննարկվում է մի նախագիծ, մի նախաձեռնություն, որը թույլ կտա առավել բաց, առավել թափանցիկ, առավել պարզ հասկանալ որոշ գործընթացների ընթացքը, որոնք տեղի են ունենում Հայաստանում, առավել եւս, շատ կարեւոր է ընդգծել մի փաստ, որ մենք շատ ենք խոսում ներդրումների մասին, մենք շատ ենք խոսում ներդրումային ոլորտի մասին, որ պետք է որոշակի պայմաններ ստեղծվեն, բայց դրա հետ մեկտեղ էլ մենք պետք է հասկանանք շատ կարեւոր մի պահ, որ ներդրումներն էլ պետք է լինեն առավել թափանցիկ, որովհետեւ, ցավոք, այս կամ այն ինչ-որ իրողություններում լինում է այնպես, որ հնարավոր է դառնում, գոնե, հոգեբանական առումով, այդ ներդրումային փաթեթները վերցնել եւ, ավելի ճիշտ, հայտարարված, այսպես կոչված, ներդրումները եւ որոշակի ինչ-որ մահակի պես պետության գլխին ֆռռացնել: Դա բացառելու համար, իհարկե, շատ կարեւոր է, որ բոլոր ընթացքները լինեն պարզ, բոլոր ընթացքները լինեն հասկանալի եւ, դրա հետ մեկտեղ, այդ ընթացքները եւ հանձնաժողովը, ես կարծում եմ` իր աշխատանքի ընթացքում կկարողանա ձեւավորել որոշ մի մեխանիզմ: Դա ինքնըստինքյան պրոցես է լինելու, որը թույլ կտա հետագայում մեզ բոլորիս ավելի հասկանալի դարձնել բոլոր այն պրոցեսները, որոնք տեղի են ունենում Հայաստանում: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եզրափակիչ ելույթ: Պրն Բագրատյան, համեցեք:

Պրն Բագրատյան, ես ներողություն եմ խնդրում իմ տեխնիկական սխալի պատճառով, մենք խմբակցությունից ելույթ էլ ունենք, հետո նոր ձեզ կհրավիրեմ: «Իմ քայլը» պատգամավորական խմբակցության անունից ելույթ կունենա Լիլիթ Մակունցը:

Լ.ՄԱԿՈՒՆՑ

-Շնորհակալություն: ԱԺ մեծարգո նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, «Իմ քայլը» խմբակցությունը տվյալ նախագծի հետ կապված առաջարկներ ուներ, եւ մենք դիմել էինք առաջարկով «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությանը` դիտարկել նաեւ մեր տեսանկյունը նախագիծը ներկայացնելուց առաջ, սակայն հասկանալի պատճառով` այն, որ բավարար չափով պատգամավորներ արդեն միացել էին նախագծին, սպասելու, այսպես ասած, իմաստ չեղավ: Հասկանալի է դա, իհարկե, չնայած մեր կարծիքով` նախագիծն ավելի կշահեր եւ համակողմանի քննության առարկա կդառնար մեր կողմից ներկայացված առաջարկները ներգրավելու պարագայում: Այնուամենայնիվ, մենք միանում ենք, բնականաբար, նախաձեռնությանը եւ ունենք մեկ առաջարկ. մենք գտնում ենք, որ քննիչ հանձնաժողովի կազմում 18 պատգամավոր ներառելը կամ 18 անձ ներառելը շատ է եւ առաջարկում ենք փոխարինել 11-ով: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Այ, հիմա եզրափակիչ ելույթի համար` Սերգեյ Բագրատյան:

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգարժան նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, քանի որ թվի հետ կապված առաջարկությունները, փաստորեն, պրն Թունյանը` 10-12 եւ տիկին Մակունցը` 11, ընդունելի են, որեւէ խնդիր չեմ տեսնում, ուղղակի, ո՞րն է եղել 18-ի նպատակը. հաշվի ենք առել, քանի որ համամասնորեն պետք է անդամներն ընդգրկված լինեն, ստացվում էր 18-ի մեջ 12-ը` իմ քայլը, 4-ը` «Բարգավաճ» եւ 2-ը` «Լուսավոր»: Ես ցանկանում էի, որպեսզի ամենափոքր մասնակցությունը գոնե 2 լիներ, նպատակը սա է եղել, որ… (Խոսում են դահլիճում)… 2.3 էր ստացվում եւ 11.99 էր ստացվում, դե, գիտեք թվաբանությունը, ստիպված էինք կլորացնել մեծի-փոքրի կողմը, ստացվում էր 12.2: Սա հաշվի առնելով, որ գոնե մեր գործընկերներից 2 հոգի առնվազն ընդգրկած լինեն, նպատակը սա է եղել, եթե ցանկանում եք, որ լինի 10-11, ես խնդիր չեմ տեսնում, ուղղակի քննարկենք… (Խոսում են դահլիճում)… Հա, իսկ եթե դուք նպատակահարմար գտնեք, մեր «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից առաջարկվում էր, որ լինի 2, 3, 6, հնարավո՞ր է` դա ձեզ ընդունելի տարբերակ լինի, եթե ընդունելի է, ուրեմն, պայմանավորվեցինք` 11 հոգուց` 2, 3, 6 համամասնությամբ: Շնորհակալություն կոնսեսուսի համար: Անդրադառնամ պրն Թունյանի ասածին, որ կարեւոր էր, ընդունում եմ, որ էդպես է, ֆինանսների թափանցիկությունն առավելագույնս պիտի ապահովենք: Համամիտ եմ, որովհետեւ, այո, կարող են մեզ մեղադրել նաեւ անկողմնակալության մեջ:

Եվ երկրորդ. ինչո՞ւ ոչ մետաղականը չի ընդգրկվել, միայն մետաղականն է ընդգրկվել: Հաշվի առնելով, որ մենք դեռեւս Քննիչ հանձնաժողովի աշխատանքի փորձ չունենք, մտածում ենք` սկսենք սրանից, ընթացքում, եթե կորոշենք, հանձնաժողովը կգտնի, որ ի վիճակի ենք, այո, շարունակել, մեծ սիրով կդիմենք նորից ԱԺ-ին` ընդգրկելու նաեւ ոչ մետաղականը:

Շատ կարեւորում եմ մեր հարգարժան գործընկերոջ` Արթուր Գրիգորյանի այն առաջարկը, որ սա նաեւ հիմք հանդիսանա հետագայում հանքարդյունաբերության ռազմավարությունը մշակելու իմաստով, այս չափով մենք կարող ենք օգնել նաեւ Կառավարությանը, որ էս հիմքով կարողանանք մշակումն իրականացնել, համակարգային մոտեցում որդեգրել: Եվ այստեղ պրն Աբովյանի ասածն էլ նույնպես վերաբերում էր թափանցիկությանը` ներդրումների մասով: Իհարկե, սա հետագա աշխատանքում կփորձենք համատեղենք:

Ամեն դեպքում, շնորհակալ եմ շատ բարձր վստահության եւ այս համախոհության համար: Հրաշալի հարթակ է ստեղծում, որտեղ մենք, իսկապես, բոլորս միասին կարող ենք մեր երկրի համար կարեւորագույն խնդիրների լուծման այսպիսի հարթակ ունենալ: Շնորհակալ եմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Բագրատյան: Մի տեխնիկական դիտարկում միայն. գուցե, հնարավոր է, ես չեմ բացառում, որ տեխնիկապես հնարավոր չլինի անել 2, 3, 6 լինի 7, 3, 1` օֆիցիալ, բայց էդ դեպքում, ես ոնց տեսա, «Իմ քայլը» պատրաստակամություն ունի էդ սխեմայի շրջանակներում էդ տեղը զիջել շատ տեխնիկական տարբերությամբ: Շատ լավ, հարցի քննարկումն ավարտեցինք, հարգելի գործընկերներ:

Հիմա քննարկում ենք «Իմ քայլը» խմբակցության կողմից ներկայացված… Օ՜, ներողություն, չէ, չէ, առաջ անցանք:

Հիմա քննարկում ենք ԱԺ պատգամավորներ Վլադիմիր Վարդանյանի եւ Սիսակ Գաբրիելյանի կողմից ներկայացված «ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին» հարցը: Հիմնական զեկուցող` ԱԺ պատգամավոր Սիսակ Գաբրիելյան:

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Մեծարգո նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, սիրելի քաղաքացիներ, առաջին ընթերցմամբ ձեր ուշադրությանն եմ ներկայացնում «Քաղաքացիական օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը: Կարճ նախաբանով պարզապես ասեմ, որ էս նախագիծը, ըստ էության, քաղաքացիների հետ համագործակցության արդյունքում է ծնվել: Սա նշում եմ ոչ թե առավելություն այլ խմբակցությունների նկատմամբ, գիտեմ, որ ձեզանից շատերի օրենսդրական նախաձեռնություններն էլ են կյանքի կոչվում հենց քաղաքացիների հետ հանդիպումների արդյունքում: Խնդիրը կայանում է հետեւյալում, որ այս փոփոխությամբ, մասնավորապես, Քաղաքացիական օրենսգրքի 321-րդ հոդվածի 4-րդ կետում «լիազորագիր ստացող» բառը փոխարինում ենք «լիազորող»-ով: Եվ նաեւ 7-րդ մաս ենք ավելացնում, 7-րդ կետ, որ այդ լիազորագիրը տրվի անվճար: Հիմա խնդիրն ինչում է կայանում. հիվանդանոցներում, օրինակ` ստացիոնար բուժում ստացող մեր քաղաքացիները, որպեսզի կարողանային լիազորել որեւէ այլ անձի իրենց կողմից ներկայանալ 3-րդ անձանց, դրա համար հարկավոր էր նոտարական, ըստ էության, վավերացում: Մենք կարծում ենք, որ էստեղ նաեւ ինչ-որ տեղ թարգմանչական, գուցե, սխալ է եղել, էս պահի դրությամբ ստացվում է, որ լիազորագիր ստացողը, այսինքն` ոչ թե էդ անձը, որը ստացիոնար բուժում է ստանում, ինքը պետք է լիներ հիվանդանոցում, այլ էս գրածով ստացվում է, որ նա, ում լիազորում է, ինքը պետք է լիներ համապատասխան բուժական հաստատությունում: Եվ հենց էս, ըստ էության, նաեւ ինչ-որ տեղ տեխնիկական խնդիրը վերացնելու համար եւ ընդառաջելով էդ քաղաքացուն, ով, ի դեպ, աշխատել էր, արդեն անցել էր թոշակի, բուժական հաստատությունում, ինքը պարբերաբար շփվել էր էս խնդրի հետ, որ ստացիոնար բուժում ստացող քաղաքացիները չէին կարողանում, օրինակ` աշխատավարձի, կենսաթոշակի եւ այլի հետ կապված հարաբերությունների հարցում, քանի որ իրենք չէին կարող ֆիզիկապես հիվանդանոցից դուրս գալ, լիազորել այլ անձի` իրենց անունից իրացնել իրենց իրավունքները: Էս նախագծով մենք, ըստ էության, տալիս ենք էդ հնարավորությունը, որ համապատասխան բուժհաստատության ղեկավարի կողմից կարող է վավերացվել ստացիոնար բուժում ստացող էդ քաղաքացու լիազորագիրը: Եվ նաեւ, ինչպես ասացի, բնական է, որ տվյալ դեպքում էդ լիազորագիրը պետք է վավերացվի կամ հաստատվի անվճար, որովհետեւ քաղաքացին, ըստ էության, բուժում է ստանում հիվանդանոցում եւ տրամաբանական է, որ էդ փաստաթուղթը նրան տրվի անվճար, որովհետեւ, մեծ հաշով, դա մեկ ստորագրություն է, եւ կարծում ենք`էդտեղ լրացուցիչ գումար գանձելու անհրաժեշտություն չկա: Այսքանը:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հիմնական զեկուցողին հարցերով դիմելու համար խնդրում եմ հերթագրվել: Հերթագրում: Հերիքնազ Տիգրանյան:

Հ.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն նախագծի համար: Շատ կարեւոր փոփոխություն եք անում ավելի հստակեցնելու առումով, բայց մեկ հարց, որպեսզի ճշգրտում կատարենք. նոտարի վավերացրած լիազորագրերին հավասարեցվող, ըստ էության, լիազորագրերն այսուհետ դառնում են անվճար: Այս դրույթը միայն այստեղ սահմանելով` արդյո՞ք մենք պրակտիկայում դրա կիրառությունն ապահովում ենք, այլ հարակից օրենքներում կա՞ անհրաժեշտություն, թե՞ ոչ եւ մինչեւ հիմա էդ պրակտիկան ինչպե՞ս էր գնում: Ըստ էության, ստացվում է, որ այդ հոդվածի ամբողջ 3-րդ մասի բոլոր հիմքերի դեպքում անվճար է եւ պլյուս ավելանում է նաեւ էս նոր ավելացվող փոփոխվող 4-րդ մասը:

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Այո, քանի որ իրենք, ըստ էության, նոտարական ձեւ չպահանջող գործարքներ են հենց Քաղաքացիական օրենսգրքով, հետեւաբար` էդ վճարներն էլ մենք կարծում ենք, որ տրամաբանական է, որպեսզի չլինեն: 3-րդ մասում նշված է, օրինակ` զինծառայողների համար տրվող էդ լիազորագրերը, ազատազրկման վայրերում տրվող էդ լիազորագրերը, նաեւ ինչպես ասացի, օրինակ` ստացիոնար բուժական հաստատությունում ստացիոնար բուժում ստացող քաղաքացիների դեպքում` այո, իրենք, ըստ էության, անվճար են, որովհետեւ մենք կարծում ենք, որ, ըստ էության, դա էդպես ծախսատար եւ մեծ վարչարարություն չէ, ընդամենը մեկ ստորագրություն է պահանջում եւ լրացուցիչ որեւէ էստեղ գումար գանձելու էդ սուբյեկտների համար անհրաժեշտություն չենք տեսնում:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք:

Հ.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ

-Ավելի հստակեցնելու համար մեկ օրինակ բերեմ, օրինակ` ազատազրկման վայրերում գտնվող անձինք տալիս են լիազորագրեր, որը վավերացվում է տվյալ հաստատության պետի կողմից, բայց եթե այդ լիազորագիրը ենթադրում է այնպիսի գործարքի կատարում, որը հետո ենթադրելու է նոտարական վավերացում, օրինակ` տալիս է լիազորագիր անշարժ գույքի օտարման համար, ապա այս դեպքում այդ լիազորագիրը, անպայման, պետք է նոտարական կարգով վավերացվի, հետեւաբար` անվճար ձեւակերպումն այս դեպքի համար չի կարող կիրառվել, որովհետեւ դա կախված է լիազորագրի տեսակից: Ես ուղղակի կխնդրեի դիտարկել, որ դեպքերը հետո, իսկապես, ոնց որ հարակից օրենքում կամ` «Պետտուրքի մասին» կամ «Նոտարիատի մասին» օրենքում նայելու կարիք կա:

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Շատ բարի տիկին Տիգրանյան, այսինքն` խոսքը գնում է 3-րդ կետի 3-րդ մասին միայն` ազատազրկման. քննարկենք, առաջինից երկրորդ ընթերցում հասկանանք: Կարծես թե, Նիկոլայ Բաղդասարյանն էլ էդ հարցի վերաբերյալ ուներ առաջարկություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Նիկոլայ Բաղդասարյան:

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Արդեն Հերիքնազ Տիգրանյանը հարցը տվել է: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ծովինար Վարդանյան:

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Գաբրիելյան, ես ինչքան գիտեմ` էս նախագիծը նախապատմություն ունի, որ քաղաքացու կողմից է ներկայացվել այն։ Ես կխնդրեի մի փոքր լուսաբանել, եթե հնարավոր է: Մերսի:

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Ես նախաբանում ասացի, որ, այո, իսկապես, քաղաքացին երկար ժամանակ, կարծես թե, նաեւ նախարարություն էր նամակով դիմել, հետագայում արդեն դիմել էր պետաիրավական հանձնաժողովին, եւ հանձնաժողովի նախագահի կողմից նախաձեռնվեց այս հնարավորությունը, քաղաքացին նաեւ եկել էր ԱԺ պետաիրավական հանձնաժողովի նիստին, կարծում եմ` լավ նախադեպ է: Ես իմ խոսքի սկզբում էլ ասացի` սա ոչ թե նշում եմ որպես առավելություն այլ ընդդիմադիր խմբակցությունների նկատմամբ, որովհետեւ իրենք էլ իրենց նախաձեռնությունների մեծ մասը հենց քաղաքացի-պատգամավոր շփումների արդյունքում են ձեւավորում: Սա, պարզապես, հանրությանը տեղեկացնելու համար է նաեւ հետագայի համար, ինչո՞ւ չէ, որ եթե կան նման առաջարկություններ, որովհետեւ իրենք իրենց առօրյա կյանքում, միգուցե, ամեն օր պարբերաբար շփվում են հենց օրենքի նման բացերի հետ: Մենք բաց ենք եւ վստահ եմ նաեւ` բաց են բոլոր խմբակցությունները, կարող են շարունակել դիմել, մենք կփորձենք հնարավորինս սեղմ ժամկետներում կյանքի կոչել էդ իրավական, էսպես ասած, բացերը կամ խնդիրները, թերությունները:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագա՞նք. չկա: Հարցերն ավարտվեցին, պրն Գաբրիելյան:

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Սուրեն Գրիգորյանին:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Գաբրիելյանը, ըստ էության, ամեն ինչ ասաց, մի բան միայն ավելացնեմ, որ, այո, նախագիծը ներկայացնողը` ի սկզբանե նամակով դիմած քաղաքացին, աշխատել էր ստացիոնար բուժական հաստատությունում եւ այնտեղ էր այդ խնդրին առնչվել, բայց այս հոդվածով կարգավորվում է նաեւ լիազորագրի վավերացման հնարավորությունը ոչ միայն ստացիոնար բուժական հաստատության տնօրինության կողմից, այլ նաեւ սովորելու վայրի հաստատության ղեկավարի կողմից, բնակության վայրի, տեղական ինքնակառավարման մարմնի կողմից նույնպես: Ըստ էության, սա էր, եւ նաեւ տիկին Տիգրանյանի հարցը ես ճիշտ հասկացա, որ ի նկատի ունեք, որ անվճար լինելու հանգամանքը լիովին ապահովելու համար անհրաժեշտություն եք տեսնում նաեւ «Պետական տուրքի մասին» օրենքում փոփոխություն կատարել: Կարծում եմ` առաջինից երկրորդ ընթերցում սա կարող ենք հանգիստ քննարկել եւ անհրաժեշտության դեպքում ավելացնել: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարցերի համար հերթագրում։ Չկան հարցեր, պրն Գրիգորյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը:

Եվ հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում արդարադատության նախարարի առաջին տեղակալ Ռաֆիկ Գրիգորյանին:

Ռ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Մեծարգո նախագահող, հարգելի գործընկերներ, Կառավարության համար նույնպես ընդունելի են կատարվող փոփոխությունները, նույնպես գտնում ենք, որ լիազորագիրը լիազորողը պետք է աշխատի կամ գտնվի այն բուժական հաստատությունում, որի վավերացման համար խոսքը գնում է:

Իսկ ինչ վերաբերում է հարցերին, ապա նշեմ, որ 3-րդ մասն անվճար դարձնելը Կառավարության առաջարկներից մեկն էր, որը հիմնական զեկուցողն ընդունել է: Կարծում եմ` այլ օրենքներում փոփոխության անհրաժեշտություն չկա, քանի որ պետական տուրքը նախատեսված է նոտարական գրասենյակների կողմից համապատասխան գործողությունների համար պետական տուրք գանձելուն, իսկ այս դեպքերը վերաբերում են այն իրավիճակներին, երբ, օրինակ` ազատազրկման վայրում գտնվող անձի լիազորագիրը վավերացվում է տվյալ հաստատության պետի կողմից, ուղղակի, դրան տրվում է նոտարի կողմից վավերացված լիազորագրին հավասարեցված ուժ: Այնուամենայնիվ, կարծում եմ` ձեր առաջարկը կքննարկվի առաջինից երկրորդ ընթերցման ժամանակ, եւ որոշակի շտկումներ լինելու դեպքում մենք նույնպես կողմ ենք ձեր առաջարկին: Այսքանը, շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերի համար` հերթագրում: Նիկոլայ Բաղդասարյան:

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Պրն Գրիգորյան, ուղղակի հարցս ուզում եմ տիկին Տիգրանյանի հարցադրումն ավելի հստակեցնել: Երբ դուք Քաղօրենսգրքի մեջ եք գրում` այն 3-րդ մասում, որ պետական տուրք չի նախատեսվում, մեր ասածն է, որ իրականում դուք ճիշտ եք, եթե «Պետական տուրքի մասին» օրենքով պետական տուրք դրա համար չի նախատեսում, որեւէ մեկը չի կարող պահանջ ներկայացնել: Ասածն այն է, որ Քաղաքացիական օրենսգրքում եթե դուք ուզում եք շեշտադրել այդ միտքը եւ դա, մեր կարծիքով` ճիշտ  է` շեշտադրել, որովհետեւ չարաշահումները բացառելու համար այդ սահմանումը պետք է «Պետական տուրքի մասին» օրենքում դիտարկենք, այլ ոչ թե Քաղաքացիական օրենսգրքում, որովհետեւ եթե այդպես ենք անում, ապա այլ դեպքերում էլ պետք է նույն տրամաբանությամբ գնա: Քաղօրենսգիրքը նախատեսում է որոշակի գործողություններ, որի համար պետական տուրք չի նախատեսվում: Հիմա, ամեն մի հոդվածում պիտի նշենք, որ սրա համար պետական տուրք չի նախատեսվում: Սա էր մեր հարցադրման իմաստը:

Ռ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Բաղդասարյան, իրականում հենց այդ հարցին ուղղված էր իմ պատասխանը: Պատասխանս հետեւյալն է. պետական տուրքը գանձվում է նոտարական գործողության համար, 3-րդ մասում նշված դեպքերը նոտարական գործողություններ չեն, ուղղակի, օրենքն էդ դեպքերում լիազորագրերը հավասարեցրել է նոտարի կողմից վավերացված լիազորագրերին, այսինքն` ես համաձայն եմ ձեզ հետ հետագա քննարկումների համար, այնուամենայնիվ, գտնում եմ, որ սրանք չեն հանդիսանում նոտարական գործողություններ, ուստի, դրանց համար պետական տուրք ինքնին նախատեսված չէ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք չկա՞:

Ավարտվեցին հարցերը, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Մտքերի փոխանակություն, ելույթների համար հերթագրում: Չկան ելույթներ։

Եզրափակիչ ելույթների փուլ: Պրն Գրիգորյան, անհարժեշտություն չե՞ք տեսնում, պրն Գրիգորյա՞ն, մոտեցեք: Սուրեն Գրիգորյան` հարակից զեկուցող:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Քանի որ հարակից զեկուցման գլխավոր նպատակը հանձնաժողովի կարծիքը հայտնելն էր, որը մոռացա անել, հանձնաժողովը տվել է դրական եզրակացություն, կոչ եմ անում` կողմ քվեարկել: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շատ լավ եւ հիմնական զեկուցող` պրն Գաբրիելյան, եզրափակիչ ելույթի անհրաժեշտություն չե՞ք տեսնում: Հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Հարգելի պատգամավորներ, այժմ քննարկում ենք ԱԺ «Իմ քայլը» խմբակցության կողմից ներկայացված «Սահմանադրական դատարանի դատավոր (անդամ) Հրայր Թովմասյանի լիազորությունները դադարեցնելու հարցով Սահմանադրական դատարան դիմելու մասին» ԱԺ որոշման նախագիծը: «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 109-րդ հոդվածի համաձայն` ԱԺ նիստում հարցի քննարկման ընթացքում Սահմանադրական դատարանի դատավորն իրավունք ունի գլխադասային հանձնաժողովի ներկայացուցչից հետո ելույթ ունենալ, պատասխանել հարցերին, ինչպես նաեւ հանդես գալ եզրափակիչ ելույթով, եթե հարցի քննարկման սկզբում Սահմանադրական դատարանի դատավորն ԱԺ նիստից բացակայում է, ապա հարցը քննարկվում է առանց նրա մասնակցության:

Հարգելի գործընկերներ, ուզում եմ ձեզ տեղեկացնել, որ ԱԺ-ը պատշաճ կերպով հրավիրել է այս նիստին մասնակցել պրն Թովմասյանին, պրն Թովմասյանը, ըստ ամենայնի, որոշել է չմասնակցել:

Եվ այսպես, հիմնական զեկուցող` ԱԺ պատգամավոր «Իմ քայլը» խմբակցության անդամ Սուրեն Գրիգորյան: Համեցեք:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Պրն Միքայելյան, գիտեմ, ծանուցման մասով ուզում էի մի շեշտադրում կատարել: Ուրեմն, քանի որ պրն Թովմասյանը նաեւ հայտարարել է, որ չի մասնակցելու այսօրվա նիստին եւ այդ հայտարարության մեջ նշել է, որ իրեն պատշաճ կարգով ծանուցում չի իրականացվել, ձեր ուշադրությունը հրավիրում եմ, որ այդտեղ խոսքը վերաբերել է պետաիրավական հանձնաժողովում քննարկման ժամանակվա ծանուցմանը, ոչ թե սույն նիստի: Դրան առանձին կանդրադառնանք, այնտեղ տեխնիկական վրիպակ է ծանուցման մեջ, որն ակնհայտ է, բացի դրանից, զանգով էլ է տեղեկացվել, կարծում եմ` դրան տենց ուշադրություն սեւեռելու անհրաժեշտություն չկար:

Բուն ելույթս. ԱԺ հարգելի նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ձեր ուշադրությանն է ներկայացվում «Իմ քայլը» խմբակցության կողմից ներկայացված «ՀՀ սահմանադրական դատարանի դատավոր պրն Հրայր Թովմասյանի լիազորությունները դադարեցնելու վերաբերյալ» որոշման նախագիծը: Ինչպես պետաիրավական հանձնաժողովում ես իմ ելույթը սկսեցի մի շեղումից, այստեղ նույնը կցանկանամ անել: Մենք բոլորս գիտենք, ոչ մեկիս համար գաղտնիք չէ, որ այս որոշման նախագծի քննարկմանը զուգահեռ քննարկումներ են ընդանում նաեւ «Սահմանադրական դատարանի դատավոր» եւ «Սահմանադրական դատարանի անդամ» եզրույթների փոխհարաբերության վերաբերյալ: Առկա է վեճ, թե, ի վերջո, այսօր Սահմանադրական դատարանում պաշտոնավարում են անդամնե՞ր եւ դատավորնե՞ր, թե՞ բացառապես դատավորներ, որպեսզի ավելորդ շահարկումների տեղ չլինի եւ հաշվի առնելով, որ այս որոշման նախագիծը, ըստ էության, այդ վեճի վերաբերյալ ԱԺ-ի կարծիքի արտահայտմանը չէ ուղղված, այլ ուղղված է մեկ այլ գործընթացի, ես ուզում եմ շեշտել, որ այս եզրույթներն իմ կողմից օգտագործելիս դրանք պետք է ընկալվեն որպես հոմանիշներ, այսինքն` որտեղ կնշվի ՍԴ անդամ, նույն ժամանակ կնշանակի ՍԴ դատավոր եւ հակառակը: Որոշման նախագիծը վերաբերում է պրն Թովմասյանի լիազորությունների դադարեցմանը` էական կարգապահական խախտման հիմքով:

Մի փոքր ներկայացնեմ ընթացակարգը: Ես չէի կարծում, որ անհրաժեշտությունը կա, բայց երեկվա մեր գործընկերներից որոշ հայտարարություններով պայմանավորված` դա անհրաժեշտ եմ համարում ներկայացնել: «Սահմանադրական դատարանի մասին» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 83-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսվում է, որ էական կարգապահական խախտման հիմքով ՍԴ-ի դատավորի լիազորությունները դադարեցնելու դիմումով ՍԴ կարող է դիմել ԱԺ-ը` պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների առնվազն երեք հինգերորդով ընդունված որոշմամբ: Նույն հոդվածի 11-րդ մասի իրավակարգավորման համաձայն` ԱԺ-ի կողմից ներկայացված դիմումով որոշում է կայացնում ՍԴ-ը, այսինքն` «Իմ քայլը» խմբակցությունն երբեւիցե չի պնդել եւ այժմ էլ չի պնդում, որ ՍԴ դատավորի լիազորությունների բուն դադարեցումը գտնվում է ԱԺ-ի լիազորության տիրույթում: ԱԺ լիազորության տիրույթում է գտնվում այս հարցը ՍԴ-ի առջեւ բարձրացնելը եւ դիմումով դիմելը, ՍԴ-ի կողմից է կայացվում որոշումը:

Ինչ վերաբերում է ԱԺ-ի կողմից ՍԴ դիմելու իրավական հիմքերին, ապա դրանք շարադրված են Սահմանադրության 164-րդ հոդվածի 9-րդ մասում եւ «Սահմանադրական դատարանի մասին» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 12-րդ հոդվածում, մասնավորապես` օրենքի 12-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 5-րդ կետի համաձայն` ՍԴ դատավորի լիազորությունները սույն օրենքի 83-րդ հոդվածով սահմանված կարգով դադարեցվում են, եթե նա կատարել է էական կարգապահական խախտում: Թե ինչ բան է էական կարգապահական խախտումը, հարցին պատասխանում է նույն 12-րդ հոդվածի 3-րդ մասը, որի 3-րդ կետի համաձայն` էական կարգապահական խախտում է, ի թիվս այլնի, ՍԴ դատավորի այնպիսի արարք կատարելը, որը վարկաբեկում է ՍԴ հեղինակությունը կամ որն անհամատեղելի է դատավորի պաշտոնի հետ, այսինքն` ԱԺ-ը ՍԴ դատավորի լիազորությունների դադարեցման պահանջով կարող է դիմել այն դեպքում, երբ դատավորի կողմից թույլ է տրվել էական կարգապահական խախտում: ՍԴ-ում ընթացած վարույթը կամ գործը, որի շրջանակներում մեր համոզմամբ պրն Թովմասյանի կողմից թույլ է տրվել էական կարգապահական խախտում, քննության է ընդունվել ՍԴ-ի կողմից թիվ ՍԴԱՈ-59 աշխատակարգային որոշման հիման վրա: Նշված գործով դիմումատու է հանդիսացել ՀՀ 2-երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը: ԱԺ-ի եւ «Իմ քայլը» խմբակցության կողմից որոշման նախագծի շրջանառության մեջ դնելու հանգամանքը պայմանավորված է նրանով, որ մենք կարծում ենք, որ առկա են եղել պրն Հրայր Թովմասյանի` նշված ՍԴԱՈ-59 աշխատակարգային որոշման հիման վրա քննության ընդունված գործին մասնակցության անհնարինության հիմքեր:

Հրավիրում եմ ձեր ուշադրությունը, որ այժմ ես խոսելու եմ ոչ թե հիմքերի մասին, որոնք թույլ են տալիս պնդել, որ պրն Թովմասյանի կողմից թույլ է տրվել էական կարգապահական խախտում, այլ պրն Թովմասյանի կողմից գործի քննությանը մասնակցելու անհնարինության հիմքերի մասին եմ խոսելու: Էական կարգապահական խախտման հիմքերի մասին կխոսեմ ավելի ուշ: Սա ասում եմ այն բանի համար, որ այս դիմումի վերաբերյալ հանդիպել եմ մեկնաբանություններ, որ ժամկետի խախտում է տեղի ունեցել, քանի որ ինչ է, նո՞ր ենք իմացել, որ պրն Թովմասյանը որոշակի անձնական կապեր ունի Ռոբերտ Քոչարյանի պաշտպանական թիմի անդամներից մեկի հետ, թե՞ նոր ենք իմացել, որ վերջինս ունի հանրապետական կուսակցությունում բավականին երկար անցած ճանապարհ, նշանակվել է մի շարք պաշտոնների: Ոչ, նոր չենք իմացել եւ դրանք չեն հիմքերը, մենք չենք ասում, որ պրն Թովմասյանի կողմից էական կարգապահական խախտումը կնքասան ունենալն է կամ համապատասխան կուսակցությունում ճանապարհ անցել է, մենք ասում ենք, որ այս հանգամանքները, որոնք ես հիմա կթվեմ, օբյեկտիվ դիտորդի մոտ կարող էին կասկած առաջացնել, անկողմնակալ դիտորդի մոտ օբյեկտիվ կասկած առաջացնել, որ պրն Թովմասյանը նշված վարույթով կարող է լինել ոչ անաչառ: Հիմքերին անդրադառնամ այժմ հաջորդիվ:

Առաջինը հիմքը պրն Թովմասյանի փոխկապակցվածությունն է Հայաստանի հանրապետական կուսակցությանը եւ կուսակցության նախագահ Սերժ Սարգսյանի հետ եւ վերջիններիս փոխկապակցվածությունը երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի հետ: Մի շեշտադրում էլ եմ էստեղ անհրաժեշտ համարում կատարել: Ուրեմն, որպեսզի տպավորություն չստեղծվի, որ մենք, առհասարակ, գնահատական ենք տալիս, թե արդյո՞ք կուսակցության անդամ եղած մարդը կարող է լինել ՍԴ դատավոր, թե՞ ոչ, նշեմ, որ դրա մասին չէ խոսքը: Բոլորիս հայտնի է նաեւ, որ պրն Թովմասյանը երեկ տվել է հարցազրույց, որում անդրադարձ է կատարել, որ չկա նման արգելք: Ոչ մեկը չի պնդում, որ կա նման արգելք: Մենք խոսում ենք այլ բանի մասին, մենք ասում ենք` այո, չկա արգելք, որ կուսակցության անդամ եղած մարդը եւ ԱԺ պատգամավոր եղած մարդը դրանից հետո գնա ՍԴ որպես անդամ կամ որպես դատավոր, բայց մենք ասում ենք, որ եթե գործն իր փաստական հանգամանքներով եւ էությամբ առնչվում է այնպիսի հանգամանքների, որոնք կարող են այդ կապով պայմանավորված կասկած առաջացնել, այդ անձը չպետք է մասնակցի այդ վարույթին կամ, առնվազն, այդ հարցը պետք է բարձրացվի եւ քննարկվի:

Ինչ վերաբերում է կապերին, նշեմ, որ պրն Հրայր Թովմասյանը 2010 թվականից ի վեր մշտապես զբաղեցրել է բարձր պաշտոններ ՀՀ-ում:

2012-ից հանդիսացել է Հայաստանի հանրապետական կուսակցության անդամ, մեզ հայտնի տվյալներով, առնվազն, մինչեւ ՀՀ 6-րդ գումարման ԱԺ կողմից որպես ՍԴ անդամ նշանակվելը:

Պրն Թովմասյանը 2010 թվականի դեկտեմբերի 17-ից մինչեւ 2014 թվականի ապրիլի 30-ը եղել է արդարադատության նախարար:

2013-2015 թվականներին` Հանրապետության նախագահին առընթեր սահմանադրական բարեփոխումների մասնագիտական հանձնաժողովի անդամ:

2014-2017 թվականներին` ԱԺ աշխատակազմի ղեկավար-գլխավոր քարտուղար:

2017-ից ԱԺ պատգամավոր է ընտրվել Հայաստանի հանրապետական կուսակցության համապետական ընտրական ցուցակով:

2017 թվականի մայիսի 20-ից մինչեւ 2018 թվականի փետրվարի 16-ն եղել է ԱԺ պետաիրավական եւ մարդու իրավունքների պաշտպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ:

Այս հանգամանքները կասկած չեն տալիս, որ նման կարեւոր պաշտոնների նշանակումը ենթադրում է, որ պրն Թովմասյանը ոչ թե պարզապես, պայմանական ասած, շարքային անդամ է եղել Հայաստանի հանրապետական կուսակցությունում, այլ առանցքային դերակատարներից մեկը եւ վայելել է գործընկերների եւ, մասնավորապես, պրն Սերժ Սարգսյանի վստահությունը:

Պրն Թովմասյանի եւ Հայաստանի հանրապետական կուսակցության փոխկապակցվածությունը մեծապես նաեւ երեւում է այն գործընթացից, թե ինչպես պրն Թովմասյանը դարձավ ՍԴ անդամ: Ուրեմն, մի կարեւոր հանգամանք. պրն Թովմասյանը հանրապետության նախագահին առընթեր սահմանադրական բարեփոխումների մասնագիտական հանձնաժողովի անդամ լինելով` ըստ էության, հեղինակն է եղել այն կառուցակարգի, որ սահմանադրական փոփոխությունների ընդունումից հետո ԱԺ-ի կողմից այլեւս ՍԴ դատավորներ պետք է նշանակվեին, սակայն 12 տարով եւ ոչ թե մինչեւ 65 կամ 70 տարեկան, ինչպես նախկին սահմանադրությունով էր, ՍԴ նախագահ այլեւս պետք է ընտրվեր ոչ թե ԱԺ-ի կողմից, այլ հենց դատավորների կողմից եւ հենց այդ բարեփոխումների փաթեթում եւ դրա հիմնավորումներում նշվում էր, որ սա թույլ կտա, որպեսզի ՍԴ-ը լինի ավելի անկախ, սակայն հենց Հրայր Թովմասյանի եւ ԱԺ մեծամասնությունը կազմող` այն ժամանակ Հայաստանի հանրապետական խմբակցության կողմից շուրջ 40 եւ 20 օր` մինչեւ նշված կարգավորումները ուժի մեջ մտնելը, եւ ՍԴ դատավոր ընտրվելու նոր կարգն ուժի մեջ մտնելը սկզբից ԱԺ-ի կողմից նշանակվեց որպես ՍԴ անդամ, ապա` որպես նախագահ: Նշված հանգամանքներն ես ուղղակի... գիտեք, որ դիմումը բավականին ծավալուն է, ամսի 19-ից շրջանառության մեջ դրվելուց հասանելի է:

Ես հիմնական թեզերին անդրադառնամ. սահմանափակելով Հայաստանի հանրապետական կուսակցության հետ կապի խնդիրը, որ մենք էստեղ տեսնում ենք, մենք ասում ենք, որ հաշվի առնելով, որ պրն Թովմասյանը միանշանակ փոխկապակցված է եղել թե՛ պրն Սերժ Սարգսյանի հետ, թե՛ Հայաստանի հանրապետական կուսակցության հետ եւ, գաղտնիք չեն Ռոբերտ Քոչարյանի կապերը Հայաստանի հանրապետական կուսակցության հետ, պետք չէ նաեւ մոռանալ, որ, օրինակ` հենց այս պահին ընթացող քրեական գործով Հայաստանի հանրապետական կուսակցության մի շարք պատգամավորների կողմից անգամ անձնական երաշխավորություն էր ներկայացվել Ռոբերտ Քոչարյանի խափանման միջոցը փոխելու համար: Այս ամենն անկողմնակալ դիտորդի մոտ կարող է կասկած հարուցել, որ պրն Թովմասյանն անաչառ չի լինի, չէր կարող լինել այդ քննարկվող ՍԴԱՈ-59 որոշման հիման վրա հարուցված վարույթով:

Երկրորդ հիմքը. դա պրն Թովմասյանի եւ Ռոբերտ Քոչարյանի պաշտպանական թիմի անդամ պրն Արամ Օրբելյանի միջեւ կնքահոր եւ կնքասանի, այլ կերպ ասած` քավոր-սանիկական հարաբերություններն են, քանի որ այս հանգամանքով էլ շատ շահարկումներ եղան, ես ներկայացնեմ. մենք չենք մեղադրում որեւիցե մեկին սանիկ ունենալու մեջ, մենք որեւիցե մեկին չենք մեղադրում կնքասան լինելու մեջ, մենք ասում ենք, որ եթե կան հանգամանքներ, պարզապես, որպեսզի կասկածի տակ չդրվի դատարանի անաչառությունը եւ դատարանի հեղինակությունը, անձը պետք է հեռանար վարույթից կամ, առնվազն, այդ հարցը քննարկվեր, եւ ներկայացվեին փաստարկներ, որպեսզի մեր կասկածները եւ հանրության կասկածներն այս հարցով փարատվեին: Ամեն առանձին հիմքի մասով ակնկալում եմ, որ ավելի շատ կկարողանամ ներկայացնել ձեր հարցերի միջոցով:

Ժամանակը հաշվի առնելով` ներկայացնեմ, որ 3-րդ հիմքը, որի մասով նշում է կատարվել դիմումում, նախկինում պրն Թովմասյանի կողմից մարտի 1-ի իրադարձությունների եւ դրան հաջորդած դատավարությունների մասին կարծիք արտահայտելն է: Ի դեպ, ասեմ, որ դիմումում արտացոլված են կարծիքներ, որոնք, ըստ էության, կարող են որակվել որպես քննադատական մարտի 1-ի իրադարձությունների վերաբերյալ, ինչպես նաեւ պրն Թովմասյանն այնուհետեւ որպես արդարադատության նախարար պաշտոնավարելով` ՀՀ Կառավարության դիրքորոշումները Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում ներկայացնելիս, երբ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում ներկայացնելու պարտականությունը դրված էր արդարադատության նախարարության վրա, իսկ ինքն արդարադատության նախարարն էր այդ ժամանակ, այդ դիրքորոշումներում տրվել են որակումներ, որ մարտի 1-ի իրադարձությունների ժամանակ եղել են զանգվածային անկարգություններ, արտակարգ վիճակի հրամանագիրը եղել է իրավաչափ: Զերծ եմ մնում փաստական այդ հանգամանքների մասին կարծիք արտահայտելուց, ընդամենը, արձանագրենք, որ մարտի 1-ի իրադարձություններին առնչվող քրեական գործից ծնված սահմանադրական վարույթով պրն Թովմասյանը նախկինում կարծիքներ արտահայտելով, նույնպես մասնակցելով վարույթին, կարող էր սա անկողմնակալ դիտորդի մոտ կասկած հարուցել:

4-րդ հիմքը, որն որոշակի առումով առանձին է իր տրամաբանության մեջ այս ներկայացված 3 հիմքերից, այն է, որ մենք խնդիր ենք տեսնում, որ այս բոլոր հանգամանքների առկայության պայմաններում, սրանք բոլորը փաստեր են, ոչ մի բան, որը մենք նշում ենք, քաղաքական գնահատական չէ, դրանք բոլորը, ուղղակի, օբյեկտիվ փաստեր են, ՍԴ-ում պրն Թովմասյանի կողմից թե՛ վարույթի սկզբում, թե՛ հընթացս, թե՛ վերջնական որոշմամբ անդրադարձ չի կատարվում այս հանգամանքներին, այսինքն` բոլորը հասկանում են, որ այս հանգամանքները կան եւ ինքնին այս հանգամանքների մասին խոսելը, դրանք բարձրաձայնելը, ՍԴ-ի քննարկման առարկա դարձնելը, այս ամենից խուսափելն ինքնին կասկածի հիմք է տալիս, որ, ուրեմն, այդ խուսափելն ինքնին կարող են որակվել որպես որոշակի անաչառության բացակայության նշույլներ, այսպես ասեմ:

Եվ այս բոլոր հանգամանքներով պայմանավորված` բուն էական կարգապահական խախտումն ինչում է «Իմ քայլը» խմբակցությունը տեսել. դա ի սկզբանե այս հարցերը չբարձրաձայնելն է, այսինքն` արարքները, որոնք կազմում են էական կարգապահական խախտման հիմքը, անգամ ՍԴ դատավոր Վահե Գրիգորյանի կողմից այս հարցը բարձրացնելուց հետո կրկին որեւիցե կերպ դրանք չբարձրաձայնելը եւ ՍԴ քննարկման առարկա չդարձնելը եւ այս պայմաններում գործով, ըստ էության, որոշման կայացմանը մասնակցելն է:

Երեկ նաեւ որոշակի շեշտադրումներ եղան թե՛ մեր խորհրդարանական գործընկերների կողմից, թե՛ մամուլում ես նկատեցի, որ այս նախագիծը չենք կարող ներկայացնել, քանի որ «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 109-րդ հոդվածով նախատեսված երկշաբաթյա ժամկետը բաց է թողնված: Երկշաբաթյա ժամկետը հաշվարկվում է այն պահից, երբ ԱԺ-ին հայտնի են դարձել այն հանգամանքները, որն ինքը դիտում է որպես էական կարգապահական խախտում: Հաշվի առնելով, որ մենք էական կարգապահական խախտում ենք դիտում այս հարցերի մասին չբարձրաձայնելը վարույթի սկզբում, այս մասին չբարձրաձայնելը Վահե Գրիգորյանի գրությունից հետո եւ այս պայմաններում գործով, ըստ էության, որոշման կայացմանը մասնակցելը, այս արարքների համակցությունը, բնականաբար, մեզ սրա մասին հայտնի է դարձել միայն սեպտեմբերի 6-ին, որովհետեւ սեպտեմբերի 6-ին է հրապարակվել ՍԴ-ի ՍԴԱՈ-14, ՍԴՈ-1476, եթե չեմ սխալվում, որոշումը, որում մենք կրկին տեսանք, որ այս հարցին անդրադարձ չի կատարվել, այսինքն` ՍԴԱՈ-59 որոշման մեջ մենք անդրադարձ չենք տեսնում, ՍԴՈ-1476 որոշման մեջ մենք անդրադարձ չենք տեսնում եւ միայն ամսի 6-ին հրապարակվելուց հետո, երբ մենք հնարավորություն ունեցանք որոշմանը ծանոթանալ, այդ երկշաբաթյա ժամկետը սկսել է խոսել, եւ, բնականաբար,  այն պայմաններում, երբ ամսի 18-ին ներկայացվել է նախագիծը ԱԺ եւ դրվել շրջանառության մեջ, երկշաբաթյա ժամկետը միանշանակ պահպանված է: Նշված հոդվածում նաեւ նշվում էր, որ ամսի 4-ին, քանի որ հրապարակվել է որոշումը, ոչ թե որոշման տեքստը, այլ մենք տեսանյութը տեսանք, թե ինչպես ՍԴ-ը ներածական եւ եզրափակիչ մասը հրապարակեց, անգամ ամսի 4-ից հաշվարկման դեպքում, չնայած մեր դիրքորոշումն այն է, որ պետք է հաշվարկվի ամսի 6-ից, ամսի 18-ն այն վերջնաժամկետն էր, վերջին օրն էր, երբ պետք է նախագիծը ներկայացվեր, այսինքն` որեւիցե ժամկետի սահմանափակման եւ ժամկետի բացթողնման մասին էստեղ խոսք լինել չի կարող:

Նաեւ անդրադառնամ, թե ինչի վրա է խարսխված ժամկետների բացթողնման այդ թեզը: Ժամկետի բացթողնման թեզը խարսխված է այն մտքի վրա, որ քանի որ «Սահմանադրական դատարանի մասին» օրենքը նշում է, որ դատավորի` գործի քննությանը մասնակցության անհնարինության հարցը քննարկվում է գործը քննության ընդունելու հարցը որոշելու շրջանակներում, ուստի, եթե այդ ժամանակ չի քննարկվել, հետագայում չէր էլ կարող քննարկվել, ուստի` ԱԺ-ին պետք  է այդ ժամանակից պարզ լիներ, որ եթե թույլ է տրվել էական կարգապահական խախտում, ուրեմն, ժամկետն այդ ժամանակից հոսել է: Ուրեմն, ես նշեմ, որ հենց այդ դրույթն ասում է, որ որոշման շրջանակներում է քննարկվում, նույն Վահե Գրիգորյանի` վարույթին մասնակցելու անհնարինության հարցը որոշվել է մեկ այլ որոշմամբ, այսինքն` եթե մենք տենց տառացի, լեգալիստական եւ սահմանափակ ենք մեկնաբանում այս դրույթը, նշանակում է` ընդհանրապես, այս որոշումը կայացվել է ոչ օրինական կազմի կողմից, որովհետեւ Վահե Գրիգորյանի` վարույթին մասնակցելու անհնարինության մասին բուն էդ որոշման մեջ ոչ մի խոսք ասված չէ, բայց մենք ի՞նչ ենք ասում. դատավորի անաչառության ապահովումը, դատարանի անաչառության հարցը  հիմնաքարային եւ արդարադատության բուն էությանը վերաբերող հարց է, եւ չեմ խորշի նաեւ հենց պրն Թովմասյանին ցիտել, ով իր հերթին հիշատակում էր երջանկահիշատակ Վլադիմիր Նազարյանի խոսքերը, որն ասում էր, որ իրավաբանությունը ոչ թե տեքստն է ավելի շուտ, այլ իրավունքի ոգին, իրավունքի բովանդակությունը եւ իրավական ակտն ընդունող մարմնի նպատակը: Եվ այս դրույթով, ընդամենը, հնարավորություն է ստեղծվել վարույթի սկզբում այդ հարցին անդրադառնալ, բայց սա չի կարող դիտվել որպես սահմանափակող դրույթ եւ ցանկացած ժամանակ, երբ կան հանգամանքներ եւ բարձրաձայնվում են այդ հանգամանքները, որոնք կարող են կասկած հարուցել դատարանի օբյեկտիվության եւ անաչառության վերաբերյալ, դրանց պետք է կատարվի բովանդակային անդրադարձ, դրա վերաբերյալ հանրությանը պետք է տրվեն պատշաճ պարզաբանումներ դատական ակտի միջոցով, որպեսզի հենց ՍԴ-ի որոշման հեղինակությունը դրանից չտուժի: Ի վերջո, բերեմ մի օրինակ, որն ակնհայտ է դարձնում, որ այդ դրույթը նման սահմանափակ չի կարող մեկնաբանվել: Ուղղակի, ժամանակագրական առումով դատավորի` գործի քննությանը մասնակցելու անհնարինության հիմքերը կարող են ի հայտ գալ այն որոշման կայացումից հետո: Մենք ի՞նչ ենք ասում. ուրեմն, պետք է ասենք, որ բուն արդարադատությունը եւ անկողմնակալ դատարանի արժեքը մենք պետք է դնենք մի կողմ` ինչ է, թե պրոցեդուրալ կարգ սահմանող նորմը, գրված է մի քիչ ոչ այնպես, ոնց որ մենք պատկերացնո՞ւմ ենք: Կարծում եմ, որ արդարադատության բուն էությունից եւ ՍԴ հեղինակության շահերից չեն բխում նման մեկնաբանությունները: Նման մեկնաբանություններն այդ արժեքների հետ որեւէ աղերս չունեն: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հիմնական զեկուցողին հարցեր ուղղելու համար` հերթագրում: Միքայել Զոլյան:

Մ.ԶՈԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Գրիգորյան, սա մի հարց է, որի քննարկմանը, ես համոզված եմ` հետեւում է հիմա ամբողջ Հայաստանը կամ գոնե շատ-շատերը հետեւում են եւ կարեւոր է, որ հարցի էությունը պարզ լինի նաեւ մեր ընտրողների համար, ովքեր պարտավոր չեն իրավաբանական կրթություն ունենալ եւ իրավական այդ մանրուքներին տիրապետել կամ իրավական նրբություններին տիրապետել: Ես ճի՞շտ եմ հասկանում, որ, ըստ էության, մեզ հիմա այսպիսի հարց է տրվում. արդյո՞ք կան հիմնավոր կասկածներ առ այն, որ Հրայր Թովմասյանը կարող է լինել անաչառ, անկողմնակալ, արդար դատավոր, եւ մեզանից չի պահանջվում վերջանական դատավճիռ, պայմանական ասած, այս հարցի շուրջ ընդունել, այլ պահանջվում է գործընթաց սկսել եւ էդ գործընթացը սկսելու համար բավարար է, որ մենք ունենանք հիմնավոր կասկած, որ նա ինչ-որ գործողություններ, որոնք պարտավոր էր անել, այդ գործողությունները չի կատարել, մասնավորապես, այն բոլոր խնդիրները, որոնք դուք ասացիք, որ այդ խնդիրների մասին նա պետք է բարձրաձայներ, բայց նա չի բարձրաձայնել, քննարկման առարկա չի դարձրել, եւ դրա հիման վրա կան լուրջ կասկածներ առ այն, որ Հրայր Թովմասյանը կարող է լինել անաչառ դատավոր: Ես ճի՞շտ եմ հասկանում հարցի էությունը:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Խնդրեմ:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Մի քանի ճշգրտում կատարեմ. մենք կարող ենք, իմ անձնական կարծիքն եմ ներկայացնում, անգամ համոզված լինել, որ էական կարգապահական խախտում է տեղի ունեցել եւ դիմել, կարող ենք կասկածել, այսինքն` էստեղ պատգամավորի պատկերացման եւ հայեցողության հարց է: Սահմանադրությունն էս հարցը կարգավորում է, «Սահմանադրական դատարանի մասին» օրենքն ասում է` դիմող սուբյեկտը մեկն է, որոշող սուբյեկտը մյուսն է: Ինչ ձեւով էլ այս տեքստը մենք գրենք, անգամ, եթե մենք դրան ուղղակի տեքստով նշենք, որ մենք 100.000 տոկոս համոզված ենք, որ պրն Թովմասյանի կողմից թույլ է տրվել էական կարգապահական խախտում, դրանից այն իրողությունը, որ հարցի վերջնական որոշումը գտնվում է ՍԴ-ի տիրույթում, դրանից այդ իրողությունը չի կարող փոխվել:

Ինչ վերաբերում է ձեր տված հարցին. մենք գտնում ենք, որ այն դեպքում, երբ կան իմ կողմից նշված հիմքերը, օրինակ` այս աստիճանի լուրջ հիմքեր, եւ ՍԴ դատավորը խուսափում է այս հիմքերի մասին խոսել, դրանք դարձնել ՍԴ-ի քննարկման առարկա, որովհետեւ, ի վերջո, վարույթին մասնակցելու անհնարինության հարցը պետք է որոշվի ամբողջ ՍԴ-ի կողմից, չի անդրադառնում այս հարցերին անգամ, երբ մեկ այլ դատավոր, որը, ճիշտ է, վարույթից հեռացված է, դա էլ է իրավական նյուանս, որին անդրադարձ կա, բայց չի դադարում լինել դատավոր եւ սուբյեկտ, որը կարող է այդ հարցը բարձրացնել, անգամ դրանից հետո չի անդրադառնում, վերջնական որոշման մեջ որեւիցե անդրադարձ այս ամենին չկա: Կարծում ենք, որ այն պայմաններում, երբ որ ՍԴ դատավորի, նախկինում` անդամի պաշտոնը ստանձնվում է ԱԺ-ում երդմամբ, որում նա խոստանում է ՀՀ ժողովրդին լինել անաչառ, այդ պայմաններում կարծում ենք, որ այսպիսի արարքներն անհամատեղելի են ՍԴ դատավորի պաշտոնավարման հետ, եւ վարկաբեկում են ՍԴ հեղինակությունը: Բայց ձեր հարցին ավելի կոնկրետ պատասխանելով` այո, մենք դիմում ենք եւ ասում ենք` ՍԴ, տուր գնահատական` արդյո՞ք այս, այս արարքները, որ ԱԺ-ը գտնում է, որ կատարվել են եւ հանդիսանում են էական կարգապահական խախտում, տուր քո գնահատականը` արդյո՞ք դու համակարծիք ես ԱԺ-ի ներկայացված դիմումի հետ եւ տեսնում ես, որ կան նման հիմքեր, թե՞ ոչ, եթե ոչ, նաեւ այստեղ մի կարեւոր շեշտադրում պետք է կատարեմ. թե այո-ի, թե ոչ-ի դեպքում պետք է լինի պատճառաբանություն եւ հիմնավորում: Հաճախ ասում են` դուք ինչ երաշխիքներ ունեք, որ նման որոշում կկայացվի, պարզ չէ՞, որ ՍԴ այլ դատավորները կամ անդամները չեն ուզենա: Ուրեմն, մենք չենք կարող ունենալ երաշխիքներ, թե որ որոշում կկայացվի՞, թե՞ չի կայացվի, որովհետեւ իշխանությունների տարանջատման սկզբունքը եւ դատարանի անկախ գործելու սկզբունքը ենթադրում է, որ մենք չենք կարող նման երաշխիքներ ունենալ, բայց մյուս կողմից` դա դատավորների կամ անդամների ցանկության հարց չէ: Ինչ դիրքորոշում լինի, այդ դիրքորոշումը պետք է լինի հիմնավորված, իրավաբանորեն պատճառաբանված, որպեսզի հասկանալի լինի, թե հատկապես ինչու է ՍԴ-ը նման եզրահանգման եկել:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք:

Մ.ԶՈԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Այսինքն` ես ուզում եմ ինքս ինձ համար հասկանալ, թե, ի վերջո, ոնց ես պետք է քվեարկեմ այս հարցում եւ, այսպես ասած, սատանայի փաստաբանի դերը վերցնելով, ինչքան հասկանում եմ, միակ դեպքը, երբ ես կարող եմ դեմ քվեարկել այս առաջարկին, այն դեպքն է, երբ ես համոզմունք ունեմ, որ Հրայր Թովմասյանն եղել է անաչառ, որեւէ խախտում չի կատարել, նա իրեն իբրեւ անաչառ, անկողմնակալ, արդար դատավոր է պահել, այսինքն` եթե ես համոզված եմ, որ այդպես չէ կամ եթե ես ինչ-որ կասկած ունեմ առ այն, որ այդպես է, ուզում եմ իմանալ, ի վերջո, ճշմարտությունը, ուզում եմ, որ ՍԴ-ը քննի եւ ճշմարտությունն ասի: Երկու դեպքում էլ տրամաբանական է, որ պետք  է կողմ քվեարկել այս առաջարկին եւ թողնել, որ ճշմարտությունը բացահայտվի: Ճի՞շտ եմ հասկանում:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Պրն Զոլյան, բոլորս գիտենք, որ ըստ Սահմանադրության` ցանկացած պատգամավոր քվեարկություն կատարելիս առաջնորդվում է իր խղճով եւ համոզմունքներով, եւ ասեմ ձեզ հետեւյալը. մենք քննարկում ենք կոնկրետ նախագիծ, պետք է նաեւ սա չմոռանանք, եւ եթե այս հիմնավորումները ձեզ թվում են համոզիչ, որպեսզի այս հանգամանքը ՍԴ-ի քննության առարկա հանդիսանա, այսինքն` մտացածին չեն, շահարկվող չեն, քաղաքական չեն եւ այլն, ուղղակի գնահատականներ չեն, կարծիքներ չեն, այլ փաստահենք դիրքորոշում են, ես, առնվազն, ձեր դեպքում կողմ կքվեարկեի, բայց դուք ինչպես պետք է քվեարկեք` բնականաբար, ասել չեմ կարող:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար` Արման Բաբաջանյան: Խնդրեմ, պրն Բաբաջանյան:

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Գրիգորյան, նախ` ես ուզում եմ, որ մենք հատվածական չմոտենանք հարցին, դուք ասում եք` կոնկրետ դիմումին պետք է վերաբերմունք արտահայտենք, բայց ես առաջարկում եմ, որպեսզի մենք, անպայման, դիտարկենք համատեքստը, առհասարակ, եւ հենց սրանից պիտի բխեցնեմ իմ հարցերը: Սահմանադրական բոլոր մարմիններն արտահայտել են իրենց վերաբերմունքը ՍԴ-ի շուրջ ստեղծված ճգնաժամային իրավիճակի վերաբերյալ, բացի ԱԺ-ից, եւ սա` այն դեպքում, երբ ՍԴ դատավոր Վահե Գրիգորյանը նամակ էր հղել ԱԺ նախագահին, եւ մենք մինչեւ օրս չգիտենք ԱԺ դիրքորոշումն այդ նամակի վերաբերյալ: Ես ուզում եմ, որ դուք սրա մասին խոսեք:

Ես ուզում եմ, որ խոսենք այն մասին, թե եթե Ռոբերտ Քոչարյանի գործով փաստաբանական թիմը չդիմեր ՍԴ, մենք, ընդհանրապես, որեւէ վերապահում կունենայինք արդյո՞ք ՍԴ-ի վերաբերյալ, առհասարակ, եւ, առհասարակ կասկածի տակ կդնեինք արդյո՞ք ՍԴ-ի անաչառությունը, եթե Ռոբերտ Քոչարյանի պաշտպանական թիմում չլիներ Արամ Օրբելյանը եւ դրանով, առհասարակ, մենք որեւէ խնդիր չէինք ունենա գործող դատական կազմի հետ:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Պրն Բաբաջանյան, նախ` ինչ վերաբերում է հարցն ավելի լայն համատեքստում դիտարկելուն. նորից պետք է հղում կատարեմ այն դրույթին, թե ինչո՞վ է ղեկավարվում պատգամավորը: Ոչ մեկը չի կարող արգելել պատգամավորին կոնկրետ հարցով քվեարկություն իրականացնելիս, որպեսզի իր համոզմունքները նաեւ վերաբերեն ոչ թե բուն որոշման նախագծին կամ այլ հանգամանքների, այլ ավելի լայն շրջանակ ներառեն, դա ես չէ, որ պետք է որոշեմ:

Ինչ վերաբերում է Վահե Գրիգորյանի` ԱԺ նախագահին ուղղված նամակին դիրքորոշում արտահայտելուն, ես հանձնաժողովի նիստում էլ ասացի եւ այժմ էլ կրկնում եմ, որ «Իմ քայլը» խմբակցության անունից, առավել եւս` ԱԺ նախագահի անունից ես մանդատ չունեմ` ամբողջ խմբակցության անունից եւ ԱԺ նախագահի անունից ներկայացնել դիրքորոշում եւ ասել` արդյո՞ք հետագայում նման դիրքորոշում արտահայտվելու է, թե՞ ոչ, ուստի, թույլ տվեք կարծել, որ էդքան էլ այդ հարցի հասցեատերն ես չեմ:

Ինչ վերաբերում է փաստաբանական թիմին. ես նախկինում եղել եմ փաստաբան եւ դրա մասին բավականին հայտնի է եւ փաստաբանական ինստիտուտը կամ դրա կարեւորությունը կասկածի տակ դնելու եւ այդ ինստիտուտը կազմաքանդելու գործընթացում երբեւիցե, որեւիցե ներդրում հաստատ չեմ ունենալու, ուստի, ուզում եմ մի հանգամանք, անպայման, նշել, որ եթե խնդրահարույց մենք դիտարկենք կոնկրետ փաստաբանական թիմի որեւէ անդամի գործողությունները, ոչ թե պրն Թովմասյանի գործողությունները, այլ փաստաբաններից որեւիցե մեկի գործողությունները, դրա հասցեատերը ոչ թե կլիներ ՍԴ-ը, այլ փաստաբանների պալատը, որի ընթացակարգին էլ քաջ տիրապետում եմ, հիմքերին էլ եմ քաջ տիրապետում, այսինքն` մենք չենք մեղադրում որեւիցե անձի փաստաբան լինելու մեջ, չենք մեղադրում որեւիցե անձի բարեկամական կապ ունենալու մեջ, մենք ասում ենք, որ բարեկամական կապի առկայությունը ՍԴ դատավորի համար ստեղծում է որոշակի պարտավորություններ:

Ինչ վերաբերում է նրան, թե եթե փաստաբանական թիմի անդամ չլիներ պրն Օրբելյանը կամ չլիներ, առհասարակ, էս վարույթը` մեր դիրքորոշումն ինչպիսին կլիներ, գիտեք, իմ դիրքորոշումը ՍԴ-ի նկատմամբ միշտ որոշակի վերապահումով է եղել, բայց մենք ունենք հիմա կոնկրետ գործընթաց, եւ ես կարծում եմ, որ ավելի շատ մենք պետք է քննարկենք կոնկրետ գործընթացը, եւ մեր այսօրվա օրակարգն այնքան հագեցած է իրական իրավիճակներով, որ հնարավոր հիպոթետիկ իրավիճակների մասին խոսելը` թե ինչ կլիներ, եթե այսպես չլիներ, կարծում եմ` ուղղակի չեմ կարող պատասխանել, որովհետեւ հիպոթետիկ դատողություններ կատարելու սիրահար չեմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք:

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Պրն Գրիգորյան, ես կարծում եմ, որ ՍԴ-ի եւ, առհասարակ, Սահմանադրության ուղեծրից դուրս գալու վերաբերյալ դատարանի, առհասարակ, ոչ միայն Հրայր Թովմասյանի անձով պայմանավորված` մենք պետք է գնահատական տանք, ես կարծում եմ, որ մենք հարցը փոքրացրել, բերել ենք Հրայր Թովմասյանի վրա ենք կենտրոնացրել` շատ ավելի կարեւոր խնդիր հեռացնելով մեր  դիտակետից: Ես, իհարկե, իմ ելույթում կանդրադառնամ դրան, բայց կարծում եմ, որ այս հարցը շատ ավելի մեր պետության ապագային վերաբերող հարց է եւ այն չպիտի փոքրացվեր, նսեմացվեր, այս գործի շրջանակի մեջ տեղավորվեր բացառապես, եւ ես մնացածի մասին արդեն առիթ կունենամ խոսելու: Շնորհակալություն:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Ես արձագանքեմ: Պրն Բաբաջանյան, տեսեք, իսկ ինձ թվում է, որ որոշակի արհեստական  փոխկապակցում կա, անպայման, որ եթե մենք ինչ-որ գործողություն կամ ինչ-որ դիրքորոշում պետք է արտահայտենք, առհասարակ, ՍԴ վերաբերյալ, այս գործընթացը դա բացառում է, բնավ ոչ, այս գործընթացը կոնկրետ օրենքով նախատեսված, կոնկրետ ժամկետային սահմանափակումներով գործընթաց է, եւ հանգամանքը, որ էստեղ նշված է դատավոր Հրայր Թովմասյանի անունը, պայմանավորված չէ մեր վերաբերմունքով պրն Թովմասյանի նկատմամբ, պայմանավորած է այն հանգամանքով, որ այն հիմքերը, որոնք նշված են դիմումում, առկա են պրն Թովմասյանի դեպքում, առկա կլինեն այլ դատավորի դեպքում, երբ նա նույն արարքը կկատարեր, կդիմեինք այլ դատավորի վերաբերյալ` էական կարգապահական խախտման հիմքով լիազորությունների դադարեցմանը, եւ ես, անկեղծ ասած, չեմ հասկանում, թե եթե դուք տեսնում եք պրոցեսի անհրաժեշտություն` ՍԴ-ի գործունեությանը գնահատական տալ` լինելով «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության անդամ, որը նույնպես քաղաքական գործընթացներ սկսող սուբյեկտ է, եւ այժմ նաեւ որպես անկախ պատգամավոր որեւիցե կերպով սահմանափակված չեք, ինչո՞ւ է անպայման ենթատեքստային, որ իշխանությունը պետք է պրոցես սկսի, մեկը մյուսի հետ ես չէի կապակցի:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Անուշ Բեղլոյան:

Ա.ԲԵՂԼՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի պրն Գրիգորյան, ես ճի՞շտ հասկացա, որ այն փաստարկը, որը բերվեց ձեր ելույթի մեջ առ այն, որ լինելով արդարադատության նախարար` Հրայր Թովմասյանը ներկայացնում էր իշխանության դիրքորոշումը Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում, դրանով իսկ կարելի է իր գործունեությունը համեմատել եւ դրանից բխող` իր գործին մասնակցելու եւ քննելու իրավունքը համեմատել այն իրավունքի հետ, որն իրեն չվերապահեց Վահե Գրիգորյանը, երբ հայտարարեց, որ ինքը չի կարող ներգրավվել այդ գործի քննարկմանը, քանի որ տուժածների շահերը ներկայացրել է դատարաններում: Արդյո՞ք ես ճիշտ եմ հասկանում, որ համեմատելի են այդ երկու հանգամանքները եւ օրենքի ոգու տեսակետից կարելի է ասել, որ այդ երկու կողմերը, այդ երկու հանգամանքները համեմատելի են: Շնորհակալություն:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Տիկին Բեղլոյան, ոգու տեսանկյունից կարծում եմ, որ, այո, որոշակի փաստարկներ ճշտենք, որպեսզի մեզ չմեղադրեն, որ մենք խուսափում ենք փաստերով եւ շատ կոնկրետ խոսել: Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում այն ժամանակ ՀՀ Կառավարության ներկայացուցիչը, եթե չեմ սխալվում, պրն Կոստանյանն էր, սակայն մեր դիրքորոշումը կայանում էր նրանում, որ արդարադատության նախարարության վրա էր դրված Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում ՀՀ Կառավարության շահերի ներկայացումը, եւ երբ Կառավարության կողմից ներկայացվում է դիրքորոշում, այն էլ` այն մասի կողմից, այսպես ասած, նախարարության կողմից, դրա ստորաբաժանման աշխատակցի կողմից, որի ղեկավարը դու ես, այդ կարծիքն այս կամ այն կերպ քեզ վերագրելի է եւ քեզ կարող է կաշկանդել:

Ինչ վերաբերում է Վահե Գրիգորյանի հանգամանքին. տեսեք, ես հաճախ հիմա նաեւ լսում եմ, որ ասում են` դե, եթե քաղաքականացված է... Մենք հիմքերից շատ ժամանակ շեղվում ենք, ավելի լայն ինչ-որ ու ավելի հեղհեղուկ, ինչն ավելի վատ է, կոնտեքստ ենք տեղափոխում, ասում են` դե, եթե քաղաքականացված է պրն Թովմասյանը, Վահե Գրիգորյանին էլ մեղադրանքներ կան, որ փողկապակցված է «Իմ քայլը» խմբակցության կամ իշխող ուժի հետ: Մենք ինչ ենք ասում. ասում ենք` ժողովուրդ ջան, Վահե Գրիգորյանի մասով էդ փաստարկը. ոնց որ թե. ավելի շատ հենց էս դիմումի հիմնավորմանն է գալիս, ոչ թե հակառակը: Վահե Գրիգորյանը մասնակցելով այդ գործի քննությանն այլ դատարանում եւ ունենալով կանխակալ վերաբերմունք Ռոբերտ Քոչարյանի նկատմամբ` վարույթից հեռացել է, բա մեր ասածն էլ է դա, մենք հո չենք ասում` չկարողանան դիմել ՍԴ, ՍԴ-ը կոլեգիալ մարմին է, որը բաղկացած է 9 անդամից կամ դատավորից. սկզբնամասում այս մասով արդեն ասացի: Կոլեգիալ մարմին է, նրանից, որ դուք այս կամ այն վարույթից կհեռանաք, անձը չի տուժի, իր սահմանադրական արդարադատությունը մեկ է` կիրականացնի ՍԴ-ը եւ երբ երեկ նաեւ պրն Թովմասյանի կողմից խոսվեց արգելքների մասին, իսկ օրենքը չի արգելում լինել ՍԴ անդամ, եթե մինչ այդ եղել ես կուսակցական: Տեսեք, մենք չենք ասում, որ արգելում է, բայց մեզանից յուրաքանչյուրը` ցանկացած մարդ, երբ գնում է կոլեգիալ մարմին, ինչ-որ հարցեր լինելու են, որ ինքն ինքնաբացարկ պետք է հայտնի: Տեսեք, հիշեցնեմ տիկին Ղահրամանյանի ընտրությունը Կենտրոնական բանկի խորհրդի անդամ ոչ վաղ անցյալում էր, մենք ինչ արձանագրեցինք. ասացինք` տիկին Ղահրամանյան, արգելք չկա, որ դուք նշանակվեք, եւ ԱԺ հավանությանը թեկնածությունն արժանացավ, բայց ձեր ամուսնական կապը հաշվի առնելով` կոնկրետ դեպքերում մենք բոլորս հասկանում ենք, որ դուք վարույթին պետք է չմասնակցեք, այսինքն` տենց քառակուսի չի ամեն ինչ, կամ դու գնում ես, մասնակցում ես բոլոր վարույթներին կամ չես գնում, ավելի ճկուն է գաղափարախոսությունն այս հարցում, որ ընտրվում ես եւ դառնում ես այդ մարմնի անդամ, բայց կոնկրետ հարցերով, կոնկրետ դեպքերում` օբյեկտիվ հանգամանքներով պայմանավորված, պետք է, որպեսզի հարց չառաջանա, վարույթին չմասնակցելու հարցը, առնվազն ,բարձրացվի:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագա՞նք: Չկա արձագանք: Շաքե Իսայան:

Շ.ԻՍԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Գրիգորյան, իրականում իմ հարցերը շատ են, փորձեմ արագ-արագ ձեւակերպել, եւ քանի որ դուք անդրադարձաք նաեւ ձեր մասնագիտական փորձառությանը, ես կխնդրեմ, եթե հնարավոր է` առաջին հարցին այսպես կարճ պատասխանել` այո կամ ոչ: Ի՞նչ եք կարծում դատավորի գործի քննության անհնարինության հարցը քննարկվում է աշխատակարգային որոշմա՞մբ, թե՞ ոչ:

Երկրորդ հարցս. կցանկանայի իմանալ ձեր տեսակետը նաեւ` արդյո՞ք ՍԴ դատավորի հատուկ կարծիքը կարող է ծառայել որպես իրավական հիմք եւ արդյո՞ք այս որոշման նախագիծը, որտեղ հիմնավորումների մեջ ներառված է նաեւ ՍԴ դատավորի հատուկ կարծիքը չի, կարող հետագայում կաշկանդել ՍԴ դատավորներին` իրենց մասնագիտական գործունեությունն իրականացնելու համար:

Երրորդ հարցս. հիմնավորումներում առկա է ՍԴ դատավոր Ֆելիքս Թոխյանի հատուկ կարծիքը, որը վերաբերում է ոչ միայն Հրայր Թովմասյանին, այլ ՍԴ-ին։ Կցանկանայի իմանալ` արդյո՞ք հետագայում` նաեւ մյուս դատավորների մասով, միջնորդություն ներկայացնելո՞ւ եք, թե՞ ոչ: Որպես հիմնավորում նաեւ նշված էր Հրայր Թովմասյանի փոխկապակցությունը որոշակի շրջանակների հետ, որ մասին տիկին Բեղլոյանի հարցին պատասխանելիս որոշակի անդրադարձաք: Կցանկանայի իմանալ` նաեւ մյուս դատավորների փոխկապակցվածությունը եւս քննության առարկա դարձնելո՞ւ եք, թե՞ ոչ: Շնորհակալ եմ:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Տիկին Իսայան, ես ինչքան հիշում եմ` պատասխանեմ, հընթացս պետք է խնդրեմ` հիշեցնեք հարցերը:

Առաջինը` աշխատակարգային որոշմամբ է քննարկո՞ւմ է, թե՞ չէ. այո, աշխատակարգային որոշմամբ քննարկվում է, բայց մեր դիրքորոշումը կայանում է նրանում, որ «Աշխատակարգային որոշմամբ քննարկման մասին» օրենքում նշված լինելը ոչ թե սահմանափակող նորմ է, այլ նշվում է, որ այդ ժամանակ քննարկվում է: Ընդհանուր դատարանի անաչառության պահանջի ապահովման տեսանկյունից միշտ հնարավորություն պետք է ունենա ՍԴ-ն այդ հարցին անդրադառնալ, որովհետեւ ընթացակարգային նորմերը բուն նյութական նորմերի սահմանափակ կիրառման համար հիմք չպետք է հանդիսանան: Ի դեպ, սա իմ դիրքորոշումը չէ, սա ՍԴ մեկ այլ որոշման` 1081, եթե չեմ սխալվում, որոշման մեջ արտահայտված դիրքորոշում է:

Ձեր երկրորդ հարցը` հատուկ կարծիքների մասով. ես չհասկացա, թե ինչ ի նկատի ունեք. արդյո՞ք դրանք կարող են իրավական հիմք հանդիսանալ ինչի համար, որ ասեք` կպատասխանեմ… (Խոսում են դահլիճում): Հա, ես հիմա ասեմ կոնկրետ էս դեպքում: Պրն Թոխյանի հատուկ կարծիքը նշված է հետեւյալ համատեքստում. մենք գտնում ենք, որ ընդհանուր այս վարույթը հնչեղ էր եւ պետք է ոչ թե գրավոր ընթացակարգով քննվեր, այլ բանավոր ընթացակարգով քննվեր, բայց, այո, դուք ճիշտ եք` եթե ֆիքսենք, որ այսպես պետք է արվեր, բայց չի արվել դա, ոչ թե Հրայր Թովմասյանին է միայն մեղսագրելի, պայմանական սենց ասեմ, այլ ամբողջ ՍԴ-ին, եւ եթե դուք ինձ հարցնենք` արդյո՞ք ես այս վարույթով տեսնում եմ խնդիրեր ՍԴ այլ անդամների կողմից, պատասխանն այո է, բայց դա չի նշանակում, որ ցանկացած խնդիր տեսնելիս ԱԺ-ը պետք է դիմի, որովհետեւ շեմը բավականին բարձր է, էական կարգապահական խախտման մասին ենք մենք խոսում:

Արդյո՞ք հետագայում որեւիցե վարույթ նախաձեռնելու ենք. տեսեք, առնվազն, այս վարույթի հետ կապված, այն փաստերի շրջանակներում, որոնք մեզ արդեն հայտնի են եւ հայտնի են եղել ժամկետների առումով, առնվազն, ես մի քիչ կտարակուսեմ ասել, որ, ընդհանրապես, հնարավորություն կա, եթե որեւիցե նոր հանգամանքներ ի հայտ գան, այդ նոր հանգամանքների ի հայտ գալուց հետո երկշաբաթյա ժամկետում արդեն պետք է հասկանանք:

Հատուկ կարծիքների մասով նաեւ ասեմ հետեւյալը. ես համաձայն եմ այն դիրքորոշման հետ, որ հատուկ կարծիքները երբեք չպետք է օգտագործեն, որպեսզի իրավական ուժի տեսանկյունից կասկածի տակ դնեն որոշումները, որովհետեւ որոշումը, եթե անհրաժեշտ քվորումի ապահովածության դեպքում անհրաժեշտ կողմ ձայներ ապահովել է, ուրեմն, իրավական առումով ուժի մեջ է, բայց երբ մենք ասում ենք` խնդրահարույց է, որ հրապարակային չի քննարկվել այս գործը եւ այս համատեքստում հղում ենք կատարում հատուկ կարծիքին, որտեղ ՍԴ դատավորն ասել է` այս գործը հնչեղ էր, այդ համատեքստում կարծում եմ, որ լրիվ նորմալ է հատուկ կարծիքին հղում կատարելը եւ, առհասարակ, հատուկ կարծիքների ինստիտուտը շատ կարեւոր է եւ ոչ միայն իրավական նաեւ գիտական շրջանակների կողմից օգտագործում են եւ իրավունքի գիտությունը զարգացնելու տեսանկյունից:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք, տիկին Իսայան:

Շ.ԻՍԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Գրիգորյան, իրականում ես կարծում եմ` նորմալ չէ, երբ մենք հատուկ կարծիքը դիտում ենք որպես իրավական հիմք, որովհետեւ ես կարծում եմ, որ էս ընդունելով որպես իրավական հիմք, մենք կարող ենք կաշկանդել հետագայում ՍԴ դատավորներին իրենց հատուկ կարծիքներով հանդես գալ:

Ինչ վերաբերում է աշխատակարգային որոշումներով ընդունվելուն. ուրեմն, «Սահմանադրական դատարանի մասին» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 16-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, դուք արդեն ինքներդ շատ լավ գիտեք, այո, դատարանը լուծում է գործը քննության ընդունելու մասին աշխատակարգային որոշման շրջանակներում, ինչը եւ դուք ասացիք, որ, այո, գործը վարույթ է ընդունվել 21.06.2019 թվականին, այսինքն` միայն էս փաստով նշանակում է, որ երկշաբաթյա ժամկետը վաղուց անցել է, մոտ 3 ամիս է, եւ այստեղ մենք ունենք ժամկետների խնդիր:

Ինչ վերաբերում է մյուս դատավորների նկատմամբ միջնորդություններ սկսելուն կամ չսկսելուն. դուք ասացիք, եթե լիներ հիմք, գուցե, մենք այլ դատավորի նկատմամբ եւս...

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Էական կարգապահական խախտման:

Շ.ԻՍԱՅԱՆ

-Ես հիմա իմ ձեռքի տակ ունեմ փաստաթուղթ, ու ընդհանրապես ուզում եմ նաեւ իմանալ ձեր տեսակետը եւ առաջիկա անելիքներն այն դեպքում, երբ ՍԴ դատավորները կամ որեւէ ՍԴ դատավոր մեկ տարվա ընթացքում 3 անգամից ավելի բացակայում է ՍԴ նիստերից: Ուզում եմ իմանալ, դուք հետագայում էս փաստաթուղթը, ես ունեմ ձեռքիս տակ եւ վստահ եմ, որ դուք էլ գիտեք դրա մասին, դուք սկսելո՞ւ եք միջնորդություն, թե՞ ոչ, էս հարցում եւս: Եվ, կարծես թե, էդքանը: Շնորհակալ եմ:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Տիկին Իսայան, ինձ մոտ տպավորություն ստեղծվեց, որ իմ ելույթի որոշ հատվածներ կամ ես լավ չեմ ներկայացրել կամ դուք բաց եք թողել, որովհետեւ ժամկետներին անդրադարձ եղավ:

Հատուկ կարծիքները որպես իրավական հիմք նշելը, որ ասել, որ եթե կա հատուկ կարծիք, ուրեմն, որոշումն իրավական ուժ չունի, ես էլ ասացի, որ նման դիրքորոշումն արդարացված չէ, ուստի, էստեղ մենք... (Խոսում են դահլիճում)… Ժամկետի մասով անդրադարձ կատարեցի: Հիմա ձեզ հարց եմ տալիս. պատկերացնենք` բանավոր ընթացակարգով քննվող գործ է... (խոսում են դահլիճում)… Վարույթը մի վայրկյան, մի վայրկյան, գործի... Չէ, ախր դուք... Ախր, առհասարակ էդ նորմի մեկնաբանության մասին եք է խոսում: Ասում եք` սահմանափակում է երկշաբաթյա ժամկետը, գործի քննությանն ընդունելիս որեւէ ներկայացուցիչ չկար, ներկայացվել էր դիմումը հենց դիմողի կողմից, որը դատավորներից ոչ մեկի բարեկամը չէ: Բանավոր ընթացակարգի դեպքում գալիս է ներկայացուցիչ, ով դատավորներից մեկի դուստրն է կամ որդին է, պետք  է մենք բոլորս աչք փակենք, ասենք` լավ նորմալ է, որովհետեւ այն ժամանա՞կ պետք է էդ հարցը քննարկվեր, բայց եթե  էդ պատասխանն էդ հարցին ոչ է, նշանակում է, որ ձեր էն առաջին մեկնաբանությունը հակասում է էս ձեր վերջին պատասխանին:

Ի վերջո, նաեւ բացակայությունների մասով. ուրեմն, խոսքը գնում է, էական կարգապահական խախտում է դիտվում ոչ թե, առհասարակ, բացակայությունները, այլ ոչ հարգելի բացակայությունները, այսինքն` այդ հանգամանքի մասին որպես ելակետ մենք պետք է ունենանք:

Եվ վերջին բանը նշեմ. նախագիծ ներկայացնելու իրավունքը տրված է խմբակցություններին եւ ոչ միայն իշխող խմբակցությանը, եթե դուք տենց հիմք եք տեսնում եւ ունեք համապատասխան փաստաթղթեր, ես ձեզ հորդորում եմ գործընթաց սկսել:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Տիգրան Ուլիխանյան:

Տ.ՈՒԼԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Գրիգորյան, մենք անընդհատ շեշտում ենք, որ սա զուտ իրավական գործընթաց է եւ մեզ ի հակադրություն` շատ հաճախ նաեւ մամուլում շրջանառվում է, որ սա քաղաքական պրոցես է: Արդյո՞ք սրանք իրար բացառող հասկացություններ են, արդյո՞ք, եթե պրոցեսը քաղաքական է, այն դադարում է լինել իրավական, թե՞ ոչ, արդյո՞ք մենք հերքում ենք, որ սա քաղաքական պրոցես է, խնդրում եմ ուշադրություն` չշփոթել քաղաքական հետապնդման հետ պրոցեսի քաղաքական լինելը: Սա ԱԺ-ն է` քաղաքական մարմին է, պրոցեսներ են տեղի ունենում ԱԺ-ում, ինչպես երեկ, այսօր, վաղն էլ են տեղի ունենալու, արդյո՞ք էդ պրոցեսներն իրենց բնույթի ուժով, քանի որ տեղի են ունենում ԱԺ-ում, իրոք, քաղաքակա՞ն են, թե՞ ոչ, կարող են լինել միայն իրավական կամ միայն քաղաքական:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Պրն Ուլիխանյան, տեսեք, ես հենց այս հարցի պատասխանն առիթ եմ ունեցել տալ պետաիրավական հանձնաժողովում քննարկման ժամանակ նաեւ այս հարցին ավելի վաղ անդրադարձել եմ, երբ ՍԴ-ի մասին մենք խոսում էինք, թե սա քաղաքականությունից դո՞ւրս է, թե՞ քաղաքականության մեջ է: Տեսեք, ես իմ դիրքորոշումն ասեմ. չկան բառեր, կա մեկնաբանություն, հայտնի ասացվածք գոյություն ունի, հիմա բառը քաղաքական պրոցես է` ինչ իմաստով, այն իմաստով, որ ԱԺ-ի կողմից նախաձեռնվող գործընթաց է եւ այս իմաստով` իհարկե, քաղաքական է, այն իմաստով, որ ձեր ասած` քաղաքական հետապնդում չէ, եւ ես պետաիրավական հարցերի հանձնաժողովում քննարկման ժամանակ ասացի` եկեք մեկ այլ տերմինաբանություն, ասացի` քաղաքականացված չէ, այսինքն` քաղաքական նպատակահարմարության, քաղաքական կոնյունկտուրայի, որոշակի շահերի դրդապատճառներ այս պրոցեսի հիմքում չկան, բայց եթե մենք ասում ենք, մենք չպետք է խորշենք, որ ասենք` այո, այն իմաստով, որ ԱԺ-ի կողմից իրականացվող գործընթաց է եւ վերաբերում է մի սահմանադրական մարմնի կողմից այլ սահմանադրական մարմին դիմելում, իհարկե, այս իմաստով պրոցեսը քաղաքական է եւ, իհարկե, այդ իրավականն ու քաղաքականն իրար չեն բացառում,  եւ ասեմ ավելին` հենց Սահմանադրությունն էլ, որը երկրում բարձրագույն իրավական ուժ ունեցող փաստաթուղթն է, հանդիսանում է իրավաքաղաքական փաստաթուղթ գծիկով, այսպես ասած, նենց որ, ձեր հարցի պատասխանը կարծում եմ` տվեցի:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք:

Տ.ՈՒԼԻԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ես էս հարցն ինչի համար տվեցի. պարզվում է, որ մեր սիրելի քաղաքացիներից մեկն ինչ-որ ապացույցներ է հավաքում, որ սա քաղաքական պրոցես է, ընդ որում` ոչ մեկ տեղ, այլ մի քանի տարբեր տեղեր է ապացույցներ հավաքում, ասենք, որ չչարչարվի, դա ինչ-որ հերքելու բան էլ չէ, ԱԺ-ում քաղաքական պրոցես է, նորմալ է, դատապարտելի բան չկա: Շնորհակալ եմ:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Պրն Ուլիխանյան, տեսեք, ասում եմ, որպեսզի բառախաղի մեջ չընկնենք, էլի, միգուցե, այդ ձեր նշած քաղաքացին քաղաքական պրոցեսի քաղաքական լինելու ապացույցներ է ման գալիս, այ պրոցեսի` էն վատ իմաստով, քաղաքական լինելու տեսանկյունից, ինձ թվում է` ապարդյուն է իր ծախսած ժամանակը, որովհետեւ չի կարելի գտնել մի բան, որը գոյություն չունի:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եվ, ըստ այդմ, հարցերն էլ ավարտվեցին, պրն Գրիգորյան, շնորհակալություն, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը:

Իսկ հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Սիսակ Գաբրիելյանին:

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Մեծարգո նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, շնորհակալություն: Ըստ էության, պրն Գրիգորյանը ներկայացրեց հիմնական էդ 4 հիմքերը, ես ներկայացնեմ, պարզապես, հանձնաժողովի տեսակետը: Քննարկվել է հարցը հանձնաժողովում, ստացել է դրական եզրակացություն, եթե չեմ սխալվում, միայն «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությունը չմասնակցեց քվեարկությանը: Մի փոքր, բայց գայթակղիչ է Հրայր Թովմասյանի երեկվա հարցազրույցին անդրադառնալը: Ես պարզապես կարճ անդրադառնամ,  հնչած հարցերին նաեւ փորձեմ պատասխանել:

4 հիմքերից, օրինակ մեկը` բերված է պրն Օրբելյանի հետ քավոր-սանիկ հարաբերությունները: Այո, ինչպես պրն Գրիգորյանն ասաց, որեւէ մեկը չի արգելում ունենալ քավոր եւ նաեւ լինել ինչ-որ մեկի սանիկը, բայց խնդիրը նաեւ այստեղ հետեւյալն է, որ, օրինակ` ես կարծում եմ, որ նույն պրն Գրիգորյանը վաղը կարող է շատ լավ դատավոր լինել, պրն Պետրոսյանը մեր ֆակուլտետի լավագույն մասնագետներից է աշխատանքային իրավունքի, ինքը կարող է շատ լավ դատավոր լինել, բայց որ օրը ես կանգնեմ դատարանի առջեւ, իմ կարծիքով` եւ՛ պրն Գրիգորյանը, եւ՛ պրն Պետրոսյանը չպետք է մասնակցեն այդ գործի քննությանը, որովհետեւ ամեն դեպքում մենք անցել ենք ճանապարհ: Հիմա ես նաեւ էս առումով, մի փոքր հարգելի գործընկերներ, հատկապես, «Բարգավաճ Հայաստան»-ից, ինձ համար մի քիչ անհասկանալի էր, որովհետեւ երբ դուք դեմ եք քվեարկել Հրայր Թովմասյանին, բնականաբար, դուք դեմ չեք քվեարկել նրա համար, որ ինքը չգիտեմ գինի չի սիրում կամ լավ ֆուտբոլ չի խաղում, բնականաբար, քվեարկել եք դեմ, որովհետեւ կարծել եք նաեւ, որ ինքն անաչառ չի կարող լինել, որ ինքն ունի քաղաքական կապեր եւ այլն, բա հենց էդ կապերից մեկն էլ էստեղ հիմքում դրված է, այսինքն` դուք, ես տենց եմ պատկերացնում, դուք էդ տրամաբանության դեմ եք քվեարկել, որովհետեւ դուք կարծել եք, որ ինքը չի կարող անաչառ ՍԴ դատավոր լինել, որովհետեւ ինքը կապ ունի Հանրապետական կուսակցության հետ, երբ հետագայում էլ կարող է գալ մի իրավիճակ, որ նույն այդ Հանրապետական կուսակցության կամ իր հետ կապակցված այլ անձի հետ կապված դատավարություն լինի նույն ՍԴ-ում եւ ինքն ունենա էդտեղ շահերի բախում: Ես կարծում եմ` դուք էդ տրամաբանությամբ եք դեմ քվեարկել, եթե սխալ լինեմ, կարող եք, իհարկե, ուղղել, բայց հիմա էդ հիմքերից մեկն էլ էստեղ է գրված, որ, օրինակ` կա կապը, եւ իրենք էլ չեն բացառում, որ կա այդ կապը, եւ նաեւ պրն Օրբելյանի մասով, եւ նաեւ Հրայր Թովմասյանի մասով ես որեւէ երկուսի մասնագիտական կարողություններն էլ, ի սեր Աստծո, կասկածի տակ չեմ դնում, երկուսի հետ էլ առիթ ունեցել եմ իմ լրագրողական գործունեության ընթացքում շփվել, բայց նաեւ էս ընթացքում ես մի բան հիշեցի, օրինակ` երբ կալանավորվեց Ռոբերտ Քոչարյանը, նրա պաշտպանական թիմից պրն Օրբելյանն առաջին փաստաբանն էր, որ խոսեց անձեռնմխելիության մասին: Ռոբերտ Քոչարյանն ունի բազմաթիվ փաստաբաններ, բայց պրն Օրբելյանն էր, որ հենց ինձ հետ հարցազրույցում, բարձրաձայնեց նրա անձեռնմխելիության մասին եւ հետագայում նաեւ հենց «Ազատություն» ռադիոկայանի եթերում ինքն ասաց, որ, այո, ես նաեւ այցելել եմ  ՍԴ, հանդիպել եմ Հրայր Թովմասյանի հետ: Իհարկե, ժամանակակից հատկապես տեխնոլոգիաները թույլ են տալիս, եթե կա պայմանավորվածություն, կարող են, չգիտեմ, Whatsapp-ով իրար հետ շփվել եւ այլն, բայց հենց ողջամիտ դիտորդի մոտ դա կասկածի տեղիքը տալիս  է, չէ՞: Օրինակ` երբ նույն Ռոբերտ Քոչարյանի դատավարության ընթացքում գլխավոր դատախազը մուտք գործեց էն մուտքից, որը դատավորի համար է նախատեսված, էստեղ օգտագործեմ Հրայր Թովմասյանի` երեկվա հարցազրույցի բառերը, վայնասուն էր բարձրացել, ասում էին` էդ ոնց է էդ մուտքից գալիս, ուրեմն, ինչ-որ բան են պայմանավորվում, գուցե, օբյեկտիվ է էդ կասկածը: Է հիմա էլ կա էդ օբյեկտիվ կասկածը, որ իրենք ոչ միայն քավոր-սանիկ են, այլ նաեւ նախքան էս գործի քննությունը հանդիպում են ՍԴ-ում որպես քավոր-սանիկ, այսինքն` հանրության մոտ, մեզ մոտ, վստահ եմ` նաեւ ձեզ մոտ կա էդ որոշակի ողջամիտ կասկածը, որ էստեղ կարող է առերեւույթ, ըստ էության, հետագայում շահերի բախում լինել: Էս մասով, թերեւս, էսքանը, կարծում եմ` բան բաց չթողեցի, եթե հարցեր կլինեն, կպատասխանեմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերի համար հերթագրում: Չկան հարցեր: Պրն Գաբրիելյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը:

Մտքերի փոխանակության համար` հերթագրում: Արթուր Դավթյան:

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Հարգարժան նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, սիրելի ժողովուրդ, ԱԺ-ում քննարկվում է իրավական խնդիր իրականում` էական կարգապահական խախտում կատարելու հետ կապված, այսինքն` ինչ ենք մենք քննարկում, մենք ունենք իրավիճակ, որ ԱԺ «Իմ քայլը» խմբակցությունը...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կներեք, պրն Դավթյան, կներեք, էդտեղ դահլիճում` լռություն: Շարունակեք:

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-ՍԴ-ում քննվող գործի շրջանակներում առերեւույթ նկատվել են էական կարգապահական խախտումներ կոնկրետ դատավորի կողմից, եւ ի՞նչ գործողություններ է իրականացվում այսօր ԱԺ-ում: ԱԺ-ը դիմում է ՍԴ-ին, որպեսզի այդ հարցը ՍԴ-ում քննարկվի, իսկ ինչու է այս դիմումի անհրաժեշտությունն առաջացել. քանի որ եղել է մի քանի առերեւույթ խախտումներ, այսինքն` անաչառության վերաբերյալ եղել են կասկածներ` հիմնվելով նախկին քաղաքական գործունեության վրա, ինչպես նաեւ քավոր-սանիկական հարաբերությունների հիմքում, ինչպես նաեւ նախկինում մարտի 1-ի վերաբերյալ արտահայտված դիրքորոշումներով եւ ամենակարեւորը, որ էս հարցերը ՍԴ-ի մեկ այլ դատավորի կողմից բարձրացվել են եւ դրանք քննության առարկա չեն դարձվել, եւ ես ցանկանում եմ բոլորին ուղղորդել, որ էստեղ քննարկվում է իրավական խնդիր եւ էս հարցի լուծումն անհրաժեշտ է էնքանով, որ մենք իմանանք, որ հետագայում ՍԴ-ում նման տիպի կարգապահական էական խախտումներ հուսով եմ, որ այլեւս չլինեն: Այսքանը:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Սիմոնյան, մի հարց. քանի որ 3.5 րոպե է մնացել… Այո: Ալեն Սիմոնյան:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, նախ եւ առաջ` ուզում եմ` մի բան ֆիքսենք, որ ես` որպես ԱԺ փոխխոսնակ, շատ բացասական եմ գնահատում Հրայր Թովմասյանի` էստեղ ներկա չլինելը եւ ՀՀԿ-ական պատգամավորի վերջին հայտարարությունը, որտեղ ինքն ինստիտուտի նկատմամբ ըստ իս` անհարգալից վերաբերմունք է դրսեւորել` տարանջատելով «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը, դիմելով «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությանը, եւ նա փաստացի հերթական քաղաքական հայտարարությունն է արել, որն անընդունելի եմ համարում:

Ինչ է ասում Հրայր Թովմասյանը. ասում է` այս պրոցեսը հետապնդում է մեկ նպատակ. քաղաքական որոշումների ընդունման ճանապարհին չեզոքացնել ՍԴ-ն որպես արգելապատնեշ, որպես խոչընդոտ, որպես մի մարմին, որը կարող է քաղաքական որոշումներին ասել` ստոպ, որովհետեւ այն հակասում է Սահմանադրությանը: Պրն Թովմասյան, դուք ՍԴ-ը չեք, դուք ընդամենը մեկ անդամն եք այդ դատարանի, մի վերագրեք ձեզ ամբողջ դատարանի ֆունկցիան, մի փորձեք դրանով հանցակից սարքել` չակերտավոր, մնացած ՍԴ անդամներին, դատավորներին: Սա` մեկ: Շատ կարեւոր է, ի դեպ նշեմ, լեզվամտածելակերպը եւ էլի փաստեր կբերեմ` դրա հետ կապված:

Ասում եք` քաղաքական որոշում: Ի՞նչ քաղաքական որոշման մասին է խոսքը, ընդամենը մեկ հարցի շուրջ է այս օրերին քննարկում եղել, որի հետ կապված` դուք մի որոշում եք հրապարակել, որը, էսպես ասած, հետաքրքրված կողմերն ընկել են ժողովրդական լեզվով ասեմ` կոֆեի բաժակ նայողի մոտ, որ հասկանան, թե դուք ի՞նչ եք գրել էդ բանի մեջ, եւ շաբաթներ շարունակ մեկնաբանությունների հետեւից էին ընկել: Ի՞նչ քաղաքական որոշման մասին է խոսքը գնում:

Ասում եք` սահմանադրական օրենքը չի ասում, որ սենց պետք է լինի, նենց պետք է լինի, էդ դուք եք գրել էդ օրենքը ձեր վրայով, գրել եք այդ օրենքը, որ դուք դառնաք ՍԴ անդամ, նախագահ, որ Սերժ Սարգսյանը ձեզ նշանակի, ինչո՞ւ եմ ասում` Սերժ Սարգսյանը, դրան էլ կանդրադառնամ հիմա:

Բացի օրենքից ՍԴ-ը եւ, ընդհանրապես, ՍԴ դատավորը եւ, ընդհանրապես, դատավորը պետք է վստահություն վայելի ՀՀ քաղաքացիների մոտ: Դուք, պնդում եմ, վստահություն չեք վայելում, չեք վայելում, որովհետեւ գրել եք Սերժ Սարգսյանի համար Սահմանադրություն, չեք վայելում, որովհետեւ գրել եք Սերժ Սարգսյանի համար Ընտրական օրենսգիրք, որպեսզի ինքը կարողանա վերարտադրվել, մի հատ տեսնի` ով իրեն ինչքան ձայն է բերում, ըստ դրա վարձահատույց լինի: Հանրությունը ձեզ չի վստահում եւ չի վստահելու ձեր որոշումներին այսուհետ:

Եվս մի բան. ձեր հարցազրույցի մեջ ասում եք` նա չկա, ով ինձ նշանակել է արդեն: Այո, նա չկա, ձեզ նա չի նշանակում, ԱԺ-ն է նշանակում նշանակելիս: Այո, նա չկա ու դուք գնալու եք նրա հետեւից: Սատանայի փաստաբան լինելը միակ ձեր կարգավիճակն է եղել նախորդ իշխանության տարիներին, դուք եղել եք նրա փաստաբանը, նրա արածները եւ իր, էսպես ասած, պրոյեկտներն իրականացնողը եւ իրավական ձեւակերպում տալու համար վարձահատույց են եղել ձեզ հետ: Դուք վստահություն չեք վայելում, պրն Թովմասյան:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Մենք էլ մի ժամ ընդմիջում կանենք:

ԸՆԴՄԻՋՈՒՄ


Ժամը 14:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ ԵՎ ԱԺ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԱԼԵՆ ՍԻՄՈՆՅԱՆԸ

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, խնդրում եմ զբաղեցնել տեղերը։ Շարունակվում են ելույթները։ Հաջորդ ելույթի համար՝ Նազելի Բաղդասարյան։ Խնդրեմ, տիկին Բաղդասարյան։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, իմ շատ սիրելի հայրենակիցներ, այսօր մեկ գործընթացի մեջ ենք, որը վերջին օրերին բոլորը սեւեռել են եւ բոլորը փորձում են իրենց իրավաբանական գիտելիքները ցուցաբերել մեկ հարցի շուրջ, որը խիստ իրավական տիրույթում է։ Այո, ԱԺ «Իմ քայլը» խմբակցությունը նախաձեռնել է գործընթաց, որը, ըստ էության, նախադեպը չի ունեցել Հայաստանում։ Եվ մեկ գործընթաց, որը խիստ խորհրդարանի տիրույթում է եւ բխում է պառլամենտարիզմի գաղափարից։ Ես հասկանում եմ, որ անհարկի կերպով այս իրավական գործընթացը փորձում են քաղաքականացնել եւ տալ այլ երանգներ, նշելով, որ չգիտես ինչու իշխանության մեկ ճյուղը՝ օրենսդիր մարմինը փորձում է միջամտություններ ունենալ դատական իշխանությանը։ Բայց խոսելով իշխանության երեք ճյուղերի տարանջատման մասին` պետք է չմոռանալ նաեւ զսպման եւ հակակշռման մեխանիզմների մասին։ Եվ այո, եթե սահմանադրական ինստիտուտներից մեկը դուրս է գալիս իր լիազորություններից, հարկ է, որ այստեղ խորհրդարանն իր միջամտությունն ունենա օրենքով սահմանված եւ լիազորությունների շրջանակներում։

Այս գործընթացն իրավական է եւ դրա մասին խոսում են այն սպառիչ չորս հիմնավորումները, որոնք ներկայացրեցին իմ գործընկերները եւ որեւէ մեկը չի փորձել մինչ այժմ այս գործընթացի տվյալ հանգամանքները դնել կասկածի տակ։ Մինչդեռ Հրայր Թովմասյանը, ով նախօրեից խիստ անհանգիստ վարքագիծ է դրսեւորում, թույլ է տալիս իրեն այնպիսի քաղաքական հայտարարություններ, որոնք ի պաշտոնե Սահմանադրական դատարանի դատավոր անդամն իրավասու չէր անել։ Հավանաբար, ոչ միայն Արամ Օրբելյանի, այլեւ Սահմանադրության չակերտավոր կնքահայրը ժամանակին իր քաղաքական հոտառությունը կորցնելով` չի հաշվարկել, որ իր իսկ գրած փաստաթուղթը կարող է օգտագործվել իր դեմ։ Ցավում եմ, որ այս ծուղակի մեջ ընկել են նաեւ մեր գործընկերները «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունից։ Ինչո՞ւ. որովհետեւ բերում են հիմնավորում, որ այս փաստաթուղթը չի հիմնավորում, չի փարատում կասկածները եւ իրավական ձեւակերպումներ հստակորեն չունի։

Հարգելի գործընկերներ, պետական-իրավական հարցերի հանձնաժողովի նիստը բաց, առցանց դրված է եւ եթե դուք ունեիք կասկածներ, ապա կարծում եմ, որ այդ նիստի ընթացքում կարող էիք հնչեցնել ձեր կասկածները, որոնք սպառիչ պատասխան կստանային։ Մինչդեռ ձեր անդամների կողմից այդ ամենը չեղավ։ Առիթ ունեցել եմ այս միտքը հնչեցնելու, բայց եւս մեկ անգամ շեշտադրեմ, որ ինչքանով էլ կասկածի տակ չուզենամ դնել ԲՀԿ մեր գործընկերների իրավական գիտելիքները, առավել եւս պրն Ծառուկյանի խորը գիտելիքներն իրավաբանության հարցում, այս խնդիրը խիստ մասնագիտական է եւ մասնագիտական գնահատականներ էր պահանջում։ Եվս մեկ անգամ մեր հայրենակիցներին ուզում եմ նշել, որ «Իմ քայլը» խմբակցությունը զերծ է մնացել քաղաքական ցանկացած գնահատականից, որովհետեւ մեզ համար կարեւոր է եղել, որպեսզի խորհրդարանը, որպես լեգիտիմության բարձր մարմին, կարողանա կոնսոլիդացնել, որ մենք ունենանք կոնսենսուս այս հարցում, ինչը հասկացել են մեր գործընկերները, եւ շատ կարեւորում եմ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության այս դիրքորոշումը։

Այո, խնդիրը լինելու է Սահմանադրական դատարանի տիրույթում, բայց խորհրդարանն այն մարմինն է, որն ունի բոլոր լիազորությունները եւ իրավասությունները` միջամտել, եթե իշխանության որեւէ ճյուղ դուրս է գալիս օրենքով սահմանված իր լիազորություններից։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Սարգիս Խանդանյան։

Ս.ԽԱՆԴԱՆՅԱՆ

-ԱԺ հարգարժան փոխնախագահներ, հարգելի գործընկերներ, սիրելի քաղաքացիներ, իմ գործընկերները մանրամասն ներկայացրեցին այն կարեւոր իրավական փաստարկները, որոնք առավել քան սպառիչ հիմնավորում են, թե ինչու Սահմանադրական դատարանը պետք է օր առաջ դադարեցնի բարձր դատարանի անդամի եւ նախագահի պաշտոնը զբաղեցնող Հրայր Թովմասյանի լիազորությունները։ Անշուշտ, իրավագիտությունը ճշգրիտ գիտություն չէ եւ յուրաքանչյուր փաստարկ կարելի է մեկնաբանել կամ բերել դրանց հակափաստարկները։ «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքը հնարավորություն էր տալիս Հրայր Թովմասյանին ներկա լինել այսօր այս դահլիճում եւ մեզ` ՀՀ քաղաքացիներին ներկայացնող պատգամավորներին ներկայացնել սեփական մտքերը կամ հակափաստարկները։ Սակայն միամտություն է կարծել, թե Հրայր Թովմասյանը որեւէ կերպ պատասխանատու է մեր երկրի քաղաքացիներին։ Հրայր Թովմասյանը պատասխանատու է իրեն Սահմանադրական դատարանի աթոռին կարգած մերժված խմբակի առաջ եւ սեփական մտքեր արտահայտելիս կաշկանդված է այդ խմբակի դիրքորոշումներով։ Այստեղ գալու փոխարեն երեկ նա տաքուկ տեղավորվել էր իր ընկերների լրատվական տաղավարում եւ արտահայտում էր մտքեր, որոնց գոյությունն ապացուցում է մեր նախաձեռնած իրավական այս գործընթացի ծայրահեղ անհրաժեշտությունը։ Կցանկանայի անդրադառնալ այդ մտքերից մի քանիսին։ Հրայր Թովմասյանն ասում է, թե կանխատեսելի Սահմանադրական դատարան ունենալը, որը պետք է կատարի քաղաքական որոշումները կամ փաթեթավորի քաղաքական որոշումները, պետության վերջն է։ Այս ճշմարիտ մտքի տերը` ՀՀԿ նախկին անդամը մի՞թե մոռացել է իր Սահմանադրական դատարանի անդամ, ապա նախագահ դառնալու հանգամանքները։ 2015 թ. Մերժ Սարգսյանի հագով Սահմանադրություն գրած, ապա որպես պարգեւատրում հանրապետական իշխանության կողմից Սահմանադրական դատարան գործուղված Հրայր Թովմասյանի գլխավոր ակնկալվող գործառույթը մի՞թե այդ նույն իշխանության քաղաքական որոշումները փաթեթավորելը չէր։ Ստացվում է, որ այս մարդն ակամա ստանձնել էր պետությանը դեպի վերջ տանող նավի նավապետի  պաշտոնը։ Հրայր Թովմասյանն ասում է նաեւ, թե Սահմանադրական դատարանը մեր սահմանի` իրեն վստահված տարածքն է, իր համար այդ սահմանին կանգնելը նույն հոգեբանական վիճակն է, ինչ հայ-ադրբեջանական սահմանին կանգնած զինվորինը։

Սիրելի քաղաքացիներ, ցանկանում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել «վստահված տարածք» արտահայտությանը։ Իսկ ո՞վ է Հրայր Թովմասյանին վստահել այդ տարածքը։ Պատասխանը բոլորիս է հայտնի. կեղծված ընտրությունների միջոցով այս խորհրդարանը զբաղեցրած նախկին իշխանությունները։ Ուստի, զրո լեգիտիմությամբ իշխանության կողմից այդ սահմանը Հրայր Թովմասյանին վստահելը սաբոտաժ է, դիվերսիա է այդ տարածքի նկատմամբ։ Որպես քաղաքացի ես աջակիցն եմ այսօրվա իշխանությունների ցանկացած քայլի, որն ուղղված է մեր երկրի զարգացմանը, աջակիցն եմ կոռուպցիայի դեմ պայքարին, ասում է Հրայր Թովմասյանը։ Թովմասյանի նախկին ղեկավարը կասեր՝ յա, իրո՞ք։ Կոռուպցիայի դեմ պայքարը յուրաքանչյուր քաղաքացու համար սկսվում է իրենից, իր շրջապատից։ Վերջին օրերի մամուլի հաղորդագրությունները թույլ են տալիս մեզ հետեւություններ անել այս առիթով, իսկ երկրի զարգացումն անհնար է պատկերացնել առանց առողջ դատաիրավական համակարգի, որի արգելակներից մեկն էլ հենց ինքն է՝ Հրայր Թովմասյանը` Սահմանադրական դատարանի անդամի պաշտոնը զբաղեցնելու անհնարինությամբ, որը հիմնավորված է մեր խմբակցության ներկայացրած որոշման այս նախագծում։

Սիրելի քաղաքացիներ, այսօրվա քննարկման սուբյեկտը կասկածամտությամբ է վերաբերում սահմանադիրի, այսինքն՝ ձեր ունակությանը` գնահատական տալ Սահմանադրական դատարանի գործունեությանը` քամահրանքով արտահայտվելով Սահմանադրական դատարանի որոշումները չկարդացող եւ դատական իշխանությունից պահանջներ ունեցող քաղաքացիների մասին։

Չցանկանալով ձեզ այլեւս ծանրաբեռնել այս մեջբերումներով ու մտքերով` ուզում եմ հիշեցնել, որ իր նախընտրական ծրագրում «Իմ քայլը» դաշինքը հռչակել է, որ քայլեր է ձեռնարկելու դատարանների եւ դատական իշխանության հեղինակության վերականգնման ուղղությամբ։ Եվ, ըստ էության, մեր այս նախագիծը նախընտրական այս հանձնառության տրամաբանական իրացումն է։ ՀՀ քաղաքացին ազատ եւ արդար ընտրությունների միջոցով անցյալ տարի ձեւավորել է օրենսդիր եւ գործադիր իշխանություններ եւ ՀՀ քաղաքացին արժանի է նաեւ ունենալ իր կողմից վստահելի եւ լեգիտիմ ճանապարհով կազմավորված դատական իշխանություն, այդ թվում եւ հատկապես` Սահմանադրական դատարան։ Ուստի, քաղաքացիների առաջ մեր` որպես ԱԺ պատգամավորների պարտականությունն է արձագանքել դատական համակարգում տեղի ունեցող յուրաքանչյուր հակաիրավական երեւույթի եւ առաջարկել դրա առողջացման բանաձեւեր։ Այս որոշման նախագիծը, որին առաջարկում եմ կողմ քվեարկել, այդ բանաձեւերից մեկն է։ Այս առիթով ցանկանում եմ նաեւ դիմել «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության պատգամավորներին անհատապես։ Չնայած հայտնի է ձեր կուսակցության ղեկավարի երեկ հայտնած դիրքորոշումն այս հարցի շուրջ, սակայն ցանկանում եմ արձանագրել, որ ձեզանից յուրաքանչյուրը չմասնակցելով այս որոշման կայացմանը` լռելյայն մասնակից է դառնում Սահմանադրական դատարանում տեղ գտնող հակաիրավական գործընթացներին, ձեռնպահ է մնում Հայաստանի դատաիրավական համակարգի կայացման մեր բոլորի հանձնառությունից, ինչը, ամենայն հավանականությամբ, շարադրված է նաեւ ձեր քաղաքական ուժի նախընտրական ծրագրում։ Հույս ունեմ, որ դուք չեք նահանջի ձեր ընտրողների առաջ եւ մասնակից կդառնաք Հայաստանում սահմանադրական արդարադատության կայացման մեր համատեղ ջանքերին։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հաջորդ ելույթի համար՝ Միքայել Զոլյան։

Մ.ԶՈԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, ես կցանկանայի նաեւ ասել` հարգելի պրն Թովմասյան, եթե նա այստեղ լիներ, բայց, ցավոք սրտի, պրն Թովմասյանը չի եկել եւ ստիպված իր բացակայությամբ պետք է այս ամենը խոսենք։ Եվ, որպեսզի այնպես չստացվի, որ պրն Թովմասյանի բացակայությամբ այստեղ իր մասին ենք խոսում, որպեսզի պատկերացնենք, թե որոնք են նրա փաստարկները, ես նայեցի նրա երեկվա հարցազրույցը։ Հարցազրույցը նայելուց հետո հասկացա, թե ինչու չի եկել պրն Թովմասյանը։ Նա չի եկել, որովհետեւ նա չունի լուրջ փաստարկներ` հակադարձելու այս ամենին։ Հիմա կբացատրեմ, թե ինչու։

Ի՞նչ հարց ենք մենք այսօր քննարկում։ Ըստ էության, ես այդ հարցը տվեցի պրն Գրիգորյանին։ Ես, իհարկե, իրավաբան չեմ, բայց ես այսպես եմ հասկանում։ Մեզ տրվել է հետեւյալ հարցը. արդյո՞ք կան հիմնավոր կասկածներ առ այն, որ Հրայր Թովմասյանը կարող է լինել անաչառ, արդար, անկողմնակալ դատավոր։ Պրն Գրիգորյանի ներկայացրածից, գոնե, ինձ համար ակնհայտ էր, որ այո, այդ հիմնավոր կասկածները կան եւ հիմա ես կներկայացնեմ, թե ինչու. որովհետեւ մի կողմից, փաստ առաջին. մենք բոլորս գիտենք, որ Հրայր Թովմասյանը եղել է նախկին իշխանության մի մասը եւ ոչ թե պարզապես եղել է նախկին իշխանության մասնիկ, այլ եղել է առանցքային դերակատարներից մեկը։ Սահմանադրություն գրել պատահական մարդու չեն վստահում։ Վստահում են առանցքային դերակատարին։ Դրա համար, օրինակ` ԱՄՆ-ում սահմանադրության հեղինակները կոչում են հիմնադիր հայրեր։ Ես հիմա չեմ քննարկում` դա լավ էր, թե վատ էր, որ Հրայր Թովմասյանը նախկին իշխանության առանցքային դերակատար էր։ Գուցե դա շատ լավ էր, եւ գուցե, ի վերջո, 100 տարի հետո մեր ժողովուրդը դրա համար շատ լավ բառերով կհիշի պրն Թովմասյանին։ Բայց դա փաստ է, բոլորը գիտեն, որ նա առանցքային դերակատար էր նախկին իշխանության մեջ։

Երկրորդը՝ Սահմանադրական դատարանում լսվում է գործ, որն առնչվում է նախկին իշխանության հետ։ Նորից, ես չեմ քննարկում, այդ գործի մանրամասներին ես, ընդհանրապես, չեմ անդրադառնում, այդ գործի մասին ես որեւէ կարծիք չեմ հայտնում, բայց ակնհայտ է, որ այդ գործն առնչվում է նախկին իշխանության հետ։ Հարց. արդյո՞ք նախկին իշխանության առանցքային դերակատար Հրայր Թովմասյանը կարող էր լինել անաչառ դատավոր այդ գործում։ Հիմնավոր կասկած կա՞ այստեղ. կա։ Արդյո՞ք Հրայր Թովմասյանն ինչ-որ քայլեր ձեռնարկեց, որպեսզի այդ կասկածը փարատվի։ Թե ինչ քայլեր պետք է ձեռնարկեր, կարծում եմ ավելի մանրամասն կրկնելու կարիք չկա, պրն Գրիգորյանը շատ մանրամասն սա ներկայացրեց։ Եվ հիմա, եթե պրն Թովմասյանն այստեղ լիներ, մենք նրան հարց կտայինք, թե ո՞նց եք մեկնաբանում այս իրավիճակը։ Պրն Թովմասյանն այստեղ չէ, բայց երեկվա հարցազրույցում այդ հարցը նրան տրվեց եւ նրա պատասխանը պարզապես ապշեցուցիչ էր ինձ համար։ Նա ասաց հետեւյալը. ես այն մարդը չեմ։ Վերջ, դա էր նրա փաստարկը։ Նա ասաց` ես այն մարդը չեմ, որ ով էլ գա, հիմա չեմ ուզում կրկնել նրա բառերը մանրամասն, ես իմ խղճի վրա հիմնված որոշում կընդունեմ։ Վերջ: Այսքանն էր պրն Թովմասյանի փաստարկը։ Ինձ համար, կներեք, բայց այս փաստարկը բավարար չէ։ Հետեւաբար` ես ունեմ հիմնավոր կասկածներ պրն Թովմասյանի անաչառության վերաբերյալ եւ ես գտնում եմ, որ մենք որպես ԱԺ, պարտավոր ենք սկսել այս գործընթացը, որպեսզի այդ հիմնավոր կասկածները կամ փարատվեն կամ հաստատվեն։ Այս հարցազրույցում պրն Թովմասյանն էլի հետաքրքիր մի բան ասաց, կոչ արեց ազնվության, ասաց, որ պատգամավորներին կոչ եմ անում, որ ազնիվ լինեն, հայելու դիմաց կանգնեն, ասեն ինչ-որ բաներ եւ այլն։ Ես էլ եմ կոչ անում բոլորիս ազնվության։ Եկեք մենք ազնիվ լինենք մեր առջեւ եւ հայելու առջեւ կանգնելով կամ առանց դրա` եկեք կանգնեք եւ ասենք` արդյո՞ք կարող ենք ասել հետեւյալ նախադասությունը եւ ազնիվ լինել մեզ հետ. ես որեւէ կասկած չունեմ, որ Հրայր Թովմասյանն անաչառ, անկողմնակալ, արդար դատավոր է։ Կարծում եմ` շատ քիչ մարդիկ կլինեն այս դահլիճում, ովքեր կարող են նման բան ասել եւ որեւէ կասկած չունենալ դրա վերաբերյալ։ Հետեւաբար` կարծում եմ` պարզ է, որ մենք այսօր պետք է սկսենք այս գործընթացը, եւ ես կրկնվում եմ, բայց ուզում եմ նորից պնդել եւ դրա վրա ուշադրություն հրավիրել, որ սա դատավճիռ չէ։ Մենք ընդամենը գործընթաց ենք սկսում։ Եվ այստեղ այս գործընթացը սկսելը միանգամայն ամբողջապես մեր` որպես օրենսդիր մարմին, լիազորությունների շրջանակում է եւ ավելին, դա մեր պարտականությունն է։

Սրանից ելնելով` ես ուզում եմ կոչ անել իմ կողմից շատ հարգված «Բարգավաճ Հայաստան»-ի մեր գործընկերներին, ես հասկանում եմ, իհարկե, դուք արդեն որոշակի դիրքորոշում եք արտահայտել, բայց կարծում եմ` որեւէ խնդիր չի լինի, եթե նորից քննարկվի այս հարցը։ Եվ կարծում եմ, որ եթե փոխվի ձեր դիրքորոշումը, եւ դուք միանաք մնացած խմբակցություններին, դրանից միայն ձեր վարկը կբարձրանա, եւ ձեր ընտրողները դրանից միայն էլ ավելի շատ ձեզ կհարգեն։ Կամ, եթե որոշում ընդունվի ազատ քվեարկության, ի վերջո, դա ձեր գործն է, բայց ես կոչ եմ անում մեկ անգամ եւս անդրադառնալ այդ հարցին, որովհետեւ սա շատ կարեւոր խնդիր է մեր երկրի համար, եւ այստեղ, կարծում եմ` մեր բոլոր քաղաքացիներն անկախ նրանից, թե ում են քվեարկել, ակնկալում են, որ ԱԺ-ը կկատարի իր պարտականությունը եւ կսկսի իր գործընթացը։ Այսքանը, շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Գայանե Աբրահամյան։ Խնդրեմ, տիկին Աբրահամյան։

Գ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Մեծարգո նախագահություն, հարգարժան գործընկերներ, մեծարգո հայրենակիցներ, նախ` մինչ ելույթս սկսելը կամ մինչ ելույթիս հիմնական դրույթներին անդրադառնալը, ուզում եմ` այս ամբիոնից ֆիքսենք, փաստենք մեկ կարեւոր հանգամանք։ Անձը, որ նախաձեռնել է սահմանադրական փոփոխությամբ խորհրդարանական համակարգի անցումն ու Հայաստանում պառլամենտարիզմի հիմնական ջատագովն է եղել, այսօր նվազագույն հարգանք չի դրսեւորում ԱԺ-ի` որպես առաջնային մանդատ ունեցող, ժողովրդի իշխանության ուղիղ մանդատ ունեցող ինստիտուտի նկատմամբ եւ չի մասնակցում այս քննարկմանը։ Սա փաստենք, հստակեցնենք արժեքների կեղծ լինելն ու անենք մեր եզրակացությունները։

Ես այսօր ուզում եմ հիմնականում խոսել եւ անդրադառնալ սկզբունքներին եւ արժեքներին, որոնք ինձ համար, ի մասնավորի, եւ, ընդհանրապես, մեր քաղաքական ուժի համար հիմնարար են։ Ամիսներ շարունակ մեզ հնարավոր բոլոր կողմերից, այդ իրավունքը վաստակած ու չվաստակած բոլոր կողմերից քննադատում էին բավարար հեղափոխական չլինելու եւ չափից շատ թավիշ բանեցնելու մեջ։ Այո, հեղափոխական տրամաբանության եւ փիլիսոփայության ներքո հենց 2018 թ. մայիսի 8-ից դատական համակարգի առողջացման բոլորովին այլ ու արագ գործընթաց կարող էինք սկսել։ Այնպես, ինչպես ամիսներ առաջ կամ շաբաթներ առաջ արվեց Մոլդովայում, այնպես, ինչպես ժամանակին արվել է Վրաստանում, այնպես, ինչպես Արեւելյան Եվրոպայի մի շարք երկրներում է արվել։ Ի դեպ, միջազգային հանրույթը եւ Վենետիկի հանձնաժողովը, ՄԻԵԴ-ը որեւէ կերպ այս հարցերը չեն քննադատել եւ չեն դիտարկել սրանք որպես դատական իշխանության նկատմամբ ճնշում։ Բայց, կարեւորագույն մի բայց կար այստեղ, որն էլ մեզ համար հիմնարար էր, իրավական երկիր կառուցելու գերնպատակը։ Իսկ դա արվելու է բացառապես իրավական գործընթացներով եւ զուտ իրավական որոշումներով։ Այո, միշտ է եղել անվստահություն դատական համակարգի նկատմամբ, եւ սա մենք չէ, որ ասում ենք, սա հենց այս ԱԺ-ի կողմից, Հրայր Թովմասյանի կուսակիցների կողմից ընտրված ՄԻՊ Կարեն Անդրեասյանի` բացառիկ ճշմարտությամբ ներկայացված զեկույցն է բարձրաձայնել։ Բայց այս գործընթացի նախաձեռնման հիմքն ու պատճառը ոչ թե դատական համակարգի նկատմամբ անվստահությունն է, այլ հայտնի վարույթի ընթացքում թույլ տրված առերեւույթ էական կարգապահական խախտումները։ Այս գործընթացն իրականացնելու իրավասությունը տրված է «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 109-րդ հոդվածով, եւ այս խնդրին չանդրադառնալ ԱԺ-ը պարզապես չէր կարող, եւ վստահ եմ, որ Հրայր Թովմասյանը հրաշալի գիտի ՄԻԵԴ-ի մոտեցումներն առ այն, որ պետության անկախ եւ անաչառ դատարանի կողմից վարույթի իրականացման ապահովման պարտավորությունը չի սահմանափակվում դատական համակարգով։ Պետության նշված պարտավորությունն առնչվում է նաեւ գործադիր, օրենսդիր եւ այլ պետական իշխանությանը։ Սահմանադրության եւ դատական իշխանության անկախության, պետականության մասին վերամբարձ տեքստեր ասելուց առաջ տարրական ազնվությունը պահանջում է, որ խոսողը գոնե նվազագույն հարգանք պետք է դրսեւորեր իր իսկ ջատագոված կամ գուց նաեւ գրած Սահմանադրության նկատմամբ եւ իրականացներ սահմանադրի կամքը, դատարանակազմական նոր կարգն ու երաշխիքներն օր առաջ կյանքի կոչելուն ուղղված քայլեր իրականացներ, հրաժարվեր դատարանի նախկին դատարանակազմական կարգի կիրառումից եւ ոչ թե հնարավոր բոլոր միջոցներով օրենքի ոգուն համապատասխան մինչեւ 2035 թ. կառչեր դատարանի նախագահի պաշտոնից։ Հրայր Թովմասյանն այսօր խուսափեց ուղիղ հարցերին պատասխանել, բայց երեկ քաղաքական գնահատականներով լի մի հարցազրույց է տվել, որին չեմ կարող չանդրադառնալ, չնայած իմ գործընկերները մի քանի դրվագներով անդրադարձան։ Մեղմ ասած, տարակուսելի է, երբ Հրայր Թովմասյանը հարցազրույցում որպես հակադարձում կողմնակալության վերաբերյալ նախագծի հիմնավորումներից մեկին ասում է, ուղիղ եմ մեջբերում. «Իմ` ՀՀԿ-ական լինե՞լն է գաղտնի եղել, Օրբելյանի հետ քավոր-սանիկ լինե՞լն է գաղտնի եղել։ Վստահեցնում եմ ձեզ դրանք, ընդհանրապես, որեւէ նշանակություն չեն կարող ունենալ, չեն կարող, վստահեցնում եմ ձեզ։ Եթե տատս ու պապս էլ գերեզմանից ձեռք բռնած գան, ոչ թե Ռոբերտ Քոչարյանի, այլ ում համար էլ լինի, այլ որոշում չեմ կայացնելու, քան թե իմ ներքին համոզմունքը չկա»։ Բառացի մեջբերում էր սա։ Այս ողջ համատեքստում եւ այդ ժանրին համապատասխան` գուցե, լավ կլիներ, որ այդ պահին երդվեր Հրայր Թովմասյանը։ Բայց մարդիկ, որոնք պահանջում են բացառապես իրավական գործընթաց, մեզ մեղադրում են զգացական ու քաղաքական որոշումներ կամ քայլեր իրականացնելու մեջ։ Ոչ թե պետք էր հարցազրույցում մի քանի անգամ վստահեցներ կամ տատին ու պապին հիշեր, այլ պարզապես ինքնաբացարկի կարեւորագույն ինստիտուտը հարգելով` քններ կողմնակալության հարցը։ Այո, դրանք հայտնի են եղել, բայց ոչ թե խնդիրը դրանց նոր բացահայտելն է, այլ դրանց քննության առարկա չդարձնելը։ Իրավահամակարգում ինքնաբացարկի ինստիտուտը կարեւորագույններից է որպես օբյեկտիվ եւ անաչառ քննության կամ որպես դատական որոշումների կայացման երաշխիք։ Եթե պետք է վստահեցնենք, այսուհետ եկեք դատավարական օրենսգրքերից հանենք ինքնաբացարկի ինստիտուտը, ընդհանրապես։ Ամեն անգամ դատավորը թող երդվի կամ տատիկին ու պապիկին գերեզմանից հանի։ Սա բոլորվին ծիծաղելի չէ։ Սա անթույլատրելի է։ Առավել եւս անթույլատրելի է քաղաքական գնահատականներ կամ էմոցիոնալ զեղումներ տալը։ Զուտ իրավական գործընթաց պահանջող անձն իրեն համեմատում է սահմանին կանգնած զինվորի հետ՝ պնդելով, թե Ղարաբաղ տալու-չտալու սահմանն իր համար անցնում է Սահմանադրական դատարանով։ Հայկական ինքնության պահպանման խնդիրն անցնում է ՍԴ-ով, եւ դրա միակ պահապանը հենց ինքն է։ Այս զգացական զեղումներին ի պատասխան` միայն ասեմ եւ հիշեցնեմ, որ այնքան, որքան Հրայր Թովմասյանի կուսակցահայր եւ ներկուսակցահայրն ու իրենց ստեղծած ողջ համակարգն են վնասել, ձեւախեղել Ղարաբաղի ամբողջ գործընթացը եւ հայկական ինքնությունն ու արժեքները, անել դրանից ավելին, ուղղակի, հնարավոր չէ։ Իսկ ղարաբաղյան հողը բուռ առ բուռ վերադարձնում ենք, ինչպես արվեց ամիսներ առաջ` 140 հեկտար հող վերադարձնելով, ի տարբերություն ձեզ եւ ի տարբերություն ձեր իսկ բառերով` 800 հեկտար անպետք տարածքի, ի  տարբերություն ձեր իսկ կուսակցահոր բառերի, որ Աղդամը մեր հայրենիքը չէ, մենք ասում ենք` Արցախը Հայաստան է եւ վերջ։ Եվ սա ասելու ենք շարունակաբար եւ սա անելու ենք։ Եվ ձեր` այդտեղ մնալու միակ նպատակը ձեր կուսակիցների փրկության վերջին Բաստիոնի պաշտպանությունն է։ Այս գործընթացը ՍԴ իրավական համակարգի ինքնամաքրման եւս մեկ հնարավորությունն է, եւ սա կռիվ չէ բոլորվին Հրայր Թովմասյանի դեմ, սա կռիվ է հանուն Սահմանադրության, սա կռիվ է հանուն օրենքի եւ իրավունքի գերակայության։ Եթե ձեր շահերը բացառապես օրենքի եւ գերակայության տիրույթում են, եթե ձեր շահերը բացառապես սահմանադրի իրավունքի եւ Սահմանադրության պաշտպանության տիրույթում են, ապա չաջակցել այս նախաձեռնությանը, ուղղակի, չեք կարող։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արթուր Հովհաննիսյան։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Սիրելի քաղաքացիներ, հարգելի նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, իրապես, քննարկում ենք չափազանց կարեւոր նախագիծ, որն ուղղակիորեն կապ ունի Հայաստանում արդարադատության եւ, մասնավորապես, ՍԴ-ի հանդեպ հանրության եւ, առհասարակ, մեր բոլորիս վստահության վերականգնման հետ։ Այս փուլում շատ կարեւոր եմ համարում ԱԺ-ում ներկայացված քաղաքական ուժերի դիրքորոշումը կոնկրետ ՍԴ-ի դատավոր Հրայր Թովմասյանի լիազորությունները դադարեցնելու վերաբերյալ։ Կարեւոր է այն առումով, որ այստեղ նստած են պատգամավորներ, ովքեր աննախադեպ արդար ու թափանցիկ ընտրությունների շնորհիվ այսօր ԱԺ-ում են եւ ներկայացնում են մեր հասարակության տարբեր խմբերի շահերը, այն քաղաքացիների շահերը, որոնց ճնշող մեծամասնությունն այսօր օր առաջ գործուն քայլեր է մեզանից պահանջում՝ ուղղված արդարադատության ինստիտուտների առողջացմանը։ Հենց այս ամբողջ իրողությունները հաշվի առնելով` ես ցանկանում եմ դիմել «Բարգավաճ Հայաստան»-ի մեր գործընկերներին, նաեւ անդրադառնալ երեկ հնչեցված դիրքորոշմանը։

Հարգելի քաղաքացիներ, սիրելի գործընկերներ, նախորդ գումարման ԱԺ-ում «Ծառուկյան» խմբակցությունը դեմ էր քվեարկել Հրայր Թովմասյանի թեկնածությանը՝ ունենալով իրավական հիմքեր, որոնք խոսում են այն մասին, որ այս պահին ՍԴ-ի դատավորի պաշտոնը զբաղեցնող անձը չէր կարող լինել ՍԴ դատավորի թեկնածու եւ առավել եւս ընտրվել այդ պաշտոնում։ Սակայն այսօր «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությունը հայտարարում է, որ «Իմ քայլը» խմբակցության ներկայացրած նախագծի իրավական հիմքերը թույլ են, ուստի, իրենք չեն կարող մասնակցել ՍԴ դատավոր Հրայր Թովմասյանի լիազորությունները դադարեցնելու հարցով ՍԴ դիմելու մասին նախագծի քվեարկությանը։ Այս բոլոր իրողությունների տրամաբանական վերլուծությունն ինձ հանգեցնում է հետեւյալ կարծիքին։ Եթե նախորդ ԱԺ գումարման ժամանակ «Ծառուկյան» դաշինքը դեմ էր Հրայր Թովմասյանի թեկնածությանը, եւ այսօր էլ արդեն «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությունը գտնում է, որ Հրայր Թովմասյանը չպետք է լինի ՍԴ դատավոր, քանի որ արդեն իսկ նախկինում ուներ իրավական հիմնավորումներ, ապա, առնվազն, «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությունից ակնկալվում էր կամ ակնկալվում է Հրայր Թովմասյանի լիազորությունները դադարեցնելու հարցով այլընտրանքային նախագիծ կամ, գոնե, որեւէ գործընթաց նախաձեռնել կամ, գոնե, այդ գործընթացին մասնակցել «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության կարծիքով ավելի ամուր իրավական հիմքերով, որոնց արդյունքում արդեն քաղաքացիները, ովքեր արդարացի պահանջ ունեն, նաեւ բավարարված կլինեին ԱԺ պատգամավորների գործողություններով։ Սակայն հակառակ դեպքում քվեարկությանը եւ, առհասարակ, որեւէ գործընթաց չնախաձեռնելը կամ չմասնակցելու որոշումը, առնվազն, այս պահին անհասկանալի է եւ որոշ դեպքերում` անգամ կասկածելի։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արփի Դավոյան։

Ա.ԴԱՎՈՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, սիրելի քաղաքացիներ, ես ցանկանում եմ այս հարցին այսօր մի քիչ այլ տեսանկյունից նայել, փոքրիկ պատմական էքսկուրս կատարել, հետո կվերադառնանք մեր օրերը։

2018 թ. լավ էր սկսվել. ՍԴ նախագահ Գագիկ Հարությունյանն արագ հրաժարական տվեց, ընտրվեց ԲԴԽ նախագահ, մարտի 21-ին այս դահլիճում մեծ արագությամբ տեղի ունեցան ՍԴ նախագահի ընտրությունները եւ մինչեւ 2035 թ. Հրայր Թովմասյանը դարձավ ՍԴ նախագահ այն խորին համոզմամբ, որ մինչեւ 2035 թ. իրեն եւ ՀՀԿ-ին եւ, ինչպես ինքն էր նշում երեկվա հարցազրույցում, իրեն նշանակողին կապահովագրի բոլոր տեսակի արհավիրքներից եւ կատակլիզմերից։ Սակայն շատ անհարմար ստացվեց։ 2018 թ. տեղի ունեցան մեծ փոփոխություններ։ Ինչեւէ։ Նույն օրը, մարտի 20-ին Հրայր Թովմասյանն այս բարձր ամբիոնից ելույթ ունեցավ եւ ներկայացրեց իր տեսլականը ՍԴ նախագահի գործունեության վերաբերյալ։ Մի քանի մեջբերում կանեմ նրա ասածներից։ Օրինակ` մի հիանալի գաղափար. ՍԴ բանավոր դատաքննություններն ուղիղ հեռարձակելու վերաբերյալ, մի այլ հիանալի գաղափար. դատարանների որոշումները կայացնելուց հետո, որպես կանոն, դատարանի զեկուցող դատավորը պետք է հանդիպի լրագրողների հետ եւ պատասխանի նրանց հարցերին եւ մեկ այլ գաղափար, որտեղ ասվում էր, որ ուսանողների շրջանում սահմանադրական արդարադատությանը նվիրված միջազգային դատախաղեր կկազմակերպեն, ինչը կբարձրացնի եւ դատարանի հեղինակությունը եւ ՀՀ հեղինակությունը։ Առաջին երկուսը միտված էին դատարանի աշխատանքի թափանցիկությանը, որը, իհարկե, ինչպես միշտ, մնաց, ինչպես պրն Թովմասյանի բոլոր ասածները, մնաց օդից կախված։ Դա լրիվ ֆանտաստիկայի ժանրից էր։ Մինչեւ այսօր չեմ տեսել որեւէ հարցազրույց որեւէ դատավարությունից հետո եւ որ ՍԴ անդամներից մեկը հարցազրույց տա եւ պարզաբանի, թե ինչ է կատարվել դատավարության ընթացքում, չեմ լսել, որ միջազգային որեւէ դատախազ դատախաղ կազմակերպի ՍԴ-ը, ուսանողներ մասնակցեն, արտերկրացի ուսանողներ գան, այս հիանալի նախաձեռնության շնորհիվ երկրի վարկանիշը բարձրանա եւ ՍԴ-ի վարկանիշը։ Այսպես ասում եմ, հետո էլ մտածում եմ՝ իրականում շտապելու ոչինչ չկա։ Մարդը մինչեւ 2035 թ. ժամանակ ունի։ 2026 թ. կողմերը մի հատ դատավարություն կլուսաբանեն, 2028 թ. մի դատավարություն կհեռարձակվի, 2035 թ. կողմերն էլ մի դատախաղ կկազմակերպի, եւ առաքելությունը կհամարվի ավարտված։

Մյուսը. ինձ զարմացնում է նաեւ Հրայր Թովմասյանի սանիկների առատությունը, որոնք, ամենայն հավանականությամբ, Հրայր Թովմասյանի բարձր հովանու ներքո ինչ ուզել` արել են։ Մեկն ԱԺ-ում ինչ-որ մեդալների կեղծումով է զբաղվել, մյուսը հայտնի դարձավ նոտարական գրասենյակների առք ու վաճառքի հետ կապված ինչ-որ հանցավոր համագործակցությունում, մյուսի մասին այսօր բավականին խոսվեց հենց այս դատավարության ընթացքի վերաբերյալ։ Ինձ երբեմն թվում է, թե ամեն անկյունում մի օր մեզ մի հատ Հրայր Թովմասյանի սանիկ կպատահի, որը կարող է զարմացնել իր ճարպիկ գործողություններով։ Սակայն այսօր այլ հարց է քննվում։ Այսօրվա հերոսը Հրայր Թովմասյանն է, որը 2018 թ. նվեր ստացավ ՍԴ նախագահի պաշտոնը եւ հիմա էլ ատամներով պաշտպանում է այն։ Ցավում եմ մեկ անգամ եւս, որ Հրայր Թովմասյանը չի շփվում ՀՀ քաղաքացիների հետ, չգիտի, թե ՀՀ քաղաքացիները, ընդհանրապես, ինչ կարծիք ունեն իր մասին։ Այդ շփումի վերաբերյալ։ Հրայր Թովմասյանը կարող էր երեկվա այդ տաքուկ հարցազրույցի փոխարեն, որը նա տվեց այն լրատվամիջոցին, որտեղ իր համար, ամենայն հավանականությամբ, պատրաստված էին շատ հարմար հարցեր, որոնք ինքը պետք է պատասխաներ եւ այնպես պատասխաներ, որ իրեն լավ լույսի տակ ցույց տար։ Նա շարունակեց իր քաղաքական հայր Սերժ Սարգսյանի գործելաոճը, որը հարցազրույցներ էր տալիս միայն կոնկրետ լրատվամիջոցների եւ կոնկրետ նախանշված սցենարով եւ խուսափում էր ցանկացած շփումից քաղաքացիների հետ։ Կարող էր ասուլիս տալ եւ, ամենակարեւորը, նա այսօր պարտավոր էր ներկա գտնվել ԱԺ-ում եւ պատասխանել պատգամավորների հարցերին, հակադարձել, ասել այն, ինչ ինքը մտածում է այս գործընթացի վերաբերյալ, ոչ թե քաղաքական հայտարարություն անել` ասելով, որ ինքը չի գա ԱԺ, ներողություն խնդրել միայն «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունից, որը նույնպես քաղաքականությամբ զբաղվելու իր բնորոշումներից մեկն է։ Այսինքն՝ ի՞նչ է նշանակում ներողություն խնդրել մեկ խմբակցությունից։ Նա պարտավոր էր ներողություն խնդրել ԱԺ-ի բոլոր պատգամավորներից եւ բոլոր կուսակցություններից։

Ելույթիս ավարտին երկու փոքր մեջբերում անեմ Հրայր Թովմասյանի խոսքերից։ 2018 թ. մարտի 21-ին այս ամբիոնից նա ասաց շատ երազկոտ դեմքով. «ես կլինեմ ՍԴ լավ նախագահ կամ լավ ՍԴ նախագահ»։ Պրն Թովմասյան, դուք արդեն ձախողել եք առաջինը, դուք լավ նախագահ չեք, դուք չեք կարող լինել ՍԴ լավ նախագահ։ Եվ մյուսը, նա ասաց. «Շահամիրյաններն ասում էին այն ժամանակ, երբ հայ ազգն ապրել է արդարության եւ օրինականության կարգուկանոնով, եղել է ազատ եւ երջանիկ։ Այս խոսքերն իրենց արդիականությունը չեն կորցրել նաեւ այսօր։ Ես ամեն ինչ կանեմ, որ մեր ազգը լինի ազատ եւ երջանիկ»: Պրն Թովմասյան, արդարության եւ երջանկության մասին ձեր պատկերացումները, ընդհանրապես, կապ չունեն հայ ժողովրդի արդարության եւ երջանկության մասին պատկերացումների հետ։ Դուք այդ ուղղությամբ անելիք չունեք, ընդհանրապես։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արեն Մկրտչյան։

Ա.ՄԿՐՏՉՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մեջբերում Հրայր Թովմասյանի հարցազրույցից. «Սա ինձ համար սահմանագիծ է, ինձ համար այդ սահմանին կանգնելը նույն հոգեբանական վիճակն է, ինչ հայ-ադրբեջանական սահմանին կանգնած զինվորը։ Եվ այստեղ մեկ քայլ հետ գնալը, ընկճվելը, ճնշվելը, դավաճանությունը հավասար որոշակի խոսքեր են»։ Հրայր Թովմասյանը, հավանաբար, նկատի ունի իր նախկին կուսակցության օրոք զինվորի բաժին պահածոներով սեփական արջերին կերակրողներին։ Նա, հավանաբար, նկատի ունի 2008-2017 թթ. սահմանին կանգնած զինվորի ձեռքից անհետացած 7 մլրդ 700 մլն սպառազինության գումարը, որը մինչեւ վերջին լուման բերվեց ու դրվեց տեղը։ Մեկ այլ մեջբերում. «Ինձ համար սահմանը` Ղարաբաղը տալու-չտալու, անցնում է ՍԴ-ով»։ Վերջինս, հավանաբար, նկատի ունի ռազմավարական առումով եւ մարտավարական առումով նշանակություն չունեցող հողերը, որոնք որոշների համար, միգուցե, ռազմավարական նշանակություն ձեռք բերեին, եթե դրանց վրա կազինոյի ապարատի ծառեր կամ Բալիում վիլլաներ պարգեւող թփեր աճեին։ Այսպիսով, 2018 թ. մարտի 2-ից մինչեւ 2019 թ. հունվարի 14-ը Հրայր Թովմասյանը եղել է թե՛ ԱԺ պատգամավոր, թե՛ ՍԴ անդամ։ Վերջինիս դիմումի հիման վրա ԱԺ-ն արձանագրության միջոցով դադարեցրել է Հրայր Թովմասյանի պատգամավորական լիազորությունները` կատարելով ապօրինի արարք, կոպտորեն ոտնահարելով ՀՀ Սահմանադրությունը, խախտելով ԱԺ պատգամավորի եւ ՍԴ անդամի անհամատեղելիության սկզբունքը, պատգամավորի լիազորությունների կայունության սկզբունքը։ Իսկ ինչո՞ւ էին անում այս ճանապարհով. որովհետեւ շտապում էին։ Գագիկ Հարությունյանը ՍԴ նախագահի լիազորություններից պետք է հրաժարվեր ժամկետի ավարտից 22 օր առաջ, որպեսզի Հրայր Թովմասյանը հասցներ հին սահմանադրությամբ նստեր ՍԴ նախագահի աթոռին եւ պաշտոնավարեր մինչեւ 65 տարեկանը լրանալը։ Եվ այս հակասահմանադրական սխեման, որի մասնակիցն է եղել նաեւ ԱԺ նախագահը, ՍԴ նախագահի աթոռը զավթելու հնարավորություն է տվել` զավթելով միաժամանակ ՀՀ բարձրագույն դատարանի լիազորությունները։ Որոշ մարդկանց համար սա, հավանաբար, օրինաչափ է, քանի որ Հրայր Թովմասյանի նախկին քաղաքական թիմի պաշտոնավարման ժամանակահատվածում զավթվել են, օրինակ` երկրաշարժից տուժած Գյումրու անօթեւանների տները, իսկ քայքայված տնակներում առնետները 30 տարի շարունակ կրծել են քնած երեխաների ականջները։ Զավթվել ու հոշոտվել են Հյուսիս-հարավի տասնյակ միլիոնավոր դոլարները։ ՍԴ նախագահի աթոռն ի՞նչ էր, որ չզավթեին։ Զավթելն է եղել ձեր արժեհամակարգը, ձեր դիմագիծն ու հետագիծը։ Հրայր Թովմասյանը երեկ ասում էր, որ քաղաքական որոշումներ կատարող կամ այդ որոշումները փաթեթավորող ՍԴ-ն պետության վերջն է։ Երբեք չմոռանաք, որ դուք փաթեթավորել եք մի ամբողջ պետություն։ Իշխանության թեւերի տարանջատման մասին խոսելիս պետք է հիշել, որ իշխանության ոչ մի թեւ չի կարող տարանջատված լինել ժողովրդից, հակառակ դեպքում այն ժողովրդի իշխանության իրացման գործիքից վերածվում է ազգային անվտանգության սպառնալիքի։ ՀՀ իշխանության որեւէ թեւ չի կարող ներկայացնել ՀՀ քաղաքացուն, այլապես առաջանում է հարց. ո՞ր երկրի քաղաքացու շահերն է ներկայացնում այն։ Հրայր Թովմասյան, դուք չեք ներկայացնում ՀՀ քաղաքացիներին։ 2018 թ. մայիսի 8-ին ՀՀ քաղաքացին ձեզ ասել է` ցտեսություն։ 2019 թ. դեկտեմբերի 9-ին ՀՀ քաղաքացին ձեզ ասել է` ցտեսություն։ Եվ այս բարձր ամբիոնից ես ձեզ ասում եմ՝ ցտեսություն ու պահեստավորում պատմության անփառունակ դարակներում։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Իվետա Տոնոյան։

Ի.ՏՈՆՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահություն, սիրելի գործընկերներ, հատուկ եմ ասում` սիրելի գործընկերներ, որովհետեւ երեկվանից եւս մեկ անգամ ցավալիորեն համոզվեցի, որ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության ղեկավար պրն Ծառուկյանի կողմից «Իմ քայլը» խորհրդարանական խմբակցության նախաձեռնած այս նախագծի քվեարկությանը չմասնակցելու վերաբերյալ որոշման բարձրաձայնումից հետո իմ որոշ գործընկերներ մոռացան փոխադարձ հարգանքի մթնոլորտում կառուցողական քննարկում ծավալելու անհրաժեշտության մասին։ Երեկվանից համացանցը, սոցցանցերը, տարբեր կայքեր ողողված են հուզական, ազգային-ազատագրական, ինչո՞ւ չէ, նաեւ ռազմահայրենասիրական ոգով պարուրված գրառումներով եւ մեկնաբանություններով, ինչի հետ կապված` մենք փորձել ենք մաքսիմալ կոռեկտ եւ բացառապես իրավական գնահատական տալ։ Այո, մենք ասել ենք, որ չենք մասնակցելու «Իմ քայլը» խորհրդարանական խմբակցության ներկայացրած նախագծին։ Չենք մասնակցելու բացառապես նրա` իրավական առումով ոչ լիարժեք եւ բազմաթիվ խոցելի մասեր ունենալու հարցով պայմանավորված։

Տիկին Բաղդասարյան, դուք ասացիք, որ ամենեւին չեք կասկածում «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության ներկայացուցիչների իրավական գիտելիքներին։ Քավ լիցի, մենք էլ ամենեւին կասկած չունենք ձեր իրավական գիտելիքների առկայության փաստի մեջ, բայց մեր պատրաստած մի քանի էջից բաղկացած տեղեկանքը կարծում եմ, որ բավականին ուսանելի կլինի, եւ ցանկության դեպքում կարող եք ծանոթանալ իրավական այն խութերին, որոնք մենք առանձնացրել ենք՝ սկսած ժամկետների խախտումից, ձեր կողմից ներկայացրած լրջագույն այս փաստաթղթում որպես աղբյուր Վիկիպեդիայի աղբյուրները նշելու հանգամանքը եւ բազմաթիվ այլ հանգամանքներ։ Կարծում եմ, որ պետք է բավականին ուսանելի լինի ձեր համար, եթե ցանկություն ունենաք, կարող եք ծանոթանալ։

Ինչ վերաբերում է նախագծի հասցեատիրոջը՝ Հրայր Թովմասյանին, բազմաթիվ անգամներ առիթ ունեցել ենք ասել, որ Հրայր Թովմասյանը մեր աչքի լույսը չէ, որեւէ մեկի, համենայն դեպս «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության ներկայացուցիչներից որեւէ մեկի կուռքը չի, որեւէ մեկը նրա ֆան ակումբի անդամը չէ։ Եվ հենց վկայակոչում է այն հանգամանքը, որ մենք դեռեւս 2018 թ. դեմ ենք քվեարկել նրա թեկնածությանը եւ դրա համար ունեցել ենք մեր հիմնավոր փաստարկները։ Սակայն մենք այսօր չենք մասնակցում ձեր ներկայացրած նախագծի իրավական առումով` ոչ լիարժեք նախագծի քվեարկությանը եւ չենք դիտարկում Հրայր Թովմասյանի լիազորությունների եւ կոմպետենտության հարցը։ Եթե երբեւէ որեւէ կարգապահական խախտում  եւ նմանօրինակ կարգազանցություն մենք նկատենք եւ արձանագրենք, որեւէ կերպ սահմանափակված չենք լինելու այդ մասին բարձրաձայնել եւ դրա կարգավորման ուղղությամբ, օրենսդրորեն մեզ տրամադրված գործիքակազմն օգտագործելու ուղղությամբ որեւէ կերպ սահմանափակված չենք լինելու, հավատացեք։

Ինչ վերաբերում է, որ այսօր «Իմ քայլը» խմբակցության բազմաթիվ գործընկերներ կոչ-հորդորով դիմում են «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության անդամներին` վերանայելու նախօրեին հնչեցրած մեր տեսակետը, մասնակցելու քննարկմանը եւ այլն, եթե այս հարցի հետ կապված` այսքան կարեւոր է խորհրդարանական կոնսենսուսը, խորհրդարանական 3 խմբակցությունների մասնակցությունը, ապա, համենայնդեպս, կարելի էր այս նախագիծը շրջանառության մեջ դնելուց առաջ հաշվի առնել նույն խորհրդարանական խմբակցությունների կարծիքը, ունենալ նախօրոք քննարկումներ եւ ոչ թե պոստ ֆակտում ներկայացնել արդեն իսկ մեր կարծիքով` իրավական առումով ոչ լիարժեք նախագիծ եւ ակնկալել բուռն ծափողջույններ եւ հոտնկայս ծափահարություններ` այս նախագծի հետ կապված։ Այսքանը, շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Լիլիթ Մակունց։

Լ.ՄԱԿՈՒՆՑ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, մինչ ելույթիս անդրադառնալը նշեմ, տիկին Տոնոյան, որ նախագծի վերաբերյալ ես նախապես, անձամբ ես խոսել եմ պրն Աբովյանի հետ` որպես խմբակցության քարտուղարի եւ կարծում եմ, այսինքն՝ հուսով եմ, որ նա տեղեկացրել է ձեզ այդ մասին։ Սա, ուղղակի, նշեմ, որ տեղի ունեցել է։

ՀՀ-ում ՍԴ-ն չի վայելում ՀՀ քաղաքացիների վստահությունը։ Այդ անվստահությունը պայմանավորած է տարիներ շարունակ ակնհայտ կեղծված ընտրությունների լեգիտիմացմամբ, անհասկանալի տարընթերցումներ ենթադրող վճիռների կայացմամբ, որոնք օրվա իշխանություններին հնարավորություն են տվել դրանք մեկնաբանել յուրովի, ինչպես նաեւ սեփական հայտարարությունների նկատմամբ անհետեւողական վերաբերմունքով։ ՍԴ-ը, մեր խորին համոզմամբ, պետք է լինի այն մարմինը, որի որոշումները ոչ թե պիտի լինեն փրկօղակ` օրինազանցությունները քողարկելու համար, այլ օրինականության երկաթե ամրագրում։ Այն պիտի լինի անկախության, անաչառության, արդարության այն փարոսը, որին հարցը հասնելու դեպքում ՀՀ յուրաքանչյուր քաղաքացի պիտի համոզած լինի, որ որոշումներն անվիճելի են եւ բացի իրավական հիմքերից` որեւէ այլ հանգամանքով պայմանավորված չեն, եթե անգամ դրանք կարող են մեզ՝ քաղաքացիներիս դուր չգալ։ Պիտի լինի այն ՍԴ-ը, որն ապաքաղաքական է, որի յուրաքանչյուր դատավոր չունի որեւէ պարտավորություն որեւէ մեկի, որեւէ կառույցի, որեւէ ժամանակաշրջանի իշխանության նկատմամբ եւ բացարձակ անկախ է որոշումներ կայացնելու առումով։ Սա այն դատական համակարգը եւ այն սահմանադրական մարմինն է, որը մենք բոլորս ուզում ենք ունենալ։ Արդյո՞ք այս հարցերը պետք է հուզեն մեզ՝ առաջնային մանդատ կրող օրենսդիրներիս։ Իհարկե, այո։ Արդյո՞ք սա նշանակում է, որ ՍԴ նկատմամբ վստահությունը վերականգնելու, անկախությունը երաշխավորելու եւ անառարկելի դարձնելու համար թե ԱԺ-ը եւ ՍԴ-ը յուրաքանչուրն իր իրավասությունների շրջանակում պետք է ձեռնարկեն անհապաղ քայլեր. միանշանակ։ Եվ այդ համատեքստում «Իմ քայլը» խմբակցության ներկայացրած նախագիծը հենց դրան է միտված, ինչը լինելու է երկուստեք առանցքային ստուգատես թե դրա իրականացման քաղաքական կամքի դրսեւորման առումով` ԱԺ-ի կողմից, թե ՍԴ-ի կողմից` օրենքի եւ օրինականության գերակայությունը պաշտպանելու պատրաստակամության տեսանկյունից։

Հաշվի առնելով վերոնշյալը, հուսով ենք, որ ՍԴ դատավորները կվերացարկվեն նրանից, թե տվյալ գործն ում է վերաբերում, չեն անձնավորի եւ իրենց որոշումները կկայացնեն՝ ելնելով բացառապես նախածում ներկայացված իրավական հիմքերից, ներկայացնելով հիմնավոր փաստեր այս կամ այն եզրակացությունը կայացնելիս։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արման Եղոյան։

Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես, ճիշտն ասած, չէի նախատեսում ելույթ ունենալ։ Ուղղակի, առավոտյան լրիվ պատահաբար տեսա պրն Թովմասյանի այսքան շատ քննարկված հարցազրույցը, ու ինձ էլ մի քանի մեջբերումներ հետաքրքրեցին։ Ուզում եմ դրանց մասին խոսել առանց անդրադառնալու այս նախագծին, որովհետեւ այն մեջբերումները, որ ես հիմա կանեմ, իմ կարծիքով` շատ ավելի մտահոգիչ են, քան այս նախագծում արծարծված հարցերը։ Տեսեք ինչ է ասում պրն Թովմասյանը. «Եթե խնդիրը վերաբերեր Հրայր Թովմասյանի լինել-չլինելուն, ապա ձեզ վստահեցնում եմ իմ կյանքի երջանիկ օրերը, ուրախ օրերը, ներդաշնակ օրերը ես ունեցել եմ այն դեպքերում, երբ որեւէ պաշտոն չեմ ունեցել, չեմ զբաղեցրել։ Բայց գալիս է մի փուլ, երբ դու հասկանում ես, որ սա կռիվ չէ Հրայր Թովմասյանի դեմ եւ Հրայր Թովմասյանի լինել-չլինելու խնդիրը չէ, ընդամենը։ Եթե դա այդպես լիներ, ապա ես ձեզ վստահեցնում եմ, որ շատ վաղուց ես այս պաշտոնը թողած կլինեի»։ Հասկացանք, այս մասն իր խնդիրը չի։ Շատ լավ։ Բա ի՞նչ խնդիր կա այստեղ։ «Ինձ համար սա սահմանագիծ է, ինձ համար այսօր դա մեր սահմանի` ինձ վստահված տարածքն է»։ Այս մասի վրա խնդրում եմ ուշադրություն։ Մեր սահմանի, իրենց սահմանի ու իմ սահմանի մասին է խոսքը, իրեն վստահված տարածքը։ Սա ասում է այն մարդը, ով նեղսրտել է, երբ վարչապետը ՍԴ այսօրվա վիճակը համեմատել է սեփականաշնորհված բուդկայի հետ։ Շատ է նեղսրտել, հիմա ասում է` տարածք է պահում։  Լավ, սա էլ, ասենք` ալեգորիա է, նկատի չունի բառիս բուն իմաստով տարածք, նկատի ունի ինչ-որ, միգուցե արժեքային տարածք է պահում այնտեղ, իրենց արժեքների տարածքը։

Անցնենք առաջ։ Ասում է. «Ինձ համար այդ սահմանին կանգնելը նույն հոգեբանական վիճակն է, ինչ որ ունենում է հայ-ադրբեջանական սահմանին կանգնած զինվորը»։ Այստեղ հասանք արդեն։ Հիմա այստեղ սահմանի ո՞ր կողմում են հայերը, ո՞ր կողմում` ադրբեջանցիները։ Էդ իրենք հայերն են, սահմանի այս կողմն էլ ենթադրվում է մենք՝ ադրբեջանցինե՞րն ենք։ Էս, ընդհանրապես, ի՞նչ բառապաշար է, հը՞։ Սա խոսելու ի՞նչ լեզու է։

Անցնեմ առաջ։ «Այստեղ մեկ քայլ հետ գնալը, ընկճվելը, ճնշվելը դրանք դավաճանությանը հավասար որոշակի խոսքեր են»։ Այսինքն՝ իր բոլոր գործընկերները դավաճանել են, իրենց տարածքների բոլոր պոստերը հանձնել են, այս պոստերը հանձնել են, էն Բաղրամյան 26-ի պոստերը հանձնել են, մնացել է այս մի տարածքը, որ սրբորեն պետք է պահե՞ն։ Էն ո՞վ էր խոսում բաժանարար գծերից, ո՞վ էր մի քանի շաբաթ առաջ խոսում բաժանարար գծերից։ Բա, սրանից այն կողմ էլ ի՞նչ բաժանարար գիծ, այն էլ` ոչ թե սովորական սեւ ու սպիտակ, այլ հայ ու ադրբեջանցի։ Սա էլ վերջը չի, ժողովուրդ ջան, չեք հավատա։

Ավելիին ենք գնում։ «Ինձ համար սահմանը` Ղարաբաղի տալու-չտալու Ղարաբաղի հարցն ինչպես լուծելու սահմանն անցնում է ՍԴ-ով»։ Երբվանի՞ց է ՍԴ նախագահը սկսել քաղաքականությամբ զբաղվել։ Կարո՞ղ է` մենք չենք իմացել։ Միգուցե, այս հարցազրույցից հետո պետք է նոր կե՞տ ներառել։ Իր ի՞նչ գործն է, թե, ընդհանրապես, Ղարաբաղի հարցը ո՞նց կլուծվի։ Սա` մեկ։ Կամ` էդ ո՞վ է տալիս Ղարաբաղը, իրեն որտեղի՞ց տենց տեղեկություն։ Էս ինչերի՞ մասին է խոսում, ո՞ւմ է մեղադրում ինքը։ Իրենց վերջին դիրքապահն էս ինչերի՞ց է խոսում։ Ի՞նչ տարածքներ է պահում։ Հերիք չի, լավ, իր տարածքը պահում է, ասենք թե, իրեն վստահված, Ղարաբաղի դիրքերն էլ են իրեն վստահե՞լ։ Բա իրեն վստահածներն ո՞ւր են հիմա, բա ինչո՞ւ իրենց պոստերը չպահեցին, հիմա թողել են այս մի պոստի հույսին, իրենց, ինչպես ինքն է ասում։ Ինչո՞ւ է վիրավորում իր նախկին գործընկերներին սենց դաժանաբար։

Ես կուզենայի, որ մենք այս հարցը դիտարկենք ընդհանուր մեր պետականաշինության կոնտեքստում, մեր պետության հետագա զարգացման կոնտեքստում։ Այս առաջին նախադասությունն է շատ ճիշտ ասել պրն Թովմասյանը։ Սա իր հարցը չի այստեղ, կլինի ՍԴ նախագահ, չի լինի, իր հարցը չի լուծվում այստեղ։ Իր վարքագծի հարցն է հիմա լուծվում այստեղ, ինչպե՞ս ինքն իրեն կդրսեւորի, ինչպե՞ս է դրսեւորել այս Սահմանադրությունը գրելիս` գիտենք։ Իրեն այդ տարածքը վստահողի համար, ինչի դիմաց էլ ստացել է այդ տարածքի դիրքապահի պաշտոնը։ Բայց այս ձեւով բառապաշարով չի կարող լինել ՍԴ նախագահ, նման բան չի կարող լինել։ Ես կոչ եմ անում պրն Թովմասյանին լրջորեն վերանայել իր բառապաշարն ու այս պետության՝ Հայաստանի եւ Արցախի ներսում հայերի ու ադրբեջանցիների բաժանարար գծեր չփորձել հանկարծ գծել։ Սա շատ լուրջ է, սրա մասին թող պրն Թովմասյանը մտածի։ Մյուս անգամ չփորձի հանկարծ մեզ համեմատել ադրբեջանցիների հետ, իրեն էլ` իբր թե դիրք պահող հայ սահմանապահի հետ, իբր թե նույն հոգեվիճակում է ինքը։ Թող իր վրա շատ չվերցնի պրն Թովմասյանը։ Տվել են իր դիրքերը, ինչ-որ դիրքեր են տվել իրեն, պահում է այդ դիրքերն իրենց համար այդ դիրքերը, լավ, դա էլ հասկացանք, բայց արտահայտություններում թող լինի շատ զգուշավոր։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կարեն Համբարձումյան։

Կ.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, հաշվի առնելով երկրում ստեղծված նոր իրավիճակը եւ ՀՀ քաղաքացիների կողմից իրականացրած հեղափոխությունը, ՀՀ Կկառավարության կողմից, որպես զարգացման միակ ու ճշմարիտ ապագայի ուղի ընտրված լիակատար արդարության ապահովումը բացառապես բոլոր ոլորտներում, կոռուպցիայի եւ անարդարությունների դեմ սկսված պայքարն այդ նույն կոռուպցիայի եւ անօրինականության իրականացնողներին պատժելու հայի ցանկությունը, զարգացման ճանապարհին որպես խոչընդոտ առկա բոլոր դռներն օրենքի ուժով բացման քաղաքական դիրքորոշումը, Հայաստանի քաղաքական եւ հասարակական կյանքում տասնյակ տարիներ տեւած քաոսը, վերջապես, կարգի հրավիրելու տենչը, այդ քաոսի թե ստորին եւ թե վերին օղակներում եղած մեղավորներին արդար եւ թափանցիկ քաղաքական համակարգում չտեսնելու եւ այս քաղաքական համակարգն իրենց հին ու ստահոդ փորձով եւս մեկ անգամ չվարակելու համար արված եւ արվող քայլերը, Հայաստանի եւ հայ ժողովրդի հանդեպ ստանձնած պարտավորությունները, օրենքի եւ օրինականության հանդեպ ունեցած պատասխանատվությունը, հաշվի առնելով հեղափոխության օրերին եւ դրանից հետո հային տրված խոստումները եւ ներկայացրած նպատակներն առավել վեհ, բարձր  եւ իրագործելի դարձնելու ձգտումները, լեգալ ձեւով ձեւավորված եւ լեգիտիմության աննախադեպ բաձր աստիճան ունեցող Հայաստանի բարձրագույն քաղաքական ինստիտուտի վարկանիշը մնայուն եւ ժողովրդին ծառայող պահելու հանգամանքը ՀՀ Սահմանադրությամբ, որպես գլխավոր օրենսդրական փաստաթղթի նկատմամբ ունեցած հարգանքը, իրավունքի հավասարության սկզբունքը, ավելի ժողովրդավար երկիր կառուցելու նպատակները,` ուզում եմ այս ամբիոնից հայտարարել, որ «Իմ քայլը» խմբակցության կողմից սկսած գործընթացն անձերի դեմ չէ եւ ուղղված է միայն արատավոր երեւույթների վերացմանը։ Սա արդար, օրինական, դեմոկրատ գործընթաց է ի շահ հայ ժողովրդի եւ ՀՀ պետականության պահպանմանը։

Չհարգելով Հայաստանում օրենքի գերակայության սկզբունքը եւ չկոտրելով Սահմանադրությամբ կարգավորող իրենց համապատասխան գործառույթները` ՍԴ որոշ անդամներ շարունակում են թողնել տպավորություն, ըստ որի` իրենց գործունեությունը դատական համակարգում ամբողջապես չի բխում արդարադատության շահերից։ Սա անաչառ դատական համակարգ ստեղծելու ճանապարհին հանդիսանում է լուրջ խոչընդոտ։ Ուստի կոչ եմ անում եւ հորդորում եմ րոպե առաջ լքել այն աթոռները, որոնք ժողովրդին ծառայեցնելու փոխարեն ծառայեցնում են ժողովրդի կողմից մերժված քաղաքական շրջանակներին։

Հաշվի առնելով այս ամենը` կոչ եմ անում չխոչընդոտել արդար եւ օրինական դատական համակարգի ստեղծմանը։ Նմանատիպ պաշտոնավարումը դատական համակարգում պարզապես անթույլատրելի է։ Ժողովրդավար դատական համակարգն այս պայմաններում, պարզապես ամաչում է գոյություն ունենալուց։ Սա էլ դուք հաշվի առեք։ Ժողովրդավարության կատարելագործման ճանապարհին մենք անում ենք քայլեր, ձգտում դեպի լավն ու դրականը եւ գուցե նաեւ սխալվում, ինչպես յուրաքանչյուրը կարող է։ Բայց միեւնույն ժամանակ այս խիստ անհրաժեշտ առաքելությունն իրականացնելիս մենք միակարծիք ենք ու հաստատակամ` պատմության լուսանցքում թողնելով նրանց, ովքեր մինչ օրս փորձում են անարգել Հայաստանում հաստատած ժողովրդի իշխանությունը, ովքեր զբաղեցնելով պաշտոններ` չեն ծառայում այդ ժողովրդին եւ ովքեր մինչեւ օրս շարունակում են ոտնահարել ՀՀ քաղաքացու իրավունքները։

Վերոնշյալը հաշվի առնելով` «Իմ քայլը» խմբակցությունն անելու է առավելագույնը ՀՀ դատական իշխանության բարձրագույն մարմնի հանդեպ ժողովրդի վստահությունը վերականգնելու գործում։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արուսյակ Ջուլհակյան։

Ա.ՋՈՒԼՀԱԿՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, քննարկվող հարցի կարեւորության մասին արդեն շատ խոսվեց։ Եվս մեկ անգամ ուզում եմ շեշտել, որ նախաձեռնած գործընթացը բացառապես իրավական է եւ բխում է ՀՀ Սահմանադրությամբ, «ԱԺ-ի կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքով, «ՀՀ ՍԴ մասին» ՀՀ սահմանադրական օրենքով ՀՀ ԱԺ-ին վերապահված լիազորություններից։ Ընդ որում, նշված իրավական փաստաթղթերը հեղինակվել եւ ընդունվել են բնավ ոչ «Իմ քայլը» խմբակցության, բնավ ոչ ներկայիս իշխող քաղաքական մեծամասնության օրոք եւ կողմից։ Նշված փաստաթղթերի առնվազն համահեղինակ, կարելի է ասել` նաեւ հիմնադիր հայր է հանդիսանում հենց Հրայր Թովմասյանը։ Եվ եթե վերջինս պնդում է, որ այս գործընթացը  քաղաքական է, ուրեմն, խոստանում է, որ ժամանակին իր իսկ ձեռքով ԱԺ-ին, իսկ իրականում` Սերժ Սարգսյանին ՍԴ դատավորների անհնազանդության դեպքում օրենքի ուժով վերջիններիս քաղաքական պատասխանատվության ենթարկելու գործիք է տվել։

Հիմա` նախաձեռնության մասին։ Այս նախաձեռնությունն ուղղված չէ ՍԴ-ում ստեղծված ճգնաժամի հանգուցալուծմանը։ Նախաձեռնության հիմնական նպատակը ՍԴ-ի, մեղմ ասած, ընկած հեղինակությունը վերականգնելն է, բարձրացնելն է, բարձր դատարանի անաչառության եւ անկողմնակալության ապահովմանն ուղղված քայլերի ձեռնարկումը, ինչը նախ եւ առաջ` ՍԴ պարտականությունն է եւ` նախ եւ առաջ` ՍԴ անդամները եւ ՍԴ-ն պետք է շահագրգռված լինեն այդ հարցում։ Չէ՞ որ նման պարտականություն ՍԴ-ի վրա դրված է թե՛ Սահմանադրությամբ, թե՛ «ՍԴ մասին» օրենքով։ Ինչեւէ,  տպավորություն կա, որ ՍԴ-ն խորը քուն է մտել եւ չի հետաքրքրվում սեփական հեղինակությամբ, անաչառությամբ եւ անկողմնակալությամբ։ Դա է պատճառը, որ ԱԺ-ն ստիպած է միջամտել այս գործին, քանի որ մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի մի շարք վճիռներով փաստվում է, որ  դատական իշխանության անաչառության եւ անկողմնակալության ապահովման պատասխանատվությունը վերապահված է ոչ միայն դատական իշխանությանը, այլեւ անհրաժեշտության դեպքում` գործադրին եւ օրենսդրին, ինչն էլ եւ մենք անում ենք։

Քանի որ բազմիցս խոսվեց այն մասին, թե ինչպիսի ՍԴ էր ցանկանում տեսնել սահմանադիրը 2015 թ. սահմանադրական փոփոխություններով եւ թե ինչպիսի ՍԴ է ստիպված լինում տեսնել հիմա, այդ հարցին մանրամասն չեմ անդրադառնա։ Բայց ուզում եմ անդրադառնալ, ինչպես իմ մի շարք գործընկերներ, Հրայր Թովմասյանի երեկվա հարցազրույցի մի շարք կետերի։ Այսպես, պրն Թովմասյանը նախ` ասում է, որ ներկայումս գտնվում  ենք իրավական գործընթացում, այդ պատճառով իրավական գնահատականներ չտա, որ հետո չասեն` ճնշում է գործադրել ՍԴ անդամների վրա։ Հաջորդ իսկ նախադասությամբ Հրայր Թովմասյանն ասում է, որ սա քաղաքական գործընթաց է։ Առաջարկում եմ կողմնորոշվել, այդուհանդերձ, իրավական գործընթացում ենք մենք գտնվո՞ւմ, թե՞ քաղաքական գործընթացում։

Հաջորդիվ խոսվեց ԱԺ պատգամավորների ազնվության մասին։ Այստեղ է, որ չեմ կարող ինձ զսպել եւ չասել արդեն դասական դարձած խոսքերը՝ յա, իրո՞ք։ Արդյո՞ք բացառիկ ազնվությունն է դրդում պրն Թովմասյանին 2018 թ. մարտին իր իսկ երկնած սահմանադրության ոգուն եւ տառին դեմ գնալով` մինչեւ 2035 թ. զավթել ՍԴ նախագահի պաշտոնը` ժամանակից շուտ վաստակած հանգստի ուղարկելով երկար տարիներ ՍԴ նախագահի պաշտոնը զբաղեցրած Գագիկ Հարությունյանին։
Պրն Թովմասյանն ասում է, որ Սահմանադրությունը չի արգելում ՍԴ դատավորին զբաղվել քաղաքականությամբ մինչեւ դատավոր դառնալը։ Պաշտոնը ստանձնելուց հետո միայն էլ չի կարելի քաղաքական գործունեություն ծավալել։ Հիշեցնեմ, որ ՍԴ անդամ ընտրվելուց հետո  մի տեւական ժամանակ պրն Թովմասյանը շարունակել է միաժամանակ զբաղեցնել ԱԺ պատգամավորի պաշտոնը՝ խախտելով պաշտոնների անհամատեղելիության պահանջը։ Իսկ ավելի քաղաքական պաշտոն, քան պատգամավորի պաշտոնը, ես չեմ պատկերացնում, իսկ դո՞ւք։

Պրն Թովմասյանն արհամարհական տոնով ասում է` ո՞ր հասարակությունն է պահանջում իմ հրաժարականը։ Այն հասարակությունը, որը ՍԴ առաջին ատյանի դատարանից չի՞ տարբերում, այն հասարակությունը, որը նույնիսկ չի՞ կարդում ՍԴ վճիռները։ Հարգելի պրն Թովմասյան, հասարակությանն արհամարհելը, հասարակության վրա վերեւից նայելն ունենում է ծանր հետեւանքներ։ Մեկը կար, նա էլ փորձեց, իսկ թե ինչ եղավ հետո` շատ հուզիչ էր, եւ դա դուք ինձնից շատ ավելի լավ գիտեք։ Պրն Թովմասյանն ընդունում է, որ ունի բավականին մտերիմ կապեր ամբաստանյալ Քոչարյանի փաստաբան Արամ Օրբելյանի հետ։ Միաժամանակ, ասում է, որ Քոչարյանին նույնիսկ ձեռքով չի բարեւել, ի՞նչ կապ ունի նրա հետ։ Իսկ ո՞վ է խոսում, հարգելի պրն Թովմասյան, Քոչարյանի հետ ունեցած ձեր կապի մասին։ Մենք հենց պրն Օրբելյանի հետ ունեցած կապի մասին ենք խոսում։ Ասում եք, որ դա գաղտնիք չի եղել երբեք, ոչ ոք չի ասում, որ դա եղել է գաղտնիք։ Մենք, ընդամենը, ասում ենք, որ դուք այդ մասին չեք բարձրաձայնել, չեք խոսել ձեր հնարավոր շահագրգռվածության, շահերի հնարավոր բախման մասին։ Ասում է. «ով էլ լինի, ես իմ խղճով եմ առաջնորդվում, իմ ներքին համոզմունքով»։ Չի բացառվում, բայց դա դուք չէ, որ պետք է որոշեք։ Դա պետք է որոշի դատարանը։ Ասում է, որ չի լքելու պաշտոնը, քանի որ դա իրեն որպես պոստ են վստահել, ինչպես Արցախի սահմանին զինվորն է կանգնած։ Այո, պրն Թովմասյան, մենք էլ ենք դա ասում։ Սերժ Սարգսյանը սեփական իշխանության հավերժացման, երաշխավորման համար ձեզ դրել է այդ պոստում մինչեւ 2035 թ.` խախտելով ձեր իսկ գրած Սահմանադրության տառն ու ոգին։ Մենք էլ ենք ասում, որ այդ պոստը նախկինների վերջին Բաստիոնն է, որը դուք պաշտպանում եք ատամներով։ Ինչ վերաբերում է սահմանը պահող զինվորին, վերջինս սահմանը պահում է թշնամուց։ Ո՞ւմից եք դուք պաշտպանում ձեր Բաստիոնը, ժողովրդի՞ց։ Արդյո՞ք ժողովուրդն է ձեր թշնամին։

Հաջորդը. «գնալը կնշանակի դավաճանել մարդկանց, որոնք քեզ հետ հույս են կապում, մարդկանց, որոնք ակնկալիքներ ունեն, որ կպահպանես Սահմանադրությունը»։ Թե ինչպե՞ս է Սահմանադրությունը պահպանել Հրայր Թովմասյանը` ես արդեն ասացի, եւ իմ մի շարք գործընկերներ նույնպես անդրադարձան, բայց անդրադառնանք մեկ այլ հարցի. ո՞ր մարդկանց նկատի ունի պրն Թովմասյանը, ո՞վ էր հույս կապում պրն Թովմասյանի հետ, բացի նախկին իշխանություններից եւ նրանց հարող շրջանակներից։ Այս խոսքերը եւս մեկ անգամ վկայում են այն մասին, որ պրն Թովմասյանն ամբողջությամբ կտրված է իշխանության միակ կրողից` ժողովրդից, ինչպես կտրված էր իր քաղաքական հայրը՝ Սերժ Սարգսյանը, որի իշխանությունը պրն Թովմասյանը փորձում էր հավերժացնել։ Իրենց մոտ դա չստացվեց, ինչպես եւ չի ստացվելու նախկինների վերջին Բաստիոնը պահելը։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արման Աբովյան։

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, մինչ իմ ելույթը սկսելը, ցանկանում եմ արձանագրել մի կարեւոր պահ։ Տիկին Մակունցն իր ելույթում նշեց, որ իմ հետ զրույց է ունեցել եւ տեղյակ է պահել, որ փաստաթուղթ է պատրաստվելու։ Այս փաստաթղթի մասին է խոսքը գնում, սակայն ցանկանում եմ տեղեկացնել, որ ո՛չ պաշտոնական եւ ո՛չ ոչ պաշտոնական հրավեր մենք չենք ստացել մշակման մեջ, աշխատանքների մեջ, դրույթների մեջ, դա եղել է զուտ եւ դա նորմալ է, երբ մի գործընկերը մյուս գործընկերոջը պարզապես տեղյակ է պահում, որ պատրաստվում է այսպիսի փաստաթուղթ։ Կրկնեմ մեկ անգամ եւս, ոչ մի հրավեր ոչ մի խողովակով չի եղել։

Անցնեմ բուն այսօրվա քննարկման թեմային։ Գիտեք, շատ կարեւոր է, որ մենք այսօր հասկանանք, թե ամբողջ ընթացքի վերջնակետը ո՞րն է։ Մենք բոլորս շատ լավ հասկանում ենք, որ այո, կան խնդիրներ, այո, կա շատ պետության համար լուրջ, ահավոր լուրջ խնդիր։ Սակայն, երբ մենք անձնավորում ենք եւ խոսում ենք Հրայր Թովմասյանի մասին, թե մեր գործընկերները «Իմ քայլ»-ից, թե «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության պատգամավորները բազմաթիվ անգամ նշել են, որ մենք 2017 թ. դեմ ենք քվեարկել Հրայր Թովմասյան թեկնածուի օգտին։ Մենք դեմ ենք եղել։ Ասեմ ավելին, հիմնավորումները, որոնք այն անգամ մենք բերում էինք, իրենք այսօր հաճախակի հնչում են մեր գործընկերների կողմից։ Սակայն փաստաթուղթը, որը պատրաստվում է, իրավական փաստաթուղթ է, այն ունի իրավական հենք։ Մենք պետք է աշխատենք այդ ճիշտ իրավական հենքի վրա։ Երբ մենք ասում ենք, որ փաստաթուղթը լիարժեք չէ, դրույթները թույլ են, մենք ասում ենք միայն մի բան, որ փաստաթուղթը, որը դուրս է գալիս ԱԺ-ից, այն պետք է, ի վերջո, ծառայի ինչ-որ մի նպատակի, որը մեջը դրված է։ Եթե այն թույլ է, թերի է, խնդրում եմ բացատրեք` ինչպե՞ս է այն ծառայելու։ Ես գիտեմ, որ մեծարգո գործընկերները կասեն` ոչ, թերի չէ կամ գիտեք, սա իրավաբանական վեճ է։ Սակայն եկեք համաձայնենք, որ այն, ինչ կատարվում է, նա պետք է մաքսիմալ համապատասխանի օրենքի եւ օրենսդրության ոգուն։ Հակառակ դեպքում գոյություն ունեն վտանգներ շատ պարզ պատճառով։ Եթե մենք ներկայացնում ենք փաստաթուղթ, որը համապատասխան չէ, փաստորեն, ըստ մեզ, ըստ այն վերլուծությունների, որոնք մենք կատարել ենք, ես ինձ թույլ կտամ մի փոքրիկ գաղտնիք բացել։ Երբ փաստաթուղթը հրապարակվեց, եւ մենք փաստաթուղթն ուղարկեցինք մեր իրավաբաններին, պատասխանը եկավ բացասական, պայմանականորեն բացասական։ Մենք երկրորդ անգամ ենք ուղարկել նույն փաստաթուղթը, ասել ենք` խնդրում ենք մի անգամ էլ ուշադիր ուսումնասիրեք։ Մենք ստացանք նույն պատասխանը։ Խոսքը բնավ չի գնում նրա մասին, որ այստեղ ինչ-որ պրոցեսներ են գնում, որոնք անհասկանալի են ձեզ կամ մեզ։ Ոչ, գոյություն ունեն տեսլականներ, եւ մեր տեսլականը եղել է, մնում է եւ մնալու է անփոփոխ։ Մենք իրավունք չունենք տալ մեզ էմոցիայի, որքան էլ այդ գայթակղությունը լինի բարձր, մենք իրավունք չունենք թույլ տալ մեզ մի գործընթաց, որը տեսականորեն կարող է լինել ոչ լիարժեք։ Ես խնդրում եմ, հարգելի գործընկերներ, որպես քննադատություն սա մի ընդունեք եւ մի ընկալեք, սա քննադատություն չի, սա պարզապես փաստերի արձանագրություն է։ Ասեմ ավելին,  հարկ եղած դեպքում յուրաքանչյուր պատգամավորի պատրաստ ենք ծանոթացնել այն փաստարկների հետ, որոնք ներկայացրել էր մեր փաստաբանական խումբը։ Ես, ուղղակի, համոզված եմ, որ յուրաքանչյուր ընթացք, որը տեղի է ունենում ՀՀ-ում, յուրաքանչյուր փաստաթուղթ, որը դուրս է գալիս կամ պետք է դուրս գա ԱԺ-ից, նա պետք է լինի նվազագույնն անվիճելի։ Տեսեք, ասում եմ՝ նվազագույնը։

Ինչ վերաբերում է ընթացքներին, կարող եմ ասել հետեւյալը եւ կրկնել իմ գործընկերոջ խոսքերը, որ մենք կաշկանդված չենք, մենք չենք խուսափի մի վայրկյան անգամ պատասխանատվությունից յուրաքանչյուր հարցում` Իրավական կլինի, քաղաքական կլինի, բայց դրա հետ մեկտեղ այդ իրավական հենքը, իրավական հիմքը պետք է լինի անթերի։ Եվ եթե ինչ-որ իրավիճակ ստեղծվի եւ իրավական առումով բոլոր փաստարկները լինեն հիմնավորված, հավատացնում եմ ձեզ, մենք հետ չենք գնա կամ կողմ չենք գնա։ Մեզ համար միանգամայն կարեւոր է, որ գործընթացը լինի իրավական։ Շնորհակալություն մինչ այս պահը կոնստրուկտիվ զրույցի համար։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արտյոմ Ծառուկյան: Հանո՞ւմ եք: Վահագն Հովակիմյան։

Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-ԱԺ հարգելի նախագահ, հարգելի գործընկերներ, այն ինչ ասելու եմ, ըստ էության, արդեն, երեւի, ամիսներ շարունակ քննարկվում է, ոչ մեկի համար գաղտնիք չի։ Գաղտնիք չի, չէ՞, որ ՍԴ նկատմամբ հանրային վստահություն գրեթե գոյություն չունի։ Լեգիտիմության դեֆիցիտը հենց այնպես չի առաջացել, եւ ՍԴ-ը ներկայիս կազմով, ըստ էության, իր ամբողջ նախորդ գործունեությամբ նպաստել է, որ այդ վստահությունը չլինի։ Երկու տասնամյակ շարունակ նույն ՍԴ ներկայիս անդամներից շատերն ամեն ինչ արել են, ոտնահարել են նախագահական եւ խորհրդարանական ընտրություններում ընտրական իրավունքի, ժողովրդի կողմից իր իշխանությունն ընտրելու երաշխիքները հօգուտ օրվա իշխանության։ Արել են, բոլորս տեսել ենք, ի վերջո, 2018 թ. թավշյա հեղափոխությունը հենց այդ ամենի վերջակետն է եղել, վերջը դնելն է եղել, այդ ամենի դադարեցնելու հրամայականն է եղել։ Պատկերացնում եմ, որ ներկա պայմաններում ամեն անգամ, երբ ՍԴ-ն որեւէ հանրային հնչեղության հարց քննարկի, հանրությունը ո՞նց է վերաբերվելու. հանրությունը մտածելու է՝ տեսնես այս անգամ Հրայր Թովմասյանի սանիկի հարցն էին լուծում, նրա նախկին ղեկավարներին քրեական պատասխանատվությունից փրկելու հարցն էին լուծում, միգուցե, ընկերներին ֆինանսական օգուտ տալու հարցը։ Ըստ էության, ինքը չի ասելու, որ այդ որոշումն այդպես է կայացվել, որովհետեւ սա է պահանջում Սահմանադրությունը, որովհետեւ այդպես է պետք։ Հանրության մոտ ՍԴ նախագահ Հրայր Թովմասյանը եւ այս կազմը, որ հիմա ունենք, ըստ էության, մենք այդ խնդիրն ունենալու ենք։

Հրայր Թովմասյանը չեկավ խորհրդարան, որպեսզի նախ` այստեղից, այս ամբիոնից իր տեսակետը չհնչեցնի, բայց ամենակարեւորը, որ խորհրդարանի պատգամավորներին հնարավորություն չտա` իրեն հարցեր ուղղել։ Ուզում եմ, որ սա մենք արձանագրենք։ Այսինքն՝ այն որ Հրայր Թովմասյանը չեկավ, դա, ընդամենը, իրեն ուղղված հարցերին չպատասխանելու միտում էր, այլ կերպ ասած՝ վախ էր։ Ու այս մարդը, որ վախենում է գալ կանգնել այստեղ ու պատասխանել իրեն ուղղված հարցերին, մեկ էլ` դիրքապահ, զինվոր, իրեն դրել է մեծն հերոս։

Քանի որ իր տեսակետն ու, ընդհանրապես, իր աշխարհայացքը ներկայացնելու միակ ձեւը եղավ իր հարցազրույցը, դրա համար էլի հարցազրույցից մի հատված մեջբերեմ, որը շատ կարեւոր է։ Այս գործընթացի մասին է ասում. ասում է՝ նպատակը մեկն է, մեկ նպատակ է հետապնդում՝ քաղաքական որոշումների ընդունման ճանապարհին չեզոքացնել ՍԴ-ը որպես արգելապատնեշ, որպես խոչընդոտ, որպես մարմին, որը մի պահի կարող է քաղաքական որոշումներին ասել` ստոպ, որովհետեւ դրանք հակասում են Սահմանադրությանը։ Եվ որ մարդը, անձն իրեն դատարանի տեղ է դրել, գործընկերս էդ  խնդրին անդրադարձավ, այստեղ ավելի կարեւոր է, որ մարդն ասում է, թե ինքը ոնց է պատկերացնում իր առաքելությունը։ Իսկ իր առաքելությունն ինքը տեսնում է քաղաքական որոշումներին ստոպ ասողի դերում։ Հասկանո՞ւմ եք այստեղ իր պատկերացումը` էն մնացած մասը, որը Սահմանադրությանը հակասող չէ։ Կոնկրետ քաղաքական որոշում կայացնողները քաղաքական որոշում կայացնելու իրավունքը ստացել են ՀՀ քաղաքացիների քվեների շնորհիվ։ Եվ քաղաքական որոշում կայացնողները երբեք չեն կայացնի որոշում, որը կհակասի Սահմանադրությանը։ Քաղաքական որոշում կայացնողները, եթե կասկած ունենան իրենց որոշումները կայացնելիս, որ կարող է` դա հակասություն ունենալ Սահմանադրության հետ, այդ խնդիրը կլուծեն։ Նկատի ունեմ` կդիմեն ՍԴ։ Բայց այստեղ խնդիրը հենց դա է՝ ո՞վ է լինելու այդ ՍԴ-ում՝ Հրայր Թովմասյանը, իսկ ո՞ւմ է ներկայացնում Հրայր Թովմասյանը։ Ինքն ասում է՝ ինձ նշանակողները չկան։ Ես ասում եմ` ո՞ւմ է ներկայացնում Հրայր Թովմասյանը։ Իրեն նշանակողներն ի՞նչ կապ ունեն ՀՀ քաղաքացու հետ, օրգանական կապը։ Ինչո՞վ է այս համակարգն ընտրված, որ պիտի խորհրդարանն ընտրի ՍԴ դատավորներին։ Քաղաքացու կամքի արտահայտումն է դա, որովհետեւ պետք է լինի խորհրդարան, որն արտահայտում է քաղաքացու կամքն ու այդ կամքի իրագործումը՝ ընտրելով այդ դատավորին։

Մի հատված էլ հարցազրույցից։ ՄԻԵԴ ուղարկած նամակի մասով ասում է՝ նամակ ուղարկելը, ընդամենը, տեխնիկական խնդիր էր։ Ու սկսում է այնտեղ պարզաբանել, որ դա տեխնիկական խնդիր էր, հեչ բան էր, էլի։ Ու չի ասում, թե, ի վերջո, ո՞վ է ուղարկել։ Այդ տեխնիկական խնդիրը, ի վերջո, ամբողջ հարցը, որ այս ընթացքում հնչել է, այդ տեխնիկական խնդիրը, ի վերջո, ՍԴ աշխատակազմն է լուծե՞լ, թե՞, ասենք` ամբաստանյալ Ռոբերտ Քոչարյանի պաշտպանական խմբի հետ կապ ունեցող ինչ-որ իրավաբանական գրասենյակ։ Ասենք` չգիտեմ, փոխկապակցված, որովհետեւ մամուլում նման հրապարակում եղավ։ Ինքն այդ հարցի պատասխանը չի տալիս, թե, ի վերջո. այդ մամուլի հրապարակումն իրակա՞ն է, թե՞ ոչ։ Այս մի ձեւակերպումը, ուղղակի, շատ բան է։ Ասում է՝ մեծ վայնասուն բարձրացնելուց հետո։ Նկատի ունի ԱԺ-ը` այդ նամակի հետ կապված։ Սա, ուղղակի, անարգանք է բոլորիս ու այստեղ կապ չունի` մենք ընդդիմադիր ենք, դիմադիր ենք, որովհետեւ այդ վերաբերմունքն ԱԺ-ի նկատմամբ է արտահայտում։

Եզրափակելով` ուզում եմ հույս հայտնեմ, որ, այսպիսով, ԱԺ-ը սկսում է մի գործընթաց, որպեսզի ՀՀ քաղաքացին, ի վերջո, ունենա այնպիսի ՍԴ, որին նա արժանի է։ Եվ այդ ՍԴ դատավորները պիտի լինեն անբասիր կենսագրությամբ եւ, իրապես, չզբաղվեն քաղաքականությամբ, իրավապես, լինեն Սահմանադրության պահապանը, ոչ թե իրենց նախկին գործատուների պահապանը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շատ լավ։ Գեւորգ Պետրոսյան։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, մենք վերահաստատում ենք մեր այն դիրքորոշումը, որ մեր համար այս խնդիրն ունի բացառապես իրավական բնույթ։ Եթե անգամ, իրականում, այս խնդիրն ունի քաղաքական շարժառիթներ կամ նախադրյալներ, մենք խնդիրը դիտում ենք զուտ իրավական հարթությունում։ Արդեն ավելորդ է ասել, որովհետեւ շատ կրկնեցինք, որ Հրայր Թովմասյանը մեր կուռքը չէ, մենք իր դիմաց հավատարմության երդում չունենք, պետք չէ մեզ կապել իր հետ։ Ես սա պաշտոնապես հայտարարում եմ։ Ուղղակի անհարմար է, եթե որոշ մարդիկ փորձում են ասել` դուք պաշտպանում եք Հրայր Թովմասյանին։ Հրայր Թովմասյանը նախ` իրեն կարողանում է պաշտպանել որպես իրավաբան, երկրորդը՝ դա չէ մեր խնդիրը։ Բայց այսօր, հարգելի պրն Զոլյան, ես չհասկացա` դուք էդ ո՞ր սկզբունքներից, ձեր ո՞ր իրավունքից եք բխեցնում, որ ասում եք` կողմ քվեարկեք, որ «Բարգավաճ Հայաստան»-ի վարկանիշը բարձրանա։ Դա ասելու բա՞ն է։ Դուք հավատում եք, որ «Բարգավաճ Հայաստան»-ի վարկանիշը սրանո՞վ է բարձրանալու։ Մոլորության մեջ եք, հետո կխոսենք մենք։ Այսինքն՝ այսօր կոնկրետ նախագծերի հետ կապված` քաղաքական ծանրակշիռ ուժ ունեցող միավորին ասում եք` սենց քվեարկեք, որ ձեր վարկանիշը բարձրանա՞, դուք մոլորության մեջ եք, հարգելի պրն Զոլյան։ Բայց ես հիմա դրա համար չեմ եկել այստեղ, որ ձեզ հուշեմ` դուք որտեղ եք։

Հարգելի գործընկերներ, մի տեսակ տպավորություն է` ոնց որ թշնամանքի մթնոլորտ լինի, եկեք ցրենք այդ մթնոլորտը, չկա նման խնդիր։ Ոչ մեկս չունի ձեր հանդեպ, իզուր ենք մենք լարվել, ժողովուրդ ջան, չկա տենց խնդիր։ Խնդիրն ունի իրավական բնույթ։ Մենք ասում ենք` քաղաքական բարեվարքությունը պահանջում էր, եթե դուք ասում եք, որ կոնսենսուսի խնդիր կա, իհարկե, ընդունում ենք։ Մենք այսօր բոլորս այստեղ նստած ենք հանուն Հայաստանի Հանրապետության։ Մենք չենք եկել այստեղ իրար վիրավորելու։ Այստեղ իրար վիրավորելու տեղը չի, ում որտեղ պետք է վիրավորել, այստեղ չէ դրա տեղը, առիթ կլինի, էլի, բայց մենք դրա համար չենք եկել։ Մի ընդունեք թշնամաբար, խնդրում եմ։ Մենք պարզապես ասում ենք... Ին՞չ: Մի րոպե, հետո կասեմ քեզ, հետո, հետո: Լավ է` ելույթ ունեցաք։ Ժողովուրդ ջան, մեր խնդրանք ասեմ, հորդոր ասեմ, խորհուրդ տալ չեմ սիրում, բայց խնդրում եմ թշնամանքի չվերածենք։ Մենք չենք եկել այստեղ իրար վնասելու։ Մենք ասում ենք, պրն Ծառուկյանն ի՞նչ է ասել, խնդիրն ունի իրավական բնույթ, կան մեր կարծիքով իրավական բացթողումներ, շտկենք այդ բացթողումները։ Ինչի՞ համար ենք հիմա իրար այստեղ ուզում անուղղակի ակնարկներով հոշոտել, ինչի՞ համար։ Դրա առիթն ունե՞նք մենք։ Մեր այսօրվա ամբողջ խնդիրը Հրայր Թովմասյա՞նն է. բացարձակ։ Ասեմ ձեզ, եղել է ժամանակ, որ Հրայր Թովմասյանն անձամբ ինձ այնքան է հետաքրքրել, ինչքան թռչնագրիպի վարակը կարող էր հետաքրքրվել, ասենք` Մովսես Խորենացուն։ Մենք դրա համար չենք եկել այստեղ, խնդրում եմ ճիշտ հասկացեք էությունը։ Մենք եկել ենք իրավական խնդիր լուծելու։ Տեսեք, օրինակ` ես հիմա անուններ չեմ տա, որ չասեն` հելել է, որ մեկի անունը տալիս է, որ ինչ-որ իրեն... Զուտ, եկեք ամեն մարդ կհասկանա` ես ում մասին եմ ասում։ Եթե պետք է` անունը կտամ, գիտեք։ Ասում է` քաղաքական բան, հարգելի գործընկերներ, դուք հո՞ չեք մոռացել, իր անունը չեմ ուզում տենց հաճախակի տալ, որովհետեւ ասում են` դու իր հանդեպ եսիմ ինչ ունես, բացարձակ, բայց պրն Գրիգորյաննն այս ամբիոնից ասաց, որ ՍԴ անդամի ընտրությունը քաղաքական բնույթ ունի։ Ընկերներ, էդ մոռացե՞լ եք այս արտահայտությունը։ Բա, եթե քաղաքական բնույթ ունի, այսօր Հրայր Թովմասյանին ինչո՞ւ ենք մեղադրում քաղաքական կապերի մեջ։ Ես էի հանձնաժողովի քննարկման ժամանակ, որ ասացի, հարգելի պրն Գրիգորյան, ապաքաղաքական մարմնի ընտրությունը, ձեւավորումը երբեք չպետք է ունենա քաղաքական ենթատեքստ, պայմանավորվածություն։ Կամ, ասում եք` քավոր-սանիկ, ժողովուրդ ջան, մենք ավանդական ժողովուրդ ենք, ձեր ցավը տանեմ, դարձրեցինք այս քավոր-սանիկությունները քաղաքական շահարկումների առարկա։ Քավոր-սանիկն իրավական կատեգորիա չի, որեւէ տեղ չկա իրավական արգելք, ես պատասխանատու ձեւով ասում եմ, որ ՀՀ գործող օրենսդրության մեջ չկա այսպիսի մի դրույթ, որ ասի` քավոր-սանիկ… Կա զոքանչը, հարսը, փեսան, եղբայրը, բայց քավոր-սանիկությունը,  ժողովուրդ ջան, մենք կարող է վաղը, մյուս օրը, որ մենք իրար խեթ հայացքով երբեմն հալածում ենք կամ փորձում ենք հալածել, կարող է` վաղը կյանքը նենց դասավորվել, որ մենք էլ իրար հետ քավոր-սանիկ դառնանք։ Աստված չանի… Ձեզ հետ չի անի հաստատ։ Կամ, տեսեք, իմ հարգարժան գործընկերն ասում է, չգիտեմ, հիմա, գուցե միտքը տենց ձեւավորվեց, Գրիգորյան ջան, ձեր մասին է խոսքը, ասում է` մենք օրենքի իրավական ձեւակերպումը կարեւորենք, բաց թողենք արդարադատության… Հարգելի եղբայր, գրված է բառացի, ինտերնետում կա, կնայեք։ Մենք եկել ենք այստեղ իրավական խնդիր լուծելո՞ւ, թե՞ ասենք` գիտեք ինչ, ոչինչ, որ օրենքով սենց է կարգավորվում, բայց մենք այսպիսի նպատակահարմարություն ենք տեսնում։ Ես որպես մարդ կարող եմ ձեզ հասկանալ, բայց որպես իրավաբան` երբեք։ Ես որպես «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության ներկայացուցիչ, անդամ` այս պահին վերահաստատում եմ մեր դիրքորոշումը: Չփնտրեք քաղաքական ենթատեքստ, խնդիրը մեզ համար ունի բացառապես իրավական բնույթ։ Եվ այ, հենց այդ ձեր ասածը, որ ասում եք` դե, ոչինչ, որ օրենքով սենց է, եկեք հանուն էսինչի... Չէ, մենք ուզում ենք ասել` եկեք ամեն ինչ անենք… Կնայեք ձեր վերջին ելույթը։ Ես պատասխանատու եմ իմ ամեն ասածի համար։ Կնայեք` կտեսնեք։ Եկեք պահպանենք օրենքը։ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության դիրքորոշումը, ընդամենը, ունի օրենքի տառին հետեւելու նպատակ։ Կներեք ձեր համբերությունը ծանրաբեռնելու համար։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կներեքով չենք պրծնի, կես ժամ հանգստանալ է պետք։

ԸՆԴՄԻՋՈՒՄ


Ժամը 16:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ՎԱՀԵ ԷՆՖԻԱՋՅԱՆԸ

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, մենք շարունակում ենք մեր աշխատանքները, եւ ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Մխիթար Հայրապետյանին: Պրն Հայրապետյան, համեցեք:

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահող, հարգելի գործընկերներ, մեծ քաղաքական գործունեության համեստ պատմությանս ընթացքում քաղաքացիները կարծում եմ` ականատես են եղել, որ ես շատ հազվադեպ եմ խոսում անցյալից, որովհետեւ հիմնականում կարեւորել եւ կարեւորում եմ ներկան եւ վաղը, կարեւորել եւ կարեւորում եմ մեր ասելիքը եւ մեր անելիքը, բայց, ցավով ինձ համար, այսօր ստիպված եմ խոսել անցյալից, որովհետեւ հարցը վերաբերում է անցյալին: Բանն այն է, որ վերջին 8-9 ամիսների օրենսդիր գործունեության ընթացքում ոչ ավելի, ոչ պակաս երկու անգամ մեծ պատիվ եմ արել պրն Թովմասյանին` խոսելով իր մասին: Իմ հրապարակային հայտարարություններում ես հստակ ընդգծել եմ եւ հստակ հայտնել եմ իմ դիրքորոշումը պրն Թովմասյանի եւ իր պաշտոնավարման մասին: Որովհետեւ այսօր նիստերի դահլիճում մեր գործընկերներից մեկը կարծիք հայտնեց առ այն, որ ԱԺ-ը դեռեւս չի ներկայացրել իր դիրքորոշումը ՍԴ նախագահի եւ նրա պաշտոնավարման վերաբերյալ, ես կոնկրետ իմ օրինակով պետք է հակադարձեմ: Ինչ եմ ասել ես իմ ելույթներում. ՀՀ-ում որոշում կայացնողը, եթե կուզեք` հարց լուծողը, իշխանության ճյուղեր տարանջատողը եւ նշանակողը Հայաստանի գերագույն իշխանությունն է կամ, եթե կուզեք ասել` իշխանության սեփականատերը, այն է` ՀՀ քաղաքացին, հայ ժողովուրդը: Իսկ իմ խորին համոզմամբ` ՀՀ գերագույն իշխանությունը դեռեւս մեկ եւ կես տարի առաջ հայտնել է իր դիրքորոշումը Հրայր Թովմասյանի պաշտոնավարման վերաբերյալ: Ինչ նկատի ունեմ սույնն ասելով. վստահ եք, չէ՞, որ նախորդ տարվա       ապրիլ-մայիս ամիսներին ՀՀ քաղաքացիները դուրս եկան պայքարելու ոչ թե մեկ անձի փոփոխության համար, այլեւ համակարգի փոփոխության համար, եթե անգամ խոստովանում ենք, որ ՀՀ քաղաքացիները շատ էին սիրում Նիկոլ Փաշինյանին, դա բավարար չէր, որպեսզի միայն Նիկոլ Փաշինյանի` վարչապետ դառնալու համար ՀՀ-ում տեղի ունենար հեղափոխություն: Ակնհայտ է, որ ՀՀ-ում տեղի ունեցած փոփոխությունները երկրում տիրող համակարգային նեգատիվ երեւույթների դեմ էին: Եթե դուրս գանք փողոց ու հարցնենք պատահական անցորդներին, ասենք` դուք համաձայն կլինե՞ք, եթե երկրում տեղի ունենա հեղափոխություն, բայց միայն անձերի տեղափոխություն լինի, անշուշտ, մեր քաղաքացիները բացասական պատասխան կտան, անշուշտ, բոլորս պետք է խոստովանենք, որ հեղափոխության բերումով եւ ապրիլի 23-ի Սերժ Սարգսյանի հրաժարականով հրաժարական են տվել նաեւ անցյալը եւ հին համակարգը, իսկ խոստովանում ենք չէ՞, որ ՀՀ-ում հեղափոխությունը տեղի ունեցավ, որովհետեւ Սերժ Սարգսյանը փորձում էր վերարտադրել սեփական իշխանությունը: Հիմա հարց. ինչպե՞ս կարող էր ՀՀ քաղաքացին մերժել Սերժ Սարգսյանին վերարտադրվել, բայց միեւնույն ժամանակ չմերժեր վերարտադրման հիմնական ճարտարապետին, հետեւաբար` ինքս ինձ համար դեռեւս ապրիլի 23-ից հասկացել եմ, որ ՀՀ-ում ՍԴ նախագահ չկա, կա ՀՀ ՍԴ-ի, այսպես ասած, նախագահ: Բայց այս ամենը, թե ի՞նչ է մտածում Մխիթար Հայրապետյանը, ի՞նչ են կարծում մեր քաղաքացիները, ի՞նչ են մտածում օրենսդիր եւ գործադիր իշխանությունների ներկայացուցիչները Հրայր Թովմասյանի անձի, անցած քաղաքական ճանապարհի, արժեհամակարգի եւ, առհասարակ, նրա մասին, այս որոշման նախագիծը բոլորովին այդ մասին չէ, հետեւաբար` ինչի մասին է այսօր ԱԺ-ում տեղի ունենում սույն քննարկումը: Սույն որոշման նախագծով մենք ընդամենն ասում ենք` փակո՞ւմ ենք մեր աչքերը Հայաստանում տեղի ունեցող իրադարձությունների, արատների վրա, թե՞ չենք փակում, որովհետեւ օրենքով մեզ տրված է իրավունք` շատ ադեկվատ արձագանքել Հայաստանում եւ աշխարհում տեղի ունեցող քաղաքական եւ ոչ միայն քաղաքական իրադարձություններին: Եվ ինչ ենք ասում մենք, սիրելի գործընկերներ. ասում ենք` տեղի է ունեցել իրադարձությունների մի ամբողջ շարք, որը մեզ մտահոգել է, հետեւաբար` մենք հայտնում ենք մեր մտահոգության մասին իշխանության մյուս ճյուղին` ասելու` դու ինքդ որոշիր` ինչ հիմք կա մեր մտահոգության եւ մեր կասկածների տակ, ինքդ քննիր եւ որոշիր, որովհետեւ որեւէ պարագայում օրենսդիրը եւ գործադիրը չեն պատրաստվում խառնվել դատական իշխանության ներքին գործերին, բայց իրավունք ունենք եւ այդ իրավունքը մենք ստացել ենք ՀՀ քաղաքացուց, բայց ինչը նաեւ նշանակում է, որ մենք պատասխանատվություն ենք կրում ՀՀ քաղաքացու առաջ` աչք չփակելու երկրում տեղի ունեցող իրադարձությունների վրա, հետեւաբար` սույն որոշման նախագծով մենք, ընդամենը, հայտնում ենք ՍԴ դատավորներին` ասելով` քննեք սույն հարցը եւ կայացրեք որոշում, որովհետեւ ես` որպես ՀՀ քաղաքացի, ինչպես մյուս քաղաքացիները, անշուշտ, ունենք մեր` արդեն վաղուց ձեւավորված կարծիքը Հրայր Թովմասյանի մասին: Այս որոշման նախագիծը դրա մասին չէ, հետեւաբար` խոսքս ուղղում եմ ՍԴ դատավորներ Գյուլումյանին, Գրիգորյանին, Դիլանյանին, Թոխյանին, Թունյանին, Խաչատրյանին, Նազարյանին եւ Պետրոսյանին. սիրելի դատավորներ, ՍԴ սիրելի դատավորներ, դուք եւ միայն դուք եւ ոչ ես, իմ գործընկերները եւ գործադիրի մեր պաշտոնյաները, դուք, բացառապես դուք, պիտի որոշեք` արդյո՞ք այս պահից սկսած որոշում եք վերացնել մեկ անձով պայմանավորված այն ամբողջ անվստահությունը ձեր ինստիտուտի նկատմամբ` բացառապես մեկ անձով պայմանավորված, դուք եւ միայն դուք պիտի որոշեք` արդյո՞ք պատրաստվում եք կայունության եւ կառուցողականության մի նոր եւ, հույս ունեմ, հարատեւ փուլ բերել ՍԴ-ին: Ես ինքս վստահ եմ, որ ինչպես օրենսդիր եւ գործադիր իշխանություններն են պատասխանատվության զգացումով մոտենում ՀՀ քաղաքացու նկատմամբ, դուք, սիրելի դատավորներ, եւս զգում եք այդ պատասխանատվությունը ՀՀ քաղաքացու առաջ եւ բացառապես ձեր ընտրությունը եւ ձեր որոշումը կայացնելու եք` դրանից ելնելով:

Ինչ վերաբերում է «Բարգավաճ Հայաստան»-ի իմ սիրելի գործընկերների ելույթներին. պրն Աբովյան, տիկին Տոնոյան, ես անէական եմ համարում մեր կողմից ձեր հասցեին հնչեցված մեղադրանքները, եւ հակառակը, ես անէական եմ համարում մեր կողմից հնչող արդարացումները եւ ձեր կողմից հնչող արդարացումները, ես կարծում եմ, որ մեր գործունեությունը թափանցիկ է ու բաց է հասարակության համար, ՀՀ քաղաքացու համար, եւ ՀՀ-ն ուղղակի հետեւելով մեր գործողություններին եւ գործունեությանը` ինքը կտա իր գնահատականը: Շնորհակալ եմ, ուշադրության համար:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Էնֆիաջյան, ներողություն, մի վայրկյան, ես կհրավիրեմ, հա՞, ներողություն եմ խնդրում: Հարգելի գործընկերներ, ես Միացյալ Նահանգների մի քանի կոնգրեսականների հրավիրել եմ Հայաստան եւ ահա նրանցից մեկն այսօր արդեն Հայաստանում է, նախապես նաեւ Արցախ էր այցելել, Ֆրենկ Փալոունը հայկական հարցերի հանձնախմբից, ողջունենք պրն Փալոունին:

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Ես ձեր բոլորի անունից փոխանցել եմ, որ մենք բարձր ենք գնահատում Միացյալ Նահանգներում նրա ջանքերը հայանպաստ եւ արցախանպաստ բազմաթիվ հարցերում:

Շարունակենք մեր աշխատանքները: Պրն Էնֆիաջյան, մի վայրկյան...

ԾԻԾԱՂ ԴԱՀԼԻՃՈՒՄ

Մենք ունենք էսպիսի մի պրակտիկա ԱԺ-ում կամ ձեւավորված ավանդույթ պատգամավորները, ովքեր չեն հասցնում գրանցվել, հետո մոտենում են քարտուղարությանը, եւ մենք հնարավորություն ենք տալիս նրանց գրանցվել, բայց քանի որ կարիք կա նաեւ տեղ չտալ էս չհասցրած պատգամավորների փոքրիկ խորամանկություններին` վերջինը ելույթ ունենալու, պիտի նաեւ, էսպես, գրանցվածներին հերթով մեկումեջ էդպիսի պատգամավորներին նաեւ խոսք տանք: Դրա համար, պրն Էնֆիաջյան, ես ներողություն եմ խնդրում, հիմա ձեր հերթը չի, թեեւ լուսատախտակից էդպես է երեւում, եւ ես ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Շաքե Իսայանին:

Շ.ԻՍԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգարժան նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, նիստին հետեւող սիրելի հայրենակիցներ, ես չեմ խոսելու Հրայր Թովմասյանի երեկվա հարցազրույցից, բայց, ինչ խոսք, ինձ համար եւս ցանկալի կլիներ, որ պրն Թովմասյանն այսօր ներկա լիներ, եւ ես ինքս հնարավորություն ունենայի իմ հարցադրումները հղել իրեն, բայց ես կցանկանամ մի փոքր ավելի մանրամասն եւ պարզ ներկայացնել իրավիճակը եւ, գուցե, կրկնվեմ նաեւ, որովհետեւ արդեն իսկ իմ բոլոր գործընկերների կողմից ամենատարբեր մտքեր հնչեցին: Որոշման նախագծի մեխն էական կարգապահական խախտումն է, այս մասով «Սահմանադրական դատարանի մասին» օրենքի 12-րդ հոդվածի 3-րդ կետը հստակ սահմանում ունի, տարընկալումներից խուսափելու համար ես կընթերցեմ դրանք:

Էական կարգապահական խախտում է ՍԴ դատավորի` ՍԴ նիստերից առանց հարգելի պատճառի մեկ տարվա ընթացքում 3 եւ ավելի անգամ բացակայելը:

2 նկատողություն կամ 1 խիստ նկատողություն ունեցող ՍԴ դատավորի կրկին կարգապահական խախտում կատարելը:

3-րդ. ՍԴ դատավորի այնպիսի արարք կատարելը, որը վարկաբեկում է ՍԴ-ի հեղինակությունը կամ որն անհամատեղելի է դատավորի պաշտոնի հետ:

Ստացվում է, որ եթե նույնիսկ ներկայացված իրավական ակտը դիտարկենք այս տեսանկյունից, ապա էական կարգապահական խախտման հայտնի դառնալու վերջին դեպքը գրանցվել է սույն թվականի հունիսի 21-ին, այսինքն` ավելի քան 3 ամիս առաջ, ինչի մասին ես նշեցի նաեւ պրն Գրիգորյանին ուղղված իմ հարցադրման ժամանակ: Եվ, պրն Գրիգորյան, ես կարծում եմ, որ պետք չէ էս դեպքում խաղալ «հայտնի դառնալ» բառակապակցության վրա, քանզի այն եւս չափազանց հեշտ մեկնաբանելի է: «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 109-րդ հոդվածի 4-րդ մասը հստակ սահմանում է, որ ԱԺ-ը կարող է որոշման նախագիծ ներկայացնել խախտումը կատարելը հայտնի դառնալուց հետո երկշաբաթյա ժամկետում: Քանի որ իմ հարցին ի պատասխան` դուք որպես օրինակ, վկայակոչեցիք բանավոր ընթացակարգով տեղի ունեցող քննությունը, ես ստիպված եմ հիշեցնել, որ մենք այս պահին գործ ունենք գրավոր ընթացակարգի հետ:

Հունիսի 21-ի աշխատակարգային որոշումից հայտնի է դարձել, որ Հրայր Թովմասյանը մասնակցելու է գործի քննությանը, քանի որ չի քննարկվել նրա մասնակցության անհնարինության հարցը, այսինքն` մինչեւ ձեր կողմից վկայակոչված սեպտեմբերի 6-ը ձեզ հայտնի է եղել այդ մասին: Ի դեպ, այս մասին վկայում է նաեւ դեռեւս օգոստոս ամսին հրապարակված Վահե Գրիգորյանի նամակը, հետեւաբար` պնդում եմ, որ սույն որոշմամբ հանդես գալու ձեր իրավունքի ժամկետը սկսել է հոսել հունիսի 21-ից: Եթե դուք ծանոթանայիք ՍԴ պաշտոնական կայքում հրապարակված աշխատակարգային որոշմանը հունիս ամսին, ինչպես, օրինակ` փաստաբաններն են ծանոթանում ազդարարի ծանուցումներին, ապա, կարծում եմ` մենք այս պահին ԱԺ ամբիոնից ժամկետներ ճշգրտելու խնդիր չէինք ունենա: Ես հասկանում եմ, որ իրավաբանությունը տարատեսակ մեկնաբանություններ է թույլ տալիս նույն դրույթի վերաբերյալ, բայց նաեւ ուզում եմ, որ, պրն Գրիգորյան, ճիշտ հասկանանք իրար: Եթե նույն փաստն ինձ հայտնի դառնար, օրինակ` երեկ, դա ոչ մի կերպ ինձ թույլ չի տալիս գործընթաց սկսել երեկ: Հայտնի դառնալ` նշանակում է` դարձնել հանրամատչելի, այսինքն` տվյալ դեպքում տեղադրել Սահմանադրական դատարանի պաշտոնական կայքէջում, ինչը տեղի է ունեցել դեռեւս հունիս ամսին, եւ ես ինքս էի պարտավոր ծանոթանալ հանրային հրապարակմանը, եւ ես վստահ եմ, որ ով ով, դուք այս մասին քաջատեղյակ եք։ Ուստի, կրկնում եմ, առնվազն, այս հիմքով երկշաբաթյա ժամկետը խախտված է։

Եվս մեկ բան։ Մինչ այս պահը որոշման նախագծում արտացոլված է, եւ նաեւ ձեր խմբակցության տարբեր ներկայացուցիչների կողմից մամուլում հարցազրույցներում, եւ, եթե չեմ սխալվում, տիկին Բաղդասարյանն այսօր այս ամբիոնից եւս նշեց, որ Հրայր Թովմասյանի լիազորությունները դադարեցնելու համար առկա է չորս հիմք։ Մինչդեռ դուք ձեր ելույթում եւ խոսքում չհերքելով, որ անցել են մնացած երեքի ժամկետները, նշեցիք, որ մնացած երեքը հանդիսանում են փաստեր, ոչ թե հիմքեր։

Հիմա ինձ մոտ նորից տրամաբանական հարց է առաջանում. ներկայացվել է տարբեր գլուխներով չորս հիմք։ Հիմա, ի վերջո, մենք ունենք մե՞կ հիմք, թե՞ չորս։

Ինչ վերաբերում է այն հանգամանքին, որ այս հարցում ավելի լայն կոնսենսուս էր ցանկալի, ապա եթե ուզում եք իմ անձնական կարծիքն իմանալ, այո, ես կարծում եմ, որ դա լիովին հնարավոր տարբերակ էր։ Եվ, ինչպես իմ գործընկերները մինչ այս ասացին, եթե ի սկզբանե նման նպատակ էր դրված, կարծում եմ՝ կարելի էր սկսել քննարկում բոլոր երեք խմբակցությունների հետ` քննարկելով բոլոր իրավական հիմքերը, եւ, գուցե, վերջնական որոշման նախագիծը շատ ավելի ծանրակշիռ եւ հիմնավորված կլիներ իրավական առումով, որի պատասխանատվությունը մենք մեծ սիրով կկիսեինք։ Իսկ եթե չկար նման նպատակ, ապա կարծում եմ` այս պահին առավել եւս դուք որեւէ խնդիր չունեք։ Միայն ձեր խմբակցության քվեարկությամբ դուք կարող եք միջնորդել այս հարցը ՍԴ քննության։

Ուստի, ես կոչ կանեի, կխնդրեի իմ բոլոր գործընկերներին, որպեսզի քաղաքական մշակույթի եւս մեկ նոր տարր ներդնենք մեր խորհրդարանական աշխատանքներում։ Այն է` հարգանքով վերաբերենք խորհրդարանական բոլոր խմբակցությունների կայացրած որոշումներին, եւ խմբակցություններին արված կոչերից եւ հորդորներից առհասարակ զերծ մնանք։

Կցանկանայի վերջում նաեւ անդրադառնալ բոլոր այն գործիչներին եւ լրատվամիջոցներին, ովքեր ԲՀԿ որոշումից մեծ ուրախություն ապրեցին եւ շտապեցին հանդես գալ ԲՀԿ-ին, չակերտավոր ասված, սատարող հայտարարություններով։

Հարգելիներս, ԲՀԿ-ը ձեր պաշտպանության կարիքը, առավել քան երբեւէ, չունի։ ԲՀԿ-ը դեռ նախորդ գումարման խորհրդարանում բավարար պատասխանատվության զգացում ուներ, որպեսզի դեմ քվեարկեր Հրայր Թովմասյանի թեկնածությանը, ինչը եւ արել է։ Ասեմ ավելին` այսօր առավել եւս նրան չենք համարում Սահմանադրական դատարանի նախագահի լավագույն մարմնացումը, եւ բոլորովին չեմ բացառում, ինչպես արդեն իմ գործընկերները կրկին նշեցին, որ վաղը մենք ինքներս կարող ենք նախաձեռնել նմանատիպ գործընթաց, միայն թե` բավարար իրավական հիմքերով եւ օրինականության տիրույթում։

Իսկ վերջում, եթե կուզենայիք, որ իմ անկեղծ կարծիքն ասեմ, ապա ես կարող էի այսպես այս հարցապնդումն անել. սիրելի իշխանական գործընկերներ, ուզում եք Հրայր Թովմասյանի լիազորությունները կասեցնելու գործընթաց սկսել` շատ լավ, միայն թե դա անենք հեղափոխական արժեքով` օրինական ճանապարհով, որն այս դեպքում Սահմանադրական օրենքի ժամկետը չխախտելն է, քանի որ հենց այս օրերին տեղի ունեցող իրադարձությունները եւս մեկ անգամ ցույց են տալիս, որ նոր Հայաստանում բոլորս մեր գործողությունների համար, վաղ թե ուշ, պատասխան ենք տալիս։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արման Բաբաջանյան։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի ԱԺ նախագահություն, սիրելի գործընկերներ, ես ուզում եմ կանգ առնել նախ` բառամթերքի վրա, որ նախօրեին օգտագործել է Հրայր Թովմասյանը եւ շաբաթներ անց նմանօրինակ մի կապակցություն իր հրաժեշտի տեքստում ասում էր նախկին պաշտոնյաներից մեկը, «կանգ առ»-ի եւ «ստոպ»-ի այս նմանություններն ուզում եմ, որ հաշվի առնենք, որ կարող են եւ ուղղակի կապ ունենալ իրար հետ:

Տիկին Մակունց, հիասթափված եմ, որովհետեւ այն, ինչ դուք ներկայացնում եք եւ ձեր խմբակցությունը ներկայացնում է այս փաստաթղթում որպես Սահմանադրական դատարանի նախագահ Հրայր Թովմասյանի լիազորությունները դադարեցնելու հիմք, չափազանց թույլ է։ Այս դիմումը չի լուծում եւ չի կարող լուծել Սահմանադրական դատարանի խնդիրը, այն նույնիսկ չի կարող լուծել եւ չի լուծելու դատարանի լիազորություններին տիրացած Հրայր Թովմասյանի հարցը։ Առաջ քաշված նախաձեռնությունն ավելի շուտ մեր կողմից ընտրված դատավորի ճգնաժամի խորացում է, երկրի վարչապետի, ԱԺ նախագահի կողմից հնչեցված իրավական եւ  քաղաքական գնահատականների եւ դիրքորոշումների թուլացում, սնանկացում, արժեզրկում է։ Այստեղ մենք պետք է մեկընդմիշտ արձանագրենք, որ դատարանը դուրս է եկել Սահմանադրության ուղեծրից, եւ դա ոչ միայն Հրայր Թովմասյանով է պայմանավորված, այլ նաեւ մյուս անդամներով։ Եվ, ուստի, իրավունք չունենք մեր մանդատն անարդյունավետ դարձնել եւ գնալ այս զարտուղի ճանապարհով։

Այնուամենայնիվ, հաշվի առնելով, որ Հրայր Թովմասյանի հարցն է օրակարգում, ես կներկայացնեմ այն հիմնական եւ խորքային խնդիրը, ավելի ճիշտ, հանցագործությունը, որը լիովին բավարար է նրա, եւ ոչ միայն նրա, այսպես ասած, էջը փակելու համար։ Ես այսօր Հրայր Թովմասյանի պաշտոնանկության վերաբերյալ նոր նախագիծ եմ դրել շրջանառության մեջ առ այն, որ ՀՀ ԱԺ վեցերորդ գումարման պատգամավոր Հրայր Թովմասյանը Հայաստանի Սահմանադրական դատարանի անդամ ընտրվելու իրավունքը դեռեւս չծագած պայմաններում ընտրվել է ՀՀ սահմանադրական դատարանի անդամ եւ պաշտոնավարել անհամատեղելիության պահանջներին հակառակ։

Իրավական տեսանկյունից բավական խճճված այս սխեման կիրառվել է մեկ նպատակով, որպեսզի Սահմանադրական դատարանի անդամ նշանակվելու պահին Հրայր Թովմասյանի պարագայում տարածվեր նախորդ Սահմանադրությունը, որպեսզի նա կարողանար հաղթահարել նոր Սահմանադրության` ուժի մեջ մտնելու արգելքը։ Այսպիսով, Հրայր Թովմասյանին Սահմանադրական դատարանի նախագահ դարձնելու նպատակով՝ կիրառվել է նախապես մշակված հանցավոր սցենար, որը ոչ այլ ինչ է, քան իշխանության բռնազավթման, իշխանության ուզուրպացիայի օպերացիա: Ակնհայտ է, որ սրան պետք է տրվի քրեաիրավական գնահատական, որի համար ես այսօր հանցագործության մասին հաղորդում եմ ներկայացրել գլխավոր դատախազին:

Հարգելի գործընկերներ, Սահմանադրական դատարանի շուրջ ճգնաժամն իրականում համակարգային, ինստիտուցիոնալ ճգնաժամ է եւ այն կարող է հաղթահարվել միայն ու բացառապես քաղաքական հայեցակարգային քայլերի միջոցով: Մինչդեռ, խնդիրն իջեցնել` հասցնելով Հրայր Թովմասյանի անձի մակարդակին, նսեմացնում է մի կողմից` խնդրո առարկա հարցի լրջությունը, մյուս կողմից` այս խորհրդարանի դերն ու իրական առաքելությունը։

Այո, Սահմանադրական դատարանի շուրջ առաջացած ճգնաժամն արտահայտվում է Հրայր Թովմասյանի անձով, բայց այն հաղթահարելու համար մենք պետք է վերհանենք անցած ավելի քան երկու տասնամյակում «երկրի բարձրագույն դատական մարմին» կոչվածի՝ ընդդեմ Հայաստանի Հանրապետության եւ նրա ժողովրդի հավաքական կամքի կայացրած որոշումները, հատկապես ու առաջին հերթին՝ 2003 թվականից սկսած ընտրական վեճերի վերաբերյալ որոշումները, որոնք մեր երկրում ներդաշնակություն եւ մեր հասարակական խաղաղությունն ապահովելու փոխարեն դառնում էին դաժան ջարդարարության, քաղաքական հետապնդումների, բանտարկությունների եւ սպանությունների պատճառ։

Այսու` առաջարկում եմ մեկ առ մեկ վերհանել, ուսումնասիրել 2003, 2004, 2008, 2013 թվականների ընտրական շրջանների Սահմանադրական դատարանի որոշումները, քվեարկությունները, դատարանի յուրաքանչյուր անդամի վարքն այդ քվեարկությունից առաջ եւ հետո, եւ քվեարկության ժամանակ, գործընթացին ուղեկցող բռնությունները, ազատազրկումները, քաղաքական կուսակցությունների գրասենյակները ջարդուփշուր անելու իշխանության հրահանգները եւ այդ որոշումներից բխող` Սահմանադրական դատարանի անդամների` իշխանական վերնախավի հետ ստվերային կոռուպցիոն կապերն ու սոցիալական դրությունը։ Այլ խոսքով, մեզ անհրաժեշտ է Սահմանադրական դատարանի եւ առանձին-առանձին այդ դատարանի անդամների լյուստրացիա՝ բառի ուղիղ եւ փոխաբերական նեղ ու լայն իմաստներով։

Որպես խորհրդարան, որպես հեղափոխություն իրագործած, ժողովրդից մանդատ ստացած մարմին` մեր բոլորի գլխավոր ու միակ անելիքն այսօր ու այստեղ ժողովրդի իղձերը, սպասումները, հույսերն ու վաղվա օրվա ցանկացած նոր համապետական ընտրությունն այսպիսի Սահմանադրական դատարանից պաշտպանելն է։ Մենք պիտի անհապաղ ձեռնամուխ լինենք նոր դատարանի կազմավորմանը, ինչի արդյունքում ԱԺ-ն կընդունի հայտարարություն, իրավաքաղաքական գնահատական հարցին եւ դրա լուծման վերաբերյալ դիրքորոշում։ Համապատասխան այդպիսի գնահատական եւ դիրքորոշում ձեւավորելուց հետո խորհրդարանն ուղերձով կդիմի սահմանադրական մարմիններին՝ թեկնածու առաջադրելու հորդորով։

Սա անհրաժեշտ է անել հնարավորինս շտապ` հաշվի առնելով այն, որ այս ճգնաժամը ժամ առ ժամ խորանում է Սահմանադրական դատարանի գործունեության արդյունքում պետության սուվերենության ամենաառանցքային հարցերից մեկով. Քոչարյանի գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան դիմելու փաստը եւ այսօրվա արդեն հասած տեղեկությունը, արդեն հասկանալի է, որ վտանգավոր եզրին է հասնում։

Հաշվի առնելով իր բազմաթիվ օբյեկտիվ առանձնահատկությունները` ՀՀ-ն այլեւս չի կարող իրեն թույլ տալ այս ճգնաժամի խորացում եւ ձգձգում։ Ժողովրդավարությունը չի կարող ամբողջական եւ կատարյալ լինել այն պայմաններում, երբ հանրային կառավարման օղակներից թեկուզ մեկի օրինականությունը կասկածելի է։ Այս դեպքում մենք գործ ունենք դատական իշխանության բարձրագույն մարմնի՝ Սահմանադրական դատարանի անօրինականության խնդրի հետ։ Այդ խնդրի լուծումից է կախված Հայաստանի ժողովրդավարության այսօրն ու վաղը, այդ խնդրի լուծումից է կախված մեր կյանքի սահմանադրականությունն ընդհանրապես։ Ես կոչ եմ անում այդ խնդրին, դրա լուծման ուղիների որոնմանը վերաբերվել հենց այս համակարգային ինստիտուցիոնալ մոտեցմամբ` մոռանալով անձերին, նրանց քավորներին ու սանիկներին։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Գեւորգ Պապոյան, նախապատրաստվի Սերգեյ Բագրատյանը։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-ԱԺ հարգարժան նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, Հրայր Թովմասյանի երեկվա հարցազրույցը ցույց տվեց, որ վերջին դիրքապահը որոշել է դեմ գնալ ժողովրդի պահանջին, սակայն հաշվի չի առել մեկ բան` ժողովրդի պահանջի դեմ չի կարողացել դեմ գնալ ոչ մեկը, այդ թվում՝ իր ղեկավար Սերժ Սարգսյանը։

Հրայր Թովմասյանը, ըստ էության, ընդունել է, որ ինքը նախկին իշխանությունների վերջին դիրքապահն է, վերջին հույսն է ու նա եւ նախկին իշխանություններն ամեն ինչ անելու են, որ ինքը մնա այդ պոստում: Այո, ամեն ինչ անելու են, այդ թվում` այն, որ Հրայր Թովմասյանն արդեն բացահայտ սկսել է զբաղվել իր նախկին գործով՝ քաղաքականությամբ։  Հրայր Թովմասյանը մեզ բոլորիս` պատգամավորներիս կոչ է արել ընտրություն կատարելուց առաջ մտածել՝ հայելու մեջ նայելով։ Ես նայեցի հայելու մեջ ու մտածեցի ու հասկացա, որ եթե վաղը ես կողմ չքվեարկեմ այս որոշմանը, ապա չեմ կարող վստահ քայլել ու նայել այն մարդկանց աչքերին, որոնք ինձ ու իմ քաղաքական ուժին ձայն են տվել։ Այդ մարդիկ մեր բնակչության բացարձակ մեծամասնությունն են, եւ ես, ընդհանրապես, չեմ կարող խիղճս հանգիստ, ուղիղ քայլել երեւանյան իմ բակում, փողոցներում եւ այն հարազատ գյուղում, որտեղ ծնվել եւ մեծացել եմ։ Եվ վստահ եմ, դա չեմ կարողանալու անել այն պարզ պատճառով, որ տասից նվազագույնը 9 մարդ ինձ այդ դեպքում հարցեր են տալու, հարցեր, որոնց ես չեմ կարողանալու պատասխանել։

Այժմ ուզում եմ անդրադառնալ ոչ թե Հրայր Թովմասյան անձին, այլ այն երեւույթին, որոնք մեր ժողովրդի եւ ինձ մոտ հարցեր են առաջացնում։

Նախ` Հրայր Թովմասյանը, այո, ինչպես հայտնի անձն էր ասում, թղթերով ամեն ինչ նորմալ է եւ կարող էր այստեղ այսօր ներկա չլինել։ Սակայն, կարծում եմ՝ դա ունի երկու հիմնական պատճառ։ Առաջինն այն է, որ Հրայր Թովմասյանն վախեցել է այստեղ գալ, որովհետեւ այստեղ կտրվեին բազմաթիվ հարցեր, որոնց նա դժվար թե կարողանար պատասխանել։

 Երկրորդ հիմնական պատճառն այն է, որ պարոն Թովմասյանը, կարծում եմ` չունի հարգանք առաջնային մանդատով ընտրված ՀՀ միակ մարմնի` ԱԺ-ի հանդեպ, հետեւաբար` նաեւ ժողովրդի ընտրության հանդեպ։ Միեւնույն ժամանակ, նա ունի կանխակալ վերաբերմունք ԱԺ խմբակցություններից երկուսի հանդեպ, ինչը նույնպես քաղաքականությամբ զբաղվելու ապացույց է։

Իմ կողմից առաջարկվող հարցերից մեկը հետեւյալն է. նորմալ է արդյո՞ք, երբ այո, թղթով ամեն ինչ նորմալ է, սակայն միեւնույն ժամանակ անտրամաբանական է ու ամենակարեւորը` ժողովրդի կամքին հակառակ, երբ սահմանված է կուսակցական չլինելու նորմ, այսինքն` Սահմանադրական դատարանի անդամ չլինելու համար սահմանված է կուսակցական չլինելու նորմ, որը, ենթադրում եմ` պայմանավորված է այն պարզ պատճառով, որպեսզի մարդիկ կուսակցական որոշումներով կամ այլ կապերով պարտադրված չլինեն, որպեսզի որոշակի որոշումներ կայացնեն։ Հիմա հարց. մարդ, ով եղել է կուսակցության ղեկավար անձանցից մեկը, ունեցել է բազմաթիվ ընկերներ եւ ունի բազմաթիվ ընկերներ այդ կուսակցության մեջ եւ ունի կապեր, նա կարո՞ղ է լինել անաչառ, թե՞ ոչ։ Իմ կարծիքով` ոչ եւ դրա ապացույցն է այն, որ հայտնի որոշումով նա ինքնաբացարկ չի հայտնել։

Հաջորդ հարցը, կարծում եմ` կապված է այն հարցի հետ, որ թե ինչո՞ւ է նախկին ԱԺ-ը շտապողականություն դրսեւորել եւ ՍԴ անդամ, հետագայում նաեւ նախագահ ընտրել արդեն ՍԴ-ի կողմից Հրայր Թովմասյանին։ Սա նույնպես, կարծում եմ` պարզ ապացույց է այն բանի, որ եղել են հստակ հաշվարկներ Հրայր Թովմասյանին երկար ժամանակով ինչ-որ պաշտոնի նշանակելու համար` որպես փոխհատուցում կամ որեւէ քաղաքական հաշվարկի արդյունք։

Հաջորդ հարցը, որը նույնպես կտայի, հետեւյալն է. ՍԴ-ի անդամ Ֆելիքս Թոխյանն իր հայտնի կարծիքում նշել է, որ եթե ՍԴ-ն չշտապեր, ապա հայտնի որոշման արդյունքն այլ կլիներ։ Այս դեպքում` հարց. ինչո՞ւ է շտապել ՍԴ-ը։

Հաջորդ բանին, որ ուզում եմ անդրադառնալ, այն է, որ Հրայր Թովմասյանն ընդգծված քաղաքական հայտարարություն է արել, որտեղ ՍԴ նախագահն, ըստ էության, անտեսում է խորհրդարանական երկու ուժերին եւ միայն անդրադառնում է երրորդին, ով, երեւի թե, իր մտածելով, իր տրամաբանությամբ կամ, միգուցե, իրականությունում էլ այդպես է, իրեն ձեռնտու որոշում է կայացրել։ Հրայր Թովմասյանն իր հարցազրույցում, ըստ էության, ընդունել է, որ իրեն նշանակող նախկինները չկան, սակայն չի նշել, որ ժողովուրդը հեռացրել եւ պատմության աղբամանն է նետել ոչ միայն նախկիններին, որոնցից մեկն էլ ինքն է, այլեւ նախկինների նշանակվածներին եւ նախկիններին կրծքով պաշտպանողներին` լինեն դրանք Ֆեյսբուքում հայհոյախառն մեկնաբանություն գրող ֆեյքեր, փողոցում պիցցա ուտողներ, պաշտոն ուզող ու չստացած եւ հանկարծակի ընդդիմադիր դարձած պատեհապաշտներ, թե դատարաններում հակաժողովրդական, հակաիրավական որոշում կայացնողներ։ Շնորհակալություն։
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վահե Էնֆիաջյան։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի պրն Միրզոյան, հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, քանի որ վերջինն եմ մտքերի փոխանակության ֆորմատում, իմ խոսքը մի փոքր ամփոփող բնույթ նաեւ կկրի եւ, խոսքս ամփոփելով. առաջին հերթին անդրադառնամ հենց մեր խմբակցության կողմից, իմ գործընկերների կողմից կատարած անդրադարձներին, մոտեցումներին եւ վերահաստատելով մեր գործընկերների դիրքորոշումը, «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության դիրքորոշումը, որ բացառապես բոլոր գործընթացները, հատկապես, արդարադատության եւ արդարության հետ կապված, պետք է տեղի ունենան օրինականության շրջանակներում։

Մոտ մեկ տասնյակ ելույթ, կարծես թե, տիպային բնույթ ուներ, որտեղ պետք է, անպայման, ցիտվեր Հրայր Թովմասյանի կողմից հայտնի արտահայտությունը խրամատում, Ադրբեջանի, Հայաստանի, վերջում, անպայման, կոչով հանդես գային` ԲՀԿ-ի հետ կապված։

Հարգելի գործընկերներ, այստեղ երեք խորհրդարանական ուժեր կան, որոնք կարծում եմ` որեւէ կերպով կաշկանդված չեն իրենց դիրքորոշումն ու կարծիքը հայտնել։ Մասնավորապես, մեր թիմի մասով պետք է ասեմ, որ դեռեւս 6-րդ գումարման ժամանակահատվածում ներկայացնելով «Ծառուկյան» խմբակցությունը, «Ծառուկյան» դաշինքը, լինելով դաշինքի քարտուղարը` վստահաբար ձեզ ասում եմ, որ կաշկանդված չենք եղել` նույն նախկին իշխանությունների կողմից ներկայացված թեկնածուի հետ կապված մեր դիրքորոշումը հայտնելու, այսօր էլ կաշկանդված չենք եւ վաղն էլ եւ երբեւիցե կաշկանդված չենք լինելու` ամենակնճռոտ խնդիրների հետ կապված տալու մեր դիրքորոշումը եւ մեր կարծիքը։

Հարգելի գործընկերներ, խոսելով այս համատեքստում` նաեւ մատնանշեց, թե հաճախ սահմանին ինչ իրավիճակ է տիրում, պետք է անդրադարձ կատարել, որովհետեւ մեր ժողովուրդը, իրոք, մեզանից սպասելիքներ ունի եւ շատ սպասելիքներ կան, որ իրոք ուշանում են։ Հիմա չանդրադառնանք սոցիալական, տնտեսական մի շարք հիմնախնդիրների, բայց, ընդհանուր առմամբ, քանի որ պարբերաբար սահմանի մասին է խոսվում, բայց այստեղ քննարկելով ՀՀ-ում մեր ներքին իրավիճակը, ընդամենը, երեկ ՀՀ Նոյեմբերյան քաղաքի տարածքում խաղաղ բնակչի վրա կրակոց է եղել։ Ես կուզենայի` մենք մեր ներքին խնդիրներին զուգահեռ` կարողանանք շատ ավելի մեծ աշխարհայացքով նայել ամենատարբեր խնդիրների եւ կարեւորը, ամենակարեւորը, առաջնայինը կամ երկրորդայինը կարողանանք մեկը մյուսից տարբերել։

Հարգելի գործընկերներ,  խոսքս ուզում եմ ամփոփել հետեւյալ մտքով. հնչեց նաեւ այս կարծիքը, այս մտքին էլ անդրադառնամ, որ մեր գործընկերոջ հետ, մասնավորապես, «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության քարտուղարի հետ առիթ եղել է այս հարցերը խոսել, քննարկել։ Ընկերներ, որեւէ մեկի համար այս դահլիճում գաղտնիք չէ, որ ԱԺ-ում ամենատարրական մեկ փաստաթուղթ կամ գրություն ուղարկելու կամ մեկ հարց քննարկելու, տեխնիկական բնույթի հարցերը քննարկելու համար մեզ բոլորիս հայտնի Mulberry համակարգով պետք է դիմենք, պաշտոնական գրություններով։ Եթե նմանատիպ կարեւորագույն հարցն առանցքային էր, խմբակցության գրեթե կես ելույթների համար եւ կոչերով, որ հանդես էիք գալիս, գրավոր ձեւով ներկայացնեիք «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության, միասին քննարկեինք։ Կրկնում եմ, խնդիրը բացառապես իրավական բնույթ է կրում։ Իմ գործընկերներն արդեն ասացին, բազմաթիվ օրինակներ էլ բերեցին, չեմ ուզում կրկնվել։ Ընդամենը հղում անելով մեկ անգամ եւս 109-րդ հոդվածի 4-րդ մասին` ասում եմ, որ արդարադատության եւ արդարության հետ կապված վերականգնվող գործընթացների մասին խոսելով` պետք է բացառապես գործել օրենքի տառի շրջանակներում։ Իսկ, եթե օրենքի տառին հղում անելը մեկնաբանությունների եւ տարընթերցման տեղիք է տալիս, ուրեմն, այս ամեն ինչը դառնում է շատ հարաբերական։ Շնորհակալություն ուշադրության համար։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ես քիչ առաջ ասացի, որ Սերգեյ Բագրատյանին եմ հրավիրում, պրն Բագրատյանը հանեց իր ելույթը։ Մենք ունենք վերջին պատգամավորը, ով գրանցվել է, բայց առայժմ չի հասցրել, պրն Դանիելյան, դուք ուզո՞ւմ եք... Համազասպ Դանիելյան։

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի ԱԺ նախագահ, հարգելի գործընկերներ, նախ` ներողություն եմ խնդրում, որ ես իմ հերթը բաց թողեցի։ Ինչպես գիտեք, Հայաստանում է Լիտվայի խորհրդարանի նախագահի գլխավորած պատվիրակությունը, այդ պատճառով դահլիճում չէի։ Ես բովանդակային չեմ անդրադառնա այսօրվա խիստ կարեւոր հարցի քննարկմանը։ Ես կփորձեմ շարունակել այն, ինչ ասաց պրն Էնֆիաջյանը։

Այո, այսօր ԱԺ-ում մենք ունենք երեք խմբակցություն, որոնք ազատ են` որոշելու իրենց դիրքորոշումները, ամենատարբեր հարցերով կողմ են արտահայտվել, դեմ են արտահայտվել։ Մենք բոլորս, գոնե, մեր ելույթներում ասում ենք, որ մենք ներկայացնում ենք քաղաքացիներին, ունենք պատգամավորներ, որ ելույթից առաջ նշում են, որ իրենց դիմել են հարյուրավոր, հազարավոր քաղաքացիներ կոնկրետ հարցերով, բազմաթիվ քաղաքացիներ։

Այսօր այս դահլիճում շատ կարեւոր հարց է որոշվում։ Ես ցավում եմ, որ ամբողջությամբ չեմ հետեւել, պրն Բաբաջանյանը, օրինակ` ներկայացնում էր մոտեցումներ, թե ինչո՞ւ է այս դիրքորոշումը, որ մեր խմբակցությունն է ներկայացրել, այս մոտեցումն անթույլատրելի, սխալ։ Ունենք «Լուսավոր Հայաստան»-ի դիրքորոշումը հարցին, որ օրինականության շրջանակներում պետք է հնարավորություն տանք, որ ՍԴ-ը որոշում կայացնի։ Մեր մոտեցումն արդեն իսկ հայտնի է։ Ինձ համար, իսկապես, դժվար է հասկանալ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության մոտեցումն այս առանցքային հարցի շուրջ ոչ թե այն առումով, թե ի՞նչ հիմնավորումով, որովհետեւ հարցադրումներում եղավ, այլ այն առումով, թե որ վաղը մյուս օրը, երբ այդ քաղաքացիները, որոնց ներկայացնում են, եթե հարաբերություններում իրենց հարցնեն` իսկ դուք այս խնդրի հետ կապված` ի՞նչ մոտեցում ունեիք, ի՞նչ էիք պատասխանելու, որն առնչվեց` զուտ քվեարկությանը չմասնակցելու որոշման հետ կապված։ Ինձ համար սա մի քիչ տարակուսանք է առաջացնում, որովհետեւ կարող ես համաձայն լինել, կարող ես համաձայն չլինել, կարող ես բաց թողնել, կարող ես ֆրակցիոն դիրքորոշում ունենալ, կարող ես թողնել պատգամավորներին, բայց հարցին պատասխանելուց խուսափելը, մոտեցում ձեւակերպելուց խուսափելը, այն էլ փակ գաղտնի քվեարկության առումով, կարծում եմ` կարող է հարցեր առաջացնել նախ եւ առաջ` հենց այն մարդկանց առջեւ, ովքեր ձեզանից ակնկալելու են ձեր դերը եւ ձեր դիրքորոշումն այս առանցքային հարցի շուրջ։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Մտքերի փոխանակությունն ավարտվեց։ Անցնում ենք խմբակցության անունից ելույթների։ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության անունից ձայն է խնդրում Տարոն Սիմոնյանը։ Համեցեք։

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ՀՀ-ում իշխանությունը բաժանվում է թեւերի, եւ գործում է իշխանությունների տարանջատման սկզբունքը։ Միեւնույն ժամանակ, իշխանությունների տարանջատման հետ զուգահեռ, գործում է իշխանությունների հակակշիռների եւ զսպումների սկզբունքը, առանց որի իշխանությունների տարանջատման սկզբունքը բովանդակազուրկ կլիներ։ Դրա համար մեր օրենսդրությունը նախատեսել է գործիքակազմեր այն դեպքերի համար, երբ իշխանության մի թեւն օրենքի սահմաններում հնարավորություն ունի միջամտել ներկա իշխանության թեւի գործողություններին։ Դրա համար մեր խմբակցությունը միշտ առիթը բաց չի թողնում` կրկնելու, որ երբ ցանկացած գործողություն կատարում ենք, լինի դա քաղաքական, իրավական, տնտեսական կամ սոցիալական, կյանքի այլ ոլորտներում կատարվող, պետք է բացառապես համապատասխանի օրենքին եւ օրինականությանը։ Այդ է պատճառը, որ մենք առաջինն էինք, որ դատապարտեցինք իշխող քաղաքական ուժի կողմից դատարանների դռներ փակելու իրավախախտ որոշումը, որովհետեւ դա իշխանությունների տարանջատման սկզբունքի էական խախտում էր։ Այդ էր պատճառը, որ մենք առաջիններից մեկը քննադատեցինք ձեր այն դիրքորոշումը, որ դատավոր-անդամ հարաբերակցությունը, ըստ էության, իրավական բովանդակություն ունի, որովհետեւ կարծեցինք եւ կարծում ենք, որ դա պարզապես արհեստական բնույթի խոչընդոտ էր։ Այդ էր պատճառը, որ մենք ընդդիմանում էինք բոլոր տեսակի այն փաստարկներին, որոնք մեր կարծիքով իրավական պետության տրամաբանությանը դեմ են, որովհետեւ Հայաստանի լուսավորությունը մենք առանց իրավական պետության գործիքակազմի չենք պատկերացնում։

Մենք դեմ ենք այն բոլոր որոշումներին, հռչակումներին, որոնք օրենքի եւ իրավունքի ոգուն եւ տառին դեմ են։ Միեւնույն ժամանակ, մենք դեմ կլինեինք, եթե դուք քաղաքական դատավճիռ կայացնեիք որեւէ դատավորի, լինի դա ընդհանուր իրավասության դատարանում աշխատող, Վճռաբեկ, Վերաքննիչ կամ ՍԴ-ում աշխատող, այդ դատավորի լիազորությունները դադարեցնելու ուղղությամբ, որովհետեւ դատավճիռ կայացնող մարմին չի ԱԺ-ը։ Հետեւաբար` մենք դեմ կլինենք ցանկացած այն դրսեւորումներին, որոնք քաղաքական բովանդակությամբ զուգակցված` կտանեն դեպի իրավական որոշումների սխալ կայացմանը։ Միեւնույն ժամանակ, մենք կողմ ենք ցանկացած այն գործընթացին, որն իր բովանդակության մեջ Սահմանադրությամբ, «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքով եւ ՍԴ օրենքով սահմանված ընթացակարգերին համապատասխանում է։ Հետեւաբար` մեր դիրքորոշումը, որ պաշտպանում ենք, ավելի ճիշտ, չենք ընդվզում եւ կողմ ենք քվեարկում իշխող խմբակցության առաջ բերած նախագծին, հիմնավորված է այն պատճառաբանությամբ, որ մենք հարգում ենք կասկած ունենալու ձեր իրավունքը։ Եվ դուք իրավունք ունեք կասկածել, որ ՍԴ-ի որեւէ դատավոր կատարել է կարգապահական խախտում կամ էական կարգապահական խախտում։ Եթե դուք դա վճռեիք, մենք դրան կընդվզեինք, բայց դուք արտահայտել եք կասկած, եւ մենք հարգում ենք կասկածելու ձեր իրավունքը։ Միեւնույն ժամանակ, մենք նաեւ հույս ունենք, որ հետագայում ՍԴ-ի ցանկացած դատավորի կողմից կարգապահական որեւէ խախտման պարագայում դուք նույն ջանասիրությամբ նույն իրավական գործընթացները կսկսեք, որովհետեւ քաղաքական մեծամասնությունը դուք եք, եւ ձեր որոշումներից է կախված շատ այլ գործեր։ Այս տրամաբանությունից ելնելով` «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունը կողմ է քվեարկելու «Իմ քայլը» խմբակցության առաջ բերած նախագծին` հույս ունենալով, որ վերը նշված իմ բոլոր հիմնադրույթները, կասկած ունենալու ձեր իրավունքը եւ դատավճիռ չկայացնելու ձեր պարտականությունը կհարգվեն նաեւ ձեր կողմից։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-«Բարգավաճ Հայաստան» պատգամավորական խմբակցության անունից ելույթ կունենա Արման Աբովյանը։

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Շնորհակալություն կրկին։ Մինչ իմ խոսքը պրն Դանիելյանին հարց չեմ հղում, ճիշտն ասած, պրն Դանիելյան, լսեցի արգումենտացիան, մի քիչ չհասկացա այն պահով, թե ով ինչ պատասխան կտա։

Եվ հավատացնում եմ ձեզ, որ ԲՀԿ-ը միշտ շիտակ, պարզ պատասխաններ է տվել եւ պարզ դեմքով է նայել բոլոր այն մարդկանց, ովքեր վստահել են մեզ իրենց ձայները։ Ասեմ ավելին՝ մենք ունենք պատասխանը` ինչու չենք մասնակցում, բայց եթե հանկարծ այս փաստաթուղթը, կոպիտ ասած՝ չաշխատեց, դուք ունե՞ք պատասխան, դա` մեկ։

Երկրորդը. ինչ վերաբերում է փաստաթղթի դրույթներին, այսքան խոսելու ժամանակ ոչ մի անգամ չի ընդգծվել, որ իրենք՝ դրույթները, որոնք բերվել են, ասվել են, իրենք սկզբունքային ինչ-որ հենքեր ունեն, սխալ են, ոչ։ Վերահաստատեմ եւս մեկ անգամ. թերի փաստաթուղթ է, սկզբունքները` թույլ, այն կետերը, որոնք նշված են, եւ իմ գործընկերները փորձեցին եւ բացատրեցին այն մտավախությունները եւ այն պահերը, որոնց պատճառով մենք չենք մասնակցում։ Իսկ չենք մասնակցում շատ պարզ պատճառով. որովհետեւ մասնակցությունը ենթադրում է որոշակի փիլիսոփայություն, եթե ինքը՝ թուղթը, ըստ մեզ, թերի է, ոչ թե փիլիսոփայությունը, ոչ թե այն նպատակները, որոնց մասին այսօր խոսվել էր, այն զուտ իրավական այդ հիմնավորումները եւ այլն, եթե իրենք, կոպիտ ասած, աշխատող չեն, մենք ինչի՞ն քվեարկենք։ Եթե խոսքը գնում է փիլիսոփայության մասին, ես նկատի ունեմ` էդ խորքային, հենքային, ապա վերահաստատում ենք՝ մենք քվեարկել ենք 2017 թվականին Հրայր Թովմասյանի դեմ, այո, եւ դա չի փոխվել։ Ասեմ ձեզ ավելին` եթե այսօր Հրայր Թովմասյանը լիներ, մենք կրկին դեմ էինք քվեարկելու։

Ես... ժողովուրդ ջան, ես լսում էի ձեզ, շնորհակալություն կրկին կոնստրուկտիվ զրույցի համար, իրականում այս օրն ինձ համար կարեւոր էր շատ նաեւ պարզ մի պատճառով. շատ սուր թեմա է, թեմա է, որն անցնում է, ես կարծում եմ, այստեղ բոլոր նստածների ներսով, սրտով։ Շնորհակալություն բոլորին, բոլոր խմբակցություններին, բոլոր պատգամավորներին, որ չտրվեցինք էմոցիաներին եւ փորձեցինք իրար լսել եւ ամենակարեւորը՝ փորձեցինք իրար հասկանալ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-«Իմ քայլը» պատգամավորական խմբակցության անունից ելույթ կունենա Լիլիթ Մակունցը։

Լ.ՄԱԿՈՒՆՑ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, իմ կողմից շատ հարգված պրն Աբովյան, պրն Էնֆիաջյան եւ մյուս գործընկերներ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությունից, նորից ուզում եմ ասել, որ հեռախոսազանգով անձամբ պրն Աբովյանի հետ, թույլ չի տա, որ ես ստեմ, նաեւ այդ թվում` տիկին Զոհրաբյանի ներկայությամբ հնչեցվել է առաջարկը։ Ավելին՝ նախագիծը պատրաստ լինելուն պես նամակով ուղարկվել է, էլեկտրոնային հասցեով ուղարկվել է թե՛ ձեզ, պրն Աբովյան եւ թե՛ պրն Մարուքյանին։ Հիմա դուք ասում եք՝ Mulberry-ով, եսիմ, չգիտեմ, որ տարբերակով, գտել ենք ամենակարճ ուղիները եւ ձեզ տեղեկացրել ենք թե՛ բանավոր եւ թե՛ գրավոր կերպով։

Հիմա, նախագծի ներկայացումից, ձեզ ներկայացումից անցել է տեւական ժամանակ եւ որեւէ կերպ ձեր դիրքորոշումը, ձեր վերաբերմունքը հիմքերի վերաբերյալ, թույլ լինելու, ուժեղ լինելու վերաբերյալ որեւէ կերպ չի հնչեցվել, եւ եկել է վերջին օրը, եւ դուք էսպես հնչեցնում եք եւ ավելին՝ ասում եք` պատշաճ կերպով չեք ծանուցվել։ Ո՛չ, հարգելիներս, պատշաճ կերպով ձեզ տեղեկացվել է նախագծի մասին... Շատ լավ։

Առաջարկի մասնակցության հետ կապված, ինչ վերաբերում է առաջարկի մասնակցությանը. «Իմ քայլը» խմբակցությունը նախաձեռնել է նախագիծ, դա մեր խմբակցության կողմից նախաձեռնած նախագիծն է։ Քիչ առաջ մենք, օրինակ՝ քննարկում էինք «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության կողմից նախաձեռնած քննիչ հանձնաժողով ստեղծելու վերաբերյալ հարցը, որտեղ մենք առաջարկել էինք մեր օգնությունը, եւ դուք ասել էիք, իհարկե, միանալու առումով, բայց դուք չէիք սպասել, որովհետեւ ասացիք, որ ձեր ստորագրությունների քանակը, պատգամավորների քանակը բավարար էր եւ կարիք չի եղել, ինչեւէ, մենք միացանք, մենք ընդհանուր արժեքային առումով գաղափարախոսությանը, փիլիսոփայությանը համաձայն էինք եւ միացանք, եւ դա խոչընդոտ չհանդիսացավ։

Հիմա դուք ասում եք` քանի որ նախնական փուլում։ Նախնական փուլում երբ նախագիծը պատրաստ է եղել, որ պահին պատրաստ է եղել, դուք դրա մասին տեղեկացված եղել եք, էնպես որ, սրա մասին չենք քննարկում եւ նաեւ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունը, իհարկե։ Էդ հարցը, կարծում եմ` պետք է փակված համարել, ամեն ինչ բացահայտ, պարզ, հստակ ներկայացվել է, եւ ձեր դիրքորոշումը մինչեւ վերջին օրը չի ներկայացվել, սա է իրականությունը։ Եվ մինչեւ վերջին օրը, պրն Աբովյան, դուք ներկայացրել եք, որ ձեր խմբակցությունում հաշտ վերաբերմունք չկա: Ինչեւէ։ Այնուամենայնիվ, ես ուզում եմ... Այո, քննարկումներ են ընթանում, եւ կոնսենսուս չկա վերջնականապես։

Հիմա, էստեղ նաեւ այլ կարծիքներ հնչեցին, որոնք մի փոքր տարակուսանք են առաջացրել կամ, միգուցե, ես էդպես ընկալեցի, առնվազն։ Համենայն դեպս, ուրախ եմ նաեւ, որ մամուլի հետ շփման արդյունքում, հարցազրույցի ժամանակ պրն Պետրոսյանը նշել էր, որ մեր քայլերը, «Իմ քայլը» խմբակցության ներկայացրած նախագիծն օրինական է։ Ես ուրախ եմ, որ դա հնչել է եւ դա արձանագրվել է, առկա է մամուլում։

Էստեղ գործընկերներս «Իմ քայլը» խմբակցությունից ներկայացրեցին այն ամենը, ինչ պետք էր ասել նախագծի վերաբերյալ։ Ուզում եմ ընդգծել, որ նախագիծը միտված է, նորից եմ ասում՝ դատաիրավական համակարգի ընդհանուր բարեփոխումների կոնտեքստում մեկ քայլ մոտեցնելուն դատարանների նկատմամբ, դատական համակարգի նկատմամբ վստահության վերականգնմանը, ամրացմանը եւ դատարանների եւ դատավորների դերի բարձրացմանն այդ համակարգում։

Պրն Բաբաջանյանին արձագանքելով, հասկանալով այն ամբողջ փիլիսոփայությունը եւ համակարգային մոտեցման իր շեշտադրումը` նորից ուզում եմ ընդգծել, որ որեւէ կերպ «Իմ քայլը» խմբակցության ներկայացրած նախագիծը չի հակասում այլ քայլերին եւ համապարփակ մոտեցումներ ցուցաբերելուն։ Դա ներկայացվում է այդ համատեքստում, մենք աշխատելու ենք թե՛ նախարարության կողմից ներկայացրած ռազմավարական փաթեթի շրջանակներում, նկատի ունեմ` դատաիրավական բարեփոխումների, եւ թե՛, իհարկե, առանձին նախագծերով։

Ամեն ինչ էլ հնարավոր է անել, եթե լինի քաղաքական կամք, եթե լինի ցանկություն, եւ առաջնային մանդատի լիազորություններով առաջնորդվենք։ Շնորհակալություն, շնորհակալություն եմ հայտնում քննարկման համար, այսքանը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-ԱԺ նախագահի արտահերթ ելույթ։

Հարգելի գործընկերներ, որպես ԱԺ նախագահ` ես ողջունում եմ «Իմ քայլը» խմբակցության այս զուսպ, հավասարակշիռ ձեւակերպումներով լի նախաձեռնությունը։ Որպես ԱԺ պատգամավոր եւ որպես քաղաքական գործիչ` ես իմ ավելացումներն ունեմ այս նախագծին եւ իմ ձեւակերպումները եմ նաեւ առաջարկում։ Երբեք ջայլամությունը եւ փարիսեցիությունը լավ կետի չեն հանգեցնում, եթե մենք ուզում ենք ֆունդամենտալ հարցերի լուծում, ուղղախոսությունն է միակ ճանապարհը։ Եվ, ահա, հենց ուղղախոսությունն է այն ճանապարհը, որով ես ուզում եմ մոտենալ այս հարցին։

Երկու տասնամյակից ավելի ՀՀ-ում զանգվածաբար ապօրինի ազդեցություններ են գործադրվել ընտրական գործընթացների նկատմամբ եւ սրա վերաբերյալ կա լայն հանրային ընկալում եւ հանրային կոնսենսուս։ Այս ընտրությունների արդյունքում կամ ընթացքում, կամ հետընտրական կամ նախընտրական գործընթացներին զուգահեռ` կասկած կա, որ փորձ է արվել տապալել սահմանադրական կարգը, եւ հիմա այդ մասին մենք ունենք դատավարություն։ Այսպիսի ընտրությունների արդյունքում ձեւավորվել է համակարգ, որտեղ ամբողջ տնտեսությունը կենտրոնացված է եղել մի քանի ընտանիքների ձեռքին, եւ արհեստական խոչընդոտներ են առաջացրել այլ տնտեսվարողների նկատմամբ, ըստ էության, ազատ շուկա չի եղել։

Այս ընտրությունների արդյունքում ձեւավորված համակարգում, ըստ էության, թալանվել են, մսխվել են հանրային միջոցները, թալանվել է բյուջեն, ամենատարբեր ոլորտներում՝ բանակից, ամենասրբազան, սակրալ կառույցից մինչեւ, չգիտեմ, բոլոր-բոլոր ոլորտները։ Եվ սրա վերաբերյալ կասկածանքներով կան քրեական գործեր, հիմա ընթանում են եւ օր օրի նոր անձանց է մեղադրանք առաջադրվում։ Նույնիսկ, եթե էս բոլոր գործերի ընթացքում պարզվի, որ այդ կասկածներն անհիմն էին, միայն այն խնդիրը, որ կար լայն հանրային ընկալում, որ էդպիսի բան տեղի է ունեցել եւ կար լայն հանրային անվստահություն պետական համակարգի նկատմամբ, արդեն իսկ ֆունդամենտալ լուրջ ճգնաժամի, ես կասեի՝ հասարակական հարաբերությունների ճգնաժամի մասին է խոսքը, ահա այս պայմաններում ենք մենք ապրել երկու տասնամյակից ավելի։

Եթե որեւէ մեկն էս գնահատականներին համաձայն չի, խնդրում եմ, թող ձայն հանի։ Եվ ինչո՞ւ եմ սա ասում, հասկանալի ա, որ դեռ մի մասն եմ ասում, կարելի է շատ, անվերջ շարունակել, ինչո՞ւ եմ սա ասում. որովհետեւ եթե մենք կազմեինք այս ռեժիմի փաստաբանների թոփ հնգյակը, վստահաբար, Հրայր Թովմասյանը լինելու էր նրանցից մեկը։

Հիմա հարց. արդյո՞ք սա բավարար է նրա համար, որ  Հրայր Թովմասյանը չկարողանա լինել Սահմանադրական դատարանի նախագահ։ Քաղաքական, բարոյական առումով՝ գուցե այո, շատերը կհամաձայնվեն, գործող իրավական կարգավորումների պայմաններում՝ թերեւս ոչ, նույնիսկ, եթե անտեսենք Հրայր Թովմասյանի` Սահմանադրական դատարանի անդամ եւ ապա նախագահ ընտրվելու մեխանիզմը եւ հապճեպությունը եւ հանգամանքները, որի բերումով Սահմանադրական դատարանի նախագահ է դառնում մի մարդ, մի քանի օր առաջ 35 տարով, ըստ էության, 35 տարի նախատեսվող ժամկետով, որը մի քանի օր հետո, եթե ընտրվելու լիներ, պիտի 6 տարով ընտրվեր։ Սա ոչ այլինչ է, քան Սահմանադրության ոգու բռնաբարություն... 5 տարով թե 12` էական չէ հիմա, իմ ասածի իմաստը չի փոխվում։

Եվ այո, այս ռեժիմի սպասարկու լինելը, փաստաբան լինելն ինքնին չի հանգեցնում Սահմանադրական դատարանի նախագահ չլինելուն, չի բացառում էդ հնարավորությունը։ Մենք գիտենք, էսպիսի մարդիկ էլի կան, չէ՞ որ Հրայր Թովմասյանը միակը չէր, եւ էս մարդիկ այսօր ծլում, ծաղկում եւ մեկ-երկուսի դեպքում նույնիսկ բարգավաճում են։ Նենց որ, էդ խնդիր չէ, բա ո՞րն է խնդիրը։

Մի շատ էական առանցքային, հարց կա... Այո, տարբեր բաներ են անում: Մի էական տարբերություն կա Հրայր Թովմասյանի եւ էս մարդկանց, մնացած մարդկանց միջեւ. նա Սահմանադրական դատարանի նախագահ է փորձում լինել, այսինքն՝ է, նշանակվել է ԱԺ-ի կողմից։ Սահմանադրական դատարանի նախագահ, պատկերացնում եք, չէ՞, ես ավելորդ եմ համարում էս ամբիոնից ԱԺ պատգամավորների առջեւ խոսել Սահմանադրական դատարանի նախագահի պաշտոնի կարեւորության մասին, իշխանությունների բաժանման մասին, արդարադատության, անկախ դատական համակարգի մասին։ Եվ արդյո՞ք այս քաղաքական անցյալը, աֆիլացվածությունը բացառում է իր հնարավորությունը՝ լինել Սահմանադրական դատարանի նախագահ։ Ես կրկնում եմ, կարծում եմ, որ ոչ, բայց էստեղ ուրիշ էական պահ կա, խոսքն աֆիլացվածությունը չի, խոսքը քաղաքական շարժառիթներն են, մոտիվացիան։

Եվ այսօր, երբ բերել եք մի փաստաթուղթ եւ ելույթների ընթացքում ասում եք, որ քննության չեն առնվել պատշաճ կերպով այն դատավորների նկատմամբ բացարկի դիմումները, որոնք էլի ունեին աֆիլացվածություն քննվող գործի վերաբերյալ եւ ասում եք, որ, դա էլ, գուցե, եղել է ընթացակարգային, ես պնդում եմ՝ սա եղել է հստակ քաղաքական մոտիվացիայով եւ, երբ որ ասում ենք, որ էդ ինչպե՞ս է ուղարկել դիմում ՄԻԵԴ եւ Վենետիկի հանձնաժողով, երբ էդ հարցով գործերի քննությունը կասեցված էր։ Ես պնդում եմ՝ սա ընթացակարգային սխալ չէր, սա ուներ հստակ քաղաքական մոտիվացիա եւ, երբ ասում եք, որ քավոր-սանիկի հարաբերություններ կան եւ դա ազդում է, ես ասում եմ ձեզ՝ սա, ուղղակի, քավոր-սանիկի հարաբերություններ չէին, սա այն թիմի բանակցություններն էին իրենց միջոցով Սահմանադրական դատարանի նախագահի հետ։

Ես ասում եմ՝ էստեղ կա հստակ քաղաքական մոտիվացիա, եւ էդ մոտիվացիան ամենեւին ՀՀ շահը չէր եւ էդ մոտիվացիան ամենեւին Սահմանադրական դատարանի անկախությունը պահպանելը չէր, դա սեփական ռեժիմի փաստաբանությունը, հին ռեժիմի  փաստաբանությունը շարունակելն էր եւ հանցագործությունների կոծկումը։ Ես պնդում եմ՝ Հրայր Թովմասյանն ուներ եւ ունի քաղաքական մոտիվացիա եւ հետեւաբար՝ նա չի կարող լինել Սահմանադրական դատարանի նախագահ։ Նա կարող է լինել քաղաքական գործիչ, նա կարող է գլխավորել մի ընդդիմադիր կուսակցություն, որն ամենադաժան քննադատությանը ենթարկի մեզ... Ինչպե՞ս, հա։ Նա կարող է ըստ էության, զբաղվել օրենքով չարգելված ցանկացած գործունեությամբ, մենք ազատ երկրում ենք ապրում, ի վերջո, բայց Հրայր Թովմասյանը Սահմանադրական դատարանի նախագահ լինել  չի կարող։ Նա էդ շանսն ուներ եւ նա էդ շանսը կորցրել է։ Շնորհակալություն։

Եզրափակիչ ելույթներ. պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Սիսակ Գաբրիելյան։

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Մեծարգո նախագահություն, շնորհակալություն, խոստանում եմ` էն նախորդ անգամվա նման չստացվի։ Անդրադառնամ, պարզապես, իմ սիրելի գործընկերներ պրն Էնֆիաջյանին, տիկին Իսայան, տիկին Տոնոյան, այո, դուք խոսում եք նոր մշակույթի մասին, իսկապես, ես կարծում եմ, դա էլ է նոր մշակույթի ձեւ, որ պարտադիր չեն էդ պաշտոնական գրությունները, իհարկե, որոշ դեպքերում էդ իրավական ընթացակարգը պետք է պահել, բայց ես կարծում եմ` շատ ավելի գործընկերային է, մարդկային է, որ հեռախոսով զանգում են, տեղեկացնում են, որ կա նման քննարկման առաջարկ, եւ ես... Նախագծի վերաբերյալ, լավ, պրն Աբովյան, շատ բարի։ Ամեն դեպքում, զանգ եղել է, որ նման նախաձեռնության նպատակ կա, էդպես լա՞վ է։

Ես ուզում եմ` էդ մշակույթը ձեւավորվի, այո, որ ձեզանից ձեր խմբակցության ղեկավարը կլինի, քարտուղարը կամ ցանկացած այլ պատգամավոր, եթե հայտարարություն կանի, որ նման բան, մենք էլ իմանանք, որ դա պարզապես հայտարարություն չէ, այլ դա հենց ուղից առաջարկ է, սա` մեկ։

Սեպտեմբերի 19-ից էդ նախագիծը դրված է շրջանառության մեջ, մեր պետաիրավական հարցերի հանձնաժողովի նիստը տեղի ունեցավ սեպտեմբերի 24-ին, եւ ձեր խմբակցության պատգամավորներն էլ մասնակցեցին, հարցեր տվեցին, այսինքն` կար էդ 5 օր ժամանակը, որովհետեւ էս դեպքում, իսկապես, կար օրենքի պահանջներին համապատասխան, որոշակի ժամկետների խնդիր ունեինք մենք։ Եվ, եթե այլ օրենքի նախագծերի դեպքում, Կառավարության դեպքում դրվում է այդ e-fradft.am կայքում, 1 ամիս շրջանառվում եւ այլն, էստեղ կար այդ 5 օր ժամանակը։ Այսինքն, էդ 5 օրվա ընթացքում, եթե կային առաջարկներ, իմ կարծիքով` կարող էիք որոշել, գոնե, ժամկետի մասով կարելի էր հստակ ասել, բայց, ես ինչքան հիշում եմ, պրն Պետրոսյանը հարցազրույցում ասեց, որ էն, ինչ մենք անում ենք, իրավական էր, էդ նիստից հետո, պետաիրավական նիստից հետո հայտարարվեց... Չէ, գործընթացը...

Պրն Պետրոսյան, ես այլ բան չեմ ասում, պրն Պետրոսյան, ասում եմ՝ դուք հայտարարեցիք, որ մեր նախաձեռնության իրավական (պրն Պետրոսյանը բանավիճում է դահլիճից)։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Պետրոսյան, դադարացրեք ընդհատել բոլորին շարունակաբար, մի անգամ ձեզ ընդհատում են, սարքում եք մեծ պատմություն։ Լսեք, հետո կխոսեք։

Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Այս պահի դրությամբ ասում եք՝ «Իմ քայլը» խմբակցությունն օրենքի խախտում թույլ չի տալիս, եթե կա ժամկետի խախտում եւ նման նախաձեռնություն եք անում, իմ ասածը դա է, այսինքն` մենք հիմա օրենքի խախտում ենք թույլ տալիս։ Ես սա ամենեւին չեմ ասում նրա համար, որ դուք… Դուք էլ կարող եք սխալվել, ես էլ, բայց դուք հայտարարել եք նման բան, որ մենք օրենքի խախտում թույլ չենք տվել։ Եթե կա ժամկետների խախտում, հիմա ստացվում է, որ մենք օրենքի խախտում ենք թույլ տալիս, սա պարզապես եմ ասում, մի վիրավորվեք։

Հաջորդը. լավ, եթե Սահմանադրական դատարանը վարույթ ընդունեց սա, դուք կնախաձեռնե՞ք Սահմանադրական դատարանի նկատմամբ կրկին նման գործընթաց, որովհետեւ եթե դուք ասում եք` ժամկետները խախտել ենք, իրենք պետք է սա վարույթ չընդունեն։ Եթե ընդունեցին, որ իրենք թույլ են տալիս կարգապահական խախտում, «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությունն էդ հիմքով՝ էդ երկշաբաթյա ժամկետը պահելով, արդյո՞ք կսկսի նման նախաձեռնություն, եթե 2-3 օր հետո էս գործի քննությունը վարույթ ընդունվեց։

Եվ վերջում. այո, որոշողը մենք չենք, դուք էլ եք ճիշտ ասում, հենց դա է խնդիրը։ Պրն Սիմոնյանը շատ լավ ասեց, սա, էսպես, կասկածի իրավունք ունենալն էր։ Եվ դուք շատ ճիշտ եք հիշում, որ դուք պրն Հրայր Թովմասյանին դեմ եք քվեարկել, բայց ես էլ նաեւ շատ լավ հիշում եմ, որ դուք նաեւ Սահմանադրությանը, էսօր, որ Հրայր Թովմասյանը պաշտոնավարում է, դուք էլ կողմ քվեարկեցիք, բայց ոչ թե կողմ քվեարկեցիք, որ ընդունվի, այլ կար մեկ այլ ինստիտուտ, դա ժողովուրդն էր, հանրաքվեն, դուք ասացիք՝ կողմ եք, ժողովուրդը գնաց, որոշեց։ Դուք էլ, վստահ եմ, որ ընդունում եք, որ էն Սահմանադրությունը, որ դուք կողմ եք քվեարկել, որ գնացել է հանրաքվեի, էդտեղ թերի խնդիրներ կային, եւ էս 1-1,5 տարվա ընթացքում էդ թերությունները մեր առօրյայում ապացուցվեցին, բայց դուք կողմ քվեարկեցիք, որովհետեւ ժողովուրդը որոշեց։ Հիմա մենք էլ էինք ասում, ես ձեզ չեմ համոզում, կարող եք չքվեարկել, բայց մենք էլ ենք ասում, որ այո, որոշողը Սահմանադրական դատարանն է եւ էստեղ ձեր իրավունքն է, չեք ուզում տալ որոշում՝ մասնակցել էդ քվեարկությանը, ձեր իրավունքն է։

Եվ վերջում. ես ամբողջ ելույթները, իսկապես, գրեթե ամբողջությամբ լսել եմ, ինձ համար, գործընկերներիս չեմ նեղացնի, ասեմ, որ ինձ համար պրն Մխիթար Հայրապետյանի ելույթում մի շատ կարեւոր թեզ հնչեցվեց, որ այո, էս որոշումը, ի վերջո, կայացնելու են էն 8 դատավորները, ովքեր պաշտոնավարելու են։ Եվ ես նույնպես ուզում եմ միանալ պրն Մխիթար Հայրապետյանի էդ կոչին, դիմել դատավորներին եւ ասել, որ, իսկապես, դուք ունեք էսօր էդ պատմական հնարավորությունը՝ վերականգնելու վստահությունը հասարակության նկատմամբ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եզրափակիչ ելույթ կունենա հիմնական զեկուցող Սուրեն Գրիգորյանը։

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Եզրափակիչ ելույթս ուզում եմ սկսել տիկին Շաքե Իսայանին հայտնած շնորհակալությամբ, որ ձեր բարձրացրած հարցերի շնորհիվ ես հնարավորություն ունեմ շատ մանրամասն անդրադառնալ ժամկետների հետ կապված հարցին։

Ուրեմն, ձեր կողմից վկայակոչվող «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 109-րդ հոդվածի 4-րդ մասն եմ ընթերցում. «Սահմանադրական դատարանի դատավորի լիազորությունները դադարեցնելու հարցով Սահմանադրական դատարան դիմելու մասին ԱԺ որոշման նախագիծ ներկայացնելու իրավունք ունի խմբակցությունը։ Եթե Սահմանադրական դատարանի դատավորը կատարել է էական կարգապահական խախտում կամ ձեռք է բերել Կառավարության որոշմամբ սահմանված այնպիսի ֆիզիկական արատ կամ հիվանդություն, որի հետեւանքով այլեւս ի վիճակի չէ կատարելու Սահմանադրական դատարանի դատավորի լիազորությունները, ապա ԱԺ որոշման նախագիծը կարող է ներկայացվել համապատասխան հիմքերի մասին հայտնի դառնալուց հետո երկշաբաթյա ժամկետում»։

Համապատասխան հիմք ասելով աներկբա է, որ այստեղ նկատի ունի էական կարգապահական խախտման հիմքերը, թե որոնք են էական կարգապահական խախտման հիմքերը, այս հարցին պատասխանում է, ոչ թե 4 հիմքերի մասին է խոսքը, այլ պատասխանում է դիմումի 6.9 կետը, որում նշվում է՝ «Տվյալ դեպքում սույն դիմումի ներկայացման հիմքերի ի հայտ գալուց հետո, մասնավորապես, առաջին. պրն Հրայր Թովմասյանի կողմից թիվ ՍԴԱՈ-59 աշխատակարգային որոշմամբ քննության ընդունված գործով մինչեւ, ըստ էության, որոշման կայացումը սեփական անձի գործի քննությանը մասնակցելու անհնարինության հարցը չբարձրացնելը». սա` առաջին։

Երկրորդը, Սահմանադրական դատարանի դատավոր Վահե Գրիգորյանի կողմից, ի թիվս այլոց, պրն Հրայր Թովմասյանի` գործի քննությանը մասնակցելու անհնարինության հարցի վերաբերյալ 28.08.2019 թվականի գրության ներկայացումից հետո, ներողություն եմ խնդրում, մինչեւ, ըստ էության, որոշման կայացումը, պրն Հրայր Թովմասյանի կողմից սեփական անձի գործի քննությանը մասնակցելու անհնարինության հարցը կրկին չբարձրացնելը, վերոնշյալ երկու կետերում նկարագրված պայմաններում Հրայր Թովմասյանի թիվ ՍԴԱՈ-59 աշխատակարգային որոշմամբ քննության ընդունված գործով 06.09.2019 թվականին ուժի մեջ մտած թիվ ՍԴՈ-1476, ըստ էության, որոշման կայացմանը մասնակցությունը։

Հիմա, եթե դուք ինձ կասեք, որ այն մասին, որ պրն Թովմասյանի կողմից մինչեւ 06.09.2019 թվականն այդպես էլ չի բարձրացվելու իր անհնարինության հարցը, չի բարձրացվելու նաեւ պրն Գրիգորյանի` օգոստոսին ուղարկված նամակից հետո հարցը, եւ այդ պայմաններում ինքը մասնակցելու է քննությանը, դուք դրա մասին իմացել եք` օգոստոսին եւ սեպտեմբերին տեղի ունեցած իրադարձությունների մասին 2019 թվականի հունիսի 21-ին, կներեք, ես պայծառատես չեմ։

Հիմա ձեր ասած թեզը ելնում է նրանից, որ այս հարցին կարող էին դատավորները բացառապես անդրադառնալ գործը քննության ընդունելիս, սա է։ Ես ասում եմ, որ որեւիցե ընթացակարգային դրույթով, ես սա ասում եմ իրավական արգումենտացիայի շրջանակներում եւ ոչ, որ օրենքը սխալ է, բայց նպատակը լավն է, նման բան ես չեմ ասում, ասում եմ` որեւիցե ընթացակարգային դրույթով չի կարող արդարացվել հարցի չքննարկումը, երբ այդ հարցը վերաբերում է դատարանի անաչառությանը։

Եվ ուզում եմ մի հռետորական հարց տալ. եթե հունիսի 21-ից հետո, օրինակ՝ պրն Գրիգորյանի նամակից հետո այդ հարցը բարձրացվեր, եւ պրն Թովմասյանը հեռացվեր վարույթից, մենք պետք է դիմեի՞նք, ասեի՞նք՝ չէ, այն աշխատակարգային որոշմամբ չես անդրադարձել, դրա համար, ամեն դեպքում, էական կարգապահական խախտո՞ւմ ես կատարել. ոչ, տիկին Իսայան, ոչ, որովհետեւ մենք գնում ենք բովանդակության եւ ոչ ձեւի հետեւից։

Մեկ այլ հանգամանք էլ է իմ մոտ շատ տարակուսանք առաջացնում, երբ դուք ասում եք, որ գիտե՞ք` կային հիմքերը, ուղղակի դուք եք թույլ գրել։ Ես հիշեցնում եմ, որ իմ ընթերցած հոդվածով պրոցես նախաձեռնելու սուբյեկտները խմբակցություններն են, այսինքն` այդ թվում՝ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությունը։ Ես կարո՞ղ եմ հասկանալ, որ դուք հիմքեր եք տեսել, բայց պրոցես չեք նախաձեռնել՝ ձեր ասածից ելնելով, ոնց որ թե, այդպես է դուրս գալիս։

Եվ, ի վերջո, երբ որ պրն Պետրոսյանը խոսում է բարեկամական մթնոլորտի մասին, ես ասեմ՝ ես ցիտելու եմ հիմա, ասել եք, պրն Պետրոսյան, ասացիք` եկեք քաղաքավարության շրջանակներում մնանք, տիկին Տոնոյանը նաեւ դրա մասին նշեց։ Ես հիմա հարց եմ տալիս. երբ դուք ձեր հարցազրույցում նշում եք. «ես խիստ կասկածում եմ, որ նույն Վլադիմիր Վարդանյանը կարող է եւ հոգու խորքում համաձայն չէ այդ օրինագծի հետ, որովհետեւ որեւէ նորմալ իրավաբան չի կարող դրա հետ համաձայն լինել», սա քաղաքավարության եւ հարգանքի մթնոլորտո՞ւմ արված արտահայտություն է։

Ի դեպ, ես միանգամից ասեմ, որ եթե հանկարծ հետո պարզվի, որ լրատվական կայքը սխալ է մեջբերել, եւ դա հերքվի, ես պրն Պետրոսյանից ներողություն կխնդրեմ, բայց այս պահի դրությամբ թույլ տվեք սրա վրա հիմնվել։

Եվ, ի վերջո, ուզում եմ իմ դիրքորոշումն արտահայտել, եւ պրն Բագրատյանն էսօր շատ ճիշտ բան ասաց, երբ որ ննարկում էինք հարցը քննիչ հանձնաժողով ստեղծելու մասին, ասաց՝ ո՞նց եք դուք պատկերացնում, որ մենք անմասն մնանք երկրում տեղի ունեցող իրադարձություններից։ Հարգելի «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության իմ գործընկերներ, այս հարցով չքվեարկելն անմասն մնալ է, եթե դուք վստահ եք, որ ձեր իրավական հիմնավորումները ճիշտ են, եթե դուք վստահ եք, որ ժամկետ է բացթողնվել, ասել` մենք քվեարկությանը չենք մասնակցում՝ չի տեղավորվում որեւէ տրամաբանության մեջ։ Դուք պետք է արտահայտվեք, եթե խոսքը գնում է նրա մասին, որ մենք քննարկում ենք նախագիծ, ուրեմն, էդ նախագծի դեմ պետք է արտահայտվեք, այլ օրենքների դեպքում, երբ դուք համաձայն չեք եւ ասում եք, որ թերի է, օրինական առումով խնդրահարույց է, դուք դեմ եք արտահայտվում, դուք չեք ասում՝ մենք չենք մասնակցում։ Եվ սա, ի վերջո, ինձ համար, ուղղակի, ներողություն եմ խնդրում, ասում եմ՝ անձերի մասին չէ, ես առիթը բազմիցս ունեցել եմ ասել, որ անձնապես շատերիդ շատ մեծ հարգանքով եմ վերաբերում, բայց սա հարցի վերաբերյալ դիրքորոշում ունենալուց խուսափել է։

Երբեք մենք չենք հորդորել, եւ պրն Զոլյանը չհորդորեց, որ դուք կողմ արտահայտվեք, պրն Զոլյանն ասաց՝ արտահայտվեք այս հարցով, կողմ թե դեմ` մեր որոշելիքը չէ, Սահմանադրությունը, երրորդ անգամ էսօր ստիպված եմ ցիտել, ասում է՝ «ձեր խղճով եւ համոզմունքներով», իսկ դուք հայտնում եք ձեր համոզման մասին, որ գործընթացն օրինական չէ, ժամկետ է բաց թողած, արտահայտվեք դեմ, ինչո՞ւ եք ասում, որ չենք մասնակցելու քվեարկությանը. սրա մասին է խոսքը։

Ըստ էության, այն ամենը, ինչ իրավական արգումենտացիայի առումով ցանկություն կար ասելու, սկզբնական ելույթում ասեցի, հարցերին պատասխանեցի, ես մեկ անգամ եւս ձեզ հորդորում եմ՝ արտահայտեք դիրքորոշում այս հարցով, դեմ կլինի՝ արտահայտվեք դեմ, եթե ձեր համոզմունքը դա է հուշում։ Բայց անմասն մի գործընթացից, որը, իրոք, նախադեպը չունեցող է եւ, երբ որ մի սահմանադրական մարմին դիմում է մեկ այլ սահմանադրական մարմնի՝ Սահմանադրական դատարանի նախագահի լիազորությունները դադարեցնելու հարցով, կարծում եմ, որ ընդդիմադիր առաջին ուժը` ձայների քանակով, «Լուսավոր Հայաստան»-ի իմ գործընկերները չնեղանան հանկարծ, իրավունք չունի, պարզապես, անմասն մնալ այս գործընթացից եւ չարտահայտել դիրքորոշում։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 109-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Սահմանադրական դատարանի դատավորի լիազորությունների դադարեցման հարցով Սահմանադրական դատարան կարող է դիմել ԱԺ-ը` գաղտնի քվեարկությամբ, պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների առնվազն 3/5-ով ընդունված որոշմամբ»։

Ձայնը տրվում է հաշվիչ հանձնախմբի նախագահ Վահագն Հովակիմյանին՝ քվեարկության կարգը, տեղը եւ ժամը ներկայացնելու համար։

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ձեզ եմ ներկայացնում հաշվիչ հանձնախմբի թիվ 52 արձանագրությունը՝ Սահմանադրական դատարանի դատավոր անդամ Հրայր Թովմասյանին լիազորությունները դադարեցնելու հարցով Սահմանադրական դատարան դիմելու որոշման քվեարկության անցկացման, տեղի եւ ժամի մասին։

Սահմանադրական դատարանի դատավոր (անդամ) Հրայր Թովմասյանի լիազորությունները դադարեցնելու հարցով Սահմանադրական դատարան դիմելու որոշման քվեարկությունն անցկացվելու է ԱԺ նիստերի դահլիճի հարեւանությամբ գտնվող նախասրահում, հոկտեմբերի 4-ին, այսինքն՝ վաղը, 11։00-12։00-ին, եւ սա քվեաթերթիկն է, այսպիսի տեսք ունի քվեաթերթիկը, որտեղ կա «կողմ» եւ «դեմ» նշում։ «Կողմ»-ի դեպքում կողմ եք նշում, «դեմ»-ի դեպքում դեմ եք նշում։ Այսքանը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Հովակիմյան։ Ես ձեզ տեղեկացնեմ, հարգելի գործընկերներ, որ այսօր քննարկված օրենքների նախագծերը մենք կքվեարկենք վաղն առավոտյան, ժամը 10։00-ին սկսվող նիստում։ Այժմ նիստն ավարտված է։

ՆԻՍՏՆ ԱՎԱՐՏՎԵՑ




ԱԺ Նախագահ  |  Պատգամավորներ|  ԱԺ խորհուրդ  |  Հանձնաժողովներ  |  Խմբակցություններ  |  Աշխատակազմ
Օրենսդրություն  |   Նախագծեր  |  Նիստեր  |   Լուրեր  |  Արտաքին հարաբերություններ   |  Գրադարան  |  Ընտրողների հետ կապեր  |  Հղումներ  |  RSS