National Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.amNational Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.am
HOME | MAIL | SITEMAP
ArmenianRussianEnglishFrench
Արխիվ
4.06.2019

Երկ Երք Չրք Հնգ Ուր Շբթ Կիր
01 02
03 04 05 06 07 08 09
10 11 12 13 14 15 16
17 18 19 20 21 22 23
24 25 26 27 28 29 30
 
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎ
ՅՈԹԵՐՈՐԴ ԳՈՒՄԱՐՄԱՆ ԵՐԿՐՈՐԴ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆ

ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ N 25

4 հունիսի 2019

Ժամը 10:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԱԼԵՆ ՍԻՄՈՆՅԱՆԸ
 

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի պատգամավորներ, խնդրում եմ զբաղեցնել տեղերը: Հարգելի գործընկերներ խնդրում եմ տեղադրել քարտերը։ Գրանցում։ Խնդրում եմ ինձ էլ գրանցեք։ Գրանցվել է 92 պատգամավոր, քվորում կա։

Հարգելի պատգամավորներ, քվեարկություններ ունենք։ Քվեարկում ենք քննարկված նախագծերը։

Քվեարկության է դրվում «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության կողմից ներկայացված «ՀՀ հարկային օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 59
Դեմ՝ 18
Ձեռնպահ՝ 5

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության  կողմից ներկայացված «Ապահովագրության եւ ապահովագրական գործունեության մասին» ՀՀ օրենքում լրացում կատարելու մասին» եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 96
Դեմ՝ 0
Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է։ Եվս 4 կողմ ավելացավ, 5, խնդրում եմ գրանցել։

Քվեարկության է դրվում ԱԺ պատգամավոր Ալեն Սիմոնյանի եւ Լենա Նազարյանի կողմից ներկայացված «2008 թվականի մարտի 1-ից 2-ը Երեւան քաղաքում տեղի ունեցած իրադարձությունների ժամանակ տուժած անձանց աջակցության մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 104
Դեմ՝ 0
Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է։

Տիկին Հովսեփյան, կգրանցեն, մի անհանգստացեք։

Քվեարկության է դրվում ԱԺ պատգամավոր Սերգեյ Բագրատյանի կողմից ներկայացված «ՀՀ ԱԺ պատգամավորի գործունեության երաշխիքների մասին» օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 102
Դեմ՝ 1
Ձեռնպահ՝ 4

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում ԱԺ պատգամավոր Տիգրան Ուրիխանյանի կողմից ներկայացված «ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։

Վարման կարգով՝ Տիգրան Ուրիխանյան։

Տ.ՈՒՐԻԽԱՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հավանաբար նկատեցիք, թե ինչ ոգեւորությամբ ընդունվեց հասարակության կողմից երեկվա քննարկումը։ Ուզում եմ տեղեկացնել, որ մենք արդեն հետաքրքրվող, շահագրգիռ պատգամավորների մի խմբով ունեցել ենք մի քննարկում` այնուհետեւ վերահսկողական մեխանիզմների հետ կապված։ Շատ արագ կանցնենք դրա ձեւավորմանն ու իրագործմանը։ Հուսամ, որ մենք մոտ ապագայում կունենանք արդեն կատարյալ կերպով բացառող օրենսդրական համակարգ, որպեսզի աշխատանքի ընդունվելիս տարիքային եւ այլ խտրականությունները բացառվեն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, հարգելի պատգամավոր։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 93
Դեմ՝ 6
Ձեռնպահ՝ 9

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության  կողմից ներկայացված «ՀՀ ջրային օրենսգրքում  լրացում եւ փոփոխություններ  կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 110
Դեմ՝ 0
Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից ներկայացված «Երեւան քաղաքում տեղական ինքնակառավարման  մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ  կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 100
Դեմ՝ 3
Ձեռնպահ՝ 4

Որոշումն ընդունվել է։

Հարգելի պատգամավորներ, շարունակում ենք քննարկել ՀՀ կենտրոնական բանկի գործունեության վերաբերյալ տարեկան հաղորդումը։ Մտքերի փոխանակության համար հերթագրվել է 12 պատգամավոր։ 1-ին ելույթի համար ձայնը տրվում է Սերգեյ Բագրատյանին` «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցություն։ Խնդրեմ, պրն Բագրատյան:

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, երեկ մենք լսեցինք Կենտրոնական բանկի նախագահի  զեկույցը, եւ, կարծես թե, թվերի տվյալներով ամեն ինչ նորմալ է, որովհետեւ կանխատեսվում է, որ 2019 թվականին սպասվում է 6,1%-ի չափով տնտեսական աճ, որը, ճիշտն ասած, բազմաթիվ հարցերի տեղիք է տալիս։ Որո՞նք են դրանք:

Ինչպե՞ս պետք է զարգացում ակնկալել մեր տնտեսությունից, երբ տնտեսության իրական հատվածում ներդրումներ չկան։ (Աղմուկ դահլիճում)

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ... Խնդրեմ, պրն Բագրատյան, շարունակեք:

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Հետեւաբար, քանի որ արտաքին ներդրումներ չեն սպասվում այն պարզ պատճառով, որ երկրում հեղափոխություն է տեղի ունեցել, եւ ներդրումները սպասումների մեջ են, այստեղ հարց է առաջանում. արդյո՞ք ներքին ռեզերվներն օգտագործվում են ճիշտ եւ արդյունավետ, հատկապես, Կենտրոնական բանկի կողմից բանկային համակարգը կարգավորվո՞ւմ է այնպես, որպեսզի ներդրումներ ներգրավվեն տնտեսության մեջ։ Կարծում եմ, որ այստեղ պատասխանը բացասական է։

Ինչո՞ւ բանկային համակարգն ակտիվ չի սպասարկում մեր ներդրումային միջավայրը, ինչո՞ւ չի լրացնում այն բացը, որ մենք սպասում էինք արտաքին ներդրումների։ Այսօր այն ժամանակն է, որ Կենտրոնական բանկը ճիշտ դրամավարկային քաղաքականություն իրականացնելով` պետք է կարողանա ստեղծել ներդրումային միջավայր։

Չի սպասարկվում պարզ պատճառով, որովհետեւ բանկային կապիտալը ձեւավորվել է նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյաների կողմից` ժողովրդին թալանելու միջոցով ստեղծված կապիտալով, եւ այդ կապիտալը չունի, բնականաբար, ազդակ` ներդրվելու տնտեսության մեջ։

Լինելով այլ ռեժիմի մասնակիցներ` այլ խաղի կանոններով սպասումներ են ձեւավորել եւ ցանկություն չունեն այդ ներդրումներն արագացնել։

Պարզ մի տրամաբանություն. երբ գյուղացիական տնտեսությունների ֆինանսավորման մասին ենք խոսում, այնինչ գյուղացիական տնտեսությունները կանգնած են լուրջ պրոբլեմների առաջ եւ չեն կարողանում օգտվել բանկերի տված կոնկրետ վարկային ռեսուրսներից, որովհետեւ  մեծ մասը սեւ ցուցակում է։

Կառավարությանը զեկուցել են, որ 130 հազար մարդ այլեւս սեւ ցուցակներում չէ. արդյո՞ք այդպես է։  Ես կարծում եմ, որ այստեղ խաբեություն կա, ներկայացված չի ճիշտ թիվը, որովհետեւ եթե մեր շրջապատում, մեր միջավայրում հարցնեք, չեք գտնի որեւէ գյուղացի, որն այլեւս սեւ ցուցակում չի, եւ այս 30 հազարի տեղը մենք չենք գտնում։

Ես պետք է առաջարկեմ Կենտրոնական բանկի նախագահին, որ այս հարցի պատասխանը տա։ Կամ այս պարագայում եթե մենք հետեւում ենք ընթացքին, ի՞նչ է կատարվում,.  կարծես թե, սպասվող այդ խոշոր կապիտալը, մեր ժողովրդի լեզվով ասած. թուխս է նստել` հույս ունենալով, որ ճուտ կհանի։ Այդ ոսկե ձվերը նեխելու են, ճուտ չեն հանելու, որովհետեւ այդ կապիտալը չի աշխատելու։ Այդ կապիտալը դատապարտված է վերադարձվելու այն մարդկանց, ումից խլվել է։

Բանկային կապիտալի հիմքում կա հանցածին կապիտալ, որոշակի կասկածներ կան, որ այդ կապիտալը հնարավոր չի արտահանել, այդ պատճառով էլ կապիտալը չի արտագաղթում։ Իմ գործընկերներից պրն Էնֆիաջյանը հարցրեց` բանկային կապիտալից ինչքա՞ն գումար է արտագաղթել։ Չի արտագաղթել, որովհետեւ հնարավոր չի որեւէ այլ բանկում այդ գումարները տեղաբաշխել, որովհետեւ այդ բանկերին գումարի իրավական հիմքերը պետք է կարողանաս ցույց տալ, որպեսզի քո գումարներն ընդունի եվրոպական բանկը կամ ամերիկյան բանկը կամ աշխարհի որեւէ  այլ բանկ։  Հետեւաբար, այս գումարները դատապարտված են մնալ այս բանկերում, կաշխատե՞ն, թե՞ ոչ` կախված է Կենտրոնական բանկի ակտիվ դրամավարկային քաղաքականությունից։

Հարկավոր է, որպեսզի Կենտրոնական բանկն իր բանկային համակարգի միջոցով այլեւս նախաձեռնողական քաղաքականություն վարի։ Պետք է գնալ գյուղացու մոտ, գյուղացու տուն, գույքագրել գյուղացու հոգսերը։ Պետք է հարցնել գյուղացուն պարզ տրամաբանության մեջ. ինչո՞ւ գյուղացին այլեւս ոչխարաբուծությամբ չի զբաղվում, ինչո՞ւ այգեգործությամբ չի զբաղվում։ Մարդիկ պարզ բացատրելու են մեզ, թե որտե՞ղ է խնդիրը, որովհետեւ տարիներ շարունակ բարձր տոկոսով վարկեր են ստացել, եւ դրա արդյունքում կորցրել են իրենց տնտեսությունը, իրենց հողը, բարիք արտադրելու իրենց կարողությունները։

Հիմա Կենտրոնական բանկը եթե շարունակում է այսպես` լոմբարդային տրամաբանությամբ աշխատել, բնականաբար, որեւէ ֆինանսավորում չի լինելու, որեւէ տնտեսություն չի զարգանալու։

Ի՞նչ ենք առաջարկում մենք։ Տրամաբանորեն վերլուծելով, որ բանկային կապիտալը մի զգալի հատվածում այլեւս սառած վիճակում  է, մենք պետք է կարողանանք ամեն կերպ ներգրավել այդ կապիտալը ռեալ տնտեսության մեջ, իսկ ներգրավելու համար մենք պետք է ռեֆորմների գնանք։ Եթե բանկային համակարգը չգնա ռեֆորմների, հաղորդակից անոթների պարզ տրամաբանության մեջ հեղափոխական ճնշումը խցանի պես դուրս է թռչելու բանկային համակարգից։ Բանկային համակարգը, որպես այդպիսին, գտնվելու է կատարյալ քաոսի մեջ: Որպեսզի այդ վիճակին չհասնի, պետք է արագ ռեֆորմներ անել, հետեւել տնտեսության զարգացումներին եւ  համարժեք քայլերով փորձել տնտեսության մեջ վարկավորման հնարավորություն ստեղծել։

Որո՞նք են դրանք։ Նոր բանկային համակարգերը, որոնք պետք է Կենտրոնական բանկը նախաձեռնի եւ կարողանա ձեւավորել, կոոպերատիվ բանկերն են, այսպես կոչված, կորպորացիաները, որոնք հետագայում կոոպերատիվների միավորման արդյունքում են ստեղծվում։

Ի՞նչ է նշանակում կոոպերատիվ բանկ։  Դա ուղիղ բանկերի ֆինանսավորումն է, ուղիղ գյուղացիների ֆինանսավորումն է գյուղացիների կողմից ստեղծված բանկերի միջոցով։

Ինչպե՞ս են ստեղծվում գյուղացիական բանկերը։  Գյուղացիական որոշակի հատվածներ, մի քանի խոշոր համայնքներ որոշում են ընդունվում եւ իրենց ներդրումներով, պայմանական ասած. 3 հազար, 5 հազար դրամներով սկզբնական կապիտալ են ձեւավորում։ Պետությունը Կենտրոնական բանկի կամ ֆինանսների նախարարության ռեսուրսներից տրամադրում է, համաֆինանսավորում է այդ կապիտալը եւ այս բոլոր 8 հազար գյուղացիները դառնում են բաժնետերեր տվյալ բանկում։ Հետեւաբար, նրանք նախանձախնդիր են, որպեսզի իրենց տնտեսություններում դա դրվի ցածր տոկոսադրույքով, փոքր մարժայով, նաեւ կանխատեսելի արդյունքով։ Այսինքն` բոլորը գյուղացիները, գիտեն, թե ո՞ր գյուղացին կարող է այդ տնտեսությունը ճիշտ վարել, ո՞վ կարող է սխալ վարել։ Իրենք ընտրում են պրոֆեսիոնալ կառավարիչների, որի միջոցով վարում են նոր բանկային հարաբերություններ։

ԱՄՆ-ում նման բանկեր սկզբից եղել են հազարավորները, այս պահին մնացել է մի 60-ը։ Եվրոպական երկրներում նույնպես կոոպերացիաների շնորհիվ են ստեղծվել իրական, գյուղացիական տնտեսությունների վարկավորման հնարավորությունները, եւ՛ տեխնիկայի  գնումը, եւ՛ լիզինգային միջոցները։ Այս բոլորը պետք է նախաձեռնի եւ կազմակերպի Կենտրոնական բանկը։ Եթե Կենտրոնական բանկը շարունակի պասիվ տնտեսական քաղաքականություն, ընդամենը հետեւել, դիտորդի դեր կատարել, կամ այն, ինչ նախատեսված է իր կանոնադրությամբ, այն է՝ գնաճի զսպումը կարգավորել, գնաճը զսպելով` տնտեսություն չի զարգանում, հարգելի ընկերներ։ Եթե մարդը գնողունակ չի, թեկուզ գինը քիչ աճի, մեկ է` չի կարողանալու գնել տվյալ ապրանքը, տվյալ արտադրանքը։ Այսինքն` գնաճը զսպելու հետ միասին պետք է ակտիվ տնտեսական քաղաքականության վարկավորմամբ, ներդրումայինների խթանումով կարողանալ տնտեսություն զարգացնել։

Գնաճի 2,5% կամ 2,1%` համեմատած հարեւան երկրների հետ` ցածր է, բայց գնողունակությունը հարեւան երկրներում անընդհատ բարձրանում է, մեզ մոտ չի բարձրանում։ Եթե մենք գնաճ ունենանք 2,1%, բայց ընդհանուր աշխատավարձը բարձրանա 10%-ով, հասկանալի կլինի, որ այս գնաճը ցածր է, բայց եթե աշխատավարձը չի բարձրացել, թոշակը չի բարձրացել, գնաճն էլ 2%-ով բարձրացել է, բնականաբար, մեր գնողունակությունն ընկնում է։

Հետեւաբար, Կենտրոնական բանկին առաջարկում ենք, որպեսզի արագ կազմակերպի,  հասարակության լայն շերտերի համար ստեղծվի հարթակ, որտեղ բանկի առնվազն այն բոլոր բաժնետերերը, ովքեր պատրաստ են համագործակցել հանրության հետ, պատրաստ են այսօր տնտեսության իրական հատվածը ֆինանսավորել, պետք է գնան բանակցությունների։ Բանակցությունների արդյունքում ձեւավորվի այնպիսի հնարավորություն, որ բաժնետերերը պատրաստ լինեն, որ առաջիկա 2, 3 տարում ցածր տոկոսադրույքներով աշխատեցնել իրենց, այսպես կոչված, ավանդները կամ բաժնեմասերը։ Այս համաձայնությունից հետո նոր Կենտրոնական բանկը կարող է իր բանկային համակարգի միջոցով ցածր տոկոսադրույքներով զարգացնել տնտեսությունը։

Ամենակարեւորը երկար փողերի խնդիրն է։  Քանի դեռ մենք մեր տնտեսության մեջ չենք ներգրավել երկար փողեր,  այսինքն՝ դրանք սկսում են 15 տարուց ավելի, եթե չկան այդպիսի գումարներ, որեւէ տնտեսություն չի կարող զարգանալ, կարճաժամկետ վարկերով որեւէ խթան չի կարող հանդիսանալ տնտեսության զարգացման համար։

Հետեւաբար, մենք խորհուրդ ենք տալիս եւ հորդորում ենք Կենտրոնական բանկին, որ բանկային համակարգի ողջ կառուցակարգը եւ ողջ տրամաբանությունը ձեւավորի նոր Հայաստանի ոգով, այսինքն` այլեւս սպասումներով կամ ընդամենը գնաճ զսպելով չզբաղվի։ Գնաճ զսպելու համար 10, 20 հազար դոլար աշխատավարձ չպետք է ստանան մարդիկ։ Գնաճ զսպելը շատ տարրական, փոքր գործողության արդյունքում է կատարվում։ Եթե գնողունակությունն իջավ, հենց ինքը բերում է գնաճի զսպման։ Գները չեն բարձրանա, եթե չի գնվում ապրանքը։

Առաջարկում ենք, որպեսզի կամ Կենտրոնական բանկը որդեգրի մի քաղաքականություն, որի արդյունքում ինքը ժողովրդին կտանի բանկ, կամ վստահեցնում ենք, որ ժողովուրդը հակառակ պարագայում իրենց կուղեկցի բանտ։ Ընտրությունը Կենտրոնական բանկինը եւ բանկային համակարգինն է։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, «Տեղեկատվական անվտանգության ապահովման ոլորտում հավաքական անվտանգության մասին» պայմանագրի կազմակերպության անդամ պետությունների համագործակցության մասին» համաձայնագիրը վավերացնելու մասին ՀՀ օրենքի նախագիծը քննարկման ընդգրկվում է ՀՀ ԱԺ   հաջորդ նիստի օրակարգ, քանի որ զեկուցողը գործուղման մեջ է։

Ինչպես նաեւ ուզում եմ առաջարկություն անել  «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 37-րդ հոդվածի 2-րդ եւ 3-րդ մասերի համաձայն` առաջարկվում է այսօր  ժամը 18։30-ից 20։00 անցկացնել ԱԺ լրացուցիչ նիստ, քանզի հարցերը շատ են, օրակարգում դեռ ունենք 8 հարց, որպեսզի հասցնենք։

Քվեարկության է դրվում «Լրացուցիչ նիստ անցկացնելու մասին» ԱԺ որոշման նախագիծը։

Կողմ՝ 80
Դեմ՝ 8
Ձեռնպահ՝ 4

Որոշումն ընդունվել է։

Վարման կարգո՞վ. քվեարկությունն ավարտվեց։ Խնդրեմ, միացրեք պրն Մարուքյանի խոսափողը։

է.ՄԱՐՈՒՔՅԱՆ

-Պրն Սիմոնյան, ես ուզում եմ հետաքրքրվել, թե ո՞ւր է Կենտրոնական բանկի նախագահը, ում զեկույցի վերաբերյալ քիչ առաջ մեր գործընկերը ելույթ ունեցավ, եւ դեռ  մյուս գործընկերները ելույթները շարունակելու են։ Ես կարծում եմ, որ սա ԱԺ-ի նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունք է։ Ես գտնում եմ, որ դուք պետք է ապահովեք նրա ներկայությունն այստեղ։ Նրա բացակայությունը հստակ արհամարհական վերաբերմունք է  ԱԺ-ին։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Պրն Մարուքյան, չեմ կարծում, որ պետք է տենց խիստ գնահատականներ տալ` արհամարհանքի մակարդակի հասնող։ Ես ձեզ հետ համաձայն եմ, որ շատ ավելի ճիշտ ու շատ ավելի նորմալ կլինի, որ այսօր, այս պահին այստեղ ներկա գտնվի, բայց եկեք չծայրահեղացնենք։ Ասեմ ավելին, համացանցով միշտ կարելի է ելույթները նայել եւ դրան,  արձագանքել, բայց դուք ճիշտ եք։ Մի... Ի՞նչ է կատարվում, ի՞նչ է եղել : Ասացի` ընդունելի է ձեր ասածը: Շնորհակալություն։

Նաեւ ավելացնեմ, որ վաղը ժամը 10։00-ին ունենք նիստ ԱԺ մշտական հանձնաժողովներում եւ դրանց  համատեղ նիստերում  ՀՀ 2018 թվականի պետական բյուջեի կատարման մասին տարեկան հաշվետվության նախնական քննարկումների մասով։

Խնդրեմ, պրն Աղազարյան։

Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Սիմոնյան, ես միանում եմ Էդմոն Մարուքյանի դիտողությանը, որովհետեւ սա շարունակական վերաբերմունքի արդյունք է նաեւ, բազմաթիվ անգամներ առիթ ենք ունեցել շփվել Կենտրոնական բանկի ներկայացուցիչների հետ եւ  պաշտոնական գրություններ գրելու եւ ստացել ենք նմանատիպ վերաբերմունք։

Այնպես որ, սա, իսկապես, վիրավորական է ԱԺ-ի նկատմամբ, խնդրում եմ միջոցներ ձեռնարկել։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Պրն Աղազարյան, ես արդեն ասացի, որ ես համաձայն եմ նկատողության հետ, իսկ պրն Ջավադյանը կգա եւ ինքը կպատասխանի։ Ես էստեղ եմ, չէ՞: Ասացի` կգա, կպատասխանի: Հաջորդ ելույթի համար...

Այստեղ ձեզ հետ կապված հարցեր կան, կարծում եմ, որ դուք պետք է արձագանքեք, բայց հիմա չէ, եզրափակիչ ելույթում։

Պատգամավորները շատ վրդովված էին, որ դուք այստեղ չէիք, երբ մեր գործընկեր պրն Բագրատյանը ելույթ էր ունենում։ Մենք, բոլորս գտնում ենք, որ դա տեղին վրդովմունք էր, պրն Ջավադյան։

Հաջորդ ելույթի համար՝ Գեւորգ Պապոյան։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, պրն Բագրատյանի ելույթի որոշակի դրույթների հետ համաձայնվելով` այնուամենայնիվ, նշեմ, որ պրն Բագրատյանի դրույթում ավելի շատ վատատեսական տրամադրություններն էին գերակշռում։

Ես կարծում եմ, որ առկա տնտեսական իրավիճակը եւ իրողությունները մեզ հակառակ կարծիք ունենալու իրավունք են տալիս։

Մասնավորապես, արտաքին տնտեսական միջավայրում այսօր, 2018 թվականի 2-րդ կեսից սկսած Եվրոպայում, Ռուսաստանում, ԱՄՆ-ում նկատվում են տնտեսական աճի դանդաղեցման տեմպեր։ Դրան ի հակառակ, ի ուրախություն մեզ, ՀՀ տնտեսության մեջ տնտեսական աճի տեմպերն առաջանցիկ են, ավելի բարձր են, քան, ընդհանրապես, մեր տարածաշրջանային բոլոր հարեւանները։ Եթե տարածաշրջանում մեր հարեւանների միջին զարգացման տեմպը 1-4%-ի սահմաններում է, ապա Հայաստանում անցած տարի 5,2% էր։

Եթե առաջին 4 ամսվա կտրվածքով նմանատիպ տնտեսական աճ է ամբողջ տարածաշրջանի երկրների մոտ, այդ թվում՝ մեր հարեւանների մոտ, Հայաստանում առաջին 4 ամսվա տվյալներով` տնտեսական ակտիվության ցուցանիշը կազմել է 7,1%։ Այսինքն` այս առումով` կարծում եմ` ընդհանուր տրամադրությունները պետք է լինեն  լավատեսական, եւ այս առումով` կարծում եմ` մտահոգության կարիք չկա։

Ես ուզում եմ մեկ այլ կարեւոր հանգամանքի անդրադառնալ, որին երեկ ԿԲ նախագահն անդրադարձավ իմ հարցից հետո եւ ցանկանում եմ այս բարձր քաղաքական ամբիոնից եւս մեկ անգամ նշել, որ, երեւի թե, ի հակառակ որոշ շրջանակների ցանկության, այո, դրամական փոխանցումների հետ կապված որեւէ խնդիր չկա։ Մեր գործընկեր երկրներից, Ռուսաստանից, Ղազախստանից այս առումով որեւէ սահմանափակում գոյություն չունի։

Այժմ այն մասով, թե, ես նշեցի, որ դրույթների հետ եմ համաձայն` կապված գնաճի հետ։ Համաձայն եմ, որ գնաճը չպետք է լինի գերխնդիր։ Գերխնդիր պետք է լինի տնտեսական աճը։ Տնտեսական աճի բարձր տեմպերը կարող են իրենց թույլ տալ երբեմն նաեւ գնաճ։ Ե՞րբ չկա գնաճ: Գնաճ չկա այն ժամանակ, երբ չկա տնտեսական աճ։ Ընդհակառակը, երբ նույնիսկ ռեցեսիա է տեղի ունենում, կարող է տեղի ունենալ նաեւ գնանկում։

Այս առումով` կարծում եմ, որ  Կենտրոնական բանկի սահմանած գնաճային տիրույթում ցանկացած գնաճից պետք չէ վախենալ։ Պետք է վախենալ, եթե  սահմանված տնտեսական աճից ավելի ցածր տնտեսական աճ ունենանք։

Այս առումով` կարծում եմ, հաշվի առնելով նաեւ այն հանգամանքը, որ 2018 թվականի երկրորդ կեսից  սկսած` արտաքին տնտեսական միջավայրում նկատվում են ոչ բարենպաստ փոփոխություններ, եւ դա արտահայտվել է մեր հարեւան Իրանի հանդեպ տնտեսական պատժամիջոցներով, Ռուսաստանում տնտեսության աճի ոչ բարձր տեմպերով, Եվրոպայում աճի տեմպերի անկմամբ, հատկապես  Իտալիայի, Ֆրանսիայի տնտեսություններում աճի տեմպերի որոշակի անկումներով, կարծում եմ, որ Կենտրոնական բանկը պետք է շարունակի խթանող քաղաքականություն իրականացնել։ Այս համատեքստում չպետք է վախենալ հետագայում վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի իջեցումից,  որը հավելյալ դրամավարկային պայմանները,  դրամավարկային քաղաքականությունն ավելի կհեշտացնի եւ հավելյալ պայմաններ կստեղծի տնտեսական աճի հետագա զարգացման համար։

Սրան կարող է նպաստել նաեւ այն հանգամանքը, որ այսօր Հայաստանի բանկային համակարգում գրեթե 3 մլրդ դրամի ավանդային պորտֆել կա։ Մենք ունենք բավականին շատ գումարներ, որոնք կարող են աշխատել մեր տնտեսության մեջ, որոնք կարող են իրական տնտեսություն մտնել եւ դրանով ապահովել  մեր հետագա տնտեսական աճը։

Ինչ վերաբերում է գյուղատնտեսության հետ կապված, այո, գյուղատնտեսության մեջ կան խնդիրներ, սակայն խնդիրներն ավելի շատ ոչ թե տոկոսադրույքների հետ են, քանի որ այսօր Կառավարության կողմից սուբսիդավորման միջոցով բավականին լավ պայմաններով եւ արտոնյալ պայմաններով վարկեր են տրամադրվում, այստեղ մենք խնդիր ունենք առաջին հերթին վարկային վարքագծի հետ։ Վարկառուները եւ գյուղացիական տնտեսությունները պետք է հասկանան, որ գյուղատնտեսական վարկերը պետք է օգտագործել միայն եւ միայն գյուղատնտեսական նպատակով։ Դրանք չպետք է, հատկապես, սպառողական նպատակով օգտագործել, որովհետեւ գյուղատնտեսական վարկերի օգտագործումը սպառողական նպատակով հետագայում բերում է, հանգեցնում է նրան, որ շատ հաճախ գյուղատնտեսությամբ զբաղվողները, գյուղաբնակները չեն կարողանում այդ վարկերը փակել։ Կարծում եմ` գոնե այս պահին, ես նախկին բարձր վարկերի մասին չեմ խոսում, գոնե այս պահին տրամադրված վարկերը բավականին լավ պայմաններով են, արտոնյալ  պայմաններով են, որոնք Կառավարության կողմից համաֆինանսավորվում են, սուբսիդավորվում են։

Այս պահին մենք ունենք լավ բիզնես պլանների, ինչպես նաեւ գյուղատնտեսական վարկերն արդյունավետ օգտագործելու, արդյունավետ ծախսելու եւ գյուղատնտեսության մեջ օգտագործելու խնդիր։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հաջորդ ելույթի համար՝ Արման Բաբաջանյան:

Կներեք, Կարեն Սիմոնյան: Համեցեք։

Կ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, երեկ մենք լսեցինք պրն Ջավադյանի կողմից ներկայացված տարեկան զեկույցը Կենտրոնական բանկի գործունեության մասին։ Եթե մենք ընդհանուր կոնտեքստում նայենք վերջին 11 տարվա ձեր գործունեությունը, պրն Ջավադյան, կարող ենք ասել, որ ձեր մշակած ու կիրառած քաղաքականությունը, եթե բնութագրենք մեկ բառով, ապա կարող ենք ասել, որ դա կոչվում է պահպանողական քաղաքականություն։ Դուք ձեր քաղաքականության ձեւով, տիպով պահպանողական եք։ Ի՞նչ է իրենից ներկայացնում այդ պահպանողականությունը: Եթե մենք փորձենք ավելի մանրամասն ներկայացնել, դա իրենից ներկայացնում է փորձված միջոցների կիրառում, իներտություն, որոշակի փոփոխությունների, ընդունված կանոնների, գործում փորձված միջոցների օգտագործում։

Ճիշտ եք, 2008 եւ 2014 թվականների ճգնաժամերի ժամանակ պետք էին այնպիսի միջոցներ, որոնք անհրաժեշտ էին, փորձված էին, որոնք կարող էին հակազդել։ Սակայն այս նոր ժամանակահատվածում, երբ անհրաժեշտ են արագ, կտրուկ փոփոխություններ, պահպանողական քաղաքականությունը չի կարող բերել ցանկալի արդյունքների, որովհետեւ եթե մենք ունենք ռեֆորմիստական կառավարություն եւ պահպանողական Կենտրոնական բանկ...

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Մի րոպե էլի, ես ներողություն եմ խնդրում: Հարգելի գործընկերներ, նոր հարգանքից էիք խոսում: Ձեր գործընկերոջ հետ հավասար խոսում եք: Դահլիճում անտանելի աղմուկ է: Դուք ձեր գործընկերների հետ զրուցում եք, ստեղ «Իմ քայլ»-ի ներկայացուցիչներն են: Մի արեք տենց բաներ, հետո ուրիշների կողմից հարգանքից խոսեք: Մենք մեզ հարգենք, որ մնացածը նույնպես մեզ հարգեն: Ներողություն եմ խնդրում, պրն Սիմոնյան, շարունակեք:

Կ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

Եթե այժմ վերլուծենք ձեր ընդհանուր քաղաքականությունը նոր իրավիճակում, մենք կարող ենք ասել, որ քաղաքականությունը, որպես այդպիսին, չի փոխվել, նույն պահպանողական նորմերն են, նույն քայլերն են, որոնք կան։

Մասնավորապես, կարող եմ օրինակ բերել վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի փոփոխությունը, որը, որպես այդպիսին, չկա։ Ես մտածում եմ այսպես. եթե տնտեսության մեջ կատարվում են հսկայական փոփոխություններ, եթե մենք գնում ենք տնտեսական հեղափոխության, հեղափոխությունը պետք է լինի բոլոր պետական մարմիններում, այդ թվում՝ անկախ, ի դեմս Կենտրոնական բանկի, պետք է լինեն իրար հետ համաքայլ։ Չի կարող այնպես լինել, որ Կառավարությունը նախաձեռնի ռեֆորմներ, Կենտրոնական բանկը փորձի դրանք զսպել եւ այլն։

Վերջին տասնամյակում Կենտրոնական բանկը հիմնականում հանդես է եկել արձագանքողի, եւ պասիվ դերակատարություն է ունեցել տնտեսության զարգացման մեջ` ավելի շատ առաջնորդվելով նորմավորողի իր դերով, այսինքն` զսպել գնաճը, չթողնել, որ աճ տեղի ունենա։

Եթե հիշում եք, 2018 թվականին գնաճի դեմ մենք անցկացրեցինք երկու ցույց, որի արդյունքում այստեղ մեր խմբակցությունը, «Ելք» խմբակցությունը` այն ժամանակ, ելույթ ունեցավ, եւ նշվեց հետեւյալ հարցը, որ գնաճի սահմանումը շատ միջինացված է։ Այսինքն` առաջին հայացքից առաջին սպառման առարկաները, որպես այդպիսին, չեն զգացվում։ Դուք տալիս եք միջին գնաճը, եւ ասում եք, որ դուք պահել եք դա նորմայի մեջ, սակայն իրականում, եթե դուք նայեք նաեւ ձեր ներկայացրած զեկույցի մեջ, օրինակ` կարող ենք տեսնել, որ բանջարեղենի եւ մսի պարագայում ձեր ասած նորմատիվներից գնաճն ավելի է գերակշռում։

Եթե նայենք 2018 թվականի, 2019 թվականի առաջին եռամսյակի ընթացքում սպառողական գների ինդեքսը, մենք կարող ենք տեսնել, որ գնաճն այս երկու պարենային ապրանքների համար ավելի բարձր է եղել, քան թե սահմանված է եղել։ Սա ի՞նչ է նշանակում. դուք միջինացված թիվ եք տալիս, որը, ասում ենք, իրականում համապատասխանում է այն իրավական չափորոշիչներին, այն տնտեսական չափորոշիչներին, որոնք դուք որդեգրել եք, սակայն գնաճն իրականում ավելի բարձր է, որովհետեւ, եթե հիշում եք, «Ելք» խմբակցության ղեկավար Նիկոլ Փաշինյանն այն ժամանակ ելույթում նշեց, որ խառը կանաչու գինը եւ մսի գինը դուք նույնացնում եք իրար հետ, բաժանում եք եւ մի թիվ եք ստանում։ Այսինքն` ձեր մոտ գնաճը ստացվում է, որ եթե խառը կանաչու գինն իջել է, իսկ մսի գինը բարձրացել է, երկուսն իրար հետ տալիս են ավելի քիչ գին։

Դրա համար, ինձ թվում է` առաջին հերթին պետք է դուք փոխեք ձեր քաղաքականությունը, առաջին հերթին պետք է փոխեք նաեւ ընդհանուր մեթոդաբանությունը, որպեսզի կարողանաք հասկանալ, թե դուք ո՞ր ոլորտում, ո՞ր ապրանքի գնաճի դեմ ինչպե՞ս եք պայքարում, ոչ թե ընդհանուր տնտեսության մեջ ձեր գործողությունները, այլ կոնկրետ, ոլորտ առ ոլորտ, շուկայի առանձին սեգմենտներն ինչպե՞ս եք դուք կարգավորում, ինչպե՞ս եք դրանց անդրադառնում։

Ամփոփելով` կարող եմ ասել, որ նոր ժամանակներում, նոր Հայաստանում առաջին հերթին անհրաժեշտ է եւ՛ ռեֆորմիստական Կառավարություն, եւ՛ ռեֆորմիստական Կենտրոնական բանկ։

Հույս ունեմ, որ մինչեւ 2020 թվականը, եթե պրն Ջավադյանը մինչ այդ հրաժարական չտա, 2020 թվականին մենք կառաջնորդվենք այն սկզբունքով,   որ Կենտրոնական բանկում ընդգրկվի ռեֆորմիստների նոր թիմ, որը կարող է տնտեսությանը համաքայլ, տնտեսական զարգացմանը համաքայլ, իրենց տեսլականին համապատասխան ծրագրեր իրականացնել եւ գործողություններ կատարել։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Արման Բաբաջանյան՝ «Լուսավոր Հայաստան»: Խնդրեմ, պրն Բաբաջանյան։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Հարգարժան նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, խորհրդարան, ես, իրապես, համարում եմ, որ մեր երկրի ամենակայացած ինստիտուտներից է, եւ, երեւի թե, առաջինը՝  Կենտրոնական բանկը, եւ նրա  նշանակությունը մեր երկրի համար ունի, առանց չափազանցության, ազգային անվտանգության նշանակություն եւ կարեւորություն։

Իմ խոսքը հիմնականում բաղկացած է պրն Ջավադյանին ուղղված հարցադրումներից։ Երեկ ժամանակը սուղ էր, ես առիթը բաց չեմ թողնի, այդ հարցերը հիմա կհնչեցնեմ։

Հասկանում եմ, որ իմ հարգարժան գործընկերները, նախկինում ընդդիմադիր լրագրողներ Բաբկեն Թունյանը, Հայկ Գեւորգյանը կաշկանդված են` հիմա եւս քննադատել պրն Ջավադյանին, բայց ես ասեմ, որ վերջին օրերին ուշիուշով վերընթերցում էի նրանց հեղինակած հոդվածները` 2008, 2009, 2010, 2011 թվականներին գրված շատ հետաքրքիր հոդվածները։ Այս առիթով ուզում եմ ձեզ շնորհակալություն հայտնել այդ հոդվածների համար, նաեւ Նիկոլ Փաշինյանին` այդ տարիներին իր քննադատական վերլուծությունների համար։

Իմ խոսքում ես կանգ չեմ առնի 2006 թվականին, այն ժամանակ, երբ դուք խորհրդի անդամ էիք, Ռոբերտ Քոչարյանի եւ ձեր իրավանախորդի՝ Տիգրան Սարգսյանի ջանքերով մի քանի շաբաթում գրեթե կրկնակի արժեզրկված դոլարի պատճառով մեր տնտեսությանն ու շարքային քաղաքացուն հասցված անդառնալի հարվածի վրա։ Մի որոշում, որը, ուղղակի, ոչնչացրեց մեր երկրի արտահանման առանց այդ էլ չափազանց նվազ ծավալները, բայց, միեւնույն ժամանակ, 2008 թվականից առաջ ցեմենտեց Հայաստանում քրեաօլիգարխիան։

Ես չեմ խոսի այդ իրադարձությանը հաջորդած`  2009 եւ 2010 թվականներին, արդեն ձեր որոշմամբ, պրն Ջավադյան, դոլարի գինը 305 դրամի վրա պահելու նպատակով պարտքով վերցված սուղ միջոցներից միլիոնավոր դոլարների ինտերվենցիաների մասին։

Հայկ Գեւորգյանն այստեղ չի, հղումն իր ուսումնասիրություններին է առնչվում։

Բայց կանգ կառնեմ ձեր պաշտոնավարման առաջին իսկ փուլին, եւ հիշենք, երբ դուք 2008 թվականին խոստանում էիք 2009 թվականի սկզբին ստեղծել համահայկական բանկ` 30 մլրդ դրամ կանոնադրական կապիտալով։ Բանկը պետք է ներգրավեր սփյուռքի հարուստների, այսպես ասած, կապիտալը, եւ դրանով պետք է լուծվեին խոշոր ծրագրերի ֆինանսավորման հարցեր` ապահովելով տնտեսական շահավետություն։ Այս իմաստով` սա, իսկապես, կարող էր համահայկական նշանակության նախադեպը չունեցող ինստիտուտ դառնալ։ Կուզեմ, որ ձեր ամփոփիչ ելույթում խոսեք սրա մասին։

NAZDAC OMX Armenia-ի հեռանալուց հետո մեր բորսայի ճակատագիրը բոլորիս է հայտնի։ Այս ուղղությամբ, քանի որ հենց ձեր պաշտոնավարման ընթացքում է լքել NAZDAC OMX Armenia-ն, ի՞նչ աշխատանքներ են տարվել, իրացվել նոր ինստիտուցիոնալ ներդրող ներգրավելու ուղղությամբ, կան արդյո՞ք հետաքրքրվողներ, ներդրողներ, ե՞րբ կարելի է ակնկալել այս ուղղությամբ որոշակի տեղաշարժ, առաջընթաց։ Ի՞նչ է արվում արժեթղթերի շուկան զարգացման ուղղությամբ, որովհետեւ այս ոլորտը  Կենտրոնական բանկի կարգավորմանը փոխանցելուց հետո մենք ոչ մի զարգացում չենք ունեցել։

Սա, ի դեպ, ասեմ, որ չափազանց կարեւոր խնդիր է, թեմա է սփյուռքահայ մեր ներդրողների համար, որովհետեւ նրանց հետ իմ հանդիպումներում նրանք վկայաբերում են հուսալի ներդրման ինստիտուտ, միջավայր, եւ NAZDAC OMX Armenia-ն կարող էր հենց այդպիսին լինել եւ հետաքրքրություն առաջացնել մեր օրերում։

Ես ուզում եմ, որ մենք խոսենք վարկերի տոկոսադրույքների նվազեցման պոտենցիալի մասին։ Կա արդյո՞ք, այդպիսի պոտենցիալ, թե՞ ոչ, բացի ռիսկերի նվազեցման հնարավորությունից ի՞նչ անելիք ունի այստեղ Կենտրոնական բանկը ձեր պատկերացմամբ, մասնավորապես, վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի իջեցման տնտեսական հիմքեր եւ նախադրյալներ չե՞ք տեսնում այս պահին։ Եվ, եթե չեք տեսնում, որքան ես հասկացա ձեր նախօրեի հաղորդումից, ինչո՞ւ։

Հայաստանը միջազգային պահուստներում ոսկի չունի: Կենտրոնական բանկի 2003 թվականի տխրահռչակ որոշմամբ եւ այդ ժամանակ, վստահ եմ` Քոչարյանի գլխավորությամբ քաղաքական իշխանության կայացրած որոշմամբ 18 մլն դոլարով վաճառվեցին 1,4 տոննա կազմող մեր ոսկու պահուստները։ Կենտրոնական բանկն այդ ժամանակ հայտարարեց, որ ոսկին, որպես պահուստային ակտիվ, երկարաժամկետ կտրվածքով, քիչ հուսալի եւ եկամտաբերություն չապահովող է, եւ Կենտրոնական բանկի ղեկավարությունը որսացել է ճիշտ պահը եւ, փաստորեն, վաճառել է։ Հետագայում պարզ դարձավ, որ մենք վաճառել ենք կրկնակի էժան գնով, որովհետեւ շատ արագ կրկնակի թանկացավ։

Բայց 2015 թվականին դուք ԱԺ-ում հայտարարել էիք, որ ոսկու պաշարները փորձում եք վերականգնել եւ բանակցություն եք տանում շվեյցարական մի հեղինակավոր ընկերության հետ,  որը Հայաստանում գործարան է բացելու, նույնիսկ ասացիք, որ տեղն է որոշված։ Բառացի մեջբերում եմ ձեր խոսքը. «Հաջորդ տարեվերջին մենք արդեն հնարավորություն կունենանք արտադրել բանկային ոսկի, դա հնարավորություն կտա նաեւ մեր հումքն  արդյունաբերության ոլորտի, կոնկրետ` ոսկու ոլորտի, ոսկու կոնցենտրատ տեսքով  չտեղափոխել արտասահման, այլ տեղում վաճառել։ Այս պարագայում անիմաստ կլիներ չհամալրել մեր արտարժութային պաշարները մեր իսկ ոսկու պաշարով»։  Ի՞նչ եղավ այդ խոստման հետ։

Քանի որ ձեր պաշտոնավարման ժամկետը մյուս տարի լրանում է, կուզեմ, որ ձեր ամփոփիչ խոսքում ասեք, թե որտե՞ղ եք պատկերացնում ձեզ դրանից հետո, որովհետեւ դուք չեք կարող ձեր ժամկետը երկարացնել կամ ձեզ չեն կարող ներկայացնել այստեղ, ԱԺ-ում։ Արդյո՞ք կվերադառնաք մասնավոր հատված, որտեղ դուք, ըստ էության, կուտակել եք ձեր նախնական կապիտալը, թե՞ այլ պետական հաստատությունում եք տեսնում ձեր պաշտոնավարումը։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հաջորդ ելույթի համար՝ Բաբկեն Թունյան։

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-ԱԺ հարգելի փոխնախագահ, հարգելի գործընկերներ, շատ ուրախ եմ, որ մեզ 10 րոպե է հատկացված, որովհետեւ ասելիքը բավական շատ է ու հնարավորինս կփորձեմ տեղավորվել դրա մեջ: Հիշեցնեմ, որ քննարկում ենք Կենտրոնական բանկի գործունեության հաշվետվությունը կամ գնաճի հաշվետվությունը։ Այդպես է գրված, բայց մենք քննարկում ենք դա երեւի մի 10%-ով։ Շատ լավ կլիներ, որ հենց այդ հաշվետվության վերաբերյալ բուն քննարկումը լիներ, բայց ավելի շատ անձերի շուրջ կենտրոնացավ, ինչը նորմալ էր, այդ առումով, ընդհանրապես, խնդիր չկա։

Բերեք, հնչած մի քանի բաների անդրադառնամ։ Սկսեմ պրն Բաբաջանյանի հիշատակումներից։ Շնորհակալություն, պրն Բաբաջանյան, որ ընթերցել եք հոդվածներս։ Ավելին ասեմ, ես 2005 թվականից եմ սկսել գրել։ Այն ժամանակ հիմնականում քննադատում էինք Կենտրոնական բանկի վարած քաղաքականությունը հենց ձեր ասած  պատճառով` դրամի արժեւորման, որը խնդիրների առաջ կանգնեցրեց արտահանումը։

Այսօր էլ, ընդհանրապես, կաշկանդված չեմ։ Թե՛ նախկինում, թե՛ այսօր, եթե լավ բան է, լավ բանին ասում ենք լավ բան, եթե վատ բան է, վատ բանին էլ ասում ենք, որ վատ է։ Ընթացքում կհամոզվեք դրանում, հենց այսօր էլ կհամոզվեք։

Քանի որ այստեղ նաեւ Կենտրոնական բանկի նախագահի անձի ու պաշտոնի հետ կապված որոշ դիտարկումներ հնչեցին, դրանց էլ կուզեմ անդրադառնալ։

Ամենեւին, պրն Ջավադյանի փաստաբանի դերը չեմ ուզում ստանձնել, բայց եթե մեզ համար մենակ այն փաստը, որ մարդը նախկին իշխանությունների օրոք է պաշտոնը ստանձնել կամ պաշտոնը զբաղեցրել, այդ փաստն ինքնին բավարար է, որպեսզի նրա ծառայությունից հրաժարվեք` անկախ պրոֆեսիոնալիզմից ու անկախ մնացած հանգամանքներից, այդ թվում նաեւ՝ Կենտրոնական բանկի նման ապաքաղաքական կառույցում, ուրեմն, եկեք նայենք, օրինակ` հենց ձեր  խմբակցության անդամ Արկադի Խաչատրյանին` իմ կողմից, իրոք, շատ հարգված։

Արկադի Խաչատրյանը 2003-2015 թվականներն աշխատել է ՀՀ նախագահի աշխատակազմում, զբաղեցրել է բավականին բարձր պաշտոն, 2015-2018 թվականներին եղել է Կենտրոնական բանկի խորհրդի անդամ, 2018-2019 թվականներին եղել է պրն Ջավադյանի խորհրդականը։ Այսինքն` եթե այդ փաստն ինքնին բավարար է, որ  դուք ասեք, որ պետք է հրաժարական տա, ուրեմն, նշանակում է, որ այդ նույն տրամաբանությամբ պետք է պրն Խաչատրյանը ձեր շարքերում չլիներ: Բայց շատ լավ է, որ պրն Խաչատրյանը ձեր շարքերում է։ Ես, անկեղծ, դրա համար ուրախ եմ։

Անդրադառնամ մյուս մտքերին։ Կենտրոնական բանկի գործունեությունը գնահատելու համար մի քանի հիմնական չափորոշիչ վերցնենք։ Ինձ համար ամենակարեւոր չափորոշիչներից մեկը եղել է, թե ինչպե՞ս է եղել ֆինանսական կայունությունը թավշյա հեղափոխության օրերին եւ դրան հաջորդած ժամանակաշրջանում։

Մենք չենք ունեցել ֆինանսական ցնցումներ, մեզ մոտ ֆինանսական շուկան չի փլուզվել, մենք չենք ունեցել փոխարժեքի տատանումներ։ Այդ գործում բավականին մեծ դեր է ունեցել Կենտրոնական բանկը, ինչի համար ես բազմիցս ասել եմ, էսօր էլ եմ կրկնում,  որ իրենց պրոֆեսիոնալիզմն այդտեղ բավականին մեծ դեր է խաղացել։ Իհարկե, միակ գործոնը դա չի եղել, գործոններից մեկն է դա եղել։ Ոչ պակաս չափով կարեւոր գործոն եղել են նաեւ հասարակության սպասումները։ Հասարակությունն այս փոփոխությունների արդյունքում ոչ թե փլուզում ու վատթարացում էր ակնկալում, այլ հակառակը՝  իրավիճակի բարելավում։ Դրա համար որեւէ լուրջ, բացասական տեղաշարժ  տեղի չունեցավ։ Եղան մանր-մունր ցնցումներ, բայց դրանք արագ հետ եկան իրենց նախկին հունի մեջ, ինչը, կարծում եմ` ամենակարեւոր գնահատականներից մեկն է։

Հիմա` հնչած մտքերի վերաբերյալն։ Այսպիսի միտք հնչեց, որ Կենտրոնական բանկը չպետք է գնաճ զսպելով զբաղվի։ Ախր, Կենտրոնական բանկի հիմնական գործը հենց գնաճը զսպելն է, գների ու ֆինանսական կայունության ապահովումն է։  Շատ բնական է, որ Կենտրոնական բանկն այդ իր քաղաքականությամբ պետք է հարկադրվի Կառավարությանը, որովհետեւ Կառավարության նպատակն էլ տնտեսական  աճ ապահովելն է։ Այս երկուսի մեջ միշտ պետք է լինի առողջ բախում, բանավեճ։ Կենտրոնական բանկի ֆունկցիան տնտեսական աճ ապահովելը չի, այլ հարց է, որ պետք է Կառավարությունն  ու Կենտրոնական բանկը կոորդինացված գործեն, որպեսզի եւ՛ գները կայուն լինեն, եւ՛ տնտեսական աճն ապահովվի։

Այստեղ հիշեցրեցին գնաճի դեմ ցույցերը, բանջարեղենի, մսի եւ այլն։ Այստեղ մի շատ մեծ թյուրընկալում կա, որը  նախկինից էլ է գալիս։ Ուզում եմ, որ մեկընդմիշտ այդ թեման փակենք։ Կենտրոնական բանկը պատասխանատու է գնաճի համար, այսինքն՝ գների  ընդհանուր մակարդակի համար։ Առանձին ապրանքների գների համար՝ երշիկ, կարագ, բենզին, դրանց համար պատասխանատու է տնտեսական մրցակցության պաշտպանության պետական հանձնաժողովը։ Այսինքն` հարցի հասցեատերերին չպետք է խառնել։

Շատ կարեւոր է, որ Կենտրոնական բանկը մնա ապաքաղաքական ու անկախ կառույց։ Այն որ այսօր, որ պրն Ջավադյանը Կենտրոնական բանկի նախագահի պաշտոնը զբաղեցնում է, դա այն ամենակարեւոր բաներից մեկն է, որ մեր երկրում ֆինանսական կայունությունը նորմալ մակարդակի վրա է գտնվում։ Եթե մեզ մոտ քաղաքական փոփոխությունների հետեւանքով նաեւ Կենտրոնական բանկի ղեկավարությունը փոխվեր, ես համոզված եմ, որ թե՛ մեր սուվերեն ռեյտինգը, թե՛ ֆինանսական շուկան դրանից հաստատ տուժելու էին։ Այդ առումով ես համոզված եմ, որ այդ կառույցը պետք է պահպանի իր անկախությունը։ Դա թեզ չի, դա գիտականորեն ապացուցված բան է, Կենտրոնական բանկը միշտ պետք է լինի չեզոք ու ապաքաղաքական կառույց։

Այսքանի հետ միաժամանակ  Կենտրոնական բանկն էլ պետք է մնա իր իրավասությունների տիրույթում, որովհետեւ մեկ-մեկ մենք ինքներս Կենտրոնական բանկին չափից ավելի մեծ իրավասություններ ենք վերագրում։

Այստեղ ի՞նչ եմ ուզում հիշեցնել։ Երեկ պրն Արտյոմ Ծառուկյանը  Կենտրոնական բանկի նախագահին դիմելով խնդրեց, որպեսզի ավելի մեղմ վերաբերմունք ցույց տան փոխանակման կետերի նկատմամբ։ Եթե խոսքը վերաբերում է վերահսկողությանը, այսինքն` օրենքով են աշխատո՞ւմ, կանոնները խախտո՞ւմ են, թե՞ չեն խախտում, այդ առումով դեռ հակառակը, կարելի է մի քիչ խստացնել, որ նորմալ աշխատեն։

Եթե խոսքը վերաբերում է պետական տուրքերին, Հարկային օրենսգրքի  փաթեթում ընդգրկված այն դրույքաչափերին, որ պետք է փոխանակման կետերի պետական տուրքերը բարձրանան, հասնեն 3 միլիոնի, այդ առումով Կենտրոնական բանկին խնդրելու կարիք չկա, որովհետեւ նախագծի հեղինակը Կառավարությունն է, օրենքն ընդունողը մենք ենք։  Կենտրոնական բանկին մենք կողքից լսում ենք որպես խորհրդատու։ Դրա քաղաքական պատասխանատուն, վերջում ինչ որոշում, որ կայացվելու է, մենք ենք լինելու։

Խոսվեց վերաֆինանսավորման  տոկոսադրույքի մասին։ Հիմա վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը 5,75% է եւ շատ ցածր մակարդակի վրա է։ Վերջին տարիների կտրվածքով ամենացածր մակարդակներից մեկն է։ Եթե գնաճի հաշվետվությունը մենք խորությամբ կարդացած լինեինք, այնտեղ ահագին հետաքրքիր բաներ կգտնեինք։ Օրինակ` կտեսնեինք, որ կա անուղղակի մեղադրանք   Կենտրոնական բանկի կողմից Կառավարության հասցեին, որ Կառավարությունը վարում է զսպող հարկաբյուջետային քաղաքականություն 0,5 տոկոսային կետի չափով, տնտեսական աճի վրա ազդել է։

Կենտրոնական բանկը սրանով անուղղակիորեն ասում է. հարգելի Կառավարություն, քանի որ դուք զսպող հարկաբյուջետային քաղաքականություն եք վարում, մենք էլ դրա փոխարեն վերաֆինանսավորման տոկոսադրույք ենք իջեցրել, որպեսզի տնտեսական աճը խթանենք։

Իրականում այն զեկույցը, Կենտրոնական բանկի  գործունեությունը, այս ամբողջությունը մի այլ բանի մասին է, քան հնչած ելույթների ու հարցերի մեծ մասը։ Դրա համար կարծում եմ, որ մեկ-մեկ այդ զեկույցն ամբողջ խորությամբ կարդալը չէր խանգարի։

Եվ վերջում սպասումների մասին էլ խոսեմ, պրն Ջավադյանն էլ խոսեց։ Սպասումները շատ կարեւոր են։ Այսպիսի մի արտահայտություն կա. ասում են, եթե բոլորը խոսում են, որ գները կբարձրանան, ուրեմն, գները կբարձրանան, որովհետեւ դա մարդկանց մոտ վարքագիծ է թելադրում։

Այդ առումով, եկեք, ընդհանուր, բացի Կենտրոնական բանկից եւ բացի Կառավարությունից, եթե գլոբալ նայենք ամեն ինչին, մեր խոսքերի ու արտահայտությունների նկատմամբ մի քիչ ավելի պատասխանատու լինենք, որովհետեւ մեր խոսքերը սպասումներ են ձեւավորում,  իսկ սպասումները կարող են էականորեն ազդել մեր տնտեսական զարգացման վրա։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հաջորդ ելույթի համար՝ Միքայել Մելքումյան՝ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցություն։ Խնդրեմ։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ես չեմ անդրադառնա նախորդ իմ գործընկերների ելույթներում հնչեցրած մտքերին եւ մեկ անգամ իմ կարծիքն ասել եմ, որ ավելի էֆեկտիվ կլինի, որպեսզի մենք մեր մտքերն արտահայտենք, նու, կարելի է որոշ, չեմ ասում համատարած, բայց ավելի ճիշտ կլինի, որ մենք կարողանանք մեր հարցադրումներն անել:

Տարբեր ելույթներ եղան, էքսկուրսներ եղան, այդ թվում՝  պրն Բաբաջանյանին` նախորդ տարիներից։ Այդտեղ ինչի՞ համար է ասվում, որպեսզի այսօրվա ձեւավորվող միջավայրի կենսագրությունը հասկանանք, թե ինչի՞ց ո՞ւր ենք եկել։

Կենտրոնական բանկի հիմնական գործառույթը ֆինանսական կայունությունը եւ գնաճի զսպումն է։ Մի քանի թվեր ասենք այն ապրանքների գծով, որոնք ամենաշատ օգտագործվող ապրանքներն են՝ գազ, էլեկտրաէներգիա, 1-ին անհրաժեշտության սննդի ապրանքներ։

1699 թվականից մինչեւ 2009 թվականը 1 կվտ ժամ էլեկտրաէներգիան եղել է 25 դրամ։ 2009-ից մինչեւ 2013 թվականը դարձել է 30 դրամ։ 2013-ից մինչեւ 2015, 2016 թվականները` 41, 42, եւ  եկել է այսօր նրան, ինչ ունենք` այսօր 46, 47 դրամ։

Նույնը` գազը։ 2000-ականների սկզբին 1000 խորանարդ մետրը եղել է 50 դոլար եւ այլն։ Բոլոր ապրանքատեսակները, երբ մենք նայում ենք, հիմա մի հատ սա հիշենք, մի կողմ դնենք, հիշենք, թե ինչ է կատարվել։ Հե սա ես այլ ցուցանիշներ նույնպես կբերեմ: Եթե դրան զուգահեռ մենք ներկայացնենք այն խնդիրները, թե էդ դեպքում աշխատավարձերի եւ թոշակների հետ ի՞նչ է կատարվել, վերջին 5 տարում ոչ թոշակ, ոչ աշխատավարձ չի բարձրացել, 2015 թվականից հետո թոշակի, աշխատավարձի բարձրացում չկա։ Խոսքս նվազագույն աշխատավարձի մասին է։ Սա էլ մի հատ հիշենք եւ զուգահեռ դնենք Կենտրոնական բանկի տարեկան բյուջեում դրված, խոսքը նվազագույն աշխատավարձի մասին է, դնենք Կենտրոնական բանկի տարեկան բյուջեում դրված ցուցանիշը՝ 4%, պլյուս, մինուս 1,5% գնաճի ցուցանիշը, նու, եղել է ցածր, եղել է այդ սահմաններում, 10 տարվա կտրվածքով դա մոտ 48% է։

Եկեք, մի հատ նայենք աշխատավարձի աճի տոկոսը, տեսնենք` դա ինչ է եղել։ Եթե այս 4, 5 կոմպոնենտները մենք դնում ենք, հետո ասում ենք, որ, ընդհակառակը,  բյուջեում դրված ցուցանիշից նվազում ունենք, դա այդքան էլ տենց չի, որովհետեւ, պրն Ջավադյան, մենք պետք է կարողանանք նոր մեթոդաբանություն կիրառել, չեմ ասում` էսպես ռադիկալ,  արմատական, սպառողական նվազագույն զամբյուղի գնաճը, այն ապրանքները, որոնք բնակիչներն ամենաշատն օգտագործում են։ Դուք կտեսնեք, որ այդ առումով մենք ունենք խայտառակ, կրկնակի, եռակի աճ։ Հիմա սա էլ մի հատ հիշենք, անցնենք ուրիշ բանի։

Երեկ դուք շատ հետաքրքիր թվեր ներկայացրեցիք ավանդների մասին։ Մենք ունենք 2,9 տրիլիոն դրամի ավանդ, որից նշեցիք 1,2, 1,3` բնակչության, 1,6` իրավաբանական անձանց։ Այդ ի՞նչ ավանդներ են իրավաբանական անձանց կողմից։ Ընդհանուր առմամբ, մենք ունենք 6 մլրդ դոլարի ավանդ, 10 միլիարդին համարժեք  ավանդներ եք ասում կամ 11, այսինքն՝ 60% մենք ավանդներ ունենք ՀՆԱ-ի նկատմամբ։ Եվ էս պարագայում դա  նշանակում է, որ այն իրավաբանական անձանց ավանդները բիզնես անելու տեղ չկա։ Դա ո՞ւմ ավանդներն են։ Այդ 1,6, 1,7 տրիլիոն դրամը, կամ մոտավորապես 3,5 մլրդ դոլարն ո՞ւմ ավանդներն են։ Եթե իրավաբանական անձ է, ինքը բիզնեսով է զբաղվում կամ ինչ-որ բան է անում, դա նշանակում է, որ շատ վատ է, որ ինքն այդ փողը շրջանառությունից  հանել է, դրել է բանկ, բանկն իր տոկոսներն ավելացնում է, այդ տոկոսներով սկսում է բիզնեսը ֆինանսավորել։

Դա լա՞վ է, թե՞ վատ է։ Մենք պետք է այդ կառուցվածքային տեղաշարժերը հասկանան : Կարծում եմ, որ լավ չի։  Եթե իրավաբանական անձն ավանդ է դնում, ինքը պետք է դա մի ուրիշ տեղ օգտագործեր։

Հիմա եկեք նայենք ներդրումներ-համախառն ներքին արդյունք հարաբերակցությանը։ 2008 թվականից հետո 41%-ից հիմա  իջել է 17%։ Կառավարությունն իր հնգամյա ծրագրում բերել է, որ 23 թվականին պետք է հազիվ հասնի 23%-ի։ Լա՞վ է, թե՞ վատ է դա։ Այդ 1% աճը համախառն ներքին արդյունքի նկատմամբ, այդ թիվը հաշվե՞լ ենք մենք, դա ինչքա՞ն է։ Եթե այդ թվի բեռով կամ այդ թվի ուղեկցությամբ ենք մենք գնում դեպի 2023 թվական, դա ի՞նչ է մեզ տալու, կարծում եմ, որ շատ բան մեզ չի տալու։

Եթե մենք փորձենք այս բոլոր թվերը մատրիցայի տեսքով տեղադրել եւ տեսնենք, թե մենք ուր ենք գնում, կհասկանանք, որ մենք ունեցանք բավականին մեծ բազմություն, հարյուր հազարավոր մարդկանց, եթե ոչ ավելի, աղքատացում։

Եվ մյուսը, որ Կառավարությունն ասում է, որ պետք է կառուցվածքային տեղաշարժեր անենք, ուղեղում հեղափոխություն կատարենք, որ մարդիկ բիզնես դնեն։ Բա, այդ  մարդը որ միայն ավանդ է դնում, ինքը ո՞ր փողերով պետք է սկսի բիզնես անել։ Ֆինանսական կայունությունը եւ գնաճի զսպումը չպետք է հակադրության մեջ մտնի այն հնարավորությունների ձեւավորման հետ, որ մենք փորձում ենք ձեւավորել բնակիչների համար։

Հետո, էն ամենակարեւոր հարցի պատասխանը, բանկային գործունեությամբ զբաղվելը. ասում եք, որ 8% է շահութաբերությունը, շատ բարի, տոկոսների գծով չեմ վիճարկում, 8 է, 10 է, թե ինչ է, բա, լավ, շահութաբեր բիզնեսով զբաղվելը, Հայաստանում հեղափոխությունից հետո մի հոգի չդիմի՞, որ բանկային գործունեության լիցենզիա ստանա, թե՞ չկա ցանկություն ունեցող, թե՞ այնքան շատ բարդ է, որ այդ 30 մլրդ դրամը եւ այդ պահուստավորման նորմատիվը հաշվի առնելով` Հայաստանում կամ դրսում ինվեստոր չկա, որ գա, Հայաստանում բանկ բացի։

Եթե 17 բանկը շատ է, այդ դեպքում մենք ասում ենք, որ մեր բանկային շուկան շատ փոքր է։ Խնդրեմ, եկեք, մեխանիզմներ կիրառենք, որ այդ 17-ը չլինեն, միգուցե, ավելի էֆեկտիվ է, որ 4 բանկ, 5 բանկ ունենանք, 6 բանկ ունենանք: Սա էլ պետք է ներկայացնենք։ Այսինքն`17 բանկի առկայությամբ, իբր, ամեն մեկը շահութաբեր չի աշխատում, ի՞նչ գնահատական ենք մենք տալիս սրան։ Դա էլ մի հատ հասկանանք, թե ո՞ր ուղղությամբ ենք գնում։

Հիմա հետ գնանք 2009, 2014 եւ հիմա։  2009 թվականի մարտի 1-ի դրությամբ 307 կուրսը թռավ, դարձավ 360, 370։ Այն ժամանակ, պրն Բաբաջանյանի հարցադրումը շատ տեղին էր, մենք, կարծեմ, 800 միլիոնից 1 մլրդ գցեցինք շուկա, որպեսզի այդ կուրսը պահենք, եւ իզուր էր դա։ Եթե 1 ամիս հետո պիտի այդ կուրսը գնար, 307-ը դառնար 360, ի՞նչ էինք անում մենք։ Այդ 307 կուրսի ժամանակ, ճիշտ է, դուք իրավացի եք,  էստեղ նշվեց նաեւ, որ  ինքն արտահանումը բացարձակ չի խթանում, ինքը խթանում է ներկրումը, որովհետեւ էժան դոլար ենք այստեղ ձեռք բերում։

Ավելին, այդ տարիներին, ես հստակ կարող եմ ասել, 2004-ի սկզբներից 600 դրամից կուրսն իջավ մինչեւ 307 2005 թվականի երկրորդ կեսի դրությամբ, եւ պահպանվեց մոտավորապես 3,5 տարի, մինչեւ 2009 թվականի մարտի 1-ը։ Երկրորդ ցնցումն ունեցանք 2014 թվականի դեկտեմբերին։

Ես հարց եմ տալիս. էլի ցնցում մենք սպասո՞ւմ ենք, թե՞ չենք սպասում։ Ես կարող եմ ասել, որ այո, բացառված չի, որ մենք էլի ունենանք ցնցում։ Երբ իմ մասնագետ-գործընկերների հետ խոսում էինք, թե այսօրվա դրությամբ կուրսը 86, 87-ից իջել է 78 դրամ, ի՞նչ բան է, 10-12 դրամի տատանումը փոքր բան չի։ Տարբեր վերսիաներ կան։ Դուք ասում եք, որ տրանսֆերտները շատացել են։  Հայկ Գեւորգյանն ասում է` զբոսաշրջիկներն են շատացել։ Ես էլ այլ բան եմ ասում. այն ապրանքները, որ պետք է վաճառվեին 20 օրում, վաճառում են 1 ամիս 20 օրում, եւ դանդաղում է այդ ցիկլը, եւ  պահանջարկը դոլարի նկատմամբ իջնում է։ Սա էլ է գործոններից մեկը։

Ես կուզեի, որ դուք ձեր ամփոփիչ ելույթում կառուցվածքային տեղաշարժերի այս առանձնահատկությունները նշեիք։

Վերաիմաստավորելով այս ամեն ինչը` մեկ բան եմ ասում. բանկային ավանդները ցույց են տալիս, որ  Հայաստանում փոքր փողերով, միջին փողերով բիզնես անելու հնարավորություններ մարդիկ չեն տեսնում, այլապես այդ ավանդները չէին հոսի դեպի բանկային համակարգ, որտեղ վերջին 3 տարում դոլարային ավանդները 10%-ից իջել են 3,5-4%։ Այսինքն՝ ինչո՞ւ պետք է իրենք քիչ եկամուտ ստանան. որովհետեւ մարդիկ ժամանակին ավանդ էին դնում, ասենք, 1000 դոլար, 5000 դոլար, 10000 դոլար, որ իրենց սննդի հոգսերը հոգան այդ տոկոսներով։ Հիմա դա արդեն շատ փոքր փող է։ Այսինքն` այստեղ մեծ ավանդներն են, որ դեր են խաղում եւ իրենց եկամուտները պահում են։

Մենք սրա մասին պետք է քննարկենք, տեսնենք` ինչո՞ւ են մարդկանց գումարները հոսում դեպի ավանդներ։ Լա՞վ է, թե՞ վատ է դա։ Ես չեմ կարծում, թե ունենք միլիոն ու կես ավանդատու, միլիոն 600 հազար ավանդատու: Նրանցից 100 կամ 200 հազարը թող զբաղված լինեն ուրիշ գործով։ Մնացածները գործ չունեն, մնացածներն աշխատանք չունեն, նրանք պետք է փորձեին այդ փողով բիզնես անել եւ այլն, որի հնարավորությունը չկա։ Եկեք դրա մասին մտածենք։

Եվ էդ պարագայում, երբ ես գազի, հոսանքի եւ մյուս գնաճն ասացի, հենց որ հիմա Հարկային օրենսգիրքը կգա, որ ասում եք` հարկերը տանում ենք դեպի սպառում, նոր կհասկանաք, որ այդ բալանսը ճիշտ չի,  բալանսավորված չի։

Դու տանում ես, ակցիզը բարձրացնում ես, գազը թանկացել է, հոսանքը թանկացել է, թոշակ, աշխատավարձ չկա, առաջին անհրաժեշտության ապրանքները թանկացել են, էնտեղ էլ այդ կապիտալ ծախսերի նկատմամբ ինքն էֆեկտ չի տալիս։ Բալանսը պետք է ճիշտ հաշվարկել։ Ես դրա  համար նախօրոք ասում եմ, որ ամսի 7-ի քննարկման ժամանակ մենք կարողանանք ճիշտ գնահատական տալ։

Սա է մոզաիկան, իսկ ինչ վերաբերում է նրան, որ որեւէ մեկը չի ուզում բանկային բիզնես բացել հեղափոխությունից հետո, դա նշանակում է, որ բանկային բիզնես բացելը դեռեւս մնացել է, կամ տենց մտայնություն կա, քաղաքական որոշման արդյունք։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հաջորդ ելույթի համար՝ Գուրգեն Բաղդասարյան՝ «Լուսավոր Հայաստան»։ Խնդրեմ։

Գ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Երեկ ես ասացի, որ մի քանի հարցեր կան` կապված հաշվետվության հետ, մի փոքր հարց բարձրացրեցի, հիմա փորձեմ անդրադառնալ մյուսներին։

Ներկայացված հաշվետվությունում իրավիճակի գնահատման վերաբերյալ  բերված տեղեկությունները բազմաթիվ հարցեր են առաջացնում իրավիճակի գնահատման եւ ցուցանիշների կանխատեսման համար։

Հիմա անցնենք ըստ էջերի։ Ինձ մոտ, այս փոքր բրոշյուրով եմ ասում, չգիտեմ` ձեր մոտ ո՞նց է դասակարգված։

Փաստաթղթում` 4-րդ էջում ներկայացված է, որ բազային սցենարի համաձայն` տնտեսական աճը հիմնականում նպաստելու է մասնավոր աճին, նպաստելու է մասնավոր սպառմանը, որը կպայմանավորվի տնտեսական արտադրական հզորությունների ընդլայնմամբ, Կառավարության կողմից իրականացվող կառուցվածքային բարեփոխումների ընթացքով եւ գործընկեր երկրներում ակնկալվող տնտեսական աճի ներուժային մակարդակներով։

Այստեղ հեղինակների կողմից տնտեսության արտահանելիք ճյուղերի ներուժը որպես տնտեսական աճի գործոն չի դիտարկվում, որն էլ ներքին շուկայի եւ ներքին սպառման սահմանափակ մասշտաբները հաշվի առնելու հանգամանքով պայմանավորված` սխալ եւ տնտեսական աճն արգելակվելու յուրահատուկ  դիրքորոշում է։

2-րդ. 8-րդ էջում ներկայացված է, որ հարկ է նշել, որ գրանցված ցուցանիշների ընդհանուր դրական շարժի ներքո մասնավոր ծախսումների մակարդակն էականորեն չի փոխվել։ Այստեղ հեղինակները հակասում են նախորդ գրածին, ի՞նչ առումով, որ մասնավոր սպառումը հանդիսանալու է տնտեսական  աճի հիմնական բաղադրիչներից մեկը, եւ մի քանի էջ հետո պնդում են, որ մասնավոր ծախսումների մակարդակն էականորեն չի փոխվելու։

Անուղղակի կերպով հեղինակները խոստանում են, որ  ծառայությունների ոլորտում ստվերի կրճատման վերաբերյալ պնդումները չեն կարող լինել տնտեսական աճի նշանակալի գործոն, եւ, հավանաբար, անհրաժեշտ են ծավալուն ներդրումներ, որոնք այս պահին, ցավոք սրտի, փաստացի արձանագրված չեն։

Հաջորդը, 10-րդ էջում ներկայացված է, որ ՀՀ 2018 թվականի տնտեսական աճին դրական են նպաստել արտաքին աշխարհում գործընկեր երկրների եկամուտների ավելացումը, զբոսաշրջության աճը։ Այստեղ գործընկեր երկրների եկամուտների ավելացումը ՀՀ տնտեսական աճին դրական ներգործություն չի ունեցել։ Մասնավորապես, ինչո՞ւ. առեւտրային հաշվեկշիռը 2017 թվականին կազմել է մինուս 1 մլրդ 375 ԱՄՆ դոլար, իսկ 2018 թվականին նույն ցուցանիշը կազմել է մինուս 1 մլրդ 756 ԱՄՆ դոլար։ Ակնհայտ է, որ արտահանման ծավալի նվազմանը զուգընթաց ներկրումների աճը մտահոգիչ իրականություն է։

Զբոսաշրջության վերաբերյալ հիշատակումն առավել, քան լի է հարցերով, որովհետեւ ներկա զբոսաշրջության հիմնական գործընկեր երկիրը ՌԴ-ն է, որտեղ հասկանալի հանգամանքներով պայմանավորված` երրորդ տարին է, որ շարունակվում է բնակչության ռեալ եկամուտների տպավորիչ նվազումը։

  Հաջորդը. փաստաթղթում` է 11-12-րդ էջերում ներկայացված է «աշխատանքի շուկա» բաժինը, որտեղ կան պնդումներ, որ մասնավոր հատվածում անվանական աշխատավարձի աճը կկազմի մոտ 6,4%, իսկ գործազրկության մակարդակը կկազմի 15,6%։

Ակնհայտ է, որ փաստաթղթի հեղինակներն այստեղ ինչ-որ... Միգուցե, տեղեկության խնդիր է եղել, որ մասնավոր հատվածում գործադիրի կողմից արձանագրվել է 50 հազար նոր աշխատատեղ։ Անմեղության տնտեսական կանխավարկածով առաջնորդվելու պարագայում կարող ենք վստահաբար պնդել, որ փաստաթղթի հեղինակների կողմից «աշխատուժի շուկա» բաժնում ներկայացված տեղեկատվությունը թերի է եւ կանխատեսումները հեռու են աշխատուժի իրական շուկայում ձեւավորված վիճակագրական միջակայքերից։

Հաջորդը. միջազգային բաժնում` զեկույցի 2-րդ բաժինը, որով գնաճի կանխատեսման համար օգտագործվում են արտաքին միջավայրի զարգացումները, սակայն չի երեւում  դրանց անմիջական կապը ՀՀ հիմնական ցուցանիշի հետ։

Մասնավորապես, մանրակրկիտ ներկայացվում է ՀՀ հիմնական գործընկերների տնտեսության աճի դանդաղում, մինչդեռ, մասնավորապես, ԱՄՆ տնտեսությունն արձանագրում է աճի բնականոն տեմպերի պահպանում, իսկ գործազրկությունը 2017 թվականի կանխատեսումների համաձայն՝ կշարունակի գտնվել բնական  մակարդակում։

Բացի դրանից, շարունակվում է ինտենսիվ տեխնոլոգիական առաջընթացը, թերթաքարային նավթի եւ գազի  արդյունավետ արդյունահանման գործընթացում ինքնարժեքի  նվազեցման, եւ նոր, ԱՄՆ-ի համար, այստեղ շեշտեմ, շուկաների ներթափանցման հնարավորության ընդլայնումը։

Առեւտրային պատերազմները, մասնավորապես, Չինաստանի հետ, չեն վկայում ԱՄՆ-ի տնտեսական աճի դանդաղեցման մասին, քանի որ հենց ԱՄՆ-ի կողմն են նախաձեռնվել այդ, այսպես կոչված, պատերազմները։ Սա երեկվա էդ Բրեքսիթի շարունակության մի մասն էր, իմիջիայլոց, դա էլ ասեմ՞

Այստեղ մի կետ  էլ կա։ Փաստաթղթում` 10-րդ էջում, ներկայացված է, որ մասնավոր ներդրումները կվերականգնվեն 2020 թվականից, տարեկան աճի տեմպը կկազմի շուրջ 4,9%։ Այստեղ հեղինակները նման պնդումներ անելու համար պետք է ունենան հետեւյալ հարցերի պատասխանը.

ա) 4,9% գերլավատեսական ցուցանիշի հաշվարկի հիմքերը, մանավանդ եթե հաշվի առնենք, որ 2018 թվականին 41% իրական աճի պարագայում 2019 թվականի մասնավոր ներդրումների կանխատեսված աճը կազմել է ընդամենը 0,3%։ Այսինքն` մասնավոր ներդրումների իրական աճը 2019 թվականին պարզապես չի նախատեսվում։ Անհայտ է, թե ի՞նչ հիմքերով են հեղինակները պնդում 4,9% ցուցանիշի մասին։

բ) Մասնավոր ներդրումների 2020, 2021, 2022 թվականների համար ներկայացված 4,9% աճի ցուցանիշը, որը նախատեսված է իրար հաջորդող 3 տարիների համար, ակնհայտ չհաշվարկված կանխատեսման արդյունք է։ Բավական է դիտարկել ՀՀ 2010-2018 թվականների քննարկվող ցուցանիշի բավականին փոփոխական բնույթը։

Հավանաբար, հեղինակներից կարելի է առավել սպառիչ տեղեկատվություն՝ հնարավոր կայուն հոսքով ներդրումների, դրանց աղբյուրների, ժամկետների վերաբերյալ։

Փաստաթղթում ներկայացված է, որ բանկային համակարգի կապիտալացման բարձր մակարդակի եւ ԿԲ-ի կողմից վարվող խթանող դրամավարկային քաղաքականության պայմաններում շարունակվել է վարկավորման ծավալների աճը, որը, սակայն, չի արձանագրվել ձեռնարկություններին տրվող վարկերի մասով, այլ հիփոթեքային եւ սպառողական վարկերի մասով։ Ընդ որում, վարկավորման տոկոսադրույքների նվազումն առավել արտահայտվել է ֆիզիկական անձանց դրամային վարկերում։

Փաստաթղթի հեղինակները հպանցիկ անդրադարձել են տնտեսական այն երեւույթին, երբ որպես դրական միտում դիտվող բնակելի կապիտալիզացիայի բարձր շեմի պայմաններում էականորեն նվազել է ձեռնարկությունների վարկավորումը, միաժամանակ վարկավորման ծավալների աճը սպառողական եւ հիփոթեքային վարկերի հաշվին ցուցիչ է այն տնտեսական իրողության, որը հիմա ունենք։ Երեւի թե, այսքանը: Շնորհակալություն:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արմեն Եղիազարյան՝  «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցություն, խնդրեմ։

Ա.ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, նախքան ելույթս ես խոսքս կուզեմ ուղղել իմ գործընկերոջը՝ պրն Թունյանին։ Շատ լավ էր, որ դուք ուսումնասիրել էիք պրն Խաչատրյանի կենսագրությունը, բայց մենք անձերի վրա չենք կենտրոնանում։ Ուզում եմ հիշեցնել ձեզ, որ ժամանակին ձեր B24 կայքում գիշեր-ցերեկ գովերգում էիք Կարեն Կարապետյանի ղեկավարումը։ Սա` ուղղակի, մեջբերում։

Իսկ խոսքս վերաբերում է հուշադրամների, հուշամեդալների, հիշատակային մետաղադրամների, դրամագիտական ուղեկցող տարատեսակ աքսեսուարների արտադրությանը եւ վաճառքի բնագավառին։ Նյութը շատ ծավալուն է, կփորձեմ ծաղկաքաղ ներկայացնեմ, որպեսզի հասցնենք։

Հուշադրամների թողարկման համաշխարհային շուկան ըստ էմիդենտների, թողարկողների` ունի  հետեւյալ կառուցվածքը. ազգային էմիդենտներ, որոնք մեծ մասամբ հանդիսանում են տվյալ երկրների կենտրոնական բանկերը, որոնց կողմից կամ պատվերով իրականացվում են բացառապես  տվյալ երկրի ազգային արժույթով արտահայտված հուշամեդալների թողարկումները։ Ազգային էմիդենտներից խոշորագույններն են Չինաստանը, ԱՄՆ-ն, ՌԴ-ն, Կուբան, ԵՄ երկրները, Ավստրալիան։

Վերազգային էմիդենտներ, որոնք հանդիսանում են եվրոպական երկրների տարածքում տեղակայված հիմնականում օֆշորային ծագումով ձեռնարկություններ, որոնց կողմից ռոյալթի վճարելու սկզբունքով գաճաճ, հիմնականում Խաղաղօվկիանոսյան կղզիների պետություններից ձեռք բերված թույլտվության հիման վրա իրականացվում է դրանց ազգային արժույթով արտահայտված հուշադրամների թողարկումը եւ վաճառքը։

Ներդրումային դրամների համաշխարհային շուկայում առաջատար դիրքեր են զբաղեցնում մի քանի ազգային էմիդենտներ եւ վերազգային կազմակերպություններ, որոնք թողարկում են ոչ միայն սեփական արժույթով, այլ նաեւ  պետություններից կիսակոնցեսիոն, հիմնականում ստվերային գործարքների պայմաններում ձեռք բերված թույլտվությամբ, դրանց ազգային արժույթով  արտահայտված ներդրումային դրամները։

Սեփական արժույթի օգտագործման իրավունքն այլ երկրների կազմակերպություններին զիջած պետություններից են Բենինը, Ֆիջին, Տուվալուն, Պալալուն, Ռուանդան, Կոնգոն, Կուկի կղզիները, Մակեդոնիան, Մումի կղզին Տոկելաուն, եւ, ցավոք, Հայաստանի Հանրապետությունը։

2011 թվականին ՀՀ կենտրոնական բանկը պայմանավորվածություն է ձեռք բերել գերմանական GEIGER EDELMETALLE կազմակերպության հետ, որի արդյունքում այդ կազմակերպությանը լիազորվել է իրականացնել մեկ քառորդ ունցիայից մինչեւ 5 կգ քաշով «Նոյան տապան» ներդրումային արծաթե   հուշամեդալների թողարկումը եւ վաճառքը։

Վերոնշյալ կազմակերպության համացանցային պաշտոնական կայքէջում տեղադրված վաճառքի տվյալները պարունակող աղյուսակի ուսումնասիրությունը վկայում է, որ վերջին 2 տարիներին հայկական ներդրումային հուշադրամների իրացումն անկման եւ նվազման միտում է դրսեւորել։

Ակնհայտ է, որ Կենտրոնական բանկում հուշամեդալների թողարկմանը վերաբերող հարցերին չի հատկացվել հարկ եղած ուշադրություն, որի արդյունքում այդ քաղաքականությունը չի եղել նախաձեռնողական, ճիշտ չեն գնահատվել արդի դրամագիտության բնագավառի զարգացման հնարավոր ուղղությունները, թույլ են տրվել պարզունակ վրիպումներ շուկայական բնագավառում։ Նման վրիպումներից է գերինֆորմացված աշխարհում առցանց առեւտրի առկայության պայմաններում «Նոյան տապան» ներդրումային դրամի գինը, որը հայ սպառողի համար սահմանվել է 45 ԱՄՆ դոլար այն դեպքում, երբ այդ նույն դրամը գերմանական սպառողի համար կազմում է ընդամենը 23 ԱՄՆ դոլար։ Ընդ որում, առավել, քան անհասկանալի է Կենտրոնական բանկի պարտավորությունը գերմանական մասնավոր ընկերության առջեւ` չվաճառել ներդրումային դրամները ՀՀ տարածքում։

Հուշադրամների պատվերների տրամադրումն օֆշորային ծագմամբ կազմակերպություններին, պարզապես, անտրամաբանական շղթա է ստեղծում, որտեղ ՀՀ կենտրոնական բանկը գերմանական «Նեյե» դրամահատարանին ուղղակի պատվեր ձեւակերպելու փոխարեն դիմում է Լիխտենշտեյնում օֆշորային գոտում գրանցված Coin Invest Trust ընկերության միջնորդությանը։ Արդյունքում հայ սպառողն արծաթի 1 ունցիայի`  31,1 գրամ, համաշխարհային բորսայի ֆիքսված գինը 17 դոլարի դեպքում 1 ունցիա քաշ ունեցող դրամի համար վճարում է 72 դոլար։ Եթե հաշվի առնենք, որ այդ հուշադրամների վաճառքի գնագոյացման վրա հարկային, մաքսային որեւէ ավելացում չկա, քանի որ Կենտրոնական բանկն ազատված է հարկերից, ապա ստացվում է, որ ստանդարտ ռեժիմով հարկ վճարելու պարագայում մեկ հուշադրամի գինը կկազմեր առնվազն 110 ԱՄՆ դոլար, իսկ այդ որակի տեխնիկական հատկանիշներ ունեցող հուշադրամների համար դա անտրամաբանական բարձր գին է։

Կարծում եմ, որ մենք հետայսու պետք է բացառենք որեւէ օֆշորային ծագմամբ ձեռնարկության հետ տնտեսական համագործակցության հնարավորությունը, ընդհանրապես։

Նպատակ չունենալով առավել մանրամասն քննարկել Կենտրոնական բանկի որդեգրած քաղաքականությունը հուշադրամների թողարկման բնագավառում, կարող ենք միայն արձանագրել, որ այդ, իրապես, շահավետ բնագավառում թույլ տրված վրիպումները, հավանաբար, հետեւանք են Կենտրոնական բանկում համապատասխան մասնագետների բացակայության, աշխատակիցների մոտ որոշակի անձնական շահագրգռվածության պակասի, ազգային արժույթի թողարկման մենաշնորհի կորպորատիվ յուրահատուկ  տնօրինման եւ «ՀՀ կենտրոնական բանկի մասին» օրենքով ՀՀ Կենտրոնական բանկի հիմնական խնդիրներ չհանդիսացող հուշադրամների թողարկման գործառույթը Կենտրոնական բանկի կողմից օբյեկտիվ կերպով, առավել նախաձեռնողական բնույթով կատարելու թերացման, քանզի զարգացած երկրներում այդ գործառույթն ամրակցված է պետական նեղ մասնագիտացված հիմնադրամի։

Ajsqany : Հուսով եմ, ձեր ամփոփիչ ելույթում կանդրադառնաք այս խնդրին։

Նշեմ, որ ես GEIGER EDELMETALLE ընկերության տնօրենի հետ ուրիշ գործառույթով անձնապես շփել եմ եւ շատ քաջատեղյակ եմ, թե 2011 թվականին ինչ ջանքեր էր գործադրում, որ այդ պայմանագիրը կնքվեր Կենտրոնական բանկի հետ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն : Հաջորդ ելույթի համար՝ ԱԺ փոխնախագահ Վահե Էնֆիաջյան՝ «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցություն։ Խնդրեմ, պրն Էնֆիաջյան։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, Կենտրոնական բանկի գործունեության եւ, առհասարակ, բանկային քաղաքականության հետ կապված երեկվանից քննարկումներ են տեղի ունենում, մեր խմբակցության ներկայացուցիչներով, եւ, առհասարակ, այլ խմբակցության ներկայացուցիչներով մեր մտահոգությունները, մեր առաջարկությունները եւ մեր վերլուծություններն արել ենք։ Ինքս հնարավորություն ունեցել եմ, պրն Ջավադյան, ձեզ հարցեր տալ, պատասխանները լսել եմ։

Մտքերի փոխանակման ֆորմատից օգտվելով` ուզում եմ ձեզ տեղեկացնել, քանի  որ անդրադարձ եմ կատարել Ղազախստանից հնարավոր մուտքերի եւ ելքերի գումարների մասով,  խոչընդոտների մասով, «Ցեսնաբանկ»-ի հետ կապված, «Նուրբանկ»-ի հետ կապված, քանի որ հրապարակային հնչել է հարցը, ուզում եմ տեղեկացնել, որ կոնտակտային տվյալները ձեզ կտրամադրեմ իմ ելույթից հետո, որպեսզի Կենտրոնական բանկի ներկայացուցիչները կապ հաստատեն, խնդիրն ուսումնասիրեն եւ համապատասխան լուծում տան։

Ես կուզենայի, որպեսզի դուք ձեր եզրափակիչ խոսքում անդրադառնաք այն հանգամանքին, մանրամասնեիք այս հարցի հետ կապված, ձեր խոսքից եմ ցիտում բառացիորեն, որ ՀՀ-ում վարկերի տոկոսներն իջնելու միտում ունեն։ Սա Կենտրոնական բանկի քաղաքականությո՞ւնն է, առանձին, մասնավոր բանկերի քաղաքականությո՞ւնն է, պետական միջամտություն այստեղ կա՞, թե՞ չկա, որովհետեւ սա շատ առանցքային հարց է: Չափազանց սահմանափակ պետական միջոցներ ունենալու պարագայում  պետական միջոցները մենք  պետք է կարողանանք շատ արդյունավետ կառավարել։ Պետք է մենք հասկանանք` պետական միջոցները մասնավոր բիզնեսի գործառույթներում ներդնելու միտում  այստեղ կա՞, թե՞ չկա։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հաջորդ ելույթի համար` Սուրեն Գրիգորյան` «Իմ քայլը» դաշինք : Հանում է ելույթը:

Եզրափակիչ ելույթի համար` ՀՀ կենտրոնական բանկի նախագահ՝ Արթուր Ջավադյան։

Ներողություն, պրն Ջավադյան, մենք այստեղ խմբակցությունների անունից հայտեր ունեինք, ես չէի տեսել։ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից հանդես կգա Արմեն Եղիազարյանը։ Խնդրեմ, պրն Եղիազարյան։

Ա.ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ

-Քանի որ ժամանակը սուղ է, երկրորդ հարցին հիմա կանդրադառնամ։ Խոսքն ապահովագրական ոլորտի առկա խնդիրներին է վերաբերում։

Ձեր ուշադրությունն եմ հրավիրում ապահովագրական ոլորտում առկա խնդիրներին եւ դրանց գծով արդյունավետ լուծումների, կարգավորումների նախատեսման անհրաժեշտությունը պահանջող հարցերի շրջանակին, ինչպես նաեւ ապահովագրական ոլորտի կանոնակարգող, վերահսկող մարմնի անգործության, իսկ որոշ դեպքերում նաեւ վերահսկման գործողության դրսեւորման փաստերին։

Առաջինը. ՀՀ կենտրոնական բանկի կողմից ԱՍՎԱ միասնական համակարգի ներդրման պարտադրանքը ՀՀ ապահովագրական ընկերություններին` իր ֆինանսական եւ ոչ ֆինանսական բացասական հետեւանքներով։ Նախապատմության ներկայացման համար նշեմ, որ վերոնշյալ իրավիճակն այն պահից, երբ Կենտրոնական բանկի պարտադրմամբ ՀՀ տարածքում ավտոտրանսպորտային  միջոցների միասնական պատուհան` ԱՍՎԱ ստեղծելու համար դեռեւս 2013 թվականից առցանց   ապահովագրական ընկերությունների հետ համաձայնեցնելու եւ առցանց մրցույթ հայտարարելու Կենտրոնական բանկը «Բյուրո Վերիտաս» ֆրանսիական ընկերության հետ կնքել է կոնցեսիոն պայմանագիր, որի շրջանակներում արդեն իսկ ստանձնել էր շատ լուրջ ֆինանսական պարտավորություններ։

Ստանձնած պարտավորությունների իրագործման նպատակով 2014 թվականից սկսած Կենտրոնական բանկը սկսեց ապահովագրական ընկերություններին պարտադրելու գործընթացը, որի արդյունքում 2014 թվականի հոկտեմբեր  ամսվանից փոփոխվեց «Բյուրո»-ի կանոնադրությունը, որի համաձայն՝ եթե որեւէ  ապահովագրական ընկերություն չի օգտվում ԱԱՄՊ համակարգի ծառայությունից, ապա դադարում է հանդիսանալ «Բյուրո»-ի անդամ, հետեւաբար իրավունք չի ունենում կնքել ԱՊՊԱ պայմանագրեր, ուստի՝ ստիպողաբար ստացավ Ասվա համակարգի գործարկման վերաբերյալ բոլոր ապահովագրական ընկերությունների համաձայնությունը։

Վերջնահաշվում Կենտրոնական բանկի մեծագույն ջանքերի շնորհիվ 2016 թվականին բոլոր ապահովագրական ընկերությունները լիազորեցին Հայաստանի ապահովագրողների բյուրոյին իրենց անունից հանդես գալ եւ պայմանագրեր կնքել վերոնշյալ կոնցեսիոն պայմանագրի շրջանակներում ստեղծված «Բիվակ-Հայաստան» ՓԲԸ-ի հետ։

Դեռեւս 2016 թվականից վերոնշյալ պայմանագրով նախատեսվել է, որ Ասվա միասնական համակարգը պետք է բաղկացած լինի հետեւյալ 3 հիմնական մոդուլներից. առաջինը՝ ԱՊՊԱ պայմանագրերի առցանց կնքման մոդուլ, երկրորդը՝ պատահարների կառավարման մոդուլ, մեղավորության որոշման եւ վնասի գնահատում, եւ երրորդը՝ վիճակագրական վերլուծության եւ հաշվետվությունների կազմման մոդուլ։

Չնայած այն հանգամանքին, որ դեռեւս 2016 թվից պետք է առկա լինեին վերոնշյալ 3 մոդուլները, որի դիմաց ապահովագրական ընկերությունները կկրեն պայմանագրից բխող ֆինանսական  պարտավորության բեռը, սակայն արդեն 2 տարի է` ապահովագրական ընկերությունները կրում են ահռելի ֆինանսական բեռ եւ վճարում են մի բանի դիմաց, որի սռաջին, եւ, թերեւս, միակ  ներդրած մոդուլն աշխատում է խափանումներով եւ խոչընդոտում է ապահովագրական  ոլորտի բնականոն աշխատանքը, ընդ որում, վերջինս ֆունկցիոնալ հնարավորություններով դեռ զիջում է ապահովագրական ընկերություններում արդեն իսկ ներդրված իր կիրառվող համակարգին։

Ֆինանսական բեռը ներկայացնելու համար նշեմ, որ, ի վերջո, համաձայն պայմանագրի պայմանների՝ չներդրված համակարգի դիմաց ապահովագրական  ընկերությունները ներկայումս,  արդեն  2 տարի է` վճարում են տարեկան 900 մլն ՀՀ դրամ, իսկ սկսած 2019 թվականից այդ գումարը կազմելու է ավելի քան տարեկան 1,5 մլրդ դրամ։

Այդ վճարումները պետք է կատարվեն 10 տարվա ընթացքում, ընդհանուր, մոտ 30 մլն դոլարի չափով։

ՀՀ Կենտրոնական բանկն ԱՍՎԱ համակարգի ներդրմամբ խոստացել էր ապահովագրական ընկերություններին, որ այդ համակարգի շնորհիվ ընկերությունները կկարողանան առավել արդյունավետ կառավարել իրենց ռիսկերը, անգամ  հնարավորություն կընձեռվի նվազեցնել վնասաբերության շեմը : Սակայն իրականության մեջ տեղի ունեցով ճիշտ հակառակը. ՀՀ կենտրոնական բանկի ակտիվ միջամտությամբ ԱՊՊԱ կարգավորման դաշտում տեղի ունեցան փոփոխություններ, որոնք կտրուկ մեծացրեցին ԱՊՊԱ շուկայի վնասաբերության մակարդակը, եւ հաշվի առնելով վնասաբերության ներկայիս ցուցանիշը՝ 75%, եւ դրա նվազեցման գործոնում իրավասու մարմնի կողմից անգործության դրսեւորումը, կարծում եմ, որ շատ շուտով այն կգերազանցի վնասաբերության թույլատրելի սահմանը` 80%-ը։

Դեռ ավելին, պարզվեց, որ ավտոտրանսպորտների գրանցման եւ կարգավորման գործընթացում ՀՀ կենտրոնական բանկի կողմից խոստացված ռիսկերի զսպման գործարքները ԱՍՎԱ համակարգը դեռ չունի, դեռեւս մշակման փուլում է, սակայն ապահովագրական ընկերությունները, 2 տարի է` կատարում են վճարումներ մի բանի համար, որի գլխավոր արդյունքից չեն կարողանում օգտվել։ Փաստորեն, Կենտրոնական բանկը, հանդիսանալով ֆինանսական շուկայի կայունության ապահովման երաշխավորը, իրականում, ճիշտ հակառակը՝ ապահովագրական  շուկայի գործունեության համար անբարենպաստ դաշտ ստեղծեց։

Հարկային առումով ԱՍՎԱ համակարգն ապահովագրական ընկերությունների համար առաջադրել է նախկինում բացակայող նոր ծախսային հոդված. «Ավտոտրանսպորտային միջոցների միասնական պատուհանի  ԱՍՎԱ վճար»։

1-ին հայացքից, կարծես, սովորական մի բան է, սակայն  այդ հոդվածի դիմաց եղած թիվն իր մեծությամբ հենց խոսում է ընկերությունների կողմից կրվող ֆինանսական կորուստների մասին։

Արդյունքում ԱԱՄՊ համակարգի գծով իրականացված վճարների չափը կազմում է ԱՊՊԱ շուկայի հավաքագրման ապահովագրավճարների 8%-ը, եւ 0,5%-ի չափով բանկային ծախսեր են կատարվում այդ համակարգից օգտվելու համար, քանի որ համակարգի միջոցով կնքված պայմանագրերի գծով բոլոր վճարումները կատարվում են անկանխիկ։

Առաջիկա 10 տարիների կտրվածքով ապահովագրական ընկերությունների կողմից կատարվելիք վճարումները կազմում են մոտ 30 մլն դոլար։ Ակնհայտ է, որ ապահովագրական ընկերությունները՝ որպես տնտեսվարող սուբյեկտներ, հայտնված են ծանր եւ չարդարացված ֆինանսական դրության մեջ մի բանի համար, որ այդ նույն առցանց միջավայրի ստեղծումը միջազգային հեղինակություն վայելող ապահովագրական ընկերությունների համար ծրագրային լուծումներ տրամադրող մի շարք խոշորագույն, ինչպիսին է «ORACLE» կազմակերպությունը, հարցման արդյունքում պարզվել է, որ հնարավոր է գնել առնվազն 10 անգամ ցածր գնով։

Համեմատության համար նշեմ, որ մեկ ապահովագրական ընկերության գրեթե բոլոր գործառույթների, այդ թվում՝ ԱՊՊԱ պայմանագրի իրականացմամբ սպասարկման համար օգտագործվող տեղեկատվական համակարգի գծով տարեկան ծախսերը միջինում չեն գերազանցում 35 մլն ՀՀ դրամ գումարը։

Ահա, առաջանում են նվազագույն մի քանի հարցադրումներ, թե փաստացի ինչի՞ համար են ծախսվում միասնական պատուհանի օգտագործման համար  ապահովագրական ընկերությունների  վճարած ահռելի գումարները, ո՞վ կամ ովքե՞ր են թաքնված այդ տխրահռչակ պրոյեկտի հետեւում։  Ինչո՞ւ է ապահովագրական ընկերություններին պարտադրվում տարեկան 1,5 մլրդ դրամ վճարել մասնավոր կառույցին՝ ԱՊՊԱ պայմանագրեր կնքելու իրավունք ունենալու համար։

Խնդրում եմ այս հարցին հանգամանալից պատասխանեք, կոնկրետ նշեք` ինչի՞ համար է, որ մենք չենք գնում 10  անգամ ավելի էժան պրոդուկտն ավելի փորձառու ընկերության կողմից։ Շնորհակալություն:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հաջորդ ելույթի համար՝ պրն Մելքումյան, բայց, կարծում եմ՝ ընդմիջումից հետո, որովհետեւ ընդամենը 3 րոպե է մնացել։ Դուք որոշեք։ Խնդրեմ, համեցեք։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ֆրակցիայի անունից մի երկու կարճ դիտարկում կանեմ, որը չէի ասել։

Պրն Ջավադյան, 1-ինը. տեսեք, քանի որ երկրում նոր փուլ է առաջացել, Կենտրոնական բանկի ղեկավարությունն էլ պետք է ադեկվատ, ճիշտ է, դուք ձեր պրոֆեսիոնալ լիազորությունների տիրույթում եք, բայց նոր պայմաններում ես չէի ասի, որ ՀՀ բոլոր չինովնիկները, անկախ ռանգից, պետք է շարունակեն մինչեւ հեղափոխությունը նույն վարքագիծը կամ նույն, սառը, առանց էներգետիկայի, նույն վարքագիծը։ Այսինքն՝ ադեկվատ հեղափոխությանը` ինչ-որ բաներ պետք է  ձեռնարկե՞նք, թե՞ չէ։ Սա էլ է բանավեճի առարկա։

Եթե  2, 3 տարվա ընթացքում վարկերը 18-20%-ից  իջել է 8-ից 10, կամ 12%, ո՞նց էր դա հնարավոր։ Մենք մի անգամ խոսել ենք այս հարցի շուրջ, Կենտրոնական բանկի խորհրդի անդամների մասնակցությամբ լուրջ քննարկում ենք ունեցել  համապատասխան սրահում, եւ այդ սպրեդի հետ կապված հարցերը քննարկել ենք։  Այո, մաս կա այնտեղ, որ ճշմարտություն է, թե ո՞նց է իջել՝ կապված էլեկտրոնիզացիայի հետ, ծախսերի կրճատման հետ, բայց այսօր մենք կարո՞ղ ենք ասել, որ էլ տեղ չկա իջնելու, եւ, արդյո՞ք դա էֆեկտիվ է, որ էլի վարկերն իջնեն, թե՞ չէ, տոկոսադրույքները, որովհետեւ ավանդներն իջնում են։

Եթե մեր վարկային պորտֆելի մեծ մասը, ես կուզենայի, որ հնչեցնեիք,   ավանդներն են, դրանք իջել են, եթե մենք էլի ենք իջեցնում, կարո՞ղ է, հանկարծ, ավանդներն էլ չգան, դուրս գան եւ ուրիշ տեղ գնան։ Նախ` այդ ուրիշ տեղ գնալու պայմանը կա՞, թե՞ չկա։

Երկրորդը, ընդհանրապես, ավանդ կդնե՞ն, թե՞ չէ։ Սրա լավն ու վատը. մենք կարողանանք ճիշտ գնահատական տալ։ Սա` մեկ։

Երկրորդը. գիտեք, որ հատկապես խոշոր տնտեսվարողներն անընդհատ վարկային վերաձեւակերպումների մեջ են։ 15 տարի առաջ վերցրել է մի վարկ, 10 տարի առաջ վերեւաձեւակերպել է ուրիշ տեղ, 5 տարի առաջ` մի ուրիշ տեղ, ու տենց գնում է, մինչեւ ինչ-որ մի տեղ կհասնի, ինքն էլ չգիտի, թե ինչ է լինելու` հույս ունենալով, որ կգան լավ ժամանակներ ու ինքը տակից դուրս կգա, որը մեծ մասամբ անհնար է։ Այս պարագայում այդ բեռը, որոնք մի քիչ էլ անհուսալի են, կամ  հիվանդ ակտիվներ ասե՞մ, թե՞ ինչ, մեր բանկերը կարո՞ղ է տանենք էլի խոշորացման, որպեսզի հիվանդ ակտիվների կշիռն իջնի ընդհանուր առողջ ակտիվների մեջ, եւ մենք ռիսկայնությունը թուլացնենք, թե՞ այսօրվա բանկային համակարգի առողջական վիճակը լրիվ երաշխիքները տալիս է` հատկապես, հաշվի առնելով արտաքին մարտահրավերները, այն, ինչ եղավ 2014 թվին։ Իսկ ո՞վ է ասել, որ Ռուսաստանի նկատմամբ սանկցիաները պետք է չուժեղանան։ Հավանականությունը մեծ է քաղաքական միտումների, որ կարող է էլի ուժեղանան եւ այլն։

Այս առումով դուք ի՞նչ կասեք։ Տեղ կա՞, թե՞ չկա վարկերն իջեցնելու։ Ես կարծում եմ, որ էլի կա, բայց ապացուցված չի, որ վարկերի տոկոսադրույքների իջեցումը կարող է բերել վարկունակ սուբյեկտների ավելացման։ Ես ինչքան գիտեմ, բանկերը վարկունակ  սուբյեկտներ են ման գալիս, որ վարկեր տան։ Այդ մարդիկ չկան, այդ առողջացման համամասնությունը դուք ո՞նց եք պատկերացնում, մենք պետք է դրանից կողմ չկանգնենք եւ ասենք, թե մենք ինչ-որ տեղ գերեզմանային առումով պահում ենք գների  կայունությունը, ինչքան ուզում է թանկանա, մեկ է` ես կուրսը պահում եմ, կանտրոլից դուրս չի գալիս։ Այս առումով ես կուզենայի, որ դուք պատասխանները հնչեցնեիք։ Այսքանը։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ընդմիջում 30 րոպե։


Ժամը 12:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼՎԱՀԵ ԷՆՖԻԱՋՅԱՆԸ
 

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, առաջարկում եմ զբաղեցնել ձեր տեղերը։ Մենք շարունակում ենք մեր աշխատանքները։ Եզրափակիչ ելույթի համար կենտրոնական ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում ՀՀ կենտրոնական բանկի նախագահ Արթուր Ջավադյանին։ Համեցեք։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Հարգարժան նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, նախ ուզում եմ անդրադառնալ իմ` մի քանի րոպե ուշանալուն, ընդհանրապես, կենցաղային խնդիրների հետ կապված էր, բայց առցանց ես լսեցի մեր գործընկերոջ ելույթը եւ կանդրադառնամ նաեւ այնտեղ բարձրացված հարցերին։ Իհարկե, բոլոր հարցերը ես չեմ կարող ծածկել։ Որոշակիորեն ավելի շատ կանդրադառնամ այն հարցերին, որոնք կապված են մեր` ԿԲ-ի կողմից ներկայացված գնաճի հաղորդմանը: Եզրափակելով այս երկու օրերի քննարկումներն այս դահլիճում` ուզում եմ մեկ անգամ եւս շեշտել, որ ԿԲ-ի դերակատարությունը երկրի տնտեսության զարգացման, մակրոտնտեսական կայունության գործընթացում առնչվում է գների կայունության եւ ֆինանսական կայունության ապահովմանը։ Դա ամրագրված է ՀՀ գործող Սահմանադրությունում։ Դրանք մեզ վերապահված երկու հիմնական նպատակներն են, եւ երեկ էլ ասացի, այսօր էլ կրկնում եմ, որ դրանք ԿԲ-ն ապահովել է պատշաճ կերպով։ Գնաճային սպասումները խարսխված են, ֆինանսական համակարգի ռիսկերն առավելագույնս կառավարելի են։ ԿԲ-ի թիմը, վերլուծաբաններն իրենց վերլուծություններով, խորհուրդն` իր որոշումներով իրագործել են հիմնական նպատակները։ Այն, ինչ երեկ ձեզ ներկայացվեց, դրամավարկային քաղաքականության ծրագիրը ԿԲ-ի մակրոտնտեսական քաղաքականության իրականացման շրջանակն է, մեր հիմնական գործառույթներից մեկը։ Ցանկանում եմ մեկ անգամ եւս անդրադառնալ ծրագրի բովանդակության համար հիմք ծառայող տեղեկատվությանը եւ նրա վերլուծության շրջանակին։

Ծրագրի կազմման համար ԿԲ-ում ծավալուն վերլուծություն է իրականացվում, որը ներառում է արտաքին գործոնները, իրական տնտեսությունը, հարկաբյուջետային քաղաքականությունը, ֆինանսական շուկաները, այդ բոլոր հատվածների կարճաժամկետ եւ երկարաժամկետ ռիսկերը։ Յուրաքանչյուր հատվածի համար իրականացվում է բազմավեկտոր ուսումնասիրություն։ Արտաքին հատվածը վերլուծելիս հաշվի են առնվում աշխարհի խոշորագույն բանկերի քաղաքականությունները, միջազգային գների զարգացումները, համաշխարհային տնտեսական աճը, աշխարհաքաղաքական, տարածաշրջանային զարգացումները, որոնք ուղղակիորեն կամ միջնորդավորված ազդում են Հայաստանի կամ կարող են ազդել Հայաստանի տնտեսության վրա։ Քննարկվում են զարգացման տարբեր սցենարներ, գնահատվում են դրանց հավանականությունները, ազդեցության չափերը, ժամկետները եւ այլն։ Նման բազմակողմանի վերլուծություն իրականացվում է իրական հատվածի վերաբերյալ, գնահատվում է հարկաբյուջետային քաղաքականության ազդեցությունը, քանի որ այն պահանջում է օրական կտրվածքով կոորդինացում դրամավարկային քաղաքականության հետ։

Ֆինանսական հատվածի վերլուծությունը մեր համար շատ էական է, թե տնտեսության որ ճյուղի վարկավորումն ինչ ծավալների հասավ, թե տոկոսադրույքի մարժան ինչպես փոփոխվեց: Տեղեկատվության յուրաքանչյուր մասնիկ մեզ ապագայի պատկեր է հուշում։ Այս ծավալուն վերլուծության համատեքստում էլ գնահատվում է տնտեսական ակտիվությունը, գնաճային միջավայրերը։ Երեկ ասացի, այսօր էլ կրկնեմ, որ կանխատեսել էինք միջինը 5,4% տնտեսական աճ, այժմ վերագնահատում ենք դա դեպի վերեւ` 6,5%-ի շրջանակներում։

Գնաճը կհրապարակվի վաղը։ Մենք կանխատեսում ենք մոտավորապես 3%-ի մոտ։ Սա էլ նշեմ, որ գնաճը մենք չենք հաշվարկում, դա հաստատված միջազգային մեթոդաբանություն է։ Այն հրապարակվող գնաճը, որ կա, նախ կուտակային գնաճն է հրապարակվում, բայց հիմնական ցուցանիշը 12 ամսվա գնաճն է։ Դա կհրապարակվի վաղը Վիճակագրության պետական ծառայության կողմից։

Մի երկու թիվ ասեմ, որ ֆինանսական կայունության պայմաններում տնտեսության ակտիվության ավելացմանը զուգահեռ ավելացել է ֆինանսական միջնորդությունը։ Այստեղ խոսում էինք վերջին 11 տարվա մասին։ Չորս անգամ աճել է ֆինանսական միջնորդությունը։ Ավելացել են վարկավորման ծավալները, որը տնտեսական ներուժի զարգացման կարեւոր բաղադրիչն է, եթե դրանք ուղղվում են արտադրողական ճյուղերին։ Վերջին 10 տարիների ընթացքում վարկերի միջին աճը կազմել է 24%, եթե միջինացնենք աճը, իսկ ավանդներինը` 20%։ Ներդրվել են ֆինանսական համակարգի զարգացման նպատակային ծրագրի իրականցման համար անհրաժեշտ ենթակառուցվածքները։ Դրանք հաշտարարի ինստիտուտն է, ավանդների ապահովագրման ինստիտուտն է եւ այլն։

Ներկայումս ԿԲ-ի կողմից Կառավարության հետ համատեղ աշխատանքներ են տարվում աճի ներուժ ունեցող պետական մասնակցությամբ ընկերությունների մասնավորեցման ուղղությամբ, ֆոնդային բորսայի հրապարակային առաջարկի միջոցով աշխատանքներ են տարվում նաեւ խոշոր մասնավոր ընկերություններին կապիտալի շուկա ներգրավելու ուղղությամբ։ Արդեն բանակցությունները սկսվել են, Կառավարության ներկայացուցիչների եւ մեր մասնագետների հետ միասին քննարկվում է խոշոր համայնքների, մասնավորապես Երեւան քաղաքի կողմից մունիցիպալ պարտատոմսերի շուկայի միջոցով ֆինանսավորման իրականացման հնարավորությունը։ Պարտատոմսերի միջոցով երկարատեւ ֆինանսավորումը կարող է ուղղվել քաղաքային ենթակառուցվածքների զարգացման նախագծերի ֆինանսավորմանը։ Սա կապահովի համայնքների ֆինանսավորման աղբյուրների դիվերսիֆիկացիա, որը կապահովի համայնքային նշանակության ներդրումային ծրագրերի շարունակականությունը։ Բացի այդ, կձեւավորվի մունիցիպալ արժեթղթերի շուկա, որը թույլ կտա հանրությանը մասնակցել համայնքներում խոշոր ներդրումային պրոյեկտների ֆինանսավորմանը։ Այդ թվում նաեւ կենսաթոշակային ֆոնդերի միջոցով այդ աշխատանքները տարվում են։ Տարվում են նաեւ ենթակառուցվածքային ներդրումային նախագծերի աշխատանքներ։ Սրանք վերաբերում են էներգետիկային, ջրային ռեսուրսների կառավարմանը` այդտեղ կապիտալի շուկայի գործիքների միջոցով ֆինանսավորման  ուղղությամբ։

Եվ մասնավոր մի քանի հարց ուզում եմ առանձնացնել, քանի որ մեղադրանք էր ներկայացվում ԿԲ-ին, օրինակ, ներդրումային դրամներ թողարկելու գործում։ Նախ` ուզում եմ մեր գործընկերներին ասել, որ մենք ամբողջական եւ համապարփակ փաստաթուղթ ուղարկել ենք կուսակցությանը եւ ձեր խմբակցություն։ Ես կարող եմ բարձրացնել այդ փաստաթուղթը եւ նորից այսօր կուղարկեմ։ Բացի դրանից, եղել է քննարկում։ Մենք կազմակերպել ենք հանդիպումներ այցելուների կենտրոնում։ Ուղղակի փարատելու համար այն տպավորությունը, որ մենք ինչ-որ աշխատել ենք, չգիտեմ, օֆշորների հետ եւ այլն, նա ներդրումային այդ հուշադրամները GEIGER-ի  կողմից Գերմանիայում համաձայնեցվել է Գերմանիայի Կառավարության հետ, որպես ներդրումային հուշադրամ, տարածվում է Գերմանիայում։ Որեւէ կապ, որեւէ դրամ կամ լումա ԿԲ-ն դրա վրա չի ծախսել։ Այդ ամբողջությամբ այդ տարածող ընկերության հաշվին է։ Դրանում է ռոյալթիի գաղափարը։ Մենք բանակցել ենք միջազգային էքսպերտների միջոցով, ռոյալթի ենք ստանում, արդեն ստացել ենք 464 հազար եվրո դրա դիմաց` ոչ մի դրամ չծխասելով։ Այնպես որ, այդ տպավորությունը թյուր է, որ մենք ինչ-որ գումարներ ենք ստացել։

Երկրորդը. դրանք արդեն իսկ տարածվում են էլի եվրոպական` լիխտենշտեյնյան ընկերության միջոցով, որոնց ընտրել են իրենք։ Քանի որ Հայաստանում չկա այդ գործառույթը, չկա պատմականորեն ու մենք էլ ուսումնասիրել ենք, ներդրումային արծաթյա կամ ոսկյա հուշադրամներ պատմականորեն չեն եղել ստեղ տեղում։ Իսկ դա ռոյալթի է, ընդամենն իրենք օգտագործել են մեր հնարավորությունները, իրենք իրենց հաշվին այդ փողերը տպել են, ու դուք չեք պատկերացնում` ինչ քանակ է արդեն շրջանառվում աշխարհում, ու դա ունի նախ` շատ մեծ մշակութային ու ճանաչողական նշանակություն։ Աշխարհում բոլորը Հայաստանը կապում են Նոյան տապանի հետ եւ 7 մլն հատ արդեն ներդրումային հուշադրամ է վաճառվել Ավստրիայում եւ Գերմանիայում։ Ինձ թվում է` ոչ մի դրամ չծախսելով դրա վրա, հակառակը, գումարներ ստանալով `մենք հնարավորություն ենք ունեցել միլիոնավոր մարդկանց ցույց տալ Հայաստանի կապը Արարատ լեռան եւ Նոյան տապանի հետ։ Իմիջիայլոց, արդեն մեր հարեւան երկրի մամուլում դրա վերաբերյալ եղել են հակադարձող շատ տարբեր հոդվածներ։ Նկատի ունեմ` Թուրքիայում, ու նաեւ որոշ հոդվածներ եղել են Ադրբեջանում։

Ինչ վերաբերում է ցածր գնաճին` մեր հիմնական գործառույթին, դրա մասին ես ասացի, որ հնարավոր չի տնտեսական աճ կամ հնարավոր չեն ռեֆորմներ առանց ցածր գնաճային միջավայրի։ Ես ձեզ վստահեցնում եմ, որ բարձր գնաճային միջավայրում ռեֆորմներ չեն լինում։ Ռեֆորմները լինում են հետո` ուղղված ցածր գնաճի հասնելու համար։ Իսկ դա բավականին լուրջ գործառույթ է։ Մի անգամ եւս ուզում եմ նշել, որ կան պատկան մարմիններ, որոնք զբաղվում են տարբեր գործառույթներով, ու աշխարհում ամբողջական մոտեցումը կենտրոնական բանկերին դա է։ Կենտրոնական բանկերը պատասխանատու չեն տնտեսական աճի համար։ Կենտրոնական բանկերը պատասխանատու են այդ միջավայրը ստեղծելու համար, որտեղ հնարավոր են ներդրումներ, տնտեսական աճ եւ այլն։ Եվ դրա կարեւորագույն գրավականը հենց ցածր գնաճային միջավայրն է, որի մասին խոսեցինք։ Մենք ապահովել ենք թե ֆինանսական կայունություն, թե գների կայունություն մեր երկրում։ Առանձին ապրանքատեսակներով, իհարկե, դրա մասին էլ եմ երեկ խոսել, հնարավոր են որոշակի գումարների գների շարժեր, բայց դա ամբողջական մի ինդեքս է, որի հաշվարկելու մեթոդաբանությունն էլ աշխարհում ընդունված մեթոդաբանությունն է։ Բայց մեկ անգամ եւս ուզում եմ ընդգծել, որ դրանով չի զբաղվում ԿԲ-ն, դրանով զբաղվում է վիճակագրության վարչությունը։

Լավ, ինձ թվում է` բոլոր հարցերին անդրադարձա։ Համահայկական բանկի մասով ասեմ, որ ստեղծվել էր այդ կառույցը, բայց քանի որ կառույցը ստեղծվել էր դեռ ճգնաժամից առաջ, իսկ ճգնաժամը մի քիչ ուշ եկավ Հայաստան` 2009-2010թթ., 2009թ. մենք ունեցանք 14% տնտեսական անկում։ Դրանից հետո գրեթե բոլոր պայմանավորվածությունները, որ ուներ այն ժամանակվա մեր Կառավարությունը եւ երկրի ղեկավարությունը, բոլորը հրաժարվեցին ներդրում անել։ Մենք ստիպված ներդրում արեցինք շատ փոքր ծավալով, բայց այդ փոքր ծավալի աշխատանքը ցույց տվեց տարիների ընթացքում, որ հետաքրքրությունն այդ կառույցի վերաբերյալ կորավ ճգնաժամից հետո։ Մարդիկ պատրաստ չէին, այն մարդիկ, որոնց հետ հստակ պայմանավորվածություն էր ձեռք բերվել, որ ներդրումներ էին անելու։ Դրանից հետո այդ կառույցը շատ պասիվ աշխատանք կատարեց, հետո մենք Կառավարության հետ որոշեցինք. հիմա այդ կառույցը ներդրումային ֆոնդի տեսքով այս պահին գոյություն ունի Կառավարությունում եւ պատշաճ կերպով իր գործունեությունն իրականացնում է, ֆինանսավորվում են տարբեր ծրագրեր։ Բայց այն շրջանակում, այն հնարավորություններով, որ այսօր ունի այդ կառույցը։ Ժամանակին այդ գաղափարը կար, բայց հետո այդ գաղափարները փոխվեցին։

Ինչ վերաբերում է ոսկու արտադրությանը, որի մասին ես խոսել եմ 2015 թվականին, աֆինաժային գործարան կառուցելուն, այստեղ խոսքը գնում էր ԿԲ-ի մասնակցությանն ընդամենը մի քանի տոկոսով, այն էլ` լուռ ներդրողի իրավիճակում։ Այսօր էլ խոսքը գնում է շատ խոշոր շվեյցարական ընկերության մասին։ Իրենք պատրաստ են, բայց բյուրոկրատական բաների մեջ են, տեղը մենք ընտրել ենք, պրոյեկտները կան։ Դա կապված է լինելու նաեւ հումքարդյունաբերության զարգացումների հետ մեր երկրում, հենց ոսկու արտադրության հետ, որովհետեւ դրանց ծավալներն անիմաստ են լինում, եթե 5 տոննայից քիչ են, թեկուզ բանկային ոսկու։ Եթե մենք ունենանք տարեկան գոնե 5-6 տոննա արտադրություն, հնարավորությունը կստեղծվի։ Արդեն բոլոր պայմանավորվածությունները ձեռք բերված են, վստահեցնում եմ, որ շատ մոտ ապագայում նոր զարգացումներ կլինեն այդ ոլորտում, այդ գործարանը կգործարկվի, որովհետեւ ամեն ինչ պատրաստ է այդ ուղղությամբ։

Ինչ վերաբերում է այն գաղափարներին, որ տարբեր տիպի նոր կառույցներ ստեղծվեն, ես ձեզ վստահեցնում եմ, որ այն օպերատիվ ֆինանսավորմանը...

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Ջավադյան, ներողություն, որ ընդհատում եմ։ Ժամանակը վաղուց սպառվել է, խնդրում եմ ամփոփել։

Ա.ՋԱՎԱԴՅԱՆ

-Ամփոփելով` կնշեմ, որ մեզ հաջողվել է ապահովել թե գների եւ թե ֆինանսական կայունություն ու դրան էր ուղղված ամբողջական մեր այս հաղորդումը։ Ինչպես ես նշեցի, այս թվերը որոշակիորեն հնացած են, որովհետեւ այդ թվերի հիմքում են փետրվար ամսվա եւ մարտ սկզբի ցուցանիշները, եւ շատ շուտով մենք կհրապարակենք արդեն մեր նոր գնաճի հաշվետվությունը, որտեղ կլինեն բոլոր այն նոր գաղափարները, որոնք կան։ Մենք երեք ամիսը մեկ անդրադառնում ենք դրան։ Խնդրում եմ բոլոր իմ գործընկերներին ուշադիր լինել։ Ես էլ իմ կողմից կաշխատեմ այն հարցերը, որոնց մասին չհասցրեցի խոսել, գրավոր տեսքով ուղարկել։ Իսկ եթե կան հարցադրումներ` կապված, ասենք, ԱՍՎԱ-ի, մյուս էդ ամեն ինչի հետ, էդտեղ էլ մենք հրավերք ուղարկել ենք եւ պատրաստ ենք ԿԲ-ի կողմից կազմակերպել նորից դրա պրեզենտացիան, եթե դրա կարիքը տեսնում եք։ Մնացած բոլոր հարցերին պատրաստ ենք գրավոր պատասխանել։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։ Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «Զինվորական ծառայության եւ զինծառայողի կարգավիճակի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող` ՀՀ պաշտպանության նախարարի տեղակալ Գաբրիել Բալայան։

Գ.ԲԱԼԱՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, առաջինից երկրորդ ընթերցումն ընկած ժամանակահատվածում ԱԺ պատգամավոր Սասուն Միքայելյանի կողմից ներկայացվել է առաջարկ, որը Կառավարության համար ընդունելի է։ Ես հիմա ընթերցեմ առաջարկը։ Օրենքի 42-րդ հոդվածի 6-րդ մասը լրացնել հետեւյալ բովանդակությամբ նոր նախադասությամբ. Սույն հոդվածի առաջին մասում սահմանված դեպքերում պայմանագրային զինծառայողին ծառայության նոր վայր տեղափոխելու հրամանի բողոքարկումը, ներառյալ դատական կարգով, չի կասեցնում դրա կատարումը։ Հանձնաժողովում քննարկվել է նշված հարցը եւ սա որոշակի առումով նաեւ վերացնում է հակասությունը ներքին ծառայության կանոնագրքի եւ «Զինվորական ծառայության եւ զինծառայողի կարգավիճակի մասին» ՀՀ օրենքում, որն առկա էր մինչ այս կարգավորման ներկայացնելը։ Ընդունելու պարագայում ԱԺ-ի կողմից կվերանա այդ հակասությունը, որն այժմ կա։ Այսքանը։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Առաջարկ է ներկայացրել պատգամավոր Սասուն Միքայելյանը։ Եթե պրն Միքայելյանը հարց ունի, խնդրեմ։ Շատ լավ։ Պրն Բալայան, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարակից զեկուցող` պաշտպանության եւ անվտանգության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Տիգրան Կարապետյան։

Տ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, պրն Միքայելյանի առաջարկը քննարկվել է հանձնաժողովում, ընդունվել է միաձայն։ Մնացածի մասով առաջին ընթերցման ժամանակ մենք խոսեցինք։ Ուղղակի, պրն Բալայան, մի դիտարկում։ Ես այս մասին նաեւ ձեզ հետ խոսեցի։ 2008թ. «Պատիվ ունեմ»-ին միացած մարդիկ են դիմում երեք տարին երկուսով փոխարինելու մասին։ Խնդրում եմ նաեւ այդ քննարկումների մասին հասարակությանը տեղյակ պահել։ Ստացել է դրական եզրակացություն։ Առաջարկում ենք կողմ քվեարկել։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Կարապետյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Մտքերի փոխանակության համար` հերթագրում։ Հերթագրված պատգամավորներ չունենք։ Անցնում ենք եզրափակիչ ելույթներին։ Պրն Կարապետյան, եզրափակիչ ելույթի անհրաժեշտություն չկա՞։ Պրն Բալայան, եզրափակիչ ելույթի անհրաժեշտություն ունե՞ք։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք ԱԺ պատգամավոր Սերգեյ Բագրատյանի կողմից ներկայացված «Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող` ԱԺ պատգամավոր Սերգեյ Բագրատյան: Պրն, Բագրատյան, համեցեք։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, այս նախագծի հետ կապված փոքրիկ նախապատմություն կա, որ կուզենամ ձեզ ներկայացնել։ Երբ մենք հանդիպումներ ունեինք առաջնագծի զինվորների հետ Խնձորուտ գյուղում, մի երեւույթի ականատես եղանք, որ, իսկապես, այս օրենքի նախագծի մշակման համար հիմք հանդիսացավ։ Առաջնագծում մարտական հերթապահություն իրականացնող զինվորի ընտանիքը չորս ամիս էր` գյուղի խանութից նիսյայով ապրանք էր վերցնում, որպեսզի երեք մանկահասակ երեխաները եւ կինը սնվեին, ապրեին, մինչ այս խնդիրը կվերանար։ Այսինքն` արգելանք էր դրված զինվորականի հաշվի վրա եւ որեւէ դրամական միջոց հնարավոր չէր օգտագործել` իրենց կենցաղային խնդիրները լուծելու համար։ Եվ նույնիսկ գյուղի խանութի աշխատակիցը խնդրում էր, որ խնդիրը շուտ լուծվեր, որովհետեւ այլեւս միջոցներ չուներ, որպեսզի կարողանար ամեն օր ընտանիքի հոգսերը հոգալ։ Այս իրավիճակն ինձ, ճիշտն ասած, մտածելու առիթ տվեց, եւ ես փորձեմ այս նախագիծը ներկայացնել ձեզ։

Նախագծի նպատակն է մեր հարգանքն առաջնագծում ծառայող մեր զինվորների նկատմամբ արտահայտելն ԱԺ-ի կողմից փոքրիկ ուշադրության արտահայտություն ցուցաբերելու իմաստով։

Նախագծի նպատակը եւ իմաստը հետեւյալն է. առաջարկում ենք, որ   առաջնագծում մարտական հերթապահություն իրականացնող զինվորականի աշխատավարձի եւ դրան հավասարեցված դրամական միջոցների վրա արգելանք կիրառվի ոչ ավելի քան 10%։ Ես առաջարկել էի 10%, բայց քանի որ պաշտպանության նախարարության հետ քննարկելիս նաեւ մենք պետք է հաշվի առնեինք երեխայի լավագույն շահը, այսինքն` հնարավոր է, որ այս զինվորականն ամուսնալուծված լիներ եւ ալիմենտի խնդիր առաջանար, եւ այդ դրամական միջոցները չբավարարեին այդ խնդիրը լուծելու համար։ Մենք համատեղ կոնսենսուսի եկանք եւ այդ 30%-ը որոշեցինք հիմք ընդունել, որ այլեւս առաջնագծում մարտական հերթապահություն իրականացնող զինվորականի դրամական միջոցների կամ դրան հավասարեցված միջոցների վրա որեւէ անգամ 30%-ից ավելի արգելանք չդրվի։ Պայմանական ասած, եթե 200 հազար դրամ աշխատավարձ է ստանում, առնվազն 140 հազարն իր ընտանիքը կարողանա հոգսերը հոգալ, մինչեւ զինվորականը կարող է այդ խնդիրը վարկային ռեսուրսի այլ միջոց գտնել եւ կարողանալ իր վարկերը մարել։ Սա է նախագծի իմաստը, ձեւակերպումը կարող եմ կարդալ։ «Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» 1998թ. մայիսի 5-ի համար 221 օրենքի 58-րդ հոդվածը լրացնել հետեւյալ բովանդակությամբ 4-րդ մասով։ Կատարողական թերթի կատարման ընթացքում հակառակորդի հետ շփման գծում մարտական հերթապահությանը ներգրավված զինծառայողի պարտապանի դրամական ապահովությունից, բացառությամբ 60 հոդվածի 11 կետով նախատեսված դեպքի, աշխատավարձից եւ դրան հավասարեցված վճարներից մարտական հերթապահություն իրականացնող զորամասի կողմից եռամսյակը մեկ անգամ տրվող տեղեկանքի հիման վրա կարող է պահվել 30%-ից ոչ ավելի մինչեւ բռնագանձվող գումարի լրիվ մարումը»։

Եզրափակիչ մասում նշված է, որ սույն օրենքն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակման օրվանը հաջորդող 10-րդ օրը։ Սույն օրենքի գործողությունը տարածվում է սույն օրենքն ուժի մեջ մտնելուց հետո ընդունված հարկադիր կատարման ենթակա ակտերի հիման վրա հարուցված կատարողական վարույթների վրա։ Այսինքն` բնականաբար, օրենքն ազդում է դրանից հետո իրավահարաբերությունների վրա եւ այդ պահին քննվող գործի վրա։ Եվ դրանից առաջ, բնականաբար, չի կարող տարածվել, դրանից առաջվա խնդիրները պետք է լուծվեն նախկին օրենքով։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցերով դիմելու համար` հերթագրում։ Հերթագրվել է երկու պատգամավոր։ Արթուր Գրիգորյան։

Ա.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բագրատյան, կամ ես լավ չհասկացա, կամ դուք լավ չներկայացրեցիք։ Խոսքը վերաբերում է կատարողական թերթ ունենալու դեպքում բռնագանձում տարածել 30%-ի չափով որպես պարտապան, եթե առաջնագծում ծառայող զինվոր է։ Իսկ այդ դեպքում, եթե նախադատական պրոցեսում երբեմն կիրառվում է հայցի ապահովման միջոց, որը նույնպես ենթադրում է արգելադրում պարտապանի գույքի եւ դրամական միջոցների վրա։ Այս նախագծով նախատեսվո՞ւմ է, որպեսզի հայցի ապահովում կիրառելու դեպքում արգելանք չկիրառվի։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Պրն Գրիգորյան, դուք ամբողջովին ճիշտ եք հասկացել։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքելու անհրաժեշտություն կա՞։

Սողոմոն Սողոմոնյան։

Ս.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, ես կխնդրեի ուղղակի պատասխանել այն հարցին, թե ամբողջությամբ 30%-ը հնարավոր չի՞ տարածել, ընդհանրապես, բոլոր զինվորների վրա, ոչ միայն առաջնագծում։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Իհարկե, ցանկալի կլինի, եւ մենք ամեն ինչ կանենք, որպեսզի ժամանակի ընթացքում դա նույնպես կարողանանք իրականացնել։ Ուղղակի, հաշվի առնելով այս իրավիճակում պետության ունեցած հնարավորությունները` այս պահին դեռեւս բավարար ռեսուրսներ չկան` ամբողջապես ծածկելու եւ այդ խնդիրը լուծելու բոլոր զինվորականների համար։ Այդ պատճառով նախնական առաջին քայլն անում ենք առաջնագծում ծառայող զինվորականների համար։ Հետագայում, երբ կլինեն լրացուցիչ միջոցներ, իհարկե, ձեր նշած խնդիրը նույնպես կփորձենք լուծել։ Շնորհակալ եմ հարցի համար։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Սողոմոնյան, արձագանքման անհրաժեշտություն կա՞։ Շատ լավ։ Հաջորդ հարցի համար` Արման Աբովյան։

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, շատ ողջունելի նախաձեռնություն է։ Պարզապես մի տեխնիկական հարց է հետաքրքրում։ Գոյություն ունի՞ մեխանիզմ, որը թույլ կտա հասկանալ թե հարկադիրին, թե ֆինանսական գերատեսչություններին, որոնք զբաղվում են այդ հարցով, որքա՞ն է զինծառայողի աշխատավարձը, որովհետեւ մենք հստակ տեսնում ենք, որ գոյություն ունի տոկոսային սանդղակ։ Այդ մեխանիզմը կա՞, նախատեսվա՞ծ է, թե՞ մենք առանձին օրենքով պետք է նաեւ այդ մեխանիզմի կիրառման որոշակի մեթոդիկան ներդնենք։ Շնորհակալություն։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Աբովյան, շատ կարեւոր հարց եք բարձրացնում։ Իրականում հետեւյալ կերպ է տեղի ունենում։ Եռամսյակը մեկ տվյալ զորամասի հրամանատարը տեղեկանքի տեսքով նշում է աշխատավարձի չափը, որի հիման վրա կիրառվում է ոչ ավելի քան 30%։ Հնարավոր է 10% էլ կիրառել, բայց առավելագույնը պետք է կիրառվի 30%։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Աբովյան, արձագանքման անհրաժեշտություն չկա՞։ Հաջորդ հարցի համար` Արմեն Խաչատրյան։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, ինչպես հասկացա, կատարողական վարույթները հարուցվում են կատթերթի հիման վրա։ Այս օրենքի նախագծի ներգործությունը տարածվում է կատթերթի հիման վրա հարուցված վարկերի վրա։ Բայց մենք գիտենք, որ հանրային դրամական պահանջի մասով կան առանց կատթերթի հարուցված կատարողական վարույթներ։ Նախագծում ներառվա՞ծ են դրանք թե՞ ոչ։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար, պրն Խաչատրյան, նախագծում ներառել ենք։ Իհարկե, լրացուցիչ կարգավորման խնդիր կա։ Հաջորդ փուլում նույնպես կանենք։ Կա որոշակի խնդիր, բայց խնդիրը լուծելի է։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքման անհրաժեշտություն կա՞։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Արձագանքեմ, որ վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ հարուցված  կատարողական վարույթների գերակշիռ մասը` մոտ 80%-ը, եթե ոչ ավելին, հարուցվում են հանրային դրամական իրավական պահանջների հիման վրա։ Այսինքն` արտադատական կարգով։ Եվ այստեղ մտավախություն ունեմ, որ ձեր նախագիծը չի ներառի այդ 80%-ը։ Հետեւաբար, եթե բացթողում է եղել, կարող ենք լրացնել` նաեւ հանրային դրամական պահանջով հարուցված կատարողական վարույթներն առանց կատարողական թերթերի։ Կատարողական թերթը` մեկ փուլ, երկրորդն էլ ներառենք հանրայինը։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Խաչատրյան, իսկապես, շատ կարեւոր հարց բարձրացրեցիք։ Առաջինից երկրորդ ընթերցման ժամանակ, անպայման, ձեր առաջարկը կընդգրկենք, ճշգրտում կանենք ամենայն մանրամասնությամբ, որպեսզի որեւէ բացթողում չլինի։ Շնորհակալ եմ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, հարցերն ավարտվեցին, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարակից զեկուցող` պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ Աննա Կարապետյան։

Ա.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, պրն Բագրատյանն արդեն ներկայացրեց իր կողմից հեղինակած օրենքի նախագիծը։ Ես` որպես հարակից զեկուցող, կներկայացնեմ հանձնաժողովում տեղի ունեցած քննարկումների արդյունքները։ Նշեմ, որ պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովում օրենքի նախագծի քննարկումն անցել է բավականին կառուցողական մթնոլորտում, եւ հանձնաժողովը միաձայն քվեարկությամբ դրական եզրակացություն է տվել պրն Բագրատյանի օրենսդրական նախաձեռնությանը։ Նշեմ, որ շատ ողջունելի եւ դրական նախագիծ է։ Այն արտոնություններ է տալիս զինծառայողներին։ Ասեմ նաեւ, որ պրն Բագրատյանի կողմից ընդունվել են թե իմ եւ թե Կառավարության ներկայացրած առաջարկները, եւ արդեն իսկ լրամշակված նախագիծը ձեզ ներկայացված է, հարգելի գործընկերներ։ Նշեմ, որ այս նախագիծը միանշանակ միտված է մեր զինծառայողների սոցիալական երաշխիքների ապահովմանը։ Ուստի կոչ եմ անում բոլորիդ կողմ քվեարկել այս օրենսդրական նախաձեռնությանը։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարակից զեկուցողին հարցերով դիմելու համար հերթագրում։ Հարցեր չկան, տիկին Կարապետյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարակից զեկուցող` ՀՀ պաշտպանության նախարարի տեղակալ Գաբրիել Բալայան։

Գ.ԲԱԼԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մեզ համար ողջունելի է, ասեմ, որ նախարարական կոմիտեում քննարկելիս եւս բավականին կառուցողական մթնոլորտում է անցել։ Օգտվելով առիթից` ես փորձեմ հնչեցված մի քանի հարցերի արձագանքել Կառավարության դիրքորոշումը։

Զինծառայողների աշխատավարձը սահմանվում է պետական պաշտոն զբաղեցնող անձանց օրենքով, դա բաց է եւ հավելումները եւ լրավճարները սահմանված են 2014թ. 710-Ն եւ 712-Ն որոշումներով։ Այսինքն՝ ամբողջ ծավալը կարելի է պատկերացնել ցանկացած տարակարգի զինծառայողների։

Ինչ վերաբերում է բոլոր զինծառայողների վրա տարածելուն նշված կարգավորումը, ապա Կառավարության դիրքորոշումը նշված հարցի վերաբերյալ բացասական է։ Մենք սրանով գտնում ենք, որ առանձնացնում ենք հենց մարտական խնդիր կատարող զինծառայողներին, որոնք հերթափոխի միջոցով ներգրավված են համապատասխան մարտական հերթապահության մեջ, որովհետեւ պրն Բագրատյանի կողմից այդ հարցն իրականում բարձրացվել է մեր քննարկումների ժամանակ, ինչին համաձայնության ենք եկել, որ այս փուլում խոսում ենք միայն մարտական հերթապահության մեջ ընդգրկվածների մասին։ Այստեղ միգուցե տեխնիկական վրիպակ է տեղի ունեցել։ Պրն Բագրատյան, մենք մեր առաջարկության մեջ ներկայացրել էինք հերթափոխի միջոցով մարտական հերթապահության մեջ ներգրավված լինելը, որովհետեւ, դուք գիտեք, որոշակի ռիսկեր քննարկեցինք։ Ես կխնդրեմ, որպեսզի սրա վրա ուշադրություն դարձնեք եւ համապատասխան լրացում կատարվի, որովհետեւ Կառավարության համար այս ձեւակերպումով է ընդունելի նշված նախագիծը։ Այսինքն` բացառապես հերթափոխի միջոցով մարտական հերթապահության մեջ ընդգրկված զինծառայողների մասին է խոսքը։ Հանձնաժողովում քննարկման արդյունքում հանգեցինք այն եզրակացության, քանի որ պարտադիր ժամկետային զինծառայողների համար 100%-ով է սահմանված արտոնություն շատ ցածր գումար լինելու համար, որոշեցինք, որպեսզի լինելու է նաեւ բացառություն։ Այսինքն` 60-րդ հոդվածի 11-րդ կետը բացառություն է լինելու նշված իրավակարգավորումից։ Այսքանը, շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարակից զեկուցողին հարցերով դիմելու համար` հերթագրում։ Հերթագրվել է երկու պատգամավոր։ 1-ին հարցի համար` Արթուր Գրիգորյան։

Ա.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բալայան, հարցը, որ հիմա պետք է հնչեցնեմ, եթե իր մեջ գաղտնիք է պարունակում, կարող եք չպատասխանել։ Հարկադիր կատարողն ինչպե՞ս է ճշտելու, ո՞ր հարցմամբ, ինչպիսի՞ հարցում պիտի կատարի, որպեսզի ճշտի, որ անձը գտնվում է հերթափոխող մատական հերթապահության մեջ։ Կա՞ նման բազա, որի միջոցով հնարավոր է ճշտել։

Գ.ԲԱԼԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Օրենքը կարգավորում է այդ հարցը։ Եթե տեսնեք հենց այդ դրույթի մեջ, որը ներկայացված է քննարկման, ուղղակիորեն ամրագրված է հետեւյալ նախադասությամբ. զորամասի կողմից եռամսյակը մեկ անգամ տրվող տեղեկանքի հիման վրա։ Այսինքն` եթե լրացուցիչ հարկադիր կատարողը խնդիր կունենա` հարցում անել, ճշտել` արդյո՞ք անձը գտնվել է մարտական հերթապահության մեջ այդ ժամանակահատվածում, թե՞ ոչ, կարող է հարցում անել զորամասի հրամանատարին։ Որեւէ խնդիր չկա։ Իսկ տեղեկանքը եռամսյակը մեկ, որպես կանոն, ներկայացվելու է համապատասխան զինծառայողի կողմից հարկադիր կատարման ծառայություն։ Դա ֆիքսել ենք օրենքի մեջ։ Եթե լրացուցիչ ինֆորմացիա կստանա հարկադիր կատարողը, որ այլեւս մարտական ծառայության մեջ ընդգրկված չէ այդ զինծառայողը, հարցում կանի։ Մենք սկզբից մտածում էինք, որ ամիսը մեկ տեղեկանք ներկայացվի, բայց դուք ճիշտ եք ասում, ես չեմ կարող հրապարակել հիմա, թե ինչո՞ւ ամիսը մեկը չգրեցինք, այլ գրվեց եռամսյակը մեկ, եւ օրենսդրական նախաձեռնության հեղինակի կողմից մեր առաջարկությունը համարվեց ընդունելի։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, պրն Գրիգորյան։ Արտյոմ Ծառուկյան։

Ա.ԾԱՌՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բալայան, ես ճի՞շտ եմ հասկանում, եթե պրոցեսը սկզբից դիտարկենք, այսինքն` սկզբից զինծառայողի հաշիվների վրա կալանք է դրվելու, հետո ինքը տեղեկանք է բերելու, տրամադրելու է դատական ակտերի հարկադիր կատարմանը, նոր այս արտոնությունից օգտվելո՞ւ է։

Գ.ԲԱԼԱՅԱՆ

-Այո, մինչեւ տեղեկանքը չներկայացվի, հարկադիր կատարման ծառայությունն իրավասու չի լինելու սահմանափակել 30%-ը։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, պրն Ծառուկյան։

Ա.ԾԱՌՈՒԿՅԱՆ

-Այդ դեպքում` երկրորդ հարցը։ Եթե այդ արտոնությունը չկա, այսինքն` աշխատավարձ, դրան հավասարեցված վճարներ օրենքը, որն այս պահին կարգավորում է, 50%-ից ոչ ավելին է, եթե չեմ սխալվում, որ աշխատավարձից իրավունք ունի պահում արվելու։ Այս դեպքում մենք կարո՞ղ ենք երաշխավորել, որ առնվազն 50%-ը մինչեւ տեղեկանք տալը կալանքի տակ չի լինելու։ Ճի՞շտ եմ հասկանում։

Գ.ԲԱԼԱՅԱՆ

-Մինչեւ տեղեկանք տալն ընկնելու է կալանքի տակ։

Ա.ԾԱՌՈՒԿՅԱՆ

-Այսինքն` ոչ մի  ձեւով չի՞ երեւում, որ դա աշխատավարձի հաշիվ է։

Գ.ԲԱԼԱՅԱՆ

-Զինծառայողները, միգուցե, այլ եկամուտ էլ կարող են ստանալ, ինչն օրենքով արգելված չի։ Դա շահաբաժին կարող է լինել, հարազատը կարող է գումար փոխանցել։ Մենք որեւէ ձեւով չենք կարող մտնել եւ բանկային գաղտնիքը, եթե օրենքով սահմանված չի կարող հրապարակվել։ Ես կարծում եմ, որ այստեղ խնդիրը մի քիչ այլ հարթությունում ենք քննարկում, կամ այլ ուղղությամբ գնաց ձեր հարցադրումը։ Այստեղ խնդիրը բացառապես պետության կողմից ստացված նրա աշխատավարձի եւ դրան հավասարեցված վճարի մասին է։ Թե այլ եկամուտների մասով ի՞նչ կարգավորում կա`ես չեմ կարող հիմա ասել։ Միգուցե, տարբեր եկամուտներ կան։ Օրինակ` գույքի վաճառքից կարող է ստանալ, տարբեր եկամուտներ գոյություն ունեն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Ավարտեցի՞ք, պրն Բալայան։ Հարցերը եւս ավարտվեցին։ Դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Մտքերի փոխանակության համար` հերթագրում։ Արման Աբովյան։

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ինչպես նշեցինք, եւ նշեցին բոլոր ելույթ ունեցողները, շատ ողջունելի նախաձեռնություն է։ Ասեմ ավելին, ինչ հնարավոր է պետք է արվի այն մարդկանց համար, որոնք իրենց կյանքի եւ առողջության գնով ապահովում են այսօր ՀՀ եւ Արցախի Հանրապետության անվտանգությունը։ Փաստացի, մեզ հնարավորություն են տալիս հանգիստ եւ անվտանգ ապրել մեր երկրում։ Մի կարճ անդրադարձ։ Տեսեք, երբ խոսքը գնում է տոկոսների մասին, որ, ենթադրենք, 10% է արգելափակվում կամ 50% է արգելափակվում կամ 30% է արգելափակվում, ես ունեմ բողոքներ քաղաքացիներից, որոնք պնդում են հետեւյալը. այո, նոմինալ արգելափակվում է, ենթադրենք, 20, 30 կամ 10%ը, առհասարակ, երբ հարկադիրն այդ արգելանքը դնում է, բայց փաստացի, այսպես ասած, բլոկվում է քարտը, եւ քաղաքացին չի կարողանում օգտագործել։ Իսկ մենք գիտենք, որ հիմնականում գումարները հիմա նստում են բանկային քարտերի վրա, չի կարողանում օգտագործի ամբողջ ծավալը։ Ամբողջ ծավալն օգտագործելու համար ստիպված է լինում հաճախակի գնալ բանկ, կորցնել ժամանակ, թղթաբանության մեջ ընկնել։ Սա է շատ կարեւոր հարց։ Ես հարցում եմ ուղարկել եւ արդեն հայցում եմ պատասխան, թե ինչո՞ւ է առհասարակ բլոկվում բանկային քարտն ամբողջությամբ, առանց տոկոսային հարաբերությունների։ Համենայն դեպս, եթե այդ խնդիրը կա, կարծում եմ, որ պետք է, անպայման, սա կարգավորել, որովհետեւ այլ դեպքում ստացվում է, որ մենք ընդունում ենք օրենք, որը սահմանում է որոշակի տոկոսադրույքներ, բայց փաստացի ոչ մի տոկոս էլ հաշվի չի առնվում, վերցնում են մարդկանց քարտը եւ բլոկում են։

Եվս մեկ անգամ կրկնեմ, որ պետք է անենք առավելագույնը, որ թեթեւացնենք այն մարդկանց կյանքը, բարելավենք, որոնք այսօր ՀՀ եւ Արցախի Հանրապետության սահմաններն են պահում։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Մտքերի փոխանակությունն ավարտվեց։ Անցնում ենք եզրափակիչ ելույթներին։ Պրն Բալայան, եզրափակիչ ելույթի անհրաժեշտություն չունեք։ Տիկին Կարապետյան, եւս չունեք։ Պրն Բագրատյան, եզրափակիչ ելույթի համար համեցեք կենտրոնական ամբիոնի մոտ։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, ես, ուղղակ արձագանքեմ այն դիտողություններին եւ հարցերին, որ հնչեցին։ Պրն Բալայան, անպայման մենք կնշենք, որ բացառապես հերթափոխի միջոցով մարտական հերթապահություն իրականացնողը։ Այստեղ մենք 60-րդ հոդվածի 11-րդ կետի վերաբերյալ շտկում ունենք նախագծում։ Հարցերի հետ կապված, պրն Սողոմոնյան, առայժմ ես նշեցի, որ հնարավոր չի, բայց երբ մեր հնարավորությունները կմեծանան, մենք նորից կառանձնացնենք մարտական հերթապահություն իրականացնողին ավելի ցածր տոկոսադրույք։ Եթե կարող ենք օգնել նաեւ մյուս զինվորներին, իհարկե, Կառավարությունը միշտ պատրաստակամ է։ Պրն Գրիգորյան, հարցի պարզաբանումը կարծում եմ` մեզ համար ընդունելի էր, հասկանալի էր։ Ուզում եմ նաեւ շնորհակալություն հայտնել նախագծին օգնող բոլորին, առանձնապես հանձնաժողովի անդամներին, Կառավարության անդամներին, որոնք լրացրեցին, եւ համատեղ ունեցանք այս օրենքի նախագիծը։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, նաեւ ձեզ շնորհակալություն նման կարեւոր նախաձեռնությամբ հանդես գալու համար։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող` ՀՀ արդարադատության նախարար Արտակ Զեյնալյան։

Ա.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, հարգելի ունկնդիրներ, ներկայացնում եմ «Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի եւ հարակից օրենքների նախագծերով առաջարկվող հիմնական դրույթները։ Այս օրենքն ընդունվել է 1998թ. մայիսի 5-ին, որից հետո ՀՀ իրավական համակարգը կրել է բազմաթիվ ինստիտուցիոնալ փոփոխություններ։ Արդյունքում օրենքը պարունակում է մի շարք թերություններ եւ հակասություններ, ինչպես նաեւ չի համապատասխանում Սահմանադրական դատարանի, Վճռաբեկ դատարանի որոշումերին եւ ՄԻԵԴ-ի վճիռների հիման վրա ձեւավորված իրավական պրակտիկային։ Բացի այդ, հարկադիր կատարման ոլորտում որոշ խնդիրների առկայությունը բացասաբար է անդրադառնում նաեւ Հայաստանի գործարար միջավայրի, այդ թվում` Համաշխարհային բանկի «Գործարարությամբ զբաղվելը» զեկույցում ՀՀ դիրքերի վրա։

Հաշվի առնելով վերոգրյալը եւ նպատակ ունենալով բարձրացնել կատարողական վարույթի արդյունավետությունը, Կառավարության 2018-22թթ. գործունեության միջոցառումների ծրագրում, ինչպես նաեւ Հայաստանի գործարար միջավայրի բարելավման 2019թ. միջոցառումների ծրագրում նախատեսվել է «Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելուն ուղղված միջոցառումը, որի շրջանակներում մշակվել եւ ներկայացվել է այս նախագիծը։

Նախագծով, ի թիվս այլնի, նախատեսվել են հետեւյալ լուծումները։ Ներկայումս որոշ դեպքերում դատարանները մերժում են կատարողական թերթի տրամադրումը եւ դա ձեւակերպում են դատարանի գրության ձեւով, այլ ոչ թե կայացնում են որոշում, քանզի օրենքը չի նախատեսում կատարողական թերթ պահանջելու մասին դիմումը մերժելու վերաբերյալ կարգավորումներ։ Արդյունքում անձինք խնդիրներ են ունենում նման գրությունների բողոքարկման առնչությամբ։

Վերոնշյալը հաշվի առնելով` նախագծով սահմանվել են կատարողական թերթ տալու դիմումը մերժելու վերաբերյալ կարգավորումներ եւ նախատեսվել է նաեւ, որ կատարողական թերթ տալու դիմումի մերժումը ենթակա է բողոքարկման։

Հաջորդը. օրենքը բավարար կերպով չի խրախուսում անձանց կողմից իրենց պարտավորությունների կամովին կատարումը, ինչը հանգեցնում է նաեւ նրան, որ կատարողական թերթի արդյունքում քաղաքացիների վրա դրվում է կատարողական ծախսերի եւ վարչարարության իրականացման ողջ բեռը։ Նախագծով սահմանվել են մեխանիզմներ, որով ակնկալվում է խրախուսել պարտապանի կողմից կատարողական թերթով նախատեսված պարտավորությունը կամովին կատարելը։

Հաջորդը. հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայության կողմից ծանուցումների իրականացումը հանգեցնում է լուրջ ֆինանսական ծախսերի։ Հատկանշական է, որ 2017թ. ընթացքում ծանուցումների իրականացման համար ծախսվել է 207 մլն 135 հազար ՀՀ դրամ գումար։ Առաջարկվող կարգավորումներով ակնկալվում է ծանուցումները դարձնել առավել արդյունավետ։ Մասնավորապես, պետական եւ ՏԻՄ-երի եւ իրավաբանական անձանց դեպքում առաջնությունը տրվելու է էլեկտրոնային ծանուցմանը, ֆիզիկական անձանց դեպքում ծանուցումները նախատեսվում է իրականացնել հասարակ փոստային առաքմամբ, իսկ եթե առկա է ժամկետների պահպանման խնդիր, պատվիրված նամակով` հանձնման մասին ծանուցմամբ, ընդ որում, ցանկացած անձ, բոլոր դեպքերում, իրավունք է ունենալու դիմել հարկադիր կատարողին եւ ծանուցումները ստանալ էլեկտրոնային եղանակով։ Բացի այդ, հարկադիր կատարման ոլորտում փաստաթղթաշրջանառությունը եւ դրանից բխող ծախսերը կրճատելու նպատակով սահմանվել են իրավական հիմքեր հարկադիր կատարման ծառայության ու պետական ու ՏԻՄ-երի միջեւ էլեկտրոնային փաստաթղթաշրջանառության համակարգ ներդնելու, ինչպես նաեւ հարկադիր կատարողի կողմից տարբեր մարմիններին իրականացվող հարցումներն էլեկտրոնային եղանակով իրականացնելու համար։

Հաջորդը. օրենքը սահմանում է, որ պարտապանի բնակարանի, շենքերի եւ շինությունների բացման, զննության հետ կապված կատարողական գործառույթներին ընթերականեր պետք է մասնակցեն միայն այն դեպքում, երբ գույքը զբաղեցված է այլ անձանց կողմից։ Օրենքը, փաստորեն, սահմանափակել է պարտապանի սեփականության իրավունքին միջամտության դեպքերում ընթերակաների մասնակցության դեպքերը։ Քաղաքացիների իրավունքների առավելագույն պաշտպանության նպատակով նախագծով սահմանվել է, որ բոլոր դեպքերում անկախ նրանց գույքը զբաղեցրած է պարտապանի, թե այլ անձի կողմից, հարկադիր կատարողի կողմից անշարժ գույք մուտք գործելու դեպքում ընթերակաների մասնակցությունը պարտադիր է։

Հաջորդը. հաշվի առնելով քաղաքացիների բազմաթիվ դժգոհությունները` կապված գույքի վրա դրվող արգելանքի եւ իրենց պարտավորությունների անհամաչափության հետ, սահմանվել են կարգավորումներ, ըստ որի` հարկադիր կատարողը համապատասխան չափով հանում է դրամական միջոցների վրա դրված արգելանքը, եթե պարտավորությունը մասնակի կատարվել է, կամ այդ գույքի վրա դրված արգելանքը, եթե այն ակնհայտ չի համապատասխանում պարտատիրոջ պահանջի եւ կատարողական գործողությունների կատարման ծախսերի չափին։

Հաջորդը. գործող օրենսդրության պայմաններում առկա են լինում դեպքեր, երբ հարկադիր կատարողը չի կարողանում նույնականացնել պարտապանին վերջինիս հայրանվան վերաբերյալ տվյալներ կատարողական թերթում բացակայելու պատճառով, ինչը հանգեցնում է անհարկի բարդությունների։ Նախատեսվել է, որ ՀՀ քաղաքացիների պարագայում նշվելու է հայրանունը։

Հաջորդը. կատարողական վարույթի արդյունավետությունը բարձրացնելու համար ընդլայնվել է պարտապանի գույքի հայտարարագրման գործիքակազմը, նոր գույք կամ գույքային իրավունք ձեռք բերելու դեպքում նոր հայտարարագիր ներկայացնելու պարտականություն է սահմանվել։ Բացի այդ, որոշ դեպքերի համար սահմանվել է, որ հարկադիր կատարողը պարտավոր է հանձնարարել պարտապանին, որ վերջինս իրականացնի ակտիվ գործողություններ` պարտատիրոջ պահանջի բավարարումն ապահովելու համար։ Օրինակ` եթե առկա է պարտապանի օգտին կայացած դատական ակտ, ժառանգության վկայագիր կամ այլ իրավահավաստող փաստաթուղթ եւ դրանց հիման վրա պետք է իրականացվի գույքի կամ գույքային իրավունքի գրանցում, ապա հարկադիր կատարողը հանձնարարում է պարտապանին իրականացնել այդ գրանցումը։ Եթե հարկադիր կատարողի պահանջը չի կատարվում, ապա հարկադիր կատարողը` ինքը, որպես պարտապանի ներկայացուցիչ, կազմակերպում է պարտապանի անունով գրանցման կամ հաշվառման ենթակա գույքի կամ գույքային իրավունքի գրանցումը, հաշվառումը` նախապես պարտապանից պահանջելով հիմնավորում հարկադիր կատարողի հանձնարարությունը չկատարելու վերաբերյալ։

Վերոհիշյալ կարգավորման արդյունքում ակնկալվում է բարձրացնել պարտապանի գույքի հայտնաբերման արդյունավետությունը։ Նշեմ նաեւ, որ նման կարգավորումն ուղղված է դատական ակտերի հարկադիր կատարման ոլորտում պետության պոզիտիվ պարտականություններն ապահովելուն, որին անդրադարձ է կատարել ՄԻԵԴ-ը` Ավաքեմյան ընդդեմ ՀՀ գործով 30.03.2017թ. վճռով։

Հաջորդը` պետական բյուջեի օգտին...

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Զեյնալյան, ներողություն եմ խնդրում։ Պարզապես, թեկուզ երկարաձգելը պետք է իր տրամաբանությունն ունենա։ Ես առաջարկում եմ` մենք անցնենք հարցերի հերթագրման, որի ընթացքում մնացած տեղեկությունները կհաղորդեք եւ պատգամավորներին հուզող հարցերին կանդրադառնաք։ Ընդ որում, դուք նաեւ ունենալու եք եզրափակիչ ելույթի հնարավորություն։

Հիմնական զեկուցողին հարցերով դիմելու համար` հերթագրում։ Հերթագրվել է երեք պատգամավոր։ Առաջին հարցի համար` Սերգեյ Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Զեյնալյան, իհարկե, դրական է, որ ամբողջ այս թղթաբանությունն այլեւս մենք փորձում ենք էլեկտրոնային եղանակով կազմակերպել։ Բայց ներկայումս մոտ մեկ ամիս առաջ քաղաքացի էր ինձ դիմել, որը նշում էր հետեւյալ փաստը. էլեկտրոնային փոստով կադաստրից ուղարկում են հարկադիր կատարման ծառայություն, որ տվյալ գույքն այլեւս արգելանքի տակ չի, սակայն հարկադիր ծառայությունը համառորեն ժխտում է, որ ինքը ստացել է նման էլեկտրոնային նամակ։ Հիմա, մեր միջամտության արդյունքում մենք փորձում ենք խնդիրը լուծել` ասելով, որ, հարգելի հարկադիր ծառայություն, կադաստրից քաղաքացին թող ձեռքով բերի այդ գրությունը` հանել արգելանքից, դուք էլ ընդառաջեք քաղաքացուն եւ արգելանքից հանեք գույքը։ Բայց հարկադիր ծառայությունը համառորեն մերժում է այդ գործարքը` նշելով, որ այլեւս պետք է լինի միայն էլեկտրոնային տարբերակով։ Այսինքն` մենք ցանկանում ենք օգնել, բայց ստացվում է, որ խանգարում ենք։ Ինչպե՞ս կպատասխանեք նման հարցադրմանը։

Ա.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, մասնավոր խնդիր է, որին վերադա?ության կարգով բողոքարկման վարույթի շրջանակներում կանդրադառնանք` հասկանալու համար դրա փաստական հիմքերը։ Եթե կան իրավական արգելքներ, ապա նաեւ դա կարող ենք ընդհանրացնել մյուսների վրա։ Կուսումնասիրենք փաստերը, եթե ներկայացնեք ավելի կոնկրետ տվյալներ, այդ անհատական գործը կարող ենք դարձնել ընդհանուրի համար վարքագծի կանոնի հիմք։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, պրն Բագրատյան։ Շատ լավ։ Հաջորդ հարցի համար` Միքայել Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Զեյնալյան, փաստորեն, այս բոլոր կարգավորումները, որ դուք ներկայացնում էիք, ակնհայտորեն ցույց են տալիս, թե ինչ խառնիճաղանջ եւ ինչ անբարենպաստ վիճակ գոյություն ունի այդ ամբողջ գործընթացում։ Այսինքն` դրա համար էլ բերում կարգավորում եք, որպեսզի հեշտացնեք։ Կխնդրեի, որ գնահատական տայիք։ Չեմ ասում? բալային համակարգով։ Ասեիք, որ դրա ազդեցությունն ընդունում ենք, կարող ենք ասել` լինի, թե չլինի այս կարգավորումը, շատ էական չի, մի փոքր բարելավում է։ Տվյալ դեպքում ձեր գնահատականը` հարցի տեսքով։

Երկրորդ. դուք ասացիք` 207 մլն դրամ ծանուցումների վրա ծախսվել է։ Այդ դինամիկան տարեցտարի աճե՞լ է, ունե՞ք` նախանցյալ տարի ինչքա՞ն էր, այսինքն` այդ ծանուցումների վրա, ինչո՞վ է դա պայմանավորված, որովհետեւ, եթե մենք էլեկտրոնիզացնում ենք, ինձ թվում է` դա պետք է իջնի։

Հաջորդ ռիսկի մասին, քանի՞ դեպք կա, որ արդարացիորեն դուք գտնում եք, որ այդպես էլ չի հաջողվել ծանուցել։ Այսինքն` մեկ էլ` մարդը չծանուցված` դատարանում հարցը քննարկվում է։ Այդպիսի դեպքեր ունե՞նք։

Ա.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Պրն Մելքումյան, բնականաբար, տեխնիկան զարգանում է, հնարավորությունները մեծանում են, եւ կարիք կա օրենսդրությունը համապատասխանեցնել իրողություններին։ Մեր հարկադիր կատարման ծառայության վիճակն ամենավատերի վատերից չէ։ Ես այսօր ընդունել եմ ՌԴ գլխավոր հարկադիր կատարողին եւ լսել եմ նրանց դրվատանքի խոսքերը մեր հարկադիր կատարման ծառայության որոշ կարգավորումների եւ իրավակիրառական պրակտիկայի վերաբերյալ։ Մեր հարկադիր կատարման ծառայությունն իր փորձն ու գիտելիքները փոխանցում է նաեւ հարեւան բարեկամ երկրներին։ Ոլորտներ կան այդ առումով, որ մեր վիճակը լավ է։ Անշուշտ, ինչ որ հիմա կատարում ենք, շատ ավելի լավ է լինելու, քան եղած իրավիճակը։ Ասեմ ավելին, այս պահի դրությամբ արդեն ունենք նոր փոփոխությունների, նոր կատարելագործումների տեսլական։ Դա կլինի թե՛ ենթաօրենսդրական ակտերի միջոցով, թե` օրենսդրական փոփոխությունների միջոցով, շատ արագ են տեղի ունենում փոփոխությունները։ Այս օրենքի հետ կապված` ասացի, թե երբվանից է ընդունվել օրենքը եւ ինչպիսի փոփոխությունների կարիք կա։ Անշուշտ, շատ ավելի լավ է լինելու, քան կա։ Բայց բացասական եւ մերժող գնահատական տալ ներկա իրավիճակին` չեմ իրականացնի դա։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքեք, պրն Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Պրն Զեյնալյան, ես չեմ ասում բացասական տվեք կամ մերժողական։ Ես ասում եմ` իրերի վիճակին գնահատական տվեք։ Եթե եղել է հնարավորություն` ավելի շուտ բարեփոխելու, արժե, որ անենք։ Միգուցե հիմա էլ ինչ-որ բաներ տեսնում եք, որ պետք է արագ անենք, հակառակը, շատ ավելի արագ անենք։ Խոսքը դրա մասին է։ Մեկ էլ այդ թիվը` 207 մլն։ Այնուամենայնիվ, տեսնենք ո՞ր ուղղությամբ է աճում կամ իջնում։

Ա.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Արագ անելու հետ կապված` անշուշտ, ցանկալի է, որ արդյունքները շուտ վեր հասնեն, սակայն նաեւ օրենքը պետք է անցնի ընթացակարգ, որպեսզի ապահովի դրա ընդունման իրավականությունը, ժողովրդագրական երկրում դրա համար նախատեսված ընթացակարգերը։ Օրինակ` այս օրենքի փաթեթը ներկայացված է եղել դեռեւս մինչեւ հոկտեմբեր գործող ԱԺ-ի ընդունմանը։ Հետ է գնացել, նորից վերադարձել է։ Դրանով պայմանավորված` ուշացել է այս մի քանի ամիսը։

Նվազելու են փոստային ծառայությունների ծախսերը։ Այս թղթային ծանուցումների վրա, փաստաթղթաշրջանառության վրա ահռելի գումարներ են ծախսվում։ Ոչ միայն այստեղ են ծախսվում, նաեւ դատական ծանուցումների վրա են մեծ գումարներ ծախսվում։ Նաեւ այդ ուղղությամբ ենք աշխատանքներ տանում։ Չեմ կարող ասել, թե քանի դեպք է եղել, որ չծանուցման պատճառով առաջացել են հետեւանքներ։ Դա այս պահի դրությամբ հնարավոր չի նշել, բայց էլեկտրոնային եղանակով ծանուցման հասնելու դեպքում պետք է, որ ավելի շատ բարելավվի վիճակն այս ոլորտում։ Շնորհակալ եմ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արթուր Գրիգորյան։

Ա.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն նախարար, նախագծով առաջարկում եք, որ կատարողական վարույթ է հարուցվել եւ կատարողական վարույթ հարուցվելուց հետո պարտապանի կողմից կամովին կատարվում է պահանջը, ապա կատարողական ծախս չի գանձվելու։ Ո՞րն է այն խելամիտ  ժամկետը, ըստ ձեզ, որ համարվում է կամովին կատարել, որովհետեւ հնարավոր է` կատարողական վարույթ հարուցվի եւ այդ ընթացքում հարկադիր կատարողը եւ՛ էլեկտրոնային եղանակով եւ՛ այլ եղանակներով կատարի համապատասխան հարցումներ, ստանա պատասխան, սակայն արգելադրված գույքը հարկադիրն աճուրդի չներկայացնի եւ այլ գործողությունների արդյունքում կիսատ մնա եւ պարտապանն այդ ընթացքում որոշի, որ ինքը կամովին մուծում է։ Կատարողական ծախսը ո՞ր պահին չի գանձվելու։

Ա.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Շատ տրամաբանական ու խելացի հարց է, շնորհակալ եմ։ Ուրեմն, ի՞նչ մեխանիզմ ենք դրել։ Բնականաբար, պրոցեսից պետք է տեղյակ լինի կողմը։ Ամբողջ պրոցեսին ներկա է գտնվել, դատական ակտն ունի, գիտի, որ պարտվել է, ունի պարտք եւ պետք է այդ պարտքը հատուցի։ Ինքն արդեն գիտի դրա վերաբերյալ։ Մենք ելնում ենք այդ կանխավարկածից։ Ի՞նչ մեխանիզմ ենք մենք դրել։ Երբ կողմը դիմում է դատարանին` կատարողական թերթ պահանջելու վերաբերյալ, միեւնույն ժամանակ դրա մասին տեղյակ է լինում նաեւ պարտապանը եւ դատարանին երկու շաբաթ ժամանակ է տրված, պետք է սպասի այդ երկու շաբաթը եւ միայն դրանից հետո արձակի կատարողական թերթ։ Եվ այդ երկու շաբաթյա ժամկետում անձը գիտի, որ կատարողական թերթը տրված է, եւ ինքը ժամանակ ունի` այդ երկու շաբաթում պարտքը տալ, կատարել դատական ակտը եւ ազատվել կատարողական վարույթ հարուցելուց, կատարողական վարույթով, եթե հարուցեց, ապա պետք է լինեն դատական կատարողական ծախսեր։ Այս մեխանիզմն է դրված, որպեսզի անձը տեղյակ լինի, որ կողմը պահանջել է կատարողական թերթ եւ գնալու է հարկադիր կատարման, իսկ գիտեք, որ կատարողական թերթերն էլեկտրոնային եղանակով ուղարկվում են հարկադիր կատարման ծառայություն։ Եվ այս այդ ժամկետն է, որ անձն ամբողջ պրոցեսից հետո գիտի, որ պարտվել է եւ դատական ակտը պետք է կատարի։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Գրիգորյան, արձագանքո՞ւմ եք։

Ա.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Պրն նախարար, այսինքն` կատարողական վարույթը հարուցվեց, կատարողական ծախսը լինելու է։ Եվ արդյունքում ստացվելու է, որ այդ կատարողական վարույթի հարուցումից հետո, եթե նույնիսկ պարտապանը որոշի, որ ինքը կամովին կատարում է դատարանի վճիռը, կատարողական թերթի պահանջը, միեւնույն է` նա չի ազատվելու կատարողական ծախսից։ Ներողություն, բայց ես հիմա մի օրինակ բերեմ։ Ես քիչ առաջ ճանապարհային ոստիկանության ակտերի վճարումն իրականացրեցի i.dram-ի միջոցով։ Ես ստանում եմ, բայց տեղյակ չէի, որ արդեն հայտնվել է հարկադիր կատարման ծառայությունում։ Ես i.dram-ի միջոցով վճարեցի, բայց նաեւ վճարեցի կատարողական ծախս, ստացվեց, որ ես կամովին  կատարեցի իմ պահանջը, բայց, միեւնույն ժամանակ, կատարողական ծախս գանձվեց։ Այսինքն` հարկադիր կատարման ծառայությունը որեւէ այլ գործողություն չարեց այդտեղ։ Ընդամենն իր մոտ էլեկտրոնային եղանակով կամ չգիտեմ ինչ ձեւով մուտքագրվեց կատարողական թերթիկ։

Ա.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Բացատրեմ։ Կամովինն այն ժամանակահատվածն է, երբ դեռեւս չկա հարուցված կատարողական վարույթ։ Եթե կա հարուցված կատարողական վարույթ, այլեւս այն կամովին չի։ Եթե դուք ծանուցված չեք կատարողական վարույթ հարուցված լինելու վերաբերյալ, հետեւաբար ձեզ համար այն կամավոր կատարել է նշանակում։ Այստեղ դուք կարող եք վարույթ սկսել եւ հետ ստանալ այդ լրացուցիչ վճարը։ Կարծում եմ` պետք է մտածել կատարելագործել բողոքարկման այս մեխանիզմները նաեւ բջջային հավելվածների միջոցով։ Առաջիկայում մենք կմտածենք այդ ուղղությամբ, որպեսզի այս բողոքարկումներն ավելի հեշտ լինելու համար լինեն բջջային հավելվածներ, որ մարդիկ կարողանան ԱԺ-ի դահլիճից ոչ միայն վճարել տուգանքը, այլեւ բողոքարկել ավելի վճարած գումարը եւ հետ ստանալ նույն դահլիճում։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Զեյնալյան, հարցերն ավարտվեցին, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարակից զեկուցող` պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Նիկոլայ Բաղդասարյան։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հիմնական զեկուցողը հիմնականում ներկայացրեց այն դրույթները, որոնք զետեղված էին նախագծում։ Պետաիրավական հարցերի հանձնաժողովը մեկ անգամ հետաձգել է այս հարցի քննարկումը, հրավիրել է եւ՛ աշխատանքային կարգով շահագրգռված հնարավոր բոլոր անձանց եւ՛ քաղահասարակության ներկայացուցիչներին եւ՛ հարկադիր կատարման ծառայության ներկայացուցիչներին եւ՛ այս հարցով շահագրգռված բանկերի ներկայացուցիչներին, փաստաբաններին, միասին քննարկել ենք, մի քանի տասնյակ առաջարկություն ենք ներկայացրել։ Գրեթե բոլոր առաջարկություններն ընդունվել են Կառավարության կողմից եւ մեր կողմից այդ նախագծին դրական եզրակացություն է տրվել։ Ես առաջարկում եմ կողմ քվեարկել։ Այնուամենայնիվ, ես ուզում եմ ներկայացնել մեր դիտարկումները, ինչի հետ հիմնականում մեր հանձնաժողովի անդամները համաձայն չէին։ Ասեմ, որ անձամբ իմ մոտեցումն այն է, որ համակարգային խնդիր կա լուծելու։ Ընդհանրապես գոյություն ունի երեք մոդել, երբ հարկադիր կատարման ծառայությունը լինում է ամբողջությամբ պետական, ինչպես ՀՀ-ում է, երբ այն լինում է կիսամասնավոր, օրինակ` Վրաստանի տարբերակը եւ ամբողջությամբ այն մասնավոր ծառայություն է համարվում։ Ասեմ, որ ԱՊՀ պետություններում հիմնականում գնում են կիսամասնավոր մոդելին, այնուհետեւ տրամաբանական գնում են դեպի այդ ծառայության մասնավորեցման։ Ո՞րն է պրոբլեմը։ Մեր պետությունում, կարող է թվերի մեջ սխալվեմ, պրն Զեյնալյան, կուղղեք ձեր եզրափակիչ ելույթում, եթե սխալմունք լինի, պետությունը ծախսում է, մոտավորապես, 2,5 մլրդ դրամ այս ծառայության վրա, որից 1,5 մլրդ-ը պահուստային ֆոնդից է։ Այսինքն` մենք 2,5 մլրդ փող ծախսում ենք այդ ծառայության համար, որից 1,5 մլրդ-ը մենք հավաքագրում ենք հարկադիր կատարման ծառայությունից օգտվող անձանցից։ Եվ ենթադրվում է, որ այդքան մեծ գումարի դիմաց իրենք պետք է ստանան որակյալ ծառայություն։ Բայց ասեմ ձեզ, տվյալ դեպքում դասականին պետք է ցիտեմ, որ պետությունն ամենալավ ծառայություն մատուցողը չի։ Մենք լավ ծառայություն չենք մատուցում, որովհետեւ ծառայությունները, որոնք մատուցվում են քաղաքացիներին, շատ երկար են տեւում։ Այսինքն` հարկադիր կատարման ծառայությունները բավականին երկար են տեւում, պրոցեսները շատ բարդ են եւ կարծում եմ, որ եթե մենք կիսամասնավորին գնանք, ապա պետությունը կարող է ոչ թե վնասով այս ծառայությունը մատուցել, այլ օգուտով։ Օրինակ` ինչո՞վ. որովհետեւ մենք տարբեր ծառայություններ կարող ենք մատուցել այն մասնավոր ընկերություններին, ովքեր կարող են զբաղվել։ Վրաստանի օրինակը բերեմ։ Մենք կարող ենք իրենց մատուցել ծառայություն ծրագրային ապահովման միջոցով, տեղեկատվություն իրենց վաճառել եւ իրենք իրենց հերթին մրցակցություն ստեղծելով այդ դաշտում` դատական ակտերի հարկադիր կատարման խնդիր ունեցող եւ՛ անձինք եւ ումից բռնագանձվում է, իրենք օգտվելով այդ ընկերությունից` իրենք կորոշեն` նախ` ով է լավ ծառայություն մատուցում եւ կդիմեն այդ ընկերությանը։ Այսինքն` մրցակցության արդյունքում մենք կստանանք ծառայության որակի բարձրացում։ Ես համոզված եմ, որ այդ պայմաններում ծառայության որակը կավելանա, այսինքն` պետական չինովնիկ-քաղաքացի շփումը միշտ չէ, որ հաճելի է դառնում, բայց մասնավոր ընկերության աշխատողը, որը կախում ունի տվյալ ծառայություն մատուցողից, շփումն  ավելի բարետես կդառնա։ Երկրորդը` ժամանակները կկրճատվեն։ Այսինքն` կատարման ժամանակներն ավելի կրճատ կլինեն, քան հիմա։ Ամենակարեւորը` պետությունը գումարի մեջ կշահի։ Այսինքն` անհրաժեշտություն չկա այդքան մեծ աշխատակազմ պահել, այդքան շատ գումարներ ծախսել, եւ պետությունը պլյուսով դուրս կգա, եկամուտով դուրս կգա, եթե մենք գնանք այդ մեխանիզմին։

Ես ուսումնասիրում էի եւ նկատեցի մի հոդված, որտեղ երեւում էր, որ Բելառուսի նախագահը հայտարարել էր, որ իրենք եւս գնում են այդ մեխանիզմին։ Այսինքն` ամբողջությամբ փոխում են պետական ծառայություն մատուցելու տրամաբանությունը, գնում են կիսամասնավորի, որն իրենից ներկայացնում է, որ բռնագանձման գործընթացներն անում են մասնավոր ընկերությունները, իսկ որոշ ծառայություններ մնում են պետական, օրինակ` վտարման պրոցեսները, պետական բյուջե գանձելու հետ կապված խնդիրները վարչական են։

Քանի որ մի քանի վայրկյան ունեմ, պրն Գրիգորյան, ձեր հարցին պատասխանեմ։ Այս նախագիծը ձեր հարցին չի վերաբերում, սա միայն կատարողական թերթերին է վերաբերում։ Այսինքն` եթե երկու քաղաքացի իրար մեջ վեճ ունեն, դա վարչական մարմնի եւ քաղաքացու հետ կապված չի։ Այն, ինչ մեր գործընկերները ներկայացնում էին, որ նախորդ զեկուցողի` պրն Բագրատյանի դեպքում մենք բաց էինք թողել, չէինք նկատել, այ, հենց այդ խնդրին է վերաբերում։ Այս նախագիծն այդ հարցը չի կարգավորում։ Բայց այս նախագիծը շատ հարցեր է կարգավորում։ Եթե մենք վաղը գնանք կիսամասնավոր, ընդհանուր մասնավոր համակարգին, միեւնույն է` այս խնդիրները պետք է լուծվեն։ Ես առաջարկում եմ կողմ քվեարկել, որպեսզի մենք ստուգենք։ Սա իդեալական չի, այն ինչ առաջարկում ենք, սա պետք է փորձարկենք, տեսնենք` ինչն է սխալ աշխատում այս համակարգի մեջ, որ հետո մի այլ համակարգի անցնելու դեպքում այս ինստիտուտները տեսնենք` ինչպես պետք է ուղղվեն։ Հետեւաբար, խնդրում եմ կողմ քվեարկել նախագծին։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարակից զեկուցողին հարցերով դիմելու համար` հերթագրում։ Հերթագրվել է մեկ պատգամավոր: Էդգար Առաքելյան։

Է.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բաղդասարյան, քանի որ նախագիծը, փաթեթը բավականին ծավալուն է ու նաեւ շատ մասնագիտական, ես ցանկանում եմ մի պարզ հարց ուղղել ձեզ։ Արդյո՞ք ըստ ձեզ կամ ըստ հանձնաժողովի` այստեղ կան այնպիսի դրույթներ կամ կարգավորումներ, որոնք փաստացի մեր քաղաքացիների դրությունը կարող են վատթարացնել։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Գիտեք ինչ, հարաբերական հարց եք տալիս։ Մեկին կվատթարացնի, մյուսին կբարելավի։ Այստեղ կան դրույթներ, որ արդարացի գրված է, որ կան դեպքեր, որ ուղղակի հարկադիր կատարողը չի կարողանում այդ վճիռը կատարել, որովհետեւ օրենքը խոչընդոտում է։ Դրա վերաբերյալ կան Սահմանադրական դատարանի որոշումներ, Վճռաբեկ դատարանի որոշումներ։ Այդ որոշումների հիման վրա, նաեւ պայմանավորված, այս փոփոխություններն առաջարկում են։ Այո, այս նախագծում կան նորմեր, որ ոչ բարեխիղճ քաղաքացու վիճակը վատթարացնում է, բարեխիղճ քաղաքացու, այսինքն` այն քաղաքացին, որ դատը շահել է եւ հարկադիր կատարումը չի կարողանում կատարել, նա կկատարի այդ դատական ակտի կատարողական թերթի հիման վրա։ Հարկադիր կատարողն այս օրենքը կիրառելով` կկատարի այդ դատական ակտը։ Ինձ թվում է` այդտեղ բազմաթիվ գործեր կան, որոնց պայմաններում այս օրենքի ընդունումից հետո մենք կկատարենք վճիռները, որոնք նախկինում չէին կատարվում։ Մասնավորապես, եթե խոսքը կվերաբերի, օրինակ, պայմանագիր կնքելու հետ կապված` դատարանը վճիռ է կայացնում, վճռի մեջ շարադրում է ամբողջ պայմանագիրը, ասում է` գնացեք կնքեք, մյուս կողմը չի կնքում, շարունակում է չկնքել պայմանագիրը, գործիք չկա` կողմին պարտավորեցնել կնքել այդ պայմանագիրը եւ կողմին տուգանում են, բայց այդ պայմանագիրը. միեւնույն է` անձը չի կնքում։ Այստեղ մենք փոխել ենք իրավիճակը։ Օրինակի համար եմ ասում, աձագանքեք, կշարունակեմ:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքեք։

Է.ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ

-Շարունակեք:

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Մենք ստեղծել ենք մի իրավիճակ, որտեղ հարկադիր կատարողն է պարտապանի փոխարեն իր անունից կնքում այդ պայմանագրերը, եւ արդեն պարտատերը բարենպաստ պայմաններում է հայտնվում, այսինքն` քաշքշուկից զերծ է մնում։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Բաղդասարյան, հարցերն ավարտվեցին, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Մտքերի փոխանակության համար` հերթագրում։ Հերթագրվել է երկու պատգամավոր։ Արման Բաբաջանյան։

Արթուր Գրիգորյան։

Այստեղ համակարգչի հետ կապված խնդիր կա, դրա համար հերթականության հետ կապված խնդիր է առաջանում։ Արթուր Գրիգորյան։ Քարտուղարությանը խնդրում եմ, որերորդ անգամ հորդորում եմ այս խնդիրները կարգավորել։

Ա.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Նախ` կցանկանամ դրական եւ լավ խոսքեր ասել, պրն նախարար, հարկադիր կատարման ծառայության կողմից իրականացվող աշխատանքների նկատմամբ, որովհետեւ վերջին մեկ տարվա ընթացքում, հատկապես, անկեղծ պետք է լինենք եւ ես շատ անկեղծ եմ հիմա արտահայտվում, մեզ մոտ էական, լուրջ, դրական փոփոխություններ են տեղի ունեցել հարկադիր կատարման ծառայությունում։ Անձնապես երբեւէ շփում չեմ ունեցել հարկադիր կատարման ծառայության հետ, բայց մշտապես, քաղաքացիների հետ հանդիպման ընթացքում եղել են ժամանակներ, որ բավականին շատ բողոքներ եւ դիմումներ ենք ստացել հարկադիր կատարման ծառայությունից։ Վերջին մեկ տարվա ընթացքում պատկերն էապես փոխված է։ Ես ուղղակի դա արձանագրում եմ հիմա։ Միգուցե, կլինեն մարդիկ, որոնք ինձ հետ համաձայն չեն լինի։ Բայց ես ինքս համոզվել եմ դրանում, որի համար շնորհակալություն եմ ուզում հայտնել։

Պրն Բաղդասարյան, ուզում եմ անդրադառնալ ձեր կողմից բարձրացրած հարցին` հարկադիր կատարման ծառայության մասնավոր ծառայություն մատուցելու գործընթացին կամ կիսամասնավոր` ինչ-որ ձեւաչափով: Շատ կարեւոր եւ լուրջ բան եք առաջարկում։ Մրցակցության պայմաններում ցանկացած ծառայություն դառնում է որակով եւ մրցակցության արդյունքում ունենում է իր էժան գինը։ Սակայն այստեղ մենք պետք է մի բան հաշվի առնենք, որ տվյալ պարագայում այն բոլոր ծախսերը, որ այսօր կատարվում են հարկադիր կատարման ծառայության պահպանման, տեսեք թիվ հնչեցվեց` 207 մլն դրամ միայն փոստային ծախսերի համար, այդ ամբողջ ծախսերը, այդ բեռն ընկնելու է պահանջատեր պարտապանների վրա։ Եթե մենք արդեն հասել ենք այնպիսի իրավիճակի, որ կարող ենք պետության կողմից ֆինանսավորումը հանել եւ մասնավոր հատվածին առաջարկել, որպեսզի մասնավոր հատվածն իրականացնի հարկադիր կատարման գործընթաց, եւ նա պետք է աշխատավարձ վճարի, պահպանման ծախսեր վճարի եւ այլն, համոզված եմ, որ մենք  այդ վիճակին դեռ չենք հասել։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արման Բաբաջանյան։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ես շնորհակալության առիթ չունեմ պրն Զեյնալյանին։ Երկու հարց եմ ցանկանում բարձրացնել, որ կապ չունի քննարկվող նյութի հետ։ Ես մի սփյուռքահայ գործարարի հետ եմ արդեն տարիներ ի վեր առնչվում, նախկինում` իմ մասնագիտության բերումով  եւ հիմա էլ, որովհետեւ հետեւում եմ այդ անձի հետ կապված ամբողջ գործընթացներին, որովհետեւ ենթադրում էինք, որ երկրում սկիզբ դրված փոփոխությունները կարող են նաեւ այս մարդու ճակատագիրը փոխել։ Հայաստանն այս պահին միջազգային տնտեսական դատարանում է այս սփյուռքահայի գործով։ Մանրամասների մեջ չանդրադառնամ։ Նախկին իշխանությունները Սերժ Սարգսյանի եղբոր` Լեւոն Սարգսյանի գլխավորությամբ, ուղղակի, ունեզրկել են այս մարդուն, նրա ընկերությունը սնանկ է ճանաչվել ամբողջ պետական համակարգի գործոն մասնակցությամբ։ Բայց նույնիսկ դա չէ էականը։ Էականն այն է, որ Հայաստանը պատասխանող կողմ է, եւ 2017թ. Հայաստանի շահերը միջազգային այս դատարանում ներկայացնում է շատ հայտնի «Կոնցեռն դիալոգ» ընկերությունը, եւ Հայաստանի արդարադատության նախարարությունը շարունակում է այս ընկերության ծառայություններից օգտվել։ Այս ընկերության բաժնետեր է  ներկայումս եւ նաեւ մասնակից է Ռոբերտ Քոչարյանի շահերը ներկայացնող փաստաբան Արամ Օրբելյանը, որին մենք ժամական վճարում ենք 250 դոլար այս գործով, որը սփյուռքահայի մասով... Ես պետք է ավարտեմ։ Սա խոր անհանգստության առիթ է եւ կարծում եմ` մենք այս գործելաոճը չենք կարող հանդուրժել։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Մտքերի փոխանակությունն ավարտվեց։ Անցնում ենք եզրափակիչ ելույթներին։ Պրն Բաղդասարյան, եզրափակիչ ելույթի անհրաժեշտություն ունեք։ Պրն Զեյնալյան, դուք էլ եք ունենալու եզրափակիչ ելույթի հնարավորություն։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ես ուղղակի ուզում եմ արձագանքել պրն Գրիգորյանի ասածին։ Ինչո՞ւ եմ ես կարծում, որ կիսամասնավորի դեպքում մեր քաղաքացին ավելի քիչ կվճարի այդ ծառայության դիմաց, քան այսօր է վճարում. որովհետեւ, եթե ուսումնասիրենք այլ երկրների փորձը, ապա ծառայության արժեքը, եթե այսօր կազմում է կատարողական ծախսի 5%-ը, օրինակ` որոշում է կայացվել ձեզանից բռնագանձել 1 մլն դրամ, եթե իրենք այսօր այդ 1 մլն դրամը կամ 100 հազար դրամ, ընդունենք, գումարը բռնագանձում են, ապա 5 հազար դրամը ձեզանից կպահեն որպես 5% կատարողական ծախս։ Այսինքն` այդ 5%-ի վրա են գոյատեւելու հետագայում էլ մասնավոր ընկերությունները։ Բայց փորձը ցույց է տալիս, որ մասնավորի դեպքում այդ 5%-ն ավելի է նվազում։ Այսօր, եթե նայեք մասնավոր ընկերությունները, համեմատենք այլ ոլորտների հետ, մասնավոր ընկերություններն ավելի օպտիմալ են աշխատում, չկա այդքան մեծ պահանջարկ անուղղակի ծախսերի մասով։ Հետեւաբար, ծառայության արժեքները նախ` եկամտաբեր կլինի այդ մասնավոր ընկերություններին, իրենք կվճարեն պետությանը լիցենզայի գումար, երկրորդը`  գանձվող գումարը կատարողական ծախսերի վրա ավելի քիչ կլինի, եւ դա կստիպի մրցակցություն: Որ լինի մրցակցություն, այդպիսի ահռելի գումարներ գանձելու կարիք չկա։ Ասեմ, որ դեպքեր են լինում, երբ ոչինչ չի անում հարկադիր կատարողը։ Ի՞նչ է կատարվում։ Ինքը նամակ է ուղարկում բանկ, ասում է` Նիկոլայ Բաղդասարյանից գանձեք այդ 1 մլն-ը։ Այդ նամակի հիման վրա բանկը սառեցնում է իմ գումարը, գանձում է ու 5%-ն ինքը վերցնում է իրեն։ Եթե օրենքը տառացի մեկնաբանենք, ապա պետք է ծախսի կատարողական ծախս, այսինքն` այն գումարը ծախսի, որի համար ինքն ինչ-որ գործողություն է կատարել։ Բայց ինքը մի նամակ գրելով` 100 հազար կամ, չգիտեմ, կես միլիոն կարող է գանձած լինել։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Եզրափակիչ ելույթի համար հիմնական զեկուցող` արդարադատության նախարար Արտակ Զեյնալյան։

Ա.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, հարգելի ունկնդիրներ, պրն Բաղդասարյանը բարձրացրեց հարկադիր կատարման ծառայությունը սեփականաշնորհելու կամ բիզնես դարձնելու հարցը։ Այսօր մեր քննարկման առարկան դա չի, եւ ես համաձայն եմ այն դիտարկման հետ, որ պետք է հասկանալ` մենք ուզո՞ւմ ենք, որպեսզի պետությա՞ն վրա ավելի էժան նստի, թե՞ ուզում ենք, որ պետական բյուջեի վրա ավելի էժան նստի։ Եթե մենք ուզում ենք պետական բյուջեի վրա էժան նստի, այո, կարող ենք այդ բեռը դնել պարտապանների վրա կամ պարտատերերի վրա։ Բայց դրանից ՀՆԱ-ի վրա բեռը չի պակասելու։ Պետք է նայել, թվեր հնչեցվեցին, եթե ելնենք նշված թվերից` 2,5 մլրդ ծախսվում է, 1-5 մլրդ հետ է բերվում, այդ թվերը ես կճշտեմ եւ կներկայացնեմ ավելի ստույգ, ապա այդ գումարն ո՞ւմ վրա  է դրվելու, եթե կա դա անելու։ Իսկ այն 5%-ը, որ գանձվում է կատարողական գումարից, ընդհանուր ծառայությունների իրականացման վրա է ծախսվում։ Սրանք բալանսավորված են եւ հաշվարկներ են, որոնք իրականացվում են եւ այսօրվա առարկայի հետ առնչություն չունեն։

Հիմա` միջազգային արբիտրաժի վերաբերյալ։ Ասեմ, որ սա էլ այսօրվա առարկայի հետ կապ չունի։ Եվ եթե պրն Զեյնալյանից շնորհակալություն հայտնելու, բարելավման համար առիթ չկա, սա խոսում է կողմնակալության մասին։ Միեւնույն ժամանակ, ես կարծում եմ, որ պրն Խուդյանը, ով այս գործով դիմել է արբիտրաժին, չի լիազորել պրն Բաբաջանյանին իր շահերը ներկայացնել, որովհետեւ պրն Խուդյանի եւ նրա ներկայացուցիչների հետ մենք պայմանավորվածություն ենք ձեռք բերել սրա վերաբերյալ տեղեկատվություն չտարածել, որովհետեւ նրանք եւս շահագրգռված են սրա վերաբերյալ տեղեկատվություն չտարածել։

Ինչ վերաբերում է «Կոնցեռն դիալոգ»-ին, ապա այն միջազգային փաստաբանական ընկերության տեղական կառույցն է, եւ նրանք են որոշում, թե ով է իր կառույցը ՀՀ-ում լինելու։ Եվ հատկանիշով պայմանավորված, որ փաստաբանն ինչ-որ մեկի շահերը պաշտպանում է եւ նրան պետք է հալածել, կարծում եմ` սա արդեն խտրականության արգելքի տիրույթում է գործում։ Սա արդեն խտրականություն է: Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարցի քննարկումն ավարտվեց։ Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «Դիվանագիտական ծառայության մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող` ՀՀ արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Գրիգոր Հովհաննիսյան։

Գ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Մեծարգո նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, քննարկման եմ ներկայացնում «Դիվանագիտական ծառայության մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը, որի ընդունման անհրաժեշտությունը պայմանավորված է հետեւյալ հանգամանքներով։

«Դիվանագիտական ծառայության մասին» օրենքի 32-րդ հոդվածի գործնական կիրառման արդյունքում առաջացել է դրա կարգավորման առարկայի ընդլայնման անհրաժեշտությունը։ Ներկայումս գործող օրենքով արտաքին գործերի նախարարությունից ՀՀ Նախագահի աշխատակազմ կամ ԱԺ աշխատակազմ գործուղման դեպքերը մնացել են չկարգավորված, քանի որ հոդվածում նախատեսված է միայն վարչապետի աշխատակազմ գործուղումը։

Ներկայացվող օրենքի նախագծի ընդունման արդյունքում կսահմանվի դիվանագիտական ծառայողների ՀՀ Նախագահի աշխատակազմ կամ ԱԺ-ի աշխատակազմ գործուղման հնարավորությունը, ինչը մեծապես կարեւորվում է միասնական արտաքին քաղաքականության իրականացման եւ համակարգման տեսանկյունից։

Առաջարկվող փոփոխությունները հնարավորություն են տալիս ՀՀ արտաքին գործերի նախարարության եւ այլ պետական մարմինների միջեւ ձեռքբերած պայմանավորվածությունների հիման վրա այդ դեպքերում դիվանագիտական ծառայողներին զբաղեցնել նաեւ վարչական կամ հայեցողական հանրային պաշտոններ։

Փոփոխությամբ վերոհիշյալ դիվանագետների կարգավիճակը հավասարեցվում է գործուղած դիվանագետների կարգավիճակին` դիվանագիտական ծառայության ընդհատումը եւ գործուղման արդյունքում դիվանագիտական ծառայողի կարգավիճակի վատթարացումը բացառելու նպատակով։ Սա է հիմնական փոփոխությունը, որ առաջարկվում է, հայցում եմ ձեր դրական որոշումը։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հիմնական զեկուցողին հարցերով դիմելու համար` հերթագրում։ Հերթագրվել է երեք պատգամավոր։ Միքայել Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Հովհաննիսյան, երբ դուք նշեցիք` վարչապետի աշխատակազմ, նկատի ունե՞ք նաեւ նախարարություններ։ Այսինքն` մտահոգությունս այն է, թե կարո՞ղ է` էլի ինչ-որ բան ենք բաց թողել, հիմա լրացնենք, թե՞ ամբողջապես դա քննարկված է։ Բավականին երկար ժամանակ ԱԺ աշխատակազմի արտաքին կապերի վարչության պետը միշտ ԱԳՆ-ից է։ Ինչո՞ւ ենք մենք երկար ժամանակ բաց թողել, նոր ենք ուզում այդ կարգավորում տալ։ Ի՞նչ է խնդիրը։ Ասենք, գլխի չենք ընկել, թե՞ դրա անհրաժեշտությունը չի եղել։

Գ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Ըստ երեւույթին սահմանադրական փոփոխությունների փաթեթի ընթացքում վրիպում եւ բացթողում է եղել։ Նախկինում դա կարգավորված էր։ Այժմ առաջարկվում է հստակեցնել ԱԺ-ի եւ Նախագահի աշխատակազմի պարագաները եւ հնարավորություն թողնել, ճկունություն թողնել համաձայնության, առանձին մասնավոր համաձայնության դեպքում նաեւ այլ պետական մարմիններ, նախարարությունների, արտաքին հարաբերությունների վարչություններ եւ այլն։ Այսինքն` այդ ճկունությունը նախատեսվում է։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքման համար` Միքայել Մելքումյան։

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Այսինքն` հստակ կարող ենք ասել, որ եթե դրա անհրաժեշտությունն այլ մարմիններում առաջանա, այս օրենքով արդեն կարգավորված կլինի։ Արձանագրել ենք նաեւ այլ մարմիններ։ Եղավ:

Գ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Այո, կարող ենք։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Գոռ Գեւորգյան։

Գ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ըստ էության, ավելի շատ ոչ թե հարց է, այլ դիտարկում եւ շարունակությունն է պրն Մելքումյանի ասածի։ Ես ուզում եմ` եւս մեկ անգամ արձանագրենք, որ սա շատ կարեւոր նախաձեռնություն է եւ բացն է լրացնում, որի մասին հնչեցրեց պրն Մելքումյանը։ Քանի որ հաճախ դիվանագիտական ծառայողներն իրականացնում են չնկատվող աշխատանք եւ շատ կարեւոր է, որպեսզի այդ աշխատանքը կարգավորում ստանա նաեւ իրավական հարթակում իբրեւ իրենց հիմնական առաքելության շարունակություն, եթե նրանք անգամ գործուղված են այլ գերատեսչություններ։ Շնորհակալություն։

Գ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Ես էլ եմ շնորհակալ։ Տեղեկացնեմ, որ այս պահի դրությամբ շուրջ երկու տասնյակ դիվանագետներ երկարատեւ գործուղման մեջ են գտնվում եւ նաեւ պետական արարողակարգի աշխատակիցներ` ԱԺ-ում եւ Նախագահի աշխատակազմում, եւ նրանց կարգավիճակն այս պահի դրությամբ հստակ չէ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, պրն Գեւորգյան։ Համազասպ Դանիելյան։ Հարցերն ավարտվեցին, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Մոտ երկու րոպե է մնում։ Առաջարկում եմ հայտարարել ընդմիջում: Կշարունակենք մեր աշխատանքներն ընդմիջումից հետո։ Ընդմիջում մեկ ժամ։


Ժամը 14:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼՆԵՐ ՎԱՀԵ ԷՆՖԻԱՋՅԱՆՆ ՈՒ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, շարունակում ենք աշխատանքը: Քննարկում էինք «Դիվանագիտական ծառայության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում հարակից զեկուցողին` արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի անդամ Տաթեւիկ Հայրապետյանին:

Տ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, կցանկանայի նշել, որ հանձնաժողովում քննարկումների ժամանակ օրենքի նախագիծը միաձայն կողմ է քվեարկվել, եւ, ինչպես պրն փոխնախարարն ասեց, այս խնդիրն առաջացել էր կիսանախագահականից խորհրդարանական կառավարման անցնելու արդյունքում, ուստի կոչ կանեմ բոլորիս կողմ քվեարկել օրենքի նախագծին: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարակից զեկուցողին հարցեր ուղղելու համար հերթագրում: Խնդրում եմ սպասեք: Շնորհակալություն տիկին Հայրապետյան, հարցեր չկան: Այժմ` հերթագրում մտքերի փոխանակության համար: Հերթագրվել է 1 պատգամավոր` Արկադի Խաչատրյան` «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունից:

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, ելույթի իրավունք եմ խնդրել ոչ թե նախագծի հետ կապված արտահայտվելու համար, այլ արձագանքելու համար իմ գործընկերոջ` իմ հասցեին հնչեցված կամ վկայակոչելուն: Քիչ առաջ, երբ քննարկում էինք ԿԲ գնաճին վերաբերող հաշվետվությունը, որին, ցավոք սրտի, չեմ կարողացել ներկա գտնվել, իմ շատ հարգելի գործընկեր Բաբկեն Թունյանն անդրադարձել է իմ անցած մասնագիտական ուղուն եւ փորձել զուգահեռներ տանել` որոշ մեր գործընկերների կողմից հնչեցրած կարծիքների եւ առաջարկությունների մասով, եւ իմ անցած, ըստ էության, մասնագիտական գործունեության եւ այսօր պատգամավոր լինելու հանգամանքին: Ուզում եմ իմ հարգելի գործընկերներին եւ, մասնավորապես, իմ շատ հարգելի գործընկերոջը` Բաբկեն Թունյանին, որին երկար տարիներ եմ ճանաչում, հակադարձել հետեւյալ մասով. ես շատ ուրախ եւ հպարտ եմ իմ անցած ամբողջ մասնագիտական գործունեության համար, որովհետեւ իմ անցած ճանապարհը եղել է ամբողջությամբ մասնագիտական: Երբեք քաղաքական պաշտոններ չեմ զբաղեցրել, եւ քաղաքական իմ գործունեությունը սկսվել է միայն այս ժամանակահատվածում` պատգամավոր ընտրվելու պահով:

Քաղծառայողը, որը ես միշտ հանդիսացել եմ, քաղծառայությունը հանդիսանում է պետական կառավարման մասնագիտական հենքը, եւ քաղծառայողները շարունակում են պաշտոնավարել` անկախ քաղաքական դեմքերի փոփոխությունից, քաղաքական ուժերի հարաբերակցության փոփոխությունից, նույն նախագահի աշխատակազմի աշխատողները շարունակում են հանդիսանալ քաղծառայողներ նաեւ վարչապետի աշխատակազմում, եւ դա նորմալ է, որովհետեւ մասնագետը` իրավաբանը, տնտեսագետը, հաշվապահը շարունակում են լինել այդպիսին, եւ որեւէ աղերս չունեն քաղաքական գործունեության հետ: Հետեւաբար, ուզում եմ եւս մեկ անգամ հնչեցնել, որ իմ պատգամավոր լինելը միայն պատիվ է, եւ եթե ես գեթ մի վայրկյան զգամ, որ իմ պատգամավոր լինելն օգտակար չէ կամ իմ մասնագիտական անցած ճանապարհն օգտակար չէ իմ խմբակցությանը, ԱԺ-ին, մեր հանձնաժողովին, որտեղ պրն Բաբկեն Թունյանի հետ մենք աշխատում ենք, ոչ մի վայրկյան չեմ շարունակի, եթե տեսնեմ, որ օգտակարություն չեմ ունենա թե՛ ԱԺ-ում, թե՛ մեր երկրի խնդիրները լուծելու հարցում: Շնորհակալ եմ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Այլ ելույթներ չկան: Այժմ, հերթը եզրափակիչ ելույթներինն է: Տիկին Հայրապետյան, եզրափակիչ ելույթի կարիք կա՞... Պրն Հովհաննիսյա՞ն... Շատ լավ: Հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Հարգելի գործընկերներ, այժմ քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «Բնական եւ տեխնածին բնույթի արտակարգ իրավիճակների կանխման եւ հետեւանքների վերացման բնագավառում փոխգործակցության մասին» 1993 թվականի հունվարի 22-ի համաձայնագրում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» արձանագրությունը վավերացնելու մասին օրենքի նախագիծը: Հիմնական զեկուցող` ՀՀ արտակարգ իրավիճակների նախարարի տեղակալ Արա Նազարյան: Համեցեք պրն Նազարյան:

Ա.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Տեղակալը ճիշտ էր, բայց Արա Նազարյան չէ, Արմեն Հարությունյան, պրն Նազարյանը գործուղման է: ԱԺ հարգարժան նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, թույլ տվեք ձեր ուշադրությանը ներկայացնել «Բնական եւ տեխնածին բնույթի արտակարգ իրավիճակների կանխման եւ հետեւանքների վերացման բնագավառում փոխգործակցության մասին» 1993 թվականի հունվարի 22-ին ստորագրված համաձայնագրում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» արձանագրության դրույթները եւ վերջինիս վավերացման անհրաժեշտության հիմքերը: Դեռեւս 2015 թվականի հոկտեմբերի 22-ին ՀՀ կառավարության որոշմամբ համաձայնություն է տրվել բնական եւ տեխնածին բնույթի արտակարգ իրավիճակների կանխման եւ հետեւանքների վերացման բնագավառում փոխգործակցության մասին վերոնշյալ համաձայնագրում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին արձանագրության կնքմանը, որը ստորագրվել է նույն թվականի հոկտեմբերի 30-ին, Դուշանբե քաղաքում:

Արձանագրությունն անցել է «ՀՀ միջազգային պայմանագրերի մասին» օրենքի համապատասխան ներպետական համապատասխան գործընթաց, եւ դրա վավերացումն անմիջականորեն առնչվում է ՀՀ արտակարգ իրավիճակների նախարարության գործառույթներին եւ խնդիրներին:

Հարկ ենք համարում ընդգծել, որ 1993 թվականի հունվարի 23-ին ստորագրված այս համաձայնագիրն ԱՊՀ ստեղծման առաջին փուլում կնքված համաձայնագրերից է: Գործող համաձայնագիրը թույլ է տալիս սերտացնել ԱՊՀ անդամ պետությունների միջեւ ձեւավորված կայուն համագործակցային հարաբերությունները, ինչպես նաեւ արդյունավետ կազմակերպել եւ իրականացնել արտակարգ իրավիճակների, քաղաքացիական պաշտպանության համատեղ աշխատանքները:

Աղետներին էլ ավելի օպերատիվ դիմակայելու համար անհրաժեշտություն է առաջացել մշակել աղետների կանխման եւ հետեւանքների վերացման նոր մոտեցումներ եւ նորացված մեխանիզմներ, հետեւապես, այս հանգամանքը վերստին փաստում է արձանագրության նորացման եւ արդիականացման անխուսափելի անհրաժեշտությունը: Փաստաթղթի առանձին ձեւակերպումներն առավել հստակ եւ ճիշտ մեկնաբանելու համար առաջացել է այն լրացնելու եւ վերախմբագրելու կարիք, ինչն էլ միտված է համաձայնագրի ամբողջացմանը:

Արձանագրությամբ ամրագրվում են հետեւյալ լրացումները.

Համաձայնագիրը լրացնել 10.1 հոդվածով, որը սահմանում է, որ համաձայնագրի մասնակիցների համաձայնությամբ համաձայնագրում կարող են կատարվել փոփոխություններ եւ լրացումներ, որոնք ձեւակերպվում են համապատասխան արձանագրություններով եւ կազմում են համաձայնագրի անբաժանելի մաս:

Երկրորդը. համաձայնագիրը լրացնել «Բնական եւ տեխնածին բնույթի արտակարգ իրավիճակների միջպետական խորհրդի կանոնակարգ» հավելվածով, որը սահմանում է խորհրդի գործունեության իրականացման եւ ձեւավորման կարգը, խորհրդի հիմնական խնդիրներն ու գործառույթները, խնդիրների լուծման եւ գործառույթների կատարման իրավասությունների շրջանակը, խորհրդի աշխատանքի կազմակերպման, ընթացակարգային հարցերի լուծման մեխանիզմներն ու կարգը, ինչպես նաեւ խորհրդի քարտուղարության գործառույթներն ու նիստերի անցկացման հետ կապված ֆինանսական ծախսերը:

Համաձայնագրում ամրագրվում են նաեւ գործողությունները` ուղղված արտակարգ իրավիճակների կանխարգելման եւ վերացման բնագավառում համաձայնագրի կնքման մասնակից պետությունների փոխգործակցության զարգացմանն ու կատարելագործմանը:

Հարկ ենք համարում նշել նաեւ, որ արձանագրությունը համապատասխանում է միջազգային իրավունքի համընդհանուր սկզբունքներին եւ նորմերին, ամբողջությամբ տեղավորվում է ՀՀ վարած արտաքին քաղաքականության տրամաբանության մեջ:

Հարգելի խորհրդարան, ԱՊՀ անդամ պետությունների միջեւ արտակարգ իրավիճակների բնագավառում շարունակական համագործակցության, ու բնական եւ տեխնածին բնույթի արտակարգ իրավիճակների կանխման եւ հետեւանքների վերացման բնագավառում փոխգործակցության մասին 1993 թվականի հունվարի 22-ի համաձայնագրի արդիականացման շահերից ելնելով` նպատակահարմար է վավերացնել սույն արձանագրությունը: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հիմնական զեկուցողն արտակարգ իրավիճակների նախարար Արմեն Հարությունյանն էր: Պրն Հարությունյան, ներողություն ձեզ սխալ ներկայացնելու համար: Այժմ` հիմնական զեկուցողին հարցեր ուղղելու համար  հերթագրում: Հարցեր չկան, շնորհակալություն, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Քանի որ հարակից զեկուցողը` պաշտպանության եւ անվտանգության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Արմեն Խաչատրյանը դահլիճում չէ, ես ասեմ, որ հանձնաժողովը դրական եզրակացություն է տվել նախագծին: Անցնենք մտքերի փոխանակության համար հերթագրման: Ելույթներ չկան: Ենթադրում եմ, որ եզրափակիչ ելույթի կարիք էլ չկա, քանի որ հարցեր չեղան, ելույթներ` նույնպես: Հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Այժմ քննարկում մենք Կառավարության կողմից ներկայացված. «Ապրանքային նշանների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Հիմնական զեկուցող` ՀՀ տնտեսական զարգացման եւ ներդրումների նախարարի տեղակալ Ավագ Ավանեսյան:

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Մեծարգո նախագահող, հարգելի պատգամավորներ, ձեր ուշադրությանն է ներկայացվում «Ապրանքային նշանների մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը: Օրենքի նախագիծը, փաստացի, բաղկացած է 2 մասից: Առաջին մասը նպատակ է հետապնդում համապատասխանեցնել ՀՀ օրենսդրությունը ԵԱՏՄ պայմանագրի պահանջներին:  Մասնավորապես, կա 2 պահանջ: Մեկը...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ներողություն, հարգելի գործընկերներ, խնդրում եմ լռություն դահլիճում:

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պահանջներից մեկը վերաբերում է ապրանքային նշանը չօգտագործելու հետեւանքներին եւ դրան վերաբերող ժամկետներին: Ներկայիս դրությամբ ԵԱՏՄ պայմանագրի հավելված 26-ի 5-րդ մասի 13-րդ կետի երկրորդ մասով սահմանվում է պահանջ, ըստ որի` 3 տարի անընդմեջ չօգտագործման դեպքում ապրանքային նշանի օգտագործումը չեղարկվում է, հնարավոր է չեղարկել, եւ...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ներողություն, նորից երկրորդ անգամ պետք է խնդրեմ, որ լռություն պահպանեք:

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Ես ենթադրում եմ, նորից սկսեմ, ներողություն, որ...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շարունակեք:

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Երեք տարվա ընթացքում, ներկայիս դրությամբ ՀՀ օրենսդրության պահանջների` համապատասխան` այդ ժամկետը 5 տարի է: Ինչո՞ւ ենք այս փոփոխությունն անում. որովհետեւ տնտեսվարողների մոտ շփոթություն է առաջացնում եւ ակնկալիքներ, որ 5 տարվա ընթացքում անընդմեջ չօգտագործումն է հիմք ստեղծում ապրանքային նշանի չեղարկման, այն ժամանակ, երբ միջազգային պայմանագրով, որը գերակա ուժ ունի, ժամկետը 3 տարի է: Սա առաջին փոփոխության հիմքն է:

Երկրորդ փոփոխությունը վերաբերում է զուգահեռ ներմուծմանը: Ներկայիս դրությամբ զուգահեռ ներմուծման ժամանակ ՀՀ-ում այլ` երրորդ բոլոր երկրներում, եթե մեկ անգամ ապրանքն իրացվել է, եւ ներդրվել է արդեն հանրային օգտագործման մեջ, ապա ՀՀ ներմուծելիս իրավատերը պահանջ չի կարող ներկայացնել` իր, այսպես ասենք, ապրանքային նշանով ապրանքը չներմուծելու, ԵԱՏՄ օրենսդրությամբ, սակայն, այդպիսի պահանջը վերաբերում է միայն այն ապրանքներին, որոնք շրջանառության մեջ են դրվել ԵԱՏՄ տարածքում: Կրկին, սա պայմանավորված է հավելված 26-ի 5-րդ մասի 16-րդ կետով, եւ համապատասխանեցումը բերելու է նրան, որ շփոթություն տնտեսվարողների մոտ չառաջանա, այսինքն` մենք ունենք պայմանագիր, որն ունի գերակա ուժ մեր օրենսդրության նկատմամբ, եւ երբ օրենսդրության մեջ եւ պայմանագրի մեջ դրված են տարբեր դրույթներ, շփոթություն է առաջանում, եւ այդ պրոբացիոն ծախսերը մեծացնում է` տնտեսվարողների համար: Մենք համարում ենք այս փոփոխությունները նպատակահարմար:

Հարգելի գործընկերներ, սակայն այս օրենսդրական նախագծի մեջ առկա են նաեւ մի շարք տեխնիկական փոփոխություններ, որոնք պայմանավորված են իրավական պրակտիկայի ընթացքում առաջացած խնդիրներով, սակայն ես կխնդրեմ, եթե հնարավոր է, քանի որ հանձնաժողովի ընթացքում եւ նաեւ հանձնաժողովից հետո առաջացել են լրացուցիչ հարցեր մեր գործընկերների մոտ, եւ առաջ լրացուցիչ հիմնավորման տեղիք է առաջացել, կխնդրեմ նախագծի քվեարկությունը տանել երկրորդ ընթերցում, եւ մինչեւ երկրորդ ընթերցումը մենք այդ բոլոր հիմնավորումները լրացուցիչ կտանք, եւ անհրաժեշտության դեպքում կիրականացնենք համապատասխան փոփոխությունները: Այնպես որ, եթե հնարավոր է սա տեղափոխել երկրորդ ընթերցում... Ամեն դեպքում, շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հիմնական զեկուցողին հարցեր ուղղելու համար հերթագրում: Պրն Ավանեսյան, սպասեք: Հերթագրվել է 4 պատգամավոր: Վաղարշակ Հակոբյան, խնդրեմ:

Վ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Պրն Ավանեսյան, ճիշտն ասած այն, ինչ մասին ուզում եմ խոսել, դուք ձեր վերջին մասում ասացիք, ուղղակի հարցս հետեւյալն է. եթե հիշում եք, հանձնաժողովի քննարկման ընթացքում մենք որոշակի խոսակցություն ունեցանք միասին: Զուտ ուզում էի հետաքրքրվել, քանի որ չեմ հասցրել մանրամասն ծանոթանալ, այսինքն` այն մեր մտավախությունը, որ մի գլխադաս օրենքի տակ գնում են ավելի փոքր տրամաչափի օրենքներ, դա ուզում եք` երկրորդ ընթերցումո՞վ փոխենք, թե՞ արդեն փոփոխած եք բերել դուք նախագիծը:

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար: Ենթադրում ենք, որ մինչեւ երկրորդ ընթերցում մենք կունենանք ավելի համապարփակ եւ նպատակաուղղված քննարկում` հարց առ հարց: Եթե անհրաժեշտություն առաջանա համապատասխան դրույթը հանել օրենքից կամ փոփոխել պատգամավորների հարցերի հիման վրա, փոփոխությունը կարվի եւ այդպես արդեն կներկայացվի երկրորդ ընթերցման ժամանակ, կամ եթե լրացուցիչ հիմնավորում պետք լինի ներկայացնել, դա արդեն կներկայացվի նախագծի հիմնավորման մեջ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Կարիք կա՞ արձագանքելու: Ոչ: Արմեն Եղիազարյան:

Ա.ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հանձնաժողովի նիստում ես այս հարցին անդրադարձել եմ, կուզեմ` այսօր նույնպես դուք հստակ պատասխանեք: Հարցը կայանում է նրանում, թե արդյո՞ք խնդիր չկա, որ մարդիկ ժամանակ, ռեսուրս են ծախսում` իրենց ապրանքային նշանը ստեղծելով, եւ ինչ-ինչ պատճառներով երեք տարի շարունակ չեն կարողանում աշխատել, եւ ստացվում է, որ ինչ-որ մեկը, օգտվելով այդ հնարավորությունից` կարող է, ուղղակի գնել մարդու չարչարանքն ու այստեղ արդարությունը... Այսինքն` վերագրանցել եւ օգտագործել շուկայում արդեն կայացած, գործող բրենդը: Ինչպե՞ս եք այս հարցը մեկնաբանելու:

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Դուք, ձեր վերջին բառով, կարելի է ասել, համարյա պատասխանը տվեցիք: Հետեւյալն է. իմ պատասխանը երկու մասից է բաղկացած լինելու: Մեկն այն է, որ սա միջազգային պրակտիկան է, հիմա, ինչո՞ւ է սա միջազգային պրակտիկան: Հարցը վերաբերում է չգործող բրենդին, ինչո՞ւ է ժամանակը կրճատվել միջազգային պրակտիկայում: Քանի որ աշխարհն  ավելի դինամիկ է անցել  եւ բրենդերը նաեւ ավելի դինամիկ են, 3 տարի անընդմեջ չօգտագործելը նշանակում է, որ այդ բրենդն արդեն ոնց որ իր ուժը կորցրել է: Այդ ներդրումը, որ արդեն իսկ իրականացվել է բրենդի մեջ, 3 տարի անընդմեջ չօգտագործելու ընթացքում, ենթադրվում է, որ արդեն կորցրած է լինում: Բայց, էլի, անընդմեջ չօգտագործման մասին է գնում խոսքը: Սա ոչ թե այն դեպքերի մասին է, որ բրենդն օգտագործվում է կամ ոչ շատ ակտիվ է օգտագործվում, այլ, ընդհանրապես, չի օգտագործվում: Այն ժամանակ մենք հիմք ենք ստեղծում, որ այդ մտավոր արժեքը նորից մուտք գործի շուկա, այսինքն` սա չի նշանակում, որ ինչ-որ մեկը բրենդն օգտագործում է, եւ մենք ինչ-որ մեկին թույլատրում ենք հանկարծակի այդ բրենդը ձեռքից վերցնել: Սա, հակառակը, նշանակում է, որ բրենդը չի օգտագործվում` 3 տարի անընդմեջ, եւ մենք թույլ ենք տալիս, որ մտավոր սեփականության ավելացված արժեքը սրանով նորից մուտք գործի շուկա: Միջազգային պրակտիկայում դրանով է պայմանավորված այդ ժամկետի կրճատումը:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք: Խնդրեմ:

Ա.ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ

-Տեսեք, երեք տարին շատ կարճ ժամանակ է, եւ կարող է ստացվել, որ մարդն ուզում է ռեբրենդինգ անել կամ ինչ-որ փոփոխություններ անել իր աշխատանքում, եւ պաուզա վերցնել եւ չհասցնել այդ ամենը: Օրինակ` սենց դեպք ներկայացնեմ. իր բրենդի հետ կապված` ինքն ունենա դոմեյն, որը գնել է, եւ դրանք զուգահեռ են իրար: Դոմեյնի համար ինքը գումար է վճարում եւ ամեն տարի վճարելով` այդ դոմեյնը պահպանում է: Այս դեպքում, ասենք, ստացվում է, որ, միգուցե, դոմեյնը մնա, եթե ինտերնետ առեւտրով է զբաղվում, օրինակ` բուն լոգոն ինչ-որ մեկը գնի: Այսինքն` այստեղ խնդիր կա, միանշանակ չի, ինչ-որ դուք ասում եք:

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, բայց ճիշտը, որ ասեմ, հետեւյալն է. դոմեյնի հարցը բանից դուրս է, բայց բրենդի տեսանկյունից հետեւյալն է. եթե նա, օրինակ` դրված է կայքում եւ կայքում կա տրաֆիկ, դա համարվելու է, որ բրենդն այս պահին օգտագործվում է, այսինքն` եթե էլի կայքի սեփականատերը կա, ինքն օգտագործում է կայքը եկամուտներ գեներացնելու համար կամ, նույնիսկ, գովազդ իրականացնելու համար, համարվելու է, որ օգտագործվում է: Հիմա, սա, որ ես ճիշտն ասեմ, շատ իրավակիրառական պրակտիկայի մեջ չխորանանք հիմա, բայց հիմնական նպատակն այն է, որ 3 տարի անընդմեջ որեւէ ձեւով բրենդը չօգտագործելը նշանակում է, որ բրենդի մեջ իրականացրած ներդրումն արդեն իսկ մաշվել է, հիմնականում դա է, եւ խնդիր է առաջանում մեկ ուրիշ տեսանկյունից, որ քանի որ բրենդերի գրանցումների քանակը գնալով աճում է, այսպես կոչված` բրենդերի տարածքը` անգլերենից թարգմանած, տարածքը կրճատվում է, եւ արդյունքում դառնում է այն վիճակը, որ մենք գնալով սկսում ենք ավելի եւ ավելի թանկացնել նոր բրենդ ստեղծելը:

Հիմա, միջազգային պրակտիկայում լուծումը գտել են, որ 5 տարի չօգտագործելը լավ երկար է, հիմնականում բրենդն իր արժեքը 3 տարի անընդմեջ չօգտագործելուց կորցնում է: Սա միջազգային պայմանագիրն է նաեւ, ՀՀ-ն այս պայմանագրի տակ ստորագրել է, եւ...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Ավանեսյան, ձեր ժամանակը սպառվեց: Հանո՞ւմ եք հարցը, պրն Բագրատյան: Շատ լավ: Սուրեն Գրիգորյան:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, ես իրականում, որպեսզի ելույթի ժամանակ չօգտագործեմ, տեսեք, պրն Եղիազարյան, ձեր հարցի հետ կապված` իրականում պրն Ավանեսյանը շատ ավելի խորը եւ կոնցեպտուալ է պատասխանում` ինչո՞ւ պետք է լինի 3 տարի, այլ ոչ թե 5, բայց ես ուզում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել, որ արդեն 3 տարի է: Այսինքն` մենք հիմա չենք որոշում` լինի 3 տարի, 5 տարի թե այլ ժամկետ: Կա միջազգային պայմանագիր, որը վավերացված է եւ որը մեր օրենսդրության մասն է, եւ որը գերակա է ներպետական օրենքների նկատմամբ, ուղղակի, քանի որ միջազգային պայմանագրով գրված է 3, մեր ներպետական օրենքով գրված է 5, որպեսզի այդ խառնաշփոթը զուտ չառաջանա, որ մարդիկ միայն օրենքը կարդան եւ մտածեն` 5 է, ա, դրա համար է այս փոփոխությունն արվում, այսինքն` ինքը տեխնիկական բնույթի է: Մենք հիմա չենք քննարկում այն հարցը, թե ո՞ր տարին է ճիշտ, որովհետեւ արդեն գործում է 3 տարվա պահանջը: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարց, ըստ էության, չկար, հետեւաբար պատասխանի կարիք էլ չկա: Ուզում եք արձագանքե՞լ:

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Այո, հենց սկզբում` ներկայացման ժամանակ սա նշվեց, ճիշտը որ ասեմ, սա իրականում համապատասխանեցում է, եւ նպատակը ճիշտ սպասումներ ձեւավորելն է տնտեսվարող սուբյեկտների մոտ, որ պրոբացիոն ծախսերը քչանան, այսինքն` որ մարդիկ չսպասեն, որ 5 տարի է լինելու կամ զուգահեռ ներմուծումը, միջազգային պրինցիպով է գնում, ոչ թե տարածաշրջանային կամ մաքսային միությունների պրինցիպներով: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարցերն ավարտվեցին, պրն Ավանեսյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում տարածաշրջանային եւ Եվրասիական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Ալեքսեյ Սանդիկովին:

Ա.ՍԱՆԴԻԿՈՎ

-Շնորհակալություն: ԱԺ հարգելի նախագահություն, ինչպես արդեն հիմնական զեկուցողը ներկայացրեց. «Ապրանքային նշանների մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխությունների հետ կապված հարցերի պատասխանները, ես նույնպես հակիրճ ներկայացնեմ զեկույց: Նախ` նշեմ, որ օրենքի նախագիծը քննարկվել է պրոֆիլային հանձնաժողովի կողմից, ստացել է դրական եզրակացություն: Դրանից բացի, նաեւ ունեցել ենք պետաիրավական հանձնաժողովի մեր գործընկերների հետ քննարկումներ: Հիմնականում փոփոխությունները, ինչպես արդեն նշվեց հիմնական զեկուցողի կողմից, պայմանավորված են որոշակի վրիպակների վերացմամբ եւ օրենքին համապատասխանությամբ որպեսզի օրենքը համապատասխանի մեծ պայմանագրին, որը ԵԱՏՄ պայմանագրի հետ է առնչվում:

Հիմնականում, օրենքի մեջ փոփոխությունը վերաբերում է 5 տարի ժամանակահատված ապրանքային նշանը չօգտագործելը 3 տարի կրճատելուն: Նշված է նաեւ «դիսկլամացիա» տերմինի մեկնաբանությունը: Ինչպես ասացի, հանձնաժողովում այն ստացել է դրական եզրակացություն, եւ առաջարկում ենք կողմ քվեարկել նշված օրենքի փոփոխությանը: Ես ավարտեցի:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարակից զեկուցողին հարցեր ուղղելու համար` հերթագրում: Հարցեր չկան: Շնորհակալություն պրն Սանդիկով: Այժմ` հերթագրում մտքերի փոխանակության համար: Հերթագրվել է մեկ պատգամավոր: Բաբկեն Թունյան:

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

՟-Հարգելի գործընկերներ, ինձ իրավունք կվերապահեմ մի անգամ էլ ես շեղվեմ բուն թեմայից: Լսում էի նոր ռադիոյով պրն Խաչատրյանին, եւ անկեղծ ասած, իրեն անդրադառնալուց հետո մենք զրույց ունեցանք, պրն Խաչատրյան: Ուրեմն, ըստ էության, կամ դուք եք իմ ասածը սխալ հասկացել, կամ ես` ձեր: Էն ձեր կենսագրությունը, որը ներկայացնում էի, դա ներկայացնում էի ոչ թե որպես ձեր թերություն, այլ որպես ձեր առավելություն` հաշվի առնելով ձեր գիտելիքներն ու փորձը, եւ ներկայացնում էի նրա համար, որովհետեւ պետք չի, որ որոշ մարդիկ երկակի ստանդարտներով առաջնորդվեն, եւ հիշատակում էի նրա համար, որովհետեւ երեկ հարց ու պատասխանի ժամանակ, հիշում եք, մենք ասում էինք` ինչ հարց է հնչել, ես հիմա բառացի մեջբերեմ. ձեր թիմակից Կարեն Սիմոնյանը հարցի ժամանակ Արթուր Ջավադյանին ասում էր. «Դուք պաշտոնավարում եք որպես ԿԲ նախագահ արդեն 2 ժամկետ: Սկզբից նշանակվել եք Ռոբերտ Քոչարյանի օրոք եւ համարվել եք մտերիմ մարդ պրն Քոչարյանին, հետագայում, դարձյալ վերանշանակվել եք Սերժ Սարգսյանի օրոք եւ կարճ ժամանակում նույնպես դարձել եք մտերիմ մարդ Սերժ Սարգսյանի համար, հիմա` հեղափոխությունից հետո, դուք շարունակում եք ձեր պաշտոնավարումը եւ չեք պատրաստվում հրաժարական տալ: Հիմա ինձ մոտ հարց է առաջանում. արդյո՞ք դուք դարձել եք մտերիմ մարդ Նիկոլ Փաշինյանի համար»: Հիմա ես էլ հարց եմ տալիս. ինչո՞ւ պետք է հրաժարական տար, դատելով այս հարցից, Արթուր Ջավադյանը. զուտ նրա՞ համար, որ Ռոբերտ Քոչարյանի օրոք է աշխատել կամ Սերժ Սարգսյանի օրո՞ք: Ուզում էի ասել, որ եթե այս մարդիկ սա ընդունում են որպես թերություն եւ չաշխատելու պատճառ, ուրեմն նշանակում է` այդ նույն մոտեցումներով պետք է նաեւ ձեր նկատմամբ առաջնորդվեին, այսինքն` ըստ էության, որ ասում եք` հպարտանում եք ձեր կենսագրությամբ, շատ էլ լավ եք անում, որովհետեւ դուք ունեք շատ հարուստ կենսագրություն ու հարուստ փորձ, ու, էլի եմ ասում, շատ ուրախ եմ, որ դուք այդտեղ եք:

Առիթն օգտագործեմ. այստեղից նաեւ պրն Արմեն Եղիազարյանի կողմից ինչ-որ արտահայտություն հնչեց, որ դուք, ձեր պատկանող B24.am կայքով Կարեն Կարապետյանին էիք գովազդում: Պրն Եղիազարյան, B24 կայքն իմը չի, իմը BforB.am-ն էր, եւ ես երբեք որեւէ մեկին ո՛չ գովերգել եմ, ոչ` փնովել: Էլի եմ ասում` լավին լավ եմ ասել, վատին` վատ, եւ այդպես էլ շարունակելու եմ:

Մեկ էլ, պրն Մարուքյանն այստեղ չի, հուսով եմ` լսում է, որ ելույթի ժամանակ ասենք, ցածր կամ բարձր ասում է` էս ի՞նչ է խոսում, էս ի՞նչ է ասում, հույս ունեմ, որ պրն Մարուքյանի կրթությունը, փորձը բավարարում է հասկանալ` ի՞նչ եմ ասում, եթե չի բավարարում, հետո կարող եմ լրացուցիչ պարզաբանել: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Դիմում եմ հարակից եւ հիմնական զեկուցողներին. պրն Սանդիկով, եզրափակիչ ելույթի կարիք կա՞: Պրն Ավանեսյան, եզրափակիչ ելույթի կարիք... Չկա՞: Հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք ԱԺ պատգամավորներ Արտակ Մանուկյանի եւ Արսեն Ջուլֆալակյանի կողմից ներկայացված «Ֆիզիկական կուլտուրայի եւ սպորտի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Հիմնական զեկուցող` ԱԺ պատգամավոր Արսեն Ջուլֆալակյան:

Ա.ՋՈՒԼՖԱԼԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի փոխնախագահներ, հարգելի Կառավարության անդամներ, պատգամավորներ, ձեզ ենք ներկայացնում Արտակ Մանուկյանի եւ իմ համահեղինակությամբ գրված «Սպորտի եւ ֆիզիկական կուլտուրայի մասին» օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը: Քանի որ գործընկերս` պրն Մանուկյանը, Հայաստանում չի, գործուղման մեջ է, ես հանդես կգամ, որպես հիմնական զեկուցող, եւ ներկայացնելուց հետո պատրաստ եմ պատասխանել ձեզ հուզող բոլոր հարցերին:

Մինչ բուն նախագծին անդրադառնալը, հակիրճ ներկայացնեմ օրենքի նախագծի ստեղծման նախապատմությունը, որովհետեւ կարծում եմ` այն շատ կարեւոր է: Ընթացիկ տարվա փետրվարին ես եւ պրն Մանուկյանը հանդիպեցինք սպորտային գերատեսչության ղեկավարի հետ, պրն Ղազարյանն էր այն ժամանակ սպորտի փոխնախարարի պաշտոնակատարը: Պրն Ղազարյանն իր կողմից ներկայացրեց առաջին անհրաժեշտության այն խնդիրները, որոնք պահանջում են շտապ օրենսդրական լուծումներ: Ստանալով այն, ես եւ պրն Մանուկյանը ձեռնամուխ եղանք դրանց` այդ խնդիրների զգալի մասի լուծմանը` օրենսդրական մակարդակով: Ինչո՞ւ եմ այս ամենը ներկայացնում, որպեսզի թյուր կարծիք չձեւավորվի, թե բերված նախագծով մենք լուծում ենք սպորտում եղած բոլոր խնդիրները: Իրականում, բնականաբար, դա այդպես չի: Ես եւ պրն Մանուկյանն այս նախագծով փորձել ենք ընդամենը լուծում տալ սահմանափակ քանակությամբ կոնկրետ հարցերի, իսկ որո՞նք են այդ հարցերը:

Նախագծով սահմանում ենք, փորձում ենք հստակեցնել հավաքական թիմի կարգավիճակը, անդամներին եւ մարզիկներին, ինչպե՞ս է ձեւավորվում հավաքական թիմը, որո՞նք են թիմի նպատակները եւ խնդիրները, թիմում ընդգրկված մարզիկների իրավունքներն ու պարտականությունները, մարզիչների եւ մասնագետների իրավունքներն ու պարտականությունները, նյութատեխնիկական եւ ֆինանսական ապահովվածությունը,  հավաքական թիմի ղեկավարումը, թե ինչպե՞ս եւ ո՞ւմ կողմից է հավաքական թիմը ղեկավարվում: Ի դեպ, պատահական զուգադիպությամբ պարզվեց, որ կան մարզիկներ, որոնք մինչեւ այսօր չգիտեն, թե ո՞վ է ղեկավարում հավաքական թիմը: Այստեղ արդեն օրենքով կսահմանվի, եւ ովքեր չգիտեն, կկարողանան բացել եւ տեսնել, որ հավաքականը ղեկավարում է գլխավոր մարզիչը` իր օգնականների միջոցով:

Այստեղ առանձին կուզենամ կանգ առնել հավաքականի անդամի կարգավիճակը սահմանող կետի վրա: Սա անչափ կարեւոր է. սահմանելով, թե ով է համարվում հավաքականի անդամ` մենք հետագայում կարողանանք լուծում տալ մի շարք կարեւոր խնդիրների, որոնից է, մասնավորապես, նաեւ իմ կողմից բազմիցս խոսված խնդիրները, օրինակ` ստաժը: Երբ ունենանք սահմանված, թե ով է հանդիսանում հավաքականի անդամ, հետագայում այդ մարզիկի գործունեությունը հավաքականի կազմում կարողանանք գրանցել որպես ստաժ, եւ սպորտը թողնելուց հետո տվյալ մարզիկը կկարողանա անցնել այլ աշխատանքի եւ խնդիր չի ունենա` ստաժի հետ կապված: Հետագայում էլ, ավելի ուշ, երբ անցնի թոշակի, հավաքականում եղած տարիները կավելանան թոշակին, եւ նվազագույն թոշակ չի ստանա մարզիկը:

Բացի դրանից, հավաքականի անդամները կկարողանան ապահովվել սոցիալական փաթեթներով, բժշկական ապահովվածությամբ: Հետագայում, երբ ունենանք արդեն «Բանակի կենտրոնական մարզական ակումբ»-ը, միգուցե, կկարողանանք նաեւ պաշտպանության գերատեսչության հետ գալ ընդհանուր հայտարարի, որ գոնե հենասյունային մարզաձեւերի հավաքականների անդամները կարողանան ծառայել սպորտային վաշտում: Մի խոսքով, շատ կարեւոր է ֆիքսել, թե ո՞վ է հանդիսանում հավաքականի անդամ:

Բացի վերոնշյալից, փորձել ենք նաեւ կարգավորել ազգային ֆեդերացիաների հիմնադրման թույլտվություն տալու կարգը: Նախատեսում  ենք նախագծով այդ լիազորությունը վստահել սպորտի գերատեսչությանը, սակայն, ինչպես պարզվեց, այս նախագծով մենք չենք կարող դա անել, քանի որ հակասում է ՀԿ-ների մասին օրենքին: Խոստանում ենք այս ուղղությամբ այլ փոփոխություններ անել եւ հետագայում կարգավորված խնդիրը եւս բերել: Սա անչափ կարեւոր կետ է, եւ հետագայում, եթե ձեզ կհետաքրքրի, հարգելի պատգամավորներ, կարող եք հարցնել, կծավալվեմ այս խնդրի շուրջ:

Եզրափակելով խոսքս` նշեմ, որ այս նախագիծը չի նախատեսում սպորտում եղած բոլոր խնդիրների լուծումը, այլ կարգավորում է սահմանափակ քանակությամբ կոնկրետ հարցեր: Ունեցել ենք քննարկումներ բոլոր 33 ֆեդերացիաների հետ, որոշներն արձագանքել են դրական, որոշները, ուղղակի, չեն պատասխանել: Գլխադասային հանձնաժողովում դրական եզրակացության է արժանացել նախագիծը, եւ հիմա հորդորում եմ ձեզ կողմ քվեարկել եւ համատեղ առաջինից երկրորդ ընթերցում կարողանանք ավելի կատարելագործել նախագիծը եւ ունենալ ավելի կատարյալ օրենք: Սա նաեւ կարեւոր ուղերձ կլինի մարզաշխարհին առ այն, որ օրենսդիրն իր ուշադրության կենտրոնում է պահում սպորտն ու ձգտում է որակյալ օրենսդրական լուծումներ տալ եղած խնդիրներին: Շնորհակալություն:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հիմնական զեկուցողին հարցերով դիմելու համար հերթագրում: Հերթագրվել է 1 պատգամավոր: Գոռ Գեւորգյան:

Գ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Ջուլֆալակյան, շնորհակալություն եմ հայտնում ձեզ` նման նախաձեռնության համար, քանի որ դա շատ կարեւոր է այն իմաստով, որ ի թիվս շատ այլ գործոնների, սպորտը եւս ՀՀ-ի ներկայացուցչական դեմքն է, եւ շատ կարեւոր է, որպեսզի ՀՀ մարզիկներն իրենց ապահովված զգան` բոլոր իրավական հարթակներում, այդ թվում նաեւ ձեր նախաձեռնության շրջանակներում: Հարցս, ճիշտն ասած, ձեր պատասխանից բխեց. մյուս ֆեդերացիաները, որոնք չեն արձագանքել, ո՞նց ենք մենք սա պատճառաբանում, ի՞նչն է խնդիրը, այսինքն` ըստ էության, դրական նախաձեռնություն է, պետք է, որ շատ արագ պատասխանեին նմանատիպ նախաձեռնությանը: Շնորհակալություն:

Ա.ՋՈՒԼՖԱԼԱԿՅԱՆ

-Ճիշտն ասած, քանի որ հստակ պատասխան չունեմ, կարող եմ միայն ենթադրել, որ, միգուցե, այն մարզաձեւերը, որոնք Հայաստանում այդքան էլ զարգացած չեն, ուղղակի, պասիվ են գործում եւ ֆեդերացիայի համապատասխան մամլո քարտուղար է կոչվում, թե այլ պաշտոնյա, միգուցե, կա, ուղղակի, կարդացել են, միգուցե, հավանել են եւ որոշել են այլեւս չարձագանքել, բայց հստակ պատասխան չունեմ, թե ինչու որոշները պասիվ են գտնվել: Այսինքն` ոչ բացասական է եկել, ոչ` դրական` որոշների կողմից:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Գեւորգյան, արձագանքման անհրաժեշտություն չունե՞ք: Պրն Ջուլֆալակյան, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը:

Հարգելի գործընկերներ, ուզում եմ հիշեցնել, որ հարցի քննարկման ավարտից հետո մենք ունենալու ենք քվեարկություններ, եւ աշխատասենյակներում աշխատող մեր գործընկերներին հրավիրում եմ դահլիճ:

Հարակից զեկուցող` գիտության, կրթության, մշակույթի, սպորտի, սփյուռքի, երիտասարդության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Հարություն Բաբայան: Հիմնական զեկուցողը Ջուլֆալակյանն է, եւ հարակից զեկուցողը...

Հ.ԲԱԲԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ինչպես երկարաշունչ մեր հանձնաժողովի անունը թվարկվեց` գիտության, կրթության, սպորտի, երիտասարդության հանձնաժողովը տվել է դրական եզրակացություն: Իմ գործընկերը հնարավորինս ներկայացրեց խնդիրը: Հիմնականում սա լուծում է դրվագային մի քանի կարեւոր խնդիրներ հավաքականի եւ մարզիչների եւ մարզիկների հետ կապված: Խնդրում եմ, գործընկերներ, խնդրում եմ կողմ քվեարկել, որպեսզի այս օրինագիծը մտնի շրջանառության մեջ: Շնորհակալություն:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարակից զեկուցողին հարցերով դիմելու համար հերթագրում: Պրն Բաբայան, հարցեր չկան, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Հաջորդ հարակից զեկուցող` ՀՀ կրթության, գիտության, մշակույթի, սպորտի նախարար Արայիկ Հարությունյան: Պրն Հարությունյան, համեցեք կենտրոնական ամբիոնի մոտ:

Ա.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, շրջանառության մեջ կարեւոր նախագիծ է դրված, որը մի շարք հասկացություններ հստակեցնում է եւ որոշակի կարգավորումներ է մտցնում: Պրն Ջուլֆալակյանը հիմնական ուղղություններով ներկայացրեց, թե ի՞նչ են ենթադրում այս փոփոխությունները եւ ներկայացրեց Կառավարության հիմնական դիտողությունը, որ եղել է, այն է, որ այս նախագծով փորձ էր արվում միջամտել ՀԿ-ների գործունեությանը: Ըստ էության, ֆեդերացիաները ՀԿ-ներ են, եւ կանոնակարգել որոշակի առումով նրանց աշխատանքը, եւ այստեղ նաեւ հավատարմագրման հետ կապված խնդիրներ ենք մենք բարձրացրել, որոնց վերաբերյալ Կառավարությունն ուղարկել է իր դիտողությունները:

Պրն Ջուլֆալակյանի հետ մենք քննարկել ենք այս հարցը, եւ ըստ էության, ինքն այստեղ էլ ներկայացրեց, որ այս կետերը փոփոխության կենթարկվեն: Առաջինից երկրորդ ընթերցում առաջարկում ենք, որ այս փոփոխությունը տեղի ունենա: Պետք է ասեմ, որ արդեն նախկին սպորտի եւ երիտասարդության նախարարությունում, հիմա` միասնական նախարարությունում կա «Ֆիզիկական կուլտուրայի եւ սպորտի մասին» օրենքի նախագիծ, որը շատ նախնական տարբերակում է եւ սաղմնային վիճակում է, մենք ամառվա ընթացքում այդ մայր օրենքի փոփոխության նախագիծը կներկայացնենք եւ շահագրգիռ կողմերի հետ, այդ թվում նաեւ ԱԺ մեր գործընկերների հետ կքննարկենք, բայց այս փոփոխությունները, եթե հաշվի առնվեն, մենք առաջինից երկրորդ ընթերցում պատրաստ ենք քննարկել եւ նոր առաջարկներ ներկայացնել: Շնորհակալություն:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարակից զեկուցողին հարցերով դիմելու համար հերթագրում: Հարցեր չկան, պրն նախարար, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը:

Մտքերի փոխանակության համար հերթագրում: Հերթագրվել է 2 պատգամավոր: Վարդեւան Գրիգորյան:

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, օրենքի նախագիծը, որ ներկայացրեց պրն Ջուլֆալակյանը, բազմակողմանի քննարկվել է հանձնաժողովում, իհարկե, եղել են առաջարկություններ, հենց այդ ժամանակ իմ կողմից հարց է բարձրացվել, որ, երեւի, օրենքի այն կետը, որը վերաբերվում է ֆեդերացիաներին թույլատրել գրանցվել լիազոր մարմնի կողմից, այսինքն` նախարարության կողմից, հակասում է «Հասարակական կազմակերպությունների մասին» օրենքին եւ, իհարկե, լիազոր մարմինը չի կարող թույլատրել կամ չթույլատրել այս կամ այն ֆեդերացիայի գրանցումը:

Ինչ վերաբերում է օլիմպիական մարզաձեւերին, կարծում եմ` այդ հարցը լուծված է, պրն Ջուլֆալակյան, մենք խոսել ենք, որ Ազգային օլիմպիական կոմիտեն ոչ թե գրանցման թույլատրություն է տալիս կամ չի տալիս, Ազգային օլիմպիական կոմիտեն ճանաչում է տվյալ ֆեդերացիային եւ Ազգային օլիմպիական կոմիտեի ճանաչած ֆեդերացիան միայն իրավունք ունի գրանցվելու միջազգային ֆեդերացիայի լիարժեք անդամ: Այսինքն` խոսքը վերաբերում է նույնիսկ ոչ օլիմպիական մարզաձեւերին, օրինակ` սամբոն, քանի որ մեր սամբիստները մեծ հաջողություն ունեն միջազգային ասպարեզում, օրինակ` սամբոն չլինելով օլիմպիական մարզաձեւ` էլի նորից թույլատրություն է ստացել գրանցվել միջազգային ֆեդերացիայում` որպես լիարժեք անդամ` մեր Ազգային օլիմպիական կոմիտեի համաձայնությամբ:

Ինչ վերաբերում է մյուս հոդվածներին, իհարկե, օրենքը կարգավորում է նաեւ, որ բարեգործական հիմունքներից անցնի նաեւ պետության կողմից կարգավորվող որոշակի գործառույթների: Սա գովելի է, եւ կարծում եմ, որ առաջինից երկրորդ ընթերցման ժամանակ մենք էլի, նորից կքննարկենք, եւ կարծում եմ` կարելի է օրենքը հասցնել որոշակի մակարդակի, որը կիրառական դաշտում հետո կկարողանա լուրջ գործունեություն ունենալ: Շնորհակալություն:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Մխիթար Հայրապետյան:

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգարժան խորհրդարան, այո, իմ գործընկերները բավականին բովանդակալից կերպով ներկայացրեցին օրենքի նախագիծը, ըստ էության, ինչպես հիմնական, հարակից զեկուցողները, նաեւ պրն Գրիգորյանը մանրակրկիտ կերպով անդրադարձավ, ես ուզում եմ ասել, թե ի՞նչ տեղի ունեցավ մեր հանձնաժողովում հարցը քննարկելիս: Ինչո՞ւ. որովհետեւ կարծում եմ, որ այս իմաստով, կարծես թե, այն, որ օրենքի այս կարգավորումն անհրաժեշտություն է, որեւէ տեսակի կասկած չի կարող հարուցել: Սակայն բուն գործընթացը, քննարկումները մեր հանձնաժողովում եւս մեկ անգամ գալիս են ապացուցելու այն թեզը, որ ԱԺ-ն օրեցօր կայացող մարմին է դառնում, եւ այն քննադատությունները, որ առաջին մի քանի ամիսներին հնչում էին երբեմն, իսկ վերջին շրջանում բարեբախտաբար, ավելի սակավաթիվ մեր խորհրդարանական ընդդիմադիր գործընկերների եւ արտախորհրդարանական ընդդիմության կողմից, թե հանձնաժողովները հիմնականում դակում են օրենքի այն նախագծերը, որոնք գալիս են գործադրից, այսօրինակ բոլոր տեսակի թեզերը հօդս են ցնդում: Սա ասում եմ այն պատճառով, որ հիշեցնեմ, որ ի սկզբանե Կառավարությունը, ըստ էության, բացասական եզրակացություն էր տվել օրենքի նախագծին այն հիմնավորմամբ, որ եկեք մի քանի ամիս սպասենք, որովհետեւ աշխատանքներն արվել են, սակայն մենք գտնում ենք, որ այնուամենայնիվ, օրենսդիրն իր աշխատանքը կատարել է, եւ ես ուրախ եմ, որ թեկուզ եւ ձեռնպահ քվեարկմամբ, բայց մեծամասամբ կողմ ձայներով օրենքի այս նախագիծն եկավ խորհրդարան` լիագումար նիստերի օրակարգ, եւ այո, առաջին եւ երկրորդ ընթերցումների ընթացքում մենք նաեւ հաշվի կառնենք Կառավարության առաջարկները:

Ուզում եմ հիշեցնել, որ սա երրորդ նախադեպն է, երբ կրթության, գիտության, մշակույթի եւ մնացած հարցերի մշտական հանձնաժողովը, ի հեճուկս գործադրի բացասական եզրակացության, գտնում է, որ այնուամենայնիվ, հարցը պետք է բերվի խորհրդարանի` ԱԺ լիագումար նիստերի օրակարգ, եւ սա, կրկնում եմ, հերթական անգամ ցույց է տալիս խորհրդարանի ամենօրյա դերի եւ կշռի` որպես պառլամենտարիզմի գաղափարախոսության բարձրացմանը միտված մեր ջանքերը: Շնորհակալություն:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Մտքերի փոխանակությունն ավարտվեց: Անցնում ենք եզրափակիչ ելույթների: Պրն Հարությունյան, եզրափակիչ ելույթի անհրաժեշտություն տեսնո՞ւմ եք: Համեցեք:

Ա.ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆ

-Երկու բան էի ուզում ասել: Պրն Վարդեւան Գրիգորյանին կցանկանայի ասել, որ հակառակն է. միջազգային ֆեդերացիաներին կարող են անդամագրվել տեղի ֆեդերացիաները, նոր` ՀԱՕԿ-ին (խոսակցություն դահլիճում` առանց խոսափողի): Կարծեմ, այստեղ հակառակը ներկայացրեցի: Մի խոսքով, տեսանյութը կնայենք, կքննարկենք:

Ուզում էի հարգարժան հանձնաժողովին ասել, որ այո, մենք միտված ենք համագործակցության, բայց կարծում եմ, որ նաեւ ինքնանպատակ չպետք է դառնա Կառավարությունից եկած բացասական եզրակացությամբ նախագծերը, անպայման, օրակարգ մտցնելը եւ դրական եզրակացություն տալը: Շնորհակալություն:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, առհասարակ առաջինից երկրորդ ընթերցում ընկած ժամանակահատվածը հարմար բոլոր տեսակի հարցերը պարզաբանելու ժամանակահատված է: Հարակից զեկուցող` Հարություն Բաբայան, անհրաժեշտություն կա՞: Հիմնական զեկուցող պրն Ջուլֆալակյան, համեցեք կենտրոնական ամբիոնի մոտ:

Ա.ՋՈՒԼՖԱԼԱԿՅԱՆ

-Ինչպես եւ ելույթիս մեջ նշեցի, ենթադրում էի, որ ֆեդերացիաների հետ կապված պահն է մի քիչ թյուրըմբռնում ունենալու, եւ ծավալվեմ այս հարցի շուրջ: Տեսեք, պրն Հարությունյան, ինչպե՞ս է. եթե ուզում է մի ֆեդերացիա, կապ չունի` օլիմպիակա՞ն է, թե՞ ոչ օլիմպիական, ուզում է միջազգային օլիմպիական կոմիտեի մաս դառնալ, պետք է սկզբում Ազգային օլիմպիական կոմիտեում գրանցվի: Կապ չունի` օլիմպիակա՞ն մարզաձեւ է, թե՞ ոչ օլիմպիական: Սրանով մենք ի՞նչ էինք ուզում անել, այս օրենքով ի՞նչ էինք նախատեսում: Մենք ուզում էինք բոլոր ֆեդերացիաների գրանցումը, այդ թվում ոչ օլիմպիական մարզաձեւերի, դե, ֆեդերացիաները համարվում էին ՀԿ-ներ, ուզում էինք այդ գրանցման թույլտվությունն ընձեռել սպորտի գերատեսչությանը, արդեն` գիտության, կրթության եւ մշակույթի նախարարությանը, բայց ստացվեց, որ դրանով միջամտում ենք ՀԿ-ների մասին օրենքին: Բայց ինչո՞ւմ է խնդիրը, ինչ՞ի համար էինք շահագրգռված դա անել, ինքնանպատակ չէր: Այսօր կան բազմաթիվ ֆեդերացիաներ, որոնք անհայտ ծագում ունեն, հիմնականում զբաղված են ձեռնարկատիրական գործունեությամբ եւ լուրջ խնդիր են հանդիսանում օլիմպիական մարզաձեւերի համար: Ի՞նչ են անում. հակիրճ ասեմ: Գնում են, վերցնում են տարբեր մարզադպրոցներ կամ դահլիճներ վարձով, վարձակալությամբ, հավաքում են խմբակներ եւ սկսում են բավականին բարձր վարձավճարով մարզել երեխաներին, իմ ունեցած տվյալներով` 5 հազարից մինչեւ 15 հազար վճարով: Հանդերձանք են վաճառում, տարբեր գույնի գոտիներ են վաճառում, մրցումների են տանում, հասկանում եմ, որ այս ամենը` հիմա իմ ասածն իմ դեմ է հետո շրջվելու, բայց ոչինչ: Ինչո՞վ է սա խանգարում օլիմպիական մարզաձեւերին: Հարյուրավոր մարզիկներ, հարյուրավոր աշակերտներ, պատանիներ, երիտասարդներ, աղջիկներ, տղաներ կտրվում են օլիմպիական մարզաձեւերից, ֆուտբոլից, եւ մենք կորցնում ենք էդ բազան, որ պետք է օգտագործեինք այնտեղ:

Ամենավատը` այդ մարզումները հիմնականում ժամավաճառության են նման, գոնե տարրական ֆիզկուլտուրայով չեն զբաղվում, ուղղակի, ժամանակ է անցնում համապատասխան վարձավճարի դիմաց, եւ քանի որ շատ հարմար է ամեն ինչ նախապատրաստված` նույն դպրոցում, նույն դահլիճում, շատ հաճախ` դասերից հետո, ծնողները տանում են այդ մարզաձեւերին: Դրա համար էինք ուզում նման կարգավորում մտցնել, բայց մասնագետների հետ խոսելով` հետո ավելի ճիշտ լուծում կգտնենք: Շնորհակալություն:

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, մինչ Մարդու իրավունքների պաշտպանի զեկույցը լսելը, պետք է քվեարկություններ իրականացնենք:

Վարման կարգով` Մխիթար Հայրապետյան:

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Այո, պրն նախարար, համամիտ եմ ձեզ հետ, լիուլի կիսում եմ այդ տեսակետը, որովհետեւ, անշուշտ, խորհրդարանի համար չպետք է դա լինի ինքնանպատակ, եւ ուզում եմ հիշեցնել, որ ես միայն նշում էի բացասական եզրակացությունները, իսկ դրանից առաջ, շատ ավելի շատ, նաեւ մենք հաշվի ենք առել այդ բացասական եզրակացությունները եւ դրանցով պայմանավորված` քվեարկություն ենք անցկացրել, այսինքն` անշուշտ, սա ինքնանպատակ չէ, եւ այո, մենք կարծում ենք, որ նաեւ այսօրվա ձեր դրական ելույթն ինքնին գալիս է փաստելու, որ կոնկրետ տվյալ պարագայում մեր կայացրած որոշումը, այնուամենայնիվ, ճիշտ էր եւ տեղին էր: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Զինվորական ծառայության եւ զինծառայողի կարգավիճակի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն:

Կողմ` 114
Դեմ` 0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է:

Քվեարկության է դրվում Ազգային ժողովի պատգամավոր Սերգեյ Բագրատյանի կողմից ներկայացված «Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն:

Կողմ` 113, մի ձայնն իմն էր:
Դեմ` 0
Ձեռնպահ` 1

Որոշումն ընդունվել է:

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Դատական ակտերի հարկադիր կատարման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին, եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն:

Կողմ` 115
Դեմ` 0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է:

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Դիվանագիտական ծառայության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն:

Կողմ` 115
Դեմ` 0
Ձեռնպահ` 0

Որոշումն ընդունվել է:

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Բնական եւ տեխնածին բնույթի արտակարգ իրավիճակների կանխման եւ հետեւանքների վերացման բնագավառում փոխգործակցության մասին» 1993 թվականի հունվարի 22 համաձայնագրում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» արձանագրությունը վավերացնելու մասին» օրենքի նախագիծը: Քվեարկություն:

Կողմ` 113
Դեմ` 0
Ձեռնպահ` 1

Որոշումն ընդունվել է:

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացրած «Ապրանքային նշանների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն:

Կողմ` 119
Դեմ` 1
Ձեռնպահ` 2

Որոշումն ընդունվել է:

Քվեարկության եւ դրվում ԱԺ պատգամավորներ Արտակ Մանուկյանի եւ Արսեն Ջուլֆալակյանի կողմից ներկայացված «Ֆիզիկական կուլտուրայի եւ սպորտի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Վարման կարգով` Վահե Էնֆիաջյան: Հա, Վարդեւան Գրիգորյան:

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, պրն Հայրապետյանը նշեց, որ հանձնաժողովում նախագծի քննարկման ժամանակ ԲՀԿ ներկայացուցիչները` ես եւ տիկին Տոնոյանը ձեռնպահ ենք քվեարկել: Ձեռնպահ ենք քվեարկել այն պատճառով, որ օրենքում նկատեցինք հակասություն ֆեդերացիաների գրանցման հարցում եւ բարձրաձայնեցինք: Դա էր պատճառը, որ մենք ձեռնպահ քվեարկեցինք: Բայց, քանի որ հեղինակներն առաջինից երկրորդ ընթերցման ընթացքում կհանեն այդ հոդվածը, որը հակասում է «Հասարակական կազմակերպությունների մասին» օրենքին, ԲՀԿ-ն կողմ է քվեարկելու ներկայացված նախագծին: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Քվեարկություն:

Կողմ` 112
Դեմ` 1
Ձեռնպահ` 1

Որոշումն ընդունվել է:

Հարգելի պատգամավորներ, այժմ քննարկում ենք 2018 թվականի ընթացքում ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպանի գործունեության, մարդու իրավունքների եւ ազատությունների պաշտպանության վիճակի մասին տարեկան հաղորդումը: Հիմնական զեկուցող` ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպան Արման Թաթոյան: Պրն Թաթոյան, մի փոքր սպասեք: Խնդրում եմ արագացրեք, եթե դուրս եք գալիս: Կարող եք սկսել, պրն Թաթոյան:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: Բարեւ ձեզ: ԱԺ հարգարժան փոխնախագահներ, հարգարժան պատգամավորներ, հարգելի լրագրողներ, սիրելի հայրենակիցներ. մինչ հիմնական ելույթս սկսելը հարկ եմ համարում հատուկ ընդգծել, որ այն, ինչ ես հիմա կներկայացնեմ, առավել ծավալուն տեղ է գտել 2018 թվականի իմ հաղորդման մեջ, ինչպես նաեւ խոշտանգումների կանխարգելման մեխանիզմի տարեկան զեկույցում:

Այս տարվա հաղորդումն ու խոշտանգումների կանխարգելման մեխանիզմի զեկույցն աննախադեպ մեծածավալ են, ինչը պայմանավորված է Մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմի նախադեպը չունեցող ծանրաբեռնվածությամբ նախորդ բոլոր տարիների համեմատությամբ եւ, իհարկե, 2018 թվականի ապրիլ-մայիս ամիսների իրադարձություններով: Ողջ տարին եղել է չափազանց բարդ, աշխատանքը տարվել է ամենազգայուն իրավիճակներում: Ներգրավված լինելով երկրի ողջ իրավական համակարգում` ապահովել ենք ակտիվ մասնակցություն բոլոր գործընթացներին եւ ապահովել ինստիտուցիոնալ բարձր ազդեցություն:

Ինչպես նախորդ երկու տարիներին, այնպես էլ անցյալ տարի Մարդու իրավունքների պաշտպանի գործունեությունը ներառել է երկու հիմնարար ուղղություն. անհատական դեպքերով բողոքների կամ դիմումների քննությունը եւ կանխարգելիչ աշխատանքները կամ մարդու իրավունքների համակարգի կատարելագործումը: Մինչ մարդու իրավունքներին առնչվող կոնկրետ խնդիրներին անդրադառնալը, հարկ եմ համարում ներկայացնել վիճակագրական մի շարք տվյալներ, որոնք հնարավորություն կտան պատկերացում կազմել կատարված աշխատանքի ծավալների մասին:

Եվ այսպես. 2018 թվականի ընթացքում միայն անհատական բողոքների թիվն աճել է կրկնակիից ավելի` կազմելով շուրջ 11 հազար: Ըստ ամիսների բողոքների թիվն առավել շատ է, օրինակ` 2018 հուլիս ամսվա բողոքների թիվը նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի թվից եղել է 10 անգամ ավելի: Կրկնակիից ավելի աճել են այցերն ազատությունից զրկման վայրեր, քրեակատարողական հիմնարկներ ու ոստիկանության բաժիններ: Իսկ առանձին հաստատությունների դեպքում ցուցանիշներն առավել բարձր են: Օրինակ` 11 անգամ աճել են այցերը հատուկ դպրոցներ ու այլ կրթական հաստատություններ, մշտադիտարկման է ենթարկվել Երեւանի ու մարզերի 200-ից ավելի դպրոց ու մանկապարտեզ: Զգալիորեն ավելացել են այցերը հոգեբուժական հաստատություններ:

2016 թվականից գործադրվել է բոլորովին նոր պրակտիկա: Մենք ինքներս ենք մշակում օրենսդրական նախագծեր, իսկ մեր զեկույցները դրվում են այդ նախագծերի հիմքում: Ընդ որում, ոչ միայն մշակվում են առանձին օրենքների նախագծեր, այլ մեծածավալ փաթեթներ, որոնք միանգամից կարող են դրվել բարեփոխումների հիմքում: Այդ ամենը ներկայում գտնվում է ինչպես Կառավարությունում, այնպես էլ խորհրդարանում: Ասածիս լավագույն ապացույցն է ազատությունից զրկված մարդկանց իրավունքներին առնչվող օրենքների այն փաթեթը, որն ամբողջությամբ երեկ խորհրդարանն ընդունեց: Դա նախաձեռնվել է Մարդու իրավունքների պաշտպանի կողմից, առավելապես հիմնված է Մարդու իրավունքների պաշտպանի ուսումնասիրությունների վրա ու կյանքի կոչվեց Մարդու իրավունքների պաշտպանի, արդարադատության նախարարության ու Ազգային ժողովի պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի եռակողմ համագործակցությամբ: Դրանց մասին կխոսեմ ելույթիս հետագա հատվածներում:

Այս ամենին զուգահեռ, իհարկե, վստահորեն աճում է Մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատանքի արդյունավետությունը: Նախորդ տարիների թվական պատկերը վկայում է, որ 5 անգամ աճել է դրական ելքով անհատական բողոքների թիվը:

Չնայած լարված ու գերբեռնված աշխատանքին, հաշվետու ժամանակահատվածն արժեւորվել է շուրջ երկու տասնյակ արտահերթ զեկույցներով, ուղեցույցերով ու հայեցակարգերով:

2017 թվականից սկսվել ու նախորդ տարի ամրապնդվել են Սահմանադրական դատարան ներկայացվող հատուկ կարծիքները բոլոր գործերով, սա բոլորովին նոր պրակտիկա է, որը զգալիորեն ազդեց Մարդու իրավունքների պաշտպանի միջազգային հեղինակության աճին:

Իրականացվում են պարբերական այցեր մարզեր ու, հատկապես, սահմանամերձ գյուղեր` ինչպես անձամբ իմ կողմից, այնպես էլ` աշխատակազմի: Կազմակերպվում են վերապատրաստումներ ինչպես պետական մարմինների, այնպես էլ քաղաքացիական հասարակության համար:

2017 թվականից ամբողջությամբ ուժի մեջ մտավ «Մարդու իրավունքների պաշտպանի մասին» ՀՀ սահմանադրական օրենքը, որը հենց ինքը` Եվրոպայի խորհուրդը համարում է լավագույններից 47 անդամ պետությունների թվում:

Մեծ ձեռքբերումներ են արձանագրվել Մարդու իրավունքների պաշտպանի հաստատության կայացման ու միջազգային հեղինակության սրընթաց աճի ուղղությամբ: Այսօր մենք ձեւավորում ենք միջազգային լավագույն փորձ: Աննախադեպ ակտիվացել է մեր ներգրավվածությունը միջազգային ասպարեզում, այդ թվում` առաջին անգամ երբեւէ միջազգային դատական ատյաններում գործերի քննությանը մասնակցությամբ, անդամակցում ենք միջազգային կառույցների բյուրոներում ու կառավարման խորհուրդներում:  Մեր աշխատանքն արտացոլվում է այլ երկրների ու միջազգային կառույցների հեղինակավոր զեկույցներում:

Մարդու իրավունքների պաշտպանը 2016 ու 2018 թվականներից  օժտված  է միանգամից երեք միջազգային կոնվենցիոն մանդատներով: Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատանքն անցած տարվա ընթացքում արժանացավ միջազգային բարձր գնահատականների` Եվրոպայի խորհուրդ, Միավորված ազգերի կազմակերպություն, Եվրոպական միություն, ԵԱՀԿ եւ այլն:  Բերեմ ընդամենը մեկ օրինակ. Վարշավայում ԵԱՀԿ մարդկային չափման հարցերով 2018 թվականի սեպտեմբերի 17-ի բարձրաստիճան համաժողովի ընթացքում, որին բացման խոսքով հանդես գալու իրավունք էր վերապահված նաեւ ինձ, Եվրոպական միության եւ միության անդամ բոլոր երկրների անունից Միացյալ Թագավորության կառավարությունը ԵԱՀԿ բոլոր անդամ-երկրներին ուղղված հայտարարությամբ նշեց, մեջբերում եմ. «Մենք հատկապես առանձնացնում ենք Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպանի ունեցած դրական դերը 2018 թվականի խաղաղ հավաքների մշտադիտարկման հարցում»: Այնուհետեւ, հայտարարությամբ ուղղակիորեն նշվեց, որ Մարդու իրավունքների պաշտպանը գործել է իրապես անկախ, իսկ հետո, նկատի ունենալով մեր աշխատանքը` հայտարարությունն ընդգծեց, որ այդ աշխատանքն օրինակ է բոլորի համար:

Հարգելի գործընկերներ, հպարտությամբ պետք է նշեմ, որ միջազգային գնահատականների բարձրակետը եղավ Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպանին անկախության ու արդյունավետ աշխատանքի ամենաբարձր «A» միջազգային կարգավիճակի շնորհումը: Պաշտոնական եզրակացությամբ, որը տրվել էր անկախ գնահատող հանձնախմբի կողմից, հատուկ նշումով գովեստի են արժանացվում Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպանի ջանքերը, որոնք ուղղված են երկրում մարդու իրավունքների խթանմանն ու պաշտպանությանը` չնայած բարդ իրավիճակներում աշխատանքին, այդ թվում` հատկապես դրական համարելով այն, որ  պաշտպանը հրապարակային դիրքորոշումներ է հայտնում զգայուն հարցերի վերաբերյալ: Միջազգային այդ հանձնախումբը գործում է ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների գերագույն հանձնակատարի գրասենյակի քարտուղարությամբ: Այս մեխանիզմով, իհարկե, անկախ գնահատումն իրականացվում է որոշակի պարբերականությամբ եւ Հայաստանն այդ կարգավիճակն ունի 2006 թվականից:

Հարգելի պատգամավորներ, սիրելի հայրենակիցներ, 2018 թվականը նշանավորվեց մեր երկրի համար պատմական նշանակության իրադարձություններով, որոնք հանգեցրեցին հիմնարար փոփոխությունների պետության ու հասարակության կյանքում, ունեցան հսկայական ազդեցություն աշխարհում Հայաստանի վերաբերյալ ընկալումների հարցում: Հայաստանի քաղաքացին հնարավորություն ստացավ իր կամքի ազատ իրացման շնորհիվ հասնել երկրում սկզբունքային փոփոխությունների: Նախադեպը չունեցող այս իրադարձություններն ակնհայտորեն բարձրացրեցին քաղաքացու վստահությունը հանրային իշխանության նկատմամբ, ինչն էլ փոխադարձաբար հանգեցրեց հանրային իշխանության հաշվետվողականության բարձրացման:

Դեռ մարտի 31-ին, սկսած այն օրվանից, երբ Ազգային ժողովի պատգամավոր Նիկոլ Փաշինյանը նախաձեռնեց «Իմ քայլը» շարժումը Հայաստանի Գյումրի քաղաքից, իմ որոշմամբ սահմանվեց գործընթացի մշտական դիտարկում:

Մարդու իրավունքների տեսանկյունից կարեւոր էր, որ «Իմ քայլը» շարժման հիմնարար բաղադրիչ էր ի սկզբանե հայտարարված բաց ձեռքերի սկզբունքը, ինչը շարժման առաջնորդի կողմից ներկայացվում էր որպես բռնությունից զերծ  հանձնառություն եւ բացառապես խաղաղ միջոցների գործադրում: Ապրիլյան հավաքների սկզբից սկսած առաջնահերթ խնդիր դարձավ հավաքների այն մասնակիցների իրավունքների երաշխավորումը, ովքեր ոստիկանության կողմից ենթարկվում էին վարչական ձերբակալման կամ բերման էին ենթարկվում ոստիկանության բաժիններ: Հարցն այն էր, որ ձերբակալումները կամ բերման ենթարկելը հաճախ տարերային էին ու չհամակարգված: Հավաքների կազմակերպիչները նույնպես դիմում էին անկանխատեսելի գործողությունների: Օրինակ` կարող էին հանկարծակի հայտարարել նախապես չնշված որեւէ փողոց փակելու մասին: Իրադարձությունները զարգանում կամ փոխվում էին շատ արագ, հաճախ հնարավոր չէր էլ լինում կանխորոշել, որ ուղղությամբ էր հնարավոր նախապես որոշել եւ ուղղել ռեսուրսները, մշտապես առաջանում էր ռեսուրսների վերադասավորումներ իրականացնելու անհրաժեշտություն: Միակ ելքը մնում էր ամբողջական կամ տոտալ մշտադիտարկումը` շուրջօրյա աշխատանքի սկզբունքով, ինչպես նաեւ այդ մշտադիտարկման հետ միասին այցերն ու գրավոր ընթացակարգերով վարույթները: Պետք էր հաշվարկել աշխատանքի յուրաքանչյուր հնարավոր ուղղություն, որոշել դրա համար անմիջականորեն պատասխանատու աշխատակցին ու սահմանել նրա պատասխանատվության ոլորտը: Ըստ այդմ, Մարդու իրավունքների պաշտպանի որոշմամբ ձեւավորվեցին աշխատանքային խմբեր, որոնք գործում էին շուրջօրյա արտակարգ գրաֆիկով: Բոլոր աշխատանքներն, իհարկե, ինքս անմիջականորեն էի ղեկավարում` նաեւ անձամբ իրականացնելով այցեր:

Ընդամենը երկշաբաթյա ժամկետում Մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմի թեժ գծին ստացվեց հավաքների մասնակիցների իրավունքներին առնչվող շուրջ 500 ահազանգ: Ոստիկանության բաժիններ եւ ձերբակալվածներին պահելու վայրեր կատարած շուրջ 100 այցի ընթացքում առանձնազրույց ենք ունեցել բերման ենթարկված շուրջ 1000 անձի եւ ձերբակալվածի կարգավիճակ ունեցող 22 անձի հետ:

Եվ այս ամենը` հիմա առավել կոնկրետ: Նախ` բազմաթիվ էին ոստիկանության կողմից թույլ տրվող խախտումները, որոնք առնչվում էին հավաքների մասնակիցների իրավունքներին ու, հատկապես, նրանց ապօրինի ազատությունից զրկելուն: Օրինակ` հավաքի խաղաղ մասնակիցները զրկվում էին ազատությունից կամ պահվում էին սահմանված ժամկետից ավելի երկար հենց միայն ինքնությունը չներկայացնելու պատճառով կամ, այլ կերպ` այն փաստի ուժով, որ որոշել էին օգտվել լռելու իրենց իրավունքից: Չէին ապահովվում ազատությունից զրկված մարդու համար նախատեսված նվազագույն իրավունքները` լռելու, փաստաբան ունենալու, բժշկական օգնությունից օգտվելու, իր նախընտրած անձին իր գտնվելու վայրի մասին տեղեկացնելու կամ զանգի եւ այլ իրավունքներ: Համատարած  էին անթույլատրելի դեպքերը, երբ չնայած մարդուն ազատությունից զրկելու պատճառների մասին անհապաղ տեղեկացնելու սահմանադրական ուղիղ պահանջին` ընդհանրապես, որեւէ հիմք չէր պարզաբանվում: Ազատությունից զրկելու պահին պատճառները պարզաբանելու փոխարեն պարզապես նշվում էր, որ, ասենք, դա կարվի ոստիկանության բաժնում կամ բաժին տանելու ճանապարհին կամ անթույլատրելի պատճառաբանություն այն մասին, որ ոստիկանությունն այդ մասին տարածել է հրապարակային հայտարարություն:

Հատուկ ուզում եմ ընդգծել, որ ցուցարարի կամ ցանկացած այլ անձի հետ շփվող յուրաքանչյուր ոստիկան պետք է սպառիչ տիրապետի այն իրավունքներին, որ իր կողմից բերման ենթարկվողը կամ ձերբակալվողն ունի, ինչպես նաեւ այդ իրավունքների իրացումն ապահովող պարտականություններին: Ոստիկանության ծառայողը նաեւ պետք է հստակ գիտակցի, թե որ պահից ազատությունից զրկված կհամարվի այն անձը, ում նա մոտեցել է, եւ որ պահից նա պետք է այդ անձի համար երաշխավորի իրավունքներից օգտվելը: Ընդ որում, դա պետք է արվի այնպես, որ յուրաքանչյուր մարդ իր վրա զգա ոստիկանության այդ գիտելիքի սպառիչ արդյունքը: Հատուկ նշում եմ անում, որ այս պրակտիկան նկատի ունենալով` դեռ 2016 թվականի հուլիսյան իրադարձությունների առնչությամբ տեղի ունեցած հավաքներից հետո դիմել էի Սահմանադրական դատարան: Չնայած նրան, որ ՍԴ-ը հաստատեց իմ դիմումի բոլոր հիմնավորումները, այդուամենայնիվ նույն խախտումները շարունակվեցին նաեւ 2018 թվականին:

Ակնհայտ էր, որ մեր երկրում փողոցից մարդուն բերման ենթարկելու կամ  նրան ազատությունից զրկման մեխանիզմը համակարգային սխալներով էր գործադրվում: Ապրիլյան հավաքների օրերին բազմաթիվ էին փաստաբանի մուտքը ոստիկանության բաժիններ խոչընդոտելու կամ, առհասարակ, փաստաբանի մուտքը վստահորդի մոտ չթույլատրելու դեպքերը: Ոչ իրավաչափ այս պրակտիկայով պայմանավորված` փաստաբանները շատ դեպքերում, արդեն իսկ հաստատապես իմանալով, որ, միեւնույն է` ոստիկանության բաժին մուտք գործել չի թույլատրվելու, նախապես տեղեկացնում էին Մարդու իրավունքների պաշտպանին կամ ներկայացուցիչներին: Այդ օրերի մեր աշխատանքն արձանագրեց հավաքների մասնակիցների նկատմամբ ոստիկանության կողմից արգելված վերաբերմունքի, այդ թվում` բռնության գործադրման ու արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունքի դեպքեր: 2018 թվականի ապրիլ-մայիս ամիսների ընթացքում արձանագրվեցին դեպքեր, երբ մարդիկ բերման էին ենթարկվում կամ ձերբակալվում ոստիկանությանը չպատկանող քաղաքացիական տրանսպորտային միջոցներով, առանց համազգեստի կամ տարբերանշանի ոստիկանության ծառայողների կողմից:

Ոստիկանության ծառայող-քաղաքացի հարաբերություններում ոստիկանի` իբրեւ իշխանության ներկայացուցչի անհատականացումն ու նրա կարգավիճակի ճիշտ ընկալումն ինքնանպատակ չէ. այն կանխորոշում է թե՛ մարդու համար կանխատեսելի վարքագիծ, եւ թե՛ երաշխիք է ոստիկանի գործողությունների իրավաչափության ու հնարավոր չարաշահումների կանխման առումով: Այլ կերպ` ոստիկանի գործողությունները հավաքի մասնակցի համար պետք է լինեն ընկալելի եւ կանխատեսելի, իսկ ոստիկանության ծառայողը` իդենտիֆիկացվող:

Խախտումների մյուս խումբը կապված էր ձերբակալվածներին օրենքով նախատեսված առավելագույն ժամկետից ավելի անազատության մեջ պահելու հետ: Ընդ որում, այս համատարած պրակտիկայի պայմաններում մարդկանց բաժիններում ավելի պահելն արդարացնելու համար բերվում էին ձեւական բնույթի պատճառաբանություններ, օրինակ` որ անհրաժեշտ է կատարել լրացուցիչ գործողություններ, մատնանշվում էր մարդկային ռեսուրսների պակասը եւ այլն: Սրանք, իհարկե,  անընդունելի պատճառաբանություններ են:

2018 թվականի ապրիլյան հավաքների ընթացքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվել անչափահասների իրավունքների ապահովմանը: Հավաքների ընթացքում բռնություններ գործադրվեցին ու այլ խախտումներ թույլ տրվեցին նաեւ անչափահասների կամ երեխաների նկատմամբ: Ակնհայտ էր, որ ծնողները կամ այլ օրինական ներկայացուցիչներ խնդիրներ էին ունենում իրենց երեխաներին գտնվելու վայրը պարզելու տեսանկյունից: Հաճախ Մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմի օգնությամբ էին հայտնաբերվում նրանք հենց ոստիկանության բաժիններում: Դա նաեւ հետեւանք էր այն բանի, որ երեխաները հաճախ ներգրավվում էին հավաքներին առանց ծնողների կամ նույնիսկ ուսուցիչների գիտության կամ համաձայնության, այդ թվում` երեխայի համար անծանոթ մարդկանց կողմից, ովքեր դա հաճախ անում էին դպրոցի տնօրինությանն ու ուսուցչական կազմին ուղղված վիրավորական արտահայտությունների ու ճնշումների հաշվին: Ստեղծված կոնկրետ իրավիճակում այլեւս երեխայի լավագույն շահից չէր բխում, անթույլատրելի էր նրան ներգրավելը փողոցներ արգելափակելու գործընթացին, թեեւ ինքս հստակ գիտակցում եմ երեխայի իրավունքը` մասնակցել հավաքների կամ այլ զանգվածային միջոցառումների:

Խնդրահարույց էր այն, որ բերման ենթարկված կամ ազատությունից զրկված նույն մարդիկ բերման էին ենթարկվում միաժամանակ եւ՛ վարչական, եւ՛ քրեական վարույթի շրջանակում: Խնդրահարույցն այստեղ այն էր, որ նույնիսկ ոստիկաններն իրենք հստակ չէին կարողանում նշել, թե ինչ վարույթի շրջանակում է մարդն ազատությունից զրկվում, չկար պետության կողմից մարդուն տրվող ազատությունից զրկելու հստակ նպատակ: Վարչական իրավախախտման կասկածով բերման ենթարկված անձինք սահմանված ժամի ավարտից հետո շարունակում էին պահվել բաժնում` քրեական վարույթի շրջանակում հիմնականում` վկայի, իսկ մի շարք դեպքերում` նաեւ կասկածյալի կարգավիճակով հարցաքննության ենթարկվելու նպատակով: Ընդ որում, բերման ենթարկվածներն իրենք հաճախ չէին իմանում թե ինչո՞ւ են բերման ենթարկվել ու ինչո՞ւ են արդեն քրեական գործով պահվում, ստիպված էին լինում հաճախ երկար սպասել քննիչի կամ հետաքննության աշխատակցի ժամանելուն: Կարծում եմ` նպատակը պարզ էր, նույն հետեւությունն արվում է զեկույցում. թույլ չտալ մարդկանց մասնակցել հավաքներին: Հավաքների ազատության իրավունքը ժողովրդավարական հասարակությունում հիմնարար իրավունք է եւ այդպիսի հասարակության հիմնաքարերից է:

2018 թվականի ապրիլյան հավաքների բնութագրիչ գիծն էր տարբերվող մարտավարությունը: Մասնավորապես, առաջին իսկ օրերից հավաքի մասնակիցները սկսեցին փակել Երեւան քաղաքի փողոցները: Հիմնականում ամեն ինչ սկսվեց Երեւանի Ֆրանսիայի հրապարակն արգելափակելուց` դադարեցնելով հրապարակին հարող ճանապարհների երթեւեկությունը: Այդ ողջ ընթացքում անչափ կարեւոր էր, որ հավաքների օրերին կազմակերպիչների ու հատկապես Նիկոլ Փաշինյանի կողմից պարբերաբար հնչում էր, որ դրանք պետք է կրեն բացառապես խաղաղ բնույթ, բոլոր գործողությունները լինելու են իրավունքի շրջաններում, առանց օրենքի խախտումների, խաղաղ քաղաքացիական անհնազանդության տարբերակով: Ընդ որում, ապրիլյան հավաքների ընթացքում փողոցները փակելուն, տրանսպորտի երթեւեկությունը կանգնեցնելուն ուղղված հավաքների կազմակերպիչների գործողություններն ինքնին ոչ թե հավաքների անցկացման անխուսափելի արդյունք էին, այլ նպատակաուղղված էին հենց հավաքների մասնակիցների շարունակական համալրմանը` ըստ էության, հանդիսանալով օրակարգի հիմնական միջոցառում:

Ինքնին փողոց կամ կամուրջ արգելափակելը, եթե դա զանգվածային միջոցառման հիմնական նպատակն է, այլ ոչ թե հավաքի անխուսափելի հետեւանքը, չի տեղավորվում կոնվենցիայով պաշտպանվող հավաքների ազատության պաշտպանության շրջանակներում: Սրանով հանդերձ, եթե հավաքները դիտարկենք որպես հասարակության անդամների կոնկրետ խմբի սահմանադրական իրավունքի իրացում, որը որոշակի անհարմարություններ պատճառելով` հակադրվում եւ այդպիսով մրցակցում է հասարակական կարգի, այլոց իրավունքների եւ ազատությունների հետ, ըստ միջազգային իրավաբանության` պետք է կիրառվեր հանրային եւ մասնավոր շահերի հավասարակշռման բանաձեւը: Սակայն ապրիլյան հավաքների ընթացքում ճանապարհները փակելու ու երթեւեկության արգելափակման համատարած բնույթը կասկած չէր թողնում, որ հասարակական կյանքի սովորական ընթացքը կանգ էր առել` վերափոխվելով «հասարակական շարժման»:

Ընդհանուր առմամբ, հավաքների մշտադիտարկումը ցույց տվեց, որ ապրիլյան իրադարձությունները, կարծես թե, դուրս էին եկել հավաքների ազատության իրավունքի կոնվենցիոն բովանդակությունից եւ շրջանակներից այն առումով, որ երթեւեկության դադարեցումը, Երեւան քաղաքի տասնյակ փողոցների փակումը, օրինակ`  չառաջացրեց հանրային եւ մասնավոր շահերի հակազդման խնդիր: Նման գործելաոճը, մասնակի բացառություններով հանդերձ, հասարակական կոնսենսուսի արդյունք էր: Հետեւաբար, ճանապարհները փակելը, գործադուլն ու դասադուլը, կարծեք թե, դարձել էին հանրային շահի հասցեատիրոջ` այսինքն` հասարակության անդամների համաձայնեցված գործողությունները: Իհարկե, արձանագրվեցին դեպքեր, երբ ճանապարհների փակ լինելու պատճառով անձանց առողջության պահպանման եւ կենսական կարեւորության այլ իրավունքների իրացման խնդիր էր առաջ գալիս: Մտահոգիչ էին քաղաքացիների կողմից Պաշտպանին ուղղվող ահազանգերը, որոնք վերաբերում էին բժշկական օգնություն ստանալու, քաղաքացիների կողմից իրենց բնակարաններ կամ տներ, աշխատավայրեր հասնելու դժվարություններին եւ այլն:

Միեւնույն ժամանակ, թե՛ հավաքի կազմակերպիչների, թե՛ իրավապաշտպանների կողմից այն դեպքերում, երբ առանձին դեպքերում առաջ էին գալիս որոշակի հրահրումներ, նշվում էր սադրիչ խմբերի առկայության մասին, որոնք փորձում էին բախումներ հրահրել` այդպիսով ոստիկանության կողմից խաղաղ հավաքների մասնակիցների նկատմամբ սահմանափակումների իրավական հիմքեր ստեղծելով:

Հատուկ ուզում եմ նշել,  որ ապրիլյան հավաքների ողջ ընթացքում Մարդու իրավունքների պաշտպանի անմիջական դիտարկումները, տեղում ազատությունից զրկված անձանց իրավունքների ապահովման վիճակի գնահատումը հնարավորություն ընձեռեցին եզրահանգել, որ քաղաքացիական անհնազանդության հաջողման եւ արձանագրված ձեռքբերումների կարեւոր նախադրյալ էր հավաքների խաղաղ բնույթը, իսկ այդ հարցում, իհարկե, մեծ դեր ունեցան հավաքների կազմակերպիչները` «Իմ քայլը» շարժման առաջնորդի ղեկավար Նիկոլ Փաշինյանի առաջնորդությամբ: Նա իր կոչերով անընդհատ հորդորում էր հավաքների մասնակիցներին պահպանել հանդուրժողականություն, ինչն այդ պահին կարեւոր էր:

Հատուկ ուզում եմ նշել, որ, առհասարակ, այդ օրերին լարվածություն թույլ  չտալու համար, ապահովելու համար համերաշխությունն ու հանդուրժողականությունը, նաեւ  անփոխարինելի դեր կատարեցին ԱԺ պատգամավոր Արարատ Միրզոյանը, այդ պահին Երեւանի ավագանու անդամ Արայիկ Հարությունյանը, Ալեն Սիմոնյանը, Դավիթ Սանասարյանը եւ հավաքների այլ կազմակերպիչներ:

Կարեւոր է նաեւ արձանագրել, որ չնայած հավաքների ընթացքում ոստիկանության` հավաքի ոչ օրինական լինելու, հավաքի մասնակիցների գործողությունների ոչ իրավաչափության, ըստ այդմ` հավաքը ցրելու հիմքերի առկայության վերաբերյալ հայտարարություններին, ոստիկանությունը չդիմեց մասշտաբային գործողությունների` ուղղված հավաքի վայրից մասնակիցներին հեռացնելուն եւ հավաքը ճնշելուն: Այս մոտեցումը եւս նպաստեց հավաքի օրերին զանգվածային ընդհարումների կանխմանը: Սա ակնհայտ դրական նշանակություն ուներ երկրում տեղի ունեցող ժողովրդավարական զարգացումների առումով:

Տարեկան հաղորդմամբ առանձին անդրադարձ կա` նաեւ ապրիլի 22-ին հավաքի կազմակերպիչ ղեկավարների ձերբակալության հետ կապված:

Այդ օրերին վնասներ կրեցին, իհարկե, նաեւ լրագրողները: Սա անթույլատրելի էր, որովհետեւ լրագրողների աշխատանքն ուղղված էր հանրային իրադարձությունների վերաբերյալ հանրությանը տեղեկություններ տրամադրելուն:

Կարեւոր նշանակություն ունեցավ նաեւ խնդիրը, որն առնչվում էր ատելության խոսքին եւ անհանդուրժողականությունը, խոսքի ազատության չարաշահումներին սոցիալական ցանցերում: Ակնհայտ էր, որ առկա էր խիստ լարվածություն: Ոստիկանության խախտումներն օգտագործվում էին ատելություն տարածելու եւ լարվածություն հրահրելու համար: Առավելապես կեղծ օգտատերերի կողմից հատուկ բացվում էին խմբեր արագորեն, որոնք օգտագործում էին նաեւ նախորդ տարիների խախտումները: Խիստ անթույլատրելի էր, որ առկա էին ոստիկանության ծառայողների արժանապատվությունը վիրավորող արտահայտություններ: Անթույլատրելի էր եւ մտահոգիչ էր հատկապես այն, երբ սկսեցին հատուկ թերթիկներ բազմացնել, որտեղ ուղղակի հրահանգներ էին հավաքների մասնակիցներին` ինչպես նվաստացնել ոստիկանի արժանապատվությունը, եթե ոստիկանը բերման է ենթարկել մարդուն հավաքի վայրից ոստիկանության բաժին: Պետք է նշել, որ սոցիալական ցանցերում առկա անհանդուրժողականությունը, իհարկե, շարունակվում է նաեւ մինչ օրս: Այն հաճախ դրսեւորվում էր եւ դա մինչ այժմ էլ շարունակվում է ընդդիմախոսների կարծիքն ընդհանրապես չհանդուրժելով, մարդու արժանապատվությունը նվաստացնող, ընդհուպ` ատելություն քարոզող, իսկ առանձին դեպքերում` կոնկրետ անձանց դեմ նույնիսկ թշնամանք հրահրող հակադարձումներով:

Կարեւոր եմ նաեւ համարում արձանագրել լրագրողների կարեւոր դերը` հեռացնելու այն բոլոր մեկնաբանությունները, որոնք պարունակում են ատելության խոսք:

Հարգելի պատգամավորներ, կարեւորագույն նշանակություն ունեցող հարցերից է մեր երկրի իրավական համակարգի համար կալանքների կիրառության պրակտիկան: Օրենսդրական առումով ու գործնականում դեռ բացակայում է լիարժեք ընկալումն այն մասին, որ կալանքը պետք է լինի բացառիկ խափանման միջոց: Կալանքն այլընտրանքային խափանման միջոցների թվում պետք է լինի վերջինը: Ցավոք, մեր երկրի օրենսդրության համակարգում դեռ բացակայում է այդ մոտեցումը: Պետք է նշեմ, իհարկե, որպես դրական մեջբերվում է այն փաստը, որ զգալիորեն նվազել է դատարան ներկայացվող կալանքի միջնորդությունների թիվը, բայց հատուկ ուզում եմ ընդգծել հանուն արդարության եւ օբյեկտիվության, որ առկա օրենսդրության պայմաններում, որը գործում էր նաեւ 2018 թվականից առաջ, այդ ինչպե՞ս ստացվեց, որ նույն օրենսդրության պայմաններում պրակտիկան փոխվեց: Ակնհայտ է, կարծում եմ, որ սա քաղաքական փոփոխության եւ քաղաքական դիրքորոշման արդյունք է: Կարճաժամկետ հեռանկարում, միգուցե, սա դրական ազդեցություն ունի, բայց երկարաժամկետ հեռանկարում կարող է առավել վտանգավոր էֆեկտներ ունենալ, եթե օրենսդրական փոփոխություններ հրատապ չարվեն, որովհետեւ դարձյալ կարող է այդ պրակտիկան փոխվել այդ նուն փոփոխությունների պատճառով. նկատի ունեմ քաղաքական դիրքորոշումը:

Այդ նույնը վերաբերում է նաեւ ոստիկանության կողմից ազատությունից զրկելու մեխանիզմի գործադրմանը: Հատուկ ուզում եմ նշել նաեւ, որ կալանքների կիրառությունն ինքնին հանգեցնում է նաեւ այլ խնդիրների եւս, օրինակ` սկզբունքորեն հակասում է միջազգային չափանիշներին Հայաստանի իրավապահ մարմինների կողմից գործադրվող այն պրակտիկան, երբ նախնական կալանքի ենթարկված մարդկանց արգելում են տեսակցություններն ընտանիքի անդամների հետ: Պրակտիկայում սա կրում է մարդուն լրացուցիչ զրկանքներ պատճառելու բնույթ, եւ իհարկե, մեծ է կամայական ռիսկի դերը:

Այդ իսկ պատճառով իմ եւ աշխատակազմի կողմից մշակվել է մեծ օրենսդրական փաթեթ, որն ուղարկված է խորհրդարան եւ Կառավարություն: Այն առաջարկում է սկզբունքորեն փոխել այս մեխանիզմը, մասնավորապես նախատեսել, առնվազն, դատախազի մինչդատական վարույթում, դատարանի կողմից դատական վարույթում այս հարկադրանքի միջոցի եւ դա անվանել նաեւ հարկադրանքի միջոց կիրառելու մեխանիզմը: Իրավունք չունի քննիչն արգելել նախնական կալանքի տակ գտնվող մարդուն, տեսակցելու իր ընտանիքի անդամներին: Դա պետք է լինի կոնկրետ որոշմամբ, կոնկրետ պատճառաբանված, հանձնվի անձին, վերանայվի` անկախ նրանից, մարդը բողոքո՞ւմ է, թե՞ չէ, որպեսզի կարողանա երաշխիքների լիարժեք պաշտպանվածություն ապահովել:

Այս ամենով հանդերձ, ՀՀ իրավական համակարգում լուրջ խնդիրներ են առաջացնում այն հարցերը, որոնք կապված են դատական իշխանության հետ: Դատական համակարգում առկա են հրատապ լուծում պահանջող խնդիրներ, այդ թվում այնպիսիք, որոնք կապված դատարանների արտաքին եւ ներքին անկախության, դատարանի նկատմամբ քաղաքացու վստահության պակասի, արդար դատաքննության երաշխավորման, կոռուպցիոն դրսեւորումների ու այլ հարցերի հետ: Ավելին, Մարդու իրավունքների պաշտպանին հասցեագրվող բողոքները վկայում են, որ առկա են դեպքեր, երբ առանձին դատավորներ իրենց վարքագծով վնասում են դատական համակարգի հեղինակությանը: Այս ամենը նաեւ չքաղած դասերի ու այն բանի հետեւանք է, որ նախկինում պատշաճ ուշադրություն չի դարձվել ոլորտի խնդիրներին:

Սակայն, այս ամենով հանդերձ, պետք է խնդիրներին հասնել գործող Սահմանադրությանն ու օրենքների համապատասխան:

Անցած տարվա ընթացքում մեծ ուշադրություն է դարձվել նաեւ խոշտանգումների կանխարգելման մեխանիզմին:  Կանխարգելման մեխանիզմի այս գործունեության ուղղության առանցը կազմել են մի շարք նոր հիմնարար դրույթներ: Մասնավորապես, պետք է ներդրվի ազատությունից զրկված անձի նկատմամբ վստահության կանխավարկածի գաղափարը: Ազատությունից զրկման վայրում պահվող յուրաքանչյուր անձի նկատմամբ պետք է ցուցաբերվի անհատական մոտեցում: Խնդիրը Հայաստանի քրեակատարողական համակարգի հետ մշտապես նաեւ եղել է այն, որ ազատությունից զրկված մարդը զրկված է եղել իրեն վերաբերող որոշումների կայացմանը մասնակցելու հնարավորությունից:

Քրեակատարողական համակարգում պետք է արմատավորվի հիմնարար սկզբունք: Բժիշկը պետք է դիտարկվի ազատությունից զրկված անձի կողմից ոչ թե որպես ուսադիրներով մարդ, այլ որպես բժիշկ եւ, հակառակը, բժիշկը պետք է դիտարկի ազատությունից զրկված անձին որպես իր սովորական պացիենտ: Ցավոք սրտի, բժիշկների նկատմամբ քրեակատարողական համակարգում վստահությունը շատ ցածր է: Սրա պատճառները խորքային են: Դա կապված է ռեսուրսների բացակայության հետ, դա կապված է վերապատրաստման դասընթացների բացակայության հետ, մասնագետների պակասի եւ այլ խնդիրների հետ:

Հատուկ ուզում եմ նշել, որ ՀՀ-ում ստեղծված է ընդամենն իրավաբանորեն քրեակատարողական բժշկության կենտրոն, բայց, փաստացի, այն չի գործում: Սա շատ լուրջ խնդիրներ է առաջացրել քրեակատարողական հիմնարկներում` կապված բժիշկների գործունեության, եւ, առհասարակ, նրանց անկախության հետ:

Այս բոլոր հարցերում պետք է ցուցաբերել բացառիկ արագություն բոլոր բարեփոխումների մեջ: Գրեթե պրակտիկայում արդյունավետ չէ պրոբացիոն ծառայությունը: Այն ստեղծվել է` իբրեւ նպաստելու համար պայմանական վաղաժամկետ ազատման համակարգի կատարելագործմանը, բայց կայացումից դեռեւս շատ հեռու է: Պետությունը չի ցուցաբերում պատշաճ ուշադրություն այս ոլորտի խնդիրներին եւ պրոբացիոն համակարգի կայացմանը:

Հարգելի պատգամավորներ, սիրելի հայրենակիցներ, Մարդու իրավունքների աշխատանքը ներառել է նաեւ հատուկ խումբ անձանց իրավունքների պաշտպանությունը: Օրինակ` երեխանեի իրավունքները, օրինակ` հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց իրավունքները, օրինակ` զինծառայողների իրավունքները կամ, որ ավելի ճիշտ է, զինված ուժերում մարդու իրավունքների պաշտպանության հարցերը: Օրինակ` զինծառայողների հետ կապված կարեւորագույն 3 խումբ խնդիրները կազմում են բժշկական կամ առողջապահական հարցերը, կարգապահական ոլորտի հարցերն ու սոցիալական հարցերը:

Ինձ համար կարեւոր են նաեւ այն հարցերը, որոնք վերաբերում են կանանց իրավունքների պաշտպանությանը, շարունակական կրթության ապահովմանը` վաղ տարիքից սկսած, ընտանիքների տնտեսական ուժեղացման ապահովմանը եւ նաեւ այդ առումով կարեւորագույն նշանակություն ունեն այն աշխատանքները, որ մենք տարել ենք` կապված կանանց տնտեսական կարողությունների ուժեղացման հետ: Մարդու իրավունքների պաշտպանի գործունեության առանձին ուղղություն է կազմում նաեւ գործարարների իրավունքների պաշտպանությունը:

Հաշվի առնելով ժամանակի սղությունը, ընդամենը նշեմ, որ մարդու իրավունքների պաշտպանությունը չի լինի լիարժեք, եթե այն չընդգրկի նաեւ, օրինակ` հատուկ հաստատություններում աշխատող մարդկանց իրավունքների պաշտպանությունը: Այսօր քրեակատարողական հիմնարկներում, օրինակ` ոստիկանության բաժիններում, հոգեբուժարաններում, հատուկ տուն-ինտերնատներում լուրջ խնդիրներ են առկա` այնտեղ աշխատող մարդկանց կարգավիճակի, սոցիալական երաշխիքների հետ կապված: Շատ հարցեր ընդամենը հիմնված են անձնային բարեխղճության վրա: Չկա համակարգված պետական քաղաքականություն, վերահսկողական միասնական մեխանիզմներ:

Եվ վերջում, իմ աշխատանքի ֆունդամենտալ ուղղությունն են նաեւ Արցախին առնչվող հարցերը: Արցախը պետք է լինի քաղաքակիրթ աշխարհի անբաժան մասը: Մենք բոլորս պետք է համատեղ ջանքերով հասնենք Արցախի ժողովրդավարական ճանաչելիության ապահովմանը: Այս առումով ես ակտիվ համագործակցություն եմ հաստատել, իհարկե, Արցախի մարդու իրավունքների պաշտպանի հետ: Բոլոր հարցերն իմ կողմից դիտարկվում են մարդու իրավունքների տեսանկյունից: Չի կարող տարածքի քաղաքական կարգավիճակը որեւէ նշանակություն ունենալ իրավունքների պաշտպանության վրա: Մեր հայրենիքի արցախյան հատվածում նույնպես բնակվում են կանայք, հաշմանդամություն ունեցող մարդիկ, երեխաներ, եւ նրանք նույնպես ունեն պաշտպանության անհրաժեշտություն: Չի կարող քաղաքականությունն այստեղ նշանակություն ունենալ:

Շնորհակալ եմ: Հարցերի դեպքում պատրաստ եմ պատասխանել:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն պրն Թաթոյան: Հիմնական զեկուցողին հարցեր ուղղելու համար հերթագրում: Հերթագրվել է 24 պատգամավոր: Սուրեն Գրիգորյան:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Պրն Թաթոյան, շնորհակալություն շատ համապարփակ եւ խորքային զեկույցի համար: Ես կուզեի եւս մեկ անգամ մեր ուշադրությունը հրավիրել այն հատվածին, որը վերաբերում էր հեղափոխության օրերին որոշ անձանց կողմից սադրիչ գործողությունների կատարմանը, որոնք, ինչպես նշեցիք, ուղղված էին հավաքների խաղաղ բնույթը կասկածի տակ դնելուն: Ես, ուղղակի, այդ հատվածը բաց թողեցի, դա ձեր դիտարկո՞ւմն էր, թե՞ այլ անձանց խոսքերով արձանագրումն էր, որ հստակ լինի, էլի:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Դա զեկույցում` տարեկան հաղորդման մեջ շատ ավելի մեծ ծավալով է ներկայացված: Մենք մեջբերել ենք հավաքների կազմակերպիչների եւ իրավապաշտպանների մտահոգությունները, որ հավաքների վայրերում առկա են սադրիչներ, եւ հավաքների կազմակերպիչների դերը հենց դրանում էր: Օրինակ` Բաղրամյան փողոցի հայտնի միջադեպը, երբ գործադրվեցին հատուկ միջոցներ, այդտեղ հավաքի կազմակերպիչները, քանի որ այդտեղ եղան հրահրումներ, ոստիկանների նկատմամբ գործադրվեց բռնություն, նաեւ քարեր էին նետում ոստիկանների ուղղությամբ, արգելափակոցի հետ կապված նաեւ, եւ դա էր, որ հավաքների կազմակերպիչները հայտարարում էին, որ դրական էր, հայտարարում էին, որ անհրաժեշտ է հեռացնել անմիջապես, եւ կարեւոր էին այդ պահին հավաքի կազմակերպիչների կոչերը` ուղղված թե՛ ոստիկաններին, որ իրենք չեն գործադրում որեւէ բռնություն կամ իրենց կողմից դա չի գալիս, եւ՛ հավաքի մասնակիցներին, որ պետք է ցուցաբերել բացառապես քաղաքացիական կեցվածք եւ քաղաքավարի եւ հարգանքով վերաբերվել ոստիկանության ծառայողներին:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, խնդրեմ:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Հաշվի առնելով, որ այս թեմայի շուրջ խոսում էինք, ես օրերս նկատել եմ, որ սոցիալական ցանցերում նաեւ շրջանառվում են որոշ տեսանյութեր, որոնք վերաբերում են Մաշտոցի պողոտայում որոշ գործողություններին: Ուղղակի, առիթից օգտվելով` ուզում եմ արձանագրել, որ ի ապացույց նրա, որ հավաքի կազմակերպիչներն ասում էին, որ նման գործողություններ կան, ամենացայտուն օրինակը, թերեւս դա էր, քանի որ հավաքները մի քանի օր շարունակ ունեին որոշակի տրամաբանություն, հավաքվելով Հանրապետության հրապարակում` այնուհետեւ լինում էր երթ, որն ավարտվում էր նույնպես Հանրապետության հրապարակում, եւ որոշ անձանց կողմից, այդ երթի ավարտից հետո, եւ երբ, ըստ էության պարզ էր, որ հավաքի կազմակերպիչների կողմից կատարվող գործողությունները դրանով ավարտվում էին, Մաշտոցի պողոտայում կատարվեցին համապատասխան սադրիչ գործողություններ, ուղղակի, մեր հայրենակիցների ուշադրությունն էլ եմ հրավիրում, որ չտրվեն, եւ որոշ անձինք իրենց հիշողության մեջ թարմացնեն, թե ում կողմից են նման գործողությունները եղել, եւ ոչ մի դեպքում դա չվերագրվի հավաքի կազմակերպիչներին կամ մասնակիցներին: Շնորհակալություն:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Նորից եմ ասում, ես նշում էի, որ հենց հավաքի կազմակերպիչներն իրենք էին կանխում դրանք: Դուք, հավանաբար նկատի ունեք Մաշտոցի պողոտայի երեկոյան դեպքը, երբ «Factor TV» լրատվամիջոցի գլխավոր խմբագրի հանդեպ աշխատանքը խոչընդոտվեց, նաեւ տեխնիկան վնասվեց: Այդ ժամանակ էր, որ ներկայիս գործող վարչապետը հայտարարեց, որ դա իրենց հետ որեւէ առնչություն չունի եւ սադրանք է: Այդ ժամանակ նաեւ քրեական վարույթ հարուցվեց, մենք ինքներս դիմեցինք քրեական հետապնդման մարմնին, եւ այդ դեպքը նույնպես մեր ուշադրության ներքո է եղել:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հարց ու պատասխանը կշարունակենք 30 րոպե ընդմիջումից հետո:


Ժամը 16:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ
 

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, շարունակում ենք հարցեր ուղղել մարդու իրավունքների պաշտպանին: Հաջորդ հարցը Լուսինե Բադալյանինն է: Խնդրեմ:

Լ.ԲԱԴԱԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Էստեղ եմ, պրն Թաթոյան, բարեւ ձեզ: Նախ` շնորհակալություն, շատ հանգամանալից եւ ծավալուն զեկույցի համար, որտեղ դուք, էսպես, ոլորտ առ ոլորտ անդրադարձել եք բոլոր խնդիրներին, երբեմն, նույնիսկ, լուծումներ եք էնտեղ առաջարկում: Ես կցանկանայի այս պահին մի փոքր խոսել «Պետական կենսաթոշակների մասին» ՀՀ օրենքին, հատկապես, 32-րդ հոդվածին, որի համաձայն` մինչեւ 2013 թվականի հունվարի 1-ը մարդկանց աշխատանքային ստաժը հաստատող հիմնական փաստաթուղթն աշխատանքային գրքույկն է, իսկ 92-ից մինչեւ 2013-ն ընկած ժամանակահատվածի համար հավելյալ փաստաթղթեր եւս անհրաժեշտ են, բայց կամ մի խնդիր. բազմաթիվ քաղաքացիներ մեզ դիմում են, ես վստահ եմ` ձեզ եւս դիմում են, ինչ-ինչ հանգամանքներում` կորել է նրանց աշխատանքային գրքույկը, լուծարվել են կազմակերպությունները, որտեղ նրանք աշխատել են, մի խոսքով, այս ամենի արդյունքում մարդիկ կորցրել են իրենց աշխատանքային ստաժը, էսպես ասեմ, որը տարիներ է եւ կենսաթոշակի վրա էական ազդեցություն կարող էր ունենալ: Դատական կարգով հարցերը հիմնականում այնքան էլ հեշտ չեն լուծվում, մեծ մասամբ չեն էլ լուծվում: Այս հարցի վերաբերյալ կցանկանայի իմանալ ձեր դիրքորոշումը եւ արդյո՞ք լուծում տեսնում եք, թե՞ ոչ:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Տիկին Բադալյան, շնորհակալ եմ հարցի համար, սա իրապես կարեւոր հարց է, ես չհասցրեցի ելույթում ներկայացնել: Տարեկան հաղորդման մեջ կենսաթոշակի, աշխատանքային ստաժի հաշվարկման հետ կապված խնդիրը շատ սուր է դրված: Սա, իսկապես, մեր քաղաքացիներին հուզող հարցերից  ամենակարեւորն է: Դրա պատճառով ունենում ենք սխալ հաշվարկի դեպքեր, մարդիկ ընկնում եմ քաշքշուկների մեջ, ստիպված են լինում մի տեղից գնալ մյուսը, մի աշխատատեղից մյուսը, եւ դուք ճիշտ ակնարկեցիք: Պատկերացրեք, տարիներ են անցել, նախորդ աշխատատեղից փաստաթղթեր բերելու խնդիր է, դեպքեր կան, որ այդ կազմակերպությունը չի էլ պահպանվել, առհասարակ, եւ պետական մարմինն էլ, կարծեք թե, իր գործառույթն է կատարում, բայց արդյունքում մարդը տուժում է: Դուք ճիշտ եք ասում, դատական կարգով, այստեղ մարդը որքան էլ փորձի, դատարանների ծանրաբեռնվածության, այլ պատճառներով շատ երկար ժամանակահատված է, էնպես որ, ես ձեզ հետ կիսում եմ այս մտավախությունը: Մենք առաջարկները ներկայացրել ենք, էնտեղ եւ՛ օրենսդրական բնույթի առաջարկներ ունենք եւ՛ նաեւ գործնական բնույթի, քանի որ մասնագիտական եւ խորքային է, միգուցե, մենք համատեղ աշխատեինք եւ, օրինակ` հենց ձեզ հետ աշխատեինք այս ուղղությամբ: Կարող ենք նաեւ աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարության մեր գործընկերներին էլ ներգրավել եւ միասին աշխատել այդ հարցի վրա:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ցանկանո՞ւմ եք արձագանքել: Խնդրեմ:

Լ.ԲԱԴԱԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պատրաստակամության համար, թերեւս, բերում էի հենց դրան, քանի որ ներկայացնում եմ սոցիալական հարցերի հանձնաժողովը եւ, վերադառնալով` եւս մեկ հարց կցանկանայի ձեզ տալ: Դուք երկար խոսեցիք վերջին մեկ տարվա ընթացքում սոցիալական կայքերում նաեւ ատելության խոսքի մասին, նաեւ ձեր խոսքում նշեցիք կոնկրետ մարդկանց, դեմ թշնամանք հրահրելը: Ես ուզում էի իմանալ` արդյո՞ք բավարար եք համարում մարդու իրավունքների պաշտպանի կողմից դրան բանավոր գնահատական տալը, այսինքն` դատապարտելը կամ ինչ-որ արարքներ ողջունելը, թե՞ կարծում եք, որ կոնկրետ քայլեր է պետք ձեռնարկել: Ցավոք սրտի, այդ քայլերի բացակայության պատճառով է, որ մարդկանց զրպարտելը եւ սոցիալական կայքերում ու ամենուրեք ատելության խոսքը տարածելն արդեն դառնում է մեր մշակույթի մի հատվածը, եւ մենք սկսում ենք դրան հանգիստ վերաբերվել, ինչն, իմ կարծիքով` խիստ վտանգավոր է:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Տիկին Բադալյան, առհասարակ, սոցիալական ցանցերը կարեւորագույն գործիք են, կարեւորագույն նշանակություն ունեն խոսքի ազատության խթանման տեսանկյունից, եւ մեր երկրում տեղի ունեցած իրադարձությունները, կարծում եմ` ապացուցեցին դա: Բայց այսօր սոցիալական ցանցերում առկա ատելության մակարդակը, անհանդուրժողականությունը մարտահրավեր է խոսքի ազատությանը, որովհետեւ ատելության խոսքը, բռնության կոչը, վիրավորանքը, սպառնալիքը չի պաշտպանվում խոսքի ազատության երաշխիքներով:

Ինչ վերաբերում է մարդու իրավունքների պաշտպանին, մենք էստեղ տեսեք ինչպես ենք հիմնականում աշխատում. իհարկե, արձանագրում ենք բոլոր խնդիրները: Այո, հայտարարություններ, խնդրանք, կրթական դասընթացների միջոցով, լրագրողների, մեր գործընկերների հետ աշխատելով, հորդորելով, որ, օրինակ` վերացնեն մեկնաբանությունները, որոնք պարունակում են այդպիսի բովանդակություն, քաղաքացիներին խնդրելով, հորդորելով, որ նրանք զերծ մնան նման մեկնաբանություններից, չառնչվեն, առհասարակ, հատկապես առերեւույթ, կեղծ օգտատերերի հետ, բայց սա այն ոլորտն է, որտեղ, օրինակ` ի՞նչ կարող է անել այդ առումով մարդու իրավունքների պաշտպանը: Մենք նաեւ ինչ ենք անում. եթե քրեական հետապնդման տարեր կան, մենք դիմում ենք ոստիկանություն, իհարկե, պահանջում ենք, որ քրեական վարույթ հարուցվի: Բայց, ոստիկանությունն էլ...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Թաթոյան, ժամանակը սպառվել է:

Սրբուհի Գրիգորյան: Վայ, ներողություն, Արեն Մկրտչյան:

Ա.ՄԿՐՏՉՅԱՆ

-Շնորհակալություն, 3 հարց ունեմ: Ռոբերտ Քոչարյանի հետ կապված` 2008 թվականի մարտի 1-ի իրադարձություններին առնչվող դատական վարույթի մասով սույն թվականի մայիսի 18-ին հայտարարել եք, մասնավորապես, մեջբերում եմ. «Երկրում պետք է երաշխավորված լինի պետական իշխանության իրականացումը Սահմանադրությանը եւ օրենքներին համապատասխան, օրենսդիր, գործադիր եւ դատական իշխանությունների բաժանման եւ հավասարակշռման հիման վրա»: Դուք 2016-ի փետրվարից մարդու իրավունքների պաշտպան եք, 2016-ի փետրվարից մինչեւ 2018 թվականի ապրիլ ամիսն արդյո՞ք իշխանությունների բաժանման սկզբունքը գործել է, ավելի կոնկրետ, դատարաններն անկա՞խ են եղել Սերժ Սարգսյանից, թե՞ ոչ: Սա` մեկ: Եթե, այո, հարց չունեմ, եթե ոչ, արդյո՞ք համանման հայտարարությամբ հանդես եկե՞լ եք, թե՞ ոչ:

Երկրորդը. Մանվել Գրիգորյանի հետ կապված քրեական գործի մասով հայտարարել եք, մեջբերում եմ. «Խիստ մտահոգիչ են Մանվել Գրիգորյանի գործով որոշում կայացրած դատավորի` Դավիթ Բալայանի, Մանվել Գրիգորյանի փաստաբանների եւ նրանց ընտանիքի անդամների հասցեին սոցիալական ցանցերում հնչող ատելության խոսքն ու նրանց արժանապատվությունը վիրավորող գրառումները, սպառնալիքներն ու անգամ բռնության կոչերը»: Արդյո՞ք համանման հայտարարությամբ հանդես եք եկել 2018 թվականի ապրիլի 16-ին, երբ Բաղրամյան պողոտայում գնդակոծվեցին ՀՀ քաղաքացիները, այսինքն` ոչ թե էստեղ բռնության կոչեր, հայտարարություններ եղան, 2018-ի ապրիլի 16-ին` հեղափոխության օրերին, երբ Բաղրամյան պողոտայում գնդակոծվում էին ՀՀ քաղաքացիներն արդյո՞ք հայտարարություն եղել է ձեր կողմից, թե՞ ոչ:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Ներողություն, գնդակոծվո՞ւմ էին:

Ա.ՄԿՐՏՉՅԱՆ

-Ոստիկանության կողմից...

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Հատուկ միջոցներ...

Ա.ՄԿՐՏՉՅԱՆ

-Հատուկ միջոցներ` գնդակներ, այո:

Եվ երրորդը. մարդու իրավունքների պաշտպանի 2013 թվականի զեկույցի մասով ի՞նչ կարծիք ունեք: Ձեր կոլեգան Հանրային հեռուստաընկերության եթերում հայտարարել է, որ այդ զեկույցից հետո ճնշումների է ենթարկվել: Արդյո՞ք հայտարարությամբ հանդես եկել եք` ի սոլիդարություն ձեր կոլեգայի:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Ինչ վերաբերում է առաջին հարցին: Խոսքը վերաբերում էր դատական իշխանության անկախությանը: Ես իմ ելույթում նշեցի, որ դատարանների հետ կապված` մենք ունենք արտաքին ու ներքին անկախության շատ լուրջ խնդիր: Ներքին անկախությունը վերաբերում է դատարանի` իրար ներսում անկախությանը եւ արտաքին անկախությանը` արտաքին ազդեցությունից: Ես նշել եմ իմ անցյալ տարվա զեկուցում, նշել եմ 2016 թվականի զեկույցում: Եվ, բնականաբար, դարձյալ նշում եմ` այո, եւ այսօր էլ ասացի, որ դա չքաղած դասերի հետեւանք է, դա հետեւանք է այն բանի, որ մենք ուշադրություն չենք դարձրել դատական իշխանությանը, եւ, այո, գործադիր իշխանության ազդեցության ներքո է եղել դատական իշխանությունը: Եվ այդ առումով եղել են խնդիրներ:

Մյուսը. Մանվել Գրիգորյանի հետ կապված գործով ես հայտարարություն արեցի: Ես հայտարարությունն արել եմ տեղին, հայտարարությունն արել եմ ճիշտ, եւ սրա հետ կապված` դուք համեմատեցիք` արդյո՞ք 2018-ի ապրիլին արել եմ նման հայտարարություն: Իհարկե, արել եմ իմ զեկույցում, տարեկան հաղորդման մեջ սա հատուկ տեղ  է զբաղեցնում: Ես հիմա նույնիսկ ժամային ճշգրտությամբ, րոպեների ճշգրտությամբ կարող եմ ասել հավաքի կազմակերպիչներից յուրաքանչյուրի հայտարարությունները Բաղրամյան փողոցում, թե որ պահից սկսվեց հատուկ միջոցի գործադրումը: Առանձին պարագրաֆ է տարեկան հաղորդման մեջ հատուկ միջոցների գործադրումը, որը, նույնիսկ, համեմատելով 2016 թվականի հուլիսյան իրադարձությունների հետ, ես նշում եմ, որ այդպես էլ քաղած դասեր չեղան, այն ժամանակ էլ ակնհայտ խախտումներով, այն ժամանակ նույնպես խախտումներով, ոչ կիրառության մեխանիզմի առումով եւ ոչ թե գործադրվող հատուկ միջոցների համաչափության տեսանկյունից: Բնականաբար, արել եմ եւ մեկի տեղը` բազմաթիվ:

Մյուսը. ինչ վերաբերում է իմ գործընկերոջ հայտարարություններին: Զեկույցին, իհարկե, ծանոթ եմ եւ խիստ մտահոգիչ է, եթե եղել են նախկինում նման դեպքեր: Մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատանքն ամենաբարդ աշխատանքներից է, զգայուն հարցերի է վերաբերում, ամենապաշտպանված աշխատանքներից է եւ ցանկացած ազդեցություն, ներգործություն ուղիղ ազդում է նաեւ երկրի միջազգային հեղինակության վրա: Եվ հիմա էլ հայտարարում եմ` եթե նման բան եղել է, դա խիստ անթույլատրելի երեւույթ է: Ի՞նչ է նշանակում: Հայաստանն ունեցել է եւ ունի մարդու իրավունքների ընդամենը 4 պաշտպան, այսինքն` ես` որպես մարդու իրավունքների 4-րդ պաշտպան: Բոլորը գործել են արժանապատվորեն, եւ ես կարեւոր եմ համարում, որ մարդու իրավունքների պաշտպաններն ընդգծում են իրենց գործընկերների դրական աշխատանքը եւ պաշտպանում հատկապես հանրայնորեն: Շնորհակալ եմ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ցանկանո՞ւմ եք արձագանքել: Խնդրեմ:

Ա.ՄԿՐՏՉՅԱՆ

-Ես բարձր եմ գնահատում, որ դուք փաստեցիք, որ նախկինում դատական համակարգը կախվածության մեջ է եղել գործադիր իշխանությունից, եւ դուք դա արեցիք 7-րդ գումարման ԱԺ-ում: Հարց. ինչո՞ւ 6-րդ գումարման ԱԺ-ում այդ ամբիոնից չեք հայտարարել, որ դատական համակարգն անկախ չէ Սերժ Սարգսյանից եւ նրա գործադիր իշխանությունից:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Ուրեմն, իմ ելույթում ես որեւէ անձնավորում չարեցի, ես խոսում եմ ինստիտուցիոնալ, մարդու իրավունքի համակարգի տեսանկյունից: Եվ, այո, եղել են խնդիրներ: Խնդրում եմ ուսումնասիրել 2017 թվականի գործունեության վերաբերյալ 2018 թվականի իմ զեկույցը: Այնտեղ հստակ գնահատականներ են դատական իշխանության վերաբերյալ, այդ թվում` արտաքին ու ներքին անկախության պակասի, քաղաքացիների վստահության պակասի հետ կապված:

Հատուկ ուզում եմ նշել. իմ գործելաոճում, անկախ 2018 թվականի քաղաքական փոփոխություններից, որեւէ փոփոխություն չի արձանագրվել, եւ իմ գործունեությունն այս առումով, հստակ է: Անկախության ամենաբարձ կարգավիճակը, որ շնորհվեց, շնորհվեց` հաշվի առնելով 2016, 2017, նաեւ 2018 թվականների գործունեությունը: Հատկապես մանրակրկիտ հետազոտության է ենթարկվել իմ 2017 թվականի զեկույցը, դրանով էր, որ անկախության բարձր կարգավիճակը մենք ունենք: Շնորհակալ եմ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Սրբուհի Գրիգորյան:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Թաթոյան, հարցս հիմնականում վերաբերում է քրեակատարողական հիմնարկներում մարդու իրավունքների պաշտպանությանը: Շատ են մարդու իրավունքների խախտման դեպքերն այդ հաստատություններում: Ուզում եմ անդրադառնալ այս տարվա սկզբին քաղաքական գործիչ, լրագրող Մհեր Եղիազարյանի մահվանը. 20 օր հացադուլ իրականացնելուց հետո նրա առողջությունը վատացավ, եւ նա մահացավ առանց հարազատների հետ տեսակցության: Ընդ որում, նա ուներ 3 պատգամավորի երաշխավորություն` կալանքի խափանման միջոցը փոխելու համար: Եվ, ընդհանրապես, քանի՞ մարդու ենք օգնում պատգամավորական երաշխավորությունները, ընդհանրապես, 2018-ին ունե՞ք նման վիճակագրություն, թե՞ դա էլ է արդեն ձեւական բնույթ կրում: Շնորհակալություն:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Վերջից սկսեմ. քանի՞ պատգամավորի երաշխավորություն: Ես էդպիսի վիճակագրություն չեմ վարում, որովհետեւ դա իմ իրավասությանը չվերաբերող հարց  է:

Մհեր Եղիազարյանի հետ կապված` պետք է ասեմ` դա ցավալի դեպք էր, երբ գրանցվեց մահ: Պետք է ասեմ, որ Մհեր Եղիազարյանի ձերբակալման առաջին օրից, առաջին պահից իմ աշխատակազմի եւ անձամբ իմ ուշադրության ներքո է եղել, մենք այցելել ենք, թե ձերբակալվածների պահման վայր, մենք այցելել ենք քրեակատարողական հիմնարկ, մենք նրանց ներկայացրել ենք հաշմանդամության կարգի վերաբերյալ փաստաթղթերը քրեական հետապնդման մարմին: Պահանջել ենք, որ քրեական հետապնդման մարմինը քննարկի կալանքի նպատակահարմարության հարցը, ներկայացրել ենք նաեւ նրա սիրտ-անոթային հիվանդությունները, բայց պետք է ասեմ, որ այդ ժամանակ ինձ քրեական հետապնդման մարմինը պատասխանել էր, ես դա հրապարակային հայտարարել եմ, որ այդ հարցը չի դարձրել քննարկման առարկա, հետեւաբար` Մհեր Եղիազարյանի մահվանից հետո նույնպես հասցեագրեցի երկրորդ գրությունը` արդեն գնահատելով բոլոր այդ գործողությունները: Հիմա գիտեմ, որ քննություն է ընդանում եւ այդ քննության հետ կապված պահանջները նույնպես ներկայացված են: Հատուկ ուզում եմ նշել, որ քրեակատարողական հիմնարկներում այսօր... Դա նաեւ քրեակատարողական հիմնարկներում բուժծառայությունների որակի խնդիր էր եւ, ըստ անհրաժեշտության` դրանց բացակայության հարցը: Հացադուլի հետ կապված` ուզում եմ նշել, որ հացադուլը մարդու իրավունքն է, եւ Մհեր Եղիազարյանն օգտվում էր իր այդ իրավունքից, չնայած դրան մենք նաեւ, պատշաճ վերահսկողություն էինք իրականացնում, որպեսզի քրեակատարողական հիմնարկը նույնպես ապահովեր դա: Այսքանը:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Նշեցիք, որ ձեր ասած փաստերը քննության չեն առնվել, հետեւաբար, կարելի է ենթադրել, որ նման դեպքերը կարող են շարունակվել: Շնորհակալություն:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Դե, գիտեք, դրա համար էլ անհրաժեշտ է, որ ցանկացած դեպքով պետական ինստիտուտները լինեն, ամեն մեկը կատարի իր գործը, այդ թվում` մենք ենք այդ դիրքերից հանդես գալիս `եւ՛ հրապարակային հայտարարություններ, եւ՛ այլն, որ ինքն ունենա կանխարգելիչ նշանակություն: Ձեր հարցը հենց լավագույն օրինակն է, որ կարող է նման դեպքերի համար ունենալ նաեւ կանխարգելիչ նշանակություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Տաթեւիկ Հայրապետյան:

Տ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Թաթոյան, 3 հարց ունեմ: Թե՛ զեկույցում, եւ թե՛ ձեր խոսքում, նշեցիք, որ ատելության խոսքի աճ եւ հասարակության որոշակի բեւեռացում է նշվում: Եթե ճիշտ եմ հասկանում զեկույցից, խոսքը, մասնավորապես, վերաբերում է սոցցանցերում առկա իրավիճակին, որովհետեւ նշված է մանրամասն ուսումնասիրությունը եւ այնուհետեւ ներկայացված է սոցցանցերում տիրող իրավիճակը: Հարցերիցս մեկն է. քանի որ դուք նշեցիք, որ իշխանության ներկայացուցիչները, նախկինում` հեղափոխականները մշտապես կոչ են արել ոչ միայն զերծ մնալ ատելության կոչերից, այլեւ հանդուրժողականության եւ սիրո կոչեր են արել, արդյո՞ք սոցցանցերում նկատում եք ատելության խոսքի հստակ ուղղորդում, ձեր ուսումնասիրությունը նման բաներ ցույց տվե՞լ է, թե՞ չէ:

Մյուս հարցս. արդյո՞ք կա բաժանում սոցցանցերում տիրող իրավիճակի եւ հասարակության ներսում իրականում տիրող իրավիճակի միջեւ, արդյո՞ք գործ չունենք 2 տարբեր իրականությունների հետ:

Ինձ հետաքրքիր էր, թե 2018 թվականի ապրիլ-մայիս դեպքերից` հեղափոխությունից հետո նկատո՞ւմ եք հանրության շրջանում վստահության ընդգծված աճ ՄԻՊ գրասենյակի հանդեպ:

Եվ վերջին հարցս. խոսեցիք արված քայլերից եւ զեկույցում էլ շատ մանրամասն եւ երկար ներկայացված է: Ինձ հետարքրքիր է` որտե՞ղ եք տեսնում ամենամեծ բացերը եւ ո՞ր ոլորտների վրա եք ձեր շեշտադրումները կատարելու առաջիկայում:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Սոցիալական ցանցերի հետ կապված. սոցիալական ցանցերում վիճակը, իհարկե, լավագույններից չէ, այն խիստ մտահոգիչ է եւ սոցիալական ցանցերից դուրս իրականությունը, կարծում եմ ` բոլորս ենք զգում, որ բոլորովին այլ է: Դուրս ես գալիս փողոց, կարող ես տեսնել ժպտացող մարդկանց, բայց այդ նույն մարդը կարող է ատելություն, վիրավորանք պարունակող գրառումով հանդես գալ սոցիալական ցանցում: Ես, ուղղակի, դարձյալ, առիթից օգտվելով` ուզում եմ խնդրել մեր բոլոր հայրենակիցներին զերծ մնալ նման գրառումներից, բայց պետք է ասեմ, որ, ցավոք սրտի, այն մտահոգիչ դրսեւորումներ ունի: Հասարակությունը, կարծեք թե, բաժանված է խմբերի` անմիջապես իրար նաեւ պիտակավորելով հեղափոխական-հակահեղափոխական եւ այլ նաեւ արդեն վիրավորական բառերով, ինչն անթույլատրելի է, եւ ես կարծում եմ` այստեղ մեծ դեր ունեն հանրային իշխանության մարմիններն իրենց գործով, իրենց խոսքով, օգտագործվող բառերով, որպեսզի նույնպես նպաստեն համերաշխության մթնոլորտի ձեւավորմանը, որովհետեւ դա երկարաժամկետ հեռանկարում համարվում է վտանգավոր, այդ թվում` բռնություն գործադրելու տեսանկյունից: Դուք ճիշտ եք ասում, որ սոցիալական ցանցերում, երբեմն նկատվում են, կարծեք թե, ուղղորդումներ: Ես չեմ կարող ասել, այդ մանդատն էլ չունեմ ասել, թե ո՞վ է ուղղորդում, բայց, օրինակ` նույն իրադարձություններին մեծ արագությամբ բացվում էին խմբեր եւ այդ խմբերը տարածում էին ակնհայտ ատելություն: Օրինակ` ոստիկանության խախտումները, ենթադրենք, 2018 թվի համար օգտագործում էին 2016 թվի հուլիսյան իրադարձությունների խախտումները: Մենք համեմատել ենք, ասենք, «Մոլոտով»  կոկտեյլներով եւ այլն, կոչ էին անում այդ խմբերը բռնություն գործադրել ոստիկանի նկատմամբ, ինչն անթույլատրելի էր: Իհարկե, այդ աստիճան, նման դրսեւորումներ հիմա չկան, բայց հիմա այլ դրսեւորումներ կան, առհասարակ, լարվածության ֆոնն է սոցիալական շատ ցանցերում: Սա է, կարծեք թե:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքեք:

Տ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն, իսկ մյուս հարցերի հետ կապված` ոլորտները, որտեղ պատրասվում եք ավելի շատ աշխատել եւ արդյո՞ք նկատում եք հանրության վստահության աճ: Շնորհակալություն:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Վստահության աճ, իհարկե, կա: Վստահության աճը մեր աշխատանքի հետ է կապված, կապված է, իհարկե, հուլիսյան, ներողություն, ապրիլ-մայիս ամիսների ընթացքում մեր ակտիվ աշխատանքով, որովհետեւ մենք գիշեր-ցերեկ աշխատում էինք, յուրաքանչյուր քաղաքացի տեսել է մեզ հավաքների վայրերում, ոստիկանության բաժիններում, բոլոր տեղերում, անընդհատ այցեր ենք իրականացնում, ես ինքս` սահմանամերձ գյուղեր եւ այլն, նաեւ կապված է նրա հետ, որ մեզ դիմողները շատացել են, որ ընդհանուր հանրային իշխանության նկատմամբ ակնկալիքներն են շատացել, շատ մարդիկ` երկար, հին գործեր ունենալով, հույս ունենալով, որ մի օր մի դուռ կբացվի: Հիմա հին փաստաթղթերով գալիս են եւ դիմում են թե՛ մեզ, թե՛ պետական մյուս մարմիններին, իմիջիայլոց, ասեմ` պետական ապարատն ինքնին պատրաստ չէր սրան, բոլոր մարմիններն են ծանրաբեռնված, իսկ մեր նկատմամբ վստահության աճը նաեւ, այո, պայմանավորված է նաեւ քաղաքական փոփոխություններով, որ տեղի ունեցան, ընդհանուր վստահությամբ, երկրում վստահության մթնոլորտի փոփոխությամբ:

Կատարված աշխատանքներից էլ փակ հաստատություններն ամենաառաջնային են, այդտեղ իրավունքների վիճակը, եւ՛ պահվող, եւ՛ աշխատող մարդկանց վիճակը:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Իվետա Տոնոյան:

Ի.ՏՈՆՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Թաթոյան, ձեր ներկայացրած գործունեության վերաբերյալ տեղեկանքը շատ ծավալուն էր, շուրջ 700 էջ ու նաեւ տարեկան զեկույցը մոտավորապես` 400 էջ: Իրականում էս երկու փաստաթղթերը հակասական, իրարամերժ զգացողություններ են առաջացնում, մասնավորապես, մեկը` այն մասով, որ, ցավալիորեն, դեռեւս մեր երկրում մարդու իրավունքների պաշտպանության ոլորտում կան բազմաթիվ չլուծված խնդիրներ, որոնց հարկ կա անդրադառնալ այսքան ծավալուն կերպով, սակայն մյուս կողմից էլ մատնանշում են նաեւ ձեր կողմից իրականացված, փաստորեն, խոշոր աշխատանքը, որը ներառված է այս փաստաթղթերում:

Ձեր խոսքում նշեցիք, որ նախորդ տարվա համեմատ մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակը շուրջ 2 անգամ ավելի դիմում-բողոքներ է ստացել, կուզենայի ձեր գնահատականն իմանալ այս մասով, ո՞րն է էս աճի, էս դինամիկայի պատճառը, արդյո՞ք հեղափոխական գործընթացների հետ կապ ունի եւ արդյունքում, այս դիմումների հետեւից գնալով` որքա՞ն մասն է իրականում կապված եղել կոնկրետ մարդու իրավունքների ոտնահարման գործընթացի հետ եւ որքա՞ն մասն է ավելի դասական տեղավորվել վերջին շրջանում հատկապես շատ ակտուալ` մեկը մյուսի դեմ բողոքելու կամ գործ տալու գործընթացի տրամաբանության մեջ:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Ասեմ ձեզ, որ էդ զեկույցներին էլ գումարվում է նաեւ 20 մոտավորապես արտահերթ զեկույց, որոնք ներառված չեն այդ 1000 զեկույցի մեջ, որովհետեւ մենք իրականում ցուցաբերում ենք թիրախային մոտեցում կոնկրետ ոլորտներով, եւ արտահերթ զեկույցները նպատակ ունեն բացահայտել մասնագիտական խորությամբ կոնկրետ ոլորտներում առկա հարցերը:

Մեզ կամ մարդու իրավունքների պաշտպանին հասցեագրվող բողոքների աճը ես պայմանավորում եմ երկու հիմնական հանգամանքով: Առաջինը` վստահության աճը մեր հաստատության նկատմամբ: Երկրորդը` հասարակությունում ակնկալիքները պետությունից, առհասարակ: Այստեղ երկու դարձյալ խմբի կարող եմ բաժանել: Առաջինը. միանգամից մարդիկ դիմում են մեզ: Երկրորդը. դիմում են պետական համապատասխան մարմնի, օրինակ` որեւէ նախարարության, նախարարությունն օրենքի ուժով չի կարողանում, ենթադրենք, օգնել, որովհետեւ, ասենք, 10, 15 տարվա վաղեմություն ունեցող, վաղուց փակված գործ է, մարդիկ դարձյալ դիմում են մեզ, այսինքն` բոլոր մարմիններից հոսքը, միեւնույն է` գալիս է մեզ մոտ: Առհասարակ, նաեւ դրանով է պայմանավորված աճը: Ես մեկ հարց բաց թողեցի:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքեք, խնդրեմ:

Ի.ՏՈՆՈՅԱՆ

-Որքա՞ն մասն է իրականության հետ համապատասխանել, այսինքն` կոնկրետ մարդու իրավունքների: Սակայն արձագանքի շարունակությունն էլ օգտագործեմ, հարց ուղղեմ ձեզ. կոնկրետ վերջին օրերին, գիտեք, սոցիալական ցանցերում, մամուլում սահմռկեցուցիչ մի դեպքի մասին անդրադարձ եղավ, խոսքը Բաղրամյան գյուղում 13 ամյա փոքր աղջկա հղիության դեպքի հետ է կապված: Գիտեմ, իհարկե, որ ոստիկանությունում նյութեր են նախապատրաստվում, սակայն գիտեմ, որ նաեւ որոշակիորեն դուք եք էս հարցին անդրադարձել: Կան արդյո՞ք նոր էսպես մանրամասներ` էս գործի հետ կապված, որովհետեւ կարծում եմ, որ իրականում սարսափելի միջադեպ է տեղի ունեցել:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Ես պետք է ասեմ, որ նաեւ բարձրացել է մեր քաղաքացիների իրավագիտակցության մակարդակը, եւ բողոքները շատ անգամ են արդեն մեզ վերաբերում: Սա նաեւ պայմանավորված է նրանով, որ 2016 թվականից սկսած ընդլայնվեց նաեւ մեր իրավասությունների ոլորտը, դա ընդգրկում է շատ լայնածավալ գործարարությունը, հանրային ծառայությունների ոլորտը, որոշ մասնավոր կազմակերպություններ եւ այլն:

Ինչ վերաբերում է այդ դեպքին, այո, դա սարսափելի դեպք է, իհարկե, խիստ մտահոգիչ: Գիտեք, որ տեղեկությունը հրապարակվել է լրատվամիջոցներից մեկով: Ես անմիջապես քննարկեցի հարցը լրատվամիջոցի ղեկավարի հետ եւ շնորհակալ եմ, որ ընդունեցին նաեւ նկատառումը, անմիջապես վերացվեց տեսանյութը եւ, դրանով հանդերձ, ես արել էի այդպիսի հրապարակում, հիմա էլ օգտվելով առիթից` ուզում եմ խնդրել մեր բոլոր լրագրող գործընկերներին, որպեսզի առավելագույն զգուշություն ցուցաբերեն երեխաներին, այն էլ` նման զգայուն հարցեր լուսաբանելիս, էլ չեմ ասում` եթե հարցը վերաբերում է գյուղերին, մարզերին, որտեղ մարդիկ հեշտ իդենտիֆիկացվող են: Շնորհակալ եմ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հովհաննես Իգիթյան:

Հ.ԻԳԻԹՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Թաթոյան, ձեր զեկույցի համար: Երեք հարց, բայց մասամբ այդ հարցը տրվել է. համոզված եմ, որ հիմնականում ձեզ ուղղված դիմում-բողոքների ինչ-որ կարգավորում կամ վիճակագրություն դուք անում ենք: Ի՞նչ բնույթի հարցեր են հիմնականում` դատական իշխանությա՞ն հետ է կապված, գույքայի՞ն կամ որեւէ ա՞յլ հարցերի: Զուտ ընդհանուր, առաջին երեք հիմնականը:

Երկրորդը. դուք օրենքի ուժով, օրենքին համապատասխան կարող եք նաեւ ձեր նախաձեռնությամբ հանրային կամ պետական հնչեղության կամ մարդու իրավունքի կոնկրետ հարցի հետ կապված որեւէ հարց ձեր վարույթ վերցնել, եթե կարելի է էդպես ասել, եւ առաջ տանել: Որո՞նք են, կա՞ն այդպիսիք եւ վերջին ժամանակներս որո՞նք են այդ հիմնական հարցերը, մի թվարկեք, եթե մոտավորապես կա:

Եվ երրորդը. այս երկու նախորդ հարցերի բողոքները ստուգելու կամ իրականացնելու կամ բավարարելու ընթացքում ի՞նչ խնդիրների հետ եք առնչվել, մասնավորապես, չգիտեմ, բյուրոկրատիայի կամ կոնկրետ որեւէ պետական մարմնի կամ աշխատողի կամ, չգիտեմ, պաշտոնյայի հետ: Շնորհակալություն:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Պրն Իգիթյան, իսկապես, կարեւոր հարցեր եք բարձրացնում: Առաջին հարցը, որ վերաբերում էր ոլորտներին. հիմնական ոլորտներից երեքը կարող եմ առանձնացնել: Անցած տարվանով պայմանավորված, իհարկե, ազատությունից զրկելուն առնչվող հարցերը, մյուսը` հավանաբար, փակ հաստատությունները, բողոքները, դրանք շատ-շատ են եւ բողոքների զգալի թիվ են կազմում դատական իշխանության դեմ ուղղված բողոքներ, առհասարակ: Դրանք վերաբերում են կալանքներին: Այստեղ մեր իրավասությունը կոնկրետ գործերով սահմանափակ է, բայց մենք նաեւ լիազորություն ունենք, օրինակ` բարձրագույն դատական խորհրդին ներկայացնել դատական պրակտիկայի բարեփոխման վերաբերյալ առաջարկներ, ինչն անում ենք: Նաեւ գնալով շատանում են բողոքները զինծառայողների կողմից, քաղաքապետարանի դեմ եւ այլն, որոնք առնչվում են ապօրինի շինություններին, ինքնակամ շինությունները քանդելուն:

Ինչ վերաբում է, թե իմ նախաձեռնությամբ ինչ վարույթներ են հիմնականում նախաձեռնվում: Գիտեք, մինչեւ 2016 թվականը սեփական նախաձեռնությունը վերաբերում էր միայն հանրային նշանակության գործերին, հիմա վերացավ այդ պահանջը, եւ ցանկացած գործ ես կարող եմ իմ նախաձեռնությամբ սկսել: Դրանք շատ են, բայց առավելապես այն բողոքներն են, որոնք առնչվում են այն մարդկանց, ովքեր ինքնուրույն չեն կարողանում իրացնել իրենց իրավունքը, կամ, օրինակ` մենք անանուն աղբյուրից ենք ստանում, այստեղ չենք կարողանում որեւէ բողոք հիմք ընդունել, սկսում ենք սեփական նախաձեռնությամբ նախնական ուսումնասիրություն, որպեսզի պարզենք եւ հետո գանք եզրահանգման, կամ որեւէ հարցով դիմողը չի դիմում, բայց համակարգային պրոբլեմ ենք այդտեղ տեսնում, սեփական նախաձեռնությամբ նույնպես սկսում ենք, որպեսզի հասկանանք խախտման արմատը: Իմիջիայլոց, ուզում եմ հատուկ նշել, որ 2016 ու 2017 թվականները մեր կառույցի համար նաեւ զարգացման լավագույն ժամանակաշրջաններն էին` նոր օրենքով պայմանավորված:

Ի՞նչ խնդիրներ են առկա: Խնդիրները գլխավորապես կապված են իրավակիրառ պրակտիկայի հետ: Այսօր մենք ունենք, դուք ճիշտ նշեցիք, բյուրոկրատիայի` վարչարարության հետ կապված լուրջ պրոբլեմներ, քաշքշուկներ, մարդիկ հաճախ են հայտնվում քաշքշուկների մեջ: Դրա պատճառները մի քանիսն են. առաջինը. պետական մարմինները, պաշտոնատար անձիք չեն տիրապետում այն օրենսդրությանը, որն անհրաժեշտ է պատշաճ վարչարարության համար:

Երկրորդը, մարդն օտարացած է մնում իրեն վերաբերող գործընթացին մասնակցելուց: Կարեւոր է նաեւ այն, որ դրա համար անընդհատ մենք միջոցներ ենք ձեռնարկում նաեւ իրավական վերապատրաստումների ուղղությամբ, որը նույնպես կարեւորագույն նշանակություն ունի եւ, առհասարակ, հիմա բավականին զգայուն է հարցը հենց իրավունքի կիրառության տեսանկյունից, շատ է ձեւական մոտեցումը պրակտիկայում, որը մենք անընդհատ փորձում ենք կանխել եւ առավելապես մարդու իրավունքի տեսանկյունից մոտեցում ամրագրել: Շնորհակալ եմ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքեք, խնդրեմ:

Հ.ԻԳԻԹՅԱՆ

-Այնտեղ մնաց մի հարց` պաշտոնյաների կամ ինստիտուտների խոչընդոտելու հետ կապված եւ ձեր նախաձեռնությամբ հարցերի հետ կապված: Նայեք, վերջին ժամանակներս հեռուստատեսությամբ կամ մամուլում ես շատ եմ տեսնում մասսայական կոլեկտիվների բողոք եւ երբ փորձում եմ հասկանալ այդ բողոքը, որն արվում է սովորաբար նախարարության կամ Կառավարության կամ ԱԺ մոտ, ես տեսնում եմ, որ այդտեղ այդ նախարարության վարչարարության կամ լիազորությունների հետ այդ բողոքը որեւէ կապ չունի: Այնտեղ պարզ երեւում է, որ դա զուտ մարդու իրավունքների, չգիտեմ, իր աշխատավարձը ստանալու կամ իր աշխատանքային պայմանները բարելավելու եւ այլն: Այսինքն` որ նրանք դիմում են նախարարին, նախարարի բնույթը չէ այդ հարցը լուծել, ինքը չի կարող, այդ խնդիրը չի առաջացել նախարարի` աշխատանքի մեջ թերանալու պատճառով, եւ միանգամից իմ կարծիքը գալիս է, որ դա հենց ձեր գործն է: Ինձ թվում է, որ դուք պետք է բարձրացնեք այդ հարցը, ինչպես որ ես եմ տեսնում, որ այստեղ մարդու իրավունքների ուղղակի կապ կա, երեւի դուք էլ պետք է տեսնեք եւ շատ հաճախ այդպիսի դեպքերը վերցնեք ձեր վարույթի մեջ: Շնորհակալություն:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Խոչընդոտների հետ կապված: Գիտեք, խնդիրը հետեւյալն է. շատ են լինում իրավիճակներ, երբ հարցը բարձրացնում ենք, անգամ շատ օրենքի կիրառության եւ մեր առաջարկների կատարման հարցը նույնպես այդ վարչարարության`  բյուրոկրատիայի պատճառով մնում է, խոչընդոտներն առավելապես դրան են վերաբերում, այսինքն` խրթինությունը նաեւ այդ օրենքների գործադրման տեսանկյունից:

Ինչ վերաբերում է մարդկանց զանգվածաբար բողոքներին: Դուք շատ ճիշտ ասացիք, հիմա հատկապես շատացել են դեպքերը եւ, այո, կապված են այն հարցերի հետ, որոնք այդ պահին թվացյալ են վերաբերում որեւէ նախարարությանը, օրինակ` գործադիրին, բայց իրականում չեն վերաբերում: Մենք էդտեղ անմիջապես ուսումնասիրում ենք եւ հասկանում ենք, եթե, օրինակ` ասենք, առնչվում է դատարանին, ենթադրենք, հարցը բացառապես դատական տիրույթում է, բայց մարդիկ որեւէ նախարարության դեմ են բողոքում: Մենք այդ հարցով կապում ենք, որպես կանոն, այդ մարդկանց հետ` ուղղորդելով, օրինակ` մենք այստեղ շատ արդյունավետ համագործակցում ենք փաստաբանների պալատի հետ, որպեսզի նա տա իրավախորհրդատվություն, մենք ենք տալիս իրավական խորհրդատվություն: Այստեղ կարեւոր է նաեւ քաղաքացիների իրավագիտակցությունը, որպեսզի նրանք էլ հասկանան, թե որ մարմնին ինչ հարցով դիմել, բայց եթե կոնկրետ մարմնին էլ է առնչվում, մենք իրենց հետ էլ ենք միանգամից, օրինակ` որեւէ նախարարության դեմ բողոքում են, մենք անմիջապես կապվում ենք, փորձում ենք մեր գործընկերների հետ հասկանալ` ինչպես իրավիճակից կարող ենք դուրս գալ, որ մարդկանց օգնենք պարզապես: Շնորհակալ եմ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Միքայել Մելքումյան:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Թաթոյան, տեսեք արդեն բավականին տեւական ժամանակ աշխատում եք, ես նկատում եմ, նաեւ արտահերթ զեկույցները եւ այլն ստանում եմ, դա լավ է: Հիմա` հետեւյալը. դուք` որպես մարդու իրավունքների պաշտպան ի՞նչ եք ակնկալում ԱԺ-ից, այսինքն` դուք նախաձեռնե՞լ եք կամ կուզենայի՞ք որեւէ կարգավորում, որ դեռեւս ենթակա է այդ ոլորտների կարգավորման եւ դժգոհ եք, ասենք, ԱԺ-ից, այդ թվում նաեւ` պրոֆիլային հանձնաժողովից, որ չի ընդունվել կամ չի նախաձեռնվել եւ այլն: Ունե՞ք էդպիսի մտահոգություն, թե՞ չէ: Սա` մեկ, հրատապ` մեկ, երկու, երեք, այ, էս կարգավորումները` ելնելով էդ փորձից:

Եվ երկրորդը. միգուցե, ես Հովհաննես Իգիթյանի հարցի ինչ-որ շարունակությունն ասեմ: Տեսեք, ինչ կատարվեց վերջին 6-7 ամիսների ընթացքում: Ես օրինակը բերեմ Հարկային օրենսգրքի վրա. ինչ փոփոխություն, որ նախաձեռնվեց, էդ ոլորտի շահառուները դուրս եկան բողոքեցին Կառավարության շենքի մոտ, միգուցե, ԱԺ-ի, մի կարճ ժամանակ գնաց պալեմիկա, էսպես հանդիպեցին եւ այլն, եւ էդ պրակտիկան շարունակվում է, ասենք` դժգոհ են, ընդունենք, պրոֆիլային հանձնաժողովից, կարող է` հանդիպեն, կարող է` չհանդիպեն, ու հետո լուծումներ են տրվում: Նու, երեւի, նաեւ տարբեր կարգավորումներ, տարբեր օրենքներ կան, որոնք հետո կյանքի են կոչվում եւ հիմք են դառնում` զանգվածաբար խախտելու մարդու իրավունքները: Ի՞նչ եք կարծում, մենք պե՞տք է ունենաք մի փորձագիտական լրջագույն ինստիտուտ, որը նախագծի հենց էդ սաղմնային փուլում կարողանա գնահատական տալ, թե որ մարմինն ինչի համար էր պատասխանատու, որ, մեղմ ասած, անորակ, օրենսդրական նախաձեռնություններ, նախագծեր են ներկայացվում, այսինքն` ոչ թե ելույթներ ունենանք, մեկս մյուսին ինչ-որ բաներ ասենք, այլ ինչ-որ միջազգային ստանդարտներով մեր երկրում լինի էդպիսի մարմին, որը կարողանա միայն զուտ մասնագիտական գնահատական տալ, որովհետեւ ես հեռու եմ էն մտքից, որ օրենքները միայն մասնագիտական հիմքով պետք է ընդունվեն, օրենքներ կան, որոնք նաեւ քաղաքական շարժառիթներ ունեն:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Պրն Մելքումյան, առաջին հարցի հետ կապված` ի՞նչ է ակնկալվում ԱԺ-ից: Նախ` երկու հիմնական հարց. ամենակարեւորը, իհարկե, իմ զեկույցներում եւ հաղորդումներում առաջարկները կյանքի կոչելն է: Բարձրագույն իրականացնողը խորհրդարանն է, որովհետեւ մեծագույն տարբերակով դրանք օրենսդրական առաջարկներ են, շատ կոնկրետ են, մեզանից դա մեծ ռեսուրս է պահանջում, բայց գնում ենք դրան, չափազանց կոնկրետ են ձեւակերպված:

Այս վերջերս ես նույնիսկ ավելին արեցի. մենք միջոցառումների տեսքով կազմեցինք աղյուսակներ, ինդիկատորներ եւ գործադիր իշխանությանն ենք ուղարկել, նաեւ խորհրդարան եմ պատրաստվում ուղարկել բոլոր առաջարկները որպես միջոցառումների ծրագիր, որ խորհրդարանին հեշտ լինի:

Երկրորդը. մենք մշակել ենք, իմ ելույթում ասացի, չնայած խիստ սահմանափակ ռեսուրսներին, մշակել եւ մշակում ենք օրենսդրական նախագծեր, փաթեթներ, դրանք հիմա խորհրդարանում են: Ես բոլոր հանձնաժողովներին ուղարկում եմ, բոլոր խմբակցությունների ղեկավարներին ուղարկում եմ եւ արդեն` բոլոր պատգամավորներին: Դրանք պատրաստի անում եմ ես այն նույն սկզբունքով, ինքս եղել եմ արդարադատության փոխնախարար, լիարժեք հասկանում եմ իրավական տեխնիկան, անում եմ նույն սկզբունքով ինչ որ կաներ, օրինակ` նախարարությունը, նույնիսկ մեր առավելությունը նրանում է, որ ես ուղարկում եմ իրավապաշտպաններին, ես միանգամից ուղարկում եմ խորհրդարան: Առավելությունն այն է, որ խորհրդարանը կարող է միանգամից օրենսդրական նախաձեռնությամբ հանդես գալ, պատրաստի նախագծեր են, հիմնավորումներս շատ հավաստի են, բարձր ճշգրտության, եւ ես պատրաստ եմ ցանկացած հարցով բոլորի հետ աշխատել: Հենց հիմա մի քանի փաթեթ կա խորհրդարանում:

Մյուսը` այդ իրազեկման աշխատանքները: Պրն Իգիթյան, ես մոռացա ձեզ ասել, պրն Մելքումյան, շնորհակալ եմ, որ լրացրեցիք: Շատ կարեւոր է, որ նախագիծը մշակող մարմինն ինքն իրազեկման աշխատանքներ է նախաձեռնել սաղմնային փուլում դեռ, երբ ինքը սկսում է որեւէ նախաձեռնություն անել: Մենք հաճախ ենք հանդիպում դեպքերի, երբ Կառավարության արդարացի շտապողականության, չարդարացված շտապողականության արդյունքում իրազեկման աշխատանքները բավարար չեն ընդանում, մարդիկ նույնիսկ իրավական կեղծ տեղեկատվության զոհերն են դառնում: Դրա համար շատ կարեւոր է, որ էդ մարմինն ինքը նախաձեռնի: Ես կարծում եմ` որեւէ մարմին ստեղծելու հատուկ կարիքը չկա, այդ մարմիններն արդեն կան մեր երկրում, օրինակ, պայմանական եմ օրինակը բերում, աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարությունը կենսաթոշակների հետ կապված իրազեկման աշխատանքներ կարող է սկսել, մյուսը եւ այլն, մենք կարող ենք օգնել, ավելին ասեմ` մարդու իրավունքների պաշտպանն ունի սահմանադրական նոր գործառույթ` սահմանադրական օրենքով մարդու իրավունքների կրթության գործառույթը: Մենք շատ իրազեկման կարճ տեսահոլովակներ ենք պատրաստում, տարածում, մենք հիմա շուտով վերագործարկում ենք խոսող հատուկ վեբ սայթ` հատուկ սկզբունքներով կառուցված, մարդու իրավունքների պաշտպանի իրազեկման հատուկ հավելված է լինելու բոլոր iphone եւ android հեռախոսներ ունեցողների համար, շուտով շնորհանդեսը կանենք եւ նաեւ էլեկտրոնային իրավախորհրդատու ենք ստեղծել, Facebook messenger-ում է լինելու, արդեն Facebook-ից մենք հաստատումը ստացել ենք, որը քայլերով մարդու էլեկտրոնային փաստաբանն է լինելու: Նախ` պիլոտայինն ազատությունից զրկման հարցերն են, այսինքն` կարծում եմ` մարմիններն իրենք պետք է իրենց ձեռնարկումները, իրազեկման աշխատանքները տանեն այդ ուղղությամբ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Խնդրեմ, արձագանքեք:

Մ.ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Աստված տա 4-րդ արդյունաբերական հեղափոխության, արհեստական ինտելեկտի զարգացման հետ միասին ավելի օպերատիվ լուծվեն, բայց մեր կյանքից երկու դրվագ եմ ներկայացնում:

Կարծեմ` դուք ՀԴՄ-ների հետ կապված, մի օրենսդրական նախաձեռնություն եք մշակում, երբ որ ՀԴՄ-ն ինչ-ինչ տեխնիկական պատճառներով շարքից դուրս է գալիս եւ ՀԴՄ կտրոն չտան` տուգանք է առաջանում: Ի՞նչ վիճակում է, որովհետեւ ես էլ եմ դրա մասին մտածում, բայց հասկանանք:

Եվ երկրորդը. նորից մի կոնկրետ օրինակ բերեմ. գալիս է, ասենք, ձեռք է բերում մի հատ, չգիտեմ, 1000 դրամանոց ապրանք եւ հետո հետ է բերում` փոխելու, ասում է` 1050 դրամանոցը տուր ինձ դրա փոխարեն, եւ էդ ՀԴՄ կտրոնը խփելու հետ կապված, ընդունեմ, էդ պահին էդ 50 դրամի ՀԴՄ-ը չեն խփում` էդ փոխելու հետ կապված, եւ, ասենք, 100 հազարների տուգանք է գալիս: Էդ վարչարարությանը դուք ո՞նց եք նայում:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Պրն Մելքումյան, շնորհակալ եմ հարցի համար: Իրականում ես ոչ թե օրենսդրական նախագիծ եմ... Ես դիմել եմ Սահմանադրական դատարան եւ այդ տեսանյութում եւ՛ դուք եք հարցազրույցով հանդես գալիս, եւ՛ մենք, որը վերաբերում է հենց այդ հագուստի գնմանը, երբ 50 դրամի պատճառով մարդուն տուգանել էին, որքան հիշում եմ, 1 մլն դրամ: Ես դիմել եմ Սահմանադրական դատարան այն հիմքով, որ Հարկային օրենսդրությունը հարկային մարմնին հնարավորություն չի տալիս անհատականացնել տուգանքը, այսինքն` օրինակ` ֆիքսված է 1 մլն դրամ, ենթադրենք, հանրային սննդի օբյեկտ եւ այլն, պայմանական թվեր եմ ասում, եւ հարկային մարմինը հնարավորություն չի ունենում կոնկրետացնել կոնկրետ իրավախախտման հատկանիշները, օրինակ` տեխնիկական պատճառով է խախտումը եւ այլն, եւ մենք ակնկալում ենք Սահմանադրական դատարանից, որ Սահմանադրական դատարանն արձանագրի, որ չեն կարող արդեն նախապես ֆիքսված չափեր լինել, այլ պետք է լինի մկրատ, օրինակ` նվազագույն, առավելագույն չափերով, որ հարկային վարչարարության ժամանակ մարդը հնարավորություն ունենա անհատական մոտեցում ցուցաբերել, եւ ես ասեմ ձեզ ավելին, Սահմանադրական դատարանն արդեն ընդունել է վարույթ: Մենք ունենք բողոքներ, որ փոքր բիզնեսներ են փակվել անվճարունակ լինելու պատճառով հենց այս պրակտիկայի պատճառով, ես դրա համար դիմեցի Սահմանադրական դատարան, հույս ունեմ` հարցը միանգամից կփակվի այդ առումով եւ հետո օրենսդրական փոփոխություն է պետք լինելու:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Անի Սամսոնյան:

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Թաթոյան, ես ուսումնասիրել եմ ձեր «Ազգային կանխարգելման մասին» տարեկան զեկույցը եւ այնտեղ կան փաստեր, որոնք արժանացել են իմ ուշադրությանն այն առումով, որ հակասությունների մեջ են մտել, օրինակ` արդարադատության նախարարության եւ նախարարի հայտարարությունների հետ: Մասնավորապես, արդարադատության նախարարությունը հայտարարում էր, որ Էրեբունի-Երեւանի հիմնադրման 2800 ամյակի կապակցությամբ հայտարարված համաներումից հետո քրեակատարողական հիմնարկներում գերբնակեցում այլեւս չկա, բայց ձեր տարեկան զեկույցում նշված էր, որ չնայած ազատվել է 574 դատապարտյալ, այնուամենայնիվ, ինչպես համաներման կիրառումից առաջ, այնպես էլ հետո արդարադատության նախարարության որոշ քրեակատարողական հիմնարկներում արձանագրվել են գերբնակեցման եւ խցերում անհավասարաչափ բաշխման խնդիրներ: Էստեղ նաեւ կային օրինակներ, օրինակ` Աբովյան քրեակատարողական հիմնարկում, որտեղ 13, 18 քառակուսի մետրի վրա պահել են ազատությունից զրկված մինչեւ 4 անձ, հիշատակվում է նաեւ Նուբարաշեն քրեակատարողական հիմնարկի մասին, որտեղ ուսումնասիրությունը մի քանի խցերում պարզել է, որ օրինակ` մի խցում պահվել է 14 անձ եւ շատ այլ օրինակներ:

Ինձ հետաքրքիր է` արդյո՞ք դուք քննարկումներ ունեցել եք նախարարության հետ, եւ արդյո՞ք նախարարությունը ծանոթ է ձեր այս զեկույցին, որ մինչեւ հիմա հայտարարում է, որ, օրինակ` քրեակատարողական հիմնարկներում գերբնակեցման խնդիր այլեւս չկա:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Տիկին Սամսոնյան, իսկապես արդիական հարց  է, շնորհակալ եմ այդ հարցի համար, եւ ես կարեւորում եմ ձեզ հետ այս հարցերն անընդհատ քննարկելը, որովհետեւ դրանք, ի վերջո, տանում են լուծումների: Տեսեք, երկու մակարդակում պետք է հարցը դիտարկել.20 համակարգային եւ առանձին քրեակատարողական հիմնարկներում: Համակարգային առումով` գերբնակեցման հետ կապված, իհարկե, վիճակն անհամեմատ է նախորդ 2017 թվի հետ, օրինակ, բայց դա էլ հաճախ մեխանիկական բեռնաթափման հետեւանք է, օրինակ` համաներումը, հաճախ մենք ասում ենք` համաներման ակտը կայացվեց, բեռնաթափվեցին քրեակատարողական հիմնարկները, բայց ուշադրություն չենք դարձնում, որ դա պարզապես մեխանիկական բեռնաթափում էր, դրա արդյունքում էր նաեւ, որ մենք որոշակի հանցավորության աճ արձանագրեցինք, չէ՞: Դրա համար, օրինակ` շատ կարեւոր է եւ խորհրդարանն երեկ, իմիջիայլոց, էդ մեր ուսումնասիրությունների հիման վրա, ընդունեց փաթեթ, որ մենք իրականում սկզբից մինչեւ վերջ. դատապարտյալը մտավ քրեակատարողական հիմնարկ` նրան պետք է նախապատրաստել ազատ արձակման, դատապարտյալի համար պետք է կանխատեսելի լինի այն ճանապարհը, այն վարքագիծը, որն ինքը դրսեւորելու է եւ որն իրեն տանելու է ազատ արձակման, եւ սա կարեւորագույն նշանակություն ունեցող դրույթ է: Այս համակարգը չգործելու պատճառով մենք այդ առումով հույսներս դրեցինք մեխանիկական բեռնաթափման վրա: Այո, համակարգային առումով այս պահին լուծված է, բայց սա չի նշանակում, որ ՔԿՀ-ներում չկան, օրինակ` ես ավելացնեմ նաեւ Վարդաշեն քրեակատարողական հիմնարկը, այնտեղ նույնպես մենք արձանագրել ենք անթույլատրելի լուծումներ:

Զեկույցը, իհարկե, ներկայացված է արդարադատության նախարարին, պետք է ասեմ, որ արդարադատության նախարարի հետ անձամբ շատ լավ համագործակցություն է հաստատված: Նախարարն ինքը նախկին իրավապաշտպան է, եւ այդ հարցերով ունենում ենք քննարկումներ: Պարզապես խնդիրը համակարգային է: Քրեակատարողական մեր համակարգը տարիներ շարունակ եղել է պատժողական բնույթի, դրա համար ես հիմա ամեն ինչ անում եմ` իմ գործընկերների հետ աշխատելով, որ մենք գնանք վերականգնողական արդարադատության ճանապարհով, որ հաջողված պատմություններ ցույց տանք, որ ինչպես ենք մենք ինտեգրում մարդուն ազատությունից զրկվելուց հետո, իսկ, օրինակ` ասենք ինչպես էր` առավելապես շեշտերը դրվում էին նրա վրա, որ պատժողական, պատժել, պատժախցեր եւ այլն: Մենք պետք է նաեւ վերականգնողական արդարադատությունը զարգացնենք եւ այդ առումով պայմանական վաղաժամկետ ազատման ինստիտուտը զարգացնենք, խնդիր է, որ այսօր չի գործում, նաեւ ես արդեն նշեցի` պրակտիկայում, գրեթե, չունի արդյունավետություն պրոբացիոն ծառայությունը: Ես դրա վերաբերյալ հատուկ արտահերթ զեկույց ունեմ անգլերեն եւ հայերեն լեզուներով, որտեղ բոլոր առաջարկները ներկայացված են: Պրոբացիոն ծառայողները չունեն նույնիսկ տարրական պայմաններ, ամեն ինչ, շատ հարցեր անձնային բարեխղճության վրա է դարձյալ, բայց էլի անհրաժեշտ  են ինստիտուցիոնալ հիմքեր այս առումով:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Խնդրեմ, արձագանքեք:

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն պատասխանի համար եւ մյուս հակասությունը, որ ուզում էի պարզել` կապված քրեակատարողական հիմնարկների հետ, նախարարությունը հայտարարում էր նաեւ, որ առաջընթաց է գրանցել, օրինակ` քրեական ենթամշակույթի դեմ պայքարում, բայց դրանից անմիջապես հետո մենք ականատես եղանք, օրինակ` Ազգային անվտանգության ծառայության կողմից հրապարակված տեսանյութերին, որտեղ հստակ էր, որ դեռ կան շատ կազմակերպված հանցավոր խմբեր քրեակատարողական հիմնարկներում, եւ այս առումով դուք նաեւ ցուցումներ եք տվել, օրինակ` հատուկ զեկույցում, որ կարող է այդ հարցը լուծվել տեղաբաշխման միջոցով` ինչպես հիմնարկի, այնպես էլ խցերի: Ես, իհարկե, հասկանում եմ, որ մարդու իրավունքների պաշտպանի ցուցումներն իմպերատիվ բնույթ չունեն, բայց դուք քննարկե՞լ եք այս հարցը նախարարի հետ, եւ ի՞նչ աշխատանքներ են տարվել տեղաբաշխման ուղղությամբ:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Տիկին Սամսոնյան, շնորհակալ եմ, որ այդ մեր փաստաթղթին հղում արեցիք, որովհետեւ դա հայեցակարգ է, մենք մշակել ենք հայեցակարգ` ինչպես պայքարել քրեական ենթամշակույթի դեմ: Դա պատրաստի փաստաթուղթ է, որն ուղարկել ենք Կառավարություն, Կառավարությունը կարող է միանգամից այն ընդունել, օրինակ վերցնել, որովհետեւ դա միջազգային փորձաքննություն անցած փաստաթուղթ է: Քրեական ենթամշակույթ կա մեր քրեակատարողական հիմնարկներում, ցավոք սրտի, եւ դա խոր արմատներ ունի, դա երկարաժամկետ միջոցներ է պահանջում: Այո, լուծումները, մեթոդները տարբեր կարող են լինել, ինչպես դուք ճիշտ նշեցիք` սկսած դատապարտյալներին իրար հետ տեղաբաշխումից, քրեակատարողական հիմնարկների վիճակից, որը նույնպես դարձյալ ազդում է քրեակատարողական ծառայողների կարգավիճակի վրա, որովհետեւ դա նաեւ կոռուպցիոն ռիսկերի արդյունք է, որ այդպիսի վիճակ է առաջանում: Բայց մյուս կողմից էլ քրեակատարողական ծառայողների կարգավիճակը մենք պատշաճ մակարդակի չենք պահում, այսինքն` խնդիրները տարբեր են, եւ այս առումով` օրինակ` մեր այդ հայեցակարգը ես կարծում եմ, որ մենք մշակել ենք, իմիջիայլոց, «Քաղաքացիական հասարակության ինստիտուտ» ՀԿ-ի հետ համագործակցությամբ, մենք պատրաստ կլինենք նաեւ քննարկել, օրինակ` ձեզ հետ էլ միասին, մեր գործընկերների հետ էլ եւ, իհարկե, լրացուցիչ պետք է աշխատենք Կառավարության հետ, որ դրա առավել ինստիտուցիոնալ գործադրմանը հասնենք:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Մարիա Կարապետյան:

Մ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Թաթոյան, ձեր զեկույցի համար, անհամբեր սպասում ենք միջոցառումների ծրագրին, որը կուղարկեք ԱԺ: Ես այսպիսի մի հարց ունեմ, իմ պատկերացմամբ` մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակը թավշյա հեղափոխությունից հետո, ԱԺ ընտրություններից հետո պետք է որ ուսումնասիրեր ԱԺ «Իմ քայլը» դաշինքի նախընտրական ծրագիրը, Կառավարության ծրագիրը, որը մենք հաստատեցինք, հասկանալու համար, թե որ ուղղությամբ է աշխատելու այս կառավարող ուժը, եւ նախապես պլանավորելու, թե ինչպե՞ս պետք է մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակն արձագանքի հնարավոր տարբեր զարգացումներին: Հիմա, ես շատ ուրախ եմ, որ դուք վերականգնողական արդարադատության մասին խոսեցիք, դա նաեւ մեր նախընտրական ծրագրում է գրված, մենք կարող ենք այստեղ, իսկապես, համահունչ աշխատել: Հիմա ֆիքսելով, որ կառավարող ուժը հռչակել է տնտեսական հեղափոխության պրոցեսի սկիզբը, մեկնարկը, արդյո՞ք տեղին չեք համարի, որ ձեր գրասենյակում որոշակի կառուցվածքային փոփոխություններ տեղի ունենան, եւ օրինակ` գործարարության ոլորտում իրավունքների պաշտպանության բաժնում նաեւ աշխատողների իրավունքների պաշտպանության հստակ կոմպոնենտ ավելանա, որովհետեւ ես կարծում եմ` մեր Կառավարությունը շատ զգայուն է գործարարության եւ գործարարների իրավունքների պաշտպանության նկատմամբ, եւ մեկ պատուհանի գաղափարը, գիտեք, որ պետք է, որ ներդրվի, բայց այստեղ կարեւոր է նաեւ աշխատողների իրավունքները պաշտպանել: Իհարկե, աշխատանքի պետական տեսչության` ողջ լիազորություններով մարմնի վերականգման մասին խոսակցություններ կան, ձեր զեկույցում նույնպես դուք խոսել եք արդարադատական մարմնի կարեւորության մասին, սակայն ձեր աշխատակազմի կառուցվածքում արդյո՞ք տեղին եք համարում արձագանքել նոր հռչակված տեսլականներին եւ համապատասխան գործիքակազմ նաեւ, որովհետեւ այդ թեմայով զեկույցներ մեծ հաճույքով կցանկանայինք նաեւ ստանալ:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ այս կարեւոր հարցադրումների համար: Ես, իհարկե, շատ լավ ծանոթ եմ Կառավարության ծրագրին, շատ լավ ծանոթ եմ «Իմ քայլը» դաշինքի ծրագրին, շատ լավ ծանոթ եմ «Լուսավոր Հայաստան», «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությունների ծրագրերին եւ բոլոր մյուս, նաեւ խորհրդարանում, առհասարակ, ներկայացված ուժերի ծրագրերին եւ նաեւ մեզ համար դա, բնականաբար, էսպես պարտադիր նշանակություն չունի, բայց մենք հաշվի ենք առնում, այո, որովհետեւ եւ, ասեմ ձեզ, Կառավարությունն իր ծրագիրը կազմելուց առաջ նաեւ մեզ էր հարցում արել, եւ մենք մեր կարծիքը տվել ենք, թե մենք ինչ ուղղություններով ենք մտածում, որովհետեւ ես կարծում եմ` այս ուղղությամբ Կառավարությունն ինքը պետք է տեսնի, թե մարդու իրավունքների պաշտպանն ինչ է առաջարկում եւ իր գործունեությունը, ըստ այդմ, կառուցի, եւ ոչ թե մարդու իրավունքների պաշտպանը տեսնի` Կառավարությունն ինչ է անում եւ իր գործունեությունը, ըստ այդմ, կառուցի, թեեւ նաեւ ասում եմ հատուկ, որ ես պատրաստ եմ լիարժեք աջակցել Կառավարության ցանկացած ծրագրի, որն ուղղված է մարդու իրավունքների պաշտպանության վիճակի բարելավմանը, եւ հիմա դա անում ենք մեր նախարարության շատ գործընկերների հետ:

Ինչ վերաբերում է աշխատանքային իրավունքների պաշտպանությանը. սա արդիական շատ կարեւոր հարց է: Այսօր մենք ունենք լուրջ խնդիր. չկա արտադատական միասնական մարմին, կա ընդամենն առողջապահական եւ աշխատանքի տեսչություն, որն ունի սահմանափակ լիազորություններ, առանձին հարցեր կան` չի ծածկում այդ մարմինը: Ես ընդամենը մի քանի օր առաջ էի այդ մարմնի ղեկավարի հետ քննարկում աշխատանքային իրավունքների պաշտպանության հարցեր, այստեղ պրն Պետրոսյանի հետ մենք շատ ենք աշխատել` աշխատանքային իրավունքների պաշտպանության երաշխիքների հետ կապված:

Ինչ վերաբերում է մեր աշխատակազմում բաժին ստեղծելուն. մենք ունենք բաժին, որ կոչվում է, Քաղաքացիական եւ սոցիալտնտեսական իրավունքների պաշտպանության վարչություն, այնտեղ մենք ունենք մասնագիտացված աշխատողներ, եւ շատ ուրախ կլինեի, եթե աշխատանքային իրավունքների հարցերով բաժին ստեղծելու ռեսուրսներ ունենայի, որովհետեւ այդ ուղղությունները շատ-շատ են եւ ռեսուսրները սահմանափակ են: Միանշանակ, ողջունելի է, եւ եթե խորհրդարանի աջակցությունը, նաեւ մեր Կառավարության գործընկերների կողմից համատեղ աշխատանք ունենանք, սիրով կստեղծենք, ինչի մասին է խոսքը, որովհետեւ դուք ճիշտ նկատեցիք եւ կապեցիք հարցը, ես շնորհակալ եմ դրա համար, Գործարարության ոլորտում իրավունքների պաշտպանություն եւ, եթե նկատել եք մեր բաժինը կոչվում է Գործարարության ոլորտում մարդու իրավունքների: Դա եւ՛ գործարարների պաշտպանությունն է պետությունից եւ՛ մարդու պաշտպանությունը: Օրինակ` հանրային ծառայություն մատուցող կազմակերպությունների դեպքում` նաեւ աշխատանքային իրավունքների պաշտպանությունը: Սա, դարձյալ նշում եմ, արդիական հարց է, եւ մարդիկ շատ-շատ են տուժում օրենսդրական կարգավորումների, վախի պատճառով, հարցերը չեն բարձրաձայնում, մարմին չկա, դատարան, դիմեն` երկար ձգձգվում է դատարանների ծանրաբեռնվածություն պատճառով, չեն վստահում դատարաններին, գլուխ չեն դնում, էսպես ասած, եւ մարդն արդյունքում մնում է խախտված իրավունքի հետ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Խնդրեմ, արձագանքեք:

Մ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Իհարկե, մենք մեր բաժին պատասխանատվությունը կստանձնենք, բայց ես կարծում եմ` նաեւ մարդու իրավունքների պաշտպանը նրա համար է, որպեսզի արձագանքի պետության հնարավոր սայթաքումներին եւ քաղաքացիների իրավունքները պաշտպանի նաեւ այդ տեսանկյունից, նաեւ անվանումներն են շատ կարեւոր: Այնուամենայնիվ, եթե կառույցի բաժնի անվանման մեջ աշխատանքային իրավունքները շեշտված լինեն, ես կարծում եմ` դա նաեւ կարեւոր ուղերձ կլինի թե՛ աշխատակիցներին, որպեսզի նրանք էլ իրազեկման ուղղությամբ մտածեն, թե՛ նաեւ հանրությանը, որպեսզի նաեւ ձեզ դիմեն նման հարցերով:

Նաեւ մյուս բանը, որը կա մեր ծրագրի մեջ, եւ ես կուզենայի տեսնել ձեր օժանդակությունն այս հարցում, դա այն գաղափարական թեզն է, որ մենք մերժում ենք բռնությունը որպես ներհասարակական խնդիրների լուծման մեթոդ: Արդյո՞ք կդիտարկեք բռնության լեզվի կամ բռնության կոչերի տարածման ձեր հնարավորությունը: Ես կարծում եմ` մենք պարզապես շատ ավելի զգայուն ենք դարձել դրա նկատմամբ, նախկինում մեր հասարակությունում կար էդ սողացող բռնության երեւույթը, պարզապես բոլորս հիմա շատ ավելի աչալուրջ ենք: Արդյո՞ք դուք կդիտարկեք ձեր աշխատակազմում նման մի բաժնի ստեղծումը, որը կզբաղվի ներհասարակական հարաբերություններում բռնության կանխման, զսպման աշխատանքներով, եւ նաեւ կանանց հարցերով զբաղվող ձեր բաժինն ինչ-որ մի ընթացք փակվեց, արդյո՞ք կվերականգնեք այն:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Շատ կարեւոր կառուցողական առաջարկ է, անկեղծ ասած, չէի մտածել այդ անվանման մեջ փոփոխություն անել, որով նաեւ ուղերձ հղել հանրությանը, որ կարեւոր ուղղություն է մեզ համար աշխատանքային իրավունքի պաշտպանությունը: Ես կարծում եմ` կարող ենք գնալ մենք այդ ճանապարհով, շնորհակալ եմ առաջարկի համար:

Ինչ վերաբերում է բռնության կանխմանը, խոսքը, իհարկե, ես հետեւել եմ, նաեւ դուք եք բարձրաձայնել, խոսքը չի վերաբերում միայն ֆիզիկական բռնությանը, ճիշտ է, ֆիզիկական, հոգեբանական բռնություն եւ այլն, տարբեր տեսակներ, այդ պատճառով մեր աշխատակազմում սա տարալուծված է տարբեր... Սա ֆունկցիոնալ առումով է աշխատակազմն իրականացնում, օրինակ` խոշտանգումների կանխարգելման վարչությունը քրեակատարողական հիմնարկներում այդ հարցով զբաղվում է, երեխաների իրավունքների պաշտպանության բաժինը` երեխաների հաստատություններ եւ այլն, բայց նաեւ ձեր ակնարկում կար... Մենք ունենք կրթական եւ հետազոտական կենտրոն, որը հավաքագրում է ողջ տեղեկությունները եւ ռազմավարական առումով մշակում է քաղաքականություն, թե ինչպես ընդհանուր միջոցներ գործադրել, որպեսզի, առհասարակ, կանխարգելվի բռնությունը: Սա, կարծում եմ` հենց այդ հարցի պատասխանն էր, եւ դրա արդյունքները, այո, մենք կուղարկենք նաեւ եւ՛ խորհրդարան, բնականաբար, եւ՛ գործադիր իշխանության մեր գործընկերներին: Հիմա, ինչ վերաբերում է...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Թաթոյան, շատ կարճ:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Եվ...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Կանանց բաժնի փակման մասին էր:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Ճիշտ է: Կանանց իրավունքների պաշտպանության հարցերը կարեւորագույն նշանակություն ունեն եւ հիմա այդ կազմավորման փուլում ենք գտնվում, որ նույնպես այդ հարցերը... Որովհետեւ հիմա ունենք հատուկ ներկայացուցիչներ, ովքեր պատասխանատու են այդ հարցերով, բայց պետք է լուծում մտածել, այո, որ նույնպես բաժին... Միայն ռեսուրսների խնդիր է, որ տեղավորվենք եղած ռեսուրսների մեջ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շաքե Իսայան:

Շ.ԻՍԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Թաթոյան, իհարկե, մենք մարդու իրավունքների եւ հանրային հարցերի պաշտպանության հանձնաժողովում մանրամասն քննարկել ենք ձեր երկու զեկույցն էլ, եւ ես առիթ եմ ունեցել իմ հարցերը զեկույցների վերաբերյալ հղել ձեզ, բայց այս դեպքում կուզենայի առիթն օգտագործել եւ մեկ այլ հարց հղել, որը հրատապ է: Խոսքը վերաբերում է Շիրակի մարզի «Սաստեքս» կարի ֆաբրիկայում աշխատակիցների աշխատանքային իրավունքների բացահայտ ոտնահարմանը: Մեր գործընկեր Սոֆիա Հովսեփյանն այս դահլիճից արդեն առիթ ունեցել է այս հարցը բարձրացնել, բայց, կարծես թե, գործատուն այդքան էլ շահագրգիռ չէ սայլը տեղից շարժել, ուստի, ես նորից, եւս մեկ անգամ ուզում եմ անդրադառնալ ու կրկնել, որ ըստ աշխատանքային պայմանագրի` աշխատակիցները պետք է ստանային 55.000 դրամ նվազագույն աշխատավարձ, խոսքը նվազագույն աշխատավարձի մասին է, բայց պարզվել է, որ ստացել են, երբեմն նվազագույն աշխատավարձից ցածր: Ընկերությունը դա պայմանավորում է պայմանագրային ձեւի փոփոխմամբ եւ պնդում է, որ աշխատակիցները ստորագրել են այն, բայց ակնհայտ է, որ էս դեպքում ընկերությունը պատշաճ իրազեկում չի իրականացրել քաղաքացիների շրջանակներում, իսկ քաղաքացիներն էլ իրենց հերթին մանրամասն չեն ծանոթացել: Ինչեւէ աշխատակիցները լքել էին աշխատանքի վայրը, իսկ երեկ, երբ փորձել էին վերադառնալ, ղեկավարությունը մուտքի դռները փակել էր եւ թույլ չէր տվել, որպեսզի նրանք աշխատանքի անցնեն: Ուզում եմ` նաեւ հանրային իրազեկման տեսանկյունից ձեր դիրքորոշումն արտահայտեիք այս հարցի վերաբերյալ: Շնորհակալ եմ:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Մարդու իրավունքների եւ հանրային հարցերի պաշտպանության մշտական հանձնաժողովի հետ ձեւավորել ենք իսկապես բարձր որակի համագործակցություն: Հանձնաժողովի նախագահի` տիկին Զոհրաբյանի հետ մենք շատ ենք ունենում քննարկումներ, հանձնաժողովի նախագահի տեղակալի` տիկին Սամսոնյանի հետ, պատգամավորների հետ ենք ունենում, եւ ես կարեւոր ֆորմատ եմ սա համարում ու, առհասարակ, կարեւոր եմ համարում այս հանձնաժողովի վերաստեղծումը, որովհետեւ դա, կարծեք թե, նոր ուղղություն բացեց եւ ավելի թիրախային` մարդու իրավունքների ոլորտում աշխատանքի:

«Սաստեքս» կազմակերպության հետ կապված. անմիջապես առաջին իսկ պահից հետեւել ենք բոլոր իրադարձությունների զարգացմանը, միանգամից կապվել ենք աշխատակիցների հետ, մարդու իրավունքների պաշտպանի դեպքում այստեղ առանձնահատկություն կա, որովհետեւ խոսքը վերաբերում է մասնավոր կազմակերպության, իսկ մեր իրավասությունը չի տարածվում մասնավոր կազմակերպության վրա, բայց քանի որ նաեւ այնտեղ կային մտահոգություններ ,որ պետական իրավասու մարմինները ոչինչ չեն ձեռնարկում, դա մեզ հիմք տվեց բռնել այդ հարցի այս որոշ մասից եւ նախաձեռնել վարույթ ու պետական մարմիններին դիմել: Ինձ դիմել էր այդ հարցով ԱԺ պատգամավոր Սոֆիա Հովսեփյանը, ինձ հետ այս հարցն առանձին քննարկել է տիկին Լենա Նազարյանը եւ նաեւ ունեցել ենք առանձին հասարակական կազմակերպություններից հարցումներ: Ես այս հարցը քննարկել եմ առողջապահական եւ աշխատանքի տեսչության ղեկավարի հետ, մենք պայմանավորվածության ենք եկել, որ նա վարույթ է հարուցելու, եւ կարծում եմ` արդեն հարուցել է, որովհետեւ ընդամենը երեկ էի խոսում հետը, հարուցել է եւ ստուգումներ կիրականացնի, անպայման, որովհետեւ էնտեղ ես մի քանի հարց եմ բարձրացրել. առաջինը` աշխատանքի պայմանների հարցը, որովհետեւ քաղաքացիները բարձրացնում էին այդ հարցը, որ արժանապատվությունը նվաստացնող պայմաններ են` եղած աշխատավարձի դիմաց եւ, առհասարակ, բացի,  նույնիսկ, աշխատավարձը:

Երկրորդը. սա, օրինակ` պատգամավորներն էին հարցմամբ նշել, թե՛ տիկին Նազարյանը, թե՛ տիկին Հովսեփյանը, որ եղել են նույնիսկ շտապ օգնության կանչի դեպքեր եւ այս առումով` առողջական վիճակի հետ կապված հարցերը: Այս երկու հիմնարար հարցն է բարձրացված, էնտեղ հարց կար` նաեւ աշխատավարձի վճարման հետ կապված: Մենք տեսչության հետ պայմանավորվեցինք, որ տեսչությունը հատուկ կփորձի հասկանալ` որքանով է սա իր իրավասությանը վերաբերում, որովհետեւ սա առանձնահատուկ հարց է, ավելի շատ նաեւ դատական վեճի հարց է: Ես գիտեմ, որ էնտեղ պայմանավորվածություն ունեին, կարծեմ, այս շաբաթվա ընթացքում գործատուներն առաջարկել էին կնքել հատուկ պայմաններով պայմանագիր, որը նախատեսված չի եղել նախորդ պայմանագրով, նման տեղեկություն կար: Հիմա մենք պետք է սպասենք, ես ինքս կոնկրետ առողջապահական եւ աշխատանքի տեսչությունից սպասում եմ այս հարցով ուսումնասիրության արդյունքներին:

Կարեւոր են, իհարկե, նման հանրայնացումները, շնորհակալ եմ ձեզ այդ հարցը բարձրացնելու համար, որովհետեւ նույնպես ունենում են` իրավունքի պաշտպանության տեսանկյունից կարեւոր նշանակություն: Ուշադրության ներքո կպահենք, իհարկե, եւ կարծում եմ` հետագայում կապի մեջ կլինենք:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, ո՞չ: Հրաչյա Հակոբյան:

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Թաթոյան, հանգամանալից զեկույցի համար: Ձեր ելույթում բավականին անդրադարձ կատարեցիք 2018 թվականի մարտ-ապրիլ ամիսների թավշյա հեղափոխությանը: Կցանկանամ մի փոքր պատմական էքսկուրս կատարել, գնալ 2008 թվական, երբ նույն 2018 թվականի ընդդիմության առաջնորդը նաեւ 2008 թվականի ընդդիմության առաջնորդներից մեկն էր եւ հրապարակում նույն կոչերով հանդես էր գալիս, եւ, այնուամենայնիվ, տեղի ունեցավ ողբերգություն` Հայաստանի նորանկախ պետության պատմության մեջ առաջին անգամ Երեւան քաղաքի կենտրոնում գնդակահարվեցին 10 անմեղ քաղաքացիներ: Կցանկանայի ձեր գնահատականը լսել այս հարցի վերաբերյալ: Թերեւս, այսքանը:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Նախ` պրն Հակոբյան, շնորհակալ եմ, որ այս հարցը տվեցիք, որովհետեւ մարտի 1-ի իրադարձությունների հետ կապված հարցերն իմ զեկույցում հատուկ տեղ են գտել, ավելին` ես զեկույցում հատուկ բաժին եմ առանձնացրել, կոչվում է`«Հանրային վստահության բաղադրիչ ունեցող գործեր» եւ այս գործերը հանրային վստահության բաղադրիչ ունեցող գործերի թվում են: Ավելին` եթե հիշում եք, մարդու իրավունքների պաշտպան Արմեն Հարությունյանը շատ սկանդալային եւ կարեւոր զեկույց հրապարակեց մարտի 1-ի իրադարձությունների վերաբերյալ: Ես ասեմ ձեզ, որ ես այդ աշխատանքային խմբի անդամներից էի եւ զեկույցի քրեադատավարական, հատկապես ցուցարարների իրավունքների խախտումների հարցերի համար ինքս եմ պատասխանատու եղել այն ժամանակ այդ զեկույցի կազմման հարցում: Այնպես որ, ինքս անմիջականորեն մասնակցել եմ այդ զեկույցի շարադրմանը, որն օբյեկտիվ կարեւորագույն նշանակություն ունեցավ երկրի համար:

Ինչ վերաբերում է արդեն հիմա, քանի որ հարուցված են քրեական վարույթներ, ըստ էության, երկու մասում` եւ՛ զոհերի հետ կապված հարցի, եւ՛ սահմանադրական կարգի տապալման, ես ընդամենը նշեմ, որ իմ նախորդ զեկույցներում եւ՛ այս զեկույցներով էլ, եւ՛ ինձանից առաջ էլ անընդհատ քննադատվել է այն, որ հանրությանը բավարար տեղեկություններ չեն տրամադրվել մարտի 1-ի 10 զոհերի հետ կապված` գործի քննության ընթացքի վերաբերյալ, քրեական հետապնդման մարմինները չեն ձեռնարկել գործի հետ կապված բավարար միջոցներ:

Անցյալ տարվա ընթացքում եղավ որոշակի դրական տեղաշարժ, բայց էլի էստեղ ես արձանագրել եմ, որ պետք է էլ ավելի միջոցներ ձեռնարկվեն քրեական հետապնդման մարմինների կողմից:

Ինչ վերաբերում է մյուս գործին, քանի որ դատական վարույթում է գտնվում, ես այդտեղ չեմ կարող գնահատականներ տալ, պարզապես ուզում եմ հատուկ ընդգծել` անթույլատրելի է, խստորեն անթույլատրելի է, առանց որեւէ բացառության, որեւէ բռնություն, էլ խոսքը չի գնում, իհարկե, կյանքից զրկելու կամ նմանատիպ այլ հետեւանքների մասին: Ամեն ինչ պետք է ընթանա խաղաղ, համերաշխության մթնոլորտում, եւ, բնականաբար, դրա համար էլ անհրաժեշտ են զարգացած պետական ինստիտուտներ, զարգացած քաղհասարակություն, այլ ինստիտուտներ, որպեսզի երկիրը նաեւ զարգանա ժողովրդավարական ճանապարհով, եւ շատ հույս ունեմ, որ մեր երկիրն այդպես էլ առաջ կընթանա:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք: Միացրեք:

Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Տեսեք, այդ ժամանակ, այսպես ասած, մարդիկ դատապարտվեցին, այդ թվում` Սասուն Միքայելյանը, Նիկոլ Փաշինյանը, Մյասնիկ Մալխասյանը եւ այլ գործիչներ, թերեւս, կուզենայի իմանալ` դուք համարո՞ւմ եք այդ մարդկանց կամ այդ ժամանակահատվածում համարո՞ւմ էիք քաղբանտարկյալներ, թե՞ ոչ եւ այդպես էլ մինչ օրս որեւէ հրաման տվող, որեւէ կրակ արձակող պատասխանատվության չի ենթարկվել, եւ արդեն ձեր պատասխանից ես հասկացա, որ դուք չեք համարում մարտի 1-ի էջը փակված: Եթե չեք համարում, կխնդրեի` հաստատել:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Նախ` քաղբանտարկյալի մասով: Ինքս այդ ժամանակ որեւէ պետական համակարգում, կառավարման` նկատի ունեմ, ներգրավված չեմ եղել, այդ առումով չէ, որ հետեւել եմ: Հիմա` որպես մարդու իրավունքների պաշտպան` դիտարկելով` պետք է ասեմ, որ, առհասարակ, մարդու իրավունքների պաշտպանն օժտված չէ այն իրավական գործիքներով, որպեսզի որակումներ տա` քաղաքական բանտարկյալ է կամ ոչ, հասկանալի է, որ գործեր կան, որոնք ներգրաված մարդիկ քաղաքական գործիչներ են եւ այլն, եւ դա ունի այդ առումով բաղադրիչ, բայց քաղբանտարկյալ է, թե չէ` մարդու իրավունքների պաշտպանն այս հարցին չի կարող պատասխան տալ իրավական գործիքների բացակայության պատճառով:

Այդ զոհերի հետ կապված` արդյո՞ք ում հրամանով է եղել եւ այլն: Ակնհայտ է, որ  մարտի 1-ի իրադարձությունների վերաբերյալ մարդու իրավունքների երկրորդ պաշտպանի` պրն Արմեն Հարությունյանի, զեկույցում, որի հատկապես այդ մասի շարադրմանը ես եմ մասնակցել, այնտեղ հստակ նաեւ այդ հարցերն են բարձրացվում, եւ առաջադրվում է քննությանը, քրեական հետապնդման մարմնին հարց. պարզել այդ հարցը: Դե, այդ հարցը պարզված չէ, ինչը շատ վատ է, եւ ես կարծում եմ` քննությունը պետք է գնա այդ ճանապարհով, որպեսզի պարզի նաեւ հրաման տվողներին ու, պատասխանատվության առումով` բոլորին:

Մյուս հարցը. հա, էջը փակված լինելը: Դե, գիտեք, ցանկացած նման երեւույթ, քանի դեռ, ի վերջո, քրեական վարույթներն ավարտված չեն եւ այդ առումով` պատասխանատվության ենթարկված մարդիկ չկան, հասարակությունը վերականգնված չէ, այդ առումով` վստահությունը, որ բոլոր հարցերը լուծված են, չի կարելի այդ էջը, ինչպես դուք բնորոշեցիք, փակված համարել: Դրա համար իմ զեկույցներում դրանք  մշտապես կան հատուկ եւ ավելին` արդեն 2 տարի ես ինքս իմ նախաձեռնությամբ փոխել եմ դրանք, արդեն կոչվում են` «Հանրային վստահության բաղադրիչ ունեցող գործեր»: Շնորհակալ եմ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հայկ Կոնջորյան:

Հ.ԿՈՆՋՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Թաթոյան, դուք ձեր խոսքում նշեցիք, որ շատ հաճախ սոցիալական ցանցերում նկատվում են նաեւ խոսքի ազատության չարաշահումներ: Ինձ հետաքրքիր է` ձեր կարծիքով ո՞րն է այն սահմանը, էն պահը, երբ որ մենք խոսքի ազատությունից արդեն թեւակոխում ենք խոսքի ազատության չարաշահում, որո՞նք են այդ չափանիշները, որոնցով դուք առաջնորդվում եք այդ չարաշահումը որակելու համար եւ դուք, բացի ձեր` որպես մարդու իրավունքների պաշտպան, հորդորներից, որը հղում եք քաղաքացիներին եւ օգտատերերին, որպեսզի չչարաշահեն խոսքի ազատությունը, բացի այդ հորդորներից, որեւէ այլ մեխանիզմ կամ գործիքակազմ տեսնո՞ւմ եք կամ պատկերացնո՞ւմ եք, որով դուք կարող եք էս խնդրի կարգավորման համար աշխատել: Շնորհակալություն:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Պրն Կոնջորյան, սա այնքան զգայուն հարց է եւ վիճելի, որովհետեւ միշտ այդ հարցն առաջ է գալիս. լավ, ասում ենք ատելության խոսք, հիմա որտե՞ղ է սահմանն ատելության խոսքի, եւ գիտեք վտանգը... Ես ինչո՞ւ ասացի նաեւ, որ սա մարտահրավեր է խոսքի ազատությանը եւ ժողովրդավարությանը, առհասարակ, միայն Հայաստանում չէ, շատ երկրներում է հիմա այդպես  դարձել, որտեղ կան այդ սոցիալական ցանցերը, եւ միշտ պետությունները հակված են, այս առիթն օգտագործելով` սահմանափակել, այս ոլորտում սահմանափակումներ մտցնել, որովհետեւ այնքան հեղհեղուկ է սահմանը, հնարավոր չէ դա կարգավորել: Այս ոլորտում շատ մշակված մեծածավալ չափանիշներ ունի ԵԱՀԿ-ն առհասարակ, թե ի՞նչ է ատելության խոսքը, ինչպե՞ս տարանջատել: Հաճախ, ընդհանուր առմամբ, առհասարակ, շատ դժվար է բնորոշել ատելության խոսք ասվածը, կարող ենք տալ չափանիշներ, բայց միշտ պետք է ելնենք կոնկրետ իրավիճակում կոնկրետ գրառումից, այսինքն` մենք պետք է հասկանանք, օրինակ` վիրավորանք պարունակող, արժանապատվությունը նվաստացնող արտահայտությունը ո՞րն է, օրինակ` պատկերացնենք, ասենք, կամայական օրինակ բերեմ, հաշմանդամություն ունեցող մարդ է կամ, ասենք, իգական սեռի ներկայացուցիչ է եւ որոշակի արտահայտություններ, չգիտեմ, հասակով պայմանավորված եւ այլ, մեկի համար կարող է նվաստացուցիչ թվալ եւ մյուսի համար կարող է` ոչ, այսինքն` սա էլ կարող է լինել: Դրա համար ամեն ինչ մենք անում ենք, կոնկրետ` ես ինքս` կոնկրետ իրավիճակից ելնելով, մշտապես ուսումնասիրում ենք կոնկրետ գրառումը եւ հասկանում ենք` ի՞նչ կոնտեքստում էր արված եւ ի՞նչ նպատակ էր դրանով հետապնդվում: Ակնհայտ են այն դեպքերը, երբ քրեաիրավական տարրեր են պարունակվում: Այս բոլոր դեպքերում, արդեն գամ ձեր երկրորդ հարցին, մենք օրինակ` ոստիկանությանն ենք քրեական հետապնդման պահանջ ներկայացնում, դատախազությանն ենք պահանջ ներկայացնում, բայց նրանք էլ խնդիրներ են ունենում, որովհետեւ, պատկերացրեք,  օրինակ` սա էլ, Facebook սոցիալական ցանցին է վերաբերում, պետք է գլխամասային գրասենյակ դիմել, սա շատ երկար ժամանակ է պահանջում: Օրինակ` 2017 թվականին էդպիսի մտահոգիչ դեպք էր արձանագրվել. Հելսինկյան ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակ կազմակերպության ղեկավարի` Արթուր Սաքունցի հետ կապված, նաեւ ֆիզիկական բռնության սպառնալիքներ էին տրվել, մենք դիմեցինք քրեական հետապնդման, հետո քաշքշուկներ, ձգձգումներ եղան, այդպես էլ այդ գործը, որքան հիշողությունս չի դավաճանում, չբացահայտվեց: Այսինքն` սա էլ շատ լուրջ խնդիր է, մանավանդ, եթե կեղծ օգտատեր է, դա նույնպես բավականին շատ խնդիր է առաջացնում:

Մյուս կողմից էլ, տեսեք, կա սոցիալական ցանցերում անանուն մնալու իրավունք, նույնիսկ էլեկտրոնային այդպիսի սոցիալական ցանցերում կա միջազգային ուղեցույց, երբ էլեկտրոնային սոցիալական ցանցում անանուն մնալը մարդու լիարժեք իրավունք է համարվում, եւ միջազգային կառույցները նույնիսկ կոչ են անում վերացնել այն սոցիալական ցանցերը, որոնք պահանջում են, որ մարդն իր իսկական անունը պարտադիր գրի, որպեսզի նման բան չլինի, եւ պետություններից էլ պահանջում են, որպեսզի դա ֆիքսվի որպես իրավունք, այսինքն` այստեղ մենք` մարդու իրավունքների պաշտպանն այս պահի դրությամբ, բացի որ պահանջում ենք կոնկրետ գործերով քննություն, խնդրում ենք իրազեկման աշխատանքներ` կրթության միջոցով, այլ նման հարցերը, կարծում եմ` հանրայնացնելով է, որ կարող ենք կանխարգելել որոշակի... Լրագրող գործընկերները...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Թաթոյան, թույլ տվեք արձագանքի:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Որ, անպայման, հեռացնեն ատելություն պարունակող մեկնաբանություններ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք:

Հ.ԿՈՆՋՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Համաձայն եմ ձեզ հետ, որ մենք ավելի շատ պիտի աշխատենք հենց խնդրի կանխարգելման ուղղությամբ եւ ոչ այնքան հետեւանքների վերացման, որովհետեւ այդ ատելության խոսքը, որն արդեն տեղի է ունենում, մենք արդեն սկսում ենք աշխատել հետեւանքների վերացման դեմ: Դրա համար ես եւս բարձր եմ գնահատում ձեր խոսքում հանրայնացման այս գործընթացը եւ որպես պատգամավոր` պատրաստ եմ հետագա համագործակցության շրջանակներում նպաստել, որպեսզի, իսկապե, մենք կարողանանք ատելության խոսքը թե՛ սոցիալական ցանցերում, թե՛ ընդհանրապես մեր հանրության մեջ նվազեցնել եւ, իսկապես, հասնել հանրային համերաշխության: Շնորհակալություն:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, եւ գիտեք, այո, շատ կարեւոր է կանխարգելիչ աշխատանքներ տանելը: Օրինակ` մենք հիմա գիտեք ինչ ենք անում. մենք այլեւս այս երկու տարի եւ այս տարի հատկապես ենք ուժեղացրել, նաեւ նախորդ տարվա վերջից իրազեկման արշավներ ենք շատ անում: Կոնկրետ երեւույթը վերցնում ենք եւ իրազեկման աշխատանքներ ենք տանում: Դրանք կարող են լինել, օրինակ` խմբային քննարկումներ, կարող է լինել հեռուստատեսությամբ հոլովակների տարածում: Օրինակ` հենց հիմա մենք այդպիսի իրազեկման արշավներից մեկի փուլում ենք գտնվում, որը նպատակ ունի մարդկանց հասանելի եղանակով, օրինակ` մենք թիրախային ընտրում ենք, ասենք, ենթադրենք, մարզերի համար որը ճիշտ կլինի: Օրինակ` շուտով դուք կտեսնեք, մենք մեր հայտնի դերասաններից մեկի օգնությամբ բռնության դեմ ենք, առհասարակ, ուղերձներ տալիս կարճ տեսահոլովակներով, թե ինչպես պայքարել բռնության դեմ: Օրինակ` դա ուղղված է լինելու սովորական մեր քաղաքացիներին, այսինքն` բոլորին, բայց առանձին ուղղություններ կան, որ մենք այլ միջոցներ ենք գործադրում` սոցիալական ցանցերն օգտագործելով եւ ժամանակակից այլ մյուս լուծումներն օգտագործելով: Շնորհակալ եմ շատ, պատրաստակամության համար,  դա, իսկապես, ինձ շատ կօգնի, եթե, մանավանդ, ԱԺ պատգամավորի աջակցությունն եղավ: Շնորհակալ եմ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արման Բաբաջանյան:

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Պրն Թաթոյան, թույլ տվեք, նախ` շնորհակալություն հայտնել ձեզ ձեր կատարած աշխատանքի համար, դուք իսկապես բարձր պրոֆեսիոնալիզմով առանձնացել եք եւ իսկապես մարդու իրավունքների պաշտպանի ինստիտուտի կայացման գործում ունեք անուրանալի դերակատարում:

Գալով հարցերիս` քրեակատարողական հիմնարկների մասին խոսվեց, էստեղ ակնհայտ է, որ արդարադատության նախարարությունը թերանում է, ինչպես այլ ուղղություններով, դրա մասին էլ կխոսենք: Ազգային անվտանգության ծառայությունը վերջերս Արմավիր քրեակատարողական հիմնարկի վիճակի վերաբերյալ տեսանյութ էր հրապարկել, որտեղ ակնհայտ երեւում էր, թե ինչ հովանավորչական մթնոլորտ է, եւ կոռուպցիան, ըստ էության, այնտեղ փթթում է, եւ արդարադատության նախարարությունը ոչ միայն միջոցներ նորմալ ձեռք չառավ, այլեւ, կարծեմ` էնտեղ քրեակատարողական հիմնարկի պետին տեղափոխեցին մեկ այլ ավելի բարձր պաշտոնի` արդեն քրեակատարողական հիմնարկների վարչությունում: Այս մասով, ընդհանրապես, այս բարքերի` քրեական բարքերի ուղղությամբ գոնե դուք, լավ, արդարադատության նախարարությունն ի վիճակի չէ որեւէ բան անել, դուք ի՞նչ եք պատկերացնում, որ կարող եք անել:

Եվս արդարադատության նախարարության եւ նախարարի անգործության եւ մեծ ձախողման պատճառով այսօր ԱԺ-ը պետք է, փաստորեն, իրականացնի անցումային արդարադատության եւ վեթինգի վերաբերյալ հայեցակարգի եւ օրենքի մշակումը: Էստեղ մի շարք վերջին շրջանում հայտարարություններ, հարցազրույցներ են հնչում նաեւ դատական համակարգից, եւ շատ կուզեի իմանալ, թե դուք ինչպե՞ս եք, ընդհանրապես, գնահատում դատական իշխանության նկատմամբ հանրության էսպես վստահության աստիճանը: Նաեւ այդ իմաստով վեթինգի այդ նախնական գործընթացը կամ այսպես ԱԺ-ում հայեցակարգի եւ օրենսդրական աշխատանքներին մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակը կուզենա արդյո՞ք մասնակցություն ունենալ, թե՞ ոչ եւ...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Բաբաջանյան:

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Համեցեք:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Պրն Բաբաջանյան, շատ շնորհակալ եմ ձեր դրական գնահատականի համար: Անկեղծ ասած, արդեն կարոտում եմ այն օրերին, երբ դուք որպես լրագրող հրավիրում էիք ձեզ մոտ հարցազրույցի, քննարկում էինք տարբեր հարցեր:

Հիմա ինչ վերաբերում է Արմավիր քրեակատարողական հիմնարկին եւ, առհասարակ, քրեակատարողական հիմնարկներին: Քրեակատարողական հիմնարկներում քրեական ենթամշակույթի դեմ պայքարի հայեցակարգի մասին արդեն խոսեցի եւ այդ փաստաթուղթը, կարծում եմ` կարեւոր է, որպեսզի միջոցներ ձեռնարկվեն: Քրեական ենթամշակույթը, ընդհանրապես, կամ այս ոլորտին վերաբերող, քրեական տարբեր դրսեւորումներին վերաբերող հարցերն այնքան խորն են, որ երկարաժամկետ քայլեր են նաեւ պահանջում, բայց, իհարկե, վճռական քայլեր, որպեսզի վերացվի: Մենք արդարադատության նախարարության մեր գործընկերների հետ, իհարկե, աշխատում ենք անընդհատ խնդիրներ լինելու դեպքում ոչ միայն նախարարության, մյուս գործընկերների հետ էլ, որպեսզի դրանց վերացման ուղղությամբ միջոցներ ձեռնարկվեն:

Ինչ վերաբերում է անցումային արդարադատությանը եւ վեթինգին եւ դատական համակարգի նկատմամբ վստահությանը: Ես նշեցի իմ ելույթում, իմ հայտարարություններում էլ նշել եմ, որ ակնհայտ է, որ դատական համակարգի նկատմամբ վստահության խնդիր կա, եւ այս ոլորտում պետք են հրատապ լուծումներ, մանավանդ այսօր ընթացող պրոցեսների պայմաններում, հապաղելը միայն վնասելու է, օր առաջ, ժամ առաջ պետք է բոլոր լուծումները տրվեն: Օրինակ` առավել կոնկրետացվեն, եթե անցումային արդարադատության ճանապարհով է գնում, ինչպես Կառավարությունը հայտարարել է, հիմա, որոնք են լինելու դրա գործիքները, մեխանիզմները, եթե օրինակ` վեթինգն ենք, ուսումնասիրում, անընդհատ բերվում է Ալբանիայի օրինակը, բայց նաեւ այլ երկրներ նույնպես կիրառել են, ասենք` Բոսնիան եւ Հերցոգովինան, Ուկրաինայում է կիրառվել եւ այլն, օրինակ` մենք պետք է հաշվի առնենք նաեւ չքաղած ու քաղած դասերը: Ենթադրենք, եթե վերցնում ենք Ալբանիայի օրինակը, 2018 թվականի դեկտեմբերին Վենետիկի հանձնաժողովը փորձաքննության էր ենթարկել այդ երկրում վեթինգի իրականացման պրոցեսը եւ շատ խիստ քննադատության էր ենթարկել, որ այդտեղ չէին ապահովել վեթինգի ենթարկվող դատավորների իրավունքները, չէ՞ որ էնտեղ նույնպես արդար դատաքննության երաշխիքներ կան, ինչպե՞ս են ապահովելու դա, որովհետեւ պատկերացրեք, եթե մենք հանկարծ իրականացնենք այդ պրոցեսն ու հանկարծ խախտումներով անենք, մի քանի տարի հետո այդ ամենը պտտվելու է եւ գա պետության դեմ Եվրոպական դատարանով եւ այլ կառույցներով: Շատ կարեւոր հարցեր են` թե ո՞վ է իրականացնելու այդ վեթինգը, ո՞ր մարմիններն են ընկնելու դրա տակ: Երկրներ կան, որ ներառել են, օրինակ` Ուկրաինան ողջ պետական համակարգին է վերաբերել, Ալբանիան` դատախազությանը, դատարաններին եւ շատ կարեւոր է հասարակությունում ճիշտ ակնկալիքների ձեւավորումը. ինչո՞ւ համար է արդարադատությունն անցումային, օրինակ` անցումային արդարադատության մասին Կառավարության հայտարարությունից հետո դեռ օգոստոսին քաղաքացիները մեծ հոսք սկսեց մեզ մոտ գալ, բոլոր մեր հայրենակիցներին թվացել էր, թե իրենց ցանկացած հարց անցումային արդարադատությունով լուծվելու է: Եթե մենք հանկարծ սխալ ակնկալիքներ ձեւավորեցինք, մենք կարող ենք ավելի մեծ խնդիրներ ունենալ: Արձագանքից հետո կշարունակեմ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Խնդրեմ, արձագանքեք:

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Պրն Թաթոյան, շատ էական հարցեր եք բարձրացնում համախոհությունը եւ հասարակության ընդհանուր համաձայնությունը վեթինգի հարցում առանցքային եւ սկզբունքային է եւ շատ կուզեմ, որ օրինակ` մարդու իրավունքների պաշտպանը եւ դուք անձամբ հասարակությանը, նույն դատական իշխանությանն ուղերձ հղեք, թե դուք ինչպես եք վերաբերում, եւ նաեւ ձեր աջակցությունը ստանանք այդ հարցում, որովհետեւ գիտեք, որ ԱԺ-ում այդ ուղղությամբ աշխատանքներ են սպասվում, եւ կուզենք նաեւ ձեզ էստեղ ունենալ` որպես աջակից այդ հարցում:

Եվ իմ երրորդ հարցը: Այս օրերին ակցիաներ են Երեւանի ինչ-որ տարբեր հատվածներում, տարբեր ինստիտուտների, հաստատությունների շուրջ, եւ կուզեմ, նախ` նշել, որ Ռոբերտ Քոչարյանի դատական նիստին ուղեկցող բողոքի ակցիաների ժամանակ Վարդգես Գասպարիին շշով հարվածեցին, հիմա էլ բողոքի ակցիաներն ուղեկցվում են բռնության կոչերով եւ գործողություններով լրագրողների հանդեպ եւ կուզեմ իմանալ` դուք ինչպե՞ս եք ներգրավված: Ի դեպ, ոստիկանությունն էստեղ ոչ համարժեք է դրսեւորում, կուզեինք, որպեսզի մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակն այստեղ ակտիվություն հանդես բերեր:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Պրն Բաբաջանյան, մարդու իրավունքների մասնակցության հետ կապված` չհասցրեցի պարզապես նշել, իհարկե, լիարժեք պատրաստակամ ենք ցանկացած հարցով իրականացնել, քննարկումներին մասնակցել, ավելին` սա նաեւ Կառավարության դիրքորոշումն է եւ որ նաեւ մարդու իրավունքների պաշտպանն ունենա, հրավերն արդեն կա, որ մենք էլ ունենանք մասնակցություն բոլոր հարցերին, իհարկե, պատրաստ ենք, նաեւ պատրաստ ենք մեր քաղաքացիական հասարակության գործընկերների հետ էլ քննարկել բոլոր հարցերը: Ես հատուկ ուզում եմ նշել. այստեղ շատ կարեւոր է հստակ ուրվագծել` մենք ի՞նչ ենք ուզում, մեզ ի՞նչ է անհրաժեշտ: Եթե գնում ենք վեթինգի ճանապարհով, ապա դա ինչ շրջանակ է ընդգրկելու, եթե անցումային արդարադատության ավելի լայն գործիքակազմ է գործադրվելու, ինչ գործերի շրջանակ է ընդգրկվելու, օրինակ` եթե միայն Հյուսիսային պողոտայի հետ կապված հարցերն են կամ, ասենք, մարտի 1-ի իրադարձությունների, էդ դեպքում հարցեր են առաջ գալիս, թե կոնկրետ գործերով ի՞նչ գործիքակազմ է լինելու, արդյո՞ք առկա օրենսդրական համակարգը թույլ է տալիս, որովհետեւ հնարավոր է, որ, օրինակ`  նույն վեթինգի ճանապարհով հարցեր են առաջ գալիս` արդյո՞ք գործող սահմանադրությունը թույլ է տալիս: Մենք իրավական համակարգի կայունությունը միշտ պետք է հաշվի առնենք եւ մենք պետք է նկատի ունենաք, որ այդ ճանապարհը Հայաստանին դնելու է լուրջ միջազգային մոնիթորինգի ներքո, հետեւաբար, համագործակցելով մեր միջազգային գործընկերների հետ, մեր երկրի դատական համակարգի, պրոբլեմները պետք է այնպես լուծենք, որ երկարաժամկետ հեռանկարով լինեն արդյունավետ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ավարտվեց ժամանակը, ներողություն, ժամանակն ավարտվել է: Արփինե Դավոյան:

Ա.ԴԱՎՈՅԱՆ

-Պրն Թաթոյան, շնորհակալություն, զեկույցի համար: Հիմա` հարցս. ապրիլի 29-ի ձեր ճեպազրույցում լրագրողները ձեզ հարց տվեցին, թե հեղափոխությունից հետո նախկին պաշտոնյաներ ձեզ չե՞ն դիմել, որ քաղաքական հալածանքների են ենթարկվում: Դուք պատասխանել եք, որ դիմել են, նաեւ հրապարակային են դիմել, բայց կոնկրետ անուններ չեք մտաբերում, բացի Ռոբերտ Քոչարյանից: Հիմա խնդրում եմ հարցիս պատասխանել` դուք մեղադրյալ Ռոբերտ Քոչարյանին համարո՞ւմ եք քաղաքական հալածյալ, թե՞ ոչ:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Տիկին Դավոյան, շնորհակալ եմ հարցի համար: Նորից եմ նշում, մարդու իրավունքների պաշտպանը չունի այն իրավասությունները, որպեսզի հայտարարի` կոնկրետ գործով անձը քաղաքական հալածյա՞լ, բանտարկյա՞լ է, թե՞ ոչ, առավել եւս` այդ գործը գտնվում է դատական վարույթում, հետեւաբար, առհասարակ, այստեղ արգելքը շատ ավելի մեծ է գործում:

Ինչ վերաբերում է` արդյո՞ք ինձ բարձրացվում են նման հարցեր, այո, շատ մարդիկ են բարձրացնում` անգամ քաղաքական գործիչ չհանդիսացող մարդիկ բարձրացնում են, որ իրենք ենթարկվում են քաղաքական հետապնդման, որ իրենք հանդիսանում են քաղաքական բանտարկյալ, բայց ես մշտապես ազնվորեն մեր բոլոր դիմողներին պատասխանում եմ եւ, մեր ներկայացուցիչները, որ մարդու իրավունքների պաշտպանը չի կարող այդ հարցադրումներին պատասխանել: Այլ հարց է, որ մենք կոնկրետ գործերով, այո, զբաղվում ենք: Օրինակ` դուք նշեցիք` ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի հետ կապված: Իհարկե, ես շատ ակտիվ զբաղվել եմ, ինչի մասին է խոսքը, բա, խոսքը վերաբերում է Հանրապետության երկրորդ նախագահին, ընթացիկ քրեական գործ է, անմեղության կանխավարկածը գործում է, եւ մարդու իրավունքների պաշտպանը պարտավոր է գործադրել իր բոլոր լիազորությունները, եւ այդ բոլոր արդյունքները զեկույցում ազնվորեն արտացոլված են: Շնորհակալ եմ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, ո՞չ: Սարգիս Խանդանյան:

Ս.ԽԱՆԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Թաթոյան, քիչ առաջ իմ գործընկերների` Հրաչյա Հակոբյանի եւ Արփինե Դավոյանի հարցերին պատասխանելիս եւ տարբեր առիթներով դուք նշում եք, որ չունեք համապատասխան գործիքակազմ կամ իրավական հիմքեր` պնդելու, որ այս կամ այն շրջանում կամ հիմա, այս կամ այն անձիք համարվե՞լ են քաղբանտարկյալ, թե՞ ոչ, արդյո՞ք չեք տեսնում, որ անհրաժեշտ է ստեղծել այդպիսի իրավական հիմքեր կամ գործիքակազմ, որպեսզի պաշտպանը, իր կարգավիճակից ելնելով, կաշկանդված չլինի նման գնահատականներ տալ` հաշվի առնելով, որ բխում է այդ անձանց շահերից եւ նաեւ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ միջազգային իրավապաշտպան կառույցները հստակ տվել են «քաղաքական բանտարկյալ» կամ «խղճի բանտարկյալ» եզրույթների սահմանումները եւ չափանիշները, եւ դրանից մեկը նաեւ Եվրոպային խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի տված սահմանումն է, որին անդամակցում է նաեւ Հայաստանը: Չե՞ք կարծում, որ ձեզ համար եւ ինստիտուտի համար անհրաժեշտ է ստեղծել այդ իրավական հիմքերը: Շնորհակալություն:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Պրն Խանդանյան, դա հետաքրքիր հարց է: Ես ինչո՞ւ եմ հայտարարում, որ մարդու իրավունքների պաշտպանը չունի այդ իրավասությունը: Օրինակ` պատկերացրեք ընթացիկ քրեական գործ է, որը տեւում է 2-3 տարի` դատական վարույթն էլ հետը, մարդը հայտարարում է, որեւէ մեկը, որ ենթարկվում է քաղաքական հետապնդման եւ քաղաքական գործիչ է: Առաջին հայացքից առերեւույթ կարող ենք պնդել, եթե համոզիչ են փաստարկները, որ, այո, նա քաղաքական, ասենք, բանտարկյալ է, բայց մարդու իրավունքների պաշտպանի դեպքում դա ենթադրում է կոնկրետ իրավասություն ու պրոցես: Ես ի՞նչ պետք է անեմ էդ դեպքում. պետք է քրեական հետապնդման մարմնից պահանջեմ մեղադրանքը, ուսումնասիրեմ բոլոր ապացույցները, ուսումնասիրեմ մեղադրանքը` դրա հիմքում դրված հանգամանքները, մի հատ էլ, եթե չհավատամ քրեական հետապնդման մարմնին, ինքս հարցաքննության ենթարկեմ վկաներին եւ այլն, որն այլեւս կվերափոխի մարդու իրավունքների պաշտպանին բոլորովին այլ ինստիտուտի: Դուք ճիշտ եք ասում, որ ԵԽԽՎ-ն է, այո, այն հիմնականը, կան այլ կազմակերպություններ, բայց առավել համապարփակ գնահատականը տվել է ԵԽԽՎ` չափանիշների բացահայտման տեսանկյունից, պարզապես օմբուդսմանը` որպես մարդու իրավունքների պաշտպանության հաստատություն, այդ հարցում էությամբ ունի այլ լիազորություններ: Ես հասկանում եմ, որ ով պնդում է` քաղաքական գործիչ է. առավել եւս` քաղաքական բանտարկյալ է, այդտեղ կա բաղադրիչ իրականում, բայց դե արդյո՞ք դա քաղաքական բանտարկյալ է, թե՞ ոչ` արդեն ես նշեցի` ինչպես կարող է արվել, հնարավոր է, ենթադրենք, բայց դա ամբողջությամբ նոր ինստիտուտ է ենթադրում, եւ էլ չասեմ, որ եղած, իհարկե, ռեսուրսներով եւ լիազորությունների անգամ ընդլայնված ծավալով հնարավոր չի լինի դրան հասնել: Շնորհակալ եմ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ցանկանո՞ւմ եք, ո՞չ, չե՞ք արձագանքում: Համազասպ Դանիելյան:

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Պրն Թաթոյան, նախ` շնորհակալություն եմ հայտնում ձեր, իսկապես, տեսանելի աշխատանքի համար, որն ուղղված է Հայաստանում` մարդու իրավունքների հետ կապված իրավիճակի բարելավմանը, նաեւ առանձին վերցված մարդկանց իրավունքների պաշտպանությանը: Ես նաեւ ուզում եմ ողջունել ձեր պրոակտիվ մոտեցումը` ԱԺ-ի հետ աշխատելու, երբ որ դուք նշում եք, որ կոնկրետ օրենսդրական նախաձեռնությունների հետ կապված առաջարկություններ եք անում, սա շատ կարեւոր է, որովհետեւ հաճախ մենք հաշվի չենք առնում, որ օմբուդսմանը` որպես մարդու իրավունքների պաշտպանի ինստիտուտ, ինքնին հանդիսանում է խորհրդարանական վերահսկողության մի կարեւոր ինստիտուտ, կարեւոր ուղղություն եւ անպայման ուզում եմ ձեզ կոչ անել, որ որքան էլ, որ մարդու իրավունքների հանձնաժողովն է այն գլխադասային հանձնաժողովը, որի հետ աշխատում եք, տարբեր թեմատիկ ուղղություններով ներգրավել նաեւ այլ հանձնաժողովների հետ եւ նաեւ ֆրակցիաների հետ, որովհետեւ դուք, օրինակ` նշեցիք, որ պատրաստի նախագծեր կան, որ ուղարկել եք: Ես անձնապես, թեեւ ստանում եմ ձեր զեկույցները եւ այլն, բայց էս նախագծերի մասով բան չեմ ստացել, կարող է` պարզ հաղորդակցության հարց  է:

Հիմա գամ հարցադրմանը, մի քիչ ներածությունս երկար էր, լավ, հետո մի երկու առաջարկ էլ կանեմ: Հարցադրումս կապված է ձեր զեկույցում ընտրությունների հետ կապված բաժնին եւ, անկեղծ ասած, ես մի քիչ տարակուսած եմ, որ էստեղ, իմ կարծիքով` բավարար խորքային գնահատական չկա: Ես համեմատել եմ 2017 թվականի ձեր զեկույցը, որտեղ մանրամասն նկարագրված են բացթողումները` դպրոցների հետ կապված, գործատուներ, համընդհանուր կաշառք բաժանելու` առանձին կուսակցությունների հետ կապված եւ այլն, բավական հանգամանալից է, մինչդեռ 2018-ում նշված է էդ հանգամանքը, որ որակապես տարբեր են, բայց բացատրությունը, կարծում եմ, որ շատ ընդհանրական էր եւ կարող եմ ուղղակիորեն մեջբերել, բայց հիմնականում բացատրվում էր այն հանգամանքով, որ իրադարձությունների շնորհիվ ակնհայտորեն աճել է հանրային իշխանությունների նկատմամբ վստահությունը, ինչն էլ ինքնին հանգեցրել է դրական զարգացումների ոլորտում, այսինքն...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ներողություն, հարցը հնչեց...

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Հարցը հնչեց եւ ինձ հետաքրքիր է...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Էդ դեպքում թույլ տվեք պատասխանի, արձագանքեք:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Հիմա պատասխանեմ: Պրն Դանիելյան, շատ ճիշտ նկատառում էր, որ օմբուդսմանը` մարդու իրավունքների պաշտպանը, խորհրդարանական մարմին է, այո, խորհրդարանական վերահսկողության նաեւ սուբյեկտներից մեկն է համարվում աշխարհով մեկ ավանդաբար:

Նշեմ, որ ինչ վերաբերում է իմ մասնակցությանը հանձնաժողովներին եւ խմբակցությունների հետ աշխատանքին, միայն, իհարկե, մարդու իրավունքների պաշտպանության հանձնաժողովի հետ չէ, որ մենք աշխատում ենք, օրինակ` պետաիրավական հարցերի հանձնաժողովի հետ, արդեն դրական փորձը կա, մեծ օրենսդրական փաթեթ ընդունվեց, պրն Զեյնալյանի հանձնաժողովի հետ մենք համատեղ այցեր ենք արել, օրինակ` հոգեբուժարան, ենթադրենք, մանկապարտեզ եւ փորձել ենք նաեւ խնդիրներ վերհանել:

Մյուս հանձնաժողովը. պրն Հայրապետյանի հետ եմ ես մի քանի անգամ քննարկել համատեղ քննարկումներ անելու հարցը, որը, նույնպես, ժամանակի խնդիր է պարզապես եւ նաեւ ինչու միայն հանձնաժողովներ, առանձին պատգամավորների հետ, որովհետեւ կան պատգամավորներ, ովքեր մասնագիտացած են կոնկրետ ուղղություններով, եւ էդ դեպքում հաճախ աշխատանքն ավելի արդյունավետ է, ավելին, ես ունեմ հատուկ մշտական ներկայացուցիչ ԱԺ-ում, ով պարտավոր է աշխատել պատգամավորների, օգնականների, հանձնաժողովների, փորձագետների եւ ԱԺ-ի աշխատակազմի հետ, այսինքն` մենք կարող ենք այս ողջ գործիքակազմով եւ մենք ունենք դեպքեր, երբ պատգամավորներն ինչ-որ ուսումնասիրություն նախապատրաստելիս ինձանից հարցնում են տեղեկություններ, որովհետեւ տիրապետում ենք, եւ ես երաշխավորված ասում եմ` մեր ցանկացած տեղեկություն, իմ զեկույցում ինչ կա` իրականություն է: Եթե կարդում եք զեկույցը, ինչ գրված է, իրականում էդպես է, ես սա երաշխավորված եմ ասում, ամենայն պատասխանատվությամբ:

Հիմա ինչ վերաբերում է` ձեր ընտրությունների հետ կապված: Դուք ճիշտ եք ասում` 2017 թվականը ես շատ-շատ քննադատել եմ, շատ խիստ, համակարգային առումով, լուրջ պրոբլեմներով, ընդ որում, ես դա արել եմ մինչեւ ապրիլ-մայիս իրադարձությունները, որովհետեւ ես զեկույցն ուղարկել էի ԱԺ մարտի 31-ին, իրադարձությունները հետո տեղի ունեցան, երեւի, ամենախիստ զեկույցներից մեկն է:

Ինչ վերաբերում է այս զեկույցին, գիտեք, մենք շատ իրադարձություններ այլեւս ունեցանք, որոնք վերացան, պարզապես, օրինակ` դպրոցների, մանկապարտեզների քաղաքականացման հետ կապված հարցը: Տեսեք նախորդ անգամ հայտնի ձայնագրություններն էին, որ «Իրազեկ քաղաքացիների միավորում» կազմակերպությունը հրապարակել էր, մեծածավալ քննադատություններ, առհասարակ, որ չի կարելի քաղաքականացնել կրթական հաստատությունները: Այս անգամ այդ մասը մենք պարզապես տեղափոխեցինք այլ բաժին, որովհետեւ, օրինակ` դա արդեն քրեական վարույթի հետ կապված հարցեր էին: Ընտրական պրոցեսում ես հատուկ արձանագրել էի, օրինակ` Երեւանի ավագանու ընտրություններով, որ մենք չարձանագրեցինք, կային, իհարկե, որոշ բողոքներ, դեպքեր, բայց համակարգային առումով այդ խնդիրը լուծված էր, դրա համար Ընտրական օրենսգրքին վերաբերող հարցերով, ներողություն, ընտրական իրավունքին վերաբերող հարցերով զեկույցն այդ մասով, կարծեք թե, թեթեւացել էր:

Համամիտ եմ, որ գուցե տեղ-տեղ մենք կարող էինք ավելի խորացնել, բայց զեկույցի մեծածավալությունը հաշվի առնելով` առանձին հարցերի վրա սեւեռվելու խնդիրը շատ-շատ ավելի մեծ էր ստացվելու: Մենք ունենք ավելի մանրամասն վերլուծություններ, ես պատրաստ եմ դրանցով կիսվել ձեզ հետ եւ հրապարակել, ինչո՞ւ չէ, առանձին ուղղություններով, օրինակ` խնդրեմ, որտե՞ղ եք տեսնում, որ կարող ենք, կոնկրետ պրոբլեմ տեսել եք, եւ մենք էլ ուսումնասիրություն ունենք, վերցնենք հրապարակենք, համատեղ, թեկուզ, անենք:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքեք, խնդրեմ:

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Նու, իմ հարցադրումը հիմնականում կապված էր այն հանգամանքի հետ, որ, ճիշտն ասած, էդ սուբյեկտայնությունն այնքան էլ չի երեւում, որովհետեւ բացատրությունը, որ մեկ տարվա կտրվածքով նույն ընտրական եւ այլ կարգավորումներով որակապես տարբեր ընտրությունների արդյունքում մեծապես պայմանավորվում է հանրության կողմից իշխանությունների նկատմամբ վստահությամբ, մինչդեռ ես կարծում եմ, որ էնտեղ շատ այլ հանգամանքներ էլ են կարեւոր դեր ունեցել, բայց ես հաճույքով կծանոթանամ էն վերլուծություններին, որ դուք ունեք, եւ ես, իսկապես, կարծում եմ, որ էդ հոռի երեւույթները, որ 2017-ին դուք արձանագրել եք, չկրկնելու համար կարեւոր են: Ես չեմ ասում` հենց օմբուդսմանի զեկույցի տեսքով, դրանք ամրագրվեն, ֆիքսվեն եւ գնահատվեն էլ ավելի պատշաճ կերպով:

Եվ մեկ, երկու առաջարկ, ներողություն ժամանակս լրացել է կամ լավ առանձին ձեզ առաջարկներ կանեմ` հաջորդ տարիներին զեկույցի ֆորմատի հետ կապված:

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Շատ լավ, պրն Դանիելյան, ես ընդամենն ասեմ, որ ընտրությունների հետ կապված, իրականում միայն էդպիսի տպավորություն, միգուցե, ստեղծվել է, բայց մենք արել ենք այնպիսի նկատառումով, որ, իրականում, փոփոխությունները ոչ միայն, այո, վստահության բարձրացմամբ էին, նաեւ տարբեր այլ գործոններ կային, օրինակ` հանրային իշխանության հաշվետվողականության բարձրացմամբ, հանրային բողոքներին արձագանքներով, որոնք տարան դեպի դրական դինամիկա, բայց ընտրությունների ընթացքում մենք նաեւ բացասական զարգացումներ էլ ունեցանք, օրինակ` այդ ժամանակ էր, որ նաեւ որոշակի խմբերի բաժանման միտումները սկսեցին ընտրություններով: Երեւանի ավագանու ընտրությունները հենց դրա հիմքը դրեցին, ես կարծում եմ, եւ հետագայում էլ ավելի խորացավ եւ այլ դրսեւորումներ ստացավ, դրա մասին, օրինակ` մենք մանրամասն այլ տեղերում ենք, օրինակ` լրագրողների պաշտպանված աշխատանքը 17-ի ժամանակ շատ խիստ էին քննադատում, որ համակարգային լուրջ պրոբլեմ կա, այս անգամ մենք այդ բաժինը պարզապես տեղափոխել էինք խոսքի ազատության մաս: Շնորհակալ եմ, ուրախ կլինեմ լսել նաեւ ձեր կարծիքը` զեկույցի կառուցվածքի հետ կապված:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ընդմիջում կես ժամ: Հուսով եմ` հիշում եք, որ մենք ունենք եւս մի լրացուցիչ նիստ, որը կտեւի մինչեւ ժամը 8-ը:


Ժամը 18:30

ԼՐԱՑՈՒՑԻՉ ՆԻՍՏ

ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ N 26 
 

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼՆԵՐ ԱԼԵՆ ՍԻՄՈՆՅԱՆԸ, ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ ԵՎ ՎԱՀԵ ԷՆՖԻԱՋՅԱՆԸ
 
 

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հույս ունենանք, որ... ես խնդրում եմ քարտուղարությունից մոտենան։ Հարգելի գործընկերներ, 5 րոպե ընդմիջում, մենք դրա իրավունքն ունենք, ֆորս-մաժորային իրավիճակ, բայց ես առաջարկում եմ, այնուամենայնիվ, դահլիճը չլքել, մինչեւ տեսնենք՝ ինչ է կատարվում։ Եվ այսպես, 5 րոպե ընդմիջում։

Ը Ն Դ Մ Ի Ջ ՈՒ Մ

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, եւս մեկ ընդմիջում՝ այս անգամ կես ժամ, եթե այս ընթացքում մասնագետներն անջատեն այն լարերը, որոնք հիմա շիկացած են եւ խնդիրներ կա դրանց հետ, հուսանք՝ կես ժամ հետո տեխնիկական այդ խնդիրը կվերականգնվի, եւ մենք կշարունակենք: Խնդրում եմ, կարող եք ձեր սենյակներ գնալ, բայց կես ժամ հետո, ժամը 7։10 րոպե վերադառնալ դահլիճ։ Շնորհակալություն։

Միկրոֆոններն աշխատում են UPS-ի հաշվին, հեսա դրանք էլ են անջատվելու, փորձում ենք լուծում գտնել, այսինքն` նենց չի, որ ինչ-որ շանս կա, բան չենք անում։ Կորոշենք միասին, հնարավոր է` նույնիսկ, սենց վիճակով էլ անենք, չեմ բացառում։

Ը Ն Դ Մ Ի Ջ ՈՒ Մ

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Խնդրում եմ հանել քարտերը եւ նորից միացնել։ Պրն Թաթոյան, կարող եք մոտենալ ամբիոնին։ Հաջորդ հարցի իրավունքը Լիլիթ Ստեփանյանինն է։

Լ.ՍՏԵՓԱՆՅԱՆ

-Պրն Թաթոյան, թույլ տվեք շնորհակալություն հայտնել համապարփակ զեկույցի համար, շատ դժվար է մարդու իրավունքների շրջանակներում ընտրել այն կարեւորագույն հարցերը եւ ստանալ պատասխաններ, որովհետեւ, իրականում, դրանք բավականին շատ են։ Այնուամենայնիվ, վերջում հարց տալը նաեւ ունի իր առավելությունը, այսինքն` կարող եմ բարձրացնել այնպիսի հարցեր, որոնք իմ գործընկերների ուշադրությունից դուրս էին մնացել։

Մասնավորապես, հետեւյալ հարցերի եմ ուզում, որ պատասխանեք. առաջինը, ինչպե՞ս եք գնահատում երեխաների մասնակցությունը հավաքներին։ Դուք այս առիթով մի քանի մեկնաբանություն արել եք, բայց դրանք միանշանակ չեն ընդունվել հասարակության կողմից։ Հիմա խնդրում եմ հստակ ասել՝ այս հարցում արձանագրվե՞լ են խնդիրներ եւ, եթե արձանագրվել են, խնդրում եմ ասեք՝ որո՞նք են, ձեր կարծիքով այդ լուրջ խնդիրները։

Եվ երկրորդ հարցս վերաբերում է տուն-ինտերնատներին, քանի որ դուք թե՛ ձեր զեկույցում եւ թե՛ ձեր խոսքում նշեցիք, որ տուն-ինտերնատներում, փաստորեն, ունենք խնդիրներ, եւ առիթն օգտագործելով` ասեմ, որ բավականին շատ են նաեւ պատգամավորներին դիմում տուն-ինտերնատներում տեղի ունեցող ոչ գովելի արարքների մասին։ Մասնավորապես, ինչպե՞ս եք տեսնում այս ոլորտում առողջացման պրոցեսների շարունակությունը, ի՞նչ ծրագրերով եւ ի՞նչ գործիքակազմով։

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցադրման համար։ Երեխաների մասնակցության հետ կապված` ես որոշակիորեն իմ ելույթում անդրադարձա, այո, ես հայտարարություն եմ արել, այդ հայտարարության ժամանակ ինձ հետ համակարծիք է եղել նաեւ Հայաստանում ՄԱԿ-ի մանկական հիմնադրամը։ Գիտեք, երեխաներն ունեն, միանշանակ, ունեն հավաքների կամ այլ զանգվածային միջոցառումների մասնակցության իրավունք, գիտակցված մասնակցության իրավունք, նրանց՝ երեխաների լավագույն շահին համապատասխան։

Այդ օրերին ես ինչո՞ւ էի նույնիսկ կոչ արել դադարեցնել այդ ժամանակ երեխաներին հավաքներին ներգրավելու ոչ իրավաչափ փորձերը՝ հաշվի առնելով մի քանի գործոններ։ Առաջինը. դա վերաբերում էր այն ժամանակահատվածին, երբ արդեն երեխաների նկատմամբ բռնություն էր գործադրվում, երբ անչափահասները բերման էին ենթարկվում ոստիկանության բաժիններ, ծնողները մտահոգություն էին հայտնում, որ իրենք չեն իմանում, թե դպրոցից հետո ով է գալիս, տանում իրենց երեխաներին, անծանոթ մարդիկ էին դպրոցների առջեւ ցույց անում, վանկարկումներ, ստիպում, որպեսզի ուսուցիչները, տնօրինությունը թողնեն երեխաներին մասնակցել, մինչդեռ տնօրինությունը դեմ էր, որովհետեւ իրենք էին պատասխանատու, բայց վիրավորական շատ արտահայտություններ էին հնչում եւ այլն։

Դրանից բացի, ծնողները շատ հաճախ բողոքներ էին հասցեագրում, որ չգիտեն, թե որտեղ են իրենց երեխաները գտնվում, եւ հետագայում վերջում նաեւ ոստիկանության բաժիններից էինք նրանց գտնում։ Հետեւաբար՝ այդ պայմաններում, հաշվի առնելով կոնկրետ իրավիճակի հանգամանքները, ես հայտարարել էի, որ այլեւս երեխայի լավագույն շահից չէր բխում երեխային ներգրավելը փողոցներ արգելափակելու կամ փակելու հիմնական բովանդակություն ունեցող հավաքին։ Սրան էր իմ ասածը վերաբերում, հակառակ դեպքում՝ երեխայի միջազգայնորեն երաշխավորված իրավունքն է մասնակցել գիտակցված սկզբունքով, հասկանալի եւ նաեւ ծնողի կարծիքը հաշվի առնելով եւ այլն, բայց երեխան, անկախ ամեն ինչից, ունի այդ իրավունքը։ Հետեւաբար, իմ գնահատականը կոնկրետ իրավիճակով էր պայմանավորված։

Ինչ վերաբերվում է տուն-ինտերնատներին, սա կարեւորագույն հարց է։ Տարեցների իրավունքների հարցը, առհասարակ, հիմա աշխարհում մեծ արդիականություն է ստանում։ Հայաստանում տուն-ինտերնատներում, ցավոք սրտի, կան խնդիրներ, խնդիրներ, որոնք վերաբերում են օրինակ՝ բժշկական ծառայություններին այդ հաստատություններում, խնդիրներ, որոնք առնչվում են սննդին եւ այլն։ Եվ, կարծեք թե, այս ոլորտը երկար ժամանակ եղել է ուշադրությունից դուրս ու անտեսված։

Վերջին ժամանակներս ես շատ եմ այս ոլորտին ուշադրություն դարձնում, եւ մենք մոնիթորինգային շատ այցեր ենք անում։ Կան նաեւ վատ վերաբերմունքի դրսեւորման դեպքեր, մենք ունենք դեպքեր, երբ դիմել ենք, համապատասխան մարմինները վարույթներ էին հարուցել։ Ցավոք, այս ոլորտում բացակայում է միասնական պետական քաղաքականությունը։ Շատ հարցեր ընդամենը թողնված են աշխատակիցների անձնային բարեխղճությանը, իսկ դա այդպես չի կարելի, պետական քաղաքականությունը չի կարող այդ սկզբունքների վրա հիմնվել։ Մեզ պետք է հստակ միասնական մեխանիզմ, որովհետեւ, գիտեք, տարեցները գտնվում են ոչ միայն տուն-ինտերնատներում, նրանք նաեւ հոգեբուժարաններում են, նրանք նաեւ կան քրեակատարողական հիմնարկներում, իսկ այստեղ միասնական մոտեցումներ են պետք։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Թաթոյան, թույլ տվեք արձագանքի պատգամավորը։ Խնդրեմ։

Լ.ՍՏԵՓԱՆՅԱՆ

-Պրն Թաթոյան, հարցս հատկապես վերաբերում է երեխաների` խաղաղ հանրահավաքներին, ցույցերին մասնակցելու իրավունքին. ինչո՞ւ. որովհետեւ 18 թվականի ապրիլ-մայիս ամիսիներին, երբ ողջ հանրապետությունում, այդ թվում նաեւ՝ Հրազդան քաղաքում, որտեղ ես եմ բնակվում, տեղի էին ունենում այսպիսի հանրահավաքներ, եւ հանրահավաքներից մեկի ժամանակ ոստիկանության մեքենան, պարզապես, մխրճվել էր երեխաների մեջ եւ վնասել էր նրանցից մեկի կոնքոսկրը։

Սրա հետ կապված, անկեղծ ասած, ես չեմ հիշում, որ դուք արձագանքել էիք, այդ իսկ պատճառով փորձեցի հասկանալ ձեր դիրքորոշումն այս հարցի վերաբերյալ։

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Իհարկե, արձագանքել էի, ես էդ դեպքը րոպեական ճշտությամբ հիմա հիշում եմ։ Ինձ ԱԺ պատգամավոր Սասուն Միքայելյանը զանգեց... Ինչպե՞ս, հա, այ, ինձ Սասուն Միքայելյանը չասեց, որ դուք եք իրեն ասել։ Ինձ պրն Միքայելյանը զանգեց, ես անմիջապես Հրազդան խումբ ուղարկեցի, չնայած, ռեսուրսների պակասին, խոսքը գնում էր ճանապարհային ոստիկանության տեսուչի կողմից մեքենայի հարվածին։ Ընդ որում, կային հակասական տեղեկություններ, ոստիկանությունը մեզ տրամադրում էր տեղեկություն, որ իրականում ոստիկանությունը չի հարվածել, դա սադրանք է եղել, բայց, քանի որ պրն Միքայելյանը հարցը բարձրացրեց, միանշանակ ,հավաստիություն էր նաեւ այն, ինչ մանրամասնությամբ ինքն էր ասում, երկու երեխայի մասին էր խոսքը, անչափահաս երեխայի։ Դրա համար ես անմիջապես խումբ ուղարկեցի, եւ նրանք բերման էին ենթարկվել ոստիկանություն նաեւ մեր միջամտությամբ, մենք էլ միջամտեցինք, որպեսզի արագ ազատ արձակվեն, եւ նաեւ ծնողները հետո հնարավորություն ունեցան տեսակցել։ Ես այդ բոլոր իրադարձությունները րոպեական ճշտությամբ եմ հիշում, որովհետեւ գիշեր, ցերեկ ներգրավված էինք այդ ողջ պրոցեսին։ Եվ զեկույցում այդ օրինակները կան՝ Հրազդանի, իմիջիայլոց։

Գիտե՞ք, Հրազդանի դեպքը...

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ներողություն, ժամանակն արդեն սպառվեց։ Արուսյակ Ջուլհակյան։

Ա.ՋՈՒԼՀԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Թաթոյան, դուք ձեր զեկույցում նշեցիք, որ մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակ ներկայացված անհատական բողոքների թիվը զգալիորեն ավելացել է։ Խնդրում եմ ներկայացնել ձեր կարծիքը, թե դա ինչով է պայմանավորված, որովհետեւ, ըստ իս, միանշանակ, էնպես չի, որ մարդու իրավունքների խախտումների թիվն է ավելացել կամ, եթե դուք այլ կարծիք ունեք, խնդրում եմ դա նշել: Ո՞րն է դրա պատճառը, սա` առաջին հարցս։

Եվ երկրորդ հարցս վերաբերում է ձեր կողմից կատարած այն արձանագրմանը, որ նշեցիք, որ նախորդ տարվա ապրիլ-մայիս ամիսների պատմական իրադարձությունների ժամանակ արձանագրվեցին բավականին մեծ թվով մարդու իրավունքների խախտումներ եւ, մասնավորապես, նշեցիք, որ արձանագրել եք դեպքեր եւ, ոչ միայն դուք, իհարկե, մենք էլ ենք դա արձանագրել, երբ քաղաքացիներին, ցուցարարներին բերման են ենթարկել ոստիկաններ քաղաքացիական հագուստով կամ ոստիկաններ ոչ ոստիկանական մեքենաներով, մեքենաներով, առանց պետհամարանիշների։ Խնդրում եմ ներկայացնել ձեր դիրքորոշումն այս առնչությամբ որքանո՞վ իրավաչափ եք համարում ոստիկանության նման գործելաոճը խաղաղ հավաքների ժամանակ։ Շնորհակալություն։

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Առաջին հարցադրումը ես պայմանավորում եմ երկու հիմնական հանգամանքով. առաջինը՝ վստահությունը մեր հաստատության նկատմամբ, երկրորդը՝ ակնկալիքները քաղաքացիների մոտ, որ կային ապրիլ-մայիս իրադարձություններից հետո եւ այս փոփոխությունների արդյունքում։

Մենք շատ ունեինք դեպքեր, երբ մարդիկ 10-20 տարիների հնության, վաղեմության գործերը կիսապատառոտված թղթերով, էսպես պատռված, գալիս էին, դրանք պահել էին երկար ժամանակ` հույսով, որ մի օր կստացվի իրենց հարցի լուծումը, բայց, գիտեք, դա իր հետ բերեց նորից բողոքի, կարծեք թե, կրկնակի ալիք, որովհետեւ մարդն ակնկալիքով գալիս էր պետական մարմին, պատրաստ էլ չէր, նույնիսկ օրենքն էլ թույլ չէր տալիս արդեն լուծել հարցը, եւ մի տեսակ էլ ավելի շատացրեց բողոքները, որովհետեւ հետո մյուս մարմիններից մեզ մոտ էին գալիս։

Ես էս երկու հիմնարար հանգամանքով եմ պայմանավորում: Ոլորտներ կան, որ խախտումներն ավելի շատացել են, իհարկե, ոլորտներ կան, որ ոչ, հետեւաբար, դրա համար ես գլխավոր այս երկու պատճառները նշեցի։

Ինչ վերաբերում է ոստիկանության գործողություններին՝ կապված քաղաքացիական հագուստով ոստիկանների եւ ոչ ոստիկանական մեքենաներ օգտագործելու հետ, այդ պրակտիկան լուրջ քննադատված է զեկույցում։ Ոստիկանը պարտադիր պետք է իդենտիֆիկացվող լինի անձի, մարդու համար, կանխատեսելի պետք է լինի մարդուն, թե ինքն ում հետ է շփվում։ Գիտեք, անգամ ոստիկանական համազգեստով մարդը, եթե ոստիկանն ունի ընդամենը համարներ, թվեր, օրինակ` երկրներ կան, որ ունի, դա նույնպես խիստ քննադատության է ենթակա, որովհետեւ պետք է մարդու համար հասկանալի, հիշվող լինեն ոստիկանության ծառայողի տվյալները: Դա պատահական չի արվում, դա նրա համար է, որ հնարավոր վատ վերաբերմունքը կանխարգելվի, հետո մարդը ճանաչի ոստիկանության այդ ծառայողին եւ ցուցմունք տալիս նշի, օրինակ՝ իր նկատմամբ ո՞վ էր բռնություն գործադրողը։ Եվ ավելին ասեմ, ոստիկանությունը պատճառաբանում էր, ասում էր՝ ռեսուրսներ չունենք կամ այդ մարդիկ այնտեղ քաղաքացիական հագուստով այլ ծառայություն են իրականացնում։ Գիտե՞ք ինչ կա, դա անթույլատրելի պատճառաբանություն է, որովհետեւ եթե հավաք է ընթանում, պետք է բոլորը մարդկանց համար ճանաչելի լինեն։

Եվ նաեւ ի՞նչ էր. խիստ վատ պրակտիկա կար՝ մարդկանց ընդամենը չներկայանալու համար բերման էին ենթարկում, դա շատ սխալ էր գործադրվում եւ ձեւակերպվում էր որպես հրաման չկատարել, որովհետեւ այդ մեծ հավաքի ժամանակ դու չես կարող բոլոր մարդկանց գնալ եւ պահանջել, որպեսզի բոլորը ներկայանան, եթե չեն ներկայանում՝ բերման ենթարկել, դա անթույլատրելի է։ Հավաքի ազատության իմաստը կկորի առհասարակ։ Ոստիկանական մեքենաները. այո, կային դեպքեր, երբ, օրինակ՝ ավտոբուսներով, չգիտեմ, քաղաքացիական այլ անձանց պատկանող մեքենաներով մարդկանց բերման էին ենթարկում: Եվ, գիտեք, երբ մենք ոստիկանների հետ շփվում էինք, իրենք հարցը դնում էին, ասում էին՝ մենք ունենք այդ իրավունքը, օրենքում կա։ Օրենքում կա որպես բացառություն ֆորս-մաժոր իրավիճակներում, այլ ոչ թե որպես կանոն օգտագործել, իսկ դա ակնհայտ օգտագործվում էր որպես կանոն, օրինակ՝ պարտադրում էին ենթադրենք, ավտոբուսի վարորդին, տանել ոստիկանության բաժին, ընդ որում, կարող էր մարզ լինել եւ այլն։ Դա եւ՛ 2016-ին էր, որոշակի, բայց այս դեպքում՝ հատկապես շատ էր, դա նույնպես քննադատված է զեկույցում։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք: Խնդրեմ։

Ա.ՋՈՒԼՀԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ձեր պատասխանում նաեւ նշեցիք, որ կան ոլորտներ, որտեղ խախտումներն ավելացել են, կխնդրեմ նշել, թե ո՞ր ոլորտներն են դրանք, ի՞նչ քաղաքականություն է, ըստ ձեզ, անհրաժեշտ մշակել այդ խախտումները նվազեցնելու կամ, եթե հնարավոր է, բացառելու համար, եւ օրենսդիրն էստեղ ի՞նչ դեր կարող է ունենալ կամ ի՞նչ իրավական ակտեր կարող է ընդունել, որոնք այս խախտումները կբացառեն կամ կնվազեցնեն։ Շնորհակալություն։

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-ժամանակի սղությունը հաշվի առնելով` բերեմ ընդամենը երկու հիմնական հարց. առաջինը. խոսքը վերաբերում է, օրինակ` վիրավորանքին, անհանդուրժողականությանը եւ ատելությանը։ Ակնհայտ է, որ սրա արդյունքում, երբ սոցիալական ցանցերում շատ մեծ արշավ է սկսում, օրինակ՝ կազմակերպված ինչ-որ խմբի դեմ, մարդու դեմ եւ այլն, դրա արդյունքում, մանավանդ, եթե մարդն ունի, օրինակ՝ անձնային որոշակի հատկանիշ, ասենք, հաշմանդամության տեսակ եւ այլն, եւ թիրախավորվում է, ընդ որում, նաեւ դեպքեր կան, որ անձնական կյանքի հանգամանքները նաեւ օգտագործելով` ճնշումներ են գործադրվում եւ այլն։ Արդյունքում ակնհայտորեն խախտվում է մարդու իրավունքը։ Եվ 2018 թվականին դրանք, իհարկե, շատ են, քան օրինակ՝ 2017 թվականին։

Այստեղ հարցը պետք է լուծվի, արդեն քանիցս պատասխանեցի, իրազեկման աշխատանքների, նաեւ օրենսդրական կատարելագործման, այ, էս սոցիալական ցանցերում նաեւ միջավայրային հարցերով։ Այստեղ, թեեւ, շատ զգույշ պետք է լինել, որ չոտնահարել խոսքի ազատությունը։

Ինչ վերաբերում է մյուս ոլորտին, օրինակ՝ օպերատիվ տվյալների չարաշահում է հիմա տեղի ունենում, քրեական շատ վարույթներով կարող են փորձաքննության համար մարդուն տարիներով գույքից զրկել եւ այլն։ Շնորհակալ եմ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հայկ Գեւորգյան: Հանում է հարցը։ Թագուհի Ղազարյան։

Թ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Թաթոյան, շնորհակալություն զեկույցի համար, էդ 700 էջանոց զեկույցի համար, մանավանդ շնորհակալություն, որ ամեն բաժնից հետո առանձին օրենսդրական կարգավորումների փաթեթ եք ներկայացրել, շատ եմ գնահատում դա։ Ճիշտն ասած, ձեզ հետ քննարկելու շատ-շատ հարցեր ունեի եւ շատ հարցեր` նաեւ էստեղ հնչեցնելու, բայց հիմա մի հրատապ հարցի եմ ուզում անդրադառնալ։

Նոր սոցիալական ցանցում աչքովս ընկավ, որ երեկ բռնության ենթարկված մի քաղակտիվիստի՝ Վարդան Հարությունյանի նկատմամբ ինքնախոստովանական ցուցմունքով ներկայանալու բռնության ֆլեշմոբ է տեղի ունենում ինչ-որ խմբի կողմից, ովքեր ասում են, որ իրենք են ծեծել քաղակտիվիստին եւ պատրաստ են շարունակաբար ծեծել նրան։ Մոտավորապես էս ոգով է տեղի ունենում դա, եւ նաեւ ֆլեշմոբի տեսքով էդ մարդիկ, ովքեր պատրաստ են ծեծել, բռնություն գործադրել այլ մարդկանց նկատմամբ, գնում, հանձնվում են ոստիկանություն։

Ես կուզեի ձեր գնահատականը լսել էդ մասին նաեւ այստեղից, որ բռնությունն օնլայն տիրույթից արդեն տեղափոխվում է օնլայնից դուրս՝ օֆլայն տիրույթ: Մնացած հարցերին կանդրադառնամ արձագանքի ժամանակ։

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես իմացա` դուք ինչի մասին եք խոսում, ընդմիջման ընթացքում ես խոսեցի, արդեն էդ գործով զբաղվեցի եւ խոսել եմ կողմերի հետ։ Իհարկե, բռնությունը, առհասարակ, անթույլատրելի է։

Կոնկրետ գործի հետ կապված` այս պահին զերծ կմնամ գնահատական տալուց, որովհետեւ անհրաժեշտ է ինֆորմացիային լիարժեք տիրապետել, միգուցե վաղը հնարավորություն լինի անդրադառնալ։ Բայց, գիտեք, սա հենց այն է, ինչ ես այսքան ասում եմ, որ ատելությունը, նու, առհասարակ, առանց կոնկրետ գործի հանգամանքների վրա կենտրոնանալու, վերացարկվելով դրանից, թե ինչի կարող է բերել անհանդուրժողականությունը, վիրավորանքը եւ այլն սոցիալական ցանցում կամ համացանցում։ Դրա համար է անհրաժեշտ նաեւ հրատապ միջոցներ ձեռնարկել, այդ թվում՝  կանխարգելիչ միջոցներ՝ նմանատիպ երեւույթները կանխարգելելու համար։ Դրանք, գիտեք, իրականում բավականին թիվ են կազմում, ասենք, եւ ոլորտները տարբեր կարող են լինել՝ սկսած սովորական վիրավորանքից, մինչեւ օրինակ՝ խտրականության հատկանիշով մարդուն վիրավորելը եւ այլն։

Դեպքի հետ կապված՝ կծանոթանամ, նաեւ մանրամասն ձեզ գնահատականս կներկայացնեմ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ցանկանո՞ւմ եք արձագանքել։

Թ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Նաեւ ցանկանում եմ նշել, որ մի լրագրող՝ Գեղամ Մանուկյան անունով, ինքն է կոչ արել էդ հորդորները տարածել։ Ես ուզում եմ, որ ԶԼՄ-ների հետ կապված` խոսքի ազատության կոնտեքստում դրան անդրադառնաք, ինչպես նաեւ մի լրատվամիջոց՝ «Երկիր մեդիա» անունով տարածել է այդ լրագրողի գրառումը` բռնության կոչի եւ անհանդուրժողականության։

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Այս պահին ես, դարձյալ, կոնկրետ գործով զերծ կմնամ, միայն ասեմ, որ պրն Մանուկյանի հետ էլ եմ խոսել, որպես մարդու իրավունքների պաշտպան` ես պարտավոր եմ բոլոր կողմերի հետ աշխատել։

Կոնկրետ դեպքով, երբ ծանոթանամ, արդեն նաեւ ի պաշտոնե լիարժեք ունենամ տեղեկություն, հնարավորություն կունենամ դատողություններ անել։ Շնորհակալ եմ։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Անուշ Բեղլոյանը դահլիճում չէ: Հաջորդ հարցի իրավունքը Մանե Թանդիլյանինն է։

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Թաթոյան, բազմաթիվ են դեպքերը, երբ մարդու իրավունքները, որոնք ամրագրված են Սահմանադրությամբ, հետագայում օրենքների, ապա` Կառավարության որոշումների տեսքով սահմանափակվում են։ Եվ, դիցուք, մարդու կենսաթոշակի իրավունքը, երբ մենք ունենք կենսաթոշակի իրավունք եւ ապա` օրենքով սահմանում ենք դրա ստացման իրավունք եւ ապա` նաեւ Կառավարության որոշումներով որոշակի սահմանափակում ենք դնում։

Ես վստահ եմ, որ դուք նմանատիպ դեպքերը գիտեք, տեղյակ եք եւ դուք էլ շատ նամակներ ու բողոքներ եք ստանում, ինձ հետաքրքրում է՝ արդյո՞ք դուք այդ մասով Կառավարության հետ աշխատում եք, մոնիթորինգ իրականացնում եք, հաշվառում ունեք, թե այդ որ դեպքերն են եւ ի՞նչ քայլեր եք ձեռնարկում դրանք վերացնելու, շտկելու ուղղությամբ։

Եվ երկրորդ հարցը, որ ուզում էի տալ. գիտեք, այստեղ դահլիճում անընդհատ խոսվեց ատելության խոսքի, անհանդուրժողականության, վերջերս նաեւ, առհասարակ, աճող քննադատական կարծիքի նկատմամբ հատկապես անհանդուրժողականության դրսեւորման մասին, եւ սա զարմանալիորեն շարունակաբար աճում է` փոխարենը նվազելու։ Ես ուզում եմ հետաքրքրվել՝ ձեր կարծիքով` ի՞նչն է սնուցում, ի՞նչն է խթանում հասարակության մեջ այս շարունակաբար աճող վարքագիծը։

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Տիկին Թանդիլյան, առաջին հարցը, եթե ճիշտ հասկացա, վերաբերում էր նրան, թե արդյո՞ք մենք հետեւում ենք, որ Կառավարության` մարդու իրավունքի սահմանափակող որոշումները նաեւ օրենքներում տեղ գտնեն։

Ես ասեմ ձեզ ընդամենը մեկ օրինակ. վերջերս Կառավարությունը, ինչը դրական եմ համարում, Կառավարությունը հաստատեց օրենքի նախագիծ` կապված պետական կենսաթոշակների հետ, որը վերաբերում էր կենսաթոշակային մարմնի թույլ տված սխալների հետեւանքով կենսաթոշակի հաշվարկմանը, կենսաթոշակի ստացմանը եւ այլն։ Դրա առաջարկները, այդ դրույթները նաեւ մեր առաջարկներով էին էդտեղ հայտնվել, եւ մենք նախարարության հետ համատեղ աշխատեցինք, որքան ես հիշում եմ, դա նաեւ ձեր օրոք էր, երբ դուք նախարար էիք, նաեւ դրա սկիզբը դրվել։ Օրինակ` ասենք, դա լավ օրինակ է, որ հիմա կգա շուտով խորհրդարան եւ օրենսդրական մեխանիզմը կսահմանվի օրենքով։ Առհասարակ, եթե Կառավարության որոշմամբ է, իհարկե, իրավունքի սահմանափակումն անթույլատրելի է եւ կարող է խնդիրների բերել։

Ինչ վերաբերում է ատելությանը եւ պատճառներին, առհասարակ, 2018 թվականի ընթացքում, այո, արձանագրվեց աճ եւ հիմա էլ շարունակվում է, ես իմ ելույթում էլ նշեցի եւ հարցերի պատասխաններից մեկում էլ, որ շատ են նաեւ պիտակավորումները, ես  դա իմ բառապաշարում չեմ օգտագործում, կարծում եմ` դա ճիշտ չէ, որովհետեւ առավել ուժեղացնում է պառակտումը, բայց շատ են օրինակ՝ հակահեղափոխական, հեղափոխական, այլ բառեր կան, որոնք չեմ ուզում նշել, նպատակահարմար չեմ համարում, բայց, ասենք թե, նախկին նախագահների նաեւ թիմակիցներ իրար անվանելով եւ այլն։ Եվ, օրինակ՝ ինքս զգացել եմ ինձ վրա, մանավանդ, սկզբում էր շատ, եթե սկսում ես մի փոքր քննադատությունը մեծացնել, կարող է` մեկ էլ, ասենք, հայտնվես որպես հակահեղափոխական եւ այլն։

Դրա համար, ես կարծում եմ` չի կարելի հասարակությանը բաժանել այսպիսի խմբերի, սա վտանգավոր է երկրում համերաշխության հաստատվելու տեսանկյունից, առհասարակ, խմբերի բաժանելը սխալ է եւ որպես մարդու իրավունքների պաշտպան` ես կարծում եմ` պետք է ամեն ինչ անել, որ հանրային գործիչները, հատկապես, առաջին հերթին` նաեւ պատգամավորները, որպեսզի իրենց կողմից նույնպես այս ուղերձները հղվեն։ Եվ կարեւոր է այստեղ այն, որ մենք միշտ նկատենք իրական քննադատությունը։ Քննադատություն ասելով՝ նկատի ունեմ խնդրի իրական մատնանշումը եւ լուծման առաջարկը։ Դրա համար, օրինակ՝ ես երբեք մերկապարանոց քննադատություններ չեմ անում, պարտադիր ես առաջարկում եմ կոնկրետ լուծումը։ Եթե ես որեւէ բան քննադատում եմ, որեւէ տեղ խնդիր եմ տեսնում, ես պարտադիր նաեւ նշում եմ լուծումը, եւ կոնկրետ դեպքում օրինակ՝ իմ թիրախները երբեք անձինք չեն, այլ խնդիրներն են։

Եվ դրա համար էլ իմ աշխատանքով փորձում եմ նաեւ ցույց տալ, որ ինքս էլ եմ պատրաստ խթանել համերաշխությունը եւ համերաշխության մթնոլորտն ու հանդուրժողականությունը բոլոր հարցերում։ Շնորհակալ եմ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Տիկին Թանդիլյան, արձագանքո՞ւմ եք։

Մ.ԹԱՆԴԻԼՅԱՆ

-Պրն Թաթոյան, մի բան է սխալի արդյունքում մարդու իրավունքի սահմանափակումը, որ, այո, համաձայն եմ ձեզ հետ, կա որոշակի աշխատանք, որը տարվում է։ Մի այլ բան է օրենքով դրա սահմանափակումը, այսինքն, մենք փաստացի օրենքներ ենք ընդունում, որոնք, ըստ էության, սահմանափակում են այդ իրավունքը։

Այս օրենքների մասով եւ նաեւ հետագայում Կառավարության որոշումներով, որոնք էլ ավելի են սեղմում այս օղակները, հենց այդ մասով որեւէ մոնիթորինգ ունե՞ք, որ կարող ենք հստակ աշխատել միասին, հասկանալ, թե որոնք են այդ օրենքները եւ կարողանանք այստեղ շտկում մտցնել։

Եվ ատելության խոսքի քննադատական կարծիքի մասով ձեզ հետ բացարձակ համամիտ եմ, ես հենց դա էի ուզում հասկանալ` արդյո՞ք դա է պատճառը, որ սնուցվում է այս ատելությունը եւ անհանդուրժողականությունը քննադատական կարծիքին։ Եվ այո, հատկապես, հանրային գործիչների հռետորաբանությունն է հիմք հանդիսանում եւ սնուցում այդ վարքագիծը։ Դուք որպես մարդու իրավունքների պաշտպան, ինձ հետաքրքրում է՝ արդյո՞ք  կա որոշակի փորձ կամ առաջարկություն, որ բացի այն, որ էթիկայի կանոններին հետեւեն հանրային գործիչները, նաեւ հասկանան դրա հետեւանքները, կա՞ որեւէ կարգավորում, որ հնարավոր է այս տիրույթում իրականացնել։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Տիկին Թանդիլյան, մոնիթորինգի հետ կապված՝ լիարժեք հասկացա ձեր բարձրացրած հարցը, այո, կան նաեւ օրենքներ, որոնք նման սահմանափակումներ են առաջացնում։ Էդ դեպքում լուծումները մի քանիսն են. փոփոխություն առաջարկելը կոնկրետ օրենքում, Սահմանադրական դատարան դիմելը եւ այլն։

Ես կառաջարկեի հետեւյալը, եթե համաձայն եք. այն միջոցառումների ծրագիրը, որ իմ զեկույցների հիման վրա ես կազմել եմ, պարտադիր նաեւ կուղարկեմ ձեր հանձնաժողով եւ անձամբ ձեզ, բոլոր պատգամավորներին, իհարկե, դրա հիման վրա ձեր հանձնաժողովի փորձագետների հետ մեր աշխատակազմը, ես ինքս ձեզ հետ, պատգամավորների հետ աշխատելով` հստակեցնենք մեր առաջիկա անելիքները, օրինակ՝ կոնկրետ քարտեզագրում կամ գույքագրում իրականացնենք եւ սկսենք աշխատել այդ ուղղությամբ։

Ինչ վերաբերում է ատելությանը, գիտեք, ես կոռեկտ չեմ համարում հիմա խորհրդարանում այդ էթիկայի եւ այլ կանոնների հարցը բարձրացնել, ուղղակի, ինքս եմ իմ աշխատանքով փորձում այնպես անել, որ իմ կարծիքով` տանում է համերաշխության։

Օրենսդրական կարգավորումներ, ինչ-որ ունիվերսալ լուծումներ էստեղ չկան, պարզապես, շատ կարեւոր է, դարձյալ նշում եմ, որ հանրային գործիչն իր վարքագծով ցույց տա նաեւ այդ ուղղությունը, որով պետք է զարգանա հասարակությունը, կարծում եմ։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Տարոն Սիմոնյան։

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Պրն Թաթոյան, շնորհակալություն համապարփակ զեկույցի համար, բավականին լուրջ աշխատանք կատարված է։ Որպես իրավաբան` շատ եմ շփվում փաստաբանների եւ այլ իրավաբանների հետ, ինչպես նաեւ քաղաքացիներն են այս հարցերը բարձրաձայնում. խոսքը վերաբերում է իրավապահ մարմինների կողմից անձանց իրավունքների սահմանափակմանը, երբ օպերատիվ տեղեկատվությունն օգտագործվում է ոչ համաչափ ձեւով եւ իր նպատակին չի հետապնդում շատ դեպքերում. ի՞նչ դիրքորոշում ունեք էս հարցում եւ ինչպե՞ս եք տեսնում խնդրի լուծումը։

Եվ երկրորդ հարցս վերաբերում է փորձաքննություններին, էստեղ էլ մենք բավականին մեծ խնդիրներ ունենք՝ թե՛ փաստաբանները, թե՛ իրավաբաններն անընդհատ բարձրաձայնում են, որ փորձաքննությունները նշանակվում են, բայց 1-2 տարի տեւում են, ըստ էության, եւ դրանց արդյունքները բավական երկար ժամանակ անձանց չեն գալիս, ինչը նրանց արդար արդարադատության իրականացման, էսպես ասած, տրամաբանության մեջ չի տեղավորվում։ Էստեղ խնդիրների լուծումներն ինչպե՞ս եք պատկերացնում։

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Պրն Սիմոնյան, շնորհակալ եմ, սրանք շատ արդիական հարցեր են, զեկույցում տեղ են գտել, չհասցրեցի ներկայացնել։ Իրավապահ մարմինների կողմից հիմա մեր մոնիթորինգը ցույց է տալիս, որ չարաշահվում են օպերատիվ տվյալները։ Ասենք, առանց ապացույցների, զուտ օպերատիվ տվյալների հիման վրա անհամաչափ արգելանք կարող է դրվել մարդու ողջ ունեցվածքի վրա։ Եվ պատկերացրեք՝ գործի քննությունը որքան կարող է ձգձգվել. մարդն այդքան ժամանակով, ըստ էության, զրկվում է իր գույքից։

Դրա համար, օրինակ` մենք ի՞նչ ենք առաջարկում. շատ լավ, եթե օպերատիվ տվյալ  է, էդ դեպքում մարդուն, որպես պաշտպանության միջոց, բացահայտեք օպերատիվ տվյալների աղբյուրները, որովհետեւ օպերատիվ տվյալներով իրավունք չունի իրավապահ մարմինն այդ աստիճան միջամտություն իրականացնել սեփականության իրավունքին։ Ավելին՝ Քրեական դատավարության նոր օրենսգրքի նախագծով` եթե վերցնեմ, ենթադրենք, օրինակ՝ գույքի վրա կալանք դնելը, դա համարվում է հարկադրանքի միջոց։ Օպերատիվ տվյալների չարաշահում է տեղի ունենում բնակարանային խուզարկությունների ժամանակ, մենք ունենք դատական ակտեր, որտեղ արտացոլված, ամրագրված է, հստակ երեւում է, որ միայն օպերատիվ տվյալի հիման վրա է իրականացվել  էդ սեփականության իրավունքի միջամտությունը։

Սա համարում եմ մտահոգիչ եւ սա պետք է կանխարգելվի, շնորհակալ եմ հարցի համար, որովհետեւ, կարծում եմ` սա նույնպես կտա այդ հնարավորությունը, եւ պետք է ամեն ինչ լինի դատավարական ճանապարհով անցած, էսպես, հաստատված, ստուգված տվյալների հիման վրա այդ միջամտությունները մարդու կյանքին, էլ չեմ ասում իրավապահ մարմնի կողմից, որտեղ նույնիսկ մինչեւ քրեական վարույթի հարուցումը, եթե միջամտություն է լինում, շատ ավելի վտանգավոր է դառնում։

Փորձաքննությունները. ճիշտ եք ասում, փորձաքննությունները ձգձգվում են տարիներով, կարող է` 1 տարով, չգիտեմ, ավելի երկար ժամանակ, օրինակ՝ մենք ունենք կամ կարող ենք ունենալ դեպք, երբ մարդը, ենթադրենք, ավտոմեքենան վարում է, աշխատում է դրանով գումար եւ փորձաքննության է ներկայացվում ավտոմեքենան։ Մարդը տեւական ժամանակով փորձաքննություն իրականացնող կազմակերպության ծանրաբեռնվածության պատճառով զրկվում է այդ մեքենան շահագործելու հնարավորությունից։ Սա, օրինակ՝ խնդիր է եւ, իհարկե, փորձաքննություն իրականացնող կազմակերպությունն իր պատճառաբանությունն է բերում, քննիչն իր պատճառաբանությունն է բերում եւ այլն, բայց, գիտեք, արդյունքում մարդն է տուժում։ Մեծ հաշվով, մարդուն չի հետաքրքրում, թե այդ պետական մարմիններից ով ինչքան է ծանրաբեռնված, ում լիազորությունն էր, իրեն հետաքրքրում է, որ իր մեքենան շուտ վերադարձնեն իրեն եւ վերջ։ Իսկ այստեղ պետությունը մեծ անելիք ունի, պետք է գնահատի, թե որքա՞ն փորձագետներ են պետք իրեն, իսկ մենք փորձագետների պատրաստման ինստիտուտ չունենք այսօր։ Օրինակ՝ անհասկանալի է ինձ համար՝ մարդն ինչպե՞ս է, ենթադրենք, դատական փորձագետ, ամենայն հարգանքով, բայց չկա ոչ մի պրոցես, չկա քննությունների անցկացման մեխանիզմ, երաշխիքներ չկան այդ փորձագետների եւ այլն, ինչի արդյունքում ակնհայտ տուժում են մարդիկ։

Սա համակարգային հարց է, եւ ես հույս ունեմ, որ համատեղ աշխատանքը... Էստեղ առավել շատ նաեւ պրակտիկայի պրոբլեմ է, այս հարցն ավելի շատ պրակտիկան է, որովհետեւ օրենսդրական առումով գոնե որոշ կարգավորումներ կան։ Բայց իհարկե, Դատավարական օրենսգիրքը, օրինակ, որի ընդունումը հրատապ է, կարծում եմ, կնպաստի դրան։ Շնորհակալ եմ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Սիմոնյան, արձագանքման անհրաժեշտությո՞ւն... Կա։

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Օգտվելով արձագանքման իրավունքից` նաեւ երրորդ հարցս հնչեցնեմ, որը վերաբերում է քրեակատարողական հիմնարկներում պատիժը կրող անձանց բժշկական սպասարկմանը։ Էստեղ էլ բավականին մեծ քանակությամբ մենք խնդիրներ ունենք, եւ այդ անձանց բժշկական սպասարկման առկա միջոցները ոնց որ թե չեն բավարարում կամ պատշաճ մակարդակով չեն իրականացվում, հա՞։

Խնդիրը դուք եւս բարձրաձայնել եք ձեր զեկույցում, ինձ հետաքրքիր է նաեւ, թե լուծման տարբերակներն ինչպե՞ս եք տեսնում։

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

- Իսկապես, կարեւոր հարց է եւ ամենաարդիական հարցերից մեկը։ Ես այսօր մեր քրեակատարողական հիմնարկներում համար մեկ պրոբլեմը համարում եմ բժշկական ծառայությունների եւ բուժօգնության հարցը, որովհետեւ այստեղ կան համակարգային մի շարք խնդիրներ՝ բուժծառայությունների որակից սկսած, բժիշկների մասնագիտական պատրաստվածությունից, այսօր բժիշկները քրեակատարողական ծառայության մասնագիտական վերապատրաստման պատշաճ համակարգ չունեն։

Դրանից բացի, անկախության համակարգը չի գործում, ստեղծված է քրեակատարողական ծառայության բժշկական կենտրոն, բայց միայն իրավաբանորեն, որոշմամբ, փաստացի այդ կենտրոնը չի գործում եւ օդից կախված վիճակ է՝ արդյո՞ք բժիշկները հիմա հանդիսանում են անկախ պաշտոնատար անձինք բժիշկներ, թե՞ քրեակատարողական ծառայության մեջ են։ Սա էլ է նպաստել նրան, որ առաջանում է մի տեսակ իներտ նաեւ վերաբերմունք։ Դրանից բացի, մենք քրեակատարողական հիմնարկ ունենք, որտեղ բժիշկ չկա, առհասարակ, որովհետեւ կադր չկա, որպեսզի ներգրավեն։ Օրինակ՝ մենք ունենք այդպիսի դեպք Հրազդան քրեակատարողական հիմնարկում եւ սա խիստ անթույլատրելի է, մասնագետներ՝ օրինակ` ատամնաբույժից սկսած... Մենք բժիշկ ունենք, որ մի քանի մասնագիտության գործ է անում։ Հետեւաբար, մենք պետք է այս բոլոր հարցերին ուշադրություն դարձնենք` առաջնահերթ լուծելով նաեւ բժիշկների սոցիալական երաշխիքների, մասնագիտական պատրաստվածության եւ մյուս հարցերը։

Մենք ունենք ակնհայտ բժշկական գաղտնիքի խախտման դեպքեր, խնամքի հետ կապված պրոբլեմներ, որոնք լուծումներ են պահանջում նաեւ միասին աշխատանքով։ Շնորհակալ եմ։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Թաթոյան, վերջին հարցերը կհնչեցնեմ ես, 3 հիմնական հարց կա։ Մասնավորապես, ձեր զեկույցում ամրագրված է, որ 2018 թվականին բողոքների թիվը կտրուկ աճել է 2017 թվականի հետ համեմատությամբ։ Մասնավորապես, 2017 թվականին եղել է 6 հազար 417 բողոք-դիմում, եւ 2018 թվականին 10 հազար 754 դիմում եք ստացել, այսինքն` թիվը կտրուկ աճել է, կարելի է ասել՝ մոտավորապես կրկնակի առումով։

Սա դուք ինքներդ ինչպե՞ս եք բնութագրում, վստահության շե՞մն է բարձրացել մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակին։

Եվ ամենակարեւորագույն հարցը. այդ դիմում-բողոքներին ինչպիսի՞ ընթացք է տրվել, եթե նման վիճակագրություն ունեք, խնդրում եմ էդ վիճակագրությանն էլ անդրադառնալ։

Եվ ինձ հասցեագրվել են բազմաթիվ նամակներ, որտեղ հիմնականում կենսաթոշակների հետ կապված կենսաթոշակառուների իրավունքներն են խախտվել։ Մասնավորապես, ՀՀ-ում չգտնվելու պարագայում նրանց ստանալու-չստանալու էս հիմնախնդրի հետ կապված` կուզենայի, որպեսզի պարզաբանում մտցնեք, ինչպես նաեւ դուք անդրադարձ եք կատարել, որ հոգեբուժական կազմակերպություններ եք այցելել, որտեղ մի շարք խնդիրներ եք արձանագրել՝ հաստիքների հետ կապված, մասնագետների պակասի հետ կապված, ժամկետանց դեղորայքի եւ դեղամիջոցների հետ կապված։

Եվ հարց է առաջանում. ինչպիսի՞ հետեւանքներ են առաջացել այս խնդիրներն արձանագրելուց հետո։ Շնորհակալություն։

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պրն Էնֆիաջյան, շնորհակալ եմ նաեւ ձեր հարցումների համար, որ դուք հաճախ եք ինձ անում տարբեր հարցերի շուրջ, մենք նաեւ այդ առումով համատեղ աշխատում ենք։ Բողոքների աճը սրընթաց է, եւ նույնիսկ ես նշեցի, որ մենք տարվա մեջ ամիս ունենք, օրինակ՝ հուլիս ամիսը նախորդ` 2017 թվականի համեմատությամբ 10 անգամ է գերազանցել բողոքների թիվը։ Դա պայմանավորում եմ, ինչպես արդեն ասացի, բնականաբար, մեր կառույցի հանդեպ վստահության աճով եւ դրանից բացի, նաեւ քաղաքացիների ակնկալիքներով, որ ունեն հանրային իշխանության նկատմամբ։

Մյուս հարցը շատ կարեւոր հարց է, որը կենսաթոշակներին է առնչվում, այդ հարցերը մեր քաղաքացիների իրական կյանքում փոփոխություն բերող հարցերն են։ Դրական է այն, որ անցյալ շաբաթ էր, կարծեմ, եւ Կառավարության նիստում ես խոսեցի, ուղղակի, հեռարձակումն էր ընդհատվել, դրական գնահատեցի այդ նախագիծը, կարծում եմ` շուտով կգա ԱԺ, այնտեղ նաեւ մեր առաջարկներն են։ Աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարի հետ մենք ունեցել ենք արդյունավետ աշխատանք, այնտեղ լուծվում են նաեւ ձեր բարձրացրած այդ հարցերը, եթե արտասահմանում մարդը կարիք ունի թոշակի եւ այլն, էդ հարցերը նույնպես կան։

Հոգեբուժարանների հետ կապված՝ մենք ունենք համակարգային լրջագույն խնդիրներ, իրազեկման պակասի պրոբլեմներ, հոժարակամ ու հարկադիր բուժման հետ կապված` լրջագույն խնդիրներ ունենք։ Այո, մոնիթորինգն արձանագրել է ժամկետանց դեղեր, դեղերի պահպանման կանոնների խախտումներ, ժամկետանց սնունդ, սննդի պահպանման կանոնների խախտումներ, բուժծառայության համակարգում կոպիտ խախտումներ, վերաբերմունքի հետ կապված կոպիտ խախտումներ, զսպման միջոցների անթույլատրելի կիրառության դեպքեր, որի մասին ես արտահերթ հատուկ զեկույց եմ հրապարակել։ Իմ զեկույցների հիման վրա կան հարուցված քրեական գործեր, մեղադրյալներ են ներգրավված` հոգեբուժական կազմակերպությունների աշխատակիցներ, տնօրեն, խոհարար եւ այլն՝ յուրացումների եւ այլ հարցերի մեղադրանքներով։ Դրանից բացի, ունենք խիստ նկատողություն ստացած, աշխատանքից հեռացված հոգեբուժարանների տնօրեններ եւ աշխատակիցներ։

Ուզում եմ հատուկ նշել, կարեւորել իմ աշխատանքն իմ գործընկերների հետ, շատ կարեւոր դրական փորձ կա, առողջապահության նախարարը մարդու իրավունքների պաշտպանի արտահերթ զեկույցի հիման վրա հոգեբուժարանների վերաբերյալ հաստատել է այս ոլորտի բարեփոխման միջոցառումների ծրագիր. սա շատ դրական եմ համարում։ Ես պրն Թորոսյանին ինքս ասել եմ այս մասին, հիմա մնում է` հասկանանք, թե պրակտիկայում, իրոք, ինչպիսի՞ միջոցներ են գործադրվելու։

Դրանից բացի, ուզում եմ ասել. հոգեբուժական կազմակերպությունների համակարգում վերահսկողական միասնական մեխանիզմներ չկան։ Այս կազմակերպությունները, պարզապես, ցրված են տարբեր հաստատություններով, մարզպետարանների ենթակայությամբ գործում են, աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարության ենթակայությամբ գործում են, առողջապահության նախարարության ենթակայությամբ գործում են, տարածքային կառավարման նախարարությունն ունի լիազորություններ։ Ստացվել է` կազմակերպության տեսակը նույնն է, բայց խնդիրները տարբեր ենթակայության են։ Օրինակ՝ արդյունքում կարող է, ասենք, առողջապահության նախարարի հրամաններ խախտվեն աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարության ենթակայությամբ գործող հոգեբուժական կազմակերպությունում, բայց առողջապահության նախարարությունը չիմանա էլ, առհասարակ, դրա մասին։

Սրանք համակարգային խնդիրներ են, որ պետք է լրջագույնս զբաղվել սրանցով։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Թաթոյան, հարցերն ավարտվեցին, դուք կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Մտքերի փոխանակության համար հերթագրում։

Հերթագրվել է 6 պատգամավոր։

Առաջին ելույթի իրավունքը՝ Արման Բաբաջանյան։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, 10 րոպե ես հաստատ չեմ պատրաստվում խոսել։ Շնորհակալություն, պրն Թաթոյան, նախ՝ ձեր կատարած աշխատանքի համար վերջին տարիներին եւ, իհարկե, հաղորդման համար։

Ուզում եմ, որպեսզի ձեր ուշադրությունը սեւեռեք ապագային, առաջիկայում մեզ մեծ մարտահրավեր է սպասվում, մենք այստեղ առաջիկայում հայեցակարգի, ապա օրենքի տեսքով կունենանք վեթինգի մասին վերջնական ձեւակերպված նախագիծ, ապա քննարկում կունենանք։ Մեզ չափազանց կարեւոր է, որպեսզի հասարակության մեջ վստահություն վայելող ինստիտուտները հնարավորինս ներգրավված լինեն այս գործընթացում, եւ այստեղ ձեր՝ որպես մարդու իրավունքների պաշտպան, որպես ինստիտուտ մասնակցությունը եւ համերաշխությունը վեթինգ իրականացնելու մեր հանձնառության շուրջ, կարծում եմ` շատ կարեւոր է։ Ի վերջո, վեթինգը մի մեխանիզմ է, որը բարենպաստ միջավայր ձեւավորելու նպատակ ունի, եւ այս իմաստով նաեւ ձեր կառույցը՝ մարդու իրավունքների պաշտպանի ինստիտուտը, հասարակությանն իրազեկված պահելու, վեթինգի մասին իրազեկելու իմաստով կարեւոր ինստիտուտ կարող է դիտարկվել։

Էստեղ շատ կարեւոր է, թե ինչ ուղերձ ենք հղում դատավորներին, որպեսզի նրանք  եւս պատրաստ լինեն այն զարգացումներին, որոնք նախատեսված կլինեն օրենսդրական այդ փոփոխությամբ կամ այդ օրենքով, ընդհանրապես։ Հասկանալի է, որ էնտեղ կարող են լինել բավական ցավոտ լուծումներ եւ, եթե մենք համերաշխ լինենք ամբողջ քաղաքական դաշտով եւ հասարակությունով, ուրեմն այդ բացասական զգացողությունները հնարավորինս կմեղմվեն։ Էստեղ եւս ձեր դերակատարումը կարեւորում ենք, որպեսզի վեթինգի ենթարկվողների համագործակցության աստիճանը կարողանանք բարձրացնել, չցանկացողներին, ի վերջո, հնարավորություն տանք մինչեւ վեթինգի մասին օրենքի գործարկումը, հրաժարվել, հրաժարական տալու հնարավորություն ստեղծենք։

Վեթինգի ենթարկված անկախ ու արժանահավատ բարձրագույն դատական խորհրդի անհրաժեշտություն կա, այստեղ ձեր գործուն մասնակցությունն է անհրաժեշտ՝ նաեւ հասկանալու, թե ո՞ւմ ենք պատվիրակում կատարել վեթինգ եւ մենք, փաստորեն, պիտի մտածենք այս պահին դատական համակարգին ուղղված  կարճաժամկետ վեթինգի մասին, ավարտելուց հետո` ավելի ինստիտուցիոնալ, այլ ուղղություններով՝ ուժային կառույցներ, հատկապես ԱԱԾ, բանակ եւ ոստիկանություն։ Եվ, իհարկե, դատական համակարգում ավելի երկարաժամկետ վեթինգի ինստիտուտներ դնելու անհրաժեշտություն կա, որը կարող է որոշակի տարրեր պարունակել այս նախաձեռնությունից, բայց այս նախաձեռնությունն ավելի հրատապ ռեժիմով ենք ուզում կյանքի կոչել, մյուսը` ավելի ինստիտուցիոնալ, ավելի երկարաժամկետ նպատակ ունի եւ էստեղ, կարծում եմ` աշխատելու ավելի շատ ժամանակ կունենանք։

Չափազանց էական է հաշվի առնել բոլոր բացասական եւ դրական օրինակները, որ կան աշխարհում, ես այս պահին աշխատում եմ առավելապես բացասական, էսպես վատ օրինակների վրա եւ առաջիկայում առիթ կունենամ, հավանաբար, կիսվել դրանց հետ՝ հնարավորինս բացառելու այդպիսի հեռանկարները։ Սխալ վեթինգն ավելի վտանգավոր է, քան վեթինգի բացակայությունը, առհասարակ։ Էստեղ եւս ձեր մասնակցությունն է պետք, որպեսզի ամեն ինչ անենք, որպեսզի չունենանք այդպիսի հեռանկար։

Մի խոսքով, մեծ ձախողում է եղել, արդարադատության նախարարությունը, նախարարը չեն պատկերացրել իրենց հիմնական գործառույթն այս մասով, չեն պատկերացրել երկրի առջեւ կանգնած այս լրջագույն մարտահրավերի բնույթը եւ իրենց անգործությամբ ռումբ են դրել, ըստ էության, այս  փոփոխությունների, երկրում այս հիմնական փոփոխությունների գնալու եւ այս փոփոխությունները կենսագործելու, կապիտալիզացնելու նպատակը, եւ պետք է ուղղել վիճակը։ Եվ ձեր մասնակցությունը, կարծում եմ` մենք բոլորս չափազանց գնահատելու ենք եւ՛ անհատապես՝ որպես մարդու իրավունքների պաշտպան, եւ՛ որպես ինստիտուտ։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հաջորդ ելույթի իրավունքը պատկանում է ինձ։

Հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, մարդու իրավունքների հետ կապված բազմաթիվ ելույթներ հնչել են, խնդիրներն արձանագրվել են եւ, առհասարակ, այս հարցերի հետ կապված` կարելի է անվերջ խոսել, ներկայացնել, վերլուծել։ Եվ առանձնացված ոլորտների հետ կապված, բազմաթիվ խնդիրների հետ կապված` ներկայացրել ենք, բազմաթիվ առիթներ ունեցել եմ, պրն Թաթոյան, նաեւ ձեր հետ քննարկել օտարված եւ իրացված տարածքների իրավիճակի հետ կապված, իրավական կարգավիճակի, տեղում ապրող բնակիչների հետ կապված, նախկինի եւ ներկայի էդ համադրություններն իրականացրած, մասնավորապես, Կոնդ թաղամասի, Ֆիրդուսի, Պուշկին, Եկմալյան, Արամի փողոցի բնակիչների  մասով, նախկինում Հյուսիսային պողոտայի հետ կապված մի շարք խնդիրներ են եղել, բայց էդ նախկին խնդիրները հաշվի առնելով հանդերձ, պրն Թաթոյան, ներկայումս եւս գործընթացներ են տեղի ունենում եւ նախկինի հետ կապված, եթե մենք շատ վերլուծություններ եւ պատմական անցյալ կատարենք, կարող ենք հասնել մինչեւ խորհրդային տարիներ, մինչեւ, կհիշեք, հայտնի կարմիր գծերի պատմությունը, այն ժամանակ որպես օտարվող գծանշված տարածքները։

Բայց այսօրեական տարածքներ կան, որ օտարվում են, տարածքի բնակիչներն օբյեկտիվորեն խնդիրներ են արձանագրում, եւ մենք, կարծում եմ, մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակի հետ արձագանքելով եւ այս ազդանշանը տալով` ասում ենք, որ, ըստ էության, կանխարգելող միջոցառումներ կարելի է իրականացնել, մասնավորապես, հենց այսօրեական Կոնդ թաղամասում, ըստ էության, տարածքը չճանաչելով պետական գերակա շահ, օտարման գործընթաց է տեղի ունենում, որոնք ներկայացնում է կառուցապատողը, որի երեսը որեւիցե մեկը չի տեսել, բայց ներկայացնելով, որ քաղաքապետարանի հետ ունի համապատասխան պայմանավորվածություններ, շուկայական արժեք է ձեւակերպում, մարդկանց պայմաններ է առաջարկում։

Պայմաններից մի քանիսն ամեն դեպքում ներկայացնեմ՝ որքան անհեթեթ է. պատկերացրեք, մարդը սեփականության իրավունքով ունի երկու հարկանի բնակարան, եւ ներկայացնում է, որ մեկ հարկը պետք է չհաշվենք, մեկ հարկի հատուցման հետ կապված հարց կա, կամ պետք է դուք ընտրություն կատարեք՝ ձեր տան մակերեսո՞վ ձեզ հատուցենք, թե՞ ձեր հողամասի տարածքով։ Այսինքն` էս ի՞նչ ընտրության լավություններ են անում, որ, տեսեք` ձեր նկատմամբ ինչ բարիդրացիական, կամեցողական մոտեցում կա, որ դուք ընտրություն կատարեք՝ որ հատվածը մեծն է, խորհուրդ ենք տալիս էդ հատվածի հետ կապված ընտրություն կատարել, որպեսզի ձեր հատուցումն ավելի մեծ լինի։ Այսինքն` սեփականության իրավունքի ոտնահարման ակնհայտ դրսեւորում է տեղի ունենում։

Ես կարծում եմ` նմանատիպ վայրերում կարելի է կանխարգելող միջոցառումներ իրականացնել եւ մարդկանց իրավունքների, ըստ էության, տեղեկատվական բնույթ կրող թերթիկներ, միգուցե, պատրաստել կամ խորհրդատվական հանդիպումներ ունենալ, որպեսզի հետագայում նաեւ, պրն Թաթոյան, դիմումներ չստանաք, բողոքներ չլինեն դատարաններում, այդ բողոքները տարբեր ատյաններով շարունակվելուց հետո գնան, հասնեն Եվրոպական դատարան, էդ դատարաններում վերջում պարզվի, որ հաղթում են մեր երկրի քաղաքացիները, ի վերջո, վնասը կրում է մեր պետությունը։ Նման իրավիճակի հետ կապված` կուզենայի, որպեսզի դուք ձեր մոտեցումը եւ պարզաբանումները ներկայացնեիք։

Եվ հաջորդ ելույթի համար՝ Գեւորգ Պետրոսյան։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, մարդու իրավունքների հարգելի պաշտպան, հարգելի համաքաղաքացիներ, ես պետական պաշտոնյաներին հազվադեպ եմ մեծարում եւ սա այդ դեպքերից մեկն է, եւ օբյեկտիվ լինելու համար պետք է ասեմ, որ պրն Թաթոյանը, չհամեմատեմ նախկինների հետ, որ չստացվի մյուսների հասցեին բամբասանք, ընկալվում է որպես, իսկապես, ջանասիրաբար գործող, օբյեկտիվ եւ կարեւոր իրադարձություններին, անպայման, ականջալուր լինող պետական պաշտոնյա, ինչի համար ես անձամբ շատ շնորհակալ եմ։ Ես ոչ թե իմ անձնական կարծիքն եմ հնչեցնում, այլ հնչեցնում եմ հասարակության մեջ թեւածող հիմնական մոտեցումները։

Հարգելի պրն Թաթոյան, ուզում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել երկու կարեւոր հարցերի վրա։ Առաջին. վերջին շրջանում դեպքերը ցույց են տալիս, որ առանձին պետական պաշտոնյաներ, պետական մարմինների ղեկավարներ իրենց բուն գործունեությունը թողած, երբեմն մոռանալով իրենց գործառույթները, ասենք, վիճելի իրավահարաբերությունների դեպքում ստանձնում են մի կողմի իրավունքների պաշտպանության խնդիր՝ մոռանալով, որ Հայաստանի Սահմանադրության համաձայն` պետական մարմինները, ՏԻՄ-երը եւ դրանց պաշտոնատար անձինք իրավասու են իրականացնել միայն այնպիսի գործողություններ, որոնց համար լիազորված են Սահմանադրությամբ կամ օրենքով։ Խնդրում եմ եւ ակնկալում եմ այս ուղղությամբ ձեր գործուն ջանքերը, որպեսզի իսկապես պետական մարմինները չշեղվեն իրենց Սահմանադրական առաքելությունից։

Եվ հաջորդ, իմ կարծիքով` ավելի, կարեւոր մի խնդիր. անպայման, դուք ի պաշտոնե հետամուտ լինեք, որպեսզի քաղաքացիների նկատմամբ իրականացվող պետական վարչարարությունը լինի համաչափ, հավասար եւ արդարության ու իրավահավասարության կանոնին համապատասխան։ Տեսեք, ես անուններ չեմ հնչեցնի, որ չստացվի անձանց մասին եմ խոսում, երեւութաբանությամբ ենք զբաղվում, այլ ընդամենը 1 ամսվա՝ նախորդ ամսվա կտրվածքով երկու իրադարձություն գրավեց ամբողջ հանրության ուշադրությունը։

Առաջինը՝ դատարանների աշխատանքը կազմալուծելու վերաբերյալ  1100 քաղաքացիների ակտիվությունը, որին ոստիկանության ծառայողները հետեւում էին այնպիսի սառնասրտությամբ, ինչպես առանձին օտարերկրյա դիտորդներ Հայաստանում գալիս են եւ դատարկ առաքելություն են իրականացնում ու հետ են վերադառնում, իսկ ընդամենը մի քանի օր են շարունակվում հայ ավանդական արժեհամակարգը վնասելուն, ես կասեի նաեւ՝ խորտակելուն, կործանելուն ուղղված որոշակի կառույցների դեմ քաղաքացիների խաղաղ հավաքները, բայց արի ու տես, որ էդ նույն ոստիկանները մարտաֆիլմ հիշեցնող ակտիվությամբ, այդպիսի գործողություններով հակազդում են քաղաքացիների Սահմանադրական իրավունքին։ Ես ուզում եմ, որ դուք այս ուղղությամբ ուշադիր լինենք։

Շատ լավ գիտեք, որ Հայաստանի Սահմանադրության 16-րդ հոդվածը հռչակում է ընտանիքը, որպես հասարակության հիմնական կարեւոր բջիջ։ Եվ ես կարծում եմ, որ մարդու իրավունքների պաշտպանի առաքելությունը եւ իրավասությունը ոչ միայն կոնկրետ գործով այս կամ այն քաղաքացու կամ այս կամ այն մարդու իրավունքի պաշտպանությունն է, այլ նաեւ մարդկանց հավաքական խմբի իրավաչափ շահերի, տվյալ դեպքում՝ որպես ամենակենսունակ միավորի՝ ընտանիքի իրավունքների եւ օրինական շահերի պաշտպանությունը։

Եվ մի բան էլ առիթից օգտվելով ասեմ, շատ չծանրաբեռնեմ ձեր համբերությունը: «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության կողմից 15 օր առաջ ներկայացվել է օրենսդրական նախաձեռնություն՝ 16 տարին չլրացած անձանց շրջանում ոչ ավանդական սեռական կողմնորոշում քարոզելու համար քրեական պատասխանատվության ենթարկելու օրենքի նախագիծ, եւ այսօր արդեն պաշտոնական շրջանառության մեջ դրվեց նաեւ նույն  Քրեական օրենսգրքում մեկ այլ լրացում կատարելու մասին օրենքի նախագիծ, որով նախատեսվում է քրեական պատասխանատվություն աշխատանքից ազատվելու կամ այլ աշխատանքի փոխադրվելու վերաբերյալ դիմում տալուն հարկադրելու համար։ Ինչո՞ւ եմ սա ասում. որովհետեւ դուք էստեղ խոսեցիք եւ՛ երեխայի իրավունքների մասին, նախորդ վկայակոչածս նախագիծը վերաբերում է երեխաներին, նրանց իրավունքներին, վերջինը վերաբերվում է աշխատողների աշխատանքային իրավունքներին, եւ ակնկալում եմ ձեր գործուն աջակցությունն այս նախագծերը կյանքի կոչելու ուղղությամբ։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Թագուհի Ղազարյան։

Թ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Մեծարգո նախագահող, հարգելի գործընկերներ, կաշխատեմ չչարաշահել ձեր համբերությունը, պրն Թաթոյան, հուսամ, ձեր աշխատանքը լավ հիմք կլինի մեր հետագա համագործակցության համար, բայց այժմ, առիթից օգտվելով` պետք է դիմեմ ՀՀ քաղաքացիներին։

ՀՀ երրորդ անփոփոխելի հոդվածը սահմանում է. մարդը բարձրագույն արժեք է։ Հենց այստեղից էլ սկսվում է մարդու իրավունքների մասին մեր խոսակցությունը։ Սիրելի քաղաքացիներ, շուրջ մեկ տարի է անցել այն օրերից, երբ ես, դուք, մենք բոլորս ապրում էինք մի զարմանալի, մի անհավանական իրավիճակ, անկախ Հայաստանի պատմության մեջ այդ էլ որերորդ անգամ մենք կրկին դուրս էինք եկել փողոց՝ վերադարձնելու մեզ այն իրավունքները, որոնք անհնար էին դարձել վերադարձնել ընտրատեղամասերում։ Մենք դուրս էինք եկել` մեր իսկ ձեռքերով կերտելու մեր երազանքների Հայաստանում ապրելու հնարավորությունը։

Սիրելի քաղաքացիներ, այդ օրերին մենք, դուք, բոլորս, հայ ժողովուրդը, ՀՀ բոլոր քաղաքացիները, Հայաստանում գտնվող բոլոր մարդիկ ցուցաբերեցինք մեր լավագույն հատկանիշները, մենք ցույց տվեցինք մեր պատրաստակամությունը` ստանձնել պատասխանատվություն, պահել պայմանավորվածությունները։ Մենք զարմանալի, կարելի է ասել՝ դասագրքային օրինակ ցույց տվեցինք ողջ աշխարհին, թե ինչպիսին պետք է լինի սեփական իրավունքների համար մղվող քաղաքացիների խաղաղ անհնազանդությունը։

Սիրելի քաղաքացիներ, ես տեսել եմ ձեզ այդ օրերին, դուք տեսել եք ինձ այդ օրերին, եւ մենք բոլորս տեսել ենք միմյանց այդ օրերին։ Այդ օրերին ՀՀ քաղաքացիների միջեւ չկային բաժանարար գծեր, չկային սպառնալիքներ սեփական ինքնության նկատմամբ, մենք տեսել ենք դա եւ մենք գիտենք, որ այդ բոլոր կասկածների տարածությունը կարող ենք լցնել մեծ սիրով։ Մենք բոլորս թավշյա հեղափոխության կերտողներն ենք, հետեւաբար՝ մենք բոլորս պետք է լինենք այդ հեղափոխության օրերին կուտակած մեր երազանքների իրականացնողները: Իսկ որո՞նք էին այդ երազանքները. առաջին հերթին՝ իրավական երկրում ապրելու երազանքը։ Թվում է, թե պարզ, մարդկային մի երազանք, որ խլված էր եղել մեզնից եւ, որ այդքան դժվարությամբ տրվեց մեզ. ապրել մի երկրում, որտեղ մենք բոլորս կունենայինք հավասար իրավունքներ, հավասար հնարավորություններ, հավասար պարտավորություններ։ Մարդու իրավունքները, որոնց մասին այսչափ խոսվեց այստեղ, այլ բանի մասին չէ, սիրելիներս, դա մեր բոլորի` միասին ունեցած երազանքի մասին է։

Սիրելի քաղաքացիներ, մենք բոլորս ունենք տարբեր կենսափորձ, մենք բոլորս ունենք տարբեր կրթություն, մենք բոլորս անցել ենք տարբեր ճանապարհներ, մեր արտաքին տեսքը տարբեր է, մեր մտքերն ու երազանքները տարբեր են, տարբեր են մեր ստեղծարար ունակությունները, բայց եւ այնպես, կան մեզ միացնող բազմաթիվ հատկություններ: Մեզանից շատերն ունեն միեւնույն մշակութային ինքնությունը, միեւնույն լեզվական ինքնությունը, միեւնույն ազգային ինքնությունը, միեւնույն քաղաքացիական ինքնությունը, եւ, ուրեմն, մենք բոլորս անչափ նման ու այնչափ տարբեր ենք իրարից, եւ այդ տարբերություններն են, որ մեզ հետաքրքիր են դարձնում միմյանց համար, թույլ տալիս, որ անընդհատ բացահայտենք միմյանց, եւ այդ նմանություններն են, որ օգնում են մեզ հասկանալ, ճանաչել ու սիրել միմյանց։

Սիրելի քաղաքացիներ, մեկ տարի առաջ ՀՀ-ն հայտնվել էր աշխարհի բոլոր պետությունների, բազմաթիվ մարդկանց ուշադրության կենտրոնում, աշխարհի ամենահեղինակավոր լրատվամիջոցները գրում էին ձեր մասին՝ իբրեւ սիրո ու համերաշխության հասարակության մի բացառիկ օրինակ։ Թերեւս, սխալված չեմ լինի, եթե ասեմ, որ այս մեկ տարվա ընթացքում մենք կարողացել ենք հաղթահարել բազմաթիվ մանր ու մեծ ճգնաժամեր, եւ այդ ճգնաժամերը, թեեւ կարող եմ ասել, որ հաղթահարել ենք պատվով, բայց, հավանաբար, վերջինները չէին։

Շուրջ մեկ ամիս առաջ միջազգային մամուլը կրկին գրեց ՀՀ-ի մասին, սակայն արդեն ոչ թե իբրեւ սիրո ու համերաշխության հասարակության բացառիկ օրինակի, այլ իբրեւ բռնության եւ ատելության խոսքի տարածողի։ Եվ այդ ամենը, ցավով պետք է արձանագրեմ, այս դահլիճում այս պահին չգտնվող, բայց հաճախ ինձ հետ աշխատող իմ գործընկերոջ թեթեւ ձեռամբ։

Սիրելի քաղաքացիներ, մենք բոլորս պետք է պատրաստ լինենք նաեւ այս եւ այլ ճգնաժամերին, մեզ փորձելու են բաժանել, մեր սերն ու համերաշխությունը փորձելու են ջլատել, նորից փորձելու են բաժանարար գծեր գծել մեր միջեւ, որովհետեւ հին քաղաքական մշակույթը կրող գործիչների մոտ անընկալելի է սիրո շուրջ համախմբվածության մեր ֆենոմենը, որովհետեւ տասնամյակներ շարունակ սովոր են եղել մարդկանց բաժանել խմբերի, ատելություն սերմանել այդ խմբերի միջեւ, եւ հետո, առանց մեծ ջանք գործադրելու, խմբերից մեկին գրավել իրենց կողմը։ Այդ ատելությունը եղել է այդ գործիչների քաղաքական կապիտալը։

Սիրելի քաղաքացիներ, մենք պետք է պատրաստ լինենք բոլոր մանր ու մեծ ճգնաժամերի միջով անցնելով` չկորցնել մեր զգոնությունը, մեր ուշադրությունը, մեր հոգատարությունը միմյանց նկատմամբ։ Մենք կարողացել ենք իրար ընդունել, իրար աջակցել, իրար սիրել` մեր բոլոր նմանություններով ու տարբերություններով հանդերձ։ Մեր տարբերությունները մեզ չեն խանգարել, որ իրար կողք-կողքի, ուս-ուսի, ձեռք-ձեռքի տված պայքարենք հանուն Հայաստանի, որտեղ բոլորս ունենալու էինք հավասար իրավունքներ, հավասար հնարավորություններ, հավասար պարտավորություններ։ Սա այդ օրերի մեր երազանքն էր։

Այսօր, ինչպես երեկ եւ վաղը, ՀՀ ճակատագիրը կախված է յուրաքանչյուրիցդ, դուք ցույց եք տվել ձեր լավագույն հատկանիշները, դուք ցույց եք տվել ձեր ստեղծարար ունակությունները, դուք ցույց եք տվել ձեր տաղանդը, դուք ցույց եք տվել, որ նվազագույն պայմանավորվածությունների շուրջ համաձայնության գալով` դուք պատրաստ եք ձեզ վրա վերցնել մեծագույն պատասխանատվություն։ Մեր՝ որպես հանրության գլխավոր պայմանավորվածությունը բռնության բացառումն է, բռնության քարոզի, ատելության խոսքի բացառումը։ Դուք ցույց եք տվել, որ ձեզանից յուրաքանչյուրը պատրաստ է լինել այն մեկ մարդը, ում հարթակից դիմում էինք մենք։ Այսօր իրավական պետություն կառուցելու դժվարին ճանապարհին դուք եւս պետք է ցույց տաք, որ ձեզանից յուրաքանչյուրը հենց այն մեկ քաղաքացին է, ով ստանձնել է անօրինականության, խտրականության, բռնության նկատմամբ անհանդուրժողականությունը։ Դուք եք որոշել, թե ինչպիսի երկրում ապրեք այսօր, դուք եք որոշելու, թե ինչպիսի երկրում ապրեք վաղը։ Ձեզանից յուրաքանչյուրի քայլերից է կախված վաղվա Հայաստանը, դուք յուրաքանչյուր րոպե, յուրաքանչյուր վայրկյան ձեր ամեն քայլով կանխորոշում եք այն երկիրը, որում ապրելու ենք մենք բոլորս վաղը։

Օրերս Արարատի մարզի գյուղերից մեկում, երբ մի քաղաքացի հարցրեց ինձ, թե ՞ր խմբակցության պատգամավոր եմ ես եւ լսեց իմ պատասխանը՝ «Իմ քայլը», շտապես ինձ ուղղել` նշելով՝ մեր քայլը։ Այո, սիրելի քաղաքացիներ, իմ եւ ձեր, մեր բոլորի քայլը։ Իմ հիշողության մեջ չկա մի այնպիսի ժամանակաշրջան, երբ քաղաքացին կառավարող ուժին այսքան իրենը համարեր. մեր քայլը, մեր բոլորի քայլը։ ՀՀ քաղաքացին հավատում է, ՀՀ քաղաքացին վստահ է, ՀՀ քաղաքացին գիտի, որ այսօր ՀՀ-ում իշխանությունը պատկանում է իրեն, հենց իրեն եւ ուրիշ ոչ ոքի։

Սիրելի հայրենակիցներ, մենք սիրում ենք կրկնել, որ Հայաստանը փոքր երկիր է, այո, բայց չէ՞ որ տարածությունները միայն հորիզոնական չեն, չէ՞ որ ամենակարեւոր ռեսուրսները ոչ թե գետնի տակ են, այլ մեր սրտերում եւ մեր մտքերում։ Մեր մշակույթը, մեր ստեղծարար միտքը, մեր արժեքները հենց այն են, ինչ մենք, եթե կարելի է այդպես ասել, կարող ենք մատակարարել ամբողջ աշխարհին, մանավանդ, որ աշխարհին տալուց դրանք ոչ թե պակասում, այլ ավելանում են՝ ի տարբերություն այլ ռեսուրսների։

Ես վստահ եմ, ես հավատում եմ եւ ես գիտեմ, որ մենք բոլորս կարող ենք միացնել մեր ջանքերը եւ ստեղծել մի պետություն, որն օրինակելի կլինի աշխարհում ժողովրդավարության, մարդու իրավունքների, իրավահավասարության եւ վերջապես՝ սիրո ու համերաշխության տեսակետից։ Եվ ես գիտեմ, ես տեսել ու ճանաչել եմ ձեզ բոլորիդ, ես տեսել ու հասկացել եմ, որ մենք միասին կարող ենք դիմակայել այն կեղծ ճգնաժամերին, որոնք ամեն օր նետվում են մեզ իբրեւ մարտահրավերներ։

Եվ ուրեմն, կեցցե Հայաստանի Հանրապետությունը, որտեղ մարդը միանշանակ եւ անվիճելիորեն բացարձակ եւ բարձրագույն արժեք է։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Տարոն Սիմոնյան։

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Այո, ՀՀ-ում մարդը բարձրագույն արժեք է եւ նրա անօտարելի արժանապատվությունը մարդու իրավունքների եւ ազատությունների անքակտելի հիմքն է: Սա 3-րդ հոդվածն է եւ այդ 3-րդ հոդվածը մեր Սահմանադրության հենց առաջին գլխում է, Սահմանադրական կարգի հիմունքներում է գրված եւ ոչ թե երկրորդ՝ մարդու իրավունքների եւ ազատությունների գլխում։ Սա նշանակում է, որ մարդու արժանապատվությունը մեր Սահմանադրական կարգի հիմունք է, եւ երբ մենք պաշտպանում ենք մարդու իրավունքները եւ ազատությունները, մենք, ըստ էության, ամրապնդում ենք մարդու արժանապատվությունը եւ դրանով իսկ ամրապնդում ենք մեր սահմանադրական կարգը։

Մի տարբերակ կա. եթե մենք այդ արժանապատվությունն ամրապնդում ենք օրենքով սահմանված եղանակով, ապա մենք հասնում ենք մեր թիրախային նպատակին։ Եթե մենք դա փորձում ենք կատարել օրենքի խախտմամբ, ապա մենք հակառակ ազդեցություն ենք ունենում։ Օրենքը մեր բարոյական կյանքի պատմությունն է եւ, եթե ազգն իր բարոյականությունը կերտում է իրավունքի միջոցով, ապա մենք կարող ենք ընդգծել, որ այդ ազգն ունի քաղաքակրթական ապագա։

Մարդու իրավունքների պաշտպանն այսօր ՀՀ-ում սահմանադրական մարմին է, եւ նրա առջեւ կանգնած է ահռելի մեծ պատասխանատվություն, որովհետեւ մարդու իրավունքների պաշտպանն այսօր մեկ տարի է, ինչ հետհեղափոխական Հայաստանում է աշխատում, իսկ դա մեծ ցնցումների միջավայր է, մեծ ցնցումների իրականություն։

1599 թվականին, երբ Վիլյամ Շեքսպիրը գրում էր իր «Հենրիխ Վեցերորդ» աշխատանքը, էնտեղ հետաքրքիր բան կա, ասում է՝ հետհեղափոխական կամ հետպատերազմական իրականությունում ի՞նչ պետք է անել առաջինը. պետք է ոչնչացնել իրավաբաններին. ինչո՞ւ. որովհետեւ իրավաբաններն են մարդու իրավունքների պաշտպանությամբ զբաղվում։ Սա, իհարկե, մեծ մարտահրավեր է բոլոր այն մարդկանց համար, ովքեր զբաղվում են մարդու իրավունքների պաշտպանությամբ, որովհետեւ բոլոր ցնցումային հասարակություններում սա դժվար գործ է։

Եվ, ի պատիվ պրն Թաթոյանի, նա բարձր պատասխանատվությամբ է այս առաքելությունը կատարում, եւ դա իմ գնահատականը չէ կամ առանձին մարդկանց գնահատականը չէ, դա հանրության գնահատականն է, եւ ես դա կարող եմ նաեւ ընդգծել օբյեկտիվ ցուցանիշներով, օրինակ՝ 2016-2017 թվականներին կատարված «Արդարադատության մոնիթորինգ» ծրագրի շրջանակներում, երբ իրավապահ համակարգի նկատմամբ վստահության չափորոշիչները սահմանվում էին, էնտեղ բոլոր պետական  մարմինների առջեւ պետք է հասկանայինք՝ որն ի՞նչ տոկոսային հարաբերակցությամբ վստահություն ունի հանրության առջեւ, մարդու իրավունքների պաշտպանն առաջին տեղում էր, նրանից հետո նոր փաստաբաններն էին եւ էդպես գնում էին, մեջտեղներում դատարաններն էին եւ վերջում՝ քննչական, դատախազական մարմիններն էին։ Սա նշանակում է, որ հասարակությունը եւս գնահատում է աշխատանքը, եւ ճանաչելով պրն Թաթոյանի ամենօրյա աշխատանքը` կարող եմ ընդգծել, որ նա իրավմամբ կարողացել է իր առաքելությունը բարձր մակարդակով կատարել եւ միայն իրավաբաններին է հատուկ, երբ հազար էջանոց զեկույց են գրում եւ ասում են՝ համառոտ ակնարկ կատարված աշխատանքի մասին։

Ես շնորհակալություն եմ հայտնում պրն Թաթոյանի թիմին, որ այդ ահռելի աշխատանքը կարողացել են կատարել եւ հույս եմ հայտնում, որ այս բեկումնային իրականությունում մենք կկարողանանք առկա մարտահրավերները ճիշտ ախտորոշել եւ ճիշտ հաղթահարել, որովհետեւ, էլի եմ կրկնում, այսօր հասարակությունում կան այնպիսի խնդիրներ, որոնք մեծանալու, գերաճ տալու եւ հետագայում ամբողջ հասարակության համար բավականին մեծ խնդիրներ առաջացնելու սերմեր են։

Եվ եթե այսօր մենք այդ խնդիրները չլուծենք օրենքով սահմանված կարգով, բացառապես օրենքով սահմանված կարգով, վաղը կարող է` դրա հնարավորությունն այլեւս չունենանք։ Շնորհակալ եմ, ցտեսություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Անի Սամսոնյան։

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, գիտեմ, որ հոգնած եք, բայց ուզում եմ այս առիթն օգտագործել եւ խոսել այս հարցի մասին։ Իհարկե, գործընկերս՝ Մարիա Կարապետյանը, արդեն բարձրաձայնեց, բայց ես եւս ուզում եմ մի քանի նկատառում անել, ինչպես նաեւ առաջարկ հղել։

Ուրեմն Գյումրիի «Սաստեքս» եւ Լոռու «ՎԿՍ Արմենիա» տեքստիլ արդյունաբերող ընկերություններում իրավիճակը` այն, ինչ հիմա տեղի է ունենում, կոլորիտային օրինակն է այն բանի, թե, ընդհանրապես, ինչ է կատարվում մարդու իրավունքների, աշխատանքային իրավունքների հետ ՀՀ-ում։ Եվ դուք գիտեք, որ տեւական ժամանակ այդ մարդիկ բարձրաձայնում են շատ տարբեր ոտնահարումների վերաբերյալ, ընդհուպ մինչեւ ազատելն աշխատանքից, օդափոխության համակարգի պատճառով ուշագնաց լինելը, ահաբեկումը եւ, ըստ այդմ, այդ մարդկանց համար աշխատավայրը դարձել է գաղութ, իսկ գործատերը` իրական ստրկատեր։

Պետք է ասեմ, որ այս ընկերություններն արտահանող ընկերություններ են, եւ ինչո՞ւմ է նաեւ իմ մտահոգությունը, ճիշտ է՝ Հայաստանը չստորագրեց Եվրամիության հետ խորը, համապարփակ ազատ առեւտրի գոտու համաձայնագիրը, սակայն մեզ համար բացվեց մի պատուհան՝ GSP+ պատուհանը, որը հնարավորություն է տալիս մոտավորապես, 6 հազար ապրանքատեսակ ԵՄ արտահանելու համար։ Եվ, ըստ այդմ, այս համակարգի հետ էլ մենք ունենք խնդիր, որովհետեւ այս համակարգն արդյունավետ գործարկելու  համար նախանշվել է երկու կարեւորագույն խնդիր` արդյունավետ դատական համակարգը եւ մարդու աշխատանքային իրավունքների պաշտպանությունը։

Այս իրավախախտումները, աշխատանքային իրավունքների մասին խախտումները լսում ենք ոչ միայն վերջերս, այլ դրանք միշտ առկա են եղել, ըստ այդմ, դրանք նաեւ տեղ են գտել մարդու իրավունքների պաշտպանի զեկույցում։ Եվ այս զեկույցում կարեւորն ի՞նչն է. որ մարդու իրավունքների պաշտպանը նշել է, որ մեզ անհրաժեշտ է արդարադատական մարմին, որն արդյունավետ կզբաղվի այդ իրավունքների պաշտպանությամբ։ Իհարկե, մենք էստեղ կարող ենք շատ քննարկել այս հարցը, շուռումուռ տալ օրենսգիրքը, խելացի բաներ ասել, բերել լավ նախագծեր մարդու աշխատանքային իրավունքները բարելավելու ուղղությամբ, բայց քանի որ չկա վերահսկող արդյունավետ մարմին, այդ ջանքերը զուր են կորելու։

Դուք նաեւ գիտեք, ձեզ հայտնի է, որ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունն առաջարկ էր ներկայացրել Կառավարությանը, որպեսզի վերականգնվի Աշխատանքի տեսչական մարմինը, եւ Կառավարությունը պատասխանել էր, որ դա պատժիչ գործառույթ իրականացնող մարմին էր, որը մենք չենք կարող եւ նպատակահարմար չենք գտնում վերականգնել։ Ինչ խոսք, ես կարծում էի` եթե Կառավարությունը շահագրգռված լիներ կամ կամքի ուժ ունենար լրջորեն այս հարցով զբաղվել, մենք կարող էինք համատեղ քննարկումների արդյունքում գտնել այն մարմնի, այն ինստիտուտի մոդելը եւ գտնել դրա համար անհրաժեշտ գործիքները, որոնք իսկապես կարող էին այս ոլորտում բարեփոխում անել։

Եվ որպես վերջաբան` պետք է ասեմ՝ մենք հռչակել ենք երկրում տնտեսական հեղափոխություն, մենք ասում ենք, որ դրա շարժիչ ուժը մարդն է, բայց մենք միեւնույն ժամանակ չենք ուզում պաշտպանել այդ մարդուն։ Համենայն դեպս, այս պահին մեր պետության անգործությունն այս հարցում խիստ ակներեւ է եւ դրա համար ես ձեզ եմ դիմում, նաեւ երկու խմբակցություններին՝ միանալ այս առաջարկին, կրկին Կառավարությանը հորդորել, որպեսզի փոխվի այն մարմինը, որը հիմա գոյություն ունի եւ որը հիմա արդյունավետ չէ, եւ ստեղծել նոր մարմին։ Եվ ես կարծում եմ, այդ հարցում նաեւ մեզ կարող է օգնել մարդու իրավունքների պաշտպանը։

Մեր առաջարկն ուժի մեջ է, մենք պատրաստ ենք քննարկել եւ այո, ստիպել, հորդորել Կառավարությանը, որպեսզի այս հարցի վրա լրջագույն ուշադրություն դարձնի։ Շնորհակալություն ուշադրության համար։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Մտքերի փոխանակությունն ավարտվեց։ Եվ «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության անունից ելույթ կունենա խմբակցության քարտուղար Արման Աբովյանը։ Պրն Աբովյան, համեցեք։

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Սա, ըստ էության, այսօրվա վերջին ելույթն է, որը կապված է մարդու իրավունքների հետ: Լսելով իմ բոլոր գործընկերներին, լսելով ձեզ, պրն Թաթոյան, ես ունեմ միայն մի ոչ թե նպատակ, նկատառում, չգիտեմ, ինչ-որ պարզապես խոսքեր, այլ ընդունեք դա որպես հորդոր, կընդունեք դա որպես խնդրանք: Գիտեք, ամենալկտի եւ վատ բաներն աշխարհում միշտ կատարվում են շատ պարզ, սիրուն, գեղեցիկ կարգախոսների տակ։

Մարդու իրավունքներ. այսօր մենք տեսնում ենք, որ շահարկելով «մարդու իրավունքներ» հասկացությունը, Հայաստան փորձում են սերմանել, ներմուծել այն գաղափարները, որոնք իսպառ մերը չեն, որոնք վտանգում են մեզ, վտանգում են հայ ազգին, վտանգում են մեր գոյությանը, ինչո՞ւ ոչ, եւ այդ ամենն արվում է մարդու իրավունքների պատրվակով։ Համոզված եմ, որ բնավ, բոլոր այդ փորձերը կապ չունեն մարդու իրական իրավունքների հետ։

Ես խնդրում եմ ձեզ, պրն Թաթոյան, ուշադիր լինել, երբ երեխայի իրավունքների պաշտպանման տակ, օրինակ՝ փորձում են ներմուծել ֆոստերային ընտանիքների ինստիտուտը Հայաստանում, երբ խոսքի ազատության պատրվակի տակ սերմանում են ատելություն, երբ մենք բոլորս սկսում ենք ատել իրար։ Գիտեք, այս ելույթից հետո, երբ կհայտնվի կայքերում, YouTube-ում, մի հատ կմտնեք, քոմենթները կկարդաք, եւ դա կլինի իմ խոսքերի ամենավառ ապացույցը։

Պրն Թաթոյան, ես համոզված եմ եւ հույս ունեմ, որ դուք էլ եք համոզված, որ ՀՀ-ում մարդու իրավունքները չեն կարող լինել լիարժեք պաշտպանված առանց հաշվի առնելու ազգային գործոնը, եկեղեցին, ավանդույթները եւ, ի վերջո, հայ, կրկնում եմ, հայ ընտանիքի սրբությունը։ Այո, էս ամբիոնից եմ ասում։

Շնորհակալություն եւս մեկ անգամ ձեզ, պրն Թաթոյան, ձեր աշխատանքի համար, եւս մեկ անգամ հույս եմ հայտնում, հորդորում եմ եւ ուզում եմ հավատալ, որ երբ ր կգա պահը` անել ճիշտ ընտրություն, դուք կանեք ճիշտ ընտրություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Եվ եզրափակիչ ելույթի համար՝ մարդու իրավունքների պաշտպան Արման Թաթոյան։ Պրն Թաթոյան, համեցեք։

Ա.ԹԱԹՈՅԱՆ

-ԱԺ հարգարժան փոխնախագահ, հարգարժան պատգամավորներ, սիրելի հայրենակիցներ, հարգելի պատգամավորներ, շնորհակալ եմ այս կարեւոր, շահագրգիռ քննարկումների համար, դրանք չափազանց կարեւոր էին՝ եւս մեկ անգամ ընդգծելու համար, որ խորհրդարանը, իսկապես, այն վայրն է, որտեղ կարող են մարդու իրավունքների վերաբերյալ ամենազգայուն հարցերը քննարկվել։ Եվ նաեւ շատ շնորհակալ եմ եւ կարեւորում եմ խորհրդարանականների դրական դիրքորոշումները մարդու իրավունքներին առնչվող արձանագրված խնդիրների լուծման հարցում։ Ինքս հայտնում եմ լիարժեք պատրաստակամություն` այդ բոլոր հարցերով համատեղ աշխատել։

Հիմա անդրադառնամ կարճ նաեւ այն հարցերին, որոնք հնչեցին։ Պրն Բաբաջանյանն իրավացի հարց բարձրացրեց` դատական իշխանության հետ կապված եւ նաեւ այն զարգացումների, որ սպասվում են կամ այն գործընթացների, որ ընթանում են, մասնավորապես, վեթինգի եւ, առհասարակ, անցումային արդարադատության հետ։ Իհարկե, վեթինգի գաղափարը վերջերս ներմուծված է եւ դրանից հետո մեր հատկապես իրավաբանական ողջ համայնքը զբաղված է նաեւ ուսումնասիրություններով այս հարցում։ Պետք է ասեմ, որ անընդհատ մեջբերվում է, օրինակ՝ Ալբանիայի փորձը, բայց իհարկե, կան նաեւ այլ երկրներ, որ իրականացրել են դա, ունեցել են խնդիրներ, քննադատվել են միջազգային գործընկերների կողմից, օրինակ՝ Ուկրաինայի հետ կապված, օրինակ՝ Բոսնիայի եւ Հերցոգովինայի հետ կապված, Ալբանիայի հետ կապված նույնպես եղել են քննադատություններ, բայց իհարկե, մենք յուրաքանչյուր լուծում պետք է իրականացնենք Սահմանադրությանը եւ օրենքներին համապատասխան՝ այդ պահին գործող, բնականաբար։

Եվ դատական իշխանության համակարգում առկա է հրատապ փոփոխություններ կատարելու անհրաժեշտություն։ Կան խնդիրներ, որոնք տարիներով կուտակված են եւ դրանց լուծման ուղղությամբ, այո, պետք է քայլեր ձեռնարկել եւ դրանք պետք է անել շատ հրատապ, հապաղում չհանդուրժող գործընթացներ են։

Վեթինգի հետ կապված հարցեր են առաջանում, ասենք, շատ լավ, եթե իրականացնում ենք պրոցեսը, ո՞վ է իրականացնելու, ինչպես արդեն նշվեց, ինչպե՞ս են երաշխավորվելու վեթինգի ենթարկվող մարդու իրավունքները, ո՞ր կառույցներն է այն ընդգրկելու եւ այլն, որովհետեւ պետք է սա անել այն նկատառումով, որ երկիրը սրա արդյունքում ճիշտ լուծումներով դուրս գա, այլ խնդիրներ այստեղ չունենա։

Ես վերջերս հանդիպեցի Եվրախորհրդից ՀՀ հատուկ առաքելությամբ ժամանած բարձրաստիճան պատվիրակության հետ, ունեցանք մանրակրկիտ քննարկումներ: Փորձը ցույց է տալիս, որ միջազգային հանրությունը նույնպես այս հարցադրումներին կարեւոր նշանակություն է տալիս։ Ես պատրաստ եմ, իհարկե, աջակցել Կառավարությանը, մասնակցել խորհրդարանում կազմակերպվող բոլոր գործընթացներին, որոնք, իհարկե, նպատակ ունեն այս ոլորտում վերհանել բոլոր խնդիրները։

Պրն Էնֆիաջյան, շնորհակալ եմ ձեր բարձրացրած կարեւոր հարցի համար։ Միանգամից նշեմ, որ Կոնդ թաղամասի հետ կապված` ՀՀ վարչապետին մենք հիմա նամակ ենք պատրաստում, որպեսզի իմ ստորագրությամբ ուղարկեմ, որովհետեւ նաեւ բնակիչներն էին դիմել։ Դուք նաեւ բարձրացնում եք հարց, ըստ էության, որն առնչվում է, առհասարակ, սեփականության իրավունքի հարցին։ Մեր երկրում դա, այո, արդիական է դեռեւս Հյուսիսային պողոտայի կառուցապատումից սկսած: ես շատ լավ հիշում եմ այդ ժամանակաշրջանը, որովհետեւ աշխատում էի մարդու իրավունքների պաշտպանի աշխատակազմում առաջին պաշտպանի ժամանակ, եւ շատ լավ հիշում եմ՝ մենք ինչպես էինք Հյուսիսային պողոտայում փորձում կանխել մարդկանց վտարումները տներից եւ այլն։ Եվ հետագայում էր նաեւ, որ մարդու իրավունքների պաշտպանը դիմեց Սահմանադրական դատարան, դատարանն էլ դրա արդյունքում հակասահմանադրական ճանաչեց բավականին շատ գործընթացներ։ Սա, իհարկե, մեզ պետք էր նաեւ քաղված դաս լինի այն առումով, որ քաղաքացիներին սեփականության իրավունքի հարցում պետք է ցուցաբերել պատշաճ ուշադրություն, պետք է հարգել քաղաքացու սեփականության իրավունքը։ Եվ այդ առումով մենք ունենք ներկայումս նաեւ խնդիրներ, եւ ամենօրյա աշխատանքի սկզբունքով միայն դրանք կարող են հաղթահարվել։

Պրն Պետրոսյան, շնորհակալ եմ ձեր գնահատականի համար։ Դուք` որպես իրավաբան-գիտնական, նաեւ շատ էստեղ քաջածանոթ եք, իհարկե, պետական պաշտոնատար անձի, առհասարակ, հանրային պաշտոնյայի կարգավիճակին, նրա գործառույթներին։ Ես ուզում եմ այստեղ հստակ նշել, որ ինքս այո, նկատել եմ խնդիրներ՝ կապված նրա հետ, որ լինում են դեպքեր, որ պաշտոնատար անձինք, որ դուրս են գալիս նաեւ լիազորություններից։ Օրինակ՝ երբ ես իմ հայտարարությունն արեցի` դատարաններն արգելափակելու հետ կապված, դրա հիմնական ուղերձն ուղղված էր այն պաշտոնյաներին, ովքեր ունեն կոնկրետ կարգավիճակ, որովհետեւ վարչապետն արել էր, ինչպես մեկնաբանվեց, քաղաքական հայտարարություն։ Ես կարծում եմ, վարչապետը շատ ճիշտ իր հայտարարության պատասխանը տվեց հաջորդ օրը, լավագույնը կոնկրետ իրավիճակում, որ հնարավոր էր։ Բայց ինձ շատ մտահոգեց, որ, օրինակ՝ մարզպետի տեղակալը կոչ էր անում գնալ, դատարաններն արգելափակել, սա խիստ վտանգավոր է, անթույլատրելի բան է։

Հանրային պաշտոնյան, պետական պաշտոնատար անձն ունի կոնկրետ կարգավիճակ, նա իր պարտականությունները կատարում է եւ սահմանափակված է այդ կոնկրետ կարգավիճակում։ Սա գործադիր իշխանության ուղղահայաց գիծ է, որեւէ պարագայում իրավունք չունի նման կոչ անել, եւ դրա համար իմ հիմնական ուղերձն ուղղված էր դրան, հիմնական խստությունը դրանով էր պայմանավորված, որովհետեւ դա ինձ շատ անհանգստացրեց։ Եվ, իհարկե, դրանից հետո, երբ հանրապետության վարչապետի կողմից հնչեց նաեւ վեթինգի գաղափարը եւ հանձնառություն` իրականացնել բարեփոխումներ, ես ասեմ, որ դա ինձ համար շատ ողջունելի է եւ կարեւոր, որ բարձրագույն մակարդակով իրականացվեն, այսպես, կամքի առկայության պայմաններում իրականացվեն բարեփոխումները։

Վարչարարության հետ կապված դուք խոսեցիք. այո, քաղաքացիների նակատմամբ վարչարարության հարցում նույնպես կան խնդիրներ, եւ վարչարարության այս առումով նաեւ երկակի է մեր քաղաքացիների, ցավոք սրտի, չիմացությունն իրենց իրավունքների հետ կապված հարցերին, դրա համար է նաեւ, որ ես հիմա շատ իրազեկման աշխատանքներ եմ իրականացնում կարճ տեսանյութերով եւ այլն։ Եվ պետական մարմիններն իրենք հաճախ չեն տիրապետում իրենց պարտականություններին, սա լուրջ պրոբլեմ է առաջացնում։ Հետագայում այս պետական մարմնի չիմացության պատճառով քաղաքացին է ընկնում քաշքշուկի մեջ, եւ հետագայում դատական, ինչպես ընդունված է ասել՝ դատարանի դռներն ընկնելով, ամեն դեպքում, միեւնույնն է՝ հարցը բավականին շատ երկարում է։

Կարեւոր հարցադրումներ էին նաեւ, որ դուք բարձրացրեցիք` ընտանիքի հետ կապված: Ուզում եմ հատուկ նշել, ես համարում եմ, որ երեխայի համար ավելի լավ միջավայր, քան ընտանիքն է, հնարավոր չէ գտնել։ Միայն ծնողի հոգածության ու սրտացավ դաստիարակության շնորհիվ է, որ մենք կարող ենք, սա լավագույն միջավայրն է, որ կարող ենք ունենալ հասարակության լիարժեք անդամ։ Բայց մենք չպետք է մոռանանք նաեւ մեր այն երեխաների մասին, ովքեր հաստատություններում են գտնվում, ցավոք սրտի, մենք ունենք այդ հաստատությունները, ցավոք սրտի, հաստատություններում նաեւ երեխաներ են հայտնվում, ովքեր ունեն ծնողներ, բայց ծնողները սոցիալական վիճակի պատճառով են երեխաներին այնտեղ տանում, օրինակ` որովհետեւ ձմռանն այնտեղ տաք է, որովհետեւ սնունդ կա այնտեղ, իսկ ծնողը չի հասցնում դա անել։ Մենք ունենք դեպքեր, երբ ծնողն անգամ մտավոր թերզարգացած կամ մտավոր խնդիրներ ունեցող երեխաների դպրոց է իր առողջ երեխային տանում, դա անթույլատրելի երեւույթ է, բայց, օրինակ՝ ծնողը տանում է, որովհետեւ դարձյալ, երեխային խնամելու վայր չունի, հնարավորություն չունի։

Մենք այս բոլոր դեպքերով, իհարկե, աշխատում ենք մեր գործընկերների հետ, որպեսզի նման հարցերի լուծումներ նույնպես ապահովենք։ Քանի որ հաստատություններից խոսում եմ, ասեմ, որ շատ դեպքերում հաստատության անվանումն ինքնին խարանի երեւույթ է պարունակում։ Օրինակ՝ Գյումրիում ունենք մտավոր հետամնացների, կարծեմ` էդպես է կոչվում, կամ թերզարգացածների հատուկ դպրոց։ Հիմա դուք պատկերացրեք, երեխան անգամ մեկ շաբաթ էդտեղ գնա, ամբողջ կյանքում այդ երեխայի վրա խարանը պատրաստ է։

Զարմանում եմ ես. ասենք, ինչպե՞ս կարելի էր այդ դպրոցը նման անվանում ունենալ։ Դրա համար, ենթադրենք, կարող էր լինել թվով, որեւէ այլ բանով, որ մենք կարողանանք մեր երեխաներին նաեւ այդ առումով, գոնե, պաշտպանել նման հարցերում։

Դուք ասացիք աշխատանքային նախագծի մասին, որ աշխատողին դիմում գրել հարկադրելու համար պատասխանատվություն նախատեսող նախագիծ եք մշակել։ Ես շատ մեծ սիրով կծանոթանամ դրան եւ, եթե ընդունեք, նաեւ նկատառումներ ունենանք, կներկայացնենք, ողջունում եմ աշխատանքային իրավունքների պաշտպանությունը։

Տիկին Ղազարյան, ուզում եմ հատկապես կարեւորել այն ոճը, որով դուք ներկայացրեցիք, հետաքրքիր էր ձեր ելույթը եւ հարցը, որ դուք բարձրացրեցիք: Այո, խիստ անթույլատրելի է ատելությունը, անհանդուրժողականությունը,  առհասարակ, դա վտանգավոր է հասարակության զարգացման տեսանկյունից։ Չի կարող ատելությունը, բռնությունը տանել որեւէ լավ տեղ, եւ իրավիճակային, դրվագային լուծումները, օրինակ՝ իրավիճակով պայմանավորված ատելությունը, միջանկյալ նպատակի հասնելու համար նույնպես, միեւնույնն է՝ մեծ ազդեցություն է ունենում հասարակության վրա։

Գիտեք, հատկապես ապրիլ-մայիսյան իրադարձություններից հետո աճ շատ տեղի ունեցավ այն առումով, որ շատ մեծ քաղաքացիներ ընդգրկվեցին միանգամից սոցիալական ցանցերում եւ սա իր հետ բերեց նաեւ այդ մեծ ընդգրկվածության այդ հետեւանքները, դե, որովհետեւ այդ օրերին սոցիալական ցանցեր դրական իմաստով օգտագործվում էին ինֆորմացիոն փոխանակման համար եւ այլն, բայց դա հարակից խնդիրների էր բերում։

Այդ իսկ պատճառով, այո, մարդը բարձրագույն արժեք է, դուք ճիշտ եք ասում եւ յուրաքանչյուր հարց կարգավորելիս, լուծելիս, մոտենալիս մենք պետք է այս սկզբունքներով շարժվենք։ Ես շնորհակալ եմ եւ կարեւորում եմ այդ գնահատականները։

Պրն Սիմոնյան, շնորհակալ եմ ձեր գնահատականի համար՝ որպես իմ գործընկեր, ես ուզում եմ հատուկ նշել, որ միասին դասավանդում ենք նաեւ, եւ աշխատանքային գործընկեր, ուզում եմ նշել, որ մարդու արժանապատվությունը հիմնարար արժեք է, ես լիարժեք կիսում եմ այս մոտեցումը, եւ պետք է նշել, որ մարտահրավերներ այս առումով շատ կան։ Արժանապատվությունը մարդու իրավունքների հիմքն է, անքակտելի հիմքը, եթե արժանապատվությունը վիրավորում ես, ապա էլ խոսքը չի կարող գնալ այլ իրավունքների մասին։ Մենք պետք է հարգանքով վերաբերվենք յուրաքանչյուր մարդու արժանապատվությանը՝ անկախ որեւէ հանգամանքից։

Պրն Սիմոնյան, դուք նկատեցիք մեր զեկույցների մեծածավալությունը՝ հազար էջ, դրանք արտահերթ զեկույցներ անգամ չեն ներառում։ Ես ասեմ՝ մենք պատրաստվում էինք զեկույցի օգտագործման ուղեցույց հրապարակել, որովհետեւ այդ աստիճան մեծ էին, չհասցրեցինք ժամանակի սղության պատճառով, բայց ես հույս ունեմ, որ հաջորդ տարվա զեկույցը կամ նույնիսկ այս տարի մենք ուղեցույց կհրապարակենք՝ որ հարցը որտեղից կարողանալ գտնել, թեեւ բովանդակությունը, ցանկը նույնպես ըստ այդմ է կազմված։

Շատ շնորհակալ եմ, որ անդրադարձաք Եվրամիության արդարադատության համակարգի ուղեցույցին։ Ես ասեմ ձեզ, որ ինքս նկատել էի, պատահաբար, «Հրապարակ» թերթում  էր հրապարակումը, որ Եվրամիության այդ փաստաթղթի համաձայն, որը 2017 թվականի դեկտեմբերին էր հրապարակվել, բոլոր մարմինների թվում վստահության մակարդակով ամենաբարձրը մարդու իրավունքների պաշտպանն էր, ընդ որում, բոլոր պարամետրերով, էսպես ասեմ, տարիքային, գյուղական չափանիշով, գյուղերում, քաղաքում բնակվելու չափանիշով, երիտասարդ, ծեր, տարեց, ինչը կարեւոր նշանակություն, կարեւոր գնահատական էր մեզ համար։

Տիկին Սամսոնյանը շատ կարեւոր հարցի անդրադարձավ` աշխատանքային իրավունքների պաշտպանությանը, ընդ որում, տիկին Սամսոնյան, ես շատ գնահատում եմ ձեր մոտեցումը, որ դուք կոնկրետ իրավիճակով անդրադարձաք աշխատանքային խնդիրներին։ Ես կարծում եմ` շատ կարեւոր է, որ մենք նման կերպ մեր աշխատանքային իրավունքների պաշտպանության խնդիրները բարձրացնենք` նաեւ կոնկրետ իրավիճակի հանգամանքները հաշվի առնելով, որովհետեւ իրավիճակները տարբեր են, եւ երաշխիքները պետք է ընդհանուր լինեն։ Բայց մենք միշտ պետք է կոնկրետացնենք նաեւ կոնկրետ փաստերի նկատմամբ։

Արտադատական մարմնի համար դուք նշեցիք, ես լիարժեք համաձայն եմ ձեր այս մոտեցմանը եւ աջակցում եմ այդ մոտեցմանը։ Մենք էլ ենք պատրաստ Կառավարության գործընկերների հետ աշխատել, եւ ես համաձայն չեմ, որ պատժիչ կարող է... Պետք է ավելի մանրամասն ծանոթանալ Կառավարության գործընկերների փաստարկներին, որ հասկանալ, բայց ես կարծում եմ` այս մարմինը մեզ համար անհրաժեշտություն է։

Պրն Աբովյան, կարեւոր հարցեր նույնպես բարձրացրեցիք, ես որոշ մասին անդրադարձա՝ երեխաների իրավունքների հետ կապված։ Բարոյական արժեքները բոլորը կարեւոր են, իհարկե, Հայ առաքելական սուրբ եկեղեցու հետ ես ունեմ բարձր հարաբերություններ, մեր կառույցում մենք աշխատում ենք միասին, եւ պետք է ասեմ, որ կարեւորում եմ Հայ առաքելական սուրբ եկեղեցու դերը, բայց նաեւ յուրաքանչյուր մարդու նկատմամբ պետք է հարգանքով, բնականաբար, վերաբերվենք, նրա հայացքներին, արժանապատվությանը, անգամ, եթե նա որեւէ կրոնական կամ այլ հայացքներ չունի, դա նույնպես մարդու իրավունքն է։ Բայց ես կարեւորում եմ, որ դուք երեխաների հարցերն իրավունքների այս տեսանկյունից եք բարձրացնում, որովհետեւ երեխաները մեր ապագան են, պաշտպանելով երեխաներին` մենք պաշտպանում ենք մեր ապագան, իսկ ընտանիքը հասարակության բնական, հիմնական բջիջն է, մայրությունն ու մանկությունը գտնվում են պետության հոգածության ներքո, հետեւաբար մենք պարտավոր ենք այո, դրանց հարգանքով վերաբերվել։

Հարգելի գործընկերներ, ես ուզում եմ անդրադառնալ մի կարեւոր հարցի, որ այստեղ նշվեց, մի քանի ընդհանուր սկզբունք եմ ուզում նշել. ես իմ աշխատանքը կատարում եմ մեծ հպարտությամբ, անկախ ու անկաշկանդ, միշտ եղել եմ անկաշկանդ իմ աշխատանքում, իմ նկատմամբ չի եղել ճնշման որեւէ փորձ այն պահից սկսած, առաջին պահից սկսած, որ ես աշխատում եմ։ Իհարկե, այս աշխատանքը բարդ է, բարդ է, որովհետեւ աշխատում ես` շատ զգայուն շահեր հավասարակշռելով, տարբեր ոլորտներում աշխատելով, բայց ես կարծում եմ, որ սա է մարդու իրավունքների պաշտպանի կոչումը եւ պետք է գնալ հենց այդ ճանապարհով։

Մենք ունենք այսօր միջազգային բարձր հեղինակություն, ես այս տեղեկությունները պարբերաբար փոխանցում եմ, օրինակ` մեր արտաքին գործերի նախարարությանը, որովհետեւ մեր դիվանագետների հետ մենք ունենք, շատ բարձր եմ գնահատում իմ հարաբերությունները մեր դիվանագետների հետ, սա նաեւ օգնում է երկրի իմիջի բարձրացմանը։ Եվ ես վստահաբար եմ հայտարարում, որ եթե որեւէ մեկը կամ հարգելի պատգամավորներն ուզում են իմանալ՝ որեւէ ոլորտում ինչպիսի՞ն է վիճակը, դուք կարդացեք իմ զեկույցները, մարդու իրավունքների պաշտպանի զեկույցները, դրանք օբյեկտիվ են, դրանք ունեն, ես երաշխավորված եմ ասում, ունեն բարձր հավաստիություն, օբյեկտիվ արտացոլում են ինչպես կատարված աշխատանքը, այնպես էլ խնդիրները, որոնք ոլորտում կան։

Ես ուզում եմ հատուկ նշել, որ որպես մարդու իրավունքների պաշտպան` պարտավոր եմ աշխատել բոլոր կողմերի հետ։ Ես բարձր եմ գնահատում իմ հարաբերությունները ներկայիս Կառավարության հետ, ՀՀ վարչապետի հետ ես ունեցել եմ, այո, մի քանի հանդիպումներ, քննարկել ենք մարդու իրավունքների պաշտպանության հարցերը, ես դրանք բարձր եմ գնահատում։ Եվ ես` որպես պետական իրավական համակարգի մաս, դա իմ գործառույթն է եւ այն կամքը, որ ես նկատում եմ, ես կարծում եմ, ինքս էլ եմ պատրաստ աջակցել, որպեսզի բոլոր փոփոխությունները երկրում կատարվեն։

Եվ վերջում ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել իմ աշխատակազմին: Այս աշխատանքը, որը կատարված է, մեկ անձի անունից է ներկայացվում՝ որպես մարդու իրավունքների պաշտպան, բայց այսօր մեր աշխատակազմը կատարում է հսկայական աշխատանք, ունի բարձր երաշխիքներ։ Բայց մի բան եմ ուզում նշել, որ հատկապես ապրիլ-մայիս ամիսների ընթացքում մեր աշխատակազմը կատարեց պարզապես հերոսական աշխատանք: Լինելով այդքան փոքր, սահմանափակ ռեսուրսներով` կարողացանք ծածկել ողջ հանրապետությունը, եւ ավելին, բարձրացնել վստահությունը մեր հանդեպ։ Սա, կարծում եմ, բացառիկ երեւույթ է եւ այս ամենը հայրենասեր, նաեւ բարձր պրոֆեսիոնալիզմ ունեցող եւ նաեւ համարձակ մարդկանց աշխատանքի արդյունք է եւ, բնականաբար, այս զեկույցի վերլուծություններում նույնպես իմ աշխատակազմն ունեցել է մշտապես գործուն, բարձր աջակցություն։

Շնորհակալություն եմ ուզում հայտնել բոլորին, հարգելի պատգամավորներ, այս քննարկումների համար, ես պատրաստ եմ բոլոր այն հարցերը, որ քննարկեցինք, դրանց առաջարկներով, իհարկե, բոլորի հետ անհատապես աշխատելով` հասնել այդ հարցերի լուծմանը։ Շնորհակալություն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Պրն Թաթոյան, իրոք, հաճելի է արձանագրել, որ պետական պաշտոնյան կամ ոլորտի պատասխանատուն, իրոք, լիարժեք տիրապետում է ոլորտը եւ կարողանում է հարցերին սպառիչ պատասխան տալ։

Հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, հարցի քննարկումն ավարտվեց, մեր օրակարգը սպառված է, նիստը հայտարարում եմ փակված։




ԱԺ Նախագահ  |  Պատգամավորներ|  ԱԺ խորհուրդ  |  Հանձնաժողովներ  |  Խմբակցություններ  |  Աշխատակազմ
Օրենսդրություն  |   Նախագծեր  |  Նիստեր  |   Լուրեր  |  Արտաքին հարաբերություններ   |  Գրադարան  |  Ընտրողների հետ կապեր  |  Հղումներ  |  RSS