National Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.amNational Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.am
HOME | MAIL | SITEMAP
Armenian Russian English French
Արխիվ
1.04.2021

Երկ Երք Չրք Հնգ Ուր Շբթ Կիր
01 02 03 04
05 06 07 08 09 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30
 
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎ
ՅՈԹԵՐՈՐԴ ԳՈՒՄԱՐՈՒՄ
ՎԵՑԵՐՈՐԴ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆ

ԱՐՏԱՀԵՐԹ ՆԻՍՏ
ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ N 16

1 ապրիլի 2021

Ժամը 11:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ

ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ

 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, զբաղեցնենք տեղերը: Մինչ նիստը սկսելը, առաջարկում եմ՝ մեկ րոպե լռությամբ հարգենք լեգենդար Կոմանդոսի՝ Արկադի Տեր-Թադևոսյանի հիշատակը: Շնորհակալություն:

Հարգելի պատգամավորներ, ԱԺ պատգամավորների նախաձեռնությամբ այսօր հրավիրվել է արտահերթ նիստ, որի օրակարգում ԱԺ պատգամավորներ Արման Բաբաջանյանի, Սերգեյ Բագրատյանի, Վահագն Հովակիմյանի և Համազասպ Դանիելյանի կողմից ներկայացված՝ «Հայաստանի Հանրապետության ընտրական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն է: Այս հարցը պետք է քննարկենք առաջին և երկրորդ ընթերցումներով: Խնդրում եմ տեղադրել քարտերը և նախապատրաստվել գրանցման. գրանցում: Գրանցվել է 91 պատգամավոր, քվորում կա:

Հարգելի գործընկերներ, արտահերթ նիստը նախաձեռնող պատգամավորները ներկայացրել են ԱԺ արտահերթ նիստի օրակարգային հարցի քննարկման հատուկ ընթացակարգի վերաբերյալ ԱԺ որոշման նախագիծ, որով առաջարկում են օրենքի նախագծի երկրորդ ընթերցմամբ քննարկումը կազմակերպել առաջին ընթերցմամբ դրա ընդունումից հետո 24 ժամվա ընթացքում, նախագծի վերաբերյալ գրավոր առաջարկների և հանձնաժողովի եզրակացության համար սահմանել առնվազն 3-ական ժամ: Այս որոշման նախագիծը պետք է քննարկենք և քվեարկենք:

Որոշման նախագիծը ներկայացնելու համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում ԱԺ պատգամավոր Վահագն Հովակիմյանին:

 Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ձեզ եմ ներկայացնում ԱԺ-ի որոշման նախագիծն ԱԺ-ի այս նստաշրջանում Ընտրական օրենսգրքի փոփոխությունները երկու ընթերցմամբ քննարկելու վերաբերյալ:

Այսպես. Հիմք ընդունելով «Ազգային ժողովի կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 41-րդ հոդվածի 6-րդ մասը, ԱԺ-ը որոշում է՝ ՀՀ ԱԺ-ի պատգամավորների առնվազն 1/4-ի նախաձեռնությամբ 2021 թվականի ապրիլի 1-ին գումարված ՀՀ ԱԺ-ի արտահերթ նիստի օրակարգում ընդգրկված նախագծի երկրորդ ընթերցմամբ քննարկումը կազմակերպել առաջին ընթերցմամբ դրա ընդունումից 24 ժամվա ընթացքում, առաջին ընթերցմամբ ընդունված նախագծերի փաթեթի վերաբերյալ գրավոր առաջարկները, ինչպես նաև գլխադասային հանձնաժողովի եզրակացությունը ներկայացնելու համար սահմանել 3-ական ժամ:

Այս հրատապությունը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ ընդամենը մի քանի օրից ԿԸՀ-ը սկսելու է ընտրական հանձնաժողովներում անդամներ լինելու դասընթացների և լիցենզավորման դասընթացը, և այս փոփոխությունները շատ կարևոր են, որ մինչև այդ գործընթացի սկսվելն այս փոփոխությունները տեղի ունենան, և արդեն հանձնաժողովի ապագա անդամները, ըստ այդմ, դասընթացների ընթացքում, նաև լիցենզավորման ընթացքում այս փոփոխությունների իրացվածության պայմաններում լիցենզավորումն անցնեն: Այսքանը:

 Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերի համար հերթագրում: Հարցեր չկան: Մտքերի փոխանակության համար հերթագրում: Թագուհի Թովմասյան:

 Թ.ԹՈՎՄԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, սիրելի քաղաքացիներ, Ընտրական օրենսգրքի մասին կամ, ընդհանրապես, այս ընթացակարգերի մասին դեռ կհասցնենք խոսել: Ես ուզում եմ մի թեմայի շուրջ մի քանի նախադասություն ասել: Երեկվանից հասարակական, քաղաքական կյանքը փոթորկել է իշխանական պատգամավորի մի հայտարարություն, մասնավորապես, որ Քարվաճառը մերը չէ:

Պրն Աղազարյան ջան, ամենաքիչը ձեզանից էի սպասում այդ հայտարարությունը, և ես ուզում եմ ԱԺ ամբիոնից հայտարարել, որ Քարվաճառը մերն է, և ուզում եմ ասել, որ Դադիվանքը մերն է, և խնդրում եմ ձեզ, որևէ կերպ, մոտեցեք ամբիոնին և ասեք, որ սխալմունք է եղել, ասեք, որ էլի լրագրողներն են, բայց մի բան ասեք, բայց միայն այս հայտարարությունը չմնա անպատասխան, որովհետև մենք, մենակ մեր ներքին լսարանի համար կամ ինչ-որ մարդկանց ինչ-որ բան ապացուցելու համար չենք խոսում: Մենք գործ ունենք շատ ավելի լայն շրջանակների հետ, և այդ դժգոհությունը հասել էր ընդհուպ մինչև Արցախ և շատ վատ հետևանքներով մարդիկ հետևություններ էին անում:

Ուզում եմ կարդալ, ընդամենը որպեսզի շատ հուզական չլինի ելույթս, վիքիփեդիայից համառոտ տեղեկություն, որ Դադիվանքը հայկական առաքելական միջնադարյան համալիր է՝ Արցախի Շահումյանի շրջանի Դադիվանք գյուղում: Պատմականորեն եղել է Մեծ Կվենք գավառի հոգևոր առաջնորդարանը։ Սկսվել է կառուցումն 9-րդ դարում և ավարտվել 13-րդ դարում:

Ես ձեզ խնդրում եմ այս և ցեղասպանության հետ կապված ձեր վիճահարույց դիտարկումներին, հասկանում ենք, որ կարծիքի ազատությունը բոլորիս տրված է, երկու մասով էլ խնդրում եմ տալ պարզաբանում, որովհետև մենք ցեղասպանության պահանջատիրությունից հետ չենք նահանջել, և որևէ հայ չի կարող պահանջատիրությունից նահանջել: Շնորհակալություն:

 Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եզրափակիչ ելույթի կարիք կա՞, պրն Հովակիմյան: Ո՞չ:

Այժմ, պետք է քվեարկենք այս որոշման նախագիծը:

Քվեարկության է դրվում 2021 թվականի ապրիլի 1-ին գումարված «ԱԺ արտահերթ նիստի օրակարգային հարցի քննարկման... », դահլիճում լռություն, խնդրում եմ, «... հատուկ ընթացակարգի մասին» ԱԺ որոշման նախագիծն ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն:

Կողն՝ 76

Դեմ՝ 1

Ձեռնպահ՝ 2

Որոշումն ընդունվել է:

Այժմ, պետք է քննարկենք օրակարգային հարցը: Այն է. ԱԺ պատգամավորներ Արման Բաբաջանյանի, Սերգեյ Բագրատյանի, Վահագն Հովակիմյանի և Համազասպ Դանիելյանի կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետության ընտրական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը:

Հիմնական զեկուցող՝ Վահագն Հովակիմյան:

 Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, տեսեք, հանրության շրջանում, այսպես կոչված հայտնի ռեյտինգային ընտրակարգն իր ներդրման օրվանից մշտապես եղել է քննադատության առարկա թե՛ քաղաքական ուժերի թե՛ ՀԿ-ների, մասնագիտական շրջանակների կողմից և, ըստ էության, այս համակարգի ներդրման պահից կա հանրային պահանջ, որ այն պետք է փոխվի:

Մյուս կողմից, առաջիկա ԱԺ արտահերթ ընտրությունները, որոնք, ինչպես արդեն հայտարարվել է, պետք է տեղի ունենան հունիսի 20-ին, տեղի են ունենում մի պայմաններում, որ դրանց նպատակն է հաղթահարել այն քաղաքական ճգնաժամը, որը մենք ունենք: Ընտրությունը քաղաքական ճգնաժամի հաղթահարման ժողովրդավարական միակ հնարավոր տարբերակն է, ուստի, այս գործընթացը պետք է կազմակերպվի այնպես, որպեսզի այն ընդունելի լինի շահագրգիռ բոլոր կողմերի և, ընդհանրապես, մեր երկրի հանրության համար:

Ցանկանում եմ ընդգծել, որ ԱԺ ընտրությունները մաքուր, համամասնական ընտրակարգով անցկացնելու շուրջ քաղաքական ուժերի շրջանում ի սկզբանե առկա է եղել լայն համախոհություն: Հիշեցնեմ, որ ռեյտինգային ցուցակներից հրաժարվելու հանգամանքը 2018 թվականի ԱԺ արտահերթ ընտրությունների ժամանակ որպես նախընտրական ծրագիր, նախընտրական խոստում արտացոլված է եղել ներկայիս խորհրդարանի բոլոր երեք քաղաքական ուժերի նախընտրական ծրագրերում: Ներկայիս խորհրդարանի երեք քաղաքական ուժերը 2018 թվականի նախ՝ հոկտեմբերի 22-ին, ապա հոկտեմբերի 29-ին կողմ են քվեարկել Ընտրական օրենսգրքի այն փոփոխություններին, այն նախագծին, որով նախատեսվում էր հրաժարվել ռեյտինգային ցուցակներից:

Այս ընթացքում՝ անցած վերջին մեկ ամսվա ընթացքում հանրության տարբեր շերտերից, տարբեր շահագրգիռ կողմերից անընդհատ բարձրաձայնվում է ռեյտինգային ցուցակներից հրաժարվելու պահանջը: Այսինքն՝ կա հստակ հանրային պահանջ և լայն համախոհություն, որ հենց այս փուլում մենք պետք է այս փոփոխությունն ընդունենք և հրաժարվենք ռեյտինգային ցուցակներից: Այս հարցում բոլորս ենք համակարծիք և այսօր մենք հենց դա պետք է անենք:

Առաջարկվող փոփոխություններում, բացի ռեյտինգային ցուցակներից հրաժարվելու այս կարգավորումներից, կան նաև կարգավորումներ, որոնք վերաբերում էին կորոնավիրուսային հիվանդության առկայության փաստով ստեղծված իրավիճակին: Աշխարհի բոլոր երկրները, կորոնավիրուսի փաստով պայմանավորված, ստիպված վերանայում են համաճարակի պայմաններում ընտրությունների կազմակերպման իրենց մոտեցումները և միջոցներ են ձեռնարկում կարանտինի պայմաններին համահունչ ընտրություններ կազմակերպելու ուղղությամբ: Ըստ այդմ, այս փոփոխություններով առաջարկվում է նաև անհրաժեշտ համապատասխան իրավական հիմքեր սահմանել՝ ընտրական գործընթացները կարանտինի պայմաններին համահունչ կազմակերպելու համար:

Հարգելի գործընկերներ, ցանկանում եմ տեղեկացնել նաև, որ նախագիծը մշակելիս աշխատանքային քննարկումներ են անցկացվել ԿԸՀ-ի, արդարադատության նախարարության մեր գործընկերների հետ, մասնագիտացված կազմակերպությունների հետ, այդ թվում՝ նաև միջազգային: Երբ նախագիծն արդեն պատրաստ էր, հաշվի առնելով այն փաստը, որ այն արտահերթ ռեժիմով պետք է քննարկվեր, նախագիծն ուղարկվել է նաև ՀՀ նախագահին, որպեսզի, եթե նախագահն առարկություններ ունի, դրանց մասին հեղինակներիս նախապես զգուշացնի:

Ուստի, ևս մեկ անգամ ցանկանում եմ ընդգծել, որ բոլոր այն առարկությունները, որոնք հնարավոր է, ընդդիմադիր խմբակցությունների մեր գործընկերները կամ նախագահի աշխատակազմի մեր գործընկերները կունենան, պատրաստ ենք քննարկել և իրացնել առաջինից երկրորդ ընթերցման միջակայքում: Այսքանը, և եթե կան հարցեր, պատրաստ եմ պատասխանել հարցերին:

 Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերի համար հերթագրում: Գոռ Գևորգյան:

 Գ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Հովակիմյան, այն, որ ասում էիք, որ ընտրությունները ճգնաժամը հաղթահարելու կարևորագույն և գրեթե միակ կամ բացառապես միակ տարբերակն է, դա դասագրքային ճշմարտություն է, դրա մասին չէ խոսքը: Հարցս հետևյալն է. Դուք՝ որպես խորհրդարանական մեծամասնության ներկայացուցիչ և որպես տվյալ օրակարգը, ընտրությունների մասին է խոսքը, առաջ բերած ուժի ներկայացուցիչ, ունե՞ք որևէ վստահություն կամ համոզմունք, որ գալիք ընտրությունները թույլ կտան, որպեսզի մեր երկիրն ու մեր ժողովուրդը հաղթահարի ճգնաժամը, անգամ այն Ընտրական օրենսգրքով, որը, ըստ ձեզ՝ ամբողջությամբ արտացոլում է ժողովրդական արժեքներին համապատասխան բոլոր այն դրույթները, որոնց մասին քիչ առաջ բարձրաձայնում էիք:

 Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-Միանշանակ, այո, ես այդ համոզմունքն ունեմ և վստահ եմ, միանշանակ, այո, ձեր հարցի պատասխանը:

 Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք:

 Գ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Պրն Հովակիմյան, ես ձեզ մեկ այլ դասագրքային ճշմարտություն պետք է ասեմ, որ ընտրությունների գնում են հասարակության համախմբվածության, միաբանության շրջանակներում, մարտահրավերներին համընդհանուր պատկերացում ունեցող օրակարգով: Հասարակության մեջ առկա խոր անջրպետը, ատելության մթնոլորտը, պարբերաբար հորդացող լուտանքը հազիվ թե հնարավորություն տա մեզ՝ բոլորիս համոզվել առ այն, որ այդ ընտրությունները թե՛ նախընտրական, թե՛ ընտրական և թե՛ մասնավորապես հետընտրական շրջանում կարող են այդ բոլոր հարցերի լուծումները տալ:

Ի վերջո, ձեզ հիշեցնեմ, որ ընտրությունները ոչ միայն ունենում են արդյունքներ, այլև հետևանքներ:

 Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-Պրն Գևորգյան, ես, ուղղակի կարող եմ մի բան արձանագրել, որ շատ բարեբախտություն է, որ երկրում տիրող իրավիճակը, հարաբերությունների կարգավորումներն ու, ընդհանրապես, մեր հետագա զարգացումները ձեր, այսպես ասենք՝ ձեր տպավորություններին համահունչ չեն: Դա ձեր կարծիքն է, դուք իրավունք ունեք՝ այդ կարծիքն ունենալու, բայց բարեբախտություն է, որ այդպես չէ, ինչպես դուք եք նկարագրում, նկատի ունեմ՝ ընտրություններով ՀՀ-ում քաղաքական ճգնաժամը հաղթահարելու հնարավորությունը: Բարեբախտաբար այդպես չէ, ինչպես դուք եք ենթադրում:

 Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Էդմոն Մարուքյան:

 Է.ՄԱՐՈՒՔՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Հովակիմյան, պլանավորել էի, որ ոչ մի հարց չտամ, ամենայն անկեղծությամբ, ուղղակի, եթե ամբիոնից սուտ տեղեկություն չներկայացվեր, ձայն չէի վերցնի: «Լուսավոր Հայաստան»-ի որևէ թվականի որևէ ծրագրում չկա գրված, որ մենք նման օրենսգրքի նախագիծ պետք է ընդունենք, այն, ինչ ասացիք: Որքանով տեղյակ եմ, նաև մյուս ընդդիմադիր ֆրակցիայի ծրագրում չկա գրված: Էդ որտեղի՞ց եք այդ բաներն ամբիոնից խոսում: Սա՝ մեկ:

Երկրորդը. 2018 թվականին հեղափոխությունը նոր էր եղել, Ընտրական օրենսգրքի փոփոխությունը շատ հապճեպ պրոցես էր և պետք էր դա անել, որպեսզի ընտրությունները չկեղծվեն, որովհետև իշխանության ներքևի հատվածը դեռևս նախկին համակարգին էր պատկանում, և այդ ժամանակ, այո, մենք կողմ ենք քվեարկել, բայց միշտ պնդել ենք, որ տարածքներն անտեսելը և միայն համամասնական ցուցակով ընտրակարգ սահմանելը սխալ է: Հանձնաժողովում ձեր հետ աշխատելիս մենք առաջարկել ենք այդ բաց համամասնական տարբերակը, ինչը նաև «Ելք»-ի ժամանակ է քննարկվել, «Ելք» դաշինքի ժամանակ է սա եղել: Այսքանը ճշտեցինք:

Հիմա, ուրիշ հարց եմ ուզում տալ: Դուք Վենետիկի հանձնաժողով եք ուղարկել մեկ այլ նախագիծ, Վենետիկը կարդում է մի հատ ուրիշ նախագիծ, և խորհրդարան եք բերել արտահերթ նիստով ընդունելու մի հատ ընդհանրապես ուրիշ նախագիծ: Ո՞ւմ եք ուզում խաբել, մոլորեցնել, մտածում ենք՝ այնտեղ մարդիկ չե՞ն տեսնում, որ ուրիշ բան ուղարկել, ուրիշ բան ընդունում եք:

 Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-Պրն Մարուքյան, նախ՝ նախընտրական խոստումները… Էսպես ասեմ, որ ձեր նախընտրական քարոզարշավի տեսագրությունները նայեք, հաստատ, էնտեղ կգտնեք: Ասածս այն է, որ դուք այն ժամանակ ինչ-որ քվեարկել եք, պաշտպանել եք, ես հարգում եմ ձեր սկզբունքային մոտեցումը, որ նկատի ունեմ՝ այն ժամանակվա ձեր քաղաքական հայտարարություններից և կողմնորոշումից չեք հրաժարվել, դա նորմալ է: Եթե հիմա այլ մոտեցում ունեք, դա էլ ձեր իրավունքն է:

Ինչ վերաբերում է տարածքներն անտեսելուն, տարածքներն անտեսելու հարցը լուծվում է համամասնական ցուցակով: Դա ամեն քաղաքական ուժ ինքն է որոշելու՝ մարզերն ինչպե՞ս են ներկայացված լինելու, ի՞նչ համամասնությամբ, ո՞ր տեղերում:

Ինչ վերաբերում է Վենետիկին, Վենետիկի հանձնաժողովի հետ կապված՝ ես ասեմ, որ այն, ինչ այս փոփոխությամբ առաջարկվում է, առկա է մեծ փաթեթում, այսինքն՝ այստեղ չկա որևէ նորություն, որը Վենետիկի հանձնաժողով չի ուղարկվել: Այստեղ ընդամենը տարբերությունը կայանում է նրանում, որ այն մեծ փաթեթից որոշ կարգավորումներ, ուղղակի, առաջարկվում է ավելի շուտ ընդունել: Ես կարող եմ…

 Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Հովակիմյան, ես առաջարկում եմ՝ պրն Մարուքյանն արձագանքի, նոր շարունակեք:

 Է.ՄԱՐՈՒՔՅԱՆ

-Պրն Հովակիմյան, Վենետիկի հանձնաժողով ուղարկվել է նոր Ընտրական օրենսգրքի նախագիծ, որի հետ ուղարկվել է նաև «Լուսավոր Հայաստան»-ի բաց համամասնական ցուցակը: Այս նախագիծը, որ դուք բերել եք, չի ուղարկվել Վենետիկի հանձնաժողով: Փաստ է:

Երկրորդ հանգամանքը. քաղաքական ուժերը կոնսենսուս են արձանագրել՝ արտահերթ ընտրությունների հետ կապված, օր է հայտարարվել, օրը հայտարարվելուց հետո դուք սկսել եք Ընտրական օրենսգիրքը փոխել: Որքանո՞վ է ժողովրդավարական խաղի կանոնները խաղի ընթացքում փոխելը, և որքանո՞վ է հարգվում քաղաքական ուժերի հայտարարած կոնսենսուսը ձեր քաղաքական մեծամասնության կողմից: Այսինքն՝ ձեր ուզած օրն ընտրություն անենք ձեր ուզած օրենսգրքով, էլ ի՞նչ եք ուզում, որ անենք, էլ ի՞նչ անենք, որ լավ լինի ձեզ համար:

 Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-Վե՞րջ: Պրն Մարուքյան, տեղեկացնեմ, որ նոր Ընտրական օրենսգրքի նախագիծ գոյություն չունի: Գոյություն ունի «Ընտրական օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» նախագիծ: Այո, եթե չեմ սխալվում, այն մոտ 140 կամ 130 հոդվածից է բաղկացած, բայց նոր նախագիծ, որ դուք ասում էիք, գոյություն չունի:

Խաղի կանոններ չեն փոխվում, դա էլ եմ տեղեկացնում, հարգելի պրն Մարուքյան ջան: Խաղի կանոն չի փոխվում, այլ, ընդամենը, ընտրակարգը պարզեցվում է:

Իսկ ինչ վերաբերում է ձեր առաջարկին, բաց համամասնական ցուցակի ձեր առաջարկն էլի տարբերակ է, որը կարող է քննարկվել, չգիտեմ, օրինակ՝ եթե հաջորդ ընտրություններին մենք տեխնիկապես պատրաստ լինենք, քննարկենք մեր մասնագետների, փորձագետների հետ, կարող է՝ հաջորդ ընտրությունների համար ես պաշտպանեմ ձեր մոտեցումը, բայց այսօր այդ համակարգով ընտրություն կազմակերպելն անիրատեսական է: 2018 թվականին փոփոխությունները 48 օր առաջ էին առաջարկվում, որոնց դուք կողմ եք քվեարկել: Այսօր այդ փոփոխությունները 80 օր առաջ են առաջարկվում:

 Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Հովակիմյան, վստահաբար՝ դեռ առիթ կլինի՝ այսօր բոլոր հարցերի մասին խոսելու: Առաջարկում եմ պահել սահմանված ժամանակը: Գուրգեն Բաղդասարյան: Դահլիճում չէ: Հաջորդը՝ Սոֆիա Հովսեփյան:

Ս.ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

-Պրն Հովակիմյան, ներկայացրեցիք, որ ռեյտինգային համակարգը պետք է փոխվի, և այլն, և այլն, իսկ չներկայացրեցիք, թե ինչ փոփոխություններ են տեղի ունենալու: Բացի մեզանից, հանրությունը սպասում է, թե, լավ, փոխվեց օրենսգիրքը, ի՞նչ է փոխվելու, ի՞նչ է դրա մեջ ավելանալու, ի՞նչ շահ ունի հանրությունն այդ փոփոխությունից և այլն: Որևէ կերպ դա չներկայացվեց, և կխնդրեմ, իհարկե, հիմա իմ հարցով դուք ժամանակ չեք ունենա՝ այդքան ներկայացնելու, բայց հաջորդիվ ելույթի ժամանակ մանրամասն ներկայացնել, թե օրինակ՝ ի՞նչ փոփոխություններ եք առաջարկում, ի՞նչն է հանրության շահը, առհասարակ, իսկ ինչո՞ւ փոխել, ինչո՞ւ հրատապությամբ, ինչո՞ւ 2 տարի շարունակ մենք չփոխեցինք և վերջին մեկ օրվա մեջ, որ չենք հասցնելու շատ հարցեր տալ, շատ քննարկել օրենքը, պետք է մեկ օրում փոխենք: Շնորհակալություն:

 Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-Տիկին Հովսեփյան, տեսեք, չնայած նախագիծը 38 հոդված ունի, բայց այդ 38 հոդվածներից մոտավորապես 30-ը վերաբերում է տարածքային ցուցակները հանելուն, այսինքն՝ այնտեղ տարբեր օրենքներում, օրենքի տարբեր դրույթներում եզրույթներ կան, որոնք կապված են տարածքային ցուցակների հետ, այսինքն՝ այդ մեծությունը թող ձեզ չվախեցնի:

Ինչ վերաբերում է, որ ավելի պարզ ասեմ, գործող օրենքով ԱԺ-ի ընտրությունների ժամանակ, երբ ընտրողը գնում է տեղամաս, իրեն տալիս են մասնակից քաղաքական ուժերի թվով քվեաթերթիկներ, որտեղից ինքը որ քաղաքական ուժին որ ընտրում է, վերցնում է այդ քվեաթերթիկը, հաջորդ կողմում կան թեկնածուներ, ինքը նշում է կատարում, դնում է ծրարի մեջ, գցում է արկղը:

Այս փոփոխությունից հետո, ընտրողն ընտրելու է միայն քաղաքական ուժին, այսինքն՝ վերցնելու է 10-15 քվեաթերթիկ, ընտրելու է մեկ քվեաթերթիկ, առանց որևէ նշում կատարելու, առանց գրիչի հարվածի, դնելու է ծրարի մեջ և տանելու է, գցելու է քվեատուփը: Այսինքն՝ շատ պարզեցվում է:

 Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Տիկին Հովսեփյան, արձագանք:

 Ս.ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

-Այսինքն՝ միայն փոխվում է՝ ռեյտինգային համակարգը դուրս է գալիս, մնացած ամեն ինչը մնում է իր տեղում, ինչպես կար, որևէ բան այլևս չի փոխվում:

 Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-Ինչպես նշեցի, այնտեղ նաև կորոնավիրուսի հետ կապված կարգավորումներ կան, նաև կորոնավիրուսի հետ կապված կարգավորումներն են: Այլ բան, նախագիծը դրված է խորհրդարանի կայքում, կարող եք նայել, այլ բան չկա, այսինքն՝ այն մեծ փաթեթը, որ դուք տեսել եք, այսինքն՝ շեմի իջեցում, քարոզարշավին վերաբերող, ֆինանսական կարգավորումներ և այլն, այդ ամենը մեծ նախագծում է: Այս նախագծով կարգավորվում են տարածքային ցուցակները և կորոնավիրուսը:

 Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հաջորդ հարցը՝ Թագուհի Թովմասյան:

 Թ.ԹՈՎՄԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Սկզբունքը չխախտելով, ես ուզում եմ հետաքրքրվել մասնագիտական կարծիքի մասին. այս նախագիծը մասնագիտական կարծիք ունի՞, խոսքս Վենետիկի հանձնաժողովի մասին է:

Մամուլում տեղեկություններ կային, որ նաև ԿԸՀ-ի նախագահն է 3 տասնյակ առարկություններ ներկայացրել նախագծի վերաբերյալ արդարադատության նախարարությունը, ի՞նչ տեղեկություններ ունեք, ի՞նչ առարկություններ են դրանք: Պատասխանեք, նոր կարձագանքեմ:

 Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-Տիկին Թովմասյան, պետք է գրեթե կրկնեմ այն պատասխանը, որը տիկին Հովսեփյանի հարցին ի պատասխան… Ձեր ասածը վերաբերում է մեծ փաթեթին, մեծ նախագծին է վերաբերում, այս նախագծին չի վերաբերում, այսինքն՝ այդ առարկությունները՝ 30 առարկությունները, որ դուք ասում եք, վերաբերում են այն մեծ նախագծին, որն այսօր մենք չենք քննարկում: Ավելին ասեմ, հենց այնտեղ տեխնիկական բաներ կան՝ նույն տարածքայինները հանելու հետ կապված, որը ԿԸՀ-ն առաջարկել է՝ այն առաջին մեծ նախագծի հետ կապված, այս նախագծում դրանք արդեն հաշվի են առնված: Այս նախագիծը կապ չունի ձեր ասած այդ գործընթացի հետ:

 Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք, տիկին Թովմասյան:

 Թ.ԹՈՎՄԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հիմա, նորից ստացվում է նույն վիճակը, որ մենք մասնագիտական հանձնաժողովին ուղարկել ենք մի նախագիծ, բայց, հաշվի չառնելով այդ կարծիքը, փաստորեն, մենք հիմա բերում ենք մեկ այլ նախագիծ և մինչև ամռանը մասնագիտական հանձնաժողովը կտա իր կարծիքը, մենք սա արդեն ընդունած կլինենք: Նորից իմ ավանդական հարցը. եթե չենք լսելու այդ մասնագիտական հանձնաժողովների կարծիքը, ինչո՞ւ ենք ուղարկում, ընդհանրապես:

 Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-Տիկին Թովմասյան, կրկնում եմ՝ մասնագիտական հանձնաժողովին ուղարկված նախագիծը ներառում է առաջարկվող այս փոփոխությունը: Ավելին, այս փոփոխությունների մասին դեռևս 2018 թվականին Վենետիկի հանձնաժողովն արդեն դրական արտահայտվել է: Այսինքն՝ եթե այդ տեսանկյունից նայենք՝ զուտ տարածքային ցուցակները հանելուն, նույնիսկ 2016 թվականի օրենսգիրքը, այսինքն՝ այս գործող օրենսգիրքը քննարկելիս, իրենք այն ժամանակ տարածքային ցուցակների հետ կապված՝ դիտարկումներ են ունեցել, որ ասել են՝ այստեղ մի քիչ շեղում կա համամասնական ընտրակարգից, որովհետև տարածքային ցուցակներն իրենց մեջ պարունակում են ավելի շատ մեծամասնական ընտրակարգ, այսինքն՝ ձեր Սահմանադրությամբ ամրագրված է համամասնական ընտրակարգ, բայց առաջարկվող կարգավորումներով դառնում է խառը համակարգ: Դա Վենետիկն ասել է 2016 թվականին, 2018 թվականին էլ վերահաստատել են, որ տարածքային ցուցակներից հրաժարվելը դրական կազդի ընտրությունների որակի վրա:

 Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վերջին հարցը՝ Արման Բաբաջանյան:

 Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Հովակիմյան, առանց չափազանցության, այն, ինչով մենք հիմա զբաղված ենք, ըստ էության, այս խորհրդարանի և ձեր իշխանության, մասնավորապես, ամոթն է, որովհետև, ըստ էության, մենք հիմա քննարկում ենք հանրապետական իշխանության՝ հանցավոր իշխանության հավերժացումը երաշխավորող Ընտրական օրենսգրքում նվազագույն, չնչին փոփոխություն ընդամենը, մինչդեռ հեղափոխությունից 3 տարի է անցել, և մենք այս խայտառակ օրենքով, այդ հանցավոր ռեժիմը հավերժացնող օրենքով գնում ենք այսպիսի ճակատագրական ընտրության:

Ի՞նչն էր խանգարում, որ 3 տարի՝ այս ամբողջ ժամանակահատվածում մենք ընդունակ լինեինք՝ նոր Ընտրական օրենսգիրք ընդունելու և, առավելապես, վարչապետի ճանապարհային քարտեզի կարևորագույն դրույթներից մեկն է պարտավորությունը, հանձնառությունը՝ Ընտրական նոր օրենսգիրք ընդունելու և այդ օրենսգրքով ընտրություններին գնալու մասին:

 Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-Պրն Բաբաջանյան, դե, հիմա հաշվի առնելով, որ մենք էս նախագծի համահեղինակներն ենք, ստացվում է, որ էդ փոքր ամոթի պահը միասին ենք խորհրդարանի երեսից մաքրելու: Ես, ուղղակի, ասեմ, թե ինչու երեք տարի շարունակ, երեք չէ, երկու տարի շարունակ այս փոփոխությունները չէին արվում: Տեսեք, էնտեղ, հիշեցնեմ, որ սահմանադրական փոփոխություններ նախատեսող հանձնաժողով ունեինք, մասնագիտացված հանձնաժողով էր ձևավորվել՝ Սահմանադրությունում փոփոխություններ նախատեսող, նոր Սահմանադրության նախագիծը մշակող հանձնաժողով: Եվ, ըստ էության, երբ գործընթացները զարգանում էին այն ուղղությամբ, որ նոր Սահմանադրության նախագիծ էր առաջարկվելու, որով էական փոփոխություններ էին տեղի ունենալու, էսպես ասենք, ճիշտ հերթականությունն այն է, որ տեղի ունենա նոր Սահմանադրության ընդունում, այսինքն՝ էդ փոփոխությունները տեղի ունենան, ըստ այդմ՝ նոր, Ընտրական օրենսգիրք ընդունվի, բայց քաղաքական իրադարձությունները, մեր երկրի կյանքն այնպես զարգացավ, որ այսօր մենք քաղաքական ճգնաժամի առջև ենք և պատրաստվում ենք գնալ Ազգային ժողովի արտահերթ ընտրությունների, և այդ ընտրություններից առաջ այս մինիմալ փոփոխություններն առնվազն մենք պիտի ապահովենք:

 Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք, պրն Բաբաջանյան:

 Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Անկեղծորեն, ամոթը բացառապես վերաբերում էր ավելի լայն քաղաքական շրջանակի՝ այս խորհրդարանին և անցած մեր ուղուն, ոչ այն աշխատանքին, որ կատարել ենք միասին. պրն Հովակիմյան, բայց, այնուամենայնիվ, այն բացատրությունը, որը դուք բերեցիք, որևէ կերպ չի արդարացնում ստեղծված իրավիճակը՝ հաշվի առնելով, որ քաղաքական ճգնաժամերը կանխատեսելը ևս գործող իշխանության պարտականությունն է: Դուք պիտի կանխատեսեիք հնարավոր ճգնաժամերը, և դուք նաև պետք է հիմա կանխատեսեք հնարավոր այն զարգացումները և ճգնաժամերը, որոնք կարող են առաջանալ նոր ընտրություններից հետո, որովհետև որևէ երաշխիք չկա, որ այս ընտրությունները վերջ են դնելու երկրում սկիզբ դրված ճգնաժամերին:

 Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-Պրն Բաբաջանյան, քաղաքական ճգնաժամերը լուծվում են ընտրությունների միջոցով, այսինքն՝ ընտրություններն են այն ճանապարհը, որով քաղաքական ճգնաժամը պետք է հաղթահարել, այլ ճանապարհ, սահմանադրական ճանապարհ գոյություն չունի, և մենք պատրաստվում ենք Ազգային ժողովի արտահերթ ընտրությունների: Իսկ ինչ վերաբերում է իմ այն ներկայացրածին, թե ինչու ժամանակին Ընտրական օրենսգրքի նախագծի մշակման աշխատանքները, ասենք՝ մեկ տարի առաջ ավելի արագացված տեմպերով չենք կատարել, ես, ընդամենը, ձեզ ներկայացրեցի այն գործընթացը, որը եղել է մեկ տարի առաջ, և ինչով է դա պայմանավորված եղել: Հիմա, այսօր հետադարձ կարող ենք ասել, որ այ, հա, ավելի լավ կլիներ՝ էս փոփոխությունները՝ էս ժամանակ, այսօր, ընդամենը, հետադարձ է դա արձանագրվում:

 Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ավարտվեցին հարցերը, հարգելի պրն Հովակիմյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, ավելի ճիշտ՝ հարցին հատկացված ժամանակը, և մյուս գործընկերները չհասցրեցին հարց տալ:

Այժմ հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում արդարադատության նախարարի տեղակալ Քրիստինե Գրիգորյանին:

 Ք.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, նախ՝ նշեմ, որ հանդես եմ գալիս որպես Կառավարության ներկայացուցիչ, ի թիվս գործընկերների կողմից նշված հիշատակումներին առ այն, թե որտեղ է արձանագրվել նման օրենսգրքի կամ նման փոփոխություն կատարելու անհրաժեշտությունը, նշեմ, որ դեռևս Կառավարության 2019 թվականի հոկտեմբերին ընդունած դատական և իրավական բարեփոխումների ռազմավարությամբ նախանշվել է Հայաստանում ժողովրդավարական ընտրական օրենսդրությամբ սահմանված ընտրակարգի ինստիտուցիոնալ կայացման նպատակը, և ի թիվս այլ կարևոր փոփոխությունների այս ռազմավարական ուղղությունների շարքում նախատեսված են թեկնածուների տարածքային ցուցակների վերացումը և պարզ համամասնական ընտրակարգի ընդունումը:

Համամասնական ընտրակարգի առավելությունները շատ են, չմանրամասնելով՝ մի քանիսը միայն նշեմ, որ այդ ընտրակարգով խորհրդարանում ներկայացված քաղաքական ուժերի համամասնությունն առավել ճիշտ է արտացոլում հասարակության մեջ եղած քաղաքական հայացքները: Այս ընտրակարգը թույլ է տալիս խթանել և կոնսոլիդացնել ժողովրդավարական զարգացման համար կենսական նշանակություն ունեցող քաղաքական ինստիտուտները, կուսակցություններն ու կուսակցական համակարգը՝ ճանապարհ հարթելով գաղափարական հենքի վրա կուսակցությունների առաջացմանն ու զարգացմանը:

Ինչպես գիտեք, մեր Ընտրական օրենսգրքով Ազգային ժողովի ընտրությունների համար, հիմք ընդունելով սահմանադրական կարգավորումները, ներդրվել է համամասնական ընտրակարգը՝ միաժամանակ նախատեսելով նաև տարածքային ընտրական ցուցակներով ընտրություններին մասնակցելու մեխանիզմը՝ որպես մաքուր կամ պարզ համամասնական ընտրակարգից որոշակիորեն շեղվող դրսևորում:

Հատկանշական է, որ մեր ընտրական օրենսդրության կարգավորումների առնչությամբ Վենետիկի հանձնաժողովը դեռևս 2016 թվականին նախագծի վերաբերյալ տրված իր կարծիքներից մեկում նշել է, որ համամասնական ընտրակարգերը նախատեսված են ներկայացուցչական խորհրդարան ձևավորելու համար, և այդ նպատակի ցանկացած փոփոխություն պետք է արտացոլի ժողովրդի կամքը, այլ կերպ ասած՝ մարդիկ պետք է վստահեն ընտրված համակարգին և դրա ներդրմանը: Հաշվի առնելով, որ տարածքային ընտրական ցուցակների մեխանիզմի առկայությունը համամասնական ընտրակարգում, ըստ էության, ներդնում է մեծամասնական ընտրակարգի տարրեր, այս առումով նշեմ, որ մեծամասնական ընտրակարգը տարիներ ի վեր հետևողականորեն քննադատվել է Վենետիկի հանձնաժողովի կողմից, մասնավորապես, նաև արձանագրվել է, որ մեծամասնական ընտրակարգով անկախ թեկնածուները կարող են կապեր հաստատել կամ ազդել գործարարների կամ իրենց առանձին շահերը հետապնդող այլ շրջանակների հետ: Չնայած գործող ընտրակարգով Հայաստանում տեղի ունեցած Ազգային ժողովի 2 ընտրություններին և հատկապես 2018 թվականի բացարձակ լեգիտիմությամբ անցկացված ընտրություններին, որպես համամասնական ընտրակարգի առանձնահատուկ դրսևորում՝ հանրության շրջանում հայտնի ռեյտինգային ընտրակարգը տարբեր ձևաչափերով մշտապես քննադատվել է հասարակության և մասնագիտական շրջանակների կողմից: Այս մասին մանրամասնելու կարիք էլ չկա: Պետք է նկատել, որ պարզ համամասնական ընտրակարգի վերաբերյալ լայն համախոհություն է առկա եղել նաև քաղաքական ուժերի շրջանում թե՛ նախկինում, թե՛ ներկայում, մասնավորապես, դա արտացոլվել է թե՛ խորհրդարանական, թե՛ արտախորհրդարանական ուժերի հանրային ելույթներում: Ավելին, այս փոփոխությունների օգտին քվեարկել են ուժերը, ինչպես նշվեց, դեռևս 2018 թվականին: Ընդ որում, հաշվի առնելով ընտրությունների անցկացման խիստ անհրաժեշտությունն ու հրատապությունը, բացառապես համապետական ցուցակներով համամասնական ընտրակարգով ընտրությունների կազմակերպումն առավել կհեշտացնի ընտրական վարչարարությունը:

Շատ խոսվեց հանրության կողմից ընկալումների մասին: Պիտի էստեղ վկայաբերեմ միջազգային հանրապետական ինստիտուտի կողմից անցկացված հանրային կարծիքի վերջին հարցման տվյալները, ըստ որի՝ այն հարցին, թե արդյո՞ք առկա է ընտրական համակարգը բարեփոխելու կարիք, հարցվածների 40 տոկոսը միանշանակ դրական է արձագանքել, իսկ 34 տոկոսը՝ մասամբ դրական: Ավելին, այն պնդմանը կամ հարցին, թե ընտրությունների ժամանակ պետք է քվեարկություն իրականացվի միայն կուսակցությա՞ն օգտին, թե՞ ընտրողը հնարավորություն չունենա քվեարկել կուսակցության որևէ ներկայացուցչի օգտին, հարցվածների 22 տոկոսը լիովին է համաձայնել, իսկ 22 տոկոսը համաձայնել է մասամբ, ընդհանուր առմամբ՝ 44 տոկոս: Այլ կերպ ասած, այս պահին, բացի արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների անցկացման պահանջից, քաղաքական և հանրային ճնշող պահանջ է, որպեսզի այդ ընտրություններն անցկացվեն բարեփոխված պարզ համամասնական ընտրակարգով: Միաժամանակ որոշակի կարգավորումներ են նախատեսվել նախագծում, և, այո, իմ գործընկեր պրն Հովակիմյանը ճիշտ նշեց, մենք այս ընթացքում աշխատել ենք թե՛ Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի, և թե՛ խորհրդարանական գործընկերների, և թե՛ մասնագիտական շրջանակների հետ, այդ թվում նաև միջազգային մասնագիտական շրջանակների հետ, ներառյալ Վենետիկի հանձնաժողովը: Եվ այս առումով՝ պիտի նշել, որ կարանտինին համահունչ որոշակի դրույթներ ենք նախատեսել այս նախագծում: Եվ, ի վերջո, արձանագրեմ, որ Կառավարության համար կարևոր է արձանագրել այն հանգամանքը, որ առաջարկվող օրենսդրական փոփոխությունը չի ենթադրում շրջանառության մեջ գտնվող Ընտրական օրենսգրքի համապարփակ բարեփոխումներից հրաժարվելու նպատակ, քանի որ հետագա բարեփոխումները, ըստ պառլամենտական գործընկերների հետ մեր քննարկումների, կընդունվեն Վենետիկի և ԵԱՀԿ ԺՀՄԻԳ-ի կողմից համատեղ կարծիքը ստանալուն պես: Շնորհակալություն:

 Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Գրիգորյան: Ափսոս, ժամանակ չի մնացել՝ ձեզ հարցեր հնչեցնելու համար: Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Մտքերի փոխանակության համար հերթագրում: Լիլիթ Մակունցը կսկսի քննարկումը: Տեղեկացնեմ, որ ովքեր չհասցրեցին և քարտուղարությունում են հերթագրվում, վերջում չէ, որ ձայն են ստանալու, այլ հերթի արանքում: Համեցեք, տիկին Մակունց:

 Լ.ՄԱԿՈՒՑ

-Շնորհակալություն: Ազգային ժողովի մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, թույլ տվեք մեր քաղաքացիների համար պարզաբանել, թե ինչ ընթացակարգով և ինչ քայլերով ենք առաջ շարժվում հիմա, ինչու է պետք հիմա այս նախագիծը, նաև հիշեցնել մեզ բոլորիս, թե ինչ ժամանակագրությամբ և ինչ հերթականությամբ ենք մենք առաջ ընթացել: Ուզում եմ հիշեցնել, որ 2018 թվականին «Իմ քայլը» դաշինքի նախընտրական խոստումը և քաղաքական հանձնառությունն է եղել ընդունել յոթերորդ գումարման Ազգային ժողովի ընթացքում նոր Ընտրական օրենսգրքի փոփոխություններ, որով կնախատեսվի ռեյտինգային ընտրակարգից հրաժարումը և պարզ համամասնական ընտրակարգի անցումը: Յոթերորդ գումարման Ազգային ժողովը ձևավորվել է 2019 թվականի հունվարի 14-ին: Նույն տարում՝ 2019 թվականի ամառվանից ձևավորվել է աշխատանքային խումբ, ընդ որում՝ բավականին ներառական, ներառելով խորհրդարանական և արտախորհրդարանական քաղաքական ուժեր, քաղհասարակություն, առանձին մասնագետներ, ովքեր քննարկել են Ընտրական օրենսգրքի նոր փաթեթը: Ընդգրկված են եղել նաև խորհրդարանական խմբակցություններից: 2020 թվականի աշնանը նախատեսվում էր ընդունել այս Ընտրական օրենսգիրքը, սակայն հասկանալի պատճառներով, պատերազմով պայմանավորված, այն հետաձգվել է, և, այդ իսկ պատճառով փաթեթը կարծիքի է ուղարկվել Վենետիկի հանձնաժողով 2021 թվականի փետրվարին: Ուզում եմ հիշեցնել նաև, որ ճանապարհային քարտեզով, որը հրապարակվել է վարչապետի կողմից, մենք նախատեսում էինք, այնուամենայնիվ, ավարտին հասցնել մինչև հունիս ամիսն ու նոր՝ Ընտրական օրենսգրքի ընդունումը: Ես ուզում եմ հիշեցնել, որ Ընտրական օրենսգրքի փոփոխության շատ կարևոր և մեծ փաթեթ՝ ՏԻՄ ընտրությունների հետ կապված, ընդունվել է 2020 թվականի ամռանը, որով պարզ համամասնականին անցում է կատարվում Ընտրական օրենսգրքով, և բոլոր խմբակցությունները կողմ են քվեարկել այս նախագծին: Համահեղինակել են այդ թվում «Լուսավոր Հայաստան» և «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցությունների պատգամավորները: Այս ընթացքում նաև խորհրդակցություններ ունենալով խորհրդարանական, արտախորհրդարանական ուժերի հետ, քաղհասարակության հետ, մասնագիտացված կառույցների հետ, նախագահի ինստիտուտի հետ քննարկելով այս նախագիծը, մենք եկանք այն եզրակացության, որ որպեսզի որևէ կերպ Ընտրական օրենսգիրքը չբարդացնի առաջիկա ընտրությունները, և ավելի պարզեցնենք ընտրությունների ընթացքը: Որոշում կայացվեց այս փոքր փաթեթով փոփոխություն կատարել միայն համամասնական ընտրակարգի վերաբերյալ և անցում կատարել ամբողջապես պարզ համամասնական ընտրակարգի և Covid-ի հետ կապված անհրաժեշտ փոփոխություններ ձեռնարկել: Ընդ որում, նորից ուզում եմ ընդգծել, ինչպես Կառավարությունից իմ գործընկերը նշեց, սա չի նշանակում հրաժարում ամբողջ Ընտրական օրենսգրքից, և մենք առաջիկայում, անպայման, քննարկելու ենք նաև ամբողջական, համապարփակ փաթեթը: Եվ, ըստ այդմ՝ ուզում եմ տեղեկացնել, որ այս որոշումը նույնպես քննարկվել է բավականին ներառական կերպով, այդ թվում՝ մասնագիտացված կառույցների հետ: Շնորհակալություն:

 Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սերգեյ Բագրատյան:

 Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, կարելի է ասել՝ կարևոր գործընթացի ստարտն ենք տալիս: Այս նախագծի վրա ես աշխատել եմ 2017 թվականին, երբ Հանրապետական կուսակցությունն ուներ մեծամասնություն, և առաջարկեց ձևավորել հանձնաժողով՝ այս փոփոխություններն անելու համար: Եվ այս հարցում կոնսենսուս է եղել դեռևս 2017 թվականին. 2017 թվի դրությամբ փակ համամասնական ընտրակարգով համաձայն են եղել բոլոր քաղաքական ուժերը՝ և՛ խորհրդարանական, և՛ արտախորհրդարանական: Այդ ժամանակ ես հանձնաժողովի անդամ եմ եղել: Հետևաբար՝ ասել, որ մենք տեղյակ չենք, չկա նման բան, համամասնական փակ ցուցակը խիստ կարևոր է այսօր Հայաստանի Հանրապետությունում, որովհետև մենք բոլորս նշում ենք, որ բոլոր կարգի խախտումները, որ եղել են մեր ընտրությունների ընթացքում, այդ չարիքը եղել է մեծամասնական ընտրակարգից: Սա մեր դժբախտությունն է եղել տարիներ շարունակ: Հիմա, երկարատև պայքարից հետո իջեցնելով, իջեցնելով մեծամասնականի տոկոսը, ի վերջո հասնում ենք փակ համամասնականի: Մենք մի վատ բնավորություն ունենք. երբ մի նպատակ դնում ենք, հենց հասնում ենք, էդ նպատակն արդեն վերացնում ենք, այլևս սկսում ենք քննադատել նպատակը, բայց էսօր մենք հանրության իրավագիտության բարձրացման միակ ճանապարհը սա ենք ընտրել, և սա է ձևը: Մենք ասում ենք՝ հանրությունը բարձր իրավագիտակցություն չունի, բայց մենք ի՞նչ քայլ ենք արել, որ բարձրացնենք: Սա հենց բարձրացնելու մի ձևն է, որ մենք քաղաքական ընտրություն առաջարկենք ընտրողին, ոչ թե գնանք, գյուղում ասենք՝ մենք կամուրջը կվերանորոգենք, հեսա դպրոցը, մշակույթի տունը, ասֆալտը… Չէ, այլևս պետք է ասել, որ մենք մեր քաղաքական ծրագրով տնտեսությունը կզարգացնենք, հարկերը շատ կհավաքվեն, և հերթականությամբ կլուծվեն նաև սոցիալական հարցերը, այսինքն՝ մենք մեկ աստիճան պետք է առաջ գնանք, մենք չպիտի մնանք 17-րդ դարի ճանապարհին: Այս իմաստով՝ սա կարևորագույն համար մեկ փոփոխությունն է՝ համապետական ընտրություններն անցկացնել այլևս փակ համամասնական ընտրակարգով:

Երկրորդը. կուսակցությունն ի՞նչ պիտի ասի, որ անհատն ավելի շատ կարողանա ասել, այսինքն՝ կուսակցության գաղափարախոսությունն անհատը պիտի գնա, որևէ ընտրատարածքում ներկայացնի, է, կուսակցությունը ներկայացնում է դա, և այդ ձայնը գնում է կուսակցությանը, այսինքն՝ որպես լավ տղա հո չե՞ն ընտրելու քեզ, քեզ ընտրելու են որպես էդ կուսակցության անդամ, էդ գաղափարախոսություն կրող, հետևաբար՝ իմաստ չունի, որ յուրաքանչյուրն առանձին-առանձին գնա էդ գաղափարախոսությունը տարածելու: Կուսակցության գաղափարախոսության էդ ծրագրին քվեարկում են, թող քվեարկեն, եթե Կոմունիստական կուսակցությունն ասում է՝ մենք հասնելու ենք կոմունիզմի, և ժողովրդի մեծ մասը համաձայն է, քվեարկելու է դրան, ոչ թե քվեարկելու է այդ կուսակցության Պողոսին կամ Պետրոսին կամ Մարտիրոսին, որն ասում է՝ ոչ, ես կռիշ եմ անելու, նոր եմ կոմունիզմ կառուցելու, այսինքն՝ մենք ի՞նչ պիտի ասենք. պիտի ասենք՝ էն, ինչ մեր քաղաքական ուժի ծրագիրն է և գաղափարախոսությունն է, հետևաբար՝ փակ համամասնականը միակ ճիշտ ճանապարհն է, և սա ընդունելը հրամայական է: Շնորհակալություն, նաև շնորհավորում եմ ֆուտբոլի հավաքականի երեկվա հաղթանակի համար: Սա նույնպես լավ սկիզբ է, և մենք հաղթելու ենք: Շնորհակալություն:

 Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հաջորդ ելույթը՝ Գևորգ Պապոյան:

 Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ազգային ժողովի մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, քննարկում ենք հարցը, թե մենք նոր ընտրությունների պետք է գնանք ռեյտինգային համակարգո՞վ, թե՞ պարզ համամասնական ընտրակարգով: Հիմա, ըստ էության, էսպիսի հարց մենք ինքներս տանք. արդյո՞ք ռեյտինգային համակարգն իրենից ներկայացնում է համամասնական ընտրակարգ: Անունով՝ այո, բայց բովանդակությամբ՝ ոչ: Սա, ըստ էության, թաքնված մեծամասնական համակարգ է, որտեղ առաջնային նշանակություն են ունենում հաճախ ոչ թե քաղաքական գաղափարախոսությունը, քաղաքական միտքը, քաղաքական խոսքը, ինչո՞ւ ոչ, երբեմն նաև առանձին դեպքերում՝ կարող է՝ նաև ինտելեկտը, այլ սոցիալական կապերը, առանձին դեպքերում՝ ֆինանսական ռեսուրսները, որոշ տեղական իշխանիկների ունեցած ազդեցությունը, քրեական հեղինակությունների ազդեցությունը և այլն: Հիմա, իշխանության՝ մեր քաղաքական կամքն է, որ այդ շրջանակները, այդ մարդիկ այլևս ընտրության վրա ունենան նվազագույն ազդեցություն, և այս ընտրակարգն ակնհայտորեն նպաստում է այդ համակարգի ձևավորմանը: Տեսեք, շատ կարևոր է ընտրությունների ժամանակ ազատ, արդար մթնոլորտի, միջավայրի և մեխանիզմների ձևավորումը: Եվ այն դեպքում, երբ քաղաքացին այլևս գրիչով նշում չի կատարելու, այլ պարզապես թերթիկն է դնելու ծրարի մեջ և քվեարկելու է, սա էականորեն նվազեցնում է իմ կողմից նշված շրջանակների կողմից ընտրության վրա ազդելու նրանց հնարավորությունը՝ փորձելու ինչ-որ եղանակով ազդել մարդկանց վրա և հետո վերահսկել մարդկանց ընտրությունը, հետևաբար՝ իհարկե, մի շարք հիմնավորումներ ևս կարելի է ներկայացնել, թե ինչու է պետք այս ընտրակարգով շարժվել, բայց մեր ընդդիմադիր գործընկերները ժամանակին այնքան հիմնավորումներ են ներկայացրել, որ անգամ կարելի է դոկտորական ատենախոսություն կազմել՝ այդ հիմնավորումների շուրջ միայն այդ թեզերը կառուցելով: Հետևաբար, կարծում եմ, որ մենք գնում ենք ճիշտ ճանապարհով, և, այո, ներկայիս քաղաքական իրողություններում ռեյտինգային ընտրակարգն այլևս իրեն սպառել է, և պետք է անցնել պարզ համամասնական ընտրակարգի: Շնորհակալություն:

 Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Համազասպ Դանիելյան:

 Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ես այս կարճ՝ երկու րոպեանոց ելույթում կանդրադառնամ ոչ թե նախագծի բովանդակությանը, այլ ժամանակացույցին և տրամաբանությանը: Ցավոք սրտի, իրողությունները մեր երկրում այնպիսին են, որ էն, ինչ մենք ծրագրել էինք 2019-ի ամռանը, այն հերթականությունը գործողությունների, որ պետք է իրականացնեինք, մենք կարողացանք դա իրականացնել միայն մասամբ: Ընդամենը 10 ամիս առաջ այս նույն դահլիճում Ընտրական օրենսգրքի փոփոխությունների մեծ փաթեթ ընդունվեց, բայց ինչպես և ծրագրված էր, դա նվիրված էր միայն տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությանը: Հայաստանի պատմության մեջ առաջին անգամ բոլոր խմբակցությունները համահեղինակեցին: Ես չեմ հիշում, որ էն ժամանակ որևէ մեկը, որ հանդիմաներ՝ բա, ռեյտինգայինն ինչո՞ւ չեք հանում, որովհետև մենք ծրագրել էինք, որ ռեյտինգայինը, որն օրգանապես կապված է մի շարք կարգավորումների հետ, և ոչ ավելի պակաս վնասակար և թունավոր կարգավորումներ, որոնք առկա են 2015-ի խմբագրությամբ Սահմանադրության մեջ, փոխվելու են 2020-ի աշնանը կամ 2021-ի գարնանը, որից հետո մենք արդեն համալիր փոփոխություններ կունենայինք: Չեղավ, ցավոք սրտի:

Հիմա մենք գործում ենք հնարավորինս անելու տրամաբանության մեջ, և այդ հնարավորինս անելու տրամաբանությունը ենթադրում է, որ մենք ունենալու ենք Ընտրական օրենսգրքի փոփոխություններ՝ խորքային, բովանդակային, և նորմալ ընթացակարգով, առանց արագացված ընթացակարգի հաջորդ մեր նիստերին գալու է այն նախագիծը, որը, ուզում եմ «Լուսավոր»-ի մեր գործընկերներին հիշեցնել, շրջանառության է դրված եղել շատ ավելի վաղ, քան արտահերթ ընտրությունների պայմանավորվածությունը։ Սա ֆիքսենք, սա շատ կարևոր է, ոչ թե պայմանավորվել եք ընտրությունների օրը, հետո ինչ-որ բան է շրջանառվել։ Մենք նորմալ ընթացակարգով քննարկելու ենք, ընդունելու ենք դա այն բանից հետո, երբ ստանալու ենք մեր միջազգային գործընկերների կարծիքը։

Հայաստանի ներսում էլ շատ կազմակերպությունների, կուսակցությունների կարծիք հաշվի առել ենք և հաշվի առնելու ենք։ Այնպես որ, այդ պահին անհրաժեշտությունն օր առաջ ֆիքսելն է, որ ռեյտինգային ընտրակարգ չի լինելու 2021 թվականի հունիսի 20-ի ընտրություններին։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Տաթևիկ Հայրապետյան։

 Տ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հարգելի քաղաքացիներ, նախ՝ շեշտեմ, որ ինքս կողմ եմ այս փոփոխությանը, և կարևոր եմ համարում քաղաքական համակարգի առողջացման տեսանկյունից, սակայն ցանկանում եմ փոքր-ինչ շեղվել թեմայից և խոսել մեկ այլ կարևոր թեմայի վերաբերյալ։

Երեկ կրկին հրապարակայնորեն հայտնվեցին Ալիևի նոր հայտարարությունները Սյունիքի վերաբերյալ, և հերթական անգամ Ադրբեջանի նախագահը կրկին տարածքային հավակնություններ է ներկայացրել ՀՀ միջազգայնորեն ճանաչված սահմանների նկատմամբ։

Փաստացի, ադրբեջանական կողմում մի կողմից՝ խոսում են խաղաղության, հակամարտության ավարտի, հնարավոր համակեցության մասին, իսկ մյուս կողմից՝ հնչեցնում շատ սադրիչ և անթույլատրելի հայտարարություններ ՀՀ-ի միջազգայնորեն ճանաչված սահմանների վերաբերյալ։

Ես շատ կարևոր եմ համարում, որպեսզի այս իրավիճակում մենք, նաև խորհրդարանական դիվանագիտության մեջ ներգրավված պատգամավորներն իրենց միջազգային գործընկերներին հավուր պատշաճի տեղյակ պահեն այս հայտարարությունների մասին, որոնք ոչ միայն հակասում են նոյեմբերի 9-ի հայտնի եռակողմ հայտարարության տառին և ոգուն, այլ նաև իրապես խնդիրներ են ստեղծում տարածաշրջանում կայունության և երկարատև խաղաղության հաստատման համար։ Այս հայտարարություններն անթույլատրելի են, պետք է հավուր պատշաճի տեղյակ պահել մեր միջազգային գործընկերներին, և հույս ունեմ, որ համապատասխան արձագանքներ կստանան ոչ միայն Հայաստանի ներսում, այլ նաև մեր միջազգային գործընկերների կողմից։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հովհաննես Իգիթյան։

 Հ.ԻԳԻԹՅԱՆ

-Երկու րոպեն շատ քիչ է, չնայած, ռեյտինգային, մաժորիտար, ես առաջին անգամ, երևի, 27 տարի առաջ եմ խոսել, և այն ժամանակ փորձել համոզել, որ մաժորիտար թեկնածուն չի ներկայացնում շրջանը։

Նայեք, ես ընտրվել եմ երկու անգամ մաժորիտար, մաժորիտար ասեմ, մեծամասնական այն ժամանակ չէիք ասում, 1990 թվականին և 1995 թվականին։ Այն ժամանակ ընտրություններին պետք է մասնակցեր ընտրողների ընդհանուր թվի կեսից ավելին, և ընտրվում էր պատգամավոր, որը հավաքում էր 50% պլյուս մեկ ձայն։ Այն ժամանակ գոնե ես կարող էի ասել, որ ես ներկայացնում եմ շրջանը, որովհետև մնացած 11 թեկնածուներն ինձնից քիչ են հավաքել։

Հիմա ի՞նչ ունենք այսօր։ Ես ուզում եմ, որ այդ մանիպուլյացիան չկրկնենք ամեն անգամ, որ ռեյտինգային, կներեն ինձ ռեյտինգային ձևով ընտրված պատգամավորները, որ ռեյտինգային պատգամավորը ներկայացնում է շրջանը։ Ժողովուրդ, միշտ տարածքում 100 թեկնածուներից ավելի, ռեյտինգային ընտրատարածքում ներկայացված մարդկանցից ընտրվել է, ես, չգիտեմ, 20-ը, երևի, մի կուսակցություն ներկայացնում էր 9-10 հոգի, ընդ որում՝ նույն կուսակցության թեկնածուներն իրար դեմ էին դուրս գալիս, և ընտրվում էր 3-4 հոգի։ Եվ հիմա այս ընտրատարածքից 20, թե 15 ընտրված պատգամավորներ ինձ փորձում եք համոզել, որ ներկայացվում էր այդ շրջա՞նը։ Այս իրարամերժ, տարբեր կուսակցությունների, նույնիսկ նույն կուսակցությունից տարբեր մտքեր հնչեցրած պատգամավորները չեն կարող ներկայացնել շրջանը։ Եթե մենք ուզում ենք, իրոք, շրջանը ներկայացնել, հիմա ժամանակը չէ, ես այդ մասին խոսել եմ, կա երկու ձև, աշխարհը երկու ձև է ընտրել։ Առաջինը սենատն է, այսպես ասած, երկրորդ պալատն է, որը ներկայացնում է շրջանները, կամ ուժեղացնել ինքնակառավարումը։ Ինքնակառավարումը մեզ մոտ, մանավանդ շրջանի կամ մարզի ձևով ներկայացված չէ։

Ես գտնում եմ, որ, ես շատ եմ շփվել Վենետիկի տարբեր եզրակացությունների հետ, դա, իրոք, պարզեցում է, և պարզեցման ձևով սովորաբար Վենետիկի հանձնաժողովը պաշտպանում է այդպիսի քայլերը։ Շնորհակալություն։

 Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Թագուհի Թովմասյան։

 Թ.ԹՈՎՄԱՍՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հարգելի նախագահություն, սիրելի քաղաքացիներ, քննարկում ենք շատ կարևոր հարց. մեր երկրի զարգացման վրա մեծապես ազդելու է, թե ինչ ընտրակարգով է ընտրվելու հաջորդ խորհրդարանը։ Բնականաբար, դիլեմա է` ռեյտինգայի՞ն ընտրակարգ, թե՞ համամասնական։ Ինքս ռեյտինգային ընտրակարգով եմ ընտրվել, և պետք է ասեմ, որ, այո, ռեյտինգային ընտրակարգը հեռու է քաղաքական պայքարից և հեռու է գաղափարական պայքարից։ Անձերի միջանձնային պայքար է, որը հաճախ վերածվում է ռազբորկաների։

Ինչո՞ւ ռեյտինգային համակարգը ներդրվեց Հայաստանում։ Ես շատ լավ հիշում եմ, որ երբ նախկին Հանրապետական կուսակցությունն իշխանության էր, որպեսզի չենթարկվող անկախ պատգամավորներին, ովքեր ընտրվում էին մեծամասնական ընտրակարգով և իրենց ծրագրերից դուրս էին, բերեին վերահսկելի դաշտ, ներմուծեցին ռեյտինգային ընտրական համակարգը, որպեսզի և՛ կարողանային հեղինակություններին ու գործարարներին օգտագործել, և՛ միաժամանակ նրանց դարձել խիստ վերահսկելի և կուսակցական, այսինքն` փոխշահավետ գործարք էր։

Այսօր իմ մտավախությունը հետևյալն է. ինչքան էլ, պրն Իգիթյան, դուք ասում եք, որ մարզերից ընտրված պատգամավորները, ռեյտինգային ընտրակարգով ընտրվածները չեն ներկայացնում, ես ձեզ վստահեցնում եմ, որ այստեղ իմ շատ գործընկերներ, ովքեր ռեյտինգային ընտրակարգով են ընտրվել, ես շատ քչերին եմ տեսնում, ովքեր գնում են ընտրատարածքներ, ովքեր գնում են այնտեղ, որտեղ գնացել են, քվե են ուզել ու հետ են եկել։ Այս ավանդույթը տարիներ շարունակ մեր խորհրդարանում իշխել է։ Հիմա իմ մտավախությունն այն է, որ մենք կտրվելու ենք մարզերից, և սա լինելու է միայն մայրաքաղաքային, երևանյան խորհրդարան, որտեղ մեծապես ներկայացված են լինելու այն մարդիկ, ովքեր քաղաքականապես ավելի ընկալելի, հասանելի, հաճելի են քաղաքական թիմին, և մարզային ներկայացվածությունը խիստ վտանգվելու է։ Սա իմ ամենակարևոր ազդակն էր։

Ընդհանրապես, մեզ մոտ անհատի գործոնը շատ մեծ է, ընդհուպ կուսակցությունների նախագահների մակարդակով անհատական գործոնն է շատ մեծ, նույնիսկ եվրոպական մի շարք երկրներում, այդ թվում` մեր սիրելի Իտալիայում ռեյտինգայինից նորից հետ եկան մեծամասնական ընտրակարգի։ Մենք ուշ թե շուտ մենք էլ ենք հետ գալու, ու հետաքրքիր է, եթե հետ ենք գալու, ինչո՞ւ ենք հիմա գնում այդ ճանապարհով։ Շնորհակալություն։

 Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Սոս Ավետիսյան։

 Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, սիրելի քաղաքացիներ, իրոք, Ընտրական օրենսգիրքն ամենակարևոր հարցերից մեկն է, որ քննարկում ենք։ Իհարկե, կուզեինք, որ ամբողջապես բոլոր փոփոխությունները տեղի ունենային, և դրանք տեղի կունենան այլ ընտրությունների համար, բայց այս պահին համամասնականի հարցն է դրված, և այդ խոսակցության մեջ ամենակարևոր սուբյեկտը, ինչպես միշտ, ՀՀ քաղաքացին է, ով վերջին սոցիոլոգիական հարցումներով ասել է, որ եղած ռեյտինգային համակարգն իրեն անհասկանալի է, և հասկանալի է, թե ինչու են այդ համակարգը դրել։

Խնդիր է, երբ ասում ենք, որ մարզերի ներկայացվածության մասով, ես կարծում եմ, որ նորմալ կուսակցությունը պետք է ինքն իր մեջ որոշի, որ բոլոր մարզերից էլ ինքն ունենա ներկայացուցիչներ, որովհետև դա է ընտրապայքարի տրամաբանությունը, եթե չունի, այդ մարզում ինքը պարտվելու է, որովհետև մարդիկ էլի կուզեն իրենց մարզից ինչ-որ մեկին ընտրել։ Խնդիրը, բնավ, մենակ ընտրակարգը չէ, շատ գնահատելի է, որ ձեռք բերվեց այդ կոնսենսուսն ընտրություններ անցկացնելու շուրջ, բայց ես հույս ունեմ նաև, որ այս բաց համամասնական ցուցակներով կարող են գրել նորմալ, իրատեսական քաղաքական ծրագրեր ու բաց խոսել քաղաքացիների հետ։ Ես կարծում եմ, որ դա կլինի այն կարևոր հանգրվանը, որից հետո ՀՀ հզորացումը կսկսվի։

Ինչ վերաբերում է տարբեր երկրների օրինակներին, աշխարհի ոչ մի նորմալ երկրում նման համակարգի ընդհանրություն, այսինքն` մենք առանձին տերմիններ ենք ասում` մեծամասնական, համամասնական, բայց այնպիսին, որ կոալիցիաների լիմիտ լիներ, այնպիսին, որ ռեյտինգային համակարգը լիներ, որ չէր տարանջատված մեծամասնականի և համամասնականի, ինչպիսին եղել է պրն Իգիթյանենց ժամանակ, այդպես չի եղել, եղել է կոնկրետ համակարգ, որը վերարտադրողականության համար է նախատեսված եղել։

Ես հույս ունեմ, որ հունիսի 20-ին կայանալիք ընտրություններին մենք կկարողանանք ունենալ ազատ, արդար, թափանցիկ, ծրագրային ընտրություններ, որովհետև սա է միակ ճանապարհն այս արհավիրքից դուրս գալու համար, ընդհանրապես։ Շնորհակալություն։

 Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Գոռ Գևորգյան։

 Գ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Սիրելի հայրենակիցներ, հարգելի խորհրդարան, ճիշտն ասած, զարմանալի է, որ այս հարցին այդպես էլ ոչ ոք չանդրադարձավ, և, կարծեք թե, հիմա էլ չեն անդրադառնալու, բայց ես պարտավոր եմ ևս մեկ անգամ բարձրաձայնել իմ մտորումները քննարկվող հարցի և հարցին առնչվող գործընթացների վերաբերյալ։

Իհարկե, անչափ կարևոր է գործնականում ունենալ ժողովրդավարական արժեքներն իրապես ամրագրող Ընտրական օրենսգիրք, որը նաև պետք է արտացոլի մասնագիտական և հանրային խնդիրները հուզող բազմաթիվ հարցեր, և, ի վերջո, քննարկումների արդյունքում գալ ընդհանուր հայտարարի, բայց ես ուզում եմ անդրադառնալ հենց բուն ընտրությունների անցկացման հարցին։

Նախ` ներկայիս իրողություններով հազիվ թե կարողանանք ընտրություններից առաջ համախմբել հասարակությանը և միաբանորեն գնալ ընտրությունների։ ՀՀ իշխանության ձևավորման գործում անքննելի է ժողովրդի կամարտահայտումը։ Ժողովուրդը պետք է որոշի, այնուհետև վճռի, թե ում է տեսնում որպես իշխանություն։ Որպես այդ կամարտահայտման իրագործում՝ ընտրությունները կան և մնում են անփոխարինելի միջոց։

Արտահերթ ընտրությունների օրակարգի մասին խոսել եմ դեռ 2020 թվականի տարեվերջին։ Միևնույն ժամանակ ուզում եմ շեշտել, որ ամենևին էական չէ՝ ես, թե մեկ այլ մեկը կլինի խորհրդարանի ներսում, բայց կա այն, ինչ ունենք։ Տեղ չտալով գուշակություններին և հոռետեսությանը, ստեղծված ներքաղաքական պայմաններում հապճեպորեն ընտրություններ կազմակերպելը կարող է էլ ավելի վտանգել մեր ժողովրդին և պետությանը։ Գալիք ընտրություններում անչափ կարևոր է, որ չպարտվի մեր երկիրը և պետությունը։ Իշխանությունները հանուն մեր երկրի և հանուն մեր ժողովրդի այդպես էլ չհամարձակվեցին գնալ ցավոտ, բայց կառուցողական լուծումների՝ ընտրելով բոլորին դեպի նոր փորձություն տանելու ճանապարհը` ընտրությունները։

Հարկավոր էր կազմել կամ ազգային միասնության ժամանակավոր կառավարություն կամ արհեստավարժների ժամանակավոր կառավարություն հստակ հակաճգնաժամային ճանապարհային քարտեզով, և հնարավորություն տալ ժողովրդին՝ վերագտնել իրեն այս ծանրագույն ճգնաժամում։

Ստիպված եմ կրկնվել, որ խնդրահարույց է ստեղծված իրավիճակում...

 Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ներողություն, ժամանակը սպառվել է, կրկնվելու ժամանակ չկա։

 Գ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-... գնալ ընտրությունների։ Հիշեցնեմ բոլորիս ևս մեկ անգամ, որ ընտրություններն ունենում են ոչ միայն արդյունքներ, այլև հետևանքներ։

 Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Լիլիթ Ստեփանյան։

 Լ.ՍՏԵՓԱՆՅԱՆ

-Հարգելի խորհրդարան, սիրելի հայրենակիցներ, նախ` նշենք, որ Ընտրական օրենսգրքի փոփոխության հարցը եղել է «Իմ քայլը» խմբակցության նախընտրական ծրագրի մաս, որից հետո դարձել է նաև մեզ համար քաղաքական հանձնառություն։

Ուզում եմ հիշեցնել, որ 2018 թվականի արտահերթ ընտրություններից առաջ վեցերորդ գումարման ԱԺ-ը 62 կողմ, 2 ձեռնպահ ձայների հարաբերակցությամբ չընդունեց Ընտրական օրենսգրքում այս խիստ կարևոր, առանցքային և գաղափարախոսական առումով ելակետային փոփոխությունը, բայց, ըստ իս՝ բոլոր նրանք, ովքեր մտածում են` կո՞ղմ լինել, թե՞ դեմ լինել սույն նախագծին, պետք է կարողանան պատասխանել ընդամենը մի քանի հարցի. խորհրդարանական կառավարման համակարգ ունեցող երկրում ինչպիսի՞ ԱԺ ենք մենք ուզում ունենալ, իշխանություն-ընդդիմություն փոխգործակցության հավասարակշռված քաղաքականություն վարելու համար մեզ պետք է ներկայացուցչակա՞ն խորհրդարան, որտեղ անցողիկ շեմը կարող են հաղթահարել մեկ, երկու քաղաքական ուժ կամ դաշինք և լիարժեք չներկայացնել հասարակության շահերը։ Մեզ պետք է, որ ընտրություններին ընդառաջ մրցեն քաղաքական ծրագրե՞րը, քաղաքական գաղափարախոսություննե՞րը, քաղաքական համոզմունքնե՞րը, թե՞ նյութական, և մարդկային ռեսուրսները, թաղային կամ քրեական հեղինակությունները, նրանց ազդեցության գոտիները, ինչպես նաև նրանց ֆինանսները, ֆինանսական կախման մեջ գտնվող նրանց ազդեցության գոտիները կամ այն թեկնածուները, որոնք, պարզապես, ունեն մեծ ազգ ու բարեկամություն։

Գործող օրենսգիրքը ոչ միայն չի ձևավորում միջավայր, որտեղ կապրի ու կզարգանա քաղաքական ուժի ներքին ժողովրդավարությունը, այլև ստեղծում է կոնկրետ պայմաններ, որ նույն թիմի տարբեր անդամների միջև ամենատարբեր հակասություններ և տարաձայնություններ առաջանան՝ բացառելով քաղաքական սոլիդարությունը։ Գործող օրենսգիրքը շատ զգույշ փակում է դուռը կանանց առջև և այն թեկնածուների առջև, ովքեր տնօրինում են քիչ նյութական ռեսուրսներ, և բացում է մեծ հնարավորություններ և մեծ դռներ ավելի մեծ նյութական և ֆինանսական միջոցներ տնօրինող թեկնածուների առջև։

Ես կարծում եմ, որ քաղաքական թիմը նաև պետք է վիզուալ տեսանելի և ընկալելի լինի հասարակության առաջ և հիմք դառնա, որպեսզի քաղաքացին, վերջապես, կողմնորոշվի և վստահության քվե տա իր կողմից ընդունելի քաղաքական ուժին։

 Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Սոֆիա Հովսեփյան։

 Ս.ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

-Այն, որ ռեյտինգային համակարգը պետք է փոխվեր, այս մասին ես ոչ առաջինն եմ խոսում, ոչ էլ վերջինն եմ խոսելու, և վստահ եմ՝ մյուս գործընկերներս այդ մասին կխոսեն։ Այն, որ Ընտրական օրենսգիրքը պետք է փոխվեր, այս մասին անընդհատ խոսվում է, բայց ա՞յս փոփոխությունն էինք մենք սպասում, թե՞ ոչ։ Իհարկե, այս փոփոխությունը՝ չէ, որովհետև սա մասնակի, իմիջիայլոց, փոփոխություն է։ Ինչո՞ւ. որովհետև մարզային քվոտա գոյություն չունի, ինչպես պետք է մենք ակնկալենք, որ պետք է այդ ցուցակում հայտնված պատգամավորներն այնքան պարկեշտություն ունենան, որ մարզերի տեղը հիշեն և գնան, մարզերի խնդիրները բարձրաձայնեն, մարզերում լինեն։

Այստեղ կան մարդիկ, ովքեր կասե՞ն, որ այս 2 տարիների ընթացքում երկու անգամից ավելի եղել են մարզերում, եթե ռեյտինգային համակարգով ընտրված չեն. իհարկե, ոչ։ Որևէ մեկը ո՛չ ֆինանսական ռեսուրսներ է ծախսել, ո՛չ ժամանակ, որևէ կերպ որևէ ռեսուրս չի ծախսել և չի գնացել, մարդկանց հետ շփվել մարզերում՝ գյուղացիների խնդիրները տեսնելու և, առհասարակ, հասկանալու, թե ինչ է կատարվում մեր երկրում։

Անընդհատ այս մասին ասել եմ, որ պետք է պարտադիր մարզային քվոտա լինի։ Միշտ ասվել է՝ կքննարկենք։ Քննարկելուց հետո այսօր նման հարց, առհասարակ, չկա։ Ինչպիսի՞ ցուցակ պետք է կազմեն հաջորդ խորհրդարանականները, թեկնածուները, ինչպիսի՞ ցուցակով պետք է գան քաղաքական գործիչները՝ որևէ կերպ, որևէ մեկին հասկանալի չէ, և ի՞նչ պետք է անենք։ Այսինքն` իրապես մեկ անձի դեմքով մի ամբողջ զանգված բերենք ԱԺ, որը երկրի որևէ խնդրին չի անդրադառնալու, բացի կոնկրետ իր կուսակցության շահերից ելնելով որևէ նախագծի կողմ կամ դեմ քվեարկելը։

 Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հերիքնազ Տիգրանյան։

 Հ.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, մենք քննարկում ենք մի նախագիծ, որը ոչ անսպասելի էր, ոչ անակնկալ էր, դա մեր նախընտրական հերթական խոստումներից էր և մեր նախընտրական ծրագրում ամրագրված էր` Ընտրական օրենսգրքի բարեփոխումեր։ Ես շատ լավ հիշում եմ, որ մենք ընտրական խոստումները տալիս ենք առաջիկա 5 տարվա համար։ Հետևաբար՝ Ընտրական օրենսգրքի բարեփոխումները մեր ծրագրով նախատեսված էին առաջիկա 5 տարիների, և ոչ թե այս հրատապ ժամկետում, բայց իրադարձությունները զարգացան այնպես, որ արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների անհրաժեշտություն առաջացավ, և հետևաբար՝ ճանապարհային քարտեզով ամրագրվեցին այլ ժամկետներ։

Այն փոփոխությունները, որոնք առաջարկվում են օրենսգրքով, որևէ անակնկալ չէին որևէ քաղաքական ուժի համար։ Ես չգիտեմ՝ ո՞ր դաշինքի, ո՞ր կուսակցության նախընտրական ծրագրում եղե՞լ է Ընտրական օրենսգրքի փոփոխության առաջարկ, թե՞ ոչ, բայց ես շատ լավ գիտեմ, հրապարակային ելույթներից լսել եմ և հիշում եմ նաև Ընտրական օրենսգրքի բարեփոխումների աշխատանքային խմբում ընդգրկված ԱԺ-ի ընդդիմադիր քաղաքական ուժերի տեսակետները գոնե այն մասով, որ տարածքային ընտրական ցուցակները գործող Ընտրական օրենսգրքից պետք է հանվեն։ Այս հարցի շուրջ եղել է համախոհություն։ Այդ մասին հրապարակավ տեսակետ է արտահայտել նաև «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Վահե Էնֆիաջյանը` նշելով, որ իրենց նախընտրական խոստումներից է եղել նաև համամասնական ընտրակարգը։

Մենք հիմա խոսում ենք տարածքային ցուցակները հանելու մասին։ Դա ոչ թե որևէ քաղաքական ուժի կամակորություն է կամ կապրիզ, այլ, ընդամենը, ձևավորելու այնպիսի ընտրակարգ, որը համապատասխանում է Սահմանադրությամբ ամրագրված՝ ԱԺ-ը համամասնական ընտրակարգով ձևավորելու մեխանիզմին։ Տարածքային ցուցակները, այո, նպաստում են տարածքում որոշակի ազդեցություն ունեցող անձանց մրցակցությանը, որը դուրս է մղում գաղափարները, հետևաբար` խեղաթյուրվում է ընկալումը պատգամավորի ինստիտուտի մասին, և պատգամավորը դիտարկվում է որպես տվյալ համայնքի, տվյալ տարածքի համայնքային նշանակության խնդիրներ լուծող անձ։ Մինչդեռ մոռանում են, որ պատգմավորն օրենսդրության բարեփոխման միջոցով պիտի բարենպաստ իրավական միջավայր ձևավորի այդ սոցիալական խնդիրները լուծելու համար։ Հետևաբար՝ ես կարծում եմ, որ այստեղ այլ քվեարկություն չի կարող լինել, քան կողմ քվեարկություն՝ վերացնելու տարածքային ընտրական ցուցակները։ Շնորհակալություն։

 Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Վլադիմիր Վարդանյան։

 Վ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Բարև ձեզ, հարգելի գործընկերներ։ Եկեք արձանագրենք, որ իդեալական ընտրակարգ չկա, չի եղել, գոյություն չի էլ ունենալու։ Կա առավել հիմնավոր, ժողովրդավարության չափանիշներին առավել համապատասխանող կամ չհամապատասխանող ընտրակարգ։ Հիմա, համամասնականը ժողովրդավարական արժեքների տեսանկյունից շատ ավելի արդյունավետ է, որովհետև քաղաքացու ձայնը չի կորում ի տարբերություն մեծամասնական կամ պրն Իգիթյանի ասած՝ մաժորիտար ընտրակարգի պարագայում։ Սա՝ մեկ։

Երկրորդը. ճիշտն ասած, անկեղծ, էլի, եթե ինչ-որ մի հոգի լինի, որը ծանոթ չլինի քաղաքական գործընթացների հետ, չի հասկանա այս քննարկումը, որովհետև իրականում ռեյտինգի առկայությունը կամ բացակայությունը ոչ թե միջկուսակցական պայքարի գործիք է, այլ ներկուսակցական։ Այո, ասեմ ձեզ, ես մասամբ համաձայն եմ տիկին Հովսեփյանի հետ և մարզերը ներկայացնող մեր պատգամավորների հետ, որ մարզերի ներկայացուցչությունը պետք է ապահովվի, բայց դրա այլ լուծումներ կան։ Ի վերջո, պետք է ասեմ, որ 21-րդ դարում կուսակցություններն ունեն հսկայական հնարավորություններ՝ իրականացնելու թե՛ PR միջոցներով, թե՛ հարցման միջոցներով, թե՛ իրենց կուսակիցների միջոցով հասկանալու, թե իրենց ցուցակում ով որ տեղը պետք է զբաղեցնի։ Խնդրեմ, օնլայն պլատֆորմում դու կարող ես մեկ ժամվա ընթացքում, մեկ օրվա ընթացքում հավաքես այն բոլոր տվյալները, որոնք անհրաժեշտ են՝ հասկանալու համար, թե քաղաքացին, քո ընտրողն ում է ցանկանում տեսնել քո ցուցակի որ հատվածում։ Սա՝ մեկ։

Երկրորդը. եկեք անկեղծ լինենք, էլի։ Մեր քաղաքացիները չեն հասկանում ռեյտինգային ընտրակարգը։ Շատ դժվար է նրանց բացատրել։ Շատ դեպքերում այդ ընտրությունը լինում է պարզապես մեխանիկական։ Ուսումնասիրեք թեկուզ «Իմ քայլը» դաշինքով 4-ի 4-ի ֆենոմենը։ Այն արձանագրել է ամենալավ արդյունքները, պատճառ գրեթե չկա։ Տրամաբանություն գրեթե չկա։ Փորձենք իրոք հեշտացնել համակարգը, պարզ դարձնենք և ներկուսակցական պայքարի էլեմենտները տեղափոխենք ներկուսակցական դաշտ՝ թողնելով քաղաքացուն գաղափարների պայքարի միջև, թույլ տալով նրան ընտրել այն գաղափարախոսությունը, որն առավել համապատասխանում է իր մոտեցումներին։ Շնորհակալություն։

 Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Վաղարշակ Հակոբյան։

 Վ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, մենք այստեղ շատ կարևոր քննարկման ենք հիմա ներկա, շատ կարևոր։ Ես նույնիսկ կարծում եմ ՝չափազանցրած չեմ լինի, եթե ասեմ, որ այս գումարման խորհրդարանի ամենակարևոր մի քանի օրենքներից և փոփոխություններից մեկն ենք այսօր քննարկում։ Բայց այդ քննարկման ընթացքում մենք շատ զգուշավոր ձևակերպումներ ենք անում, ռեյտինգային ընտրակարգի մասին խոսելիս շատ կոռեկտ ենք արտահայտվում այդ մեխանիզմը ներդրողների մասին։

Ի՞նչ է իրականում ռեյտինգային համակարգը։ Հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, ռեյտինգային համակարգը քաղաքական չարիք է։ Ռեյտինգային համակարգը հնարավորություն չի տալիս, որ քաղաքական դաշտն ինքնամաքրվի։ Ռեյտինգային համակարգը հնարավորություն չի տալիս, որ այս դահլիճում քաղաքականությամբ զբաղվեն քաղաքական մարդիկ։ Իսկ եթե մենք ուզում ենք, որ ՀՀ-ը զարգանա, եթե մենք ուզում ենք, որ ՀՀ-ը լինի մրցունակ, դրա կարևոր գրավականներից մեկն այս դահլիճում քաղաքական մարդկանց ներկայությունն է ոչ թե 50 տոկոսով, ոչ թե 30, ոչ թե 70, այլ 100 տոկոսով։ ՀՀ քաղաքացիները պետք է ձայն տան ոչ թե կուսակցության, իհարկե, անդամները, կուսակցության դեմքերը շատ կարևոր են, բայց ամենակարևոր բանն այս գործընթացի մեջ քաղաքական տեսակետն է և թե ինչ ծրագիր է առաջարկում կուսակցությունը։ Ինձ թվում էր, որ այսօր գրանցվելու են բոլոր պատգամավորները, ովքեր ներկա են այս դահլիճում, գան և ասեն, որ սա շատ կարևոր փոփոխություն է։ Ես ցավում եմ, որ այս դահլիճում կան մարդիկ, ովքեր դեմ են քաղաքական դաշտի առողջացմանը միտված կոնկրետ քայլի իրականացմանը։ Շնորհակալություն ուշադրության համար։

 Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արման Բաբաջանյան։

 Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Հիրավի, առաջիկա խորհրդարանական ընտրությունը մեր երկրի՝ Հայաստանի պետականության ինքնիշխանության և ժողովրդավարության մեծագույն քննությունն է։ Կարծում եմ՝ Հենց այս ճակատագրական փուլում այդ ընտրությունը մեր պետականության պահպանման և ամրապնդման համար իրական պատերազմ է, որին մենք գնում ենք անպատրաստ, ոտքի վրա, Ընտրական օրենսգրքի այս չնչին փոփոխությամբ։ Մենք գնում ենք մեր նորանկախ պետության, առանց չափազանցության, ամենաճակատագրական համապետական ընտրության նախորդ հանցավոր ռեժիմներին ծառայած ընտրական հանձնաժողովներով և ամենակարևորը՝ մեր պետությանը, պետականությանն ու ժողովրդավարությանը պատերազմ հայտարարած հրեշավոր դատական համակարգով։ Հենց ընտրական ակտիվ այս գործընթացների փուլում, կարծում եմ՝ նշանակալի է ՍԴ դերը կրկին ներկայացնել որպես դատական համակարգի խորհրդանիշ և այդ համատեքստում ՍԴ վերջին որոշումը հօգուտ գլխավոր ամբաստանյալի, մի դատարան, որը կոչված է պաշտպանելու մեր երկրի սահմանադրական կարգը, սահմանադրական անվտանգությունը, երբ ձեր ընտրած դատավորների շնորհիվ, հարգելի իշխանություն, մենք ունեցանք ՍԴ, որը պաշտպանեց ոչ թե սահմանադրական կարգը, այլ սահմանադրական կարգը տապալողին և ինքն այդ որոշմամբ, ըստ էության, տապալեց սահմանադրական կարգը։ Եվ այս ՍԴ-ով մենք գնում ենք ընտրությունների։ Երբ մենք խոսում էինք կառուցակարգերի մասին, հենց սա նկատի ունեինք, պրն Վարդանյան։ Երկու տարի ունեիք՝ դրանով զբաղվելու և դատական համակարգն առողջացնելու։ Եվ այսպիսի դատական համակարգով գնալ ընտրությունների՝ ուղղակի, արկածախնդրություն է և մեր երկրի քաղաքացիների նկատմամբ, ուղղակի, անազնվություն, որովհետև, ըստ էության, մենք չկարողացանք պաշտպանել մեր ժողովրդի իշխանությունը։ Դուք չկարողացաք պաշտպանել մեր ժողովրդի իշխանությունը։ Ժողովուրդն ինքը վերջին չորս ամիսներին դուրս եկավ և իր իշխանությունը պաշտպանեց։

 Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Բաբաջանյան, ժամանակը սպառվեց։

 Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Եվ չափազանց կարևոր է, որպեսզի այս արձանագրումներն անենք, հասկանանք, թե ուր ենք գնում, որովհետև ո՛չ ռեյտինգային, ո՛չ համամասնական ընտրակարգերը չեն մեր երկրի խնդիրը։ Մեր այս ընտրությունը, ըստ էության, ՀՀ և կայսրության միջև ընտրություն է։ Եվ ես շատ կուզեմ, որպեսզի ՀՀ ԱԺ-ն ամեն ինչ անի, որպեսզի այս ընտրություններում հաղթի ՀՀ-ը։ Շնորհակալություն։

 Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արփինե Դավոյան։

 Ա.ԴԱՎՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հիրավի, շատ կարևոր հարց ենք այսօր այստեղ քննարկում և, ինչպես նշեց իմ գործընկեր Վաղարշակ Հակոբյանը, այո, բոլոր պատգամավորները պետք է հերթագրվեին և խոսեին այս օրենքի կարևորության մասին։ Որոշ գործընկերներ խոսեցին նաև այս օրենքի հետ կապ չունեցող բազմաթիվ հարցերի մասին, համախմբվելու մասին խոսեցին այնպիսի մարդիկ, որոնք համախմբվելու ժամանակ արագ լքեցին այն թիմը, որն իրենց բերել էր այս խորհրդարան։ Նրանք, պրն Գոռ Գևորգյանն ամեն անգամ այս ամբիոնից խոսում է համախմբման և միասնականության մասին՝ մոռանալով, որ առաջինն ինքն է խախտել համախմբման, միասնականության և թիմային գաղափարախոսությունը և արագ լքել այն թիմը և դուրս եկել այս թիմից և ամեն օր խոսում է բաձրագույն արժեքներից, ամեն օր խոսում է վեհ գաղափարներից։ Այսօր էլ խոսեց և ասաց, որ էական չէ, թե ով կլինի այս խորհրդարանում։ Էական է, պրն Գևորգյան։ Այս խորհրդարանում պետք է լինեն այնպիսի մարդիկ, որոնք ցանկացած պարագայում հավատարիմ մնան այն գաղափարներին, որոնց համար եկել են այս դահլիճ, այս շենք, զբաղվում են օրինաստեղծ գործունեությամբ, ոչ թե ըստ հարմար պահի լքում են այդ թիմը և գնում ուրիշ մարդկանց շահերը պաշտպանելու։ Եվ ընտրությունների արդյունքները շատ կարևոր են, ընտրություններում մասնակիցների կենսագրությունները և նրանց հետագիծը շատ կարևոր են և կարծում եմ, որ այս ընտրություններում մենք չենք ունենա այնպիսի մարդիկ, որոնք կգան անձնական շահեր պաշտպանելու և կլքեն իրենց անձնական շահերին որևէ կերպ չհամապատասխանելու դեպքում։ Շնորհակալություն։

 Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արուսյակ Ջուլհակյան։

 Ա.ՋՈՒԼՀԱԿՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո փոխխոսնակ, սիրելի գործընկերներ, ավելորդ չէ ևս մեկ անգամ կրկնել, որ բավականին կարևոր կետում ենք հիմա մենք կանգնել մեր քաղաքական դաշտի առողջացման առումով և այդ տեսանկյունից կարևորագույն նախագծերի մեկն ենք քննարկում։

Այո, այստեղ խոսվեց այն մասին, որ շուտ պետք է Ընտրական օրենսգիրքը փոխվեր և այլն, բայց հիմա այս փուլում ընտրակարգի հարց ենք քննարկում, որն իմ կարծիքով ունի անկյունաքարային նշանակություն՝ համեմատաբար առողջ պայմաններում ընտրություններ անցկացնելու, ավելի քաղաքական ընտրություններ անցկացնելու, մի համակարգ, որը թույլ կտա, իսկապես, քաղաքական ծրագրեր քննարկել, այլ ոչ թե կոնկրետ անձանց՝ կասկածելի անցյալով, ներկայով և ապագայով։

Այստեղ իմ գործընկերներ պրն Բագրատյանը, պրն Հակոբյանը խոսեցին այն մասին, և ես լիովին կիսում եմ իրենց կարծիքը, որ մեծամասնական ընտրակարգը չարիք է։ Տարիներ շարունակ խոսվել է այդ մասին, որ չարիք է՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, երբ ունենում ենք մեծ ընտրատարածքներ, արդյունքում ստացվում է, որ մեծամասնական համակարգով պառլամենտ են գալիս անձինք, որոնք ունեն մեծ ազդեցություններ, մասնավորապես, բիզնես և ֆինանսական ազդեցություններ, որոնցով պայմանավորված էլ նրանք հայտնվում են խորհրդարանում։

Երբ Սահմանադրությունը ենթարկվեց փոփոխությունների 2015 թ., շատ քննադատեցինք մենք այդ Սահմանադրությունը, և հետագայում նաև ապացուցվեց, որ այդ Սահմանադրությունը խայտառակություն է և բազմաթիվ խութեր է պարունակում, ականներ, որոնք դրված են մեր պետության և պետականության հիմքում, բայց մի լավ կետ կար այդ Սահմանադրության մեջ և նշված էր, որ անցում ենք կատարում համամասնական ընտրակարգին։ Գոնե այդ մի բանով ուրախացանք, բայց պարզվեց, որ մեզ խաբել են, պարզվեց, որ համամասնականը քողարկված մեծամասնական է և դա պարզվեց մեկ տարի անց, երբ 2016 թ. ընդունվեց Ընտրական օրենսգիրքը։ Եվ պարզվեց, որ ոչ միայն քողարկված մեծամասնական է սա, այլ էլ ավելի մեծ չարիք է իրենից ներկայացնում, քանի որ եթե նախկինում մեծամասնական ընտրակարգով ուղղակի ընտրվում էին պատգամավորներ, իսկ համամասնականով՝ կուսակցություններ, այդ դեպքում ռեյտինգային ընտրակարգով ոչ միայն ընտրում են կոնկրետ անձինք, այլ նաև ընտրվելով՝ իրենք նաև ձայն են բերում այն կուսակցությանը, որն իրենց առաջադրել է այդ ընտրակարգով։ Այո, այս ընտրակարգը կարված էր հանրապետական իշխանության համար և կարված էր նրանց իշխանությունը, ըստ էության, հավերժացնելու և անընդհատ նրանց վերարտադրելու համար։ Սա տասովշչիկների, կներեք փողոցային բառի համար, ընտրական համակարգ է, և այս չարիքն օր առաջ պետք է մեզ մոտ չեղարկվի։

Հորդորում եմ գործընկերներիս՝ կողմ քվեարկել և սրանով արտահայտել քաղաքական կոնսենսուս, որ մեր այս ընտրությունների ժամանակ պետք է քաղաքական պայքար, այլ ոչ թե թաղային հեղինակությունների և տասովշչիկների պայքար։ Շնորհակալություն։

 Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Գևորգ Գորգիսյան։

 Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, հակիրճ ներկայացնեմ Ընտրական օրենսգրքի, ընտրակարգի այն տարբերակը, որը «Լուսավոր Հայաստան»-ը, թերևս, 2016 թ. առաջարկում է քաղաքական դաշտին։ Դա բաց համամասնական ընտրակարգն է։ Այո, ռեյտինգային տարածքային բաժանումները հնարավորություն են տալիս ռեսուրսներ ունեցողներին՝ օգտագործել իրենց ռեսուրսները, ազդեցությունը, որպեսզի դա վերածեն ձայնի, ի վերջո։ Բայց քաղաքացիներին զրկել հնարավորությունից՝ առհասարակ, ընտրել պատգամավորներ, ընտրել իրենց ներկայացուցիչներին ԱԺ-ում, դա հղի է մեկ այլ վատ հետևանքով։ Մենք ունենալու ենք ուղղակի կոճակ սեղմողների ԱԺ։ Քաղաքական գործիչը, որը չունի որևէ պատճառ՝ հաշվետու լինելու քաղաքացիներին, որովհետև նրանք են իրեն վաղն ընտրելու, այլ իրենց ցուցակներում դնելու է ինչ-որ մեկը կուսակցական ղեկավարը, կուսակցապետը, չեն ունենալու պատճառ ՝աշխատելու ի նպաստ պետության, չեն ունենալու կամք՝ երբևէ հակադրվելու իրենց կուսակցապետին և լինելու են, ընդամենը, կոճակ սեղմողներ։ Եվ սրա համար մենք առաջարկում ենք բաց համամասնական ցուցակ, ընդ որում՝ քննարկումների արդյունքում մենք նաև որոշակի զիջումների ենք գնացել մեր նախնական առաջարկից՝ փորձելով գտնել ինչ-որ կոնսեսնսուսային տարբերակ, որն ընդունելի կլիներ նաև մեծամասնության համար, և մեծամասնությունը նաև բազմիցս ասել է, որ դեռ կա հնարավորություն՝ կոնսենսուսով ընդունելու այս տարբերակը։ Ամբողջ ընթացքում, ինչ քննարկվել է, մեզ ասվել է, խոստացվել է, որ դեռ կա հնարավորություն՝ սա կոնսենսուսով ընդունելու։ Նաև այս տարբերակն ուղարկվել է Վենետիկի հանձնաժողով, ինչի համար, իհարկե, շնորհակալ ենք, բայց սա, փաստորեն, խաբկանք էր ընդամենը՝ փափուկ բարձ դնելու, որ կա հնարավորություն, բայց դրանից չենք օգտվելու երբեք։

Հարցումները ցույց են տալիս, որ մեր քաղաքացիների մոտ 60 տոկոսը ցանկանում է ունենալ իր ներկայացուցիչն ԱԺ-ում, այսինքն՝ դա մեր քաղաքացիների պահանջն է։ Քաղաքացիների մոտ 70 տոկոսն ընտրում է կուսակցությանը՝ ելնելով նրանից, թե իր ցուցակում ովքեր են ներկայացված և ովքեր են վաղը ներկայացնելու իրեն ԱԺ-ում։ Եթե մենք հարցումներ ենք մեջբերում, ճիշտ կլինի՝ այս հարցումներն էլ մեջբերենք։

«Լուսավոր Հայաստան»-ը շարունակում է պնդել, որ բաց համամասնական ընտրակարգն է ձեռնտու ՀՀ, որը նպաստում է ժողովրդավարությանը, նպաստում է քաղաքացիների կողմից նախնական էլիտաների ձևավորմանը և նպաստում է կուսակցությունների կայացմանը։ Հակառակ դեպքում մենք ունենալու ենք կուսակցական լճացած համակարգ, ինչը բերելու է քաղաքական համակարգի դեգրադացիայի։ Շնորհակալ եմ։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Ընդմիջում, հարգելի գործընկերներ։


Ժամը 13:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ

 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շարունակում ենք մեր աշխատանքը, հարգելի գործընկերներ, Նազելի Բաղդասարյանի ելույթի հերթն է։

 Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք մեկ օրենք, և այս օրենքի համատեքստում կարևոր են մոտեցումները։ Հետևյալ հանգամանքն ունենք. ունենք քաղաքական ուժերի մեկ խումբ, որը կողմ է ռեյտինգային համակարգին, ունենք քաղաքական ուժերի խումբ, որը դեմ է ռեյտինգային համակարգին, ունենք քաղաքական ուժերի խումբ, որը դեռ չի կողմնորոշվել, այլ կերպ ասած` երրորդ ուղին է փնտրում։

Հիմա, թերևս, սկսեմ վերջին խմբից. այս մարդիկ փորձում են գտնել այն օղակը, որի համատեքստում կկարողանան վիճարկել ընտրությունների ելքը, ասել, որ լեգիտիմ չէ, խաղի կանոններ են փոխվել, բան էինք պայմանավորվել, չի եղել, մեր նախընտրական խոստումը չի եղել։ Դե, ձերը չի եղել, մերը եղել է, իսկ մենք սովոր ենք անել այն, ինչ խոստացել ենք։

Անդրադառնանք հաջորդ խմբին, այն խմբին, որոնք ուզում են, որ մնան տարածքային ցուցակները և ռեյտինգային համակարգը. ինչո՞ւ. որովհետև սա լավագույն միջոցն է՝ բանեցնելու գումար, ռեսուրսներ, թաղային հեղինակություններ և այլն։ Ինքս ընտրված եմ տարածքային ռեյտինգային ցուցակով, բայց 2018 թվականին ունեցել ենք այլ իրողություն, և հիմա այդ ռեյտինգային համակարգի ջատագովները մեզ ասում են՝ կարող է՝ դուք ընտրությունները կեղծեք, այս համակարգը փոխում եք։ Չմեկնաբանենք, չէ՞, այս մասին խոսում են մարդիկ, որոնք մշտապես ռեսուրսներ են բանեցրել, ընտրական հանձնաժողովներում մեխանիզմներ են կիրառել, ուսուցիչներին, դպրոցներին, տնօրեններին ներքաշել են ընտրական մեխանիզմների մեջ, փորձել են ընտրությունների ելքը կեղծել, ինձ՝ այդ ժամանակ որպես լրագրող, ձայնս կեղծել են` քվեարկած քվեաթերթիկս անվավեր համարելով և մնացած բոլոր զարգացումներով։

Եվ, բնականաբար, կան մարդիկ, քաղաքական ուժեր և գաղափարական հենքով օժտված անհատներ, որոնք ասում են` այո, համամասնական ընտրակարգ է պետք, որովհետև սա բխում է ժողովրդավարական հենքից, սա բխում է խորհրդարանական կառավարման մեր ձևաչափից և, բնականաբար, այս դեպքում է, որ մրցակցային են դառնում ծրագրերն ու գաղափարները։

Մենք գնալու ենք այս ուղով անկախ հանգամանքից, թե ինչ են պահանջում այլք, և սա է միակ ճշգրիտ ճանապարհը, այնպես որ, մենք կողմ ենք քվեարկում և շարժվում ենք մեր ընտրած ճշմարիտ ուղով։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եվս երկու ելույթ և այնուհետև խմբակցությունների անունից ելույթներ։ Ալեն Սիմոնյան։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ուզում եմ անդրադառնալ մեր գործընկերների կողմից էստեղ հնչած երկու մտքի։ Առաջին հերթին ուզում եմ խոսել մարզային ներկայացուցչության հետ կապված՝ մեր գործընկերների մտահոգության մասին, որոնք կարծում են, որ ռեյտինգայինը մարզային ներկայացուցչություն է։

Ես այդպես չեմ կարծում, որովհետև ժամանակի ընթացքում ստեղծված մարզային բդեշխները, որոնց մոտ աշխատում են այդ մարզում բնակվող մարդիկ, չեն կարող լինել մարզերի ներկայացուցիչներ, նրանք ստեղծված են եղել, ունեցել են արտոնություններ, որպեսզի ապահովեն այդ մարզից գալիք ձայների քանակը։ Եվ կուսակցությունը, ուղղակի, չներառելով իր ցուցակում մարզի ներկայացուցիչներ, ուղղակի, այդ մարզից ձայն չի ստանա այս ընտրակարգով` նոր առաջարկվող ընտրակարգով։

Եվս մի մեջբերում եմ ուզում անել` այս անգամ մեկ այլ գործընկերոջ կողմից արված, հույս ունեմ, որ գործընկերը կպատասխանի, մեջբերումը հետևյալն է. «Ես առաջիններից եմ եղել, որ բարձրաձայնել եմ, որ ռեյտինգայինը վատ ընտրակարգ է, չի արտացոլելու քաղաքական ներկապնակը, մենք հիմա ամեն ինչ անելու ենք, որ ռեյտինգայինը դուրս մղվի Ընտրական օրենսգրքից և, ուշադրություն, մնա համամասնական ընտրակարգը, այսինքն՝ բրենդերի, գաղափարների պայքար լինի:» «Ցայգ» հեռուստաընկերություն, մայիսի 29, 2018 թվական, Լոռի, Էդմոն Մարուքյան։

Հիմա ես կխնդրեմ, պրն Մարուքյանը խմբակցության անունից ելույթ ունի գրանցած, անդրադառնա իր իսկ արտահայտած մտքին, որը միակը չէ համացանցում և մեզ ասի, թե խաղի կանոններն այս պարագայում ինչու և որտեղ են փոխվել, թերևս այսքանը։

 Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հայկ Կոնջորյան։

 Հ.ԿՈՆՋՈՐՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, մենք քննարկում ենք չափազանց կարևոր օրենքի նախագիծ և այս քննարկումների ընթացքում թե՛ այս դահլիճում, թե՛ այս դահլիճից դուրս մենք պարբերաբար խոսում ենք, որ, օրինակ` խաղի կանոնները պիտի չփոխվեն ընտրություններից առաջ, քննարկում ենք քաղաքական ուժերի հետաքրքրությունների և շահերի տեսանկյունից, բայց ո՞վ կամ ովքե՞ր են ընտրությունների գլխավոր համար մեկ շահառուն. ՀՀ ժողովուրդը։

Հիմա, եթե մենք նույն ընտրությունների ժամկետներից առաջ փոխում ենք ընտրակարգը, պիտի հասկանանք, թե գլխավոր շահառուի` ժողովրդի համար, այդ փոփոխությունն ինչ արժեք և ինչ նշանակություն ունի։ Մենք ասում ենք, որ ընտրակարգը փոփոխելով՝ մենք պարզեցնում ենք, հիմա գործող վարկանշային ռեյտինգային համակարգը, որը մեծամասնական չէ, ամենևին մեծամասնական չէ, ինչ էր ենթադրում մեր քաղաքացիների համար. սիրելի քաղաքացիներ, եթե դուք հիշում եք 2017 և 2018 թվականներին քարոզարշավի ժամանակ համարյա ամեն օր ձեր բակեր գալիս էին տասնյակ թեկնածուներ նույն քաղաքական ուժերի, տասնյակ թեկնածուներ ուրիշ քաղաքական ուժերի և, ըստ էության, քարոզում էին համարյա նույն գաղափարները, համարյա նույն քաղաքական ծրագիրը, և դուք, ըստ էության, այդ բարդ, խառնիճաղանջ համակարգի մեջ շատ դեպքերում, ուղղակի, կորցնում էիք էն թելը, կորցնում էիք էն տրամաբանությունը, որի հիման վրա դուք պիտի կատարեք ձեր ընտրությունը։ Հիմա համակարգը պարզեցվում է քաղաքացու համար, քարոզարշավի տրամաբանությունը պարզեցվում է և՛ քաղաքական ուժերի համար, և՛ քաղաքացիների համար։ Պարզեցվում է նաև քվեարկության գործընթացը, եթե դուք հիշում եք, նախկինում դուք պիտի ընտրեիք քաղաքական ուժի և ապա շրջեիք քվեաթերթիկը և դրա հետևում գտնեիք այդ տասնյակ թեկնածուների միջից ձեր նախընտրածին, ապա էս դեպքում քվեարկության գործընթացը ևս պարզեցվում է։ Այսինքն՝ ընտրությունների գլխավոր շահառուի` ժողովրդի համար, այս փոփոխությունը նշանակում է ընտրական գործընթացի, քարոզարշավի և քվեարկության պարզեցում, ինչը ես կարծում եմ, որ ժողովրդավարացման, քաղաքական համակարգի առողջացման տրամաբանության մեջ, միանշանակ շատ գովելի և նաև մեր ստանձնած քաղաքական հանձնառության շարունակականության մասին է խոսում։

Ըստ էության, այդ փոփոխությամբ մենք այսօր իրականացնում ենք ոչ միայն մեր քաղաքական ուժի, այլև մի շարք այլ ընդդիմադիր քաղաքական ուժերի տարիներ շարունակ հնչած քաղաքական հանձնառությունը։ Եվ էդ իմաստով՝ էստեղ տարիներ շարունակ, ոչ թե միայն այսօր, տարիներ շարունակ եղել է քաղաքական հանձնառություն, որ մենք, ի վերջո, անցում կատարենք համամասնական ընտրակարգի։ Իրականում շատ ասելիք կա, բայց, քանի որ ժամանակը կարճ է, կսահմանափակվեմ այսքանով, և կոչ եմ անում կողմ քվեարկել այս նախագծին։

 Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Խմբակցությունների անունից ելույթներ, այնուհետև եզրափակիչ ելույթներ և քվեարկություն։

Պրն Մարուքյան, հրավիրում եմ ամբիոնի մոտ, «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության անունից կխոսի Էդմոն Մարուքյանը։

 Է.ՄԱՐՈՒՔՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես ուզում եմ դիմել մեր ժողովրդին և տեղեկացնել, որ, սիրելի ժողովուրդ, ձեր անունը տալով, անդադար շահարկելով ձեր անունը, այս ամբիոնից արվում է հերթական սխալ քայլը։

Ի՞նչ է անում իշխող քաղաքական մեծամասնությունը. Տեսեք, առանց ընդդիմադիր ուժերի ընդունում է Ընտրական օրենսգիրք, և Ընտրական օրենսգիրքն այսպես ընդունելով՝ այսօրվանից սկսած կասկածի տակ է դնում հունիսի 20-ին սպասվող խորհրդարանական արտահերթ ընտրությունները։ Եվ, այո, ես պաշտոնապես հիմա հայտարարում եմ, որ խորհրդարանական ընտրությունների լեգիտիմությունն այլևս կասկածի տակ է դրված, եթե Ընտրական օրենսգրքի խաղի կանոնները փոխվում են։

Ինչ վերաբերվում է արվածին. սիրելի ժողովուրդ, ձեզ զրկել են հանրապետության նախագահ ընտրելու ձեր իրավունքից, ձեզ զրկել են Երևանի քաղաքապետ ընտրելու ձեր իրավունքից, ձեզ զրկել են Գյումրիի, Վանաձորի քաղաքապետներ ընտրելու ձեր իրավունքից, ձեզ հիմա զրկում են պատգամավոր ընտրելու իրավունքից, որովհետև ի՞նչ են ասում էս մարդիկ էս ամբիոնից. իրենք ասում են` ժողովուրդ, երբ թողնում ենք, որ դուք ընտրեք, դուք ընտրում եք հանցագործներին, կրիմինալներին, թողեք՝ մենք ցուցակները որոշենք։ Դուք ժողովրդին ասում եք, որ դուք ընտրեք, հանցագործներ կընտրեք, հա՞, այսինքն՝ եթե թողնում եք, որ ժողովուրդն է որոշում, հանցագո՞րծ են ընտրում։ Իսկ, կներեք, ձեր 44 հոգուց ո՞վ է հանցագործ, ռեյտինգային ընտրակարգով ընտրված 44 մարդ ունեք։

Ինչ վերաբերում է համամասնական/մեծամասնականին, ռեյտինգային ընտրակարգը համամասնական ընտրակարգի մեջ է և Հայաստանում ընտրությունները համամասնական ընտրակարգով են։ Էս ամբիոնից լսում եմ, որ մարդիկ եկել են, ասում են` գիտե՞ք, մեծամասնականը չարիք է եղել։ Ընտրակարգը չի եղել չարիք, ընտրակարգով փող բաժանելն է չարիք եղել, հիմա ի՞նչ տարբերություն` ցուցակի համար փող բաժանողը փող բաժանի՞, թե՞ անձի համար փող բաժանողը փող բաժանի։ Գոնե ճիշտ չեք կարողանում իդենտիֆիկացնե, պրոբլեմը։ Ժողովուրդ, պրոբլեմն ընտրակարգը չէ, պրոբլեմն էն բարքերն են, որ եղել են և, եթե դուք իշխանություն եք, եթե, իհարկե, իշխանություն եք, թույլ մի տվեք՝ էդ բարքերը լինեն։ Եկել եք, ասում եք՝ 2018 թվին ուրիշ վիճակ էր,ուզում էինք, հիմա ուրիշ վիճակ է, էս ենք ուզում, չգիտեմ ինչ ենք ուզում։

Հայաստանի ընդդիմադիր ուժերից որևէ մեկի կոնսենսուսն էս խորհրդարանի դահլիճում չկա՝ էս օրենսգիրքը փոխելու։ Վենետիկի հանձնաժողովին խաբել եք, ուրիշ նախագիծ եք ուղարկել, ուրիշ նախագիծ ընդունում եք։ Եվ ես պաշտոնապես հայտարարում եմ, որ էս պահից սկսած ընտրությունների լեգիտիմությունը կասկածի տակ է, սակայն դուք ձեր ընդունած Ընտրական օրենսգրքով փորելու եք ձեր քաղաքական գերեզմանը։ Սա լինելու է ձեր ավարտը, որովհետև որ ուժը, որ իր համար Սահմանադրություն է ընդունել կամ Ընտրական օրենսգիրք, ինքն իր գլուխը կտրել է։ Էնպես որ, ի գործ, ընդունեք էս օրենսգիրքը և գնացեք էն ճանապարհով, որով գնում եք։ Մենք ժողովրդին վերադարձնելու ենք և՛ նախագահ ընտրելու իրավունքը, և՛ պատգամավոր ընտրելու իրավունքը, և՛ քաղաքապետ ընտրելու իրավունքը։ Շնորհակալություն։

  Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-«Իմ քայլը» խմբակցության անունից կխոսի Ռուբեն Ռուբինյանը։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հարգելի նախագահություն, պրն Մարուքյանն ասաց, որ մենք ժողովրդի անունը շահարկելով ենք բաներ ասում, շատ լավ, ես հիմա Էդմոն Մարուքյանին մեջբերելով՝ բաներ կասեմ։ Ես հիմա կմեջբերեմ հատվածներ Էդմոն Մարուքյանի 2018 թվականի հոկտեմբերի 22-ի ԱԺ-ում ելույթից, երբ քննարկվում էր Ընտրական օրենսգրքի փոփոխություններ։

Մասնավորապես, ի՞նչ էր ասում պրն Մարուքյանը ռեյտինգայինի մասին. ասում էր. «Փոփոխության է ենթարկվում Ընտրական օրենսգիրքը, այն օրենսգիրքը, որը թիրախավորվել է իմ կողմից կոնկրետ, մեր կուսակցության կողմից դեռևս տարիներ առաջ և հենց ռեյտինգային համակարգը, երբ մարդիկ ցուցակների հրապարակում, չգիտեմ ինչ, էսպիսի հարցեր էին բարձրացնում, ես ասում էի` պրոբլեմը տարածքային ռեյտինգային համակարգն է։» Համաձայն եմ, բան չունեմ ավելացնելու, 2018 թվականի Էդմոն Մարուքյանի պատասխանը շատ ամփոփ և սպառիչ է 2021 թվականի Էդմոն Մարուքյանի ասածներին։

Հաջորդը. երբ խոսվում է ժամկետների և խաղի կանոնների փոփոխության մասին, լսեցիք` պրն Մարուքյանը բերում էր այդ փաստարկները։ Ես կրկին կդիմեմ 2018 թվականի Էդմոն Մարուքյանի օգնությանը, ի՞նչ էր ասում, ասում էր. «Հիմա ունենք այդ ռեյտինգային համակարգի վերացման շանս: Այո, խաղի կանոնները փոխվում են ընտրություններից անմիջապես առաջ, բայց խաղի կանոնները լիբերալացվում են։» Կրկին ոչինչ չունեմ ավելացնելու, ստորագրում եմ 2018 թվականի Էդմոն Մարուքյանի հնչեցրած փաստարկի տակ։

Շարունակությունը` ժամկետների վերաբերյալ, հիշեցնում եմ, որ 2018 թվականին, երբ որ պրն Մարուքյանն ունենում էր այս ելույթը, ընտրություններին մնացել էր ընդամենը 45-50 օր։ Հետևաբար` ժամկետների կամ չգիտեմ ո՞նց եք ձևակերպում` արագ, հապճեպ հա՞, այսինքն՝ էս խնդիրները, ըստ էության, ստորադասվում են այն ազատական մոտեցումներին, որոնք ներկայացված են Ընտրական օրենսգրքում։

Սիրելի բարեկամներ, մենք փոխում ենք Ընտրական օրենսգիրքը հիմա և մաքուր համամասնական օրենսգրքի ենք անցնում, որովհետև դա մեր հանձնառությունն է և ոչ միայն մեր հանձնառությունը, այլ նաև պրն Մարուքյանի հանձնառությունն է, նա այս ելույթով, դրան նախորդող ելույթներով, ընտրությունների ժամանակ քարոզարշավին հնչեցված մտքերով ստանձնել է հանձնառություն։ Եվ մենք հիմա կիրականացնենք ոչ միայն մեր հանձնառությունը որպես «Իմ քայլը» դաշինք, այլ նաև մյուս խորհրդարանական ուժերի հանձնառությունը, ինչպես նաև կիրականացնենք արտախորհրդարանական բազմաթիվ քաղաքական ուժերի պահանջը կամ ցանկությունը, ինչպես նաև քաղաքացիական հասարակությունը։ Եվ ես կարծում եմ, հանձնառություն իրականացնելը քաղաքականության մեջ կարևորագույն սկզբունքներից է, որի հիման վրա պիտի քաղաքացիները որոշեն` իրենք քվեն տալի՞ս են այս ուժին, թե՞ ոչ։

Եվ ևս երկու պարզաբանում մտցնեմ. նախ` երբ պրն Գորգիսյանը գալիս և ասում է` մենք պնդում ենք առաջարկը բաց համամասնական ընտրակարգ ընդունելու վերաբերյալ, նա, առնվազն, հակասում է իր իսկ քաղաքական ուժին, որովհետև իր քաղաքական ուժի ներկայացուցիչը` պրն Մարուքյանը, հայտարարել էր վերջերս, որ չկա շանս՝ ընդունելու բաց համամասնական ընտրակարգ և ընտրություններն անելու շուտ։ Այսինքն՝ եթե պիտի դա ընդունվի, ապա ընտրությունները կլինեն ուշ, բայց միևնույն ժամանակ «Լուսավոր Հայաստանը» հայտարարում է, որ իրենց սկզբունքային դիրքորոշումն է, որ ընտրությունները պիտի անեն շուտ, հետևաբար` սա, ընդհանրապես, փաստարկ չէ։

Եվ ինչ վերաբերվում է Վենետիկի հանձնաժողովին, ինչը, որ մենք հիմա ընդունելու ենք, ներառված է այն մեծ փաթեթում, որն ուղարկված է Վենետիկի հանձնաժողով և որի վերաբերյալ կարծիքը կլինի։

Եվ երկրորդը. Վենետիկի հանձնաժողովի մեր գործընկերները տեղեկացված են, որ մենք փաթեթի մեջ ներառված մի հատված այսօր պատրաստվում ենք ընդունել։ Շնորհակալություն։

 Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ավարտվեց մտքերի փոխանակությունը։ Եզրափակիչ ելույթներ, տիկին Գրիգորյան. Չունե՞ք ավելացնելու բան, պրն Հովակիմյա՞ն, համեցեք։ Վահագն Հովակիմյան։

 Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, անընդհատ կրկնվում է` խաղի կանոններ են փոխվում, կրկնում եմ` խաղի կանոն չի փոխվում։ ՀՀ Սահմանադրության 89-րդ հոդվածով ԱԺ-ը ձևավորվում է համամասնական ընտրակարգով, այն համակարգը, որ դրված է ներկայիս իբր թե համամասնականի ներքո, դա, ուղղակի, աղավաղում է համամասնական ընտրակարգը։

Այսինքն՝ մենք ընդամենը հստակեցնում ենք, մենք խաղի կանոն չենք փոխում, այսինքն՝ ինչպես գրված է Սահմանադրությունում, որ ԱԺ ընտրությունները տեղի պետք է ունենան համամասնական ընտրակարգով, մենք, ուղղակի, ապահովում ենք, որպեսզի դա տեղի ունենա պարզ ընթացակարգով, որևէ էս տեսակ զարտուղի ինչ-որ համակարգեր, տենց քողարկող և այլն, որպեսզի պարզ մարդը գնա և ընտրի այն քաղաքական ուժին, որին ցանկանում է։

Եվ ասում են, օրինակ` մարզերի թեման, մարզերի պատգամավորներ, ասում ենք` ցուցակները կազմավորել են քաղաքական ուժերը, ի՞նչն է խանգարում էդ քաղաքական ուժին, որ իր ցուցակում մարզը ներկայացնող թեկնածուներն ավելի, էսպես ասենք` անցողիկ, էսպես կոչված` անցողիկ տեղում լինեն, ի՞նչն է խանգարում։ Իրենց գործն է, ասում է` մեր ցուցակներն եք ուզում, թողեք մեր ցուցակները կազմավորենք։ Հարգելիս, գնացեք, ձեր ցուցակները կազմավորեք, ոչ ոք չի ցանկանում զբաղվել ձեր ցուցակներով։

Եվս մեկ անգամ, հարգելի գործընկերներ, կոչ եմ անում կողմ քվեարկել, այս փոփոխությունը շատ կարևոր է, որովհետև այս փոփոխությունը բխում է մեր Սահմանադրության ոգուց, որպեսզի մեր քաղաքացիները պարզ համամասնական ընտրություն կատարեն` ո՞ր քաղաքական ուժին են իրենք ցանկանում ձայն տալ։

 Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Հովակիմյան։ Հարգելի գործընկերներ, հարցի քննարկումն ավարտվեց և այժմ պետք է քվեարկությամբ մեր դիրքորոշումը հայտնենք։ Գիտեմ` տեղյակ եք, բայց հնչեցնեմ՝ քվեարկության դրվող հարցը սահմանադրական օրենք է, ուստի, նախագիծը պետք է ընդունենք պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների առնվազն 3/5-ով։

Եվ այսպես, քվեարկության է դրվում ԱԺ պատգամավորներ Արման Բաբաջանյանի, Սերգեյ Բագրատյանի, Վահագն Հովակիմյանի և Համազասպ Դանիելյանի կողմից ներկայացված՝ «ՀՀ ընտրական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ` 81, գումարած 2 պատգամավոր ասում են, որ կողմ են քվեարկում, կոճակը չի աշխատել, խնդրում եմ գրանցեք։

Ինչևէ, ցանկացած պարագայում որոշումն ընդունվել է։

Հարգելի գործընկերներ, այժմ մենք ամենաքիչը մոտավորապես ժամից 4,5 և ամենաշատը 6 ժամից կունենանք մեր աշխատանքների շարունակություն, կքննարկենք երկրորդ ընթերցմամբ։


Ժամը 18:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ

 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, շարունակում ենք մեր աշխատանքները. քննարկում ենք Արման Բաբաջանյանի, Սերգեյ Բագրատյանի, Վահագն Հովակիմյանի և Համազասպ Դանիելյանի կողմից ներկայացված՝ «Հայաստանի Հանրապետության ընտրական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ և ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցող` ԱԺ պատգամավոր Վահագն Հովակիմյան։

 Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, քիչ առաջ ավարտվեց պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի արտահերթ նիստը, որի ընթացքում հանձնաժողովում քննարկեցինք մեր հեղինակած նախագիծը։ Ըստ այդմ՝ տեղեկացնեմ, որ հանձնաժողովի նիստում իմ կողմից ներկայացվել էր նախագծի լրամշակված տարբերակը, որն առաջին ընթերցմամբ ընդունված տարբերակից տարբերվում է նրանով, որ լրամշակված նախագծից հանվել են Covid-ով պայմանավորված բոլոր փոփոխությունները, այսինքն՝ Ընտրական օրենսգրքում այն փոփոխությունների առաջարկությունները, որոնք պայմանավորված էին Covid-ով, այդ փոփոխությունները հանվել են նախագծից։ Տեղեկացնեմ, որ այս քայլի պատճառը հանդիսանում է այն, որ նախագահի աշխատակազմի մեր գործընկերների կողմից արդեն իսկ մեզ տեղեկացվել է, որ Covid-ի կարգավորումների հետ կապված՝ իրենք խնդիրներ են տեսնում, այդ իսկ պատճառով, ընդառաջ գնալով, Covid-ի հետ կապված բոլոր այդ կարգավորումները, որոնք պիտի Ընտրական օրենսգրքում լինեին, մենք բոլոր դրանցից հրաժարվում ենք և ըստ այդմ՝ նախագիծը լրամշակվել է։

Բացի դրանից, եղել են զուտ տեխնիկական նաև շտկումներ։ Ընդհանուր առմամբ, նախագիծը, այսպես ասենք, այնպես է, որ ամբողջությամբ նախագիծը վերաբերում է տարածքային ցուցակները հանելու գործընթացին, եթե չասենք, որ կան մեկ-երկու տեխնիկական շտկումներ, որոնք ներկայիս գործող օրենքում կան տեխնիկական սխալներ, դրանք ուղղակի ուղղվում են։ Այնտեղ, բերեմ մի օրինակ, որ Ընտրական օրենսգրքում հղում է կատարվում «Իրավական ակտերի մասին» օրենքին, իսկ, ինչպես գիտենք, «Իրավական ակտերի մասին» օրենքը վաղուց ուժը կորցրել է, ներկայումս այդ հարաբերությունները կարգավորվում են «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» օրենքով, նման սխալներն են ուղղվել։ Այսքանը։

Կոչ եմ անում կողմ քվեարկել, որպեսզի մենք ունենանք հնարավորություն՝ առաջիկա արտահերթ ընտրությունները և այսուհետ ԱԺ ընտրությունները պարզ համամասնական ընտրակարգով անցկացնելու համար։

 Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Հովակիմյան։ Պատգամավորները գրավոր առաջարկներ չեն ներկայացրել, հետևաբար՝ հարցեր ևս չեն կարող լինել, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարակից զեկուցող՝ պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Արուսյակ Ջուլհակյան։

 Ա.ՋՈՒԼՀԱԿՅԱՆ

-Հարգարժան գործընկերներ, նախագիծը քննարկվել է ԱԺ պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովում, արժանացել միաձայն դրական եզրակացության։ Ես ևս մեկ անգամ ուզում եմ արձանագրել, որ առաջարկվող փոփոխությունը վերաբերում է բացառապես տարածքային ցուցակներին առնչվող կառուցակարգերից հրաժարվելուն և ամբողջական համամասնական ընտրակարգին անցում կատարելուն։ Կոչ եմ անում կողմ քվեարկել։

 Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Ջուլհակյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարակից զեկուցմամբ հանդես կգա արդարադատության նախարարի տեղակալ Քրիստինե Գրիգորյանը։ Համեցեք, տիկին Գրիգորյան։

 Ք.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, իմ գործընկերները ներկայացրեցին հիմնական առաջարկությունները, ձեր թույլտվությամբ մեկ-երկու մասնագիտական դիտարկում ներկայացնեմ՝ նաև Վենետիկի հանձնաժողովի հետ կապված, որոնք նաև այսօրվա քննարկումների առանցքից էին։

Առաջինը՝ բավարար չափով մասնագիտական քննարկումների մասին. այս մասին էլ շատ խոսվեց և ամփոփելով՝ պիտի ասել, որ մեր երկրում ընտրակարգի փոփոխությունների հետ կապված քննարկումները սկսվել են դեռևս, անմիջապես 2016 թվականից, ավելի կոնկրետ այդ քննարկումները տեղի են ունեցել 2018 թվականին՝ նախագծի շուրջ, և առավել կոնկրետ՝ այդ քննարկումները թարմացվել են 2019 թվականի կեսերից, առնվազն, Ընտրական օրենսգրքի համապարփակ փոփոխությունների նախագծի շրջանակներում։ Այսինքն՝ արգումենտը, այն թեզը, ընդ որում, այդ քննարկումներին մասնակցել են թե՛ քաղաքական ուժերը, ընդ որում, և՛ արտախորհրդարանական, և՛ խորհրդարանական, և՛ քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչները, դիտորդական առաքելություն իրականացնող անձինք, այսինքն՝ ընտրական գործընթացի բոլոր մասնակիցները։ Այս առումով՝ կարելի է եզրակացնել, որ բավարար չափով մասնագիտական քննարկումների թեզը, ուղղակի, այս դեպքում կիրառելի չէ։

Երկրորդը. ընտրական համակարգի կայունության հետ կապված՝ որոշ քննարկումներում հնչեցվեցին մտքեր։ Այո, ընտրական համակարգի կայունությունը կարևոր սկզբունք է և դրա էությունը, ի թիվս այլ նպատակների, այն է, որ զարգացող ժողովրդավարություններում ընտրակարգի հաճախակի բարդացումներով ընտրողների համար առավել ընկալելի, առավել բարդ չդարձնել ընտրակարգը։ Եվ սա ուղղակիորեն կապված է Վենետիկի հանձնաժողովի կողմից և, ընդհանրապես, միջազգային ստանդարտներում հռչակված այն սկզբունքի հետ, որ ընտրակարգը պիտի բխի ժողովրդի կամքից, այն պիտի վստահելի լինի ժողովրդի համար և պիտի ընկալելի լինի։ Ուստի, ընտրական համակարգի կայունությունն ուղղակիորեն բխում է ընտրական համակարգի ընկալելի լինելու սկզբունքից։ Սա է, ըստ էության, հիմքը, և հատկանշական է, որ հենց մեր Ընտրական օրենսգրքի վերաբերյալ 2016 թ. Վենետիկի հանձնաժողովի ներկայացրած եզրակացության մեջ հանձնաժողովը բարձրաձայնել է շահագրգիռ կողմերից հնչեցված այն մտահոգությունը, որ գործող ընտրակարգը, այն է՝ ռեյտինգային համակարգի համադրությամբ համամասնական ընտրակարգը, բարդ է, խրթին է ընկալման համար, այսինքն՝ ժողովուրդն ավելի լավ չի ընկալում, թե ինչպես է իր ձայնը դառնում մանդատ։ Այս առումով՝ կարծում ենք՝ նախագիծը լուծում է նաև այս մտահոգությունը։

Եվ, ի վերջո, խառը համամասնական ընտրակարգերի կամ, ընդհանրապես, մեր նման երկրներում պարզ համամասնական ընտրակարգի կիրառելիության հետ կապված։ Այս մասով նույնպես որոշակի մտահոգություններ հնչեցվեցին, բայց վկայակոչելով նաև այսօրվա քննարկումները, որտեղ ակնհայտ է, որ խոսքը մեր դեպքում տարածքային ցուցակների քողարկված մեծամասնական համակարգի մասին է, պիտի ասեմ, որ Վենետիկի հանձնաժողովը տարիներ ի վեր զարգացրել է այն մոտեցումը, որ զարգացող ժողովրդավարություններում մեծամասնական ընտրակարգը հենց խնդրահարույց է քաղաքական բովանդակություն ստեղծող կուսակցությունների առաջացման և զարգացման համար։ Ուստի, նաև պատահական չէ, որ զարգացող ժողովրդավարությունների դեպքում առաջարկություն է՝ ունենալ պարզ համամասնական ընտրակարգ։

Ի դեպ, անունների հասկացությունների տեսակետից պիտի ասեմ, որ նույն Վենետիկի և ԺՄԻԳ-ի տերմինոլոգիայով՝ ներկայիս գործող ընտրակարգը կոչվում է բաց համամասնական ընտրակարգ, այսինքն՝ այս առումով էլ պիտի սա հաշվի առնենք։ Ամեն դեպքում, անգամ փակ համամասնական փակ ցուցակների դեպքում առաջին դեմքերի կամ կուսակցությունների առաջին դեմքերի մրցակցությունը քաղաքագիտական կանոն է, և այստեղ որևէ մտահոգություն չի կարող լինել առ այն, որ առաջին դեմքերի մրցակցություն է, հակառակը, անոմալիան այն է, որ տարածքային ընտրակարգերի ցուցակների դեպքում ընտրությունը տեղական բիզնես մարդկանց կամ այլ ապաքաղաքական շրջանակների միջև ռեսուրսների պայքարի մասին է։ Շնորհակալություն։

 Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Գրիգորյան, հանգամանալից զեկուցման համար։

Այժմ մտքերի փոխանակություն։ Հարգելի գործընկերներ, այն պատգամավորները, ովքեր առաջին ընթերցման ընթացքում ցանկանում էին մասնակցել մտքերի փոխանակությանը, բայց դեռ չէին հասցրել գրանցվել կամ այլ պատճառներ կային, կարող են այժմ այս հնարավորությունից օգտվել։ Հերթագրում.

Արուսյակ Ջուլհակյան։

 Ա.ՋՈՒԼՀԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգարժան նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, իրականում ելույթ չէի ունենա, եթե առաջին ընթերցման ժամանակ մեր հարգարժան գործընկեր պրն Էդմոն Մարուքյանն այստեղից հանդես եկած չլիներ ապոկալիպտիկ հայտարարություններով։ Դրանք ինձ ստիպեցին՝ դրանք անարձագանք չթողնել։

Այսպես, պրն Մարուքյանը հայտարարեց. «Ժողովուրդ, ձեզ զրկել են նախագահ ընտրելու իրավունքից, ձեզ զրկել են Երևանի քաղաքապետ ընտրելու իրավունքից, Գյումրու, Վանաձորի քաղաքապետ ընտրելու իրավունքից, հիմա էլ զրկում են պատգամավոր ընտրելու իրավունքից»։

Անտեղյակ մարդու մոտ կարող է ստեղծվել տպավորություն, թե այս «անիրավ» իշխանություններն են ժողովրդին զրկել քաղաքապետ, նախագահ ընտրելու իրավունքից։ Այնինչ, բավական է հետհայացք նայել ու կպարզվի ի՞նչ. կպարզվի հետևյալը, որ պրն Մարուքյանն այս առումով՝ իր դժգոհությունն արտահայտելու հարցում առնվազն մի 6-13 տարով ուշացել է։ Եթե պրն Մարուքյանը կարծում էր, որ նախագահի կամ քաղաքապետի անուղղակի ընտրությունը վատ բան է, պետք է այդ մասին խոսեր տարիներ առաջ։ Մասնավորապես, նախագահին անուղղակի ընտրելու կառուցակարգ նախատեսվել է 2015 թ. սահմանադրական փոփոխությունների ժամանակ, և, որքան հիշում եմ, պրն Մարուքյանը դեմ չի արտահայտվել նման մեթոդին։

Երևանի քաղաքապետի անուղղակի ընտրությունների մասին առաջին անգամ խոսել է 2005 թ. Սահմանադրական փոփոխությունների ժամանակ և ասվել է, որ օրենքով կարող է նախատեսվել Երևանի քաղաքապետի ուղղակի կամ անուղղակի ընտրություն, իսկ 2008 թ. արդեն օրենսդրությունն ընդունվել է այն կերպով, որ 2009 թ. արդեն մենք ունեցել ենք Երևանի քաղաքապետի անուղղակի ընտրություններ։ 2016 թվականին նոր Սահմանադրությանը համապատասխան, ընդունվել է նոր Ընտրական օրենսգիրք, որով անուղղակի ընտրություններ են նախատեսվել ոչ միայն Երևանի, այլ նաև Վանաձորի և Գյումրու քաղաքապետերի համար, և մեր հարգարժան գործընկեր Էդմոն Մարուքյանը կրկին, կարծես թե, դեմ չի արտահայտվել, և մենք կարող ենք եզրակացնել, որ խնդիր չի տեսել այս առումով։

Պրն Մարուքյանն իր խոսքը սահմանափակեց հետևյալով. «Մենք ժողովրդին վերադարձնելու ենք և՛ նախագահ, և՛ պատգամավոր, և՛ քաղաքապետ ընտրելու հնարավորությունը»։ Այս առումով՝ ստիպված եմ հիշեցնել, որ անցած տարի հենց այս դահլիճում բոլորս միասին կոնսենսուսով ընդունել ենք Ընտրական օրենսգրքի փոփոխությունների փաթեթը, որով անցում ենք կատարել համամասնական ցուցակով ընտրությունների բոլոր այն համայնքներում, որոնք ունեն 4 հազարից ավելի բնակիչ։ Այսինքն՝ պրն Մարուքյանի լեզվով ասած, իբր զրկել ենք այդ համայնքների բնակիչներին իրենց քաղաքապետին կամ գյուղապետին ուղղակիորեն ընտրելու հնարավորությունից, և պրն Մարուքյանը ոչ միայն դեմ չի քվեարկել, այլ պրն Մարուքյանի խմբակցությունն աշխատել է այդ նախագծի փաթեթի վրա և կողմ է քվեարկել այդ նախագծին։ Հետևաբար՝ ժողովրդին ինչ-որ բան վերադարձնելու մասին խոստումներ տալուց առաջ, թերևս, պետք էր մտածել այդ քվեարկությունը կատարելուց առաջ։ Շնորհակալություն։

 Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Վաղարշակ Հակոբյան. հանում եք ելույթը։

Արման Բաբաջանյան։

 Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, սիրելի քաղաքացիներ, ես այստեղ հանդես եմ գալիս նախ և առաջ՝ որպես «Հանուն հանրապետության» կուսակցության ղեկավար մարմնի ներկայացուցիչ և չեմ վախենա ասել, որ այստեղ հանդես կգամ նաև արտախորհրդարանական բոլոր դեմոկրատական ուժերի անունից, ովքեր ողջունել են այս նախաձեռնությունը և այս գործընթացը համարել են առաջընթաց, առավել ժողովրդավար և մի կարևոր քայլ պետության, ժողովրդավարության, պետականության ամրապնդման ուղղությամբ։ Ուստի, առաջարկում եմ, որ այստեղ որոշ անհատների, գործիչների մանիպուլյացիաները և շանտաժը, ուղղակի, հաշվի չառնեք։ Դուք սովորույթ ունեք, իհարկե, շանտաժներին, այսպես, ենթարկվել, խնդրում եմ այս առաքելության մեջ հաստատակամ մնալ։

Ես կոչ եմ անում նաև, որպեսզի հանրապետության նախագահն այս փոփոխությունների փաթեթը ստանալուն պես անվարան կերպով ստորագրի փաթեթը և թույլ տա, որպեսզի մենք այս ընթացքը կարողանանք առանց ցնցումների, ժամկետների մեջ մնալով՝ առաջ անցնել։

Բայց, եթե թույլ տաք, մի կարևոր հարցի վրա եմ ուզում կանգ առնել և խոսքս ուզում եմ կենտրոնացնել այդ խնդրի վրա։ Մենք մի տարի առաջ, եթե հիշում եք, սահմանադրական փոփոխությունների հանրաքվեի գործընթացի շրջանում էինք, և վարչապետը քարոզարշավի ընթացքում իմ շատ կարևոր հայտարարություն արեց, որ այդ հանրաքվեի հիմքում մենք պիտի ունենայինք իրավաքաղաքական գնահատական տալը, այսպես, խոհեր ունեինք դրա վերաբերյալ և առաջարկեց, որպեսզի այդ իր առաջարկը քննարկման դրվի քաղաքական շրջանակների կողմից։

Մենք այսօր կարևորագույն առաքելություն ենք ստանձնել, և ես կարծում եմ, որ այս ընտրությունները՝ սպասվող ընտրությունները պատմական և ճակատագրական են, և մենք չենք կարող այս ընտրություններին գնալ առանց այդ գնահատականը տալու և առանց արձանագրելու, թե ինչ է տեղի ունեցել մեր երկրի հետ 1998 թվականից սկսած մինչև 2018 թվականը, և թե ինչպես են շատ որոշակի շրջանակներ, քաղաքական դերակատարներ, պետության ղեկավարներ զավթել մեր պետությունը։ Ըստ էության, մեր ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ 1998 թվականի նախագահական ընտրությունների երկրորդ փուլից մինչև 2018 թվականի դեկտեմբերի 9-ի ԱԺ ընտրությունների ամբողջ համապետական ընտրությունների պատկերը ցույց է տալիս, որ, առնվազն, նախորդ ռեժիմի՝ ՀՀԿ-ի օգտին հավելագրվել է 350-400 հազար ձայն, քվե և հենց այդ միջոցով հավերժացվել է այդ ռեժիմի կյանքը։

Այս պատմական ընտրությունները և դրանց նշանակությունը հաշվի առնելով՝ կարծում եմ, որ այս ԱԺ-ը մինչև ինքնալուծարվելը, անպայմանորեն, պետք է անդրադառնա այս խնդրին և անցյալի այդ առնվազն 25 տարվա պետության զավթման վերաբերյալ իրողությանը, հանդես գա իրավաքաղաքական գնահատականով։ Վաղ թե ուշ մենք դա անելու ենք ձեզ հետ կամ առանց ձեզ։ Այդ գնահատականը, սակայն, այս փուլում կորոշակիացնի մեր պետության, պետականության և ժողովրդավարության թշնամիների շրջանակը։ Մենք հստակ կարձանագրենք, որ երկրի շատ կոնկրետ առաջնորդներ, նրանց ծառայող օլիգարխիկ շրջանակներ, կոալիցիայի մաս կազմած կուսակցություններ, Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողով, տեղական ընտրական հանձնաժողովներ, դատախազություն, դատական համակարգ, Սահմանադրական դատարան և այլ մարմիններ ինչպես են ներգրավվել և մասնակցել պետության զավթմանը, որը ոչ մի պարագայում թույլ չի տա այս մարմիններին որևէ քաղաքական ազդեցության տակ կրկնել այդ հանցագործությունները։

Իրավաքաղաքական այդ գնահատականը և այդ գնահատականից բխող իրավական գործընթացներն այդ անձանց և այդ շրջանակներին ընդմիշտ մոռացնել կտան որևէ դերակատարություն շարունակել քաղաքական դաշտում։ Այսու կարծում եմ, որ պետության զավթման վերաբերյալ իրավաքաղաքական գնահատականն օրախնդիր է, և ես կոչ եմ անում ԱԺ նախագահին, պրն Միրզոյան, և քաղաքական մեծամասնությանը՝ լրջորեն մտածել այդ մասին և մինչև ինքնալուծարվելը հանդես գալ այս նախաձեռնությամբ։ Շնորհակալություն։

 Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արտակ Մանուկյան։

  Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Հարգելի հայրենակիցներ, մեծարգո ԱԺ նախագահ, ճիշտն ասած, մի փոքր ուզում եմ օրակարգից շեղվել, քանի որ մեդիատեռորը մեզ հնարավորություն չի տալիս և այնպիսի տպավորություն է, որ մենք պարբերաբար, ինչպես ասում են, պետք է որոշ բաներ ապացուցենք։ Հուսով եմ՝ առիթ կլինի, որպեսզի ավելի լրջորեն մոտենան այն մեսիջներին, որոնք տարածում են։ Խոսքը վերաբերում է սոցիալական փաթեթին: Իհարկե, երբ ես գրել էի, արդեն նաև աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարությունը հարցերի պարզաբանումը տարածեց, հուսով եմ՝ փարատեց բոլորի կարծիքը, բայց առիթն օգտագործեմ և ևս մեկ անգամ անդրադառնամ:

Հայաստանում ութ տարի շարունակ սոցփաթեթից 147 հազար շրջանակներից օգտվող, որի մեջ չկա մի հատ բարձրաստիճան պաշտոնյա, որովհետև օրենքը թույլ չի տալիս, այսինքն՝ պատկերավոր ասած, գրադարանի աշխատակցից մինչև վարչության պետ, ութ տարի շարունակ ամեն ամիս 6 հազար դրամ, այսինքն՝ 72 հազար դրամ, ծախսելու հնարավորություն են ունեցել: Ծախսելու հնարավորությունը սահմանափակված է չորս ուղղությամբ. մեկն Արցախ և ՀՀ տուրիստական ծառայությունն է, առողջապահության ծառայություն է, հիփոթեքի, վարկի սպասարկում և ուսման վարձ, մենք բոլորս օրենքով մի հավելյալ ուղղություն էլ ավելացրեցինք՝ համահայկական հիմնադրամին փոխանցումները՝ պայմանավորված պատերազմով, նաև Covid-ով պայմանավորված, որտեղ կուտակումներ կային, հնարավոր է, որ մարդիկ ուզենային, օրինակ՝ տուրիզմ էին պլանավորել, չեն իրականացրել Հայաստանում կամ Արցախում, տեղափոխել այդտեղ։

Հիմա, ի՞նչ է եղել Կառավարության որոշմամբ: Ի դեպ, կարծում եմ՝ այստեղ որոշակի միտում կա, որովհետև չկարդալ, կարդալուց հետո չհասկանալ և բաներ գրել, չեմ հասկանում՝ ինչ է հետապնդում, բայց, այնուհանդերձ, Կառավարության որոշմամբ ասվում է, որ մենք մի հատ էլ հնարավորություն ենք ընդլայնում, որ այդ 72 հազարը կարող ես նաև, օրինակ՝ ծախսել լողավազան հաճախելու վրա: Դա է պատճառը, որ հարկային եկամուտները, այսինքն՝ հարկատուները որևէ հավելյալ ծախս այս մասով չեն կրում: Հիմա սրանից ստեղծել մի ինչ-որ, այսպես, մեդիատեռոր, չեմ հասկանում, թե ինչ ենք մենք հետապնդում։

Ես կոչ եմ անում, որպեսզի մարդիկ, որոնք նման նախադասություններ են գրում, նաև պատասխան տան, թե ինչի՞ էին գրում և ինչո՞վ էր դա պայմանավորված, այսինքն՝ կարդացել էին, չէին հասկացել, թե՞ չէին կարդացել, նոր գրել էին։ Շնորհակալություն։

 Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արման Եղոյան։

 Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք, առանց վարանելու կարող եմ ասել, երրորդ հանրապետության պատմության ողջ ընթացքի ամենակարևոր նախագծերից մեկը՝ ընտրական բարեփոխումները, ավելի կոնկրետ՝ ամբողջական, պարզ համամասնական ցուցակի անցնելու նախագիծը։ Շատերը հիմա քաղաքական դաշտում, շատ քաղաքական գործիչներ, պետական պաշտոնյաներ կարծիք են հայտում, թե այս նախագիծը բավականին քննարկված չէ, հանրային քննարկումներ չեն եղել, կարծիքներ չեն հնչել։ Այս նախագիծը քննարկվում է արդեն 25 տարի, 26 տարի՝ 1995 թվականից, եթե չեմ սխալվում։ Այն ժամանակ դեռ, կհիշեք, երբ նույնիսկ այս ռեյտինգային համակարգը չկար, կար երկու թերթիկ՝ համամասնական ընտրակարգ, մեծամասնական, առանձին պատգամավոր էինք ընտրում՝ մեկ հոգու, և առանձին կուսակցություն։ Դեռ այն ժամանակվանից բոլոր կուսակցությունները, բոլոր դասական, կլասիկ կուսակցությունները կողմ էին արտահայտվում, իրենց ամբողջ քաղաքական ճնշումն էին գործադրում բոլոր ժամանակների իշխանությունների վրա, որ անցում կատարեն պարզ համամասնականի։ Եվ հիմա, երբ եկել է այս ճակատագրական պահը, ես ասում եմ՝ ճակատագրական պահ է սա՝ վերջապես, մեր քաղաքական դաշտի առողջացման հիմքերը դնել, կարծիքներ են հնչում, որ վաղ է, շուտ է, բավական չի քննարկվել, այսինչ ստորակետն աջ է կամ ձախ է։ Ընդամենը մեկ հարց է քննարկվում, մեկ հարց՝ փակ, այսինքն՝ պարզ համամասնական ցուցակի անցնելու հարցը։ Եվ բոլոր այն ուժերը, որոնք դեմ են արտահայտվում այս նախաձեռնությանը, ընդամենը, ցանկանում են նախկին քրեաօլիգարխիկ, թաղային հենքի վրա կառուցված իշխանության ռեժիմի համար քաղաքական ապագա ապահովել։ Սա է միակ նպատակը, ուզում եմ շատ պարզ ասել, այնպես որ, միանշանակորեն պետք է կողմ քվեարկենք այս նախաձեռնությանը և անենք ամեն ինչ, որ հնարավորինս շուտ այն մտնի ուժի մեջ։

Ես նաև ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել պրն Համազասպ Դանիելյանին՝ ավելի քան երկու տարի այս նախագծի վրա աշխատելու համար, բոլոր մասնագիտացված միջազգային կառույցների հետ համակողմանի քննարկումներ անցկացնելու համար, ինչքան էլ հիմա ասեն, որ այդպես չի եղել կամ ոչ բավականաչափ է քննարկվել բոլոր քաղաքական ուժերի հետ քննարկելու համար, և կողմ քվեարկենք ու անցնենք առաջ։ Շնորհակալություն։

 Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ռուստամ Բաքոյան. հանում եք ելույթը։ Սուրեն Գրիգորյան, դուք ևս հանում եք։ Համազասպ Դանիելյան, համեցեք։ Պրն Դանիելյանը և՛ հերթագրված է, և՛ խմբակցության անունից կխոսի, կարող եք երկու ժամանակները միասին խոսել։

   Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն, ԱԺ հարգելի նախագահ։ 1995 թվականին, երբ այս դահլիճում այժմ պատգամավոր հանդիսացող մարդկանց մի մասն անգամ դպրոց չէր հաճախում, առաջին անգամ Հայաստանում ներդրվեց պարզ համամասնական ընտրակարգը, և այդ ժամանակ ֆիքսվեց, որ Հայաստանի քաղաքական դաշտը գնում է այդ ուղղությամբ։ Դրան հաջորդող 2-3 ընտրություններին պարզ համամասնական ընտրակարգով ընտրվող պատգամավորների մասնաբաժինն ԱԺ-ում շարունակաբար ավելացավ մինչև 2000-ականները, երբ ակնհայտ էր այդ ժամանակվա իշխանության համար, որ այդ ընտրակարգով հնարավորություն չի ունենալու՝ ԱԺ-ում ունենալ մեծամասնություն, և սկսվեց մի երկար պատմություն այն մասին, թե ինչու է կարևոր մեծամասնական ընտրակարգը։ Այն մեծամասնական ընտրակարգը, որտեղ, ես ուզում եմ ձեզ հիշեցնել, 131 պատգամավորից վերջին էտապում 41-ն էին մեծամասնականով առաջադրվում, որտեղ տարածքների մեծամասնությունում մեկ հոգի էր առաջադրվում, այսօր մեկը «բդեշխ» բառն օգտագործեց, և երաշխավորում էր ռեժիմի վերարտադրությունը։

ՀՀ-ում եղել են շատ տարբեր կուսակցություններ։ Եղել են կուսակցություններ, որոնք խոսել են, օրինակ՝ Ռուսաստանի ինտեգրացիայից և Միացյալ Նահանգների և ՆԱՏՕ-ի հետ սերտ հարաբերություններից, եղել են կուսակցություններ, որոնք խոսել են Ադրբեջանի հետ փոխզիջումներից կամ Կուր-Արաքսյան հանրապետություն ստեղծելուց, եղել են կուսակցություններ, որոնք ջատագով են եղել ավանդական արժեքների և ազատականներ՝ ամենատարբեր գաղափարներ դավանող։ Եթե դրանց գերակշիռ մեծամասնությանը մի հարց միավորել է, դա եղել է այն հարցը, որ Հայաստանում անհրաժեշտ է պարզ համամասնական ընտրակարգ։ 26 տարի տևած այս էպոպեան այսօր հասնում է իր տրամաբանական ավարտին։

2015 թվականին, երբ այդ ժամանակ շատ կարևոր էր, բոլորիս հայտնի պատճառներով, նոր խմբագրությամբ Սահմանադրություն ունենալ, դրա մեջ ներառված կարևոր, այսպես, գայթակղիչ հանգամանքներից մեկն այն էր, որ ֆիքսվեց, վերջապես, որ լինելու է համամասնական ընտրակարգ։ Անցավ մի քանի ամիս, եկավ Ընտրական օրենսգիրքն ընդունելու պահը, և պարզեցինք, որ համամասնականի մի շատ յուրահատուկ տարատեսակ է դրված, որտեղ վերարտադրվում էր մեծամասնական ընտրակարգի տրամաբանությունը շատ առումներով, ավելին, ինչ-որ առումով կրկնապատկվում էր այդ օրվա իշխանության վերարտադրվելու հավանականությունը։

Երբ մտահոգություն են հայտնում տարածքներից պատգամավորներ ունենալու մասին, մենք խոսում ենք մի երկրի մասին, որտեղ ունեցել ենք տարածքներ, որտեղից վերընտրվել են պատգամավորներ, ովքեր չորս, իսկ հետո հինգ տարին մեկ անգամ գնացել են այնտեղ, մի հատ ասֆալտ են փռել, մի հատ դպրոցի կտուր են վերանորոգել և նորից վերադարձել են Երևան կամ Դուբայ։ Այդպես է տարածքը, աշխարհագրությունը ներկայացված եղել։

Խնդիրն իրականում շատ պարզ է, և մեր առաջ դրված նախագծի բովանդակությունն էլ է շատ պարզ՝ վերջակետ դնել 25 տարի շարունակ տևած այս պատմությանը, որ տարբեր պատրվակներով, իշխանության կազմը տարբեր դեմքեր է ունեցել, տարբեր պատրվակներով հետաձգվել է։

Իհարկե, ցավալի է և մի քիչ պարադոքսալ, որ այդ փոփոխությունները միշտ ընդդիմությունն է ուզում, այսօր ընդդիմությունը չի աջակցում, բայց գովելի է, որ իշխանությունը կամք ունի այս պրոցեսը հասցնել տրամաբանական ավարտին։ Հաջորդ քայլով մենք առաջ ենք շարժվելու դեպի ավելի համընդգրկուն ընտրական ռեֆորմ և առաջիկայում դա մանրամասն քննարկելու առիթ կունենանք։ Շնորհակալություն։

   Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այժմ եզրափակիչ ելույթներ. Տիկին Գրիգորյան. ասելիք չունեք, տիկին Ջուլհակյան. դուք՝ ևս, հիմնական զեկուցող Վահագն Հովակիմյանը ևս ասելիք չունի։

Հարգելի գործընկերներ, ըստ այդմ՝ հարցի քննարկումն ավարտվեց, մեզ մնում է միայն քվեարկել։ Հիշեցնեմ, որ քննարկվող նախագիծը սահմանադրական օրենք է, ուստի պետք է ընդունենք պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների առնվազն 3/5-ով։

Եվ այսպես, քվեարկության է դրվում Արման Բաբաջանյանի, Սերգեյ Բագրատյանի, Վահագն Հովակիմյանի և Համազասպ Դանիելյանի կողմից ներկայացված՝ «Հայաստանի Հանրապետության ընտրական օրենսգիրք» սահմանադրական օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ և ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 82

Դեմ՝ 0

Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է։

Հարգելի գործընկերներ, օրակարգը սպառված է, նիստը հայտարարում եմ փակված։




ԱԺ Նախագահ  |  Պատգամավորներ|  ԱԺ խորհուրդ  |  Հանձնաժողովներ  |  Խմբակցություններ  |  Աշխատակազմ
Օրենսդրություն  |   Նախագծեր  |  Նիստեր  |   Լուրեր  |  Արտաքին հարաբերություններ   |  Գրադարան  |  Ընտրողների հետ կապեր  |  Հղումներ  |  RSS