National Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.amNational Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.am
HOME | MAIL | SITEMAP
ArmenianRussianEnglishFrench
Արխիվ
1.10.2019

Երկ Երք Չրք Հնգ Ուր Շբթ Կիր
01 02 03 04 05 06
07 08 09 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31
 
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎ
ՅՈԹԵՐՈՐԴ ԳՈՒՄԱՐՄԱՆ ԵՐՐՈՐԴ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆ

ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ N 9

1 հոկտեմբերի 2019

Ժամը 10:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ, ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼՆԵՐ ՎԱՀԵ ԷՆՖԻԱՋՅԱՆԸ ԵՎ ԱԼԵՆ ՍԻՄՈՆՅԱՆԸ
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի պատգամավորներ։ Խնդրում եմ տեղադրել քարտերը եւ նախապատրաստվել գրանցման։ Գրանցում։

Գրանցվել է 83 պատգամավոր, քվորում կա, կարող ենք սկսել նիստը։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-«Ազգային ժողովի յոթերորդ գումարման երրորդ նստաշրջանի օրակարգում լրացումներ կատարելու մասին» Ազգային ժողովի որոշման նախագիծը ներկայացնելու համար ձայնը տրվում է ԱԺ նախագահ Արարատ Միրզոյանին: Պրն Միրզոյան, համեցեք։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, «Ազգային ժողովի յոթերորդ գումարման երրորդ նստաշրջանի օրակարգում լրացումներ կատարելու մասին» Ազգային ժողովի որոշման նախագծի առաջին բաժնում պարտադիր քննարկման երկու հարց կա, դրանք ընդգրկվում են նստաշրջանի օրակարգ առանց քվեարկության:

Երկրորդ բաժնում, ինչպես հիշում եք, այն հարցերն են, որոնց վերաբերյալ գլխադասային հանձնաժողովը դրական եզրակացություն է տվել։ Այս անգամ դրանք 12-ն են եւ կրկին ընդգրկվում են նստաշրջանի օրակարգ առանց քվեարկության:

Երրորդ բաժնում ընդգրկված հարց չունենք, այսինքն` չունենք նախագիծ, որի վերաբերյալ գլխադասային հանձնաժողովը բացասական եզրակացություն է տվել:

Ես ավարտեցի, գուցե հարցեր լինեն։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարցերի համար՝ հերթագրում։ Հարցեր չկան։ Մտքերի փոխանակության համար՝ հերթագրում։ Հերթագրված պատգամավորներ եւս չկան։

Հարգելի գործընկերներ, «Ազգային ժողովի յոթերորդ գումարման երրորդ նստաշրջանի օրակարգում լրացումներ կատարելու մասին» Ազգային ժողովի որոշման նախագծի առաջին բաժնում պարտադիր քննարկման երկու հարց կա, որոնք ընդգրկվում են յոթերորդ գումարման երրորդ նստաշրջանի օրակարգ առանց քվեարկության։

Երկրորդ բաժնում այն հարցերն են, որոնց վերաբերյալ գլխադասային հանձնաժողովը ներկայացրել է դրական եզրակացություն։ Դրանք 12-ն են, որոնք նույնպես յոթերորդ գումարման երրորդ նստաշրջանի օրակարգում են ընդգրկվում առանց քվեարկության:

Երրորդ բաժնում ընդգրկված հարց չկա, այսինքն` մշտական հանձնաժողովները որեւէ նախագծի բացասական եզրակացություն չեն տվել:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Էդ ասել էի արդեն, պրն էնֆիաջյան (ծիծաղում է, ծիծաղում են դահլիճում)

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ես հիմա, ըստ էության, պիտի ձեր թույլտվությամբ ներկայացնեմ 2019թ. հոկտեմբերի 1-ին գումարվող նիստերի օրակարգը եւ ասեմ, որ նախագծի առաջին բաժնում պարտադիր քննարկման 6 հարց ունենք, դրանք ընդգրկվում են օրակարգ առանց քվեարկության, եւ երկրորդ բաժնում ունենք 13 նախագիծ։

Տեղեկացնեմ, որ Ազգային ժողովի խորհուրդը սեպտեմբերի 30-ին՝ երեկ, իր հերթական նիստում քննարկել է այս բաժնում նախագծերի ընդգրկման, դրանց քննարկման հաջորդականության հետ կապված առաջարկները եւ քվեարկությամբ հաստատել է դրանք:

Խորհրդի որոշմամբ Կառավարության կողմից ներկայացված «Տարածքային կառավարման մասին» եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթի քննարկման տեւողությունը սահմանվել է մինչեւ 3 ժամ, իսկ «Սահմանադրական դատարանի դատավոր (անդամ) Հրայր Թովմասյանի լիազորությունները դադարեցնելու հարցով Սահմանադրական դատարան դիմելու մասին» Ազգային ժողովի որոշման նախագծի քննարկման տեւողությունը` մինչեւ 4 ժամ:

Ըստ էության, պրն Էնֆիաջյան, ես ավարտեցի, հարցեր կարող են լինել։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հարցերի համար՝ հերթագրում։ Հարցեր չկան։

Մտքերի փոխանակության համար՝ հերթագրում։ Հերթագրված պատգամավորներ եւս չկան։

Հարգելի պատգամավորներ, ձեզ ներկայացվեց «Ազգային ժողովի յոթերորդ գումարման երրորդ նստաշրջանի օրակարգում լրացումներ կատարելու մասին» Ազգային ժողովի որոշման նախագիծը։ Խնդրում եմ հարցեր տալու համար հերթագրվել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սիրելի գործընկերներ, քվեարկենք։ Եվ այսպես, քվեարկության է դրվում Ազգային ժողովի 2019 թվականի հոկտեմբերի 1-ին գումարվող հերթական նիստերի օրակարգի նախագծի երկրորդ բաժինն ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն։

Կողմ՝ 97
Դեմ՝   0
Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է։

Օրակարգը հաստատվեց, կարող ենք սկսել աշխատանքները:

Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «Պետական գույքի մասնավորեցման 2017-2020 թվականների ծրագրի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցող՝ Պետական գույքի կառավարման կոմիտեի նախագահ Նարեկ Բաբայան։

Ն.ԲԱԲԱՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, ներկայացված հարցով առաջարկվում է «Պետական գույքի մասնավորեցման 2017-2020 թվականների ծրագրի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը։

Նախագծով առաջարկվում է փոփոխություններ կատարել օրենքի մասնավորեցման ենթակա պետական բաժնեմաս ունեցող ընկերությունների ցանկում։

Ծրագրի ցանկից առաջարկվում է հանել «Էներգաիմպեքս» եւ «Հայփոստ» ՓԲԸ-ները: «Էներգաիմպեքս» ՓԲԸ-ը մասնավորեցման ենթակա օբյեկտների ցանկից հանելու առաջարկությունը ներկայացրել է նախկին էներգետիկ ենթակառուցվածքների եւ բնական պաշարների նախարարությունը հետեւյալ հիմնավորմամբ. էներգետիկայի արտահանման եւ ներկրման գործընթացն անխափան իրականացնելու նպատակով   էլեկտրաէներգետիկական մեծածախ շուկայում չկարգավորվող գներով էլեկտրաէներգետիկական մեծածախ շուկայի մասնակիցներից  եւ  ինքնավար էներգաարտադրողներից էլեկտրական էներգիա գնելու, ներկրելու, վաճառելու եւ արտահանելու գործընթացն առաջարկվում է իրականացնել միայն պետական մասնակցությամբ առեւտրային կազմակերպության կողմից, որի դերում ներկայումս հանդես է գալիս էլեկտրական էներգիայի մեծածախ առեւտրի լիցենզիա ունեցող «Էներգաիմպեքս» ՓԲԸ-ը։

«Հայփոստ» ՓԲԸ-ը մասնավորեցման ենթակա օբյեկտների ցանկերից հանելու առաջարկություն ներկայացրել է նախկին ՀՀ տրանսպորտի, կապի եւ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նախարարությունը հետեւյալ հիմնավորմամբ. ներկայում ՀՀ ամբողջ տարածքում «Հայփոստ» ՓԲԸ-ն իրականացնում է փոստային կապի ունիվերսալ ծառայություններ նույնիսկ ամենահեռավոր գյուղերում՝ անկախ դրանց տնտեսապես անարդյունավետ լինելու գործոնից։ «Հայփոստ» ՓԲԸ-ի մասնավորեցման դեպքում գյուղական բնակչության մեծամասնության համար փոստային կապի ունիվերսալ ծառայություններն ընկերության համար կդառնան ոչ արդյունավետ եւ ՀՀ ամբողջ տարածքում խիստ ռիսկային կդառնա ունիվերսալ փոստային կապի ծառայությունների ամբողջ ծավալով մատուցումը։ Հետեւաբար` ՀՀ ամբողջ տարածքում փոստային կապի ծառայությունների մատչելիությունը եւ հասանելիությունն ապահովելու նպատակով անհրաժեշտ է «Հայփոստ» ՓԲԸ-ն պետական բաժնեմասը պահպանել որպես պետական սեփականություն։

Մասնավորեցման ծրագրից հանելու դեպքում որպես կառավարման արդյունավետ մոդել առաջարկվում է հետագայում կիրառել ընկերության բաժնետոմսերի հանձնումը հավատարմագրային կառավարման։

Նախագիծը համաձայնեցված է, խնդրում եմ հավանության արժանացնել։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հիմնական զեկուցողին հարցեր ուղղելու համար հերթագրում։

Գեւորգ Պապոյան։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բաբայան, տեսեք, ինձ համար, կարծում եմ, բավականին հիմնավոր թեզ է  առաջ քաշվում, որ գյուղական համայնքներում, այո, փոստային ծառայությունները, միգուցե, մասնավոր տնտեսվարողի համար չլինեն այնքան էլ, այսպես ասենք, ձեռք տվող, եւ հետեւաբար՝ կարող են այդպիսի ծառայություններ չմատուցվել, եւ մեր 601 համայնքներից շատերի բնակիչներն իրապես այդ ծառայությունից չօգտվեն։ Բայց այս համատեքստում նաեւ ես ուզում եմ հասկանալ. իմ տեղեկություններով` «Հայփոստ»-ում բարձրագույն ղեկավարության մոտ շատ բարձր աշխատավարձեր են, այս հարցն ինչպե՞ս է կարգավորվում, եւ ծախսեր-ծառայություններ-աշխատավարձ հարաբերակցության մեջ պետությունն ունի՞ որեւէ դերակատարում, թե՞ ոչ։

Ն.ԲԱԲԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Անկեղծ ասած, ես նման ինֆորմացիայի չեմ տիրապետում, բայց կարծում եմ, որ հավատարմագրային կառավարման կամ կոնցեսիոն կառավարման մրցույթի ժամանակ դրվում են նախապայմաններ, պայմաններ, եւ այդ պայմաններով ստորագրվում է պայմանագիրը։ Իսկ թե այդ պայմանների շրջանակներում ինչպիսի՞ եկամուտներ կկարողանա գեներացնել ընկերությունը, անկախ նրանից, թե դա որ ընկերությունն է եւ, ըստ դրա` ինչպիսի աշխատավարձեր տալ իր աշխատակիցներին՝ արդեն իր ներքին խնդիրն է։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք։ Չկա՛։ Արթուր Գրիգորյան։

Ա.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բաբայան, «Էներգաիմպեքս» ընկերությունը ժամանակին եղել է պետական ՓԲԸ, ամբողջությամբ պետությունն է եղել այս ընկերության հիմնադիրը, այն ժամանակին իրականացրել է համապատասխան գործունեություն, այսինքն՝ զբաղվել է էլեկտրաէներգետիկայի ոլորտում էլեկտրաէներգիայի ներկրման, արտահանման գործունեությամբ, անմիջապես արտադրողներից նաեւ գնել է էլեկտրաէներգիա եւ իրականացրել է իր գործունեությունը։ Դուք ունե՞ք ինֆորմացիա, թե ինչպիսի՞ եկամուտներ է կարողացել ապահովել, ի՞նչ արդյունավետությամբ է աշխատել այս ընկերությունը, ներկայումս  ի՞նչ ակտիվներ ունի ընկերությունը, ո՞ր ակտիվներն են, որ մենք նորից հանձնում ենք պետությանը։

Ն.ԲԱԲԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ճիշտն ասած, էդ նախկինի հետ կապված` ինֆորմացիա ես չունեմ, բայց ընկերությունն անշարժ գույք չունի, իր գործունեությունն իրականացնում է Երեւան, Մյասնիկյան 5/1 հասցեում գտնվող 105 մ մակերեսով տարածքում։ Ակտիվների հետ կապված` իմ հիշելով` 196 մլն դրամ է գնահատված արժեքը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք։

Ա.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-196 մլն դրամ ինքն իր հաշվի համարի վրա ունի որպես ակտիվ։ Ես երեւի պարզ չասացի, հա՞, ընկերությունը ժամանակին զբաղվել է նմանատիպ գործունեությամբ, հետո հիմնավորվել է, որ այն պետք է սեփականաշնորհվի, հիմա հիմնավորում ենք, որ պետք է նորից վերադառնա պետությանը։ Ի՞նչն ենք հիմնավորում, որպես ի՞նչ։

Ն.ԲԱԲԱՅԱՆ

-Բանն այն է, որ լիցենզավորման գործընթացի ժամանակ օրենքով արգելված է մյուս ընկերություններին, մասնավորապես, «Հայէլեկտրացանցեր»-ին եւ ԲԷՑ-ին, նման գործունեությամբ զբաղվել, եւ կարիք կա, որ լիցենզիա ունեցող պետական ՓԲԸ-ն իրականացնի այս գործառույթը։ Սա է եղել, ուրեմն, ոլորտը կարգավորող մարմնի հիմնավորումը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սերգեյ Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բաբայան, «Էներգաիմպեքս» ընկերությանը, փաստորեն, մենք տալիս ենք ինչ-որ չափով մենաշնորհային արտոնություն։ Եթե գնում էր մասնավորեցման, նպատակն էր նաեւ, որ այդ մենաշնորհային արտոնությունը վերացվեր։ Հիմա, եթե մենք նորից հետ ենք բերում պետական կարգավորման, մենք, փաստորեն, խնդիր կարող ենք ունենալ 2018թ. հուլիսի 1-ին ընդունված օրենքի հետ, որտեղ մենք ազատականացրել ենք էներգետիկայի արտադրությունը եւ արտահանումը։ Ի՞նչ կասեք սրա վերաբերյալ։

Ն.ԲԱԲԱՅԱՆ

-Կասեմ հետեւյալը, որ, համենայն դեպս, «Էներգաիմպեքս»-ից բացի, այլ ընկերություն չի ստեղծվել, որ զբաղվում է այդ գործունեությամբ, եւ մյուսը, որ ավելի կարեւոր է, պետական լիազոր մարմինը գտել է այս գործունեությունը կարգավորելն իր համար ռազմավարական կարեւոր նշանակություն ունեցող։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք։ Պրն Բագրատյանի խոսափողը...

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Դուք ճիշտ եք, որ դա կարեւոր գործառույթ է եւ ստրատեգիական նշանակություն ունի, բայց մենք պետք է հասկանանք, թե մրցակցային իրավիճակը խաթարելուն ուղղված  քա՞յլ է սա, թե՞ ոչ, եւ մենք պետք է նայենք միջազգային կարգավորիչ նորմերը եւ համապատասխանեցնենք։ Կարծում եմ՝ այստեղ դեռեւս աշխատելու տեղ ունեք եւ պետք չի շտապել, որովհետեւ փոխկապակցված խնդիր ենք լուծում։ Այսինքն՝ նորից պետական կարգավորման հարթության վրա թողնելով՝ մենք հնարավորություն ենք ստեղծում որոշակի մենաշնորհացման գործընթաց իրականացնել։ Հետեւաբար՝ առաջարկում եմ դրան զուգահեռ, նաեւ ստեղծել հնարավորություն, որ մասնավոր ընկերությունները նույնպես կարողանան մրցակցային դաշտում գնելու եւ արտահանելու մեծածախ իրավունք ունենալ։ Շնորհակալություն։

Ն.ԲԱԲԱՅԱՆ

-Կարո՞ղ եմ արձագանքել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եթե արձագանք կա...

Ն.ԲԱԲԱՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, բանն այն է, որ որեւէ մեկը չի արգելել, եւ մասնավորը նույնպես կարող է զբաղվել այդ գործունեությամբ համապատասխան լիցենզիա ունենալու դեպքում, եւ այս ընկերության բաժնետոմսերը պետության կառավարմանը լինելու դեպքում որեւէ կերպ չի խաթարվում մրցակցայնությունը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Մյուս անգամ, պրն Բագրատյան։ Արկադի Խաչատրյան։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բաբայան, հարցս վերաբերելու է «Հայփոստ»-ին։

Ժամանակին «Հայփոստ»`ի հայեցակարգի համաձայն՝ «Հայփոստը» պետք է վերածվեր «Հայփոստբանկ»-ի, որը ենթադրում էր, որ այն վերածվելու էր Հայաստանի ամենալայն ցանցով ամենախոշոր բանկերից մեկին` ներկայացված լինելով գրեթե բոլոր գյուղական համայնքներում, որպեսզի հասանելի դարձվեին բոլոր ծառայությունները, այդ թվում՝ բանկային։ Հետագայում, քանի որ սա պահանջում էր շատ մեծ ներդրումներ՝ բանկային բոլոր նորմատիվները պահպանելու համար, մոտեցումը փոխվեց եւ սկսվեց օրենքի նախագծի մշակում, որով փորձ էր արվում «Հայփոստ»-ին տրամադրել օրենքի ուժով բանկային գործառնություններ իրականացնելու իրավունք առանց լիցենզիայի, որին, իհարկե, ժամանակին նաեւ ես՝ որպես Կենտրոնական բանկի ներկայացուցիչ, շատ խիստ դեմ եմ արտահայտվել եւ շատ ուրախ եմ, որ այդ նախագիծը չդարձավ օրենք։ Հիմա, ես ուզում եմ հասկանալ, թե այդքան իրադարձություններից  հետո հիմա ի՞նչ է փոխվում, եթե սա հանում ենք։ Մենք գիտենք, որ «Հայփոստ»-ն անհրաժեշտ է, որպեսզի մեծ ներդրումներ կատարվեն գործունեության արդյունավետության բարձրացման համար։ Մասնաճյուղերը փակելու փաստարկը, կարծում եմ՝ կարելի է լուծել` մասնավորեցման պայմանագրով՝ պարզապես  արգելելով դրանց փակումը եւ պահանջելով, որպեսզի պահպանվեն, այսինքն՝ դա լուծում ուներ։ Ո՞րն է հիմիկվա Կառավարության հայեցակարգը՝ «Հայփոստ»-ի հետ կապված, ի՞նչ է սպասվում այդ կազմակերպությանն ապագայում։

Ն.ԲԱԲԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Առաջարկվելու է հավատարմագրային կառավարման մրցույթ, եւ մշակվում են ձեր ասած պայմանները, այդ թվում՝ եւ մի շարք ծառայությունների մատուցման ավելացումը։ Դուք գիտեք, որ այս թվականի փետրվարի 15-ին լրացել է «Հայփոստ»-ի հետ պայմանագրի ժամկետը, եւ այն մեկ տարով երկարացվել է։ Այդ երկարացումը նրա համար է, որ հնարավոր լինի մշակել եւ վերջնականացնել այդ նախապայմանները, որից հետո արդեն կլինի հավատարմագրային կառավարման մրցույթ։

Ես չեմ կարող նշել բանկայինի մասով, բայց կարծում եմ, որ բնակչությանը հենց իրենց համայնքներում մատուցվող մի շարք այլ ծառայություններ պետք է ավելի հասանելի դարձնենք, քան կան հիմա «Հայփոստ»-ում։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Պրն Բաբայան, որքանով ես տեղյակ եմ, նախատեսվում է կոնցեսիոն պայմանագրի երկարաձգում ընդամենը մեկ տարով։ Բնականաբար, ոչ մի կոնցեսիոներ չի իրականացնի այն ծավալի ներդրումներ, որոնք անհրաժեշտ են կազմակերպության հետագա արդյունավետ գործունեության համար։ Ակնհայտ է, որ այստեղ մասնավոր ներդրումների անհրաժեշտություն է լինելու եւ շատ մեծ։ Չեմ կարծում, որ պետությունն ինքը կարող է դա անել։ Հետեւաբար՝ եթե մենք հանում ենք մասնավորեցման ցանկից, նշանակում է՝ շատ խիստ եւ կտրուկ փոփոխություն է տեղի ունենում` «Հայփոստ»-ի հետագա ճակատագրի հետ կապված։ Դրա համար ուզում եմ հասկանալ՝ ավելի հեռուն նայելով, լավ, էս մի տարին էլ անցավ, հետո ի՞նչ է լինելու, այսինքն՝ սա խնդրի լուծում չի, բոլորս հասկանում ենք։

Ն.ԲԱԲԱՅԱՆ

-Բանն այն է, որ բաժնետոմսերի, համենայնդեպս, գերակշիռ փաթեթի պահպանումը պետությունը համարում է կարեւոր ռազմավարական, իսկ կոնցեսիոն կամ հավատարմագրային կառավարման մրցույթի նախապատրաստումն է։ Բնականաբար, այս մեկ տարում չի, որ պետք է այդ հարցը լուծվեր։ Մեկ տարին պետք է նախապատրաստելու համար՝ սույն մրցույթն իրականացնելու համար։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Թագուհի Թովմասյան։

Թ.ԹՈՎՄԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես երկու հարց եմ ուզում տալ։ Մեկը մտավախությունն է այն մասին, թե արդյո՞ք մենք առաջիկայում կունենանք համայնքներ, որտեղ, իսկապես, «Հայփոստի» ծառայությունը, ընդհանրապես, կփակվի, որովհետեւ հայտնի է, որ համայնքներ ունենք, որ միակ աշխատող հիմնարկը եւ արտաքին աշխարհի հետ կապը «Հայփոստ»-ն է։

Եվ երկրորդ հարցը. ուզում եմ, առիթից օգտվելով, հետաքրքրվել «Golden Palace» հյուրանոցի ճակատագրով։ Արդյո՞ք պետությունը պատրաստվում է արդեն իր կառավարման ներքո գտնվող այդ հյուրանոցն օգտագործել ըստ նշանակության, թե՞ դառնալու է պետական կառավարման ենթակայության տակ գտնվող այն մյուս շենք-շինությունների նման, որոնք կամաց-կամաց քանդվում են, որովհետեւ ահազանգեր կան, որ մեկ-երկու պատուհան կոտրվել է։

Ն.ԲԱԲԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Առաջին հարցի մասով. ամբողջ նպատակն այն է, որ որեւէ գյուղական համայնքում «Հայփոստ»-ի բաժանմունք չփակվի, եւ Կառավարության դիրքորոշումը դա է եւ ամեն ինչ պետք է արվի, որ այդպիսի բան տեղի չունենա։

«Golden Palace»-ի մասով պետք է ասեմ, որ առայժմ, թեեւ որոշումը կայացվել է, դեռեւս հանձնման-ընդունման աշխատանքները չեն ավարտվել, եւ ընդունելուց հետո լավագույն առաջարկով այն պետք է տրվի կամ հավատարմագրային կառավարման, որպեսզի համապատասխան օպերատորն աշխատացնի որպես հյուրանոց եւ/կամ հանվելու է սակարկություններով մրցույթի կամ աճուրդի։ Այսինքն՝ մենք չենք պահելու հենց այնպես եւ շատ կարճ ժամկետում մտադրություն ունենք հանձնել հավատարմագրային կառավարման եւ/կամ վաճառել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք:

Թ.ԹՈՎՄԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մի կարճ ճշգրտում. որ ասում եք` կարճ ժամկետում, այդ կարճ ժամկետն ի՞նչ է ենթադրում։ Շնորհակալություն։

Ն.ԲԱԲԱՅԱՆ

-Հուսով եմ՝ մինչեւ Նոր տարի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Տարոն Սիմոնյան։ Գայանե Աբրահամյան։ Սուրեն Գրիգորյան։

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Պրն Բաբայան, ես ընդհանուր տրամաբանությունը սենց հասկացա. քանի որ որոշ համայնքներում «Հայփոստ»-ի համար եկամտաբեր չի իրականացնել, առհասարակ, ունենալ փոստային բաժանմունք, բայց մենք մեզ չենք կարող թույլ տալ այնտեղ չունենալ, ուստի, այս գործընթացն ուղղված է նրան, որ դրանք պահպանվեն։ Բայց ես ուզում եմ հասկանալ ընդհանուր տրամաբանությունը. երբ մեկ տնտեսվարող սուբյեկտ ամբողջ Հայաստանի տարածքում, ըստ էության, միայն ինքն է ինչ-որ ծառայություն մատուցում եւ իրականացնում, արդյո՞ք տրամաբանական չի, որ առանձին տեղերում այդ պայմաններում, երբ մենակ ինքն է շուկայում դե ֆակտո, առանձին տեղերում, այո, կարող է հատվածական ոչ եկամտաբեր գործունեություն իրականացնել, բայց ընդհանուր, այսինքն՝ ամբողջ գործունեության եկամտաբեր լինելու համատեքստում դա, ըստ էության, նորմալ դիտվել։ Ավելին ասեմ. էս վերջերս մենք, ճիշտ է, դրա համար չենք ընդունել, բայց «Դատական ակտերի հարկադիր կատարման ծառայության մասին» օրենքում փոփոխության արդյունքում, ուղղակի, մեկ նամակ ավելացնելով` ակնհայտ է, որ «Հայփոստ»-ի եկամտաբերությունը շատ ավելացել է։ Այսինքն՝ էլի եմ ասում` նպատակը դա չի եղել, ուղղակի, օրենքի կարգավորումը դրան է բերել, արդյո՞ք դա նորմալ պատճառաբանություն է, որ առանձին տեղերում փակվում է, երբ, ըստ էության, միակ տնտեսվարող սուբյեկտը, որն իրականացնում է այդ գործունեությունը, հենց «Հայփոստ»-ն է։

Ն.ԲԱԲԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Որեւէ տեղ չի փակվել, պրն Գրիգորյան, բայց նպատակն այն է, որ որեւէ տեղ չփակվի էլ։ Այսինքն՝ իհարկե, քիչ բնակչություն ունեցող գյուղական համայնքներում այդ գործունեությունը եկամտաբեր չի եւ, ինչպես նշեցիք, դա պետք է հավասարակշռվի։ Եվ հիմա էս ծրագրից հանելու նպատակը միայն դա էլ չի, այլ նաեւ մի շարք այլ ծառայություններ, եւ, առհասարակ, ընկերության հետագա ռազմավարությունը մշակելը, որից հետո արդեն կդրվի հավատարմագրային կառավարման մրցույթի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք։

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Հասկանում եմ, որ դեռեւս չի փակվել։ Չէի ասում` փակվել է, ասում էի, որ ես հասկացա, որ այս նախագիծն ուղղված է նրան, որ եթե սենց գնա` փակվելու է։ Որպեսզի դա թույլ չտանք, նաեւ այս նախագիծը պետք է ընդունվի, որովհետեւ զուտ եկամտաբերության տրամաբանության մեջ «Հայփոստ»-ին ձեռք չի տալիս առանձին համայնքներում բաժանմունքներ պահել։ Ես ասում եմ՝ հասկանում եմ, որ ձեռք չի տալիս, բայց երբ ինքը դե ֆակտո մոնոպոլիստ է երկրում ու միայն ինքն է ծառայություն մատուցում, հա՞, տրամաբանական է, որ առանձին հատվածներում իր գործունեությունը կարող է ոչ եկամտաբեր լինել։ Արդյո՞ք էդ էն զիջումը չի, որին պետք է տնտեսվարող սուբյեկտը գնա էն պարագայում, երբ ամբողջ ծավալը, ըստ էության, իրեն է տրված։ Իսկ հավատարմագրային կառավարումով, ոնց հասկանում եմ, հարցը չի լուծվում, որովհետեւ պետությունը մի հատ դե ֆակտո ոչ եկամտաբեր հատված իր հաշվին պահում է, որովհետեւ ունի դրա պարտավորությունը, որ մարդիկ, ի վերջո, կարողանան փոստային ծառայությունից օգտվել, երկրորդը. մի հատ էլ գումար է ծախսում, որպեսզի տրվի դա հավատարմագրային կառավարման։

Բայց ավելի շատ կխնդրեմ հարցիս առաջին հատվածին պատասխանել, էլի։ Այսինքն՝ արդյո՞ք դա նորմալ չի, որ ինչ-որ հատվածում, այո, ունենա ոչ եկամտաբեր հարց, եթե ամբողջ ծավալն ինքն է իրականացնում։

Ն.ԲԱԲԱՅԱՆ

-Ամբողջ բանն այն է, որ մեր տեսանկյունից նորմալ է եւ դրա համար էլ դա որպես նախապայման պետք է պարտադրվի, բայց, դրանից բացի, նաեւ այլ ծառայություններ, եւ ընդհանրապես ռազմավարությունը, որ պետք է լիազոր մարմինը մշակի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արմեն Եղիազարյան։

Ա.ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բաբայան, իմ հարցը եւս կապված է «Հայփոստ»-ի հետ։ Ինձ հետաքրքիր է, որ դուք ներկայացնեք, այն դեպքում, երբ «Հայփոստ»-ը հանձնվի պետությանը, կոնկրետ քաղաքականությունը՝ կապված ոչ թե միայն նամակների եւ այլ գործառույթների հետ, այլեւ առ այն, որ «Հայփոստ»-ն այսօր իրականացնում է նաեւ տնտեսական զարգացման գործառույթ, այն է, որ շատ արտադրողներ, գործարարներ իրենց ապրանքներն աշխարհի տարբեր երկրներ առաքում են «Հայփոստ»-ի միջոցով։ Ու այսօր «Հայփոստ»-ը բավականին լավ պայմաններ է առաջարկում, վերջերս նույնիսկ գնային իջեցում արեց Հայաստանից դեպի արտերկիր ուղարկվող միավոր արժեքի համար։

Այս առումով` պետությունն ի՞նչ քաղաքականություն է ստանձնում, ի՞նչ երաշխիքներ կան, որ կշարունակվի այս պրոցեսը դրական առումով, այս իմաստով, որովհետեւ միայն դիտարկել, ուղղակի, որպես փոստային ծառայություն, ինքն այսօր ինտերնետում, էլեկտրոնային հարթակներով ապրանքների վաճառքի լուրջ խնդիր է լուծում եւ խրախուսում է կոնկրետ տնտեսության զարգացումը։

Ն.ԲԱԲԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ամբողջովին իրավացի եք, բայց մի բան կա, որ դուք նշեցիք՝ անցնի պետությանը։ Տեսեք, հիմա դա պետական է եւ տրված է կառավարման, եւ ամբողջ նպատակն այն է, որ խզում տեղի չունենա, եւ տեղի ունենա մեկ այլ մրցույթ, որտեղ կհաղթի չգիտենք ով եւ կշարունակի բոլոր ձեր նշած ծառայությունները եւ մի բան էլ ավելին։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք:

Ա.ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ

-Ինձ հետաքրքիր է՝ կան արդյո՞ք այդ մրցույթի նախապայմանները, որ հրապարակեք, մենք հասկանանք, թե ովքեր են, որ հնարավոր է` հաղթեն այդ մրցույթը, այսինքն՝ մենք հստակ իմանանք։

Ն.ԲԱԲԱՅԱՆ

-Կներեք, ես կխնդրեմ, որպեսզի դուք այդ հարցը, որը վերաբերում է բուն ոլորտը կարգավորող գործառույթներին, հաջորդիվ ուղղեք ոլորտի կարգավորմամբ զբաղվող լիազոր մարմնին, որովհետեւ Պետական գույքի կառավարման կոմիտեի տիրույթում են գտնվում այն ընկերությունները, որոնք ներկայացված են մասնավորեցման եւ հիմա մասնավորեցման ցանկից հանելու հետ կապված է սույն հարցը։ Իսկ ձեր հարցը, կարծում եմ` շատ տեղին է, բայց պետք է ուղղել համապատասխան մարմնին։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ըստ այդմ, պրն Բաբայան, հարցերն ավարտվեցին, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Շնորհակալություն։

Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Հովիկ Աղազարյանին` տնտեսական հարցերի հանձնաժողով։

Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի փոխխոսնակներ, հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք «Պետական գույքի մասնավորեցման 2017-2020 թվականների ծրագրի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի նախագիծը, ըստ որի՝ առաջարկվում է ծրագրից հանել «Էներգաիմպեքս» եւ «Հայփոստ» ՓԲԸ-ները։

Կառավարության ներկայացուցիչ պրն Բաբայանը հանգամանալից ներկայացրեց հարցի էությունը։ Այն քննարկվել է մեր հանձնաժողովում եւ միաձայն հավանության է արժանացել։ Այնպես որ, խնդրում ենք պատեհ առիթին քվեարկությամբ հաստատել այս օրենքի նախագիծը։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, պրն Աղազարյան, հարցերի ժամանակը լրացել է։ Մտքերի փոխանակության համար՝ հերթագրում։ Գեւորգ Պապոյան։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ըստ էության, հիմա ես պաշտպանելու եմ մի նախագիծ, տրամաբանորեն սովորաբար հակառակ բանն եմ այս ամբիոնից նշել, միշտ նշել եմ, որ մասնավորն ավելի լավ է կառավարում, հետեւաբար՝ մենք պետք է տանք մասնավորին։ Սակայն այս դեպքն իրականում մի փոքր այլ է։ Հանրապետության 601 համայնքների մեծ մասում, ուղղակի, մասնավոր ոչ մի ներդրում չի լինի «Հայփոստ»-ի մասով, որովհետեւ տնտեսապես անարդյունավետ կլինի,  հետեւաբար՝ մեր բնակչության մի զգալի տոկոս ուղղակիորեն կենսաթոշակ ստանալու կամ թերթ գնելու կամ տարբեր տեսակի վճարումներ կատարելու համար խնդիրներ կունենա։

Պարզ օրինակ. վերջերս մենք ընդունեցինք պրն Բագրատյանի օրենսդրական նախաձեռնությունը, երբ ՋՕԸ-երի վճարումները պետք է «Հայփոստ»-ի միջոցով կատարվեն, այս ծառայությունն ուղղակիորեն այդ մարդիկ չեն կարողանա իրենց գյուղերում կատարել։

Բայց ես կուզեի մի բանի մասին նշել. «Հայփոստ» ընկերությունը, ըստ էության, տնտեսապես անարդյունավետ եւ թանկ ծառայություններ է մատուցում, եւ մենք պետք է դրա մասին խոսենք։ Շատ պարզ օրինակ. օրինակ՝ աշխատավարձ վճարելու դեպքում «Հայփոստը» 150 մլրդ դրամի աշխատավարձ է վճարել, ներողություն, կենսաթոշակ, որը կազմում է ընդհանուր կենսաթոշակների 60 տոկոսը, եւ պետությունը դրա համար վճարել է 1,5 մլրդ  դրամ. բանկերը՝ մնացած 40 տոկոսը՝ 120 մլրդ դրամ, եւ պետությունը դրա համար վճարել է ընդամենը 80 մլն դրամ։ Այսինքն՝ «Հայփոստ»-ի մատուցած ծառայությունները 12,5 անգամ ավելի թանկ են, քան բանկերի մատուցած ծառայությունները։ Հետեւաբար՝ այստեղ մենք ունենք խնդիր եւ նոր կոնցեսիոն կառավարման կառավարիչը կլինի դա, թե հետագայում մասնավորը կլինի, թե որեւէ այլ տեսքով, մենք պետք է ձգտենք այս ծառայությունները դարձնել հնարավորինս ավելի էժան, ընդհանրապես, «Հայփոստ»-ի մատուցած ծառայությունները, որովհետեւ, կրկնում եմ, դրանք մրցունակ չեն։ «Հայփոստ»-ն այսօր աշխատում է, այսպես ասենք, որովհետեւ ինքը չունի մրցակից եւ, ըստ էության, բոլոր ծառայությունները, այո, կրկնում եմ, հիմնականում ոչ մրցունակ են։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սերգեյ Բագրատյան, եւ դահլիճում էլ լռություն, էլի, խնդրում եմ։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ հարգարժան նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, նպատակը հարցի, որ ես տվեցի Բաբայանին, հետեւյալն է. մենք, ուրեմն, 2018թ. հուլիսի 1-ով ազատականացրել ենք էլեկտրաէներգիա արտադրելու եւ վաճառելու շուկան` դրանով իսկ սպասելով, որ ենթաօրենսդրական ակտեր կլինեն, նոր կառուցակարգեր կլինեն` մեխանիզմը հասկանալու եւ գործողության մեջ դնելու համար նշված օրենքները։ Այսինքն՝ սա ի՞նչ է նշանակում. էլեկտրաէներգիա արտադրող ընկերությունը կարողանա ազատ իր էլեկտրաէներգիան արտահանել Վրաստան։ Ասենք՝ վրացական մի ընկերություն ցանկանում է էլեկտրաէներգիա գնել Հայաստանից, հայկական մի էներգիա արտադրող ընկերությունից, այդ ընկերությունը կարողանա ազատ պայմանագիր կնքել վրացական կողմի հետ եւ վաճառի իր արտադրած էլեկտրաէներգիան։ Պայմանական ասած՝ եթե Հայաստանի էլեկտրացանցերը 1 կվտ-ն ընդունում է 22 դրամով, ինքը կարողանա վրացական կողմին վաճառել 30 դրամով։

Էս ազատական օրենսդրության հետ կապված` հիմա, եթե մենք «Էներգաիմպեքս»-ին բերում ենք նորից պետական դաշտ, թողնում ենք պետական դաշտում, մենք խնդիր ենք ստեղծում էն ազատականացման ընթացքի հետ կապված, որովհետեւ «Էներգաիմպեքս»-ը նախկինում, մինչեւ հլը մի 20 տարի առաջ ունեցել է այդ իրավունքը, որ ինքը գնի էներգիա եւ արտահանի։ Հիմա սա մասնավորեցվում է, որ ինքը չխանգարի էն գործառույթներին, որոնք պետք է մասնավոր ընկերություններն անեն, այսինքն՝ իրենց արտադրանքը վաճառեն։ Հիմա մենք ի՞նչ ենք անում. ասում ենք՝ սա թող մնա պետական կարգավորման տակ եւ միայն ինքը լիցենզիա ունենա եւ իրավունք ունենա, որ արտադրողներից գնի եւ մեծածախ վաճառի, արտահանի այլ երկրներ։ Այսինքն՝ մենք այստեղ խաթարում ենք արտադրողի իրավունքը, այսինքն՝ արտադրողը կարող է 30 դրամով վաճառել, էս դեպքում «Էներգաիմպեքս»-ը կարող է նույն գործառությունն անել, բայց այդ 8 դրամը ոչ թե մնա արտադրողին, այլ մնա իրեն, որովհետեւ ինքը միջնորդական գործունեություն է իրականացնում։

Այս իմաստով, այս նախագծի հետ կապված` կցանկանայի մի հատ լրացուցիչ ուսումնասիրել, որովհետեւ, նորից եմ ասում, մենք խաթարում ենք արտադրողի իրավունքը տվյալ դեպքում, եւ հարցը ոչ թե վերաբերում է Պետգույքին, այլ կոնկրետ էներգետիկայի նախարարությանը, որովհետեւ նրանք պետք է կարգավորեն այս խնդիրը, ոչ թե Պետգույքը։ Պետգույքն ընդամենը կատարում է իր գործառույթը։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արտակ Մանուկյան։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի գործընկերներ։ Ես կփորձեի մի փոքր խոսել ավելի շատ «Հայփոստ»-ի ծառայություններից, քանի որ պարզ դառավ, որ այս թեման չափազանց կարեւոր է եւ առնչվում է չափազանց շատ մեծ քանակով մարդկանց հետ։ Եթե ուսումնասիրենք ֆինանսական հաշվետվությունները, ինչը ես անում էի, ակնհայտ է, որ փոստային ծառայությունները, ի տարբերություն, ճիշտն ասած, պրն Եղիազարյանի դիտարկումների, պետք է ասեմ, որ, ընդհանրապես, ծառայությունների թվայնացմանը զուգընթաց «Հայփոստ»-ի ծառայությունների արդյունավետությունը պետք է անկում ապրի։ Եթե դուք փորձեք ուսումնասիրել, հիմնականում ոստիկանությունը, որն այդ ակտերն ուղարկում էր, հա՞, եւ պետական բյուջեից մեծ հաշվով գումար էր վճարվում եւ դրանով էր պայմանավորված, որ ինքը կենսունակ է, բայց ինչ-որ մի պահի մենք պետք է այս հարցի շուրջ առնչվենք։ Իհարկե, ես կողմ եմ լինելու նախագծին, բայց մի քանի դիտարկումներ եմ ուզում ներկայացնել, որ ապագայում մենք հաշվի առնենք։ Հիմա մենք ո՞ր մոդելին ենք գնում, ընդհանրապես, կենտրոնացվա՞ծ փոստային ծառայությունների, այսինքն՝ «Հայփոստ»-ի, թե՞, օրինակ՝ ապակենտրոնացված, մարզային կտրվածքներով ավելի ճկուն մոդելների։ Եվ երբ մենք գնանք էն երկրորդին, ինքը հնարավորություններ է ընձեռում նաեւ մեծացնել ինչպես ճկունությունը, այնպես էլ որոշակի տարածաշրջան՝ մարկետինգի հատույցը եւ այլն։ Եվ պրն Պապոյանի, ճիշտն ասած, էն հիմնական դիտարկումները, որ նաեւ ֆինանսական հաշվետվություններն ուսումնասիրելիս նկատում ենք, այսինքն՝ վարչական ծախսերի բավականաչափ մեծ մակարդակ, որի մասով, եթե մենք խոսում ենք հանրային բառի մասին, որն ազդում է սակագնի մասին, մենք էս մասով էլ պետք է ուսումնասիրություններ անենք։ Այսինքն՝ սկսած գնումներից մինչեւ աշխատավարձ, որը վերջնահաշվում անդրադառնում է սակագնի վրա, մենք պետք է ուսումնասիրենք։ Եվ այո, ակնհայտ է, որ, օրինակ` եթե մենք զուգընթացներ իրականացնենք, հա՞, օրինակ՝ բանկային ծառայությունների հետ, համանման ծառայությունները շատ ավելի թանկ են «Հայփոստ»-ում, քան այդ նույն ծառայությունները մատուցվում են բանկային համակարգի կողմից։ Եվ եթե մենք մի հատ էլ ենք վեկտոր դնում, ասում ենք՝ այ, մենք թվային օրակարգ ենք գնում, այս ծառայությունների մեծ մասը կարող է, ընդհանրապես, պետության կողմից անվճար մատուցվել։ Այսինքն՝ ասածն այն է, որ այդ խնդիրը, որ սոցիալական խեղում չբերի, մենք պետք է փորձենք նաեւ այդ մոդելների կոնտեքստում քննարկել էն տեղերը, որտեղ սփռվածությունը բավականաչափ քիչ է, մենք էլի պատրաստ լինենք որոշակիորեն ապահովել այդ ծառայությունները, բայց էն տեղերում, որ սփռվածությունը բավականաչափ մեծ է, մենք չպիտի պետական բյուջեից անուղղակիորեն ոչ մրցակցային ծառայությունների համար գումարներ վճարենք։ Շնորհակալություն ուշադրության համար։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Նիկոլայ Բաղդասարյան։ Հանո՞ւմ եք։ Սուրեն Գրիգորյան։

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Ես միայն մի հատվածի եմ ուզում անդրադառնալ։ Պրն Բաբայան, որ եզրափակիչ ելույթ լինելու է, կուզեմ` դրան անդրադառնաք, էլի, էդ հատվածին։Տեսեք, ես տրամաբանությունը սենց եմ հասկանում, նորից պետք է ներկայացնեմ, որովհետեւ, անկեղծ ասած, իմ հարցի ձեր պատասխանը, միգուցե, ես լավ չհասկացա։ Պետությունն իր, այսինքն՝ փոստային ծառայության մատուցման ամբողջ ծավալը պատվիրակում է մի հատ մասնավոր ընկերություն։ Վերցվում է ամբողջական փաթեթ. էստեղից շահութաբերությունը շատ է, էս մի մարզից քիչ է եւ այլն։ Հիմա, տրամաբանությունը, ոնց որ թե հենց էդ պարագայում, երբ ամբողջը տրվում է, դա է լինում, որ դու ոչ թե տեղային մենակ, սենց, յուղոտ կտորներն ես վերցնում՝ պայմանական ասած, այլ վերցնում ես ամբողջը, մի տեղ շահում ես, մի տեղ տուժում ես, ընդհանուր պետք է հաշվես՝ ընդհանուր շահո՞ւմ ես, թե՞ տուժում ես, որոշես՝ վերցնե՞ս, թե՞ չվերցնես։ Հիմա այս տրամաբանությունն ինձ կամ բացատրեք՝ ինչո՞ւ է սխալ, ինչո՞ւ եմ ես սա սխալ հասկանում, ու տենց չի, կամ եթե սա սենց է, չեմ կարողանում հասկանալ, թե ինչո՞ւ պետությունը չի կարողանում «Հայփոստ»-ի հետ նոր պայմանագիր կնքելիս բանակցել ու այս նույն տրամաբանությունը շարունակել, որպեսզի չկանգնի առանձին մարզերում բաժանմունքների փակման հարցը, որովհետեւ եթե ընկերությունն ասում է՝ էս առանձին մարզերում ինձ համար շահութաբեր չի, ես ոչ շահութաբերները փակում եմ, մենակ շահութաբերներն եմ թողնում, դա իմ սկզբնական ասած տրամաբանությանը հակասում է։ Էդ դեպքում ասում եմ՝ եթե տենց չի, ուրեմն, պետք է դիվերսիֆիկացվի, երեւի թե։ Կուզեմ, որ էս հատվածին մի հատ անդրադառնաք։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եզրափակիչ ելույթներ։ Պրն Աղազարյան, անհրաժեշտություն տեսնո՞ւմ եք։ Ո՞չ։ Նարեկ Բաբայա՞ն, համեցեք։

Ն.ԲԱԲԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ուրեմն, անդրադառնամ հնչած մտքերին, նախ՝ «Էներգաիմպեքս»-ի մասով, պրն Բագրատյան։

Բանն այն է, որ սա մոնոպոլ ընկերություն է եւ ժամանակին, ենթադրաբար, օրենսդրական կարգավորումները տրված են եղել, որ լինի միայն էս մեկը, եւ հետո տարվել է մասնավորեցման, որ մասնավորի ձեռքում լինի, ինչ-որ մեկի ձեռքում եւ վերջ։ Հիմա, նախ՝ դրվում է նորից պետության տիրույթ եւ նաեւ Կառավարությունը կամ դուք համատեղ օրենսդրական կարգավորումներ պետք է փոխեք, համենայնդեպս, ինձ տեղեկացրեցին, որ այդ կարգավորումները նախատեսվում են, որ հնարավոր լինի նաեւ մասնավորի համար մրցակցային դաշտ ապահովել։

Ես կարծում եմ, որ մինչեւ երկրորդ ընթերցումը, եթե կան հարցեր, արդեն կոնկրետ ոլորտը կարգավորող մարմնի հետ այդ հարցերը պետք է ճշտել, ճշգրտել, որովհետեւ վստահ եմ, որ որեւէ հարց չկա, որ հնարավոր չի գտնել լավագույն լուծումը։

Ինչ վերաբերում է «Հայփոստ»-ի մասով, տեսեք, պրն Մանուկյան, ուրեմն, նախ՝ ամբողջը չի, որ «Հայփոստ»-ն է տիրապետում, պրն Գրիգորյան, կխնդրեմ, որ լսեք, ամբողջ փոստային ծառայությունները չեն, որ «Հայփոստ»-ն է իրականացնում։ Մենք ունենք նաեւ այլ ընկերություններ, որոնք ոչ փոստային, բայց մրցակցային, այսինքն՝ արդեն հնչեց, որ ինտերնետով գնումների հետ կապված մի շարք ծառայություններ կան եւ ամենայուղոտ կտորներն իրականում հենց նրանք են վերցրել, եւ ես գիտեմ, որ այստեղ օրենսդրական լրջագույն կարգավորման կարիք կա։ Փոստայինի մասով, կոնկրետ «Հայփոստ»-ի մասով, տեսեք, ոչ թե պետք է վերակնքել «Հայփոստ»-ի հետ եւ դնել ձեր նշած պայմանները, այլ վերակնքումը, առհասարակ, ենթադրում է, որ մենք տալիս ենք հնարավորություն միայն մեկին, մինչդեռ լավագույն առաջարկը ստանալու համար պետք է անենք նոր մրցույթ, որտեղ հնարավորություն ունենան մասնակցել նոր խաղացողներ, ավարտում եմ, իսկ դրա համար հարկավոր է, որ դա մասնավորեցման ցանկից դուրս եկած լինի, որ բաժնետոմսերը պատկանեն պետությանը եւ տրվի, հանվի մրցույթի։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Բաբայան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Հարգելի պատգամավորներ, քննարկում ենք ԱԺ պատգամավոր Գեւորգ Պապոյանի կողմից ներկայացված «ՀՀ պաշտպանության ժամանակ զինծառայողների կյանքին կամ առողջությանը պատճառված վնասների հատուցման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցող՝ Գեւորգ Պապոյան։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, հիշեցնեմ՝ ինչի մասին է խոսքը։ Մենք միաձայն առաջին ընթերցմամբ ընդունել ենք այս օրենքը, եւ հանձնաժողովը եւս միաձայն դրական եզրակացություն է տվել երկրորդ ընթերցմամբ նախագիծը ներկայացնելու համար։

Գործող իրավակարգավորումներով` նոտարները եւ անհատ ձեռնարկատերերը դրոշմանիշային վճարը, այսինքն՝ հայրենիքի պաշտպանության համար զոհված կամ վիրավորված անձանց այդ հիմնադրամին միջոցներ ուղղելու համար պետք է որեւէ կերպ եկամուտ ստացած լինեին, այսինքն՝ կա՛մ իրենց գործունեությունից, կա՛մ որեւէ այլ հիմքով։ Եվ այս պարագայում, եթե, բնականաբար, օրենքն այնպիսին է, որ եթե եկամուտ չկա որեւէ հիմքով, ապա նրանք դրոշմանիշային վճարներ չէին կատարում։ Հիմա օրենքի փոփոխության արդյունքում մենք այդ կախվածությունը ոչ թե կապում ենք նրա հետ, թե եկամուտ որեւէ հիմքով ստացել է, թե՝ ոչ, այլ շահութահարկ վճարում է նա, թե՝ ոչ։ Իսկ շահութահարկը` այդ 5000 դրամ գումարները պարտադիր են, ամենամսյա են, հետեւաբար՝ այս պարագայում, անկախ եկամուտ ստանալու հիմքից, այդ 5000 դրամների հետ նաեւ նրանք  վճարելու են այդ 1000 դրամները։

Ըստ էության, կանխելով հարցը, միգուցե, այդպիսի հարց կլինի, թե մենք սրանով լրացուցիչ բեռ դնո՞ւմ ենք, թե՞ ոչ, ես նշեմ, որ բազմաթիվ, հարյուրավոր, հազարավոր նոտարներ, անհատ ձեռնարկատերեր իմանալով այս օրենսդրական բացի մասին, պատրաստակամորեն վճարել են այդ 1000 դրամները, եւ միայն առանձին դեպքերում է այս խնդիրն առաջացել։ Հետեւաբար՝ ես վստահ եմ, ուղղակի, որ նման խնդիր չկա, ավելին, ես կարող եմ մի փոքր պատմական էքսկուրսով պատասխանել այս հարցին։ Ինչպես Նապոլեոն Բոնապարտն է նշում` «Այն ժողովուրդը, որը պատրաստ չի կերակրել իր սեփական բանակին, ստիպված է լինելու կերակրել ուրիշ բանակների»։ Հետեւաբար` ես վստահ եմ, որ մեր գիտակցումը մեր բոլոր անհատ ձեռնարկատերերի եւ նոտարների մոտ կա, եւ հետեւաբար՝ ես չեմ վախենա եւ կնշեմ, որ մենք այս օրենքով, ընդամենը, տեխնիկական խնդիր ենք լուծել։ Եվ, ըստ էության, պրակտիկայում նման պրոբլեմ, կարելի է ասել, գրեթե, չունենք։ Այսքանը, հարցերի դեպքում սիրով կպատասխանեմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Դժվար թե, պրն Պապոյան, գրավոր առաջարկներ չեն եղել, հարցեր էլ չեն կարող լինել։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Եթե կարելի է, այդ դեպքում մեկ ավելացում անեմ, պրն Միրզոյան։

Առաջինից երկրորդ ընթերցման ընթացքում Կառավարությունն առաջարկել է երկու տեխնիկական փոփոխություն, որն իրականացրել ենք, որոնք կապված են նորմատիվ իրավական ակտերի հետ, ակտերի օրենքի հետ. «փոփոխություններ» բառը դարձրել ենք փոփոխություն, «ենթակետ» բառը դարձրել ենք կետ։ Այսքանը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում պաշտպանության եւ անվտանգության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Քրիստինե Պողոսյանին։

Ք.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Հարգարժան նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, ինչպես արդեն գործընկերս նշեց, առաջինից երկրորդ ընթերցում առաջարկներ չենք ստացել,

«ՀՀ զինծառայողների կյանքին կամ առողջությանը պատճառված վնասների հատուցման մասին» ՀՀ օրենքում տեխնիկական փոփոխություն ենք կատարում։ Փոփոխությունը պայմանավորված է 11-րդ եւ 15-րդ կետերի միջեւ հակասությամբ, մասնավորապես, 15-րդ կետի 2-րդ մասով։ Հանձնաժողովը դրական եզրակացություն է տվել, խնդրում ենք կողմ քվեարկել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Պողոսյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում պաշտպանության նախարարի տեղակալ Մակար Ղամբարյանին։

Մ.ՂԱՄԲԱՐՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, ներկայացված օրենքի նախագծով, ինչպես արդեն ներկայացրեցին պատգամավորները, առաջարկվում է վերացնել այն անհամապատասխանությունը, որը կա օրենքի երկու հոդվածների միջեւ։ Կառավարության կողմից օրենքի նախագծի առաջին ընթերցման եւ երկրորդ ընթերցման շրջանակներում ներկայացված առաջարկություններն ամբողջությամբ ընդունված են։ Ձեր քննարկմանն է ներկայացվում նախագծի լրամշակված տարբերակը, այլ առաջարկություններ չունենք։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Ղամբարյան։

Այժմ մտքերի փոխանակության համար՝ հերթագրում։ Ելույթներ չկան։ Եզրափակիչ ելույթներ, պրն Ղամբարյան, անհրաժեշտություն չե՞ք տեսնում, տիկին Պողոսյան, դուք եւս անհրաժեշտություն չե՞ք տեսնում, պրն Պապոյան, դուք՝ եւս։ Բոլորը Բոնապարտի հետ համաձայն են, պրն Պապոյան։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Այժմ քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «Պետական տուրքի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում լրացում կատարելու մասին» եւ «Գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկույց՝ տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցվածքների նախարարի տեղակալ Վաչե Տերտերյան։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ։ ԱԺ մեծարգո նախագահ, նախագահություն, պատգամավորներ, ԱԺ ուշադրությանն է ներկայացվում «Պետական տուրքի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում լրացում կատարելու մասին» եւ «Գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում լրացում կատարելու մասին» նախագծերը։

Այս նախագծերը բովանդակությամբ վերաբերում են համայնքներին արտոնություն տրամադրելուն՝ կապված ինքնակամ կառույց հանդիսացող շինությունների, մասնավորապես, ավելի մեծ տարածում ունեցող ավտոտնակների նկատմամբ սեփականության իրավունքի գրանցման եւ այդ գրանցման հետ կապված պետական տուրքի վճարների գումարները տարաժամկետելու, երկու տարով, եռամսյակային պարբերականությամբ, ամեն հերթական եռամսյակում 1/8-րդ չափով վճարելու հետ։

Խնդիրն ինչո՞վ է պայմանավորված։ Մենք գիտենք, որ համայնքներում, ցավոք սրտի,  հատկապես խոշոր համայնքներում ունենք բավականաչափ թվով, հազարավոր ապօրինի շինություններ եւ գույք, որոնք մեր օրենսդրությամբ եւ իրավական կարգավորումներով համարվում են այն սուբյեկտների սեփականությունը, որոնց պատկանում է հողը: Այս գործընթացը կանոնակարգելու համար մեր համայնքային իշխանությունները պիտի կարողանան այդ գույքերը որպես համայնքային սեփականություն գրանցել, որպեսզի հետո կարողանան պատշաճ տիրապետել, նույնիսկ քանդել կամ, չգիտեմ, ինչ-որ ձեւով տիրապետել, մեծ հաշվով, այս պահին գոնե կարելի լինի տալ վարձակալության սահմանափակ ժամկետով, որպեսզի հետո կարելի լինի այդ գույքի կամ հողերի հետ որոշակի գործառույթներ իրականացնել։ Հակառակ պարագայում, համայնքներն ամեն կոնկրետ սուբյեկտի հետ ընկնում են դատական պրոցեսների մեջ, որոնք երկարատեւ են եւ շատ դեպքերում` ոչ արդյունավետ։

Մի գնահատական կարող եմ, ուղղակի, պատգամավորների համար հնչեցնել, որ Երեւան քաղաքում մենք ունենք այսպիսի հաշվառում ու գնահատական, որ առկա է շուրջ 35 հազար գույք։ Եթե պատկերացնենք, որ համայնքը սկսի ինչ-որ ինտենսիվությամբ էդ 35 հազար գույքերը գրանցել որպես համայնքային սեփականություն, ապա էն 26 հազարները, որոնք պայմանավորված են պետական ռեգիստրում գրանցելու եւ տուրքերի հետ՝ 25 հազար պլյուս 1000 դրամ, էական ծանրաբեռնվածություն կարող են լինել համայնքային բյուջեների վրա։ Իսկ եթե մենք այս տարաժամկետումը տալիս ենք, արտոնությունը տալիս ենք, ապա համայնքները կկարողանան այդ ֆինանսական ծախսերը համաչափ բաշխել երկու տարվա մեջ, եւ, դրան զուգահեռ, նաեւ այդ գույքերի տնօրինման, տիրապետման կամ վարձակալության տրամադրման շնորհիվ ապահովել հետադարձ ֆինանսական հոսքեր, ինչը բյուջեները կդնի ավելի հարմարավետ իրավիճակում։

Սա է երկու օրենքների բովանդակությունը։ Մենք գտնում ենք, որ սրանով կխթանենք կամ ավելի հեշտ կդարձնենք համայնքային իշխանությունների համար ապօրինի շինությունների հետ օրենքով նախատեսված եւ իրենց իրավասություններում գտնվող գործառույթների իրականացումը, ինչը կբերի հնարավորության մեծացման՝ ավելի պատշաճ այդ լիազորություններն իրականացնել։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցերի համար՝ հերթագրում։ Արտակ Մանուկյան։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցս հետեւյալն է. ես ճի՞շտ եմ հասկանում, որ մենք հիմա այս նախագծով նախկինում միանվագ, միանգամից էին վճարում, հիմա մենք փորձում ենք այդ հորիզոնը մեծացնել եւ եռամսյակը մեկ, ըստ էության, վճարումներ անել։

Բա, լավ, եթե էս ենք իրականացնում, ակնհայտ է, որ փողն ունի ժամանակային արժեք, այսինքն՝ նույն էդ դրամը կամ ինչ արժույթը դրամով, հա՞, պետական տուրքը, սկզբնական տարում եւ երկու տարի հետո դրա տարբեր թվեր են։ Ո՞րն է այն մոտիվացիան, որ էն մարդիկ, ովքեր ուզում են ավելի շուտ էդ ծառայությունները, ըստ էության, օրինականացնել եւ վճարում կատարել, օգտվեն սրանից։ Հակառակ դեպքում, բոլորի ռացիոնալ վարքագիծը լինում է՝ էդ ժամանակաշրջանն ինչքան վերջ տեղափոխենք, էնքան լավ։ Ո՞նց ենք ազդում, որ ռացիոնալ վարքագիծ լինի այդ գործընթացը շուտ իրականացնելը, նաեւ` ֆինանսական ռացիոնալության տեսանկյունից։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար, պարզաբանեմ։ Խոսքը չի վերաբերում մարդկանց, դուք հարցը տվեցիք մարդկանց մասով, որովհետեւ բոլոր այն դեպքերում, երբ քաղաքացիներն ուզում են օրենքով սահմանված կարգով օրինականացնել իրենց ապօրինի շինությունները, իսկ այդպիսի կարգ կա, եթե այդ շինությունները համապատասխանում են որոշակի չափորոշիչների, ապա տեղի է ունենում լրիվ ուրիշ գործընթաց։ Այսինքն՝ իրենք հենց դիմելուց հետո որոշակի ժամանակակարգով կամ ժամանակացույցով այդ պրոցեսն անցնում են։

Այստեղ խոսքը վերաբերում է ուրիշ բանի։ Եթե չկա օրինականացնելու այդ նախաձեռնությունը կամ չկա օրինականացնելու այդ հնարավորությունը՝ որովհետեւ ակնհայտ է, որ կան հատվածներ, որոնց վրա դրված ապօրինի գույքերը երբեւէ չեն օրինականացվելու, մեր համայնքները դա գիտեն։ Այսինքն՝ դրանք 60 հոդվածի են կամ, չգիտեմ, քաղաքաշինական գլխավոր հատակագծերով են ինչ-որ բաներ նախատեսված, նորմատիվներին չեն համապատասխանում։ Խոսքն այս դեպքում գնում է հետեւյալի մասին. համայնքն այդ ապօրինի գույքը պիտի գրանցի որպես համայնքային սեփականություն, որովհետեւ այդ ապօրինի գույքը գտնվում է համայնքային սեփականության հողի վրա։

Եվ ձեր հարցը՝ տարաժամկետելու։ Մենք այդ արտոնությունը տալիս ենք ոչ թե ֆիզիկական անձին, այլ մեր համայնքներին։ Այս պարագայում, երեւի, ինձ հետ կհամաձայնեք, որ մոտիվացիոն ֆոնն ակնհայտ է, եւ համայնքները շահագրգիռ են` ավելի շուտ այդ համայնքային սեփականությունները գրանցել։ Իհարկե, այս դեպքում դեմոտիվացիան աշխատում է նրանում, որ իրենք...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կարող եք նախադասությունն ավարտել։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Հա, այնուամենայնիվ, երեւի, պատկերացրեցիք, մենք ուզում ենք, որ իրենք ավելի հարմարավետ կարողանան այդ գրանցումն անել, համայնքները, բայց ոչ ֆիզիկական անձինք։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք, պրն Մանուկյան։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Եթե ավելացնելու բան ունեք, ավելացրեք։ Շնորհակալություն։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Հա, էդ էր ընդամենը, որովհետեւ, եթե խոսքը ֆիզիկական անձանց մասին է, նրանք լրիվ այլ պրոցեդուրայով գնում են։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Գեւորգ Պապոյան։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Տերտերյան, ես ուզում եմ հասկանալ՝ խոսքն ի՞նչ չափի գումարների մասին է, որը համայնքների համար խնդիր է առաջացրել։ Օրինակ` Երեւան քաղաքի դեպքում տարեկան դա ի՞նչ գումար է, որը մենք, ըստ էության, բաժանում ենք երկու մասի։

Եվ միայն Երեւանո՞ւմ եւ խոշոր քաղաքներո՞ւմ կա այս պրոցեսը, այս խնդիրը, թե՞ օրինակ, ասենք՝ գյուղական համայնքներում էլ մենք ունենք այդպիսի պրոբլեմ, ապօրինի շինություն կա՞, թե՞ չկա, ի՞նչ վիճակում են դրանք։ Շնորհակալություն։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցի ֆինանսական գնահատականը. ես պատահական թիվը չհնչեցրեցի, որովհետեւ ճշգրիտ թվեր, բնականաբար, չեն կարող լինել այն առումով, որ, վերջին հաշվով, ապօրինի շինությունները գույքագրվում են ինչ-որ պարբերականությամբ, եւ պիտի, համենայնդեպս, ենթադրել, որ այդ գույքագրումները չեն կարող լինել հարյուր տոկոսանոց եւ հավաստի, անկասկած, ինչ-որ մի տեղ ինչ-որ մի բան կվրիպի աչքից կամ չի երեւա։ Հենց դրանով էլ դրանք ապօրինի են, էլ չեմ ասում, որ դա բավականին մեծածավալ աշխատանք է իրենից ենթադրում։ Երեւանի պարագայում մենք ունենք գնահատված 35 հազար կամ շուրջ 35  հազար ապօրինի շինություն, կարելի է որոշակի ստրապոլացիա անել մյուս համայնքների վրա եւ այդ ապօրինությունները գնահատել, ենթադրենք` խոշոր քաղաքների՝ Գյումրիի, Վանաձորի, մեր մյուս մեծ քաղաքների՝ Հրազդանի, Աբովյանի եւ այլն,բոլոր մնացածների պարագայում։ Հիմա դուք ասում եք՝ ֆինանսական ի՞նչ ծավալի է։ Այս պարագայում դա կախված է նրանից, թե համայնքներն ինչ կոնկրետ խնդիրներ, ինչ կոնկրետ ծավալի խնդիրներ են տեսնում, որովհետեւ մինչեւ այս արտոնությունները, համենայնդեպս, պիտի գնահատվեր, թե մենք բյուջեից ինչ ծավալի վճարումներ պիտի անենք։ Ես ասացի՝ 25 հազար եւ 1 հազար, այսինքն՝ 26 հազարի մասին է խոսքը։ Ամեն մի գույքը գրանցելու համար համայնքի պիտի ծախսի 25 պլյուս 1 հազար դրամ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Թույլ տանք արձագանքի, հա՞։ Պրն Պապոյան, արձագանքո՞ւմ եք։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Պրն Տերտերյան, հարցն ինչում է. տեսեք, ես այսպես եմ կարծում. քանի որ օրենքի նախագծի գաղափար է առաջացել, հետեւաբար՝  ինչ-որ  պատճառ է եղել։ Օրինակ, Երեւանի քաղաքապետը կամ Գյումրի քաղաքապետը, կամ մյուս համայնքների ղեկավարները եկել եւ ասել են, որ այս խնդիրը չենք կարող լուծել, որովհետեւ այդքան գումար չունենք։ Բնականաբար, մոտավոր ինչ-որ հաշվարկներ պիտի եղած լինեն։ Ես ուզում էի հասկանալ՝ այդ հաշվարկներն ինչպիսին են եղել, որ նրանք, այսպես ասած, ուզեցել են այդ խնդիրը լուծել եւ չեն կարողացել այս մեկ տարվա կտրվածքով լուծել կամ միանգամից լուծել եւ ժամանակ են խնդրել, ու մենք ութ անգամվա, այսպես ասած, ութ մասի ենք բաժանել, հա՞, ութ եռամսյակի։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Երեւանի պարագայում դա 910 մլն է, եթե ես ճիշտ եմ հաշվում՝ 35 հազարը՝ 26 հազարով։ Պիտի նաեւ հաշվի առնել, որ բացի սրանից, կան նաեւ չափագրման աշխատանքներ, դրանք էապես ավելի թանկ են։ Այսինքն՝ կամայական գույք գրանցելու համար համայնքները պիտի ծախսեն նաեւ չափագրման աշխատանքներ, վճարներ, ծախսեր։ Էս չափագրումը մասնավոր դաշտ է, մենք այդտեղ չենք կարող մտնել, իհարկե, դրա մեջ էլ որոշակի խնդիրներ կարող են լինել, բայց համայնքները դա կարող են լուծել։ Ենթադրենք՝ եթե նախապես հայտարարեն որոշակի մրցույթներ, գտնեն չափագրողներ, ավելի էժանացնեն էդ ծառայությունները, բայց դա մեր իրավասության… Ես նկատի ունեմ՝ իրավական կարգավորումների առումով մենք դրանք չենք անդրադարձել։

Այս մեծ ծավալով ծախսերը, որոնք համայնքային բյուջեները պիտի անեն, մենք թույլ ենք տվել, որ իրենք իրենց հայեցողությամբ մինչեւ 2 տարի կարողանան ձգել, որովհետեւ ակնհայտ է, որ կլինեն դեպքեր, երբ իրենք այս արտոնությունից չեն էլ օգտվի, որովհետեւ եթե կա գույք, որը կարելի է ձեւակերպել որպես համայնքային եւ միանգամից վարձակալությամբ տրամադրել կարճաժամկետ ինչ-որ մեկին, ապա ես ենթադրում եմ, որ այս պարագայում ֆինանսական հոսքերի բանը թույլ է տալիս դա միանգամից անել։ Իհարկե, դա համայնքն ինքը կորոշի։ Իհարկե, 910 մլն ծավալն իրականում միանգամից մի եռամսյակում չի ծախսվելու, որովհետեւ դժվար է պատկերացնել, որ նույնիսկ Երեւանը 35 հազար այդ ապօրինի գույքը կսեփականացնի, բայց ինչ-որ տրամաբանությամբ դա 1/8-ով ակնհայտ կգնա։ Շնորհակալություն, կներեք։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հաջորդ հարցի համար՝ Սերգեյ Բագրատյան։ Խնդրեմ, պրն Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Տերտերյան, ուզում եմ օրենքի տրամաբանությունը հասկանալ։ Ֆինանսական կողմը լրիվ հասկանալի է, բայց հնարավո՞ր է, որ օրենքը կարգավորի նաեւ այն գործընթացը, ձեր նշած 60 հոդվածի դեպքում, օրինակ, նախկինում ինչպե՞ս էր արվում. 60 հոդվածի դեպքում տվյալ տարածքի վրա մարդը կարողանում էր ժամանակավոր կառույց ստեղծել՝ սրճարաններ եւ այլն, եւ այդ ինքնակամ կառույցը դիմում էր տվյալ համայնքին եւ կարողանում էր սեփականության իրավունք ձեռք բերել, բայց դրա մեջ նաեւ նշվում էր, որ 60 հոդվածի պայմաններում ցանկացած դեպքում համայնքը կարող է խզել պայմանագիրը եւ պահանջել, որ դադարեցնի կամ տեղափոխի իր սեփականությունը։

Հիմա, ձեր նախագծից հնարավո՞ր է, որ ենթադրվում է, որ համայնքն արտոնություն է ունենում, որ այլեւս 60 հոդվածի դեպքում մարդու սեփականությունը, որ կառուցվել է եւ նա ցանկանում է այդ ինքնակամը դարձնել սեփականություն, համայնքը մերժի միանգամից եւ ասի՝ գնա, սա արդեն համայնքային սեփականություն է, եւ որից հետո ես կուզենամ՝ կտամ վարձակալության, չեմ ուզենա՝ չեմ տա քո կառուցածը քեզ։ Շնորհակալություն։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Շատ կարճ մեկնաբանեմ, որ 60 հոդվածի տրամաբանությունը հենց այնպիսին էր, որ այդ 60 հոդվածի համայնքային սեփականության հողերի վրա որեւէ այլ տիպի սեփականություն չէր կարող լինել։ Դուք ինքներդ ձեր հարցի մեջ նշեցիք, որ խոսքը կարող էր վերաբերել ժամանակավոր կառույցներին, որոնք թույլատրվում էին։ Այս պարագայում դրա մասին չի խոսքը, խոսքը գնում է ապօրինի շինությունների մասին։ Ես ասացի, որ ապօրինի շինությունների օրինականացման կարգ կա, որը որոշակի դեպքերում թույլատրում է օրինականացում։ Ձեր ասած 60 հոդվածը եւ էլի շատ ու շատ դեպքեր, պարտադիր չի, որ դա լինի, հատկապես, 60 հոդված, դա կարող է ոչ մի հոդվածի տակ էլ սահմանափակումների առումով չլինել, բայց Երեւանի գլխավոր հատակագծում լինել զարգացման պրոյեկտի, 3-4 տարի հետո, ենթադրենք, ինչ-որ մի տիրույթ, որտեղ նախագիծը կամ գլխավոր հատակագիծը չի տեսնում այս տիպի սեփականությունները։ Սա կնշանակի, որ Երեւանի համայնքը դե յուրե կարձանագրի իր սեփականությունն այդ ապօրինի շինության նկատմամբ, որն ընկել է իր սեփական հողի վրա, դրանից հետո ինքը կորոշի՝ եթե այդ ապօրինի շինության նախաձեռնողի հետ կարելի կլինի ինչ-որ պայմանագրային հարաբերություններ՝ ոչ սեփականության, որովհետեւ եթե լիներ սեփականության խնդիր, ապա այդ մարդն ինքը կգնար, կդիմեր ապօրինին օրինականացնելու մասով կամ, բնականաբար, քանդելու, այդ տարածքը նախկին  տեսքի բերելու։ Դատական գործընթացներից սեփականության առումով խուսափելու նպատակ ունի սա։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանք։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Տպավորություն կա, պրն Տերտերյան, որ այս նախագծով մենք, կարծես թե, համայնքի ղեկավարներին հուշում ենք, որ քանդեք այն ինքնակամ կառույցները, որոնք կան: Տպավորություն կա, որ այդպիսին է, բայց պատկերացնո՞ւմ եք՝ տասնյակ տարիներ մարդիկ կառուցել են մի ավտոտնակ եւ չեն գրանցել, եւ հիմնականում դրանք անապահով խավն  է լինելու, սոցիալապես անապահով խավը չի կարողացել գրանցել։ Հարուստների մոտ, ինչպես գիտեք, նախկին ղեկավարն ասում էր, որ թղթերով ամեն ինչ կարգին է, նրանց մոտ ամեն ինչ կարգին է։ Այսինքն՝ մենք հիմա մեր սոցիալապես անապահով խավին, որ մի կերպ մի հատ գարաժ էր կառուցել, ոնց որ սրանով հուշենք, ասենք՝ գնացեք, քարուքանդ արեք էդ։ Կարո՞ղ է` տենց վտանգներ ենք տեսնում։ Եթե տեսնում ենք, օրենսդրական կարգավորում հետեւելո՞ւ է սրան, ենթաօրենսդրական ակտեր լինելո՞ւ են՝ հասկանալու համար՝ ո՞ւր ենք տանում սա։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Նու, թույլ տվեք մի քիչ չկիսել ձեր տպավորությունը, եթե տենց տպավորություն կա, միանգամից պետք է դա բացառել։ Մենք ոչ մեկին ոչ մի կոչ չենք անում։ Մենք ասում ենք, որ համայնքներին տալիս ենք հնարավորություն՝ իրենց սեփականություն հանդիսացող գույքն օրինական ձեւով գրանցել եւ հետագայում տիրապետել։ Հիմա՝ իրենք ինչպես կտիրապետեն` էդ էս թեմայի հետ, գոնե էս պահին, որեւէ առնչություն չունի։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արման Աբովյան։

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, պրն Տերտերյան։ Երկու հարց՝ պարզաբանման կարգով։

Առաջինը. այդ ապօրինի գույքի բոլոր տեսակների՞ն են վերաբերում այս նախագծի կարգավորումները, քանզի գոյություն ունեն, տարբեր ապօրինի շինություններ։ Տնակը մի ապօրինի շինություն է, ենթադրենք՝ մեծ տարածքը, ինչ-որ շատ մեծ շինությունն ուրիշ ապօրինի շինություն է, եւ իրենք, ըստ էության, դասակարգվում են արդեն իսկ տարբեր սանդղակներով։ Դա՝ մեկ։

Եվ երկրորդը` այդ վճարների հետ կապված, որ փաստացի այդ 2 տարվա ընթացքում 6 ամիսը մեկ կարելի է վճարել, սա վերաբերո՞ւմ է վարձակալությանը։ Օրինակ՝ ապօրինի շինությունը, չգիտեմ, ոչ թե սեփականաշնորհվում է, այլ օրինականացվում եւ վարձակալվում է, որովհետեւ արդեն իսկ հարցեր են գալիս։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Աբովյան։ Ուրեմն, երկրորդ հարցի պատասխանը հետեւյալն է. ոչ, դա չի վերաբերում որեւէ տիպի վարձակալության, որեւէ տիպի հարաբերությունների, որոնք կարող են ծագել գույքի նախաձեռնողի, ես չեմ ասում` սեփականատիրոջ, որովհետեւ խոսքը գնում է ապօրինի գույքի մասին, եւ համայնքի՝ որպես հողի  սեփականատիրոջ միջեւ։ Այս իրավահարաբերությունները, համենայնդեպս, մեր ներկայացրած օրինագիծը վերաբերում է բացառապես համայնքին եւ պետությանը։ Այսինքն՝ համայնքն իր սեփականություն հանդիսացող հողի վրա հողը եւ այդ գույքը գրանցելու համար վճարներ է կատարում Կադաստրի պետական կոմիտեին եւ պետությանը։ Մենք ասում ենք՝ թույլ ենք տալիս համայնքին այդ վճարները տարաժամկետել։

Ինչ վերաբերում է գույքին, ապա գույքի դասակարգում չկա՝ սկսած փոքր գույքից, վերջացրած մեծ գույքով, եթե նա ապօրինի է, նա ապօրինի է։ Այլ բան, թե ինքն ի՞նչ ճանապարհներ ունի օրինականացման, եթե ունի, եթե չունի, մեր Հողային օրենսգիրքը եւ մյուս օրենքները սահմանել են, որ հողի վրա որեւէ կառույց կամ որեւէ շինություն՝ անկախ իր չափից, եթե այլ օրինական հիմնավորում չունի, ապա այդ հողի փաստացի սեփականատիրոջն է։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագա՞նք։ Չկա՞։ Անուշ Բեղլոյան։

Ա.ԲԵՂԼՈՅԱՆ

-Հարգարժան պրն Տերտերյան, ճիշտն ասած, ես ուզում եմ մի քիչ ավելի մանրամասն հասկանալ՝ արդյո՞ք այդ օրենքը, այդ փոփոխությունը Օպերայի տարածքի եւ, առհասարակ, կանաչ տարածքներում գոյություն ունեցող ապօրինի սրճարանների եւ այլ օբյեկտների օրինականացմանը կնպաստի, եւ դա արդեն կլինի օրինական վարձակալություն եւ այլն։ Խնդրում եմ պարզաբանել։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ուրեմն, այս օրենքը վերաբերվում է եւ՛ Օպերայի տարածքին, եւ՛ Շենգավիթի տարածքին, եւ՛ ամենահեռու կամ ամենամոտիկ որեւէ տարածքի: Էլի ուզում եմ ձեզ, հատկապես, ներկայացնել, որ խոսքը չի վերաբերում օբյեկտին, խոսքը վերաբերում է հողին, որի սեփականատերը համայնքն է։

Հիմա, Օպերայի տարածքի հողերի սեփականատերը Երեւանի համայնքն է եւ եթե ինքն ուզենա գրանցել Օպերայի հարակից որեւէ տարածքի կամ, կրկնում եմ, որեւէ հեռավոր շրջանում գտնվող կամ մեր արվարձանում գտնվող տարածքի սեփականություն, ինքը պիտի կատարի, առնվազն, պետական կարգավորվող երկու վճարում՝ մեկը 25 հազար Կադաստրին վճարումն է, մեկը՝ հազար դրամ պետական տուրքը։ Ես նորից եմ ասում, կան նաեւ այլ վճարներ, որը համայնքն է կատարում։ Դա դեռ որեւէ կերպ չի թղթակցվում՝ սրճարան, Օպերայի տարածք  թեմային։ Համայնքն իր հողի վրա գրանցում է կատարում, իր հողը գրանցում է պետության  մեջ։ Հիմա մենք սրան տարաժամկետում ենք տալիս:

Ինչ վերաբերվում է ապագայում օրինականացնելուն, չօրինականացնելուն, բան, դրանք էս թեմայի հետ բացարձակ կապ չունեն, որովհետեւ, էսպես թե էնպես, համայնքն այս գրանցումներն անում էր, ուղղակի, վճարում էր միանվագ 26 հազարը, հիմա մենք իրեն թույլ ենք տալիս, որ ինքը վճարի 8 տարվա ընթացքում։ Մենք բացառապես համայնքային բյուջեին դնում ենք քիչ թե շատ ավելի հարմար վիճակում, այդ հարաբերություններին չենք անդրադառնում։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերն ավարտվեցին, պրն Տերտերյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Այժմ հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության եւ բնապահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Սեդրակ Լեւոնյանին։

Ս.ԼԵՎՈՆՅԱՆ

-Հարգարժան նախագահություն, օրենքի նախագիծը պրն Տերտերյանը մանրամասն ներկայացրեց, եւ հանձնաժողովում նույնպես դրական եզրակացության է արժանացել, առաջարկում եմ կողմ քվեարկել։ Այսքանը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերի համար՝ հերթագրում։ Հարցեր չկան։

Մտքերի փոխանակության համար՝ հերթագրում։ Սերգեյ Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, ես կցանկանայի մեր ուշադրությունը հրավիրել հատկապես այն պահի վրա, որ, կարծես թե, այս օրենքի նախագծով մենք փորձում ենք ոչ միայն գույքագրել եղած ինքնակամ կառույցները, այլ նաեւ որոշակի հղումներ անել համայնքի ղեկավարներին, թե ինչպես վարվել չգրանցված տարաբնույթ օբյեկտների հետ:

Ես ամենեւին ցանկություն չունեմ պաշտպանելու որեւէ ապօրինություն, բայց եթե 20-25 տարի առաջ մարդիկ կառուցել են ինչ-որ բան, նույնիսկ իրենց սեփականություն հանդիսացող տարածքին կից, ասենք՝ կցակառույց են կառուցել, արդյո՞ք վաղը մենք այս օրենքի նախագծի ընդունումով հնարավորություն չենք տալիս, որ համայնքի ղեկավարներն ապօրինություն անեն, ցանկացած մոտեցում կարողանան ամրագրել, որ օրենքը կա եւ մենք քանդում ենք այս շինությունը։

Հետեւաբար՝ ես կառաջարկեի, որ մենք այս օրենքի հետ մի քիչ զգույշ լինենք եւ ենթաօրենսդրական կարգավորումներ տանք։ Օրինակ՝ եթե մարդն իր սեփականության կից ինքնակամ ինչ-որ փոքրիկ կառույց ունի կամ տարիներ շարունակ սեփականության պատասխանատու վերաբերմունքն ունեցել է, այսինքն՝ հարկերը վճարել է, ժամանակին գույքահարկ է վճարել եւ այլն,  հողի հարկ է վճարել, միգուցե, պետք է դասակարգենք, որ նման դեպքերում պետք է միայն օրինականացնել։ Այսինքն՝ մենք չթողնենք բացառապես համայնքի կամայական ցանկությանը կամ մոտեցմանը, այլ օրենքն ավելի կարգավորենք։ Այլ հարց է, որ եթե, բնականաբար, բոլորս հասկանում ենք, ասենք՝ Երեւան քաղաքի կենտրոնում կառուցվել է մի շինություն, որ այլանդակություն է, հասկանում ենք, որ պետք է դա ապամոնտաժվի։ Բայց եթե մարդը մի փոքրիկ ավտոտնակ է  կառուցել տարիներ առաջ եւ հնարավորություն չի ունեցել դա օրինականացնել, տալ հնարավորություն, որ դա օրինականացնի, այսինքն՝ կամայականություն թույլ չտանք օրենքի նախագծում։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եզրափակիչ ելույթներ, պրն Լեւոնյան, կարիք կա՞։ Չկա՞։ Պրն Տերտերյան, եզրափակիչ ելույթի կարիք չե՞ք տեսնում։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Հարգելի պատգամավորներ, այժմ քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «Տարածքային կառավարման մասին» եւ կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցող՝ տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցվածքների նախարարի տեղակալ Վաչե Տերտերյան։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Հարգելի ներկաներ, ձեր քննարկմանն է ներկայացվում «Տարածքային կառավարման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի նախագիծը եւ նրա հետ զուգահեռ` «Կառավարչական իրավահարաբերությունների կարգավորման մասին», «Տեղական ինքնակառավարման մասին» եւ «Համայնքային ծառայության մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքներում փոփոխություններ կատարելու մասին» նախագծերի փաթեթը։

Այս օրենքի նախագծի մշակման եւ ձեզ ներկայացնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ սահմանադրական բարեփոխումերով պայմանավորված՝ մեր երկրում այսուհետ կամ այդ փոփոխություններով սահմանված ժամկետից հետո տարածքային կառավարման հարաբերությունները պիտի կարգավորվեին օրենքով՝ ի տարբերություն մինչ այդ գործող կարգավորումների, երբ դրանք կարգավորվել են ՀՀ նախագահի հրամանագրով, համապատասխանաբար, տարածքային կառավարման հարաբերությունները կարգավորում էին 1997թ. ընդունված նախագահի հրամանագրով, այս փոփոխություններից հետո մենք նախաձեռնեցինք «Տարածքային կառավարման մասին» օրենքի նախագծի ընդունումը, ինչն այսօր ներկայացնում ենք ձեր քննարկմանը։

Այս օրենքով, ես հիմնականում կշեշտադրեմ «Տարածքային կառավարման մասին» օրենքը, բայց նաեւ վերջում կանդրադառնամ այն փոփոխություններին, որոնք արվել են դրա հետ զուգահեռաբար ներկայացված երեք օրենքների նախագծում եւ պայմանավորված են այն տրամաբանությամբ, ինչ մենք ունենք «Տարածքային կառավարման մասին» օրենքի պարագայում։

Ուրեմն, մենք սահմանել ենք այս օրենքով տարածքային կառավարման օրենսդրությունը եւ սկզբունքները, սահմանել ենք մանրակրկիտորեն տարածքային կառավարման ոլորտում Կառավարության լիազորված պետական կառավարման մարմնի լիազորությունները, սահմանել ենք մարզպետների եւ՛ ընդհանուր, եւ՛ ըստ հիմնական բնագավառների լիազորությունները, նկարագրել ենք մարզպետների նշանակման եւ ազատման կարգը, ինչպես նաեւ վերջիններիս վրա տարածվող պահանջները, սահմանել ենք, սա կարեւորում ենք, մարզպետին կից գործող խորհրդակցական մարմնի՝ մարզի խորհրդի ինստիտուտը, որի կազմավորման եւ գործունեության կարգը նախատեսել ենք սահմանել Կառավարության կողմից: Եվ այս բոլորով հանդերձ, մանրամասն նկարագրել ենք այն իրավահարաբերությունները, որոնք պիտի կամ տեղի ունենան, կամ գոյություն ունենան տարածքային մարմինների` որպես պետական կառավարման համակարգի մի մաս եւ տեղական ինքնակառավարման մարմինների միջեւ։

Որպես սկզբունքներ` օրենքով հայտարարել ենք, որ տարածքային կառավարման հիմնական սկզբունքները պետական եւ համայնքային շահերի ներդաշնակեցումն է, մարզպետների, պետական կառավարման համակարգի այլ մարմինների ու վերջիններիս տարածքային ստորաբաժանումների, ինչպես նաեւ տեղական կինքնակառավարման մարմինների միջեւ համագործակցությունն ու գործողությունների փոխհամաձայնությունը։

Կառավարության տարածքային քաղաքականության իրագործման համար, այս ոլորտում քաղաքականություն մշակող եւ իրականացնող մարմնի համար, որպես լիազորություններ նշել ենք տարածքային զարգացման ռազմավարությանն ու դրա իրականացմանն ուղղված ծրագրերի մշակումը, մարզպետների գործունեության արդյունավետության ապահովումը եւ այդ արդյունավետության բարձրացմանն ուղղված միջոցառումների համատեքստում նրանց ընթացիկ գործունեության համակարգումը եւ մարզպետների ու պետական կառավարման համակարգի այլ մարմինների միջեւ աշխատանքների համակարգումը։

Պետական կառավարման լիազոր մարմնին վերապահել ենք նաեւ տարածքների համաչափ զարգացումն ապահովելու նպատակով պետական բյուջեով եւ միջոցներով նախատեսվող ծրագրերի քննարկումն ու համադրումը, ինչը շատ կարեւոր է հատկապես նոր զարգացումների եւ որդեգրված քաղաքականության համատեքստում։ Ես նկատի ունեմ Կառավարության ակտիվ գործունեությունը տարածքներում իրականացվող ծրագրերի եւ, հատկապես, համայնքներում իրականացվող ամենատարբեր ծրագրերի ծավալների եւ դիվերսիֆիկացիայի մասով։

Մյուս իրավասությունը, որ մենք շեշտադրել ենք, իրավական հսկողությունն է համայնքի ղեկավարի սեփական եւ պետության կողմից պատվիրակված լիազորությունների եւ համայնքի ավագանու լիազորությունների իրականացման նպատակով։ Ես ուզում եմ բոլորիս ուշադրությունը հրավիրել այն փաստի վրա, որ սա այն հիմնական ու բացառիկ, իհարկե, հիշելով նաեւ պետության եւ համայնքների միջեւ իրավահարաբերությունների եւս երկու ասպեկտներ, բայց, այնուամենայնիվ, ամենօրյա այդ գործնական շփումների առումով պետության եւ համայնքների հարաբերությունները նկարագրվում եւ իրականացվում են կամ գոնե պիտի իրականացվեն, բացառապես իրավական եւ մասնագիտական հսկողության շրջանակներում եւ ոչ ավելի։ Սա շատ կարեւոր դրույթ է, այս դեպքում, հատկապես, տեղական ինքնակառավարման մարմինների ինքնավարությունը եւ պաշտպանվածությունն ապահովելու նպատակով։ Մենք, բնականաբար, սահմանադրական այս նորմն ամրագրել ենք այստեղ եւ դա վերապահել ենք լիազոր մարմնին, այսինքն՝ նախարարությանը։

Մենք, անպայման, այստեղ նշել ենք, ինչպես եւ Երեւանի կարգավորմանը վերաբերող` »Երեւանի մասին, տեղական ինքնակառավարման մասին, առանձնահատկությունների մասին» օրենքով, որ տարածքային կառավարումը նախարարությունն է իրականացնում կամ լիազոր մարմինը՝ Երեւանի պարագայում, ասացի նաեւ, որ ապահովում է մարզպետների գործունեության գնահատման աշխատանքների իրականացումը եւ դրանց արդյունքների ներկայացումը վարչապետին։

Մեծ բլոկ է կազմում մարզպետի եւ նրա ընդհանուր լիազորությունների նկարագրությունը։ Ես կփորձեմ դրան շատ կարճ անդրադառնալ, որովհետեւ այդ լիազորությունները նկարագրված են մի ամբողջ շարք հոդվածներում։ Ես վերեւում արդեն ասացի, որ նկարագրված են ոչ միայն  ընդհանուր լիազորությունները, այլ նաեւ ըստ բնագավառների լիազորությունները։ Եվ այս պարագայում, բնական է, որ ես մանրամասն կանգ առա լիազոր մարմնի լիազորությունների վրա ոչ պատահական, որովհետեւ տրամաբանությունը հուշում է, որ այդ լիազորությունն իրականացնելու համար մարզպետները, բնականաբար, սինխրոն եւ օրգանական միասնության մեջ պիտի կատարեն որոշակի գործառույթներ։ Մասնավորապես, իրենք լիազոր մարմնի միջոցով Կառավարության եւ վարչապետի քննարկմանն են ներկայացնում իրենց իրավասությանը վերապահված հարցեր, իրենք ապահովում են պետական կառավարման մարմիններից, համակարգի մարմինների տարածքային ստորաբաժանումներից եւ տեղական ինքնակառավարման մարմիններից համապատասխան տեղեկատվության ստացում, դրա մշակում եւ ագրեգացված որոշակի առաջարկությունների ձեւավորում ու մշակում Կառավարությանը, համաչափ զարգացմանն ուղղված պետական քաղաքականությանը վերաբերող առաջարկությունների ներկայացում լիազոր մարմնին, համագործակցություն պետական կառավարման համակարգի այլ մարմինների հետ, ամենամյա հաշվետվությունների ներկայացում եւ այլն։

Մենք մարզպետի նշանակման եւ ազատման կարգի մեջ նշել ենք, բնականաբար, եւ դա սահմանադրական նորմ է, որ պաշտոնում նշանակում եւ պաշտոնից ազատում է Կառավարությունը, մենք մարզպետի պարագայում նշել ենք այն անհրաժեշտ տեղեկատվությունը, որ նա պիտի ներկայացնի այդ առաջարկությանը կից, դա գրավոր հայտարարություն է պաշտոնում նշանակվելու համաձայնության մասին, տեղեկանք մարզպետի թեկնածուի վերջին չորս տարում միայն Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի հանդիսանալու եւ վերջին չորս տարում մեր երկրում մշտապես բնակվելու մասին, հայերենին տիրապետելու հանգամանք, մարզպետի թեկնածուի անձը հաստատող փաստաթղթի պատճեն եւ թեկնածուի համառոտ կենսագրություն: Մենք նշել ենք, թե ինչպես նա կարող է ազատվել իր պաշտոնից։

Մյուս մասը վերաբերում է մարզպետի աշխատակազմին, որը շատ կարեւոր է։ Այստեղ մի բան էլ կուզենայի, անպայման, ասել, մենք այս նախագծով առաջարկել ենք կամ ընդգրկել ենք, որ մարզպետի վրա տարածվի Կառավարության անդամին ներկայացվող պահանջների եւ պաշտոնի հետ անհամատեղելիության պահանջների ամբողջ համակարգը։

Մարզպետի աշխատակազմն այն կառույցն է կամ այն ստորաբաժանումը, որը պիտի ապահովի վերը թվարկված եւ հետո նկարագրվող կամ ներկայացվող գործառույթների կատարման ամբողջությունը։ Եվ այս պարագայում աշխատակազմի ղեկավարման դրույթները եւ առանձնահատկությունները սահմանվում են համապատասխան օրենքով, դա «Կառավարչական իրավահարաբերությունների կարգավորման մասին» ՀՀ օրենքն է։

Ուրեմն, մարզպետի Կառավարության տարածքային քաղաքականության իրագործման հիմնական բնագավառները. մենք նշել ենք 12-ը. ֆինանսներ, քաղաքաշինություն, տրանսպորտ, ճանապարհաշինություն, գյուղատնտեսություն եւ հողօգտագործում՝ սրանք իրար հետ, կրթություն, առողջապահություն, սոցիալական պաշտպանություն, մշակույթ, սպորտ եւ երիտասարդություն, շրջակա միջավայրի պահպանություն, պաշտպանություն, քաղաքացիական պաշտպանության եւ արտակարգ իրավիճակներում բնակչության պաշտպանություն, տնտեսության զարգացում։ Եվ դրանից հետո համապատասխան հոդվածներով առանձին նկարագրել ենք բոլոր այն լիազորությունները, որոնք մենք մարզպետի համար տեսնում ենք այս բնագավառներում։

Ընդհանուր մի թեզ, որ զեկուցեմ ԱԺ-ին, մենք փորձել ենք այս օրենքի նախագիծը նախապատրաստելիս որոշակիորեն մոտ մնալ այն պրակտիկային, որը մենք ունեցել ենք մինչեւ հիմա, որովհետեւ մարզպետների գործունեությունը մեր երկրում ունի բավականաչափ երկար ինստիտուցիոնալ պատմություն։ Դա ձեւավորվել է 1996 թվականին, եւ մենք դեռեւս կամ գոնե այս պահին, այս օրենքի ներկայացմամբ արմատական փոփոխությունների խնդիր կամ լուծում այս օրենքի նախագծում չենք դրել։ Մենք դրան, ըստ երեւույթին, կանդրադառնանք ապագայում՝ կախված, ընդհանրապես, վարչատարածքային համակարգում տեղի ունեցող զարգացումների ընդհանուր տրամաբանության եւ ընդհանուր վեկտորից։

Մենք, անպայման, ուզում ենք շեշտադրել նաեւ, որ նորից այս օրենքի նախագծով մենք պահել ենք մարզպետին կից խորհրդակցական մարմինների ինստիտուտը, եւ այս պարագայում մենք «մարզի խորհուրդ» ասածը, անպայման, ուզում ենք շեշտադրել, որովհետեւ այս խորհրդում, որի գործունեության ձեւավորման կարգը եւ աշխատանքների ընդհանուր կանոնակարգումը կիրականացվի համապատասխան ընդունված կարգով, մենք պիտի միս ու արյուն, ավելի մեծ բովանդակություն տանք համայնքի ղեկավարների հավաքական կարծիքին։ Ես նկատի ունեմ՝ մարզի մասշտաբով համայնքի ղեկավարների հավաքական կարծիքին, որովհետեւ միայն այս պարագայում, եթե մենք ունենանք գործունյա ինստիտուտ եւ հարթակ, որտեղ համայնքի ղեկավարները կարող են իրենց տպավորությունները, պատկերացումները, հնարավորությունները մի հարթակի վրա դնել մարզում իրականացվող պետական ծրագրերի հետ զուգահեռ ու համատեղելի, միայն այս պարագայում մենք կարող ենք ունենալ եւ՛ էֆեկտիվ տեղական ինքնակառավարման ջանքեր՝ մարզի զարգացմանն ուղղված, ընդհանուր առմամբ, եւ՛ բնականաբար ու ավելի շատ պետական նշանակության ճիգերի կամ պետական ներդրումների, պետական մասնակցության էֆեկտիվություն մարզի զարգացման խնդիրների լուծման պարագայում։

«Կառավարչական իրավահարաբերությունների կարգավորման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխությունների բովանդակությունը, բնականաբար, որոշակի իմաստով խմբագրական կամ, միգուցե, ձեւի մեջ է, որ մենք մարզպետարանները, բնականաբար, փոխարինում ենք «մարզպետի աշխատակազմ» եւ «մարզպետների աշխատակազմ»՝ հոլովված ձեւերով։

Այս պարագայում մենք ուզում ենք ասել, որ իրավական կարգավորումներն էնպիսին են եւ մենք էնպիսի լուծումներ ենք տվել, որ հնարավորինս ավելի փափուկ կամ կարելի է ասել, որ իրավահաջորդության սկզբունքը կաշխատի, եւ էս համակարգում մենք ցնցումներ, ոչ թե մեծ ցնցումներ, այլ ընդհանրապես ցնցումներ, ես նկատի ունեմ` կադրային, մարդկանց աշխատանքի հետ կապված, չենք ունենա, բոլոր այդ խնդիրները մենք լուծում ենք եւ պիտի լուծենք այսօր գործող օրենսդրական հնարավորությունների շրջանակում։

«Համայնքային ծառայության մասին» օրենքում փոփոխություններ ենք կատարել։ Այստեղ «Համայնքային ծառայության մասին» օրենքում փոփոխությունները վերաբերում են այն փաստին, որ նախկինում մենք նախատեսում էինք, որ աշխատակազմերի, ես նկատի ունեմ՝ բնականաբար, համայնքների աշխատակազմերի, կադրային գործի վարման մեթոդական ղեկավարումը եւ վերահսկումն իրականացնում էին մարզպետարանները, առաջարկություններ էին մարզպետարանները ներկայացնում աշխատակազմերի վերակազմակերպման, կառուցվածքային փոփոխության, լուծարման ժամանակ` համայնքային ծառայության հետ կապված հարցերի վերաբերյալ։ Որպեսզի ավելի պարզ լինի, ենթադրենք՝ եթե մենք անում ենք որոշակի համայնքների միավորման գործընթաց, երկու համայնքների փոխարեն ձեւավորվում է, ենթադրենք՝ մի համայնք, աշխատակազմերը լուծարվում են, նոր աշխատակազմեր են ձեւավորում, մենք նախկինում այդ լիազորությունները վերապահել էինք մարզպետներին։

Հիմա եւ «զ» կետով օրենսդրությամբ սահմանված կարգով մենք մարզպետներին էինք վերապահել համայնքային ծառայության վերաբերյալ առաջարկությունների եւ բողոքների քննարկումը։ Հիմա մենք այս երեք ուղղություններով լիազորությունները տարածքային կառավարման մարմիններից վերցնում ենք եւ տեղափոխում ենք նախարարություն՝ որպես պետական լիազորված մարմին, որովհետեւ համարում ենք, որ համայնքներում այս խնդիրները, համայնքների ունակությունների զարգացմանը զուգահեռ, նաեւ որոշակի առումով միավորման գործընթացին զուգահեռ, համայնքներն այդ ընդունակություններն ունեն եւ իրենք իրենց խնդիրները լուծելիս, որոշակի կարգավորումների եւ վեճերի պարագայում, ես նկատի ունեմ՝ վարչական վեճերի պարագայում, իրենք կարող են այդ լուծումները ստանալ պետական կառավարման լիազոր մարմնի մակարդակում։

Մյուս օրենքը «Տեղական ինքնակառավարման մասին» օրենքն է, որտեղ մենք փոփոխություն ենք իրականացնում եւ նշում ենք, որ Կառավարության համապատասխան լիազոր մարմինները պետության պատվիրակված լիազորությունների իրականացման նկատմամբ իրավական եւ մասնագիտական հսկողություն իրականացնում են իրենց կողմից հաստատված հարցաշարերի հիման վրա։ Սա, մեր կարծիքով` կարեւոր դրույթ է, որպեսզի մենք ապահովենք, որ բոլոր համայնքներում անկախ մարզերից, անկախ համայնքների եւ մարզպետարանների կամ լիազոր մարմինների միջեւ ձեւավորված կամ առկա, այսպես ասենք, չակերտների մեջ, հարաբերություններից, այս փոխհարաբերությունները, որոնք վերաբերում են իրավական եւ մասնագիտական հսկողությանը, պիտի լինեն թափանցիկ, պիտի լինեն հստակ նկարագրված եւ կամայականության կամ սուբյեկտիվության դրսեւորումները, գոնե, մենք պիտի փորձ անենք ինստիտուցիոնալ առումով մինիմիզացնել։ Եվ ասում ենք, որ այդ հարցաշարերը, եթե նույնիսկ էն հարցաշարերի մասին է խոսքը, որոնք այլ լիազոր մարմինների կողմից են մշակվել, դրանք, անպայման, պիտի համաձայնեցվեն իրավական հսկողություն իրականացնող Կառավարության լիազոր մարմնի հետ։

Նու, որպեսզի կարողանամ միտքը մեկ... Շնորհակալություն, բայց...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերին պատասխանների տեսքով մնացածը, շնորհակալություն։ Հարցերի համար՝ հերթագրում։ Տասնվեց պատգամավոր է ուզում ձեզ հարց է տալ։ Առաջինը ես իմ հարցը կտամ, պրն Տերտերյան։

Դուք շատ մանրամասն ներկայացրեցիք գործող կարգավորումները եւ առաջարկվող փոփոխությունները, շնորհակալություն։

Հիմա, եթե ես առաջարկեմ ընդգծել կամ ասել երեք ամենաէականները՝ ձեր կարծիքով, որպեսզի մի հատ ամփոփենք, էլի, ամբողջ ելույթը։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Դժվար հարց եք տալիս, բայց շատ կարեւոր։

Առաջին հիմնական թեզը, որ այս օրենքի բովանդակությունը պիտի լինի նաեւ, որ, այնուամենայնիվ, տարածքային կառավարման մարմինների գործունեությունն այսուհետ կարգավորվում է օրենքով։ Այսինքն՝ սա մի ինստիտուցիոնալ փոփոխություն է, իհարկե, սահմանադրական, որովհետեւ մինչեւ հիմա դա կարգավորվում էր նախագահի հրամանագրերով, եւ մենք հաճախ ունենում էինք իրավիճակներ, երբ օրենսդրական փոփոխությունները պիտի կարելի լիներ շատ արագ ու, այսպես ասենք, սինխրոնիզացված իրացնել նախագահի հրամանագրում, որը գործում էր։ Դա միշտ չէր, որ ստացվում էր եւ ոչ միայն տեխնիկական պատճառներով։ Ոչ միայն տեխնիկական պատճառներով, որովհետեւ, այնուամենայնիվ, կային իշխանությունների տարբեր ճյուղեր, կային տարբեր մոտեցումներ, եւ պատահական չի, որ մշտապես մեր նախագահի հրամանագրերը եւ օրենքները որոշակի ասինխրոն վիճակում կարող էին հայտնվել։ Այս պարագայում այդ խնդիրը, բնականաբար, կամ չկա, կամ գոնե ինստիտուցիոնալ առումով մեծ հնարավորություն կա, որ այն չի լինի, որովհետեւ եւ՛ տարածքային կառավարման մարմինները, եւ՛ ընդհանրապես մյուս մեր բոլոր մարմիններն ու երեւույթները կանոնակարգվում են «Տարածքային կառավարման մասին» օրենքով։

Երկրորդ դրույթը, որը ես, երեւի թե, կառանձնացնեի, դա այն է, որ, այնուամենայնիվ, մենք տարածքային կառավարման մարմինների պատասխանատվության դաշտից ամբողջությամբ իրավական եւ մասնագիտական հսկողությունը համայնքների հետ տեղափոխում ենք պետական կառավարման լիազոր մարմին, այսինքն՝ տեղափոխում ենք քաղաքական հարթություն: Առաջ դա լուծվում էր մի քիչ այլ կերպ։ Մենք հայտարարում էինք, որ կա բարձրագույն իրավական հսկողության մարմին՝ ի դեմս նախարարության, կոնկրետ դեպքում՝ ի դեմս տարածքային կառավարման նախարարության, եւ այդ նախարարությունն էր քաղաքական պատասխանատվություն կրում այս իրավական եւ մասնագիտական եւ մասնագիտական հսկողության համաչափության, ծավալի, բովանդակության համար։ Հիմա մենք  տեղափոխում ենք ամբողջությամբ տարածքային կառավարման լիազոր մարմնի դաշտ եւ՛ հսկողության քաղաքական պատասխանատվությունը, եւ՛ դրա կազմակերպումը։ Իսկ մարզպետներին դիտում ենք որպես ինստիտուտներ, որոնք մարզերում են եւ ավելի մոտ են կանգնած համայնքներին, որոնք կարող են տարածքային կառավարման լիազոր մարմնի գործունեության շրջակայքում կամ գործունեության տիրույթում ներգրավվել իրենց մասնագիտական փորձառության, գիտելիքի ինֆորմացիային տիրապետելու առումով եւ ոչ ավելի։ Այսինքն՝ մասնագիտական եւ իրավական հսկողության լիազորությունը մենք վերապահել ենք լիազոր մարմնին, իսկ տարածքային կառավարման մարմինները կլինեն լիազոր մարմնի հետ թիմում, որոնք կիրականացնեն էդ հսկողությունը։

Եվ երրորդ կարեւոր, միգուցե, դրույթը կամ լուծումը, որ ես կփորձեի առանձնացնել, թերեւս կլինի այն, որ մենք մարզպետների լիազորությունները նկարագրելիս, եթե մեր գործընկերներն էլ նայում են եւ, անպայման, նկատել են, այնուամենայնիվ, մենք փորձել ենք էդ լիազորությունները նկարագրել ավելի կոնկրետ,  ավելի գործնական եւ ավելի արդյունքամետ լեքսիկոնով։ Այսինքն՝ «օժանդակում է», «օգնում է», «մասնակցում է» եզրույթները փորձել ենք, նույնիսկ եթե չենք կարողացել եւ, բնականաբար, պետք էլ չէր բացարձակ այդ խնդիրը դնել՝ հրաժարվելու, մենք փորձել ենք բոլոր այդ կարգի գործառույթների տակ գործնական ու արդյունքամետ երեւույթներ ու պրոցեսներ դիտել, ինչը մեզ թվում է, որ հնարավորություն կտա, նախ՝ մարզպետների գործունեությունն ավելի հստակ եւ առարկայական դարձնել, մյուս կողմից՝ հնարավորություն կտա մի կարեւոր թեզ իրացնել չափելիության եւ գնահատման վերաբերյալ։ Շնորհակալություն, պրն Միրզոյան։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ընդմիջում՝ 27 րոպե՝ իմ պատճառով։


Ժամը 12:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԺ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԱԼԵՆ ՍԻՄՈՆՅԱՆԸ

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, շարունակում ենք քննարկել Կառավարության կողմից ներկայացված «Տարածքային կառավարման մասին» եւ կից ներկայացված  օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ  ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցողին՝ տարածքային կառավարման եւ ենթակառուցվածքների նախարարի տեղակալ Վաչե Տերտերյանին հրավիրում եմ ամբիոնի մոտ։

Հարգելի գործընկերներ, տեղեկացնեմ, որ «ԱԺ բաց դռներ» ծրագրի շրջանակներում ԱԺ են այցելել Երեւանի լսողության խանգարումներ ունեցող երեխաների հատուկ կրթահամալիրի աշակերտները եւ ուսուցիչները։ Առաջարկում եմ ողջունել նրանց։

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Արտակ Մանուկյան. հարց։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Ընդհանուր առումով ողջունելով այն հստակեցումները, որոնք այստեղ ներկայացված են, ես մի քանի խնդիրներ եմ նկատել, որոնք ուզում եմ բարձրաձայնել։

Առաջինը. քանի որ ես պարբերաբար մարզպետների գնահատման համակարգի մոնիտորինգով զբաղվել եմ, բացեցի ձեր կայքը, այնտեղ օրենսդրությամբ սահմանված է, որ, օրինակ` մինչեւ 2019 թվականի փետրվարի 1-ը մենք պետք է արդեն տեսնենք 2018 թվականի մարզպետների գործունեության գնահատումը։ Գիտեք, այն Excel աղյուսակը, չկա։ Օրենքով սահմանված է մի բան, որը պետք է լինի այնտեղ, չկա։ Խնդրում եմ այս 1-ին դիտարկումը, միջոցառումներ ձեռնարկեք, որպեսզի օրենսդրության պահանջները կատարվեն։

Երկրորդը. դուք ձեր խոսքում ասացիք այն 12 չափանիշները, որոնք ուղղություններով կան, պարզաբանված են։ Այդտեղ էլ փոփոխություններ, էլի, իմ կարծիքով փոփոխություններ կրելու կարիք կա, մասնավորապես, մարզպետները նաեւ արտաքին աշխարհի հետ հարաբերություններ են իրականացնում։ Չկա որեւէ կարգի ուղղություն, իսկ այս ուղղությունները շատ կարեւոր է, որ ամրագրենք, որովհետեւ  ենթադրում եմ, որ ինչ-որ մի պահից դուք պետք է չափորոշիչներ բերեք, որ KPI-ներով գնահատեք այդ ուղղությունները։

Արտաքին հարաբերությունները չկան, երիտասարդների հետ հարաբերությունները չկան։ Եթե ես ճիշտ եմ հիշում, արդյո՞ք այդ օրենքը՝ 592-Ն որոշումն է, որով արդյունավետությունը գնահատում է մինչեւ 75` անբավարար, բավարար, լավ եւ այլն, այս էլ ենք ակնկալում, որ ապագայում փոխեք, որովհետեւ ակնհայտ է հիմա, որ օրենքի այն տարրը, որը հաշվետվողականություն է ենթադրում, չկա։

Երկրորդը. ակնհայտ է, որ այստեղ որոշակի ոլորտներ դուրս են մղվել։ Ի՞նչ չափորոշիչներով ենք մենք օրենքն ընդունելուց հետո գնահատում, առնվազն, հիմա պարզ չէ։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցերի համր, ես փորձեմ արագ, որպեսզի տեղավորվեմ: Նախ՝ հեշտ հարցերից, երիտասարդության մասը, այնուամենայնիվ, մենք ունենք, որովհետեւ  8-րդ կետը մշակույթ, սպորտ եւ երիտասարդությունն է։

Երկրորդը՝  արտաքին հարաբերությունները. մենք արտաքին հարաբերությունները հատուկ, որպես առանձին ուղղություն չենք շեշտադրել, որովհետեւ  մարզպետներն արտաքին հարաբերություններ հաստատելու շրջանակում, իհարկե, հնարավորություններ ունեն շփվելու, մասնավորապես, անդրսահմանային համագործակցությամբ, միջազգային ռեգիոնալ համագործակցությամբ, մեր մարզերից երկուսը, առնվազն, Լոռին եւ Շիրակը եվրոպական ռեգիոնների ասամբլեայի անդամ են, ու էլի շատ ու շատ դեպքեր պետք է նկարագրեմ, բայց այս պարագայում մարզպետներն արտաքին հարաբերությունների սուբյեկտ չեն, մենք դրա համար այդ շեշտադրումը չենք արել։

Մենք բոլորովին չենք բացառում եւ ձեզ հետ համամիտ ենք, որ բոլոր նշված բնագավառներում` փորձի փոխանակման, այլեւայլ շփումների, նոր տեխնոլոգիաների, ներդրողների, մյուս խնդիրները լուծելու պարագայում իրենք, իհարկե, որոշակի ակտիվություն ունեն, բայց այդ բոլոր ատիվությունները պետք է լինեն համապատասխան  խողովակներով։ Եթե դրանք հատկապես արտաքին հարաբերություններին են վերաբերում, ապա մենք ունենք արտաքին հարաբերությունները կանոնակարգող եւ՛ լիազոր մարմիններ, եւ՛ օրենսդրություն։

Ինչ վերաբերում է մյուս բոլոր ոլորտներին, ապա այդ խողովակները կան, որովհետեւ, մենք, իսկապես, նպատակահարմար չենք համարել առանձնացնել դա որպես ինքնուրույն գործունեության ոլորտ։

Ես ձեր միտքն ավելի խորքային, երեւի, ընկալեցի, որովհետեւ տեղական ինքնակառավարման պարագայում մենք մարզերում ունենք քաղաքային, գյուղական համայնքներ, որոնք հորիզոնական շփումների սուբյեկտ են։ Մեր շատ ու շատ, համարյա բոլոր քաղաքներն ունեն քույր քաղաքներ, ունեն եղբայրացած քաղաքներ։ Բոլոր եվրոպական հարթակներին նրանք գնալով ավելի շատ ակտիվությամբ ներգրավված են եւ մասնակցում են։ Այս պարագայում դա նորմալ է, որովհետեւ իրենք սեփական լիազորություններով օժտված, պատասխանատվությամբ օժտված տեղական իշխանության մարմիններ են։ Մարզպետներն այս պարագայում մի քիչ այլ են, որովհետեւ իրենք պետական իշխանության մեջ, բայց ոչ քաղաքական առումով, ինքնուրույն իշխանություն են։ Այս պարագայում մենք մտածել ենք, որ իրենք Կառավարության քաղաքականությունն իրականացնելու մեծ համատեքստում արտաքին վեկտորը կարող են իրացնել ամենատարբեր ուղղություններով։

Հիմա ամենակարեւոր հարցը. գնահատումը։ Իհարկե, այս օրենքի փոփոխություններից հետո մենք պետք է գնահատման վրա աշխատենք։ Սա ինստիտուցիոնալ ու մեծ ծավալի խնդիր է։ Մենք, ընդհանրապես, պետական կամ հանրային գործունեություն գնահատելու դեռեւս մեծ փորձառություն եւ արդյունավետ պրակտիկա, երեւի, ինձ հետ կհամաձայնվեք, չունենք։ Մենք նոր քայլեր ենք անում, որպեսզի կարողանանք գնահատել հանրային գործիչի կամ հանրային գործունեություն իրականացնող մարմնի գործունեությունը։

Մի ամբողջ շարք տարիներ մենք մարզպետներին գնահատել ենք, այդ թվում՝ ձեր ասած, Կառավարության նշած, հղում արած որոշման շրջանակներում։ Ունեցել ենք դրական արդյունքներ այն առումով, որ այդ որոշումը եւ այդ մեթոդիկան ու մոտեցումը, այնուամենայնիվ, որոշակի օբյեկտիվությամբ թույլ են տալիս գնահատել մարզպետարանի աշխատանքը, բայց նաեւ ունի խոցելի տեղեր։ Մենք այս օրենքից հետո, անպայման, դրան կանդրադառնանք։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք։

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Ես ոչ միայն կհամաձայնվեմ, այլ կվերահաստատեմ, որովհետեւ երբ ես մոնիտորինգ անում էի, օրինակ՝ նույն երիտասարդության այդ հարցերում բոլոր մարզպետներին այդ նույն 0,3 գնահատականն էր։  Նենց տպավորություն էր, որ 0,3-ը վերցնում են, Excel-ով տարածում են, եւ դա մի քանի տարիների շարք է։

Այնուհանդերձ, եթե ֆիքսված է մի բան, խնդրում եմ, 2018-ն ամրագրել։ Ինչ-որ առումով մի քիչ տեխնիկական խնդիր կա, որովհետեւ հոդված 7-ը, որը նախագծում, կայքում դրված է, այս պահին մշակույթ եւ սպորտ է, այնտեղ «երիտասարդություն» բառը չկա։ Կամ մեզ մոտ է վրիպակը, կամ ձեզ նախագծում է ներկայացված, պետք է համապատասխանեցվի։

Եվ վերջին բանը, որ այս համատեքստում կուզենայի ասել, չափազանց կարեւոր է, որ հաշվետվողականության տեսանկյունից, նաեւ ես մարզպետարանի գնումներն էլ եմ փորձում ուսումնասիրել, շատ հաճախ խզում կա։ Հաշվետվողականության  բսրձրացման տեսանկյունից շատ ցանկալի կլինի, իհարկե, այնտեղ կրթությունն է, նաեւ պարտադիր թափանցիկությունը եւ հաշվետվողականությունը, որը ենթադրում է ավելի մեծ տվյալներ, բայց այդ տվյալները հասանելի չեն, ընդհուպ, մինչեւ, ես մոնիտորինգ եմ արել ծառայողական ավտոմեքենաները, շատ մարզպետարաններ կան, որ օրենքով պարտավոր են ներկայացնել, բայց չեն ներկայացնում։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Բնականաբար, ես ինձ մոտ կֆիքսեմ ձեր բոլոր հարցադրումները։ Ինչ վերաբերում է երիտասարդությանը, մենք կճշգրտենք, որովհետեւ պիտի լինի, կդնենք։

Ինչ վերաբերում է հաշվետվողականությանը, ես հենց դա նկատի ունեի, որ շատ խնդիրներ մեզ մոտ դեռ լուծման կարիք ունեն։  Իհարկե, այն, ինչ պետք է արվեր, չկա, անկհայտորեն պետք է լրացվի, բայց բովանդակային առումով մենք խնդիր ունենք` երիտասարդության ոլորտում կատարված աշխատանքները գնահատելու։ Շատ դեպքերում մեթոդական եւ մեթոդոլոգիական թույլ բազան է, որ բերում է նրան, որ 0,3 է բոլորի մոտ։ Վստահ եղեք, որ դա միայն քոփի-փեյսթ չի, որովհետեւ  եթե պիտի մարզպետների աշխատանքը գնահատել 0,2 կամ 0,3 կա 0,1 բալային համակարգով, շատ ավելի հեշտ է ընկնել այդ միասնական հարթության վրա, նույնիսկ չուզելով, որ բոլորը կստանան 0,3։ Պետք է դիվերսիֆիկացիա լինի, պիտի կարելի լինի գնահատել, թե հատկապես ի՞նչ աշխատանք է։ Այդ խնդիրների հետ մենք մինչեւ հիմա շատ ենք բախվել, ինքը շարունակական, մշտական կատարելագործման կարիք ունեցող աշխատանք է։ Ես կարծում եմ, որ օրենքով լիազորությունների նկարագրումը մի լրացուցիչ անգամ խթան կհանդիսանա եւ հնարավորություն` միգուցե, փորձելու։ Ես չեմ բացառում, որ լրիվ նոր մոտեցում կարող է լինել, պիտի փնտրենք, գտնենք արդյունավետը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Համազասպ Դանիելյան։

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Պրն Տերտերյան, շնորհակալություն այս նախաձեռնությունը ներկայացնելու համար, կարեւոր նախաձեռնություն է, հստակեցնում է լիազորությունները։ Նախքան հարցս ձեւակերպելը ես կուզեմ նաեւ շարունակել թեման, երբ ֆիքսվել են ոլորտները։ Օրինակ` առաջին հայացքից, երբ ընթերցում էի, կարծում եմ` տուրիզմն էլ մի կարեւոր ուղղություն է, թեեւ խաչման տեղեր ունի թե՛ տնտեսության, թե մշակույթի, թե՛...  Միգուցե, նպատակահարմար է, բայց ինչի՞ համար եմ ես ձայն խնդրել։ Խոսքը հոդված 6-րդի մասին է, 2-րդ կետի 2-րդ ենթակետի, որտեղ սահմանվում են մարզպետի թեկնածությանը ներկայացվող պահանջները։ Այստեղ ֆիքսվել է, որ մարզպետի թեկնածուն պետք է վերջին 4 տարում միայն ՀՀ քաղաքացի հանդիսանա եւ վերջին 4 տարում ՀՀ-ում  մշտապես բնակվելու տեղեկանք ներկայացնի, ինչը ես ենթադրում եմ, որ սահմանադրական կարգավորումներից է վերցված, եւ այն պահանջներն են, որոնք վերաբերում են պատգամավորին։ Եթե ենթադրությունս ճիշտ է, որ սա ավելի շատ, եթե կուզեք, մեխանիկական փոխանցում է այս պայմանը, ես ուզում եմ հարց բարձրացնել դրա նպատակահարմարության մասին, որովհետեւ մենք խոսում ենք նախ եւ առաջ` մենեջերների մասին, ովքեր  մարզերում պետք է կառավարում իրականացնեն։ Երբ մենք սահմանում ենք, որ ՀՀ քաղաքացի պետք է լինի բացառապես, առնվազն, վերջին 4 տարիների ընթացքում, կարծում եմ, որ  մենք չափազանց բարձր պահանջ ենք դնում եւ սրանով բացառում ենք նաեւ այն քաղաքացիների ներգրավումը, ովքեր Հայաստան են տեղափոխվել, ունեն համապատասխան կարողություններ, Հայաստան են տեղափոխվել հեղափոխությունից հետո,  պատրաստ են  ներգրավվել պետական կառավարմանը եւ քաղաքացիություն նոր են ձեռք բերել։ Ավելի հստակեցնեմ. խոսքս ոչ թե 4 տարի Հայաստանում կեցություն ունենալու մասին է, այլ հենց 4 տարի բացառապես Հայաստանի քաղաքացի լինելու հանգամանքին է ուշադրությունս ֆիքսվել։ Սրա հետ կապված, միգուցե, ես նաեւ գրավոր առաջարկ կանեմ՝ կապված, թե ի՞նչ տեսակետ ունի Կառավարությունն այս հարցի շուրջ։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Մենք ելել ենք այն հիմնադրույթից, որ միասնական մոտեցում, կամ ընդհանուր տրամաբանության մեջ պահենք մարզպետի պաշտոնը, նկատի ունեմ հատկապես վերջին 4 տարում քաղաքացի լինելու ցենզը, բայց ձեր հարցը ես, համենայնդեպս, ինձ համար կմեկնաբանեի ավելի լայն համատեքստում։ Դուք ինքներդ ձեր հարցադրման մեջ ասացիք,  մասնագետներ, միգուցե փորձառություն ունեցող  կառավարչական, այդ թվում նաեւ պետական կառավարչական փորձառություն ունեցող հնարավոր մարդկանց, գործընկերների, մեր երկրի քաղաքացիներին ներգրավելու պարագայում, թույլ տվեք, մենք այս հարցը քննարկենք առաջինից երկրորդ ընթերցման ռեժիմում, որովհետեւ, կհամաձայնեք ինձ հետ, ինքն ավելի լայն սպեկտր է իր մեջ ընդգրկում։ Ես հիմա, ընդամենը, մեկնաբանեցի այն, ինչ մենք արել ենք։ Մենք ելել ենք այն հիմնադրույթից, որ մարզպետի պաշտոնը սիստեմատիկ կարեւորություն եւ վճռական նշանակություն ունեցող պաշտոն է պետական կառավարման տիրույթում։ Այս պարագայում հարել ենք կամ վերցրել ենք այն մոտեցումը, որ մարդիկ, ովքեր հավակնում են այս պաշտոնում, պետք է վերջին 4 տարում լինեն ՀՀ քաղաքացի, եւ ոչ միայն լինեն քաղաքացի, այլ նաեւ լինեն միայն ՀՀ քաղաքացի եւ մշտապես  բնակվեն ՀՀ-ում։ Դուք ավելի լայն հարցադրում եք  անում, մենք կքննարկենք նաեւ ձեզ հետ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք։

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Իրապես, իմ մտահոգությունը վերաբերում է ոչ թե ՀՀ քաղաքացի լինելուն, այլ ֆիքսված ժամկետում եւ բացառապես ՀՀ քաղաքացի լինելուն, որը բացառում է այն մարդկանց, ովքեր պատրաստ են պետական կառավարման ոլորտ ընդգրկվելու պայմանով կամ դրանից առաջ հրաժարվել իրենց այլ քաղաքացիություններից։ Այս առումով եմ կարծում, որ սահմանափակող է։ Ես հարցը բարձրացնում եմ այն համատեքստում, որ «Իմ քայլը» դաշինքը նաեւ իր նախընտրական ծրագրում ունի դրույթ, որ մենք քայլեր ենք ձեռնարկելու հայերին պետական կառավարմանը մասնակցելու հնարավորություն տալու, նաեւ քաղաքացիներին, իսկ այս պարագայում մենք նորից շարունակում ենք այն մոտեցումը, որը որդեգրված է եղել նախկինում։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արման Աբովյան։

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Պրն Տերտերյան, ըստ էության, խոսքը գնում է այն շտկումների մասին, ընդհանուր առմամբ այն փիլիսոփայության մասին, որը փոխված օրենքների հետ տեխնիկական կարգավորումներ է բերում եւ ավելի հստակեցնում է։

Ուշադիր ուսումնասիրել եմ օրենքը, այստեղ բազմաթիվ կետերում կան, ես չէի ասի թերի, ոչ լիարժեք ձեւակերպումներ, որոնք հնարավոր է, որ հետագայում տարընթերցման կամ ոչ լիարժեք պատճառ դառնան։

Օրինակ` նախագծի 5-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` մարզպետն ընդունում է որոշումներ։ Օրինակ` պետք է ընդգծել, որ որոշի իր լիազորություններն իրականացնելիս։ Կարծես թե, տրամաբանական է, բայց եթե գրված չէ, դա, միանշանակ, որոշակի հարցերում կարող է որոշակի խնդիրների բերել։ Կամ նախագծի 6-րդ հոդվածի համաձայն` մարզպետն ազատվում է զբաղեցրած պաշտոնից, եթե նա հրաժարական է ներկայացրել։ Հարկ եմ համարում ավելացնել, որ սա` այն դեպքում, եթե հրաժարականն ընդունվել է Կառավարության կողմից, քանզի, Կառավարությունն է նշանակում մարզպետին։

Ըստ էության, սա հարց չէ, եթե, իհարկե, օրենքն ընդունվի, առաջինից երկրորդ ընթերցում, անպայման, այս շտկումները պետք է արվեն, մենք էլ համապատասխան առաջարկություններով, իհարկե, հանդես կգանք։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ես խնդրում եմ ձեզ, եթե այդպիսի դիտարկումներ կան, ներկայացրեք։ Ես հիմնական ելույթի ժամանակ չհասցրեցի տեղավորվել ինձ հատկացված ժամանակում։ Ես ուզում եմ հատկապես նշել, որ այս օրինագիծը երկար ժամանակ քննարկել ենք։ Ես ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել նաեւ շատ ու շատ պատգամավորների, հանձնաժողովին, որովհետեւ, իսկապես, օպերատիվ ռեժիմով, ամենօրյա ռեժիմով մենք աշխատել ենք։ Բնականաբար, նաեւ ձեր առաջարկություններին հիմա չարձագանքեմ, որովհետեւ շատ արագ կլինի։ Դուք ներկայացրեք, մենք ձեզ հետ  միասին կքննարկենք, իհարկե, եթե դրա կարիքը կլինի, շնորհակալությամբ կընդունենք, անպայման։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կա՞ արձագանք: Միացրեք:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Իհարկե, այստեղ խնդիրը նա է, որ որքան էլ մենք ասենք, որ սա շտկումների մի ցանկ է կամ սա մի գործողություն է, որը պետք է ավելի հստակեցնի բոլոր աշխատանքները, պարտականությունները, իրավասությունները եւ այլն, դրա հետ մեկտեղ շատ կարեւոր է, որ շտկվեն, ըստ այդմ, մենք կներկայացնենք մեր առաջարկությունները։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ժողովուրդ ջան, եթե այս տեմպով շարունակենք, բոլոր հերթագրվածները չեն հասցնելու հարցեր տալ։ Մենք տարբերակ ունենք, կարող ենք 3-2-1 այդ ռեժիմը՝ հարց-արձագանք-պատասխանի փոխել 1-1-1-ի, եթե առարկություն չկա, այդպես անենք, որ բոլորը կարողանան։ Ուղղակի, մի քիչ ավելի սեղմ է պետք ձեւակերպել մտքերը։ «Լուսավոր»-ը համաձայն չԷ՞: Կարեւորը տիկին Սամսոնյանն է: Փոխում ենք ռեժիմը: Հաջորդ հարցը՝ Գեւորգ Գորգիսյան։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Հարցս մի քիչ երկար պետք է հնչեր, բայց լավ։ Երկար ժամանակ հենց մարզպետների ինստիտուտից մեր բողոքն ինչո՞ւմ է եղել. որ տարիներ շարունակ մարզպետները վերածվել են որպես ֆեոդալների։ Նրանց տրվել են բազմաթիվ լծակներ։ Գործնականում բոլոր գյուղապետերը վերածվել են մարզպետներին ենթակա ստորադաս մարմինների, եւ  այդ ամբողջն օգտագործվել, կապիտալիզացվել է ընտրությունների տեսքով։ Այսինքն` ամբողջ համակարգը մտածված է եղել, որպեսզի հետո իշխանություններին ձայներ բերեն այս մարզպետները։

Հիմա, երբ բերվում է նման փոփոխություն, ես ակնկալում էի, որ պիտի այս խնդիրը լուծվի, բայց մենք դեռ ունենք նույն մոդելը, եւ ունենք նաեւ նույն ոճով աշխատող մարզպետներ, որ խառնվում են ընտրություններին, հայտարարում են, որ գյուղապետին աշխատանքից են հեռացնելու, ծեծում են սպայի։

Ես ուզում եմ հասկանալ, թե այս իրողություններին ինչպես է լուծում տալիս այս նախագիծը։ Մենք հիմա ունենք խնդրահարույց համակարգ, բայց օրենքով մենք ամրագրում ենք այն, ինչ ունենք, եւ որեւէ առաջընթաց մենք չենք ամրագրում օրենքով։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Ես փորձեմ արձագանքել: Ոչ միշտ է այդպես լինում, որ կարելի է լինում խառնվել ընտրություններին, էլ չեմ ասում, որ խառնվել եւ որոշիչ դերակատարում ունենալ, որովհետեւ, այնուամենայնիվ, մշտապես եղել են հակառակ դեպքեր, երբ համայնքները, մարդիկ, բնակչությունն իրենց որոշակի դիրքորոշումն արտահայտել են, եւ խնդիրը լուծվել է այդ համատեքստում։

Ինչ վերաբերում է օրենքին, ձեր նկարագրած, իսկապես, բացասական, եւ ոչ միայն  բացասական, անթույլատրելի բոլոր այդ մակդիրները կարելի է շարել, այս երեւույթները, ես ձեզ վստահեցնում եմ, որ շատ հաճախ պայմանավորված չէին եւ չեն նաեւ օրենքներով։ Եթե նայեք, եւ՛ նախկին գործող իրավակարգավորումներում, եւ՛ հիմա մեր օրենքում մարզպետի որեւէ միջամտության մեխանիզմ ոչ միայն ընտրություններին, դուք քաղաքական բան եք ասում, ես ասում եմ համայնքային գործերին եւ համայնքի կենսագործունեությանը, ուղիղ առումով ոչ մի միջամտության բան չկա։

Ես շատ երկար ու մանրամասն կանգ առա այն փաստի վրա, որ նույնիսկ իրավական եւ մասնագիտական հսկողությունը, որը, էլի, նույնիսկ նախկինում էլ քաղաքական պատասխանատվության դեր կար եւ դրված էր իրավական հսկողության մարմնի վրա, հիմա մենք դա էլ ենք հեռացրել, որպեսզի դա հնարավոր չլինի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Նայեք, մի քանի օրինակ. առաջարկություններ է ներկայացնում համայնքների բյուջեների վերաբերյալ։ Սա` մեկ։

Միջամտում է հանրակրթական ոլորտին, իրականացնում է մշակութային, ազգային տոների պահպանման եւ զարգացման... Այս ամենը լծակներ են, երբ ասում է` այ, սիրելի գյուղապետ, դու կանես այնպես, ինչպես ես եմ ասում, թե չէ քո համայնքի, օրինակ` ճանապարհի համար չեմ ներկայացնի առաջարկ, կամ կներկայացնեմ, եթե արել ես։ Մշակութային ինչ-որ փառատոն կբերեմ քո գյուղ կամ կտանեմ կողքի գյուղ։ Այս ամենը լծակներ են, որոնք միշտ օգտագործվել են, եւ փաստացի մենք հիմա օրենքով ամրագրում ենք, որ շարունակելու են օգտագործվել, որպեսզի մարզպետը կարողանա որպես վերադաս խոսել ընտրովի մարմնի, գյուղապետի, համայնքապետի հետ։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Այնուամենայնիվ, պետք է  սխեմայից դուրս գամ, արձագանքեմ։ Ինքը ոչ մի որոշում չի կայացնում, եթե խոսքը վերաբերում է համապետական միջոցառմանը, այն որեւէ տեղ իրականացնելու համար, նա, ընդամենը, առաջարկություն է ներկայացնում։

Դուք ասացիք` առաջարկություն է ներկայացնում բյուջեների մասին։ Ես, ճիշտն ասած, լավ չպատկերացրեցի, թե ո՞ր բյուջեների մասին է, ասեք, հա՞, եթե կարելի է:

9. միջնաժամկետ ծախսային ծրագրի եւ պետբյուջեի նախագծի, մարզին վերաբերող հատվածի, ինչպես նաեւ մարզի համայնքներին պետբյուջեից հատկացումների վերաբերյալ։

Պետբյուջեից հատկացումների մի քանի ձեւեր կան։ Առաջին ձեւը ֆինանսական համահարթեցումն է, այստեղ որեւէ միջամտություն բացառվում է։ Մյուս ձեւը  պետական բյուջեից սուբվենցիաների եւ այլեւայլ հատկացումների մասին է։ Այո, տարածքային կառավարման մարմինը պետք է իրավունք ունենա առաջարկություններ ներկայացնել, իսկ այդ առաջարկություններն ինչպես կկապիտալիզացվեն կամ ինչպես կիրացվեն, դա արդեն պետական իշխանության քաղաքական  պատասխանատվության խնդիրն է, պրն Գորգիսյան։ Մենք չենք կարող այդ կարգի բաներից խուսափել, ընդհանրապես, եւ պետք էլ չէ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Գորգիսյան, բայց դուք նենց վստահ էիք խոսում սպա ծեծող մարզպետների մասին, որ ես կարծում եմ, որ եթե շատ կոնկրետ ինֆորմացիա չունենաք, վստահորեն տենց պնդում չէիք  անի։ Ես մեծ հույս ունեմ, որ կկարողանաք նախաքննական մարմիններին, եւ հետո դատարանում ձեր ցուցմունքներով նպաստել այդպիսի գործերի արդար քննությանը։ Հերիքնազ Տիգրանյան։

Հ.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Տերտերյան, շնորհակալություն նախագիծը համապարփակ ներկայացնելու համար։ Կարգավորումների առումով շատ հաջողված նախագիծ է։ Մի երկու հարց ունեի, բայց մեկ հարց պետք է տամ, երեւի, արդեն, զուտ ճշգրտման առումով։

Մարզպետի թեկնածուին ներկայացվող պահանջների առումով, եթե արդեն իսկ 6-րդ հոդվածի 1-ին մասում սահմանվում է, թե ինչ պահանջներ են ներկայացվում, կարծում եմ` 7-րդ մասն այլեւս ավելորդ է, որ մարզպետի վրա տարածվում են Կառավարության անդամին ներկայացվող պահանջները։  Կառավարության անդամին ներկայացվող պահանջները կարող են տարածվել մարզպետի թեկնածուի վրա, բայց ոչ արդեն մարզպետի վրա։

Հաջորդ մասը` «եւ»-ից հետոն, կարող էր դառնալ առանձին հոդված եւ անհամատեղելիության պահանջները։

Լավ կլինի, որ այս դրույթը չլինի հղումային այլ օրենքին, այլ այս նախագծում սահմանվի, թե որոնք են մարզպետի համար անհամատեղելիության պահանջները, որոնք բխում են «Հանրային ծառայության մասին» ընդհանուր օրենքից։

Եվ մեկ դիտարկում։ Մարզպետի` օրենքին հակասող որոշումները... Լավ, ժամանակս վերջացավ, կարձագանքեմ։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Ես կարծում եմ, որ մենք ձեր բոլոր առաջարկությունները միասին կքննարկենք աշխատանքային ռեժիմում։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք, տիկին Տիգրանյան:

Հ.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ

-Եվ մեկ դիտարկում. մարզպետարանների գործունեության կարգը սահմանող` տարածքային կառավարման վերաբերյալ նախագահի հրամանագրով ամրագրված էր նախկինում, որ մարզպետի` օրենքին հակասող որոշումները վերացվում են վերադասի, այս դեպքում կառավարչական հարաբերությունների օրենքով վերադասը վարչապետն է, կամ դատական կարգով։

Այստեղ դատական կարգը վերացվել է։ Մենք փոխում ենք մեխանիզմնե՞րը, թե՞ ամրագրում ենք, որ միայն պետք է վերացվի վերադասության կարգով, այսինքն՝ վարչապետի  կողմից։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Չէ, մենք դա չենք կարող փոխել, որովհետեւ դատական կարգով վերացումն այս կամ այն կերպ կա, եւ դա չի կարող փոխվել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Գեւորգ Պապոյան։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Պրն Տերտերյան, դուք ձեր խոսքում նշեցիք, որ փորձ է կատարվել հստակեցնել, եւ հրաժարվել բառերից որոնք տարաբնույթ մեկնաբանության առիթ կտան, բայց ես նայեցի, ներողություն եմ խնդրում, բայց կան նախագծում այդպիսի կետեր։

Օրինակ՝ հոդված 13. մարզպետի լիազորությունները կրթության բնագավառում, կամ՝ 14. առողջապահության բնագավառում։ Այսպես շարունակ։

2-րդ կետում ասվում է. «Կազմակերպում է մարզային ենթակայության պետական ուսումնական հաստատությունների աշխատանքը»։ Ի՞նչ եք կարծում,  չարժե՞ սա հստակեցնել, թե ի՞նչ է նշանակում կազմակերպել, ի՞նչ գործառույթներ ունի, որպեսզի տարաբնույթ մեկնաբանություն չլինի, որ, մի կողմից, օրինակ՝ դպրոցն ասի` մարզպետը խառնվում է իմ ներքին գործերին, կամ հակառակը, ասի. մարզպետը չի կարող, կամ հակառակը, քաղաքացին դիմի մարզպետարան, մարզպետն էլ ասի` դե, ես դրանով չեմ զբաղվում, որովհետեւ դա իմ լիազորությունը չէ։

Նույնը` առողջապահությունը, որ կետը նայում եմ, այդ հարցը կա։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Դուք ինքներդ հղում արեցիք իմ ասածի վրա, որ մենք, այնուամենայնիվ, փորձ ենք արել հստակեցնել, ես չեմ ասել, որ 100%-ով հստակեցրել ենք։

Կոնկրետ այս հարցերի պարագայում, իհարկե, մենք էլի կնայենք ձեզ հետ միասին բոլոր բաները, շանս կա, որ ավելի կհստակեցնենք, բայց կոնկրետ էս ձեր հարցադրումների պատասխանը հետեւյալն է. ո՞ր  պետական ուսումնական հաստատությունների.  այն    պետական ուսումնական հաստատությունների,  որոնք այլ կարգավորումներով տրված են արդեն։

Ի՞նչ լիազորություններ ունի. օրինակ՝ վերցնենք հանրակրթությունը։ Մարզպետն ունի լիազորություն՝ խորհրդի որոշմամբ ընտրված տնօրենի նշանակման հրաման արձակել։ Ես վստահեցնում եմ, որ, օրինակ՝  պետական ուսումնական հաստատությունների պարագայում մարզպետի եւ այդ հաստատությունների փոխհարաբերությունները քայլի ճշգրտությամբ նկարագրված են այլ օրենքներում։ Մենք ասում ենք. «կազմակերպում է մարզային ենթակայության ուսումնական հաստատությունների աշխատանքը»։

Եթե ձեր թեզով առաջնորդվենք, կա ռիսկ, որ մենք ստիպված կլինենք այս օրենքը շատ մեծացնել եւ այլ օրենսդրական շատ կարգավորումներ այստեղ բերել։

Ես բոլորովին չեմ մերժում, որ կարելի է որոշ դեպքերում ավելի հստակ ձեւակերպել, բայց անորոշություն չկա։ Կոնկրետ այս տիպի դեպքերում դրանք այն կարգավորումներն են, որոնք արդեն իսկ գործում են։  Կներեք, սա շատ կարեւոր էր:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Ես կարծում եմ, որ առաջին հերթին օրենքները պետք է հարմարեցված լինեն մեր քաղաքացիներին։ Օրինակ` պայմանական, պատահական քաղաքացին բացում է, ու իր մոտ առողջապահության մասով հարց կա, նայում է, տեսնում է, որ գրված է. «ապահովում է մարզային ենթակայության առողջապահական հաստատությունների աշխատանքը»։ Կամ այստեղ պետք է գրված լիներ, թե մարզպետարանը, մարզպետն ի՞նչ է պարտավոր անել, կամ գրված լինի, թե որտե՞ղ նայի այդ մարդը, որպեսզի էս հարցերը հարմարեցված լինեն։

Եթե քաղաքացին իրավական գրագիտության  բարձր մակարդակ չունենա, հնարավոր է այս օրենքի այս կետին հղում անել, օրինակ՝ ասել` դա իմ լիազորության մեջ չէ, կամ սա իմ լիազորության մեջ է, եւ այստեղ մենք կունենանք այս խզվածքը։ Սրա մասին էր խոսքը։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Այնուամենայնիվ, արձագանքեմ։ Եթե նկատում եք, այս օրենքը ոչ այնքան քաղաքացու, ինչքան սուբյեկտների մասին է, որովհետեւ մարզպետները որպես ինստիտուտ այնքան չեն շփվում քաղաքացիների հետ, ինչքան սուբյեկտների, պետական ուսումնական հաստատություն-մարզպետ հարաբերության մասին է։ Այստեղ մենք ենթադրել ենք, որ այդ սուբյեկտներն ավելի լայն հնարավորություն ունեն` իրավական կարգավորումներին հասանելի  լինելու։

Ձեր թեզը շատ ակնհայտ եւ ճիշտ թեզ է։ Մենք այդ թեզն իրացրել ենք «Տեղական ինքնակառավարման մասին» օրենքում, այնտեղ բոլոր իրավակարգավորումները մաքսիմում նշված են, եթե նույնիսկ ուրիշ տեղեր կան, ապա ոչ թե հղումներ են, այլ տեղադրված են օրենքում, որովհետեւ ենթադրել ենք, որ  «Տեղական ինքնակառավարման մասին» օրենքը նախ` ստվար թվով համայնքային պատասխանատուների ձեռքի օրենք է, ավելի նման է օրենսգրքի, եւ նաեւ բնակիչների, որովհետեւ իրենք իրենց ամենօրյա հարաբերությունները պետք է կարողանան այդ օրենքում տեսնել։

Ես, ուղղակի խնդրում եմ ձեզ, որ մենք հնարավորություն ունենանք, միգուցե, հանձնաժողովում, միգուցե, այլ ֆորմատով, նորից մի անգամ վրայով անցնել։ Եթե որոշակի ձեր դիտարկումները կլինեն, միասին քննարկենք, տեսնենք` ի՞նչ լուծումներ կարելի է գտնել օրենքի ընդհանուր ֆորմատից դուրս չգալու համատեքստում։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արմեն Եղիազարյան։

Ա.ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ

-Պրն Տերտերյան, մենք նախկինում ունեցել ենք հիվանդ մարզպետների ինստիտուտ, որը, ցավոք, այսօր նույնպես շարունակում է նույն ոգով, ինստիտուտների մասին է «հիվանդ» խոսքը։ Այս ընթացքում ուսումնասիրելով մարզպետների գործունեությունը, նաեւ հանդիպելով բազմաթիվ գյուղապետերի հետ, տպավորությունն այն է, որ մարզպետն իրեն զգում է որպես տնօրեն գյուղապետերի նկատմամբ, իսկ գյուղապետերն ընկալում են այդպես, որ իրենք ենթակա են մարզպետներին։ Ստացվում է այն, որ ես բազմիցս բարձրաձայնում էի, որ մենք խոչընդոտում ենք ՏԻՄ ինստիտուտի կայացմանը։ Մենք չենք թողնում, որ գյուղապետերը կայանան, զարգանան, իրենք անընդհատ նայում են վերեւ, թե ի՞նչ կասի մարզպետն իրենց գործունեությանը։ Այսպիսով, նաեւ այս նախագծով  մենք անում ենք  ամեն ինչ, որպեսզի ՏԻՄ ինստիտուտի կայացմանը մենք խոչընդոտենք։

Ձեր տեսակետը՝ որպես տարածքային կառավարման փոխնախարար. ինչպե՞ս եք մտածում, ի՞նչ քայլեր պետք է անենք, որ, ի վերջո, մեր ՏԻՄ-ը կայանան։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Ես ձեզ հետ միասին այս ամբիոնից պետք է կոչ անեմ եւ հայտարարեմ, որ մարզպետները բոլորովին ՏԻՄ-ի տնօրենը չեն, եւ այս օրենքի բովանդակության մեջ, վստահեցնում եմ ձեզ, որ որեւէ ճիգ կամ որեւէ թեզ չկա անելու այնպես, որ նրանք լինեն որպես ինստիտուտ, տեղական ինքնակառավարման համակարգի համար որեւէ վերադասության էլեմենտ չկա։ Կա, ընդհանրապես, տեղական ինքնակառավարման համակարգի հետ պետություն-տեղական ինքնակառավարման համակարգ փոխհարաբերությունների գաղափարախոսություն։

Մեր ամբողջ օրենսդրությունն այդ փոխհարաբերությունները տեղավորել է իրավական եւ մասնագիտական հսկողության  գաղափարի ներքո։

Ես ձեզ զեկուցեցի, որ, ի տարբերություն նախկինի, մենք հիմա էլ ավելի ենք այդ հսկողության քաղաքական կոմպոնենտը, պատասխանատվության, նկատի ունեմ քաղաքական կոմպոնենտն ուժեղացրել, որովհետեւ մենք ասել ենք, որ այդ հսկողության պատասխանատուն, եւ՛ իրականացման, եւ՛ համաչափության քաղաքական պատասխանատուն պետական լիազոր մարմինն է։ Մարզպետարանները եւ մարզպետները զուտ իրենց ադմինիստրատիվ, տեղեկատվական բաներով պետք է ընդգրկվեն սրա մեջ։ Ես համաձայն չեմ ձեզ հետ, որ մարզպետները տնօրեն տնօրինություն են անում։ Ես շատ դեպքեր կարող եմ բերել, որ դա բոլորովին էլ այդպես չի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք։

Ա.ԵՂԻԱԶԱՐՅԱՆ

-Եվ երկրորդ հարցս. տեսեք, այսօր Կառավարչությունը որդեգրել է համայնքների խոշորացումը, եւ, փաստացի, մենք ունենք մի իրավիճակ, երբ որ համայնքների համայնքապետերի քանակը կրճատվում է։ Այս պարագայում ճիշտ չէ՞, որ մարզպետարանների թիմի կազմը կրճատել։ Այսինքն` մեզ բավարար են 10-15 հոգանոց թիմեր, որոնք ստատիստիկ տվյալները, վերլուծական ինֆորմացիան հավաքագրեն եւ իրականացնեն, քանի որ  մենք մի կողմից` կրճատում ենք համայնքապետերի քանակը, մի կողմից` մարզպետարաններն ուռճացնում ենք, ավելի  մեծ լծակներ ենք տալիս նրանց։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Պրն Եղիազարյան, ես կհիշեմ այս հարցը, վստահաբար, մենք, բոլորս իրար հետ այդ հարցը կքննարկենք, որովհետեւ համայնքների վարչատարածքային ռեֆորմը նպատակ ունի նաեւ էական, բովանդակային փոփոխություններ մտցնել  ձեր նշած համակարգում։

Մենք հիմա ոչ մի բան չենք ուռճացրել, ոչ մի բան չենք մեծացրել, ոչ մի բան չենք ավելացրել։ Ավելի խորքային առումով ձեր հարցի պատասխանը կարելի է քննարկել ձեր իսկ նշած փոփոխությունները տրամաբանական ավարտին հասցնելու եւ համաչափելի, ամբողջ տիրույթում որոշակի համադրելի համայնքային կառուցվածք, ես նկատի ունեմ` վարչատարածքային կառուցվածք ունենալու պարագայում։ Այս խնդիրը, իրապես, կա, օրակարգում է, մենք դրան, անպայման, կանդրադառնանք։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար՝ Սասուն Միքայելյան, խնդրեմ։

Ս.ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆ

-Պրն Տերտերյան, մի քանի հարց ունեմ։ Դուք ասացիք, որ մարզային խորհուրդներ են ձեւավորվում, մի հատ պարզաբանվի` ովքե՞ր են մտնելու այդ մարզային խորհուրդների մեջ։ Այսինքն` համայնքապետերն են մտնելո՞ւ, թե՞ նոր կառույց է սարքվում, որ վերահսկի համայնքները։

Ինչպես գիտեք, միշտ պրոբլեմ է լինում ընտրովի եւ նշանակովի մարզպետների եւ համայնքապետերի մեջ, շատ մեծ պրոբլեմ է լինում այդ դեպքում։

Դպրոցների հետ կապված, եթե հիշում եք,  1990-ականների վերջին ես այս հարցը բարձրացրել եմ։  Ճիշտ չի լինի՞, որ դպրոցներն անցնեն համայնքային ենթակայության տակ, որովհետեւ ես էլի մնում եմ իմ կարծիքին, որ ավելի արդյունավետ կլինի, եթե դպրոցները լինեն համայնքային ենթակայության տակ, քան թե մարզային։

Դուք մեծ փորձ ունեք տեղական ինքնակառավարման մեջ, ավելի ճիշտ չի լինի՞, որ մարզպետները լինեն ընտրովի մարմին։

Եվ մի հարց` սրանից դուրս։ Մեզ մոտ սեփականաշնորհման ժամանակ գույքի գրանցման կադաստրային արժեքը տեղական բյուջե էլ պետք է մուտք լիներ, եղել է հանրապետական բյուջե, դա ի՞նչ ձեւով կարելի է հետ բերել, մոտ 59 մլն գումար է, որը համայնքի համար ահագին մեծ նշանակություն ունի։

Դուք, ինչպես գիտեք, այն ժամանակ էլ անավարտ շինությունները Կառավարությունը տվեց համայնքներին, եւ դրանից հետո մեզ մոտ Հրազդանում մի քանի բարձրահարկ շենքեր կան, 3-4 հարկ է կառուցված, կարելի է վերցնել, ներդրողներ ճարել կամ սոցիալապես անապահով ընտանիքներին հատկացնել կամ զոհվածների ընտանիքներին, եւ հնարավորինս ավելի թանկ գնով վաճառել։ Ինչպե՞ս կարելի է այդ հարցը լուծել, որովհետեւ այդ շենքերը տենց մնացել են, ինչ-որ մարդիկ սեփականացրել են, ոչ մի գործ չեն անում, փլվում են:

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Պրն Միքայելյան, կփորձեմ արագ արձագանքել ձեր հարցերին։ Ցեմենտի գործարանի սեփականաշնորհման պարագայում պետք է նայել, որովհետեւ դա արդեն մենք անցած ակտի մասին ենք խոսում։ Այդ դեպքում մենք միասին նայենք, որովհետեւ մենք ընդմիջմանը խոսում էինք գույքահարկի, հողի հարկի մասին, գույքահարկն ու հողի հարկն ուղղակիորեն համայնքինն են, կամ Հրազդանինը կամ Ջրաշենինը, նայած, թե ում հողերի վրա է գտնվում։

Ինչ վերաբերում է ապապետականացմանը, ապա մենք նայենք։

Ընտրովի մարզպետներ։ Ձեր հարցին կարելի է պատասխանել միայն տեսության մեջ, որ մենք այդ խնդրին կարող ենք մոտենալ միայն մի պարագայում, որ ունենանք արդեն կայացած ու համադրելի, ուժեղ համայնքներ առաջին աստիճանում, եւ մտածենք երկրորդ աստիճանի տեղական ինքնակառավարման մասին, հակառակ դեպքում մենք ռեգիոնալ ընտրովի մարզպետների մասին մտածելու դեռեւս որեւէ  արգումենտ, որեւէ հիմք չունենք։ Դա կարող է լինել հետո, որովհետեւ մարզպետական ինստիտուտը պետական կառավարման ինստիտուտ է։

Նույն կերպ շենքերի մասին, պրն Միքայելյան, միասին նայենք, հատկապես, ես, մոտավորապես, գիտեմ, թե որ շենքերի մասին է խնդիրը։  Այս ամբիոնից` չէ, աշխատանքային կարգով` տեսնենք։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Թույլ տանք` արձագանքի։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Մի փոքր դրվագ, դպրոցները։ Սա շատ քննարկվող, շահագրգիռ բոլոր իմաստներով` եւ՛ լավ, եւ՛ սպեկուլյատիվ իմաստով կարեւոր խնդիր է։ Մենք պետք է խոսենք, ըստ էության, ոչ թե դպրոցների պետական ենթակայության կամ համայնքային ենթակայության մասին, որովհետեւ մեր տրամաբանության մեջ դպրոցներում պետք է ուժեղացվի ինքնավարությունը։ Դպրոցների խորհուրդները պետք է կայանան եւ ավելի գործնական դառնան։

Հիմա, որպեսզի այդ դժբախտությունը դառնա բարեբախտություն, մենք իրենց պետք է բերենք նորմալ վիճակի։ Հետագայում, այո, օրակարգում կարող է լինել, գոնե, խոշորացված համայնքներում, համայնքների դերակատարումն այդ խորհուրդների մեջ էլ ավելի մեծացնելը,  որովհետեւ մարզպետների պարագայում 2 կարեւոր ֆունկցիա կա հանրակրթության մեջ` որպես ֆինանսավորման  խողովակ եւ դպրոցի կառավարման խորհրդի որոշումների լեգիտիմիզացիա։ Այսինքն` խորհրդի որոշումները հաստատում է մարզպետը։ Տնօրենին նշանակում կամ ազատում է մարզպետը։ Էս տիրույթում պիտի նայել:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար՝ Սերգեյ Ատոմյան, նախապատրաստվի Սերգեյ  Բագրատյանը։ Այստեղ չի նաեւ Սերգեյ Բագրատյանը։ Հաջորդ հարցը՝ տիկին Անի Սամսոնյան, խնդրեմ։

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Պրն Տերտերյան, ես պետք է անդրադառնամ հոդված 13-ին. մարզպետի լիազորությունները կրթության բնագավառում։ Ես սա համեմատում եմ Երեւան համայնքի հետ, որովհետեւ, ըստ այդմ, կրթությունը բաժանված է երկու մասի` բովանդակային կրթական եւ կազմակերպական։ Բովանդակային կրթականը պատկանում է կրթության, գիտության, մշակույթի եւ սպորտի նախարարությանը, իսկ կազմակերպականը`  Երեւանի քաղաքապետարանին։

Հիմա այստեղ, այս հոդվածից ես ենթադրում եմ, որ մարզպետը կրթության բնագավառում ունի այդ երկու լիազորություններն էլ։ Արդյո՞ք մարզային ենթակայության պետական ուսումնական հաստատություններում պետական հանրակրթական ծրագրերի իրագործումը մտնում է մարզպետի լիազորությունների շրջանակում։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Ես, ճիշտն ասած, ենթատեքստը մի պահ, կարծես թե, կորցրեցի, այո, դուք ճիշտ եք, որ պետական ծրագրերի կազմումը, պետական ծրագրերի իրականացման ամբողջ պատասխանատվությունը պետական մենաշնորհ է, եւ պետությունը՝ ի դեմս նախարարության, լիազոր մարմնի իրագործում է, մշակում է եւ ապահովում է։ Մարզպետներն, ուղղակի, իրագործում են, ինչպես Երեւանը, ապահովում են այդ ծրագրերի իրականացումը։

Միգուցե, ես հարցը լավ չհասկացա, բայց ծրագրերի ամբողջ պատասխանատվությունը պետական է, իրագործումը  մի դեպքում պատվիրակել ենք Երեւանի քաղաքապետարանին` հանրակրթության մասով, բոլոր մնացած դեպքերում դա մարզային կամ մարզպետարանների իրավասությունն է։ Այստեղ այդպես էլ գրված է. «Մարզային ենթակայության պետական ուսումնական հաստատություններում իրագործում է պետական հանրակրթական ծրագրեր»։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք, խնդրեմ։

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Պարզապես, այս ձեւակերպումից տպավորություն է ստեղծվում, որ այդ ծրագրերի իրագործումը պատկանում է մարզպետին ամբողջությամբ։ Այսինքն՝ կրթության, գիտության, մշակույթի եւ սպորտի նախարարությունը  սա լիազորում է մարզպետին։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Չէ, այդպես չի։  Մենք միասին մի անգամ էլ կնայենք։ Այդպիսի բան չկա, մենք նկատի ենք ունեցել, որ պետական ծրագրերը, որոնք հաստատվում են լիազոր մարմնի կողմից, իրագործվում են դպրոցներում։ Իրագործում է մարզպետը, որովհետեւ մարզպետն է հաստատում տարիֆիկացիան, մյուս բաները, որոնք նախարարության կողմից մշակվում են, ամբողջապես բովանդակային կառավարումը, ինչպես դուք իրավացիորեն նշեցիք, նախարարությանն է, ի դեպ, նաեւ Երեւանում։  Խոսքը կազմակերպչական իրագործման եւ բովանդակության մասին է։

Եթե ինչ-որ բան անհանգստացնում է, ես ձեզ հետ մի անգամ էլ, անպայման, կնայեմ, բայց բովանդակությունը նա է, ինչ դուք շեշտեցիք։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար՝ Նազելի Բաղդասարյան, խնդրեմ,նախապատրաստվի Գայանե Աբրահամյանը։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Պրն Տերտերյան, կարծում եմ, որ այս օրենքը, թեեւ մի փոքր ուշացած, բայց խիստ անհրաժեշտ է։ Հարցս վերաբերում է հաջորդող գործընթացներին, որովհետեւ մարզպետարանների՝ որպես պետական ինստիտուտի օրենքով սահմանված լիազորությունների, այս օրենքի մշակմանը հաջորդելու է մեկ այլ գործընթաց՝ մարզպետարանների օպտիմալացումը։ Հարցս վերաբերում է այդ խնդրին. ի՞նչ ժամկետներում եւ ի՞նչ ձեւաչափով է այն իրականացվելու։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Մենք անընդհատ պետք է մտածենք, մտածում ենք մեր պետական կառավարման համակարգերում  արդյունավետության ապահովման եւ բարձրացման մասին, թերեւս, այդ համատեքստում պետք է կիրառել օպտիմիզացիան։

Մենք ունենք մարզպետարանների նոր կառուցվածքների մշակված նախագիծ այն տրամաբանության մեջ, որ շատ ու շատ գործառույթներ, որոնք իրացվում են մարզերում, ես այս դեպքում հատկապես չեմ ուզում նշել` ինչ գործառույթներ, այն առումով, որ դրանք եւ՛ համայնքային են, եւ՛ պետական, ազգային մակարդակի գործառույթներ են։ Դրանք իրենց զարգացումն ու փոփոխություններն են կրում։ Բնականաբար, մարզպետարանների կառուցվածքը պետք է հարմարեցվի եւ համադրվի կամ ներդաշնակեցվի այդ գործառույթների իրականացմանը։

Օրինակները բազմաթիվ են։ Մենք շատ շուտով հրապարակ կբերենք այդ նախագիծը, որով մենք փորձելու ենք մարզպետարանների կառուցվածքներն ավելի էֆեկտիվ, ավելի օպտիմալ դարձնել, համահունչ այն իրականությանը, որ մենք ունենք։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հաջորդ հարցի համար՝ Գայանե Աբրահամյան, խնդրեմ։

Գ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Հարցս շարունակելու է արդեն իսկ իմ գործընկերոջ կողմից  բարձրացված հարցը։ Նախ` շնորհակալություն եմ հայտնում այս նախագիծը ներկայացնելու համար, որովհետեւ շատ կարեւոր էր եւ պահանջված ինստիտուցիոնալ նման հիմքերի վրա դնել այս ամբողջ գործընթացը, բայց  արդեն իսկ որոշակի դժգոհություններ եւ մտահոգություններ են հնչում հենց մարզպետների շրջանում, տարբեր մարզային, համայնքային ծառայություններ իրականացնողների շրջանում, որ լիազորությունների որոշակի մեծացում է տեղի ունենալու, բայց կանխատեսվում է որոշ աշխատակազմի կրճատում։ Այս առումով որքանո՞վ են արդարացված եւ արդարացի այս մտահոգությունները, օպտիմալացումը որքանո՞վ է, իրապես, ենթադրում կրճատում, թե՞ պարզապես արդյունավետության բարձրացում է տեղի ունենալու տեղափոխումների միջոցով։  Սա է հիմնական հարցը:

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Տեսեք, որեւէ հատուկ կրճատում կամ մարզպետարանների աշխատակազմերի փոքրացում, այսպիսի թեզ, ընդհանրապես, գոյություն ունենալ չի կարող, որովհետեւ  կոռեկտ չէ: Այլ բան է, որ մենք պետք է գույքագրենք բոլոր լիազորությունները, հասկանանք, թե ամեն լիազորություն կամ լիազորությունների խումբ ի՞նչ արդյունավետությամբ եւ ի՞նչ ինտենսիվությամբ է իրականացվում, եւ միայն դրա արդյունքում դուրս գանք ինչ-որ բաների վրա։

Երեւի, բոլորիս պարզ է, որ, մեծ հավանականությամբ, որոշակի սեղմումներ, կրճատումներ, չվախենանք նաեւ դրանից, կլինեն, բայց որ դա կլինի համատարած եւ ինչ-որ մեծ մասշտաբի, չեմ կարծում, որովհետեւ մենք ունենք լիազորությունները բովանդակությամբ լցնելու խնդիր։

Ես, անպայման, ուզում եմ պրն Միքայելյանի մի հարցադրմանն արձագանքել։ Համայնքների խորհուրդները, որ մենք  մարզպետարանին կից ստեղծում ենք, օրինակ՝ ես հետեւյալ թեզն ասեմ, եթե մեկ էլ պարզվի, որ մարզպետները որեւէ առաջարկություն համայնքից կարող են ներկայացնել միայն խորհրդի հաստատումից հետո, տեսեք, թե միանգամից ինչքան խնդիրներ կլուծվեն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքեք, խնդրեմ։ Արձագանք չկա։ Տարոն Սիմոնյան, նախապատրաստվի Վարդան Ղուկասյանը։

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Իմ հարցն էլ, ըստ էության, իմ գործընկերների հարցերի շարունակությունն է։ Ես ավելի համակարգային էի պատկերացնում օրենսդրական այս փաթեթների ներկայացումը, որովհետեւ մենք այսօր գործընթաց ունենք ՏԻՄ-ի մակարդակում, համայնքների խոշորացման, եւ դրան զուգահեռ, ենթադրաբար` պետք է մարզպետների դերը զուգահեռաբար նվազեր, բայց ձեր բերած նախագծով կամ ավելանում է կամ եղածն ամրապնդվում է, բայց, միեւնույն ժամանակ, չենք մոռանում համայնքների խոշորացման  ծրագիրը։

Համակարգային տեսանկյունից ես, ճիշտն ասած, էստեղ տրամաբանությունը չեմ հասկանում։ Ինչո՞ւմ է ձեր արդարացումը, ավելի ճիշտ չէ՞ր լինի` այս ամբողջական պրոցեսները մեկ օրենսդրական փաթեթի շրջանակներում բերեինք, որ հետագայում մի քանի անգամ արդեն իսկ ընդունված օրենսդրական ակտերը չենթարկեինք փոփոխությունների։

Ես գիտեմ, որ դուք այս փաթեթի վրա երկար ժամանակ աշխատել եք, միգուցե, մի քիչ էլ աշխատեիք, որ ամբողջական, համակարգային փաթեթով ներկայացնեիք։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Ես ձեզ վստահեցնում եմ, որ վարչատարածքային փոփոխություններից հետո մենք շատ արագ մյուս փաթեթը, որին դուք անվանում տվեցիք, ես լրիվ կիսում եմ, որ դրանք բովանդակային փոփոխություններ կլինեն։

Եթե մենք հիմա փորձեինք այդ բովանդակային փոփոխություններին արդեն իսկ անդրադառնալ, մենք կունենայինք երկրում տարբեր կարգավորումներ, այնտեղ, որտեղ խոշորացված է կամ այնտեղ, որտեղ մեծ են համայնքները, այնտեղ, որտեղ դա դեռ արված չէ։ Համաձայնվեք, որ դա էլ է մոտեցում, որ մենք ամբողջական պրոցեսն ավարտելուց հետո դա կանենք։

Ինչ վերաբերում է, թե ի՞նչ կլինի պետական կառավարման մաս կազմող այս համակարգի հետ, ապա իրենց բովանդակությունը, ես ձեզ  հետ համաձայն եմ, կփոխվի։ Եկեք չասենք` կուժեղանա, կթուլանա, այլ շեշտադրումները կփոխվեն, որովհետեւ գործառութային, կառավարչական շատ ու շատ խնդիրներ, որոնք հնարավոր կլինի մոտ ապագայում ապակենտրոնացնել դեպի համայնքներ, հնարավորություն կտան դրանք մարզպետական ինստիտուտից հանել, դրա փոխարեն ավելի բովանդակային, ռեգիոնալ կառավարման, համայնքների ճիգերի համակարգման, պետություն-համայնքներ ավելի էֆեկտիվ համագործակցություն ձեւելու, գործառույթներն ուժեղացնելու ուղղությամբ մարզպետական ինստիտուտը վերափոխել։ Մենք դրա վրա աշխատում ենք։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքեք, խնդրեմ, պրն Սիմոնյան։

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Ես վստահ եմ, որ ինձ հետ կհամաձայնեք, որ այս ինստիտուտն իրականում խնդրահարույց է, որովհետեւ լավ իշխանության ձեռքերում այն կարող է լավ աշխատել, վատ իշխանության ձեռքերում այն բացառապես աշխատելու է քաղաքական վերարտադրությունն ապահովելու համար։ Դրա համար, եթե մեր կարծիքը դուք կիսում եք, ձեր գործողություններն էլ օրենսդրական բնագավառում այդպես պետք է լինեին, որ համակարգային եւ ինստիտուցիոնալ փոփոխությունների ենթարկվեին ամբողջ ինստիտուտները, այլ ոչ թե դիպվածային եւ կոնկրետ ժամանակահատվածից բխող։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Գիտեք ինչ, երեւի դժվար կլինի  բերել որեւէ կառավարման մոդելի կամ համակարգի օրինակ, որը բացարձակ երաշխավորված է այս կամ այն կերպ օգտագործվելուց կամ օգտագործելուց։ Երեւի թե, պետք է խոսել նրա իմունիտետի մասին, թե  ինչքանով է ինքն ապահովագրված այդ կարգի միջամտություններից։ Մեր համոզմամբ` այս օրենքի նախագծով մենք արել ենք, մեր առջեւ դրված այդ խնդիրը լուծել ենք։ Փորձել ենք մարզային կառավարման, պետական կառավարման հարաբերությունները եւ տեղական ինքնակառավարման, կոնկրետ այս դեպքում, երեւի, շեշտադրումը դրա վրա էր, հարաբերությունները տարանջատել, իսկ շփումները կանոնակարգել։ Համենայնդեպս, մենք փորձ  ենք արել դա անել։

Ինչ վերաբերում է ձեր առաջին թեզին, ապա ես պատասխանեցի։ Չկա տենց մոդել, որը չի կարելի ինչ-որ կերպ օգտագործել, այլ բան է, թե ինքն ինչքա՞ն է պատրաստ այդպես օգտագործվել, կամ, հակառակը, ինչքա՞ն է պատրաստ պաշտպանվել վատ ձեւով օգտագործելուց։ Եկեք ավելի օպտիմիստ լինենք, մտածենք, որ այդ կարգի շեշտադրումներ, ճիգեր, ջանքեր չեն լինի։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Վարդան Ղուկասյան, խնդրեմ։

Վ.ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ

-Պրն Տերտերյան, ես մի քանի հարց ունեի, որը հուզում է, հավանական է ՏԻՄ-ին, բոլորին, նամանավանդ մեծ քաղաքներին  եւ մարզպետարաններին։

Խոսքս կայանում է նրանում, որ քաղաքապետը հողահատկացում է անում, գնում է մարզպետարան, վավերացնում է, հետո գնում է քաղաքաշինության նախարարություն, նույն ճանապարհով հետ է գալիս, եւ տեւում է, ընդամենը, 6 ամիս կամ 1 տարի։ Սարսափելի վիճակում է դա լինում։

Իմ աշխատած տարիներին այդ խնդիրը վերացվեց, դրանից հետո վերջին տարիներին նորից այդպիսի մի որոշում կա, որը խոչընդոտում է տեղական ինքնակառավարման զարգացմանը։ Դա` մեկ։

Երկրորդը. օրինակ` տեսեք, մշակույթի  բաժին. մարզպետարանում սպորտի բաժիններ։ Ամբողջ այդ ոլորտը վերահսկում են քաղաքապետարանները։ Մարզում, հավանական է, բացի Գյումրիից, Մարալիկից ու Արթիկից, մնացած տեղերն այդպիսի մշակութային կառույցներ չունեն կամ  սպորտային այդպիսի լուրջ կառույցներ չունեն, բայց տնօրեն նշանակում է քաղաքապետարանը, գումարները հատկացնում է քաղաքապետարանը, եւ մարզպետարաններ, ուղղակի, այդտեղ խոչընդոտ են հանդիսանում եւ կոնֆլիկտի տեղիք են տալիս։ Սա` երկրորդ հարցը։ Երրորրդը ...

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Եկեք թող արձագանքի, ժամանակ կտաք, հա՞։

Վ.ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ

-Բարի։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Դուք, ըստ երեւույթին, ոչ թե հողահատկացումները նկատի ունեիք, այլ նկատի ունեիք գլխավոր հատակագծում անհրաժեշտ փոփոխությունների կատարումը եւ հաստատումը։ Հողահատկացումները քաղաքաշինության նախարարության հետ կապ չունեն։  Ձեր ասած մեխանիզմն աշխատում է այն դեպքում, երբ կոնկրետ, ասենք` Գյումրիում, Հրազդանում կամ որեւէ համայնքում գլխավոր հատակագծի փոփոխություն պետք է կատարվի, որ հնարավոր լինի այդ հողհատկացումն իրականացնել։

Մենք օրենսդրությամբ գլխավոր հատակագծի ամբողջ գործառույթները վերապահել ենք համայնքի ավագանուն, բայց, այո, կա հանձնաժողով, որտեղ այդ  փոփոխությունները գալիս են, եզրակացություն են ստանում, նոր միայն ավագանին կարողանում է այդ փոփոխություններն իրականացնել։

Այսօր գործող կարգը դեռեւս այդպիսին է, որովհետեւ մենք ենթադրել ենք, որ համայնքներն իրենց գլխավոր քաղաքաշինական փաստաթղթերը կազմելիս դեռեւս կարիք ունեն մասնագիտական, մեթոդական օժանդակության, որովհետեւ եթե շատ  ավելի խիստ լինենք, լավ իմաստով խիստ լինենք օրենքի մեկնաբանմամբ, ապա համայնքի բացառիկ լիազորությունն է հատակագծում փոփոխություն կատարելը։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Խնդրեմ, արձագանքեք։

Վ.ՂՈՒԿԱՍՅԱՆ

-Գիտեք, Գյումրիում ունի գլխավոր հատակագիծ, ցավոք սրտի, նորից այդ օրենքը գործում է Գյումրու նկատմամբ, կխնդրեի, որ վերանայվեր դա։

Երկրորդ հերթին էլ՝ այն խայտառակ օրենքը, որ քուանշով քաղաքապետ են ընտրում, իրավաբաններն էլ չեն կարող մեկնաբանել, թե այդ ի՞նչ բան է, որ բոնուսներով, բալերով քաղաքապետ ընտրեցին, լավ կլիներ, որ սրա վերաբերյալ եւս տեղական ինքնակառավարումն անդրադառնար։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Այնուամենայնիվ, ես ձեզ կներկայացնեմ, միասին կնայենք։ Խոսքը գնում է ոչ թե հատակագծի մասին, այլ հատակագծում փոփոխություն կատարելու մասին։ Ես ձեզ կներկայացնեմ, միասին կնայենք։ Մյուս հարցն այս օրենքի շրջանակում չի։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Անուշ Բեղլոյան։

Ա.ԲԵՂԼՈՅԱՆ

-Հարգելի պրն Տերտերյան, նախ եւ առաջ` ուզում եմ ողջունել այս նախաձեռնությունը եւ մեր գործընկերների կասկածները փարատել նրանով, որ այս օրենքում մարզպետների պարտավորությունների հստակեցումը հենց այդ միջոցներից մեկն էր, որով ավելի հստակ է նշվում, եւ փորձում ենք խուսափել որեւէ քաղաքական կամայականությունից, եւ դա, ինչ թվում է` շատ դրական է։

Իմ հարցը հետեւյալն է. ինչո՞ւ առանձին տողով նշված չէ պարտավորությունների, պարտականությունների մեջ զբոսաշրջության բնագավառը։ Ես տեսել եմ ամփոփաթերթը, այնտեղ գրված է, որ դա տնտեսական զարգացում է, բայց զբոսաշրջությունն ավելի բարդ բնագավառ է, դա, ուղղակի, տնտեսական զարգացում է, դա բազմաթիվ կոմպոնենտներ է իր մեջ ներառում, այդ թվում՝ մշակութային, սոցիալական, տեղեկատվական եւ այլն։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Վերջից սկսեմ ձեր հարցի պատասխանը։ Զբոսաշրջությունը որպես կարեւոր ուղղություն մեր երկրի զարգացման այս էտապում նախանշված է ազգային մակարդակով Կառավարության, նախարարությունների բոլոր ծրագրերում։ Մարզպետներն իրագործում են Կառավարության քաղաքականությունը, հետեւաբար` իրենք շեշտադրված կիրականացնեն Կառավարության քաղաքականության հատկապես այն էլեմենտը, որը վերաբերում է զբոսաշրջությանը։

Ճիշտ նկատեցիք, մենք փորձել ենք ներկայացնել, որ տնտեսության բոլոր այդ ճյուղերն այն մի «տնտեսություն» հասկացության մեջ ներառել ենք։ Օրինակ՝  տեղական ինքնակառավարման համակարգի օրենքի մեջ մենք զբոսաշրջությունը շեշտադրել ենք, որովհետեւ համարել ենք, որ դա մեսիջ է ՏԻՄ-ին` նաեւ այդ ուղղությունն աչքի տակ ունենալու եւ զարգացնելու։ Այս պարագայում մենք գտնում ենք, որ մեր լուծումը կբավարարի ձեր անհանգստությունը, եւ մարզպետներն իրենց առօրյա գործունեության մեջ դա մշտապես կունենան` ստանալով այդ հաղորդագրությունները կամ ազդակները պետական կառավարման համակարգից։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Խնդրեմ։

Ա.ԲԵՂԼՈՅԱՆ

-Եվս մեկ հարց։ Դուք շատ իրավացի նշեցիք, որ պետք է բարձրացվի ՏԻՄ-ի մասնակցային դերը, եւ նշեցիք, որ  դա մարզպետին կից խորհուրդների միջոցով է իրականացվելու, սակայն այստեղ նշված է, որ Կառավարության որոշմամբ է հաստատվելու այդ խորհրդի կազմը։

Կարծում եմ, որ ավելի ճիշտ կլինի օրենքում որեւէ ձեւով, այնուամենայնիվ, նշել, որ այդ խորհրդի կազմում, անպայման, պետք է ներգրավվեն  ՏԻՄ-ի ղեկավարները, ներկայացուցիչները։ Ուղղակի, առաջարկություն։

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, աշխատանքային կարգով կնայենք։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարցերն ավարտվեցին, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարգելի գործընկերներ, մտքերի փոխանակության համար կարող եք հերթագրվել։

Ներողություն եմ խնդրում, Վարազդատ Կարապետյան, հարակից զեկուցող, խնդրեմ, համեցեք։

Վ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Այս նախագիծը պետք է կարգավորի ամենաէական հարաբերություններից մեկը մեր մարզերում, դա մարզպետի եւ այլ կազմակերպությունների, անձանց, պետական կառավարման մարմինների փոխհարաբերություններն են։

Պետք է նշենք, որ արդեն 2 տարուց ավելի է, որ սա կարգավորված չէ մեզ մոտ որեւէ կերպ, հիմա այս օրենքով այդ կարգավորումը մտնում է։

Մեր գործընկերները տարբեր հարցեր էին տալիս` մարզպետների լիազորությունների ավելացման կամ պակասեցման հետ կապված։ Եթե ծանոթանաք օրենքին, ապա նմանօրինակ ավելացում կամ պակասեցում տեղի չի ունեցել, տեղի է ունեցել հստակեցում։ Այսինքն` այդ մտահոգությունը կար, որ մարզպետները բոլոր բնագավառների մեջ, մարզի տարածքում կարող են մտնել, նաեւ քաղաքական ազդեցությամբ մտնել տարբեր ոլորտների մեջ։ Այս նախագծին հետեւելով` այդ ազդեցությունները նվազագույնին կհասցվեն։ Մարզպետները շատ կոնկրետ, յուրաքանչյուր ոլորտում ֆիքսված լիազորություններ ունեն, եւ դա այս նախագծի հիմնական առավելություններից մեկն էր։

Այդուհանդերձ, շատ կարեւոր խնդիր կա, որը մենք պետք է նախարարության հետ համատեղ լուծենք։ Դա Հայաստանի ընդհանուր ապակենտրոնացման ռազմավարությունն է։ Մենք պետք է համատեղ մի փաստաթուղթ ընդունենք, որտեղ կնշենք, թե ինչպես ենք գնալու ապակենտրոնացման, որովհետեւ այս նախագիծն ընդհանուր ապակենտրոնացման ռազմավարության մեկ դրվագն է, բայց ոչ ամբողջական։ Այսինքն` մենք պետք է ասենք, թե համայնքների ապագա միավորումը ո՞ր սցենարով տեղի կունենա, ե՞րբ տեղի կունենա, ինչպիսի՞ն կլինեն դրանից հետո ՏԻՄ-ի լիազորությունները եւ ինչպիսի՞ն կլինեն մարզպետների լիազորությունները, որովհետեւ տարբեր հարցեր եղան։ Օրինակ՝ պրն Միքայելյանի հարցը, դպրոցները համայնքներին տալու վերաբերյալ։ Այո, մենք այդ քայլին պետք է գնանք, բայց դրա համար պետք է վստահ լինենք, որ համայնքները պատրաստ են։ Այսինքն` համայնքները պետք է միավորվեն, պետք է ավելի կայացած եւ ուժեղ միավորներ դառնան, որից հետո մենք արդեն հանրակրթությունը կամ առաջնային առողջապահությունը կամ սոցիալական ծառայություններն ամբողջապես կփոխանցենք համայնքներին արդեն, բայց սրա համար մենք պետք է գնանք համայնքների միավորման գործընթացին, նաեւ պետք է հասկանանք, թե  Ընտրական օրենսգիրքն ինչպե՞ս ենք փոխում համայնքների միավորումից հետո։

Ես առաջարկում եմ, որպեսզի այս բոլոր հարցերը փարատվեն, եւ նաեւ հանրությունը որոշակիություն տեսնի այս հարցում, պրն Տերտերյան, մենք համատեղ աշխատենք ապակենտրոնացման հայեցակարգի վրա եւ հանրությանը ներկայացնենք փաստաթուղթ, որտեղ բոլոր մեր գործողությունները ծրագրված կլինեն սկզբից մինչեւ վերջ։ Մենք  կասենք, որ այս տարի այս գործողություններն ենք անում, հաջորդ տարի` այս, եւ ենթադրենք` 2025 թվականին, օրինակ՝ հանրակրթությունը կարողանում ենք փոխանցել համայնքներին։ Վերջիվերջո, մենք մի շատ կարեւոր սկզբունքի պետք է հետեւենք, եթե ինչ-որ գործառույթ ՏԻՄ-ն ի վիճակի են իրականացնել, այդ գործառույթը պետք է փոխանցվի իրենց։

Հիմա, եթե նայում ենք Հայաստանի համախմբված բյուջեն, ընդամենը 8%-ն է ծախսվում համայնքներում ՏԻՄ-ի կողմից, այնինչ աշխարհում ընդունվածը մոտավորապես 25%-ն է։ Մենք պետք է գնանք նոր ապակենտրոնացման, նոր գործառույթներ համայնքներին փոխանցելուն, բայց դրա համար պետք է վստահ լինենք, որ համայնքներն ուժեղ են եւ կարող են այդ գործառույթները մարսել։ Սրանից կախված` կփոխվեն մարզպետների գործառույթները, որովհետեւ այս պահին մենք դեռեւս չէինք կարող ապակենտրոնացման գործողություններն ամբողջությամբ ներառել այս օրենքի մեջ, որովհետեւ այս պահին համայնքները դեռեւս պատրաստ չեն, բայց կիսում եմ ձեր մտահոգությունը, մենք պետք է ամբողջ սցենարը նկարագրենք հանրության համար, որպեսզի բոլորին պարզ լինի, թե ինչի մասին է խոսքը, նաեւ, միգուցե, սկսենք արդեն մտածել, աշխատել օրենքի շուրջ, որը կսահմանի հարաբերությունները Հայաստանի տարածքների համաչափ զարգացման ուղղությամբ։

Այսինքն` ինձ թվում է, որ մենք արդեն կարող ենք այս հայտարարությունն անել, ձեւավորել համատեղ աշխատանքային խումբ` նախարարություն եւ ԱԺ, եւ սկսել աշխատել տարածքների համաչափ զարգացման օրենքի շուրջ, որովհետեւ կան տարբեր ռազմավարություններ, բայց մենք օրենքով պետք է սահմանենք այն միջավայրը եւ այն կանոնները, որին պետք է հետեւեն Կառավարության բոլոր ռազմավարությունները։

Եվ հարցերի մեկ այլ խումբ կար, որ վերաբերում էր օպտիմիզացիային։ Այսինքն՝ ինչպիսի՞ն կլինի մարզպետարանների կառուցվածքը, աշխատակազմը։ Ես կարծում եմ, որ Կառավարությունը պետք է շատ կոնկրետ քայլերի գնա այս ոլորտում, որովհետեւ բոլորիս համար պարզ է, որ մարզպետարաններն ուռճացված հաստիքացուցակներ ունեն։ Դա առաջին հերթին պայմանավորված է նրանով, որ մարզպետարանները ժամանակին ստեղծվելիս վերցրել են գործառույթների մի մեծ բաժին ՏԻՄ-ից, մեկ այլ բաժին` պետական կառավարման համակարգից, եւ ձեւավորվել է առավելապես արհեստական ինստիտուտ։

Մենք, այո, այդ հարցը պետք է անընդհատ մեզ տանք. մարզպետարանը, մարզպետի ինստիտուտը կամ մարզպետի աշխատակազմի ինստիտուտը, վերջիվերջո, կենսունա՞կ է մեր երկրում հատկապես համայնքների միավորումից հետո։ Այս ապակենտրոնացման հայեցակարգի մեջ մենք պետք է նաեւ այդ հարցին պատասխանենք. մարզպետարան մեր երկրին պետք լինելո՞ւ է, թե՞ ոչ համայնքները միավորելուց հետո։ Եթե լայն նայում ենք Հայաստանի  զարգացման պատկերին, մարզպետարաններն ապագայում, հավանաբար, կարող են ծառայել միայն զարգացման գործառույթ իրականացնելու համար, տնտեսության զարգացման գործառույթ, ենթակառուցվածքների գործառույթներ, որոնք վերաբերում են ամբողջ մարզի տարածքին տնտեսության եւ ենթակառուցվածքների առումով։

Մենք այստեղ դեռեւս անելիք շատ  ունենք։ Սա, ընդամենը, մեկ դրվագ է ամբողջական ապակենտրոնացման ռազմավարության, որը, ես վստահ եմ, որ նախարարության օրակարգ պետք է բերենք, Կառավարության օրակարգ, եւ համատեղ աշխատենք, որպեսզի հանրության համար թափանցիկ եւ ամբողջական փաստաթուղթ տրամադրենք Հայաստանում ապակենտրոնացման վերաբերյալ։ Շնորհակալություն:

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարցեր չեն կարող լինել, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարգելի գործընկերներ, մտքերի փոխանակության համար կարող եք հերթագրվել։ Հերթագրվել է 6 պատգամավոր, Արման Աբովյան։ Խնդրեմ, պրն Աբովյան։

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, այս փոփոխությունները միտված են ավելի համադրել այն իրողությունների հետ, որոնք մենք այսօր ունենք ՀՀ-ում, եւ որոնք սպասվում են։ Չեմ ուզում կրկնվել այն խնդիրների բարձրաձայնման շուրջ, որոնց մասին խոսվեց, որոնք կապ ունեն նաեւ այդ ենթադրյալ... որ պետք է լինի այդ խոշորացման հետ, այստեղ շատ կարեւոր 2 հանգամանքի վրա եմ ուզում ուշադրություն դարձնել։

Հանգամանք 1. ՏԻՄ-ը, անպայման, ժողովրդավարական երկրում խաղում են առանցքային դեր։ Հաճախակի լսվում են կարծիքներ, որ կարելի է իջեցնել ավելի շատ տեխնիկական կատարածուի մակարդակի, հակառակ կարծիք է հնչում, որ պետք է մաքսիմալ ազատականացնել։ Ես կարծում եմ, որ ամենաճիշտ տարբերակը ոսկե միջինն է, որը մի կողմից ընդհանուր զարգացման ստրատեգիան է, որը գոյություն ունի պետության մեջ եւ որը ձեւավորվում է, պետք է համահունչ լինի բոլոր մակարդակների, առավել եւս, տեղական ինքնակառավարման։ Դրա հետ մեկտեղ էլ, անպայման, պետք է թույլ տալ այդ ավելի շատ ճկուն, ավելի լայնացված իրավունքները ստանալ, դրա հետ մեկտեղ, անպայման, այդ բալանսը պահելու գործառույթները պետք է լինեն։ Իհարկե, մենք ունենք բավականին լուրջ աշխատելու դաշտ, բավականին լուրջ հարցեր, բավականին լուրջ խնդիրներ, որոնք պետք է հնարավորինս շուտ լուծվեն։ Խոսքը նույն այդ իրավասությունների մասին է, խոսքը նրա մասին է, թե որքանով են վերանայվելու իրավունքները, պարտականությունները, պատասխանատվության մակարդակը ՏԻՄ ղեկավարների եւ, առհասարակ, ՏԻՄ-ի գործունեությունն իրականացնող բոլոր այն մարդկանց, ովքեր կանցնեն այդ աշխատանքին։ Կարծում եմ, որ արդեն իսկ, նույնիսկ օր առաջ պետք է մտածել բոլոր այն խնդիրների  շուրջ, որոնք բարձրացվեցին։ Խոսքը գնում է այն գործառույթների մասին, որոնք տեղի են ունենում ՀՀ-ում այս նոր իրավիճակի եւ, առհասարակ, քաղաքական, տնտեսական եւ այլ իրավիճակների հետ։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հաջորդ ելույթի համար՝ Անի Սամսոնյան։

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք «Տարածքային կառավարման մասին»  ՀՀ օրենքը, որն ամրագրելու է մարզպետի ինստիտուտը եւ նրա գործառույթները։ Ես այս ինստիտուտն անվանում եմ քաղաքական դեսանտի ինստիտուտ, որովհետեւ մեզ հայտնի է, որ տարիներ շարունակ մարզպետներն ընտրել են համայնքապետեր, պարտադրել են համայնքներին, համայնքներն ընտրել են այդ համայնքապետերին, եւ այդպես այդ համայնքապետերի միջոցով մարզպետները միշտ եղել են Հայաստանի մարզերում քաղաքական դրության տերն ու տիրականը։

2018 թվականից հետո, ինչպես դուք սիրում եք կրկնել, հարգելի գործընկերներ, շատ երեւույթներ դեռ իներցիայով շարունակվում են, եւ շարունակվում են նաեւ այս ինստիտուտի քաղաքական վերահսկողության գործառույթները։ Կան բազմաթիվ հրապարակումներ, հայտնի փաստեր, օրինակ՝ Վայոց ձորում, երբ Ջերմուկի ավագանու վրա փորձում էին ճնշումներ գործադրել, երբ ավագանին որոշում էր այն էկոտարածք դարձնել։  Կան փաստեր, որ Նորաշենի համայնքի բնակիչներն էին եւ համայնքի ղեկավարն էր բողոքում Արարատի մարզպետի դեմ։ Այդպիսի փաստեր կան Լոռվա մարզպետի։ Դրանք բոլորը հայտնի փաստեր են, հրապարակված են, բայց այստեղ կարեւոր չէ այն, որ այս ինստիտուտի զարգացումը կախված է եղել անձերի վարքագծերից, այլ այդպիսին է հենց այս ինստիտուտի բնույթը, այն դարձել է քաղաքական վերահսկողության գործիք։

Պրն Վարազդատ Կարապետյանը նշեց, որ այս նախագծով եւ ամրագրված դրույթներով մարզպետները կխուսափեն իրականացնել քաղաքական վերահսկողություն եւ նրանց ազդեցությունը կթուլանա։

Այս նախագիծը, պրն Կարապետյան, նորություն չէ, մենք գիտենք, որ սրանից առաջ եղել է ՀՀ նախագահի հրամանագիր, որով եւս ամրագրված են եղել որոշակի գործառույթներ, բայց այդ գործառույթների ամրագրված լինելը մարզպետներին չի ապահովել համայնքապետերի գլխին քաղաքական մահակ դառնալու գործառույթից։

Այս իմաստով պետք է նշեմ նաեւ, որ այս օրենքի  ընդունումը շատ ուշացած է այն իմաստով, որ ՀՀ նախագահի վերոհիշյալ հրամանագիրն ուժը կորցրած է ճանաչվել դեռեւս 2018 թվականի ապրիլի 4-ին։ Ճիշտ է, Սահմանադրությամբ ամրագրված է մարզպետի ինստիտուտը, բայց որեւէ այլ օրենքով, ենթաօրենսդրական ակտերով ամրագրված չեն եղել մարզպետի գործառույթները, եւ, ըստ այդմ, մենք կարող ենք ասել, որ մինչեւ այժմ մարզպետների գործողությունները, հրամանները, կարգադրությունները կարող ենք համարել ապօրինի, որովհետեւ նրա գործառույթներն ամրագրված չեն եղել։ Այս նախագծի ուշացումով Կառավարությունը ստեղծել է իրավական անվտանգության խնդիր ՀՀ-ում։

 «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցությունը միշտ հայտնի է եղել տարածքային համաչափ զարգացման իր տեսլականով, եւ մարզերում համայնքների բնակիչները շատ լավ գիտեն, որ սա մեր հայեցակարգն է։ Այս հայեցակարգից ելնելով՝ մենք միշտ  խոսել ենք այն մասին, որ պետք է վերացնել մարզպետի ինստիտուտը, որովհետեւ  այս միջնորդ օղակը միշտ մահակ է դարձել համայնքի ղեկավարների գլխին։ Այստեղ կարող ենք վիճել այն հարցում, թե, արդյո՞ք պետք է նախ տնտեսապես հզորացնել համայնքները, նրանց դարձնել ֆինանսապես անկախ, այնուհետեւ վերացնել այս ինստիտուտը,  թե՞ վերացնել, որպեսզի համայնքները դառնան ավելի անկախ։ Այստեղ պայմանականորեն կարող ենք մարզպետին անվանել կառավարման սուբյեկտ, համայնքներին` կառավարման օբյեկտ, եւ մենք կողմ ենք այն հայեցակարգին, որ պետք է նախ` վերացնել կառավարման սուբյեկտին, որպեսզի կառավարման օբյեկտը դառնա անկախ։ Եթե մենք շարունակում ենք պահպանել այս ինստիտուտը, նորից եմ ասում. անկախ նրանից, թե ով կլինի իշխանության կամ չի լինի իշխանության, անկախ նրանից, թե ովքեր կլինեն մարզպետ, այդպիսին է այդ ինստիտուտի բնույթը, այն միշտ լինելու է քաղաքական գործիք։ Եթե ուզում ենք հասնել տեղական ինքնակառավարմանը,  համաչափ զարգացմանը, ունենալ ազատ, անկախ, ինքնակառավարվող եւ հզոր ֆինանսական անկախություն, տնտեսական երաշխիք ունեցող համայնքներ, մենք պետք է վերացնենք այս ինստիտուտը։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հաջորդ ելույթի համար՝ Գեւորգ Գորգիսյան, «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցություն։ Խնդրեմ։

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Երեւի, սա այն քիչ դեպքերից է, որ պետք է համաձայնվեմ  «Իմ քայլը» պատգամավորներից կոնկրետ պրն Կարապետյանի հետ։  Այո, դուք ճիշտ եք։ Ինչո՞ւ են մեզ մոտ այս հարցերն առաջանում. որովհետեւ ամեն քայլ պետք է միտված լինի ինչ-որ նպատակի հասնելու համար։ Մեզ պետք էր այդ ռազմավարությունը, մեզ պետք էր այդ հայեցակարգը` իմանալու` մենք ուր ենք ուզում հասնել։ Օրինակ՝  համայնքների խոշորացման հետ կապված, ընդհանուր երկրի տարածքային բաժանումների հետ կապված, միգուցե։ Առանց այդ հիմնական նպատակն իմանալու մեզ մոտ հարցեր են առաջանում, որովհետեւ չկա ձեւակերպված նպատակ, բայց նախկինում կար, երբ այս նույն գործելաոճը, գործիքակազմն ունեին մարզպետարանները եւ գործում էին, կար նպատակ՝ քաղաքական վերարտադրությանը նպաստել։ Հիմա, բերել եք  նույն բանն օրենքի տեսքով, առանց հստակ նշելու, թե ինչ նպատակի սա վաղը պետք է ծառայի։ Միգուցե, երբ մենք գլոբալ, ընդհանուր պատկերը դիտարկեինք, մենք հասկանայինք, որ մեզ այս օրենքը պետք չէ, որովհետեւ 3 տարուց, օրինակ՝ մարզպետարաններ չեն լինելու, որովհետեւ խոշորացման պրոցեսն այնպես արդյունավետ է իրականացվելու, որ այլեւս սրա կարիքը չի լինելու, եւ հիմա մենք անիմաստ քննարկում ենք այս փաստաթուղթը։ Չկա այդ գլոբալ տեսլականը, թե մենք վաղն ուր ենք ուզում հասնել։ Առանց այդ տեսլականի, առանց նպատակը ֆիքսելու մենք բերում ենք ինչ-որ օրենք, որը, ուղղակի, ամրագրում է այն ամենը, ինչ կա, որը, կրկնում եմ, միտված էր ծառայելու քաղաքական վերարտադրությանը։ Իզուր չէր, որ բոլոր կոալիցիաների դեպքում մարզպետները բաշխվում էին։ Ինչքան շատ էին կոալիցիոն գործընկերները, այնքան շատ էին փոխմարզպետները, որպեսզի ամեն մեկն իր լծակներն ունենար` տարբեր տեղերում տարբեր ազդեցություններ գործելու։ Այս մոդելով ակնհայտ այդ հարցն է առաջանում. արդյո՞ք նոր Կառավարությունը շարունակո՞ւմ է հնի գործելաոճը` ծառայեցնելու մարզպետարաններն ու մարզպետներին զուտ քաղաքական վերարտադրության համար, որովհետեւ այդ բոլոր լծակներն այստեղ կան։ Չնայած, մենք անցել ենք ծրագրային բյուջետավորման, բայց մարզպետը կարող է առաջարկ ներկայացնել, թե ի՞նչ պետք է լինի համայնքի բյուջեում, կարող է միջամտել հանրակրթական ոլորտում, կարող է մշակութային ոլորտում։ Սա էլ 16-րդ հոդվածն է, պրն Տերտերյան, երբ  ասում էիք, որ համապետական տարբեր միջոցառումներ չեն կարող, այստեղ հստակ գրված է, որ կազմակերպում է զանգվածային միջոցառումներ, նպաստում է ավանդային, ազգային ծեսերի վերականգնմանն ու տարածմանը։ Ակնհայտ է, չէ՞, որ  ասելու է` այ, հարգելի գյուղապետ, եթե դու անես այնպես, ինչպես ես եմ ասում, քեզ մոտ կկազմակերպենք նման միջոցառում, որը կունենա տուրիստական հոսքեր, կունենա գումարներ։ Այս ձեր ծրագիրը ես լոբբինգ կանեմ, որպեսզի Կառավարությունն ընդունի, կամ չեմ անի։ Մենք այն ինչ ունենք, թողնում ենք, այսինքն՝ շարունակում ենք դոփել տեղում,  որովհետեւ չկա հստակ ձեւակերպված նպատակ, թե տարածքային համաչափ զարգացման տեսանկյունից մենք ուր ենք ուզում գնանք եւ արդյունքում ինչ ենք ուզում ստանալ։

Շնորհակալ եմ։ Ես հակված եմ դեմ քվեարկել այս նախագծին։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Նազելի Բաղդասարյան, խնդրեմ։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, հարգելի նախարարի տեղակալ, շատ կարեւորում եմ այս նախագիծը, որն այսօր մենք քննարկում ենք։ Կարեւորում եմ նրանով, որովհետեւ տեւական ժամանակ դրված էր բաց քննարկման։ Այն բոլոր մտահոգությունները, որոնք կային շահագրգիռ կողմերի մոտ, կարող էին ներկայացվել։ Կարծում եմ, որ այս տեւական քննարկումները մեզ հնարավորություն են ընձեռել այսօր ունենալ հնարավորինս հղկված օրինագիծ։

2015 թվականին ընդունված Սահմանադրությունը զգալիորեն սահմանափակել էր մարզպետների լիազորությունները։ Երբ նախորդ տարի արդեն ուժը կորցրած ճանաչվեց 1997 թվականի հրամանագիրը, իսկապես, իրավական վակում էր առաջացել, եւ մարզպետների գործողությունները կարգավորվում էին հարակից օրենքներով։

Կարեւոր է այս օրենքի ընդունումը, որը, ըստ էության, նոր բան, ինչպես պրն Վարազդատ Կարապետյանը նշեց, ի հայտ չի բերում, բայց հստակեցում է մտցնում։ Այն բացերը,  որոնք եղել էին 1997 թվականի հրամանագրի մեջ այսօր այստեղ արդեն հստակեցված  են։ Այս օրենքի անհրաժեշտությունը նաեւ կարեւոր էր, որպեսզի մենք հասկանայինք ՏԻՄ-ի դերակատարության եւ դերի իմաստով, որովհետեւ այս տրամաբանության եւ շղթայի մեջ պետք էր հասկանալ, թե մարզպետարանը որպես պետական ինստիտուտ որ օղակում ինչ դերակատարություն ունի։

Խիստ կարեւոր եմ համարում մարզային խորհուրդների նկատմամբ առաջարկված դրույթները, որովհետեւ տեւական ժամանակ նախկինում եղել է, որ մարզային խորհուրդները եղել են ընդամենը կցորդ, եւ մարզային խորհրդի նիստերի ժամանակ մարզպետները որպես վերադաս տվել են իրենց հանձնարարականները, մինչդեռ մարզպետը որեւէ ֆինանսական կամ վարչական վերահսկողության իրավունք չի ունեցել։ Շատ լավ է, որ այս օրենքը հստակեցնում է այդ ամեն ինչը, եւ մենք կարող ենք զերծ մնալ նման, հետագա վատ քայլերից։

Տրամաբանորեն այս օրենքի ընդունումը բերելու է երկրորդ գործընթացի, որը մարզպետարանների արդյունավետության բարձրացումն է դրանից բխող օպտիմալացման գործընթացներով։ Վստահ եմ, որ այստեղ էլ տարածքային կառավարման նախարարությունը կցուցաբերի անհրաժեշտ մոտեցումները, որպեսզի գործընթացները հնարավորինս թափանցիկ եւ հստակ մեխանիզմներով գործեն։

Կարծում եմ, որ. ընդհանրապես, տարածքային համաչափ զարգացման տրամաբանության հիմքում ունենալով այս օրենքները՝ մենք կկարողանանք հետագայում ավելի կատարելագործված «ՏԻՄ-ի մասին» օրենք ունենա, եթե ուզում ենք ՏԻՄ-ի դերակատարությունը բարձրացնել։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Վիկտոր Ենգիբարյան, խնդրեմ։

Վ.ԵՆԳԻԲԱՐՅԱՆ

-Մեծարգո փոխնախագահ, հարգելի գործընկերներ, այսօր թույլ տվեք մի փոքր շեղվել քննարկվող օրենքից, օրենքի առումով որեւէ նկատառում չունեմ, շատ ողջունելի է։ Այսօր պատմական օր է ՀՀ-ում, սրանք իմ բառերը չեն, դա արդեն միջազգային մամուլն է արձանագրում, ԵԱՏՄ անդամ պետությունների ղեկավարներն են ժամանել Հայաստան, գումարած  դրան Հայաստան են ժամանել Սինգապուրի վարչապետը, Մոլդովայի եւ Իրանի Իսլամական Հանրապետության ղեկավարները։ Պատմականությունը կայանում է ոչ միայն փաստի աննախադեպության, այլ նաեւ այն հանգամանքով, որ ԵԱՏՄ տարածքը փորձում է դառնալ համաշխարհային առեւտրային ցանցի մի կարեւորագույն մաս, ինչի պարագայում մենք մեծ անելիքներ ունենք, քանի որ ԵԱՏՄ-ն նաեւ մեր կազմակերպությունն է։ Այսօրվա օրինակն էլ ցույց է տալիս, որ մենք առաջնորդության խնդիր ենք դրել ԵԱՏՄ շրջանակներում։

Անհրաժեշտ է նշել, որ ԵԱՏՄ-ում մեծ բարեփոխումներ իրականացնելու կարիք կա։ Առաջին հերթին պետք է հարմոնիզացնել իրավական ակտերը, պետությունների օրենսդրությունները, որպեսզի հասարակ, նույն մաքսային միության շրջանակներում այդ բեռնատարների տեղաշարժի հետ կապված նույն օրենքները, ինչ գործում են Հայաստանում, գործեն Ռուսաստանում, Ղազախստանում եւ այլն, եւ, ի վերջո, հասնեն դրանք Սինգապուր։

Անհրաժեշտ է, որպեսզի ուժեղացվեն վերազգային կառույցները, խոսքս ԵԱՏՄ հանձնաժողովի մասին է։ Ինչո՞ւ ոչ, մենք պետք է նաեւ մտածենք նրա մասին, որ այդ կառույցին անհրաժեշտ է խորհրդարան։ Մենք նաեւ գիտենք,  որ դատական մարմինը պետք է բարեփոխվի էապես, որպեսզի մենք ունենանք այս տնտեսական զարգացումը, որն ակնկալում ենք` անդամակցելով այս պետությանը։

Մյուս կողմից՝ փաստ է, որ ԵԱՏՄ անդամ պետությունները լրջագույն խնդիրներ ունեն կոռուպցիայի հետ։ Կոռուպցիայի դեմ պայքարը  պետք է դառնա ԵԱՏՄ-ի ընդհանուր օրակարգ։ Նույն ՌԴ-ը transparency-ի վարկանիշով 138-րդ տեղում է, Հայաստանը` անցած տարվա վարկանիշով` 105-րդ տեղում։ Սա շատ վատ է, իհարկե, բայց այս տարի վստահաբար կունենանք դրական տեղաշարժ եւ այլն։

Մեր միջազգային ինտեգրման մյուս ուղղությունը եվրոպական  ինտեգրման ուղղությունն է։ Մենք հայտարարել ենք, որ այս 2 ուղղությունները որեւէ ձեւով չպետք է հակասեն իրար։ Այստեղ մեզ անհրաժեշտ է մեծ արագություն։ Այն խնդիրները, որոնք ԵՄ-ում կան, ԵԱՏՄ-ում չկան, բայց մեզ, իհարկե, մոտ կան խնդիրներ։ Այդ խնդիրները հաղթահարելու համար մեզ անհրաժեշտ է մեծ արագություն ու արդյունավետություն։ Այդ արդյունավետության շնորհիվ մենք հասնելու ենք տնտեսական հրաշքի։

Հիմա ես կպատասխանեմ հարցին, թե ի՞նչ կապ ունի այս բանաձեւն իմ ամբողջ տեքստի հետ։ Հատկապես Սինգապուրի վարչապետի այցի կոնտեքստում շատ է խոսվում «տնտեսական հրաշք» երեւույթի մասին։ Արդյո՞ք դա հնարավոր է, թե՞ ոչ տեսականորեն։ Ես կարծում եմ, որ դա ոչ միայն հնարավոր է, այլ նաեւ շատ իրատեսական։ Մյուս կողմից` իմ թեզն է, որ տնտեսության զարգացում առանց հրաշքի տեղի ունենալ չի կարող։ Հրաշք ասելով՝ նկատի ունենք զարգացման մի այնպիսի արագություն եւ որակ, որը ստանդարտից դուրս է։  Դա մաթեմատիկական ճշգրտության մասին է։  Եթե 2 մասի բաժանենք տնտեսական ակնկալվող հրաշքը, մի կողմից դա ինձ համար ներդրումների եւ գործարարության տեմպերի արագ աճն է, մյուս կողմից` հայրենադարձության եւ դեմոգրաֆիայի աճը։

Այս  մաթեմատիկական մոդելը, որի հեղինակը Նոբելյան մրցանակակիր Թոմաս Շելինգն է, ապացուցում է, որ որպեսզի մարդկանց մեծամասնությունը, առանց մարդկանց, իհարկե, տնտեսական որեւէ առաջխաղացում չի կարող լինել, որպեսզի մարդկանց մեծամասնությունը միավորվի այդ հրաշք վերջնարդյունքի շուրջ,  անհրաժեշտ են դրական սպասումներ, թե ինչպես  կարող են միկրոմոտիվացիաներն առաջացնել մակրոփոփոխություններ։

Բազմաթիվ օրինակներ է բերվում այս տեսության  հեղինակը` ապացուցելու այս ճշմարտությունը։ Եթե, դիցուք, ենթադրենք, Հայաստանն այս պահին այդ 5-րդ կետի վրա է, այդ տնտեսական զարգացման համար աշխատում են այսքան հարկատուներ, կամ մենք ունենք այսքան չափով ներգաղթ, մարդիկ սկսում են ավելի շատ երեխաներ ունենալ։ Փորձը ցույց է տալիս, որքան ավելի մեծ ու սրընթաց են զարգացումները, այնքան ավելի շատ մարդ է ներգրավվում։ Մի այսպիսի պարզ օրինակ։ Ենթադրենք՝ Լոս Անջելեսում նստած հայը, որպեսզի որոշում կայացնի գալ Հայաստան, իրեն պետք է, որպեսզի 4 հոգի գա Հայաստան, եւ նա կդառնա 5-րդը։ Որպեսզի  մեկ  այլ մարդ որոշի, որ ինքն ուզում է գալ Հայաստան, իրեն պետք է, որպեսզի 5 հոգի գան Հայաստան, ինքը հետեւներից կգա։ Այսինքն՝ մեզնից` պետությունից սպասվում է ամբողջ մեր կառավարչական գործընթացներն իրականացնել արդյունավետ, բայց պահել այդ բարձր սպասումների  մակարդակը տնտեսության մեջ, որի շնորհիվ մենք կարող ենք ունենալ այդ մեծ հայրենադարձությունը եւ տնտեսական աճը, որը, ի վերջո, բերելու է հրաշքի։ Դա այս կետն է, որի շուրջ գրված է equlibrium, դա այն մաթեմատիկական չափման այն հավասարակշիռ կետն է, որից հետո մեծ զանգվածները միավորվում են այդ բարեփոխումների շուրջ։ Սա կրիտիկական զանգվածների մոդելն է, առաջարկում եմ ծանոթանալ։ Հայաստանում տնտեսական հրաշք լինելու է, դրանում որեւէ կասկած չկա։ Շնորհակալություն։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Վերջին ելույթը՝ Սոֆիա Հովսեփյան, խնդրեմ։

Ս.ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

-Շնորհակալություն եմ հայտնելու նախ` օրենքի մշակման համար, որովհետեւ շատ կարեւոր է։ Ցավոք, այն բացերը, որոնք որ մենք ունենում ենք, հետագայում դառնում է լիազորություններից անցնելու պատճառ։ Այսօր այն, որ հստակեցվեց, ես կարծում եմ, որ իմ գործընկերների մտահոգությունները պետք է փարատվեն այնքանով, որ այո, կային արատավոր երեւույթներ, որոնք զուտ անձնային որակներից ելնելով՝ կամ կասեցվում էին կամ ինչ-որ ձեւով լիազորություններն անցնում էին, բայց օրենքի կարգավորումը կարող է հստակ, նոր, այսպես ասած, որակի կառավարում բերել եւ մարզպետների դերը, որպես այդպիսին, հստակեցվի, թե որն է, որտեղ իրենք գործելու իրավասություն ունեն, եւ որտեղ չունեն, փաստացի։

Պրն Գորգիսյանը մոտեցում ունի, որ մարզպետարանների դերն ավելորդ է։ Այո, մենք էլ, շատերս կիսում ենք այդ կարծիքը, բայց ամեն ինչ պետք է ունենա իր ժամանակը։ Այսօր, եթե մենք ունենք ՏԻՄ-ի հզորացման, կազմակերպման, գործունեության  խնդիրներ եւ կամաց-կամաց գնում ենք իրենց դերի բարձրացմանը, այսօր մենք, ուղղակի, ասենք, որ մարզպետարանն ավելորդ օղակ է, փաստացի, օբյեկտիվ չենք այս պարագայում եւ սուբյեկտիվ ենք մոտենում հարցին։ Որպես Կառավարության հետ ուղիղ կապող օղակ մարզպետարանների դերն այս պահին շատ կարեւոր է եւ առաջնահերթություն ունի։ Ուղղակի, այստեղ մենք պետք է հստակեցնենք, թե որքանով են մարզպետարանները, որպես այդպիսին, իրենց լիազորություններում հստակեցված, ինչն էլ օրենքի նախագծով կարող է արդեն կարգավորել։

Հետաքրքիր մոտեցում է նաեւ այն, որ ասվում է` միջամտում են կրթության ոլորտին, առողջապահության ոլորտին։ Միջամտությունը կարող է լինել անհարգալից այն դեպքում, եթե կառուցողական չի, իսկ մարզպետարանի դերը  կրթության, առողջապահության, սոցիալական եւ մնացած բոլոր հարցերում պետք է լինի իրապես զարգացնող եւ աջակցող։ Եթե մենք այստեղ զուտ մտահոգություն ենք հայտնում, որ անձանցով պայմանավորված խնդիրներ են առաջանում, ապա օրենքի կարգավորումով այս հարցերը լուծվելու են, եւ մեր մտահոգությունները բառացիորեն պետք է նորից անցնեն։

Մի խնդրանք Կառավարությանը։ Գիտեմ, որ լինելու է օպտիմալացում։ Թվեր են ասվում, որ պետք է այս կամ այն թվով, տոկոսային առումով օպտիմալացնեն մարզպետարաններում աշխատողներին, սակայն շատ կարեւոր է այստեղ հաշվի առնեն ոլորտները, թե ո՞ր ոլորտում պետք է կրճատվի աշխատողների քանակը, որովհետեւ մարզպետարաններում կան ոլորտներ, օրինակ՝ առողջապահությունը, սոցիալականը եւ մի շարք այլ ոլորտներ, որտեղ  անգամ մեկ անձի բացակայությունը կարող է խնդիր առաջացնել, քանի որ իրենց վրա եւ՛ համակարգման, եւ՛ ծանրաբեռնվածության առումով բավականին մեծ պատասխանատվություն է դրված, հետագայում կխնդրեմ, անդրադառնալով արդեն մարզպետարանների այս հատվածի քննարկումներին,` հաշվի առնել, որ ոչ թե համամասնորեն, օրինակ՝ 20% բոլոր բաժիններում կրճատումներ լինի, այլ հստակեցված, յուրաքանչյուր բաժնին առանձնակի մոտեցում ցուցաբերվի, որպեսզի չտուժի ընդհանուր գործունեությունը։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ընդմիջում 1 ժամ։


Ժամը 14:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շարունակում ենք մեր աշխատանքները, հարգելի գործընկերներ, «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության անունից... Հանո՞ւմ եք ձեր ելույթը, շատ լավ:

«Իմ քայլը» խմբակցության անունից ելույթ կունենա Սուրեն Գրիգորյանը:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ելույթս կվերաբերի հա՛մ նախագծին, հա՛մ ոչ այդքան նախագծին: Տեսեք մենք, ըստ էության, խոսում ենք նրա մասին, որ այս փոփոխությամբ որոշակի կառուցվածքային փոփոխություններ են կատարվում, որոնք նախագծի ներկայացնողի կողմից եւ մեր շատ պատգամավորների կողմից համոզմունք կա, որ էֆեկտիվության են հանգեցնելու: Հիմա մեր ընդդիմադիր գործընկերներն ասում են, որ, ըստ էության, հնարավորություն է լինելու շարունակել այն նույն իներցիան, այն նույն կերպ տեղական ինքնակառավարման մարմինների կողմից իրենց առաքելությունն իրականացվի, որ քաղաքական որոշակի դերակատարություն ունենան, որի բացասական երեւույթները մենք տեսել ենք նախկինում, ու էս համատեքստում տիկին Սամսոնյանն ասաց իներցիայի մասին:

Տեսեք, իներցիան գիտեք նաեւ ինչո՞ւմ է, իմ կարծիքով. որ մենք նախագծերին եւ ինստրումենտներին մոտենում ենք էն կանխավարկածով, որ էդ ինստրումենտներն իշխանության կողմից, անպայման, ի չարիք պետք է օգտագործվեն, այսինքն` էս մտածելակերպն էլ է իներցիոն, որովհետեւ այդ նույն մտածելակերպը, որն արդարացված էր նախկին իշխանության օրոք, կարծում եմ, որ արդարացված չէ ներկայիս իշխանության օրոք, ասեմ` ինչո՞ւ. ուրեմն, ես հասկանում եմ, որ պետք չէ հակառակ կողմն էլ ֆետիշացնել ասել` իհարկե, զսպման մեխանիզմների եւ ինստիտուտների կայացումն ապահովում է, որ ինչքան էլ վատ իշխանություն լինի վաղը մյուս օրը, էդ սահմանված եւ ստեղծված, եւ կայացած կառուցակարգերը պետք է որոշակի զսպման մեխանիզմ հանդիսանան, բայց մյուս կողմից` հակառակ ծայրահեղացումը կա: Դու չես կարող ստեղծել, ոչ մի պետություն չի կարող ստեղծել նենց ինստիտուտներ, նենց կառուցակարգեր, որոնք 100 տոկոսով ապահովագրեն ժողովրդին վատ իշխանության վատ նպատակներով պայմանավորված վատ գործընթացներից:

Հիմա մի հատ անալոգիա բերեմ. տեսեք, պատկերացրեք, մենք մի հատ մեխ ունենք, որը պետք է կարողանանք մեխել, մեխը մեխելու համար պետք է մուրճ, հիմա գալիս ենք, ասում ենք` պետք է մուրճ: Ասում ենք` էս մուրճն է, ասում եք` մի վայրկյան, հիմա, որ մուրճ լինի ձեր ձեռքում կարող է` էդ մուրճը տաք մեկի գլխին, բա, չե՞ք հիշում, նախկինում տալիս էին մեկի գլխին, ասում ենք` հա. ճիշտ ա, բայց պետք է մենք ընտրենք. կամ էդ մեխը չի մեխվելու եւ վերածվելու է վտանգավոր. ինչ-որ մեկի գլխին դրվի այդ մուրճն ու էդ մուրճը պետք է լինի, օրինակ` չգիտեմ, ինչ-որ նենց նյութից, որ մարդու գլխին խփես` չցավի, բայց մեխն էլ չմեխվի: Էս համատեքստում, տեսեք, սխալ է, որ իշխանությունը մենակ խոսի մեխը մեխելու հնարավորությունից, ընդդիմությունը մենակ խոսի, որ հանկարծ մեկի գլխին չտրվի: Երկուսն էլ պետք է քննարկվի, եւ էս երեւույթների բալանսի մեջ մենք պետք է հասկանանք` ինչքանով է էֆեկտիվությունն արդարացնում էն ռիսկը, որ վատ իշխանության ձեռքում կարող է` էդ գործիքը կիրառվել ի չարիք, որովհետեւ ցանկացած էֆեկտիվ գործիք ինքը միշտ իր հետ բերում է էն ռիսկը, որ ինքն էֆեկտիվ է թե՛ ի բարօրություն կիրառելիս, թե՛ ի չարիք կիրառելիս, դրա համար դուք ճիշտ եք ասում, մենք պետք է շատ զգույշ լինենք եւ անհամաչափ շատ ինստրումենտներ չստեղծենք իշխանության համար, որովհետեւ էսօր «Իմ քայլը» խմբակցությունն է, կամ, ասենք` մեր վարչապետն է վարչապետ, վաղը կարող է մեկ այլ անձ լինել, ում քաղաքական կամքն ուղղված չլինի երկրի բարօրությանը, այլ ուղղված լինի լրիվ հակառակ բաների, որը մենք նախկինում, այո, բոլորս տեսել ենք, բայց այդ իներցիան էլ պետք է մենք շատ ուշադիր լինենք, որպեսզի էդ հակառակ ծայրահեղության մեջ չընկնենք, որ մենք ինստրումենտների լավ կամ վատ լինելը գնահատենք բացառապես նրանով, որ էս ինստրումենտը, որն ի չարիք օգտագործվի, ինչքան էֆեկտիվ կարող է օգտագործվել, բայց մեզ պետք են ինստրումենտներ, որ կարողանանք ինչ-որ բարեփոխումներ, որոնք պետք է իրականացվեն եւ էֆեկտիվ կարողանանք աշխատել, պետք է նաեւ դա, դրա համար ասում եմ` ձեր ասածը ճիշտ է, բայց մենակ դրա մասին խոսելն ինձ թվում է` էդքան էլ ճիշտ չի, ինչպես նաեւ ճիշտ չի իշխանության կողմից կամ Կառավարության կողմից ներկայացվող նախագծից խոսել մենակ էֆեկտիվության մասին:

Ելույթս ու հորդորս ուղղված է նրան, որ եկեք այս երկու իրադարձություններն էլ թե՛ Կառավարությունը, թե՛ իշխանությունը, թե՛ ընդդիմությունը ֆիքսի, եւ սրանց հարաբերակցության մեջ մենք բանավեճ տանենք, թե չէ, եթե մենք սեւեռվենք մենակ մեկիս վրա, մեկս մյուսի վրա, բանավեճն էֆեկտիվ չի ստացվում եւ ճիշտ լուծման չի բերում: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եզրափակիչ ելույթներ: Պրն Կարապետյան, կարիք չե՞ք տեսնում, պրն Տերտերյան, համեցեք:

Վ.ՏԵՐՏԵՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի ներկաներ, հարգելի պատգամավորներ, ես պիտի, անպայման, շնորհակալություն հայտնեմ շահագրգիռ քննարկման համար, հնչեցրած առաջարկությունների համար, մտահոգությունների համար: Ես վստահեցնում եմ, որ մենք, մեր գործընկերները բոլորը գույքագրել են` բոլոր հնչեցրած թեզերը եւ եթե օրենքի նախագիծը ձեր հավանությանն արժանանա, ապա առաջինից երկրորդ ընթերցման ռեժիմում մենք հաստատապես շանս կունենանք ձեր առաջարկությունների գոնե մի մեծ մասն ընդգրկել, իհարկե, քննարկման արդյունքում եւ համատեղ համաձայնությունների պարագայում: Ես ուզում եմ ընդամենը մի բան ասել, որ այս ինստիտուտին պիտի վերաբերվել իր դինամիկայի մեջ, ես կոչ կանեմ, որ, ընդհանրապես, գնահատականներում կտրուկություն ու կատեգորիզմ չլինի, որովհետեւ պիտի դիտել, թե ինչ խնդիրներ կան լուծելու եւ ինչ զարգացումների մեջ ենք:

Պրն Կարապետյանը հնչեցրեց այն թեզը, որ մենք կփորձենք մեր ունեցած, իսկ մենք էդպիսի տեսլական, վստահաբար, ունենք, եւ՛ ապակենտրոնացման, եւ՛ համայնքներում վարչատարածքային փոփոխությունների, եւ՛ համաչափ զարգացման` Էս 3 հիմնական ուղղությունների համատեքստը մեզ հնարավորություն կտա, գոնե, կարճաժամկետ ապագայի համար տեսանելի դարձնել էն զարգացումները, որտեղ պիտի գնան տարածքային կառավարումը եւ տեղական ինքնակառավարումը որպես ինստիտուտներ, որպես համակարգեր: Կրկին անգամ ես շնորհակալություն եմ հայտնում շահագրգիռ քննարկման համար եւ վստահ եմ, որ մեր համատեղ աշխատանքի արդյունքում մենք եւ՛ այս նախագծի, եւ՛ հետագայում թեմային առնչվող նաեւ այլ իրավական կարգավորումների վերաբերյալ կարողանանք հավասարակշռված, ապագային միտված, արդյունքամետ որոշումներ կայացնել: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Տերտերյան, հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Եվ անցնում ենք հաջորդ հարցին. քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «ՀՀ ջրային օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» եւ «ՀՀ ջրի ազգային ծրագրի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին» հարցը: Հիմնական զեկուցող` շրջակա միջավայրի նախարար Էրիկ Գրիգորյան:

Է.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Մեծարգո ԱԺ նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, ձեզ եմ ներկայացնում «ՀՀ ջրային օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու» եւ «ՀՀ ջրի ազգային ծրագրի մասին» օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը: Նախագծերի մշակման համար հիմք է հանդիսացել փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանի 2019 թվականի փետրվարի 25-ի հանձնարարականը` Ջրի ազգային խորհուրդը լուծարելու եւ լիազորությունները շրջակա միջավայրի նախարարությանը փոխանցելու վերաբերյալ: Համաձայն գործող Ջրային օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի` Ջրի ազգային խորհուրդը եզրակացություն է տալիս ջրավազանային կառավարման պլան չունեցող տարածքներում փոքր ՀԷԿ-երի կառուցման համար, ինչպես նաեւ Արարատյան դաշտում ստորերկրյա ջրերի օգտագործման թույլտվությունների վերաբերյալ: ՀՀ-ում արդեն ընդունված են մի շարք ջրավազանային կառավարման պլաններ, եւ Ջրի ազգային խորհուրդն արդեն կորցրել է այն կարեւորությունը, որն ուներ տարիներ առաջ: Հաշվի առնելով այս եւ այլ հարցեր, մասնավորապես, ջրօգտագործման թույլտվություն ստանալու ժամկետների հետ կապված խնդիրները, քանի որ ներկայումս ջրօգտագործման թույլտվություն ստանալու ժամկետները հստակ սահմանված են, սակայն եթե նախագիծը պետք է ուղարկվի Ջրի ազգային խորհուրդ, ապա այդ ժամկետը դադարում է եւ երբեմն կարող է բավական երկար տեւել եւ խնդիր առաջացնել ջրօգտագործման թույլտվություն հայցողների համար: Փաթեթն այս երկու օրենքներում, կատարվել են բոլոր փոփոխությունները, քննարկվել է համապատասխան հանձնաժողովում, դրական եզրակացություն է ստացել: Խնդրում եմ հաստատել: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերի համար` հերթագրում: Արման Աբովյան:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, սենց մի հարց. մինչեւ քննարկումը քաղաքացիներից ստացել էի հարց` հենց կապված էս օրինագծի հետ եւ փոխանցում եմ հարցը ձեզ:

Առաջին. դուք նշեցիք, որ ջրավազանների եւ առհասարակ ջրային տնտեսության ստրատեգիայի շրջանակներում է այդ փոփոխությունը եւ այդ ջրավազանների կառուցումը, չէ՞, կառուցման մասին էլ է նաեւ ոչ ուղղակի, անուղղակի, խոսքը գնում: Առաջին հարցը, ավելի ճիշտ առաջին եւ վերջին հարցը. կա արդյո՞ք արդեն կալկուլյացված, թե գումարային բյուջետային հատկացումները որքան են լինելու եւ ինչ է դա տալու: Սենց շատ հակիրճ, որովհետեւ ստացել եմ 2 նամակ: Շնորհակալություն:

Է.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար: Խոսքը վերաբերում է ջրավազանային տարածքներին. ՀՀ-ը բաժանված է ջրավազանային տարածքների, որն իր հերթին բաժանված է գետավազանային տարածքների: Սա առանձին ջրավազանների կամ ջրամբարների հետ առնչություն որպես այդպիսին չունի, ուղղակի, եթե այն տարածքներում, որտեղ արդեն կա հաստատված ջրավազանային կառավարման պլան, որով նախատեսվում է, օրինակ` պահանջարկ, առաջարկ, տարբեր ջրօգտագործողների ինչ քանակի առավելագույն թույլտվություն կարող է տրվել այն տարածքներում: Որտեղ կա ջրավազանային կառավարման պլաններ, այդտեղ շրջակա միջավայրի նախարարությունն ըստ գործող օրենսդրության կարգի` տալիս է ջրօգտագործման թույլտվությունները: Այն տարածքներում, որտեղ չկան ջրավազանային կառավարման պլաններ, ՀԷԿ-երի համար եւ Արարատյան դաշտում ստորերկրյա ջրերի համար Ջրի ազգային խորհրդի եզրակացությունն էր պահանջվում որպես առավել ռիսկային եւ առավել բազմաշահառու, այսպես ասած, ներգրավվածության ապահովման համար: Հիմա սրա անհրաժեշտությունը, ըստ էության, արդեն չկա եւ այս տարածքներում նույնպես այս թույլտվությունները նույնպես այնպես, ինչպես տրվում էր մնացածը շրջակա միջավայրի նախարարության կողմից, այսուհետ նույնպես կտրվի շրջական միջավայրի նախարարության կողմից:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Շնորհակալություն պատասխանի համար: Խոսքը, ըստ էության, այն մասին էր, թե ստրատեգիա գոյություն ունի՞ եւ էդ ստրատեգիայի շրջանակներում ի՞նչ ինվեստիցիոն, հնարավոր է, Կառավարությունն ունի նախագծեր, ի՞նչ գումարներ եւ այլն: Մենք կանենք հետեւյալ ձեւով. ես պարզապես կուղարկեմ հարցերը ձեզ եւ կարծում եմ` պատասխաններն արդեն սպառիչ կլինեն, որովհետեւ հիմա, դե, հասկանում եմ, որ, ըստ էության, պատասխաններն առայժմ պատրաստ չեն:

Է.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Ուղղակի պարզաբանեմ. սա վերաբերում է ջրօգտագործման թույլտվությունների տրամադրման գործընթացներին, որեւէ կերպ չի առնչվում ջրավազանների կառուցմանը կամ որեւէ այլ ինվեստիցիոն աշխատանքների, եթե քաղաքացին հարց է տվել` կապված ռազմավարական զարգացմանը Հայաստանում ջրավազանների կառուցման կամ ջրամբարների կառուցման վերաբերյալ: Կարող եք հարցը մեզ ուղղել, կփոխանցենք տարածքային կառավարման նախարարությանը, քանի որ իրենց իրավասության շրջանակներում է: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Գուրգեն Բաղդասարյան:

Գ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն նախարար, ենթադրում եմ` խորհրդում արդեն մասնագետներ են աշխատում, եւ ուզում եմ հարցս հետեւյալ ձեւակերպմամբ տալ. հիմա, որ լուծարվեց էդ հանձնաժողովը, խորհուրդը, արդյո՞ք էդ մասնագետները հնարավորություն են ունենալու նախարարությունում աշխատել, թե՞ ուղղակի բոլորին տուն եք ուղարկում եւ վերջ:

Է.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար: Ես թվեմ խորհրդի անդամների կազմը, որը որ ոչ թե մասնագիտական է, այլ ըստ մարմինների... (Խոսում են դահլիճում): Լավ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Դե, արձագանք էլ չկա, ենթադրում եմ: Նարեկ Մկրտչյան, հանո՞ւմ եք հարցը: Շատ լավ հարցերն ավարտվեցին, պրն նախարար, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը:

Եվ հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Տաթեւիկ Գասպարյանին` տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության եւ բնապահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողով:

Տ.ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, «ՀՀ ջրային օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» եւ կից  օրենքների նախագծերի փաթեթը քննարկվել է տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության եւ բնապահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի սեպտեմբերի 23-ի նիստում: Իհարկե, պրն Գրիգորյանն արդեն հանգամանալից ներկայացրեց նախագիծը, պարզապես կրկին այդ նախագծի նշեմ էությունը: Ըստ այդ նախագծի` առաջարկվում է լուծարել Ջրի ազգային խորհուրդը եւ դրա գործունեությունն ու լիազորություններին վերաբերող դրույթները համարել ուժը կորցրած` փոխանցելով դրանք շրջակա միջավայրի նախարարությանը: Հանձնաժողովի նիստի ընթացքում տեղի ունեցան քննարկումներ եւ որոշ առաջարկներ, դիցուք` պրն Բագրատյանի խորհրդով առաջարկվեց տալ հստակ կարգավորումներ եւ որոշումներ` Ջրի ազգային խորհրդում արդեն առկա շուրջ 16 ջրօգտագործման հայտերի, դրանց մերժման կամ բավարարման գործընթացների վերաբերյալ եւ ներառել դրանք անցումային դրույթներում: Հաշվի առնելով ներկայացված փոփոխություններն ու ներառվելիք առաջարկները` կոչ ենք անում կողմ քվեարկել այս նախագծին: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերի համար հերթագրում: Չկան հարցեր: Մտքերի փոխանակության համար հերթագրում: Եզրափակիչ ելույթներ: Կարիք կա՞, տիկին Գասպարյան, ո՞չ: Պրն Գրիգորյան, եզրափակիչ ելույթի կարիք չե՞ք տեսնում: Հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Քննարկում ենք ԱԺ պատգամավոր Արման Աբովյանի կողմից ներկայացված «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Հիմնական զեկուցող` ԱԺ պատգամավոր Արման Աբովյան:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, միանգամից պարզաբանեմ` խոսքը գնում է, փորձագետների քանակի ավելացմանը, ֆրակցիաներում աշխատող փորձագետների քանակին: Այսօր մենք ունենք կարգավորում, ըստ որի` փորձագետների քանակությունը, եթե ֆրակցիան 14-ից ավելի է` 4 է, մենք առաջարկում ենք ավելացնել բոլոր ֆրակցիաներում փորձագետի եւս մի-մի հաստիք: Հիմնավորումը հետեւյալն է. այսօր մենք մի իրավիճակում ենք, երբ քանակությունն օրենսդրական նախաձեռնությունների օրենքների, օրենքների նախագծերի, որոնք գալիս են թե՛ Կառավարությունից, թե՛ դուրս են գալիս ֆրակցիաներից, բացի այն, որ շատ են, իրենք նաեւ որակապես բավականին մեծ տարբերություն ունեն նախկինից, որովհետեւ այսօր մենք գտնվում ենք շատ ակտիվ բարեփոխումների փուլում, ընդ որում, բոլոր, ընդգծեմ` բոլոր ուղղություններով։ Դրա հետ մեկտեղ, իհարկե, պետք է ընդգծել, որ, պարզապես, այն փորձագետների քանակությունը, որն այսօր աշխատում է, ֆիզիկապես չի հասցնում պարզապես աշխատել այն ծավալի հետ օրենքների, օրենսդրական նախաձեռնությունների, որոնք այսօր գալիս են եւ նաեւ մշակվում են ԱԺ ֆրակցիաներում։ Միակ նպատակը միայն դա է, որ մենք բարձրացնենք մեր աշխատանքի էֆեկտիվությունը: Հաճախակի ստացվում է այնպես, եւ սա վերաբերում է բոլոր ֆրակցիաներին, որ օրենսդրական նախաձեռնությունները, օրենքները շատ-շատ են, եւ դրա հետ մեկտեղ, այսպես կոչված, անցողիկ մենք այսօր օրենքներ կամ օրենսդրական չգիտեմ նախաձեռնություններ չունենք, նույնիսկ ամենապուճուրիկ տեխնիկական շտկումն արժանանում է բուռն քննարկման, որովհետեւ, ստիպված եմ կրկնել, քանակությունն օրենքների եւ օրենսդրական նախաձեռնությունների շատ-շատ է, որակային մասն էլ է շատ-շատ: Ինչ վերաբերում է քննարկմանն անմիջապես հանձնաժողովում, ապա հանձնաժողովում եւս ստացվեց շատ հետաքրքիր եւ բուռն քննարկում, քանզի 2 հիմնական դրույթ էր հնչեցվում գործընկերների կողմից:

Առաջինը. ինչի՞ վրա ենք հիմնվում` տեղ ավելացնելով, հաստիք ավելացնելով, դա ֆրակցիաների քանակությո՞ւնն է, թե՞ օրենսդրական նախաձեռնությունների որակն է եւ քանակն է: Ես կասեմ հետեւյալը. սա ավելի շատ դիֆերենցված է, 2 գործոնն էլ դեր են խաղում, քանզի որքան շատ է ֆրակցիան, այդքան, բնականաբար, այն օրենսդրական նախաձեռնությունները, որոնցով հանդես են գալիս պատգամավորները, ավելի շատ են: Դրա հետ մեկտեղ, իհարկե, անմիջապես կարող եմ ասել, որ շատ հետաքրքիր դիսկուսիա էր ծավալվել քննարկման ժամանակ, եւ մենք եկանք մի եզրակացության, որ, այո, սկզբունքային «ո՛չ» նախաձեռնությանը չկա, սակայն նախաձեռնությունը պետք է, անպայման, շտկվի, որոշակի այն նկատառումները, նկատողությունները, այն ցանկությունները, տեսլականները, որոնք գոյություն ունեն մեր գործընկերների մոտ, պետք է եւս մեկ անգամ քննարկվեն, եթե, իհարկե, օրենսդրական նախաձեռնությունն ընդունվի առաջինից երկրորդ ընթերցման ժամանակ: Արդեն իսկ կարծում եմ` իմ գործընկերները կհաստատեն, որ արդեն իսկ գնում են որոշակի աշխատանքներ, հանդիպումներ, քննարկումներ, որ այս օրինագիծը լինի մաքսիմալ էֆեկտիվ: Թերեւս, այսքանը:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերի համար հերթագրում: Արթուր Հովհաննիսյան։

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Պրն Աբովյան, դուք խոսեցիք ֆրակցիաների թվով պայմանավորված փորձագետների քանակի մասին, սակայն ես չհասկացա, հիմա մենք առաջինից երկրորդ ընթերցում հնարավորություն ունենք նաեւ, իհարկե, փոփոխելու, ինձ ձեր կարծիքն է հետաքրքիր. որքանո՞վ է արդարացի, որ, 18, 26, թվերը կապ չունեն, կամ մեծ թիվ ունեցող պատգամավորներն ունենան նույնքան քանակության փորձագետ եւ քիչ թվով ֆրակցիաներն էլ ունենան, ձեր կարծիքը եւ այլընտրանքային ի՞նչ լուծում դուք ունեք: Նաեւ որպես հավելում` ինձ հետաքրքիր է, թե աշխատավարձային ֆոնդը հաշվարկե՞լ եք, որքանո՞վ է ավելանում եւ արդյո՞ք ավելացումն աշխատավարձերի վրա լինելո՞ւ է, թե՞ չէ` ավելի որակյալ մասնագետների ներգրավելու առումով:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Հենց այդ հարցերն էլ քննարկման փուլում են եւ այդ քանակությունը, փիլիսոփայությունը, առհասարակ, թե մենք ի՞նչ ենք դնում մեջը, առայժմ քննարկման մեջ է: Ես համոզված եմ, որ մենք կգանք այդ, էսպես ասած, ոսկի մեջտեղին եւ ամենաօպտիմալ տարբերակը կգտնենք, անպայման, որովհետեւ տարբեր տեսլականներ են, մեր գործընկերներից մի մասն ասում է` մենք պետք է քանակի վրա հիմնվենք, մի մասն ասում է, որ մենք պետք է օրենսդրական նախաձեռնությունների վրա հիմնվենք, որոնք գալիս են ոչ միայն Կառավարության կողմից, այլ նաեւ դուրս են գալիս ֆրակցիաներից: Նաեւ հիշեցնեմ` մենք ունենք շատ կարեւոր մի խնդիր. եթե ես չեմ սխալվում, օրենսդրական նախաձեռնությունների հիմնականում 80 տոկոսը գալիս է Կառավարությունից, եւ կարծում եմ` այս տենդենցն ինքը պետք է բալանսավորվի, եւ հենց խնդիրը որակի մասին է:

Ինչ վերաբերում է աշխատավարձային ֆոնդին, ապա քննարկման ժամանակ հնչեցվեց. ամեն մասնագետինը` 5-7 մլն դրամ, դե 5-ը` բոլոր հարկերը հանած, ամեն ինչը հանած, 7 մլն-նը` արդեն իսկ հարկերով եւ պարգեւավճարներով եւ այլն...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքի, պրն Աբովյան, պատգամավորը: Արձագանք:

Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Եվ նաեւ ավելացումների մասով. որեւէ տեսակի քննարկում լինելու է` աշխատավարձերի ավելացում` ավելի որակյալ մասնագետների ներգրավելու առումով:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Իհարկե, արդեն իսկ այդ հարցի շուրջ քննարկումներ, առայժմ ոչ աշխատանքային ռեժիմով, այսպես կոչված, ոտքի վրա քննարկումներ եղել են եւ, իհարկե, այդ հարցն էլ պետք է նայվի, սակայն այս նախագծում ինքը մի քիչ ուրիշ պրոցես է, աշխատավարձերի բարձրացումն ավելի երկար, իսկ մենք, ըստ էության, ժամանակ չունենք, իրականում ժամանակ չունենք, որովհետեւ չգիտեմ մարդիկ 24... Ես կարծում եմ` ձեզ մոտ էլ է նույն իրավիճակը` 24 ժամյա ռեժիմով են աշխատում:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Աննա Կարապետյան:

Ա.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Պրն Աբովյան, ըստ էության, գործընկերս արդեն հնչեցրեց այն հարցը, որը ես էի ուզում տալ: Հարցս նրան էր վերաբերում, թե որքանով է արդարացված, որ 88 հոգանոց խմբակցությունն էլ ունենա 5 փորձագետ եւ 18 հոգանոցն էլ: Հուսով եմ, որ այս հարցերի լուծումները կգտնեք մինչեւ նախագիծը վերջնական տեսքով բերելը:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Տիկին Կարապետյան, միանշանակ, կբերվեն, որովհետեւ մի քանի տեսլական կա. շատ կարեւոր է, որ բոլոր աշխատանքները, որոնք այսօր վարվում են հենց այս նախագծի շուրջ, վարվում են շատ կառուցողական մթնոլորտում, եւ մենք բոլորս, մենք` ես նկատի ունեմ ՀՀ քաղաքացիներին եւ այստեղ աշխատող պատգամավորներին, մենք հետաքրքրված ենք մաքսիմալ, ինչքան հնարավոր է` բարձրացնել էֆեկտիվությունը: Պարզ է, որ սա, ընդամենը, առաջին քայլն է, պարզ է, որ էֆեկտիվության բարձրացումն այդ, այսպես կոչված, կապեդեի բարձրացումն այսօր առանցքային եւ, ըստ էության, սա առաջին քայլն է, որը միտված է այդ հարցը լուծելուն: Իհարկե, լինելու է քննարկում, եւ, իհարկե, մենք, անպայման, կգտնենք ընդհանուր լուծում:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք, տիկին Կարապետյան, չկա՞: Լիլիթ Մակունց:

Լ.ՄԱԿՈՒՆՑ

-Շնորհակալություն, պրն Աբովյան, հարցը քննարկման օրակարգ բերելու համար, որովհետեւ խորհրդարանական պետությունում, իսկապես, պատգամավորների աշխատանքը որակյալ առումով արդյունավետ դարձնելու համար փորձագետները շատ մեծ դերակատարում ունեն: Այնուամենայնիվ, ուզում եմ հարցնել` արդյո՞ք քննարկման ընթացքում շոշափվել է այն հարցը, որ ոչ թե պետք է փորձագետների քանակն ավելացնել, այլ որակյալ մասնագետներ ներգրավել, հետեւաբար` միգուցե, քանակը կրճատել, բայց աշխատավարձները բարձրացնել, եւ ինչ եզրակացության եք եկել այդ քննարկումների արդյունքում:

Եվ երկրորդ հարցս վերաբերում է նրան, որ դուք նշեցիք, որ 14 պատգամավորից ավելի խմբակցություններն ունենան եւս մեկ, ինչո՞ւ հենց այդ թիվը, ինչո՞վ է պայմանավորված, հաշվա՞րկ եք կատարել, վիճակագրությո՞ւն եք վերլուծել: Շնորհակալ եմ:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Վերջից սկսեմ: Շնորհակալություն հարցի համար: Բավականին լուրջ վերլուծություն է անցկացվել, փաստաթղթերն ինձ մոտ են` քանակությունն օրենսդրական նախաձեռնությունների, օրենքների եւ այլն, որ խմբակցությունն ինչքան է աշխատում եւ այլն, եւ այլն:

Ինչ վերաբերում է թվին` այդ 14-ին, ապա նա վերցվել է նախորդ կարգավորումից եւ, պարզապես, օրենքն ի՞նչ է ասում. օրենքը չի պարտադրում, որ անպայման, ավելանա, կոպիտ ասած` մարդ, անպայման, աշխատանքի ընդունվի, նա ընդամենը տալիս է հնարավորություն` ցանկության դեպքում, եթե ֆրակցիան գտնում է, որ այն ծավալն օրենքների, որոնք եկել են, պարզապես մարդկային ռեսուրսը չի բավարարում, հաստիքն ավելացվի: Էնտեղ պարտադրող բան չկա: Կարգավորումը նախկինից է եկել:

Ինչ վերաբերում է ձեր հնչեցված հարցին. այո, վերլուծություն էլ է նաեւ արվել, ընդ որում, ես անձամբ արել եմ միջազգային փորձի վերլուծություն մոտավորապես, որովհետեւ դե, պարզ է` տարբեր պետություններ, տարբեր պառլամենտներ տարբեր ոճով են աշխատում, երկու բառ...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքի տիկին Մակունցը, դուք էլի շարունակեք:

Լ.ՄԱԿՈՒՆՑ

-Նաեւ, եթե դժվար չի, խնդրում եմ` անդրադառնաք կոնկրետ թվերով բյուջեի վրա ազդեցության մասին:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Ես միտքս վերջացնեմ: Խոսքը նրա մասին էր, որ հետազոտություններ են անցկացվել, որ այո, լավ մասնագետը պետք է լավ վարձատրվի, դրա հետ մեկտեղ որքան էլ շատ լավ մասնագետ լինի, պարզապես, ֆիզիկական ունակության խնդիր է` 24 ժամ է սուտկի մեջ եւ 7 օր` շաբաթվա եւ որքան էլ շատ լավ մասնագետ լինի, ընդամենը, գոյություն ունեն նաեւ ֆիզիկական ունակություններ:

Ինչ վերաբերում է բյուջեին, ապա կրկնեմ` 5-7 մլն, ըստ էության, սա տարեկանի մասին է` 15-21 մլն, մոտավորապես այնտեղ գոյություն ունեն տարատեսակ չգիտեմ պրեմիաներ եւ այլն, մենք հենվում ենք 15-21 մլն-ի վրա: Դա` երեք ֆրակցիաների դեպքում, եթե 3-ն էլ այդ հնարավորությունից օգտվում են:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Գայանե Աբրահամյան:

Գ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Կրկին, ըստ էության, հարցս կրկնում է նախորդ գործընկերներիս հարցերն այն մտահոգությամբ, որ հարաբերակցությունը` ամեն մեկին մեկ-մեկ ավելացնելու, գուցե, այնքան էլ արդար չի եւ տրամաբանված չի եւ այս հարցը կքննարկենք հետագայում:

Երկրորդ. իրապես իրականում կարեւոր է եւ սրանով հնարավոր է որոշակիորեն մեծացնել ԱԺ կարողությունների եւ վերահսկողական հնարավորությունների ռեսուրսը, բայց վստահ չեմ` արդյո՞ք հենց խմբակցություններին տրվող փորձագետների քանակն է անհրաժեշտ ավելացնել, գուցե, հանձնաժողովներում ունենք դրա կարիքը ոչ ժամանակավոր, այլ հիմնական փորձագետների քանակ ավելացնելով, որովհետեւ, ըստ էության, շատ ավելի անհրաժեշտություն է այնտեղ փորձագետների քանակ ունենալ, որովհետեւ նաեւ... Լավ, ժամանակը վերաջանում է, դուք արձագանքեք, հետո:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Տիկին Աբրահամյան, նույն հարցը քննարկվել էր, այո, իհարկե, օրենսդրական նախաձեռնությունների ավելացումը բերում է ավտոմատ նույն այդ նագրուզկայի ավելացմանն արդեն անմիջապես հանձնաժողովներում, սակայն էստեղ կարգավորման խնդիր էլ կա, հանձնաժողովներ կան, որ այդքան շատ չի ծավալը, օրինակ` համեմատության համար` պետաիրավականը, որը շատ մեծ ծավալի տակ է, եւ չեմ ուզում հնչեցնել հասկանալի պատճառներով ուրիշ հանձնաժողովներ, որտեղ ավելի թեթեւ իրավիճակ է: Սա շղթայական պրոցես է եւ ՀՀ քաղաքացիներին ես ուզում եմ մի միտք հասցնել, որ մենք էֆեկտիվությունը բարձրացնելու համար ստիպված ենք, սա ընդգծում եմ, ստիպված ենք որոշակի վերանայել այդ ծավալի քննարկման եւ վերլուծության մեխանիզմը, որովհետեւ, գաղտնիք բացեմ ՀՀ քաղաքացիներին, մենք բոլորս շատ ուժեղ նագրուզկի տակ ենք աշխատում, իրականում տենց է, եւ մենք չենք կարող մեզ թույլ տալ ինչ-ինչ պատճառներով, կլինի դա ֆիզիկական հոգնածություն, տեսեք, ինչ թեմաներից եմ արդեն խոսում, լինի դա զբաղվածություն, լինի եւ այլն, հանկարծ ինչ-որ տեղ մենք չկարողանանք կամ, պարզապես, ֆիզիկապես չհասցնենք ճիշտ ձեւով վերլուծել, որովհետեւ հիմնականում մենք բոլորս հիմնվում ենք մեր փորձագետների վերլուծության վրա, նաեւ, իհարկե, մեր օգնականների եւ այլն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք:

Գ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Հենց սա նկատի ունենալով էի ասում, որ, իրապես, դա նպաստելու է ԱԺ վերահսկողական մեխանիզմների եւ կարողությունների զարգացմանը եւ որոշակիորեն առավել մեծ ռեսուրս ունենալու հնարավորությանը, բայց մեկ հարց եւս. դուք ասում էիք, որ ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության խնդիրը եւս կա, բայց նաեւ կա չափազանց շատ ավելի որակյալ մասնագետ ներգրավելու խնդիրը, այսինքն` այն գումարը, որը պետք է բարձրացվի եւ բյուջեի վրա ավելացվի հավելյալ աշխատատեղ, ըստ էության, ստեղծելու փոխարեն, գուցե, մեզ անհրաժեշտ է աշխատավարձի բարձրացում, որովհետեւ տեսեք, եթե մեզ որպես փորձագետ անհրաժեշտ են բավական լավ իրավաբաններ, լավ իրավաբանը 5 տարվա գուցե 3 տարվ, մասնագիտական կարողությամբ, չգիտեմ, չափորոշիչն ինչպես է դրվելու, 250.000 դրամ աշխատավարձով, ուղղակի, չի գալիս, այսինքն` այստեղ մենք ունենք, իսկապես, լավ ռեսուրսներ գրավելու խնդիր:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Արձագանքեմ: Տիկին Աբրահամյան, այդ խնդիրը ես ուսումնասիրել եմ եւ, իհարկե, անվերապահորեն համաձայն եմ, հնարավոր չի, որքան էլ ասենք` չէ, կստացվի, հնարավոր չի լավ մասնագետին ցածր գումարով բերել, մարդը կարող է գալ սրտի պոռթկումով, աշխատել ինչ-որ մի ժամանակ, բայց յուրաքանչյուր դեպքում դա չի բերի այն հետեւանքներին, որոնք մենք սպասում ենք: Իհարկե, պարտադիր պետք է բարձրացվի որակը, իհարկե, դա բերելու է որոշակի լուծումների եւ այդ լուծումները մենք բոլորս միասին փորձելու ենք գտնել, որ լինի նվազագույն գումարային ճնշումը բյուջեի վրա, եւ մենք ստանանք մաքսիմալ էֆեկտիվություն: Սա այն նախագիծն է, որը թույլ է տալիս, եւ հետագա նախագծերը թույլ են տալիս ամբողջ ԱԺ-ին, որովհետեւ, ըստ էության, սա ապաքաղաքականացված օրինագիծ է եւ ես կարծում եմ` այստեղ բոլոր նստածները հետաքրքրված են, որ մեր աշխատանքի էֆեկտիվությունը լինի մաքսիմալ բարձր, ինչքան հնարավոր է: Ես ձեզ հետ համաձայն եմ, կարծում եմ, որ այդ քննարկումները շարունակվելու են, իրենք, ըստ էության, արդեն իսկ գնում են ոտքի վրա այն առումով, որ մենք հասկանում ենք, որ եթե ուզում ենք տալ որակ, պետք է որոշակի քայլեր կատարել, թե ինչպես եւ ոնց` արդեն մենք կքննարկենք, իհարկե, հանրային քննարկումներ էլ կլինեն, բոլոր այդ պրոցեսները կանցնեն, եւ, ըստ այդմ, կորոշենք:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հովիկ Աղազարյան:

Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Իմ հարցերը հնչեցին:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Նազելի Բաղդասարյան:

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Պրն Աբովյան, գործընկերներս բավականին հանգամանալից նշեցին այն խնդիրները, որին անդրադարձել էինք հանձնաժողովի նիստում, բայց քանի որ Կառավարության դիտարկումը հիմնականում վերաբերում է բյուջեի վրա ազդեցությանը, ինչպես դուք նշեցիք, յուրաքանչյուր փորձագետի համար մոտավորապես 5 մլն ավելորդ բեռ է բյուջեի վրա, ուզում էի, որպեսզի հիմնավորումները բավականին պարզ լինեին, որպեսզի մեզ դիտող մեր քաղաքացիների համար պարզ դառնար, որ ավելորդ այդ հաստիքն ուզելով` մենք չենք փորձում ծանրաբեռնել, այլ կարիքը հիմնավորապես կա եւ այդ հիմնավորումները, կարծում եմ` անհրաժեշտ են բյուջեի տեսակետից: Շնորհակալություն:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար, տիկին Բաղդասարյան: Հիմնավորումը շատ պարզ է եւ հստակ. օրենքների ծավալը, որոնք գալիս են եւ վերլուծությունները. որոնք արվում են, որոնց հիման վրա մենք օրենքներ ենք ընդունում, օրենքներ ենք մշակում, օրենքներ ենք. չգիտեմ. մերժում եւ այլն, իրենք պահանջում են շատ լուրջ ինտելեկտուալ ռեսուրսի ներդրում: Ինտելեկտուալ ռեսուրսի ներդրումն ունի սահման, մարդկային պարզապես ռեսուրսի սահման եւ ամենակարեւոր հիմնավորումը, ըստ իս, նա է, որ այն քանակը մարդկանց, որոնք այսօր ներգրաված են այդ ինտելեկտուալ-վերլուծական աշխատանքի մեջ, պարզապես մի քիչ կոպիտ կարող է հնչել, ես չեմ ասի` չի ներում, ներում է, բայց այն staff-ը, որ աշխատում է, արդեն պարզապես վերջին ուժերով է աշխատում: Հիմնավորումը հետեւյալն է. կարելի է յուրաքանչյուր օրենքի նախագծի վրա վերցնել եւ վերլուծել, ցույց տալ, բացատրել, բայց դրա հետ մեկտեղ կրկնեմ իմ այն թեզը, որը ես հնչեցրել էի. դա նա է, որ մենք ուզում ենք ստանալ որակյալ օրենքներ, որոնք ուղղակի ազդելու են ՀՀ քաղաքացու կենցաղի, կյանքի, ապագայի վրա եւ այլն, պետք է լինեն ծերից ծեր ուսումնասիրված, վերլուծված, ինչո՞ւ ոչ, անթերի: Այո, ես մաքսիմալիստ եմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք:

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Պրն Աբովյան, կարող եմ ենթադրել արդյո՞ք, որ այս նախաձեռնությունը չի բացառում, որ հետագայում եւս մեկ նախաձեռնություն է հաջորդելու, որով այն գլխադասային հանձնաժողովները, որոնք ծանրաբեռնվածություն ունեն, տրամաբանորեն նույնպես ավելացում ունենան փորձագետների, որովհետեւ տրամաբանությունը դա է հուշում:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Արձագանքեմ: Տիկին Բաղդասարյան, խնդիրը հետեւյալն է. պարզ է, որ հիմա ավելացնենք, չավելացնենք` ծանրաբեռնվածությունը կա տարբեր հանձնաժողովներում եւ ֆրակցիաներում, կա էդ ծանրաբեռնվածությունը եւ օրեցօր ծանրաբեռնվածությունն աճում է եւ, դրա հետ մեկտեղ, այո, գոյություն ունի շղթայական որոշակի մի համակարգ, ավելի ճիշտ` շղթայական որոշակի մի տարբերակ բերելու է եւ ես կարծում եմ, որ յուրաքանչյուր դեպքում այն ընթացքները, որոնք կլինեն օրենքն ընդունելուց հետո, այո, իրենք բերելու են ոչ թե մարդկանց քանակի ավելացում, պետք է մենք մի քիչ տարբերակներ էլ ման գանք, այլ, ընդհանրապես, աշխատանքի էֆեկտիվության բարձրացում նաեւ հանձնաժողովների մակարդակով: Ինչո՞ւ ոչ, ես կարծում եմ, որ ամենակարեւորն աշխատանքի որակն է առանց ավելորդ ուռճացման: Դա, իհարկե, ամենակարեւորն է եւ մենք դրանից, անպայման, զերծ կմնանք բոլորս:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սուրեն Գրիգորյան:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Պրն Աբովյան, որոշակիորեն, միգուցե, էս հարցին որոշակի անդրադարձաք, բայց, տեսեք, դուք ասացիք, որ փորձագետների թիվը, ըստ էության, պետք է էստեղ մի հատ շատ կարեւոր. ոչ թե ասում ենք` ամեն ֆրակցիային մի-մի հատ ավելացնենք, այլ ձեր կարգավորումով այնպես է ստացվում, որ էսօր ոնց որ խորհրդարանում ուժերը ներկայացված են, մի-մի հոգի ավելանում է, վաղն այլ ընտրությունների ժամանակ կարող է որեւիցե ֆրակցիա առհասարակ չընկնի այս կարգավորման տակ: Սա` մեկ:

Երկրորդը. երբ ասում եք` ֆրակցիայի թիվն է որպես չափանիշ ընտրվում, թե նախագծերի քանակը, տեսեք, Կառավարությունից եկող նախագծերը եւ էն պարագայում, երբ փորձը ցույց է տալիս, որ, ամեն դեպքում, Կառավարությունից են ավելի շատ նախագծեր են գալիս, սա էլ հաշվարկման ենթակա հանգամանք է, եւ կուզեի սրա վերաբերյալ ձեր դիրքորոշումը հասկանալ եւ ես հասկանում եմ, որ կա պատրաստակամություն եւ ես էլ գիտեմ, որ պետաիրավական հանձնաժողովի որոշ անդամների հետ դուք աշխատում եք, բայց ես մի քիչ մտավախություն ունեմ` արդյո՞ք մենք կարող ենք գնալ առաջինից երկրորդ ընթերցում, երբ կոնցեպտի մակարդակով դեռ քննարկումներ կան, ոչ թե կոնցեպտը հաստատված է, տեքստն ենք քննարկում, այլ կոնցեպտը հլը պետք է քննարկենք, էլի, ոնց հասկանում եմ:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Գրիգորյան: Պատասխանեմ ձեր հարցին. կոնցեպտը հետեւյալն է. բարձրացնել էֆեկտիվությունը: Այսօր պետք է լինել պարզ եւ շիտակ` աշխատանքի էֆեկտիվությունը մենք կարող ենք բարձրացնենք 2 տարբերակով. ա) աշխատավարձերի բարձրացում, բ) staff-ի ավելացում: Մենք հասկանում ենք, որ ոչ մի դեպքում չպետք է թույլ տանք հանկարծ ուռճացում եւ չպետք է թույլ տանք հանկարծ ավելորդ բեռ բյուջեի վրա, դրա հետ մեկտեղ մենք հասկանում ենք, որ հնարավոր չի այն ռեսուրսով, որն այսօր գոյություն ունի, առանց, չգիտեմ, վերջին ուժերն օգտագործելու հասնել որոշակի նպատակի:

Ինչ վերաբերում է կոնցեպտին. ես ձեզ հետ մասնակի համաձայն եմ, ինչի համար մասնակի. կոնցեպտը հետեւյալն է, որ պետք է ավելանան, թե հիմա մենք ոնց կավելացնենք, flexible կլինի այդ գործընթացը, թե մենք ինչ կարգավորումներ կտանք առաջինից երկրորդը` արդեն քննարկումների առարկա եւ թույլ տվեք օգտագործել տրիբունան եւ ձեզ էլ հրավիրել քննարկումների: Խնդրեմ, միացեք, մեծ հաճույքով, մեծ սիրով կլսենք եւ, ինչո՞ւ ոչ, կգանք բոլորս մի եզրակացության:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Էդ երկու հնարավոր տարբերակը, այսինքն` ինձ թվում է, որ թե՛ աշխատակազմի ընդլայնումը, թե՛ աշխատավարձի բարձրացումը զուգահեռաբար կիրառվող ինստրումենտներ են, դրա մասին ավելի մանրամասն ելույթումս կխոսեմ: Կոնկրետ իմ ասածը հետեւյալն է. շատ լավ է, որ մենք ունենք պատրաստակամություն ձեր կողմից, իշխանության ներկայացուցիչների կողմից` աշխատել նախագծի վրա առաջինից երկրորդ ընթերցում եւ ձեր հրավերն էլ... Հա, ընդդիմության ներկայացուցիչներին ասացի, մենակ ձեզ չէ, շնորհակալ եմ նաեւ քննարկումներին մասնակցելու ձեր հրավերի համար: Ասածս ուրիշ բան է` եթե մենք դեռեւս կոնցեպտի մակարդակով չունենք կոնսենսուս, որովհետեւ կոնցեպտն ավելացնելը... Լավ, եթե դա կոնցեպտ է...

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Էֆեկտիվությունը բարձրացնելը, դե լավ, այս սենց ավելացնելու միջոցով, որովհետեւ բանավեճի...

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Այսինքն` ես հասկանում եմ, որ դեռեւս կոնցեպտի նպատակն է, կոնցեպտը չի, կոնցեպտն ավելի շուտ նպատակին տանող տեսլականի մասին եք խոսում: Հիմա, եթե, այսինքն` ես սենց եմ հասկանում` կոնցեպտի մասով համաձայնություն չլինի առաջինից երկրորդ ընթերցում մենք երկրորդ ընթերցմանը փաստորեն պետք է..., Այսինքն` ինչքանով է սա, առհասարակ, առաջին ընթերցում, էդ է ինձ հետաքրքրում, էլի, որովհետեւ եթե կոնցեպտը պետք է քննարկվի, մի քիչ չեմ հասկանում, անկեղծ ասած, էլի: Մի բան է, որ կոնցեպտը սահմանված է, տեքստում անհամաձայնություն կա, ասում ենք` առաջինից երկրորդ կմշակենք:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Կոնցեպտը, ըստ էության, հասկանալի է եւ համաձայնեցված է, ինքնանպատակ չի մարդկանց քանակությունն ավելացնելը, այլ կոնցեպտն ենթադրում է փորձագետների ավելացում: Խնդիրը նրանում է, որ բանակցությունները գնում են այն հարցի շուրջ, թե ինչի վրա ենք մենք հիմնվում, եւ որքանով է ավելացվում փորձագետների քանակը: Կոնցեպտը պարզ է, հստակ է եւ այդ կարկասի վրա մենք կկարողանանք երկրորդ ընթերցման ժամանակ արդեն բանակցությունների ընթացքում կառուցել որոշակի մի համակարգ: Դա է ընդամենը, որովհետեւ, կրկնեմ եւս մեկ անգամ, հնարավոր չի այս տեմպով պարզապես երկար աշխատել, ուղիղ, շիտակ ասում եմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Բաբկեն Թունյան:

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Աբովյան, նախ` մի ճշտող հարց. եթե ասում ենք` մինչեւ 14 անդամ ունեցող խմբակցություններն ունենում են մինչեւ 3 փորձագետ, 14-ից ավելի անդամ ունեցողները` մինչեւ 5 փորձագետ: Բուն, հենց կոնկրետ 14 անդամ ունեցողները որի՞ մեջ են մտնում` քիչ փորձագետների, թե՞ շատ:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Կներեք...

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Ասում ենք, տարանջատում ենք մինչեւ 14 անդամ ունեցող եւ 14-ից ավելի անդամ ունեցող, իսկ եթե ուղիղ 14 անդամ ունի էդ խմբակցությունը, ինքը ո՞ր դաշտում է գտնվում:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Նույն հարցը քննարկվել է, իմիջիայլոց, այդ հարցի շուրջ բավականին բուռն բանավեճ չեմ ասի, դիսկուսիա էր ծավալվել: Ես կարծում եմ, որ 14-ը պետք է պահվի, ներառյալ` 14, սակայն երկրորդ ընթերցման ընթացքում արդեն կհասկանանք, կգանք որոշակի որոշման: Սա այն պրինցիպիալ հարցերից չի, որ վերցնենք` 14, 13, թե՞ 15:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք:

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Համաձայն եմ, որ սա պրինիցիպիալ հարցերից չի, պրն Աբովյան, ուղղակի, էդ շտկումը խնդրում եմ արեք, որ ավելի ճշգրիտ ընկալվի, բայց հարցս հետեւյալն է. հիմա ստացվում է, որ սա ընդունվում է, ու էն խմբակցությունը, որն ունի 14 անդամ, ինքն ունենում է մինչեւ 3 փորձագետ, էն խմբակցությունը, որն ունենում է 15 անդամ, ինքը միանգամից 2 փորձագետով ավելի պահելու իրավունք է ստանում:

Իսկ սկզբունքային հարցերի մասին ժամանակս, ցավոք սրտի, հերիք չի անի, բայց առիթից օգտվեմ, մի հարց, ընդամենը, տամ. ձեր էսօրվա փորձագետներից, 4 փորձագետ ունեք, չէ՞, ենթադրում եմ, քանիսն են, որ զբաղված են բուն հենց օրենսդրական աշխատանքով, այսինքն` ոչ թե օրենսդրական, այլ օրենքների վրա աշխատելով կամ նախագծերի վրա աշխատելով, որոնք են, որ բուն էդ գործով են զբաղված եւ որոնք են, որ ավելի շատ կազմակերպչական եւ այլ հարցերով են զբաղված:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Տեղեկացնեմ ձեզ, որ, գրեթե, բոլոր փորձագետները, ոչ թե գրեթե, բոլոր փորձագետները զբաղված են հենց անմիջապես իրենց օրենսդրական, ավելի ճիշտ, վերլուծական աշխատանքով, ասեմ ավելին` քանզի պարզապես տեմպին չէին դիմանում մարդիկ, մենք ստիպված ենք եղել նույնիսկ մի հաստիքը կիսել, որ մարդիկ ժամային առումով գոնե կարողանան ձգել որովհետեւ պարզապես արդեն ռեսուրսը չէր հերիքում, իսկ բոլորն էլ զբաղվում են, իհարկե, բոլորը զբաղվում են: Ես, ճիշտն ասած, հարցի բուն էությունը... Կարծում եմ` ձեզ մոտ էլ փորձագետները պետք է փորձագիտությամբ զբաղվեն, իսկ ինչ-որ ուրի՞շ գործեր են անում, չգիտեմ` ձեզ մոտ ոնց է, մեզ մոտ փորձագետը փորձագետ է:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Աբովյան, քանի որ արդեն առաջարկել եք էն, ինչ առաջարկել եք, մի հարց էլ ես ունեմ. իսկ հնարավոր համարո՞ւմ եք, որ կամ, ընդհանրապես, նաեւ արդար համարո՞ւմ եք, որ որոշակի գրադացիա մտցվի, այնուամենայնիվ, լավ, 14-ը կարող է դառնալ 15 կամ 18, էդ չի էականը, բայց ենթադրենք` 14-34, պայմանական թվեր եմ ասում, մի փորձագետով ավելանա` նրանից հետո` 2 փորձագետով եւ էսպես, որովհետեւ եթե մենք փորձագետի աշխատանքը պայմանավորում ենք պատգամավորների հետ աշխատանքով, ենթադրվում է` ֆրակցիայում ինչքան շատ պատգամավոր, էնքան շատ նախաձեռնություններ եւ այլն:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Միրզոյան: Իհարկե, այդ տարբերակն էլ է նայվում` գրադացիոնը, որովհետեւ ամենակարեւորն ինչն է. մենք հանկարծ չգնանք դեպի ինչ-որ ռեսուրսի կամ մարդկանց տեխնիկական ավելացում, այլ էֆեկտիվություն: Իհարկե, գրադացիոն համակարգը նայվում է, հանձինս ես եմ նայել, սակայն գրադացիոն համակարգի հիմքում դրված տրամաբանությունը` ինչ տրամաբանությունով է լինելու, արդեն երկրորդ ընթերցման ժամանակ ես կարծում եմ` մենք կկարողանանք գալ ընդհանուր որոշման, որովհետեւ, իհարկե, գրադացիոնն ամենատրամաբանականն է այս պարագայում, բայց ինչն է դրվում հիմքում` այ, դրա մասին արդեն կխոսենք:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Լավ: Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, պրն Աբովյան, հարցերն ավարտվեցին:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Վե՞րջ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Նազելի Բաղդասարյանին:

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Հարգելի նախագահողներ, հարգելի գործընկերներ, օրինագծի հեղինակն առաջարկում է «ԱԺ Կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքում փոփոխություն իրականացնել, եւ մենք պետք է հասկանանք, որ սահմանադրական փոփոխությունը բավականին նուրբ եւ զգույշ կերպով պետք է իրականացնել: Ըստ էության, բավականին բուռն քննարկումից հետո պետաիրավական հանձնաժողովը դրական եզրակացություն է տվել օրինագծին, բայց պրն Աբովյանը համաձայնել է համատեղ աշխատանքի արդյունքում առաջինից երկրորդ ընթերցում իրականացնել այն բոլոր փոփոխությունները, որոնք մտահոգությունների առիթ են տվել: Այստեղ մի քանի խնդիրներ կան, նախ` զուտ իրավական տեխնիկայի եւ ձեւակերպումների առումով: Խոսքը «մինչեւ 5 կամ առնվազն 5 փորձագետ» եզրույթներին էր վերաբերում, որը նաեւ խնդիր էր առաջացնում, որովհետեւ առաջարկվող օրենսդրական փոփոխության մեջ, ըստ էության, ներկայացվում է հետեւյալ կերպ. մինչեւ 14-ի դեպքում` 3 անդամ, 14-ից հետո` 5 անդամ: Ստացվում է, որ խմբակցությունն ընդամենը մեկ ավելի անդամ ունենալու դեպքում ստանում է 2 փորձագետ ավելի, որը կարծում եմ, որ խնդիր է:

Երկրորդ հանգամանքը, որը հանձնաժողովում որպես հարակից զեկուցող ներկայացրեցի, այսօր նաեւ դահլիճում հնչեցրեցին իմ գործընկերները, որ կարիք կա աստիճանակարգային փոփոխություններ իրականացնել եւ որոշակիորեն կարելի է ասել` գործակցի մեխանիզմով սահմանել, որ համապատասխան թվաքանակի դեպքում փորձագետի թիվն ավելի լինի:

Կարեւոր եմ համարում նաեւ, որ պրն Աբովյանը հիմնավորումների եւ դիտարկումների մեջ նշում է, որ էապես որակական փոփոխություն ունեք խորհրդարանի աշխատանքում, եւ այն օրինագծերը, որոնք բերվում են խորհրդարան`, իրենց բովանդակային առումով բավականին խորն են, եւ փոփոխությունները զուտ տեխնիկական բնույթ չեն կրում: Սա կարեւոր է, որ արձանագրում են հենց մեր ընդդիմադիր գործընկերները, ինչի համար շնորհակալություն եմ հայտնում, բայց վստահ եմ, որ այն բոլոր կարծիքները, որոնք հնչեցին այսօր եւ վստահ եմ, որ դիտարկումներ կլինեն նաեւ ելույթների ընթացքում, հնարավորություն կտա մեր եւ պրն Աբովյանի համատեղ աշխատանքում ավելի կատարելապես հստակ դրույթ սահմանել, որովհետեւ, կրկին եմ շեշտադրում, սա սահմանադրական օրենք է եւ պետք է փոփոխությունների կամ լրացումների առումով զգույշ լինենք եւ հստակ ձեւակերպումներ ունենանք այս հարցում:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, տիկին Բաղդասարյան: Գործադիր, ուզում է զեկուցմամբ հանդես գալ: Համեցեք, պրն Գրիգորյան, արդարադատության նախարարի տեղակալ:

Ռ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, մեծարգո նախագահող: Շատ կարճ, ուղղակի, Կառավարությունը սկզբունքային առարկություններ չունի, հանձնաժողովում քննարկման ժամանակ պետական բյուջեի վրա ազդեցության հարց բարձրացվեց: Պրն Աբովյանը, կարծեմ` ճշգրտումներ է արել, ուղղակի, տեղեկացնում եմ, որ մեկ փորձագետի մասով մոտավորապես 5 մլն դրամ ծախս է ենթադրվում պետական բյուջեից: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Գրիգորյան: Ես էլ տեղեկացնեմ, որ սովորաբար «ԱԺ Կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի վերաբերյալ քննարկումներում առաջնորդվում ենք հիմնականում, եւ ես նույնիսկ չէի չափազանցնի, եթե ասեի` բացառապես ԱԺ պատգամավորների դիտարկումներով եւ կարծիքներով:

Մտքերի փոխանակություն: Հերթագրում: Արտակ Մանուկյան:

Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ճիշտն ասած, չափազանց կարեւոր է, որ մենք ուզում ենք ԱԺ-ի արդյունավետությունը բարձրացնել: Այս այն խնդիրն է, որ մենք բոլորս էլ էստեղ հավաքվել ենք եւ դրա համար մեր փորձագետներից պահանջները գնալով ավելի շատանում են, ավելի մեծանալու են, եւ ավելի մենք ակնկալելու ենք նրանցից արդյունավետ աշխատանք: Հիմա անկեղծ, այսինքն` գաղափարախոսության հետ ես կողմ եմ, բայց էստեղ, իհարկե, հարցեր կան. ոնց մենք չափենք էն արդյունավետությունը, որ կար, արժեքի դիմաց դրամի արժեւորման սկզբունքը` «value for money», էդ սկզբունքը պահպանված է եղե՞լ, թե՞ ոչ: Էս` հարց մեկ, որովհետեւ հիմա նույն Կառավարությունում, եթե մենք դիտարկենք կառուցվածքային փոփոխությունը, հենց դրա նպատակն էլ արդյունավետության բարձրացումն է եւ ինչքանով են այ էս մեխանիզմներն արդյունավետ դարձնելու, բայց որպեսզի ես նենց դեստրուկտիվ շատ էլեմենտներ չմտցնեմ` սրա հետ կապված, ինձ համար կարծում եմ, որ մենք ոչ թե պետք է խոսենք ոչ թե թվաքանակի փոփոխության մասին, այլ փորձենք խոսել աշխատավարձի ֆոնդի մասին: Հիմա ներկայացվեց, ասացիք` մեկ աշխատողը հավելյալ 5 մլն է, կարող է` ես ուզում եմ էդ 4 աշխատողներին փոխել, ավելի բարձր աշխատավարձ առաջարկել եւ ավելի մեծ հնարավորություն ունենա,, եւ մի  այլ խմբակցություն ուզում է 5 աշխատողներ ներգրավել էն արդյունավետությամբ, որը կար եւ ուզում է շարունակել: Էս ճկունությունը, իմ կարծիքով` առնվազն պետք է դրվի օրենքում, եւ սա է հենց միտված լինելու, որ մենք ստեղծենք նաեւ մրցունակ աշխատատեղ փորձագետների համար եւ հնարավորություն տանք, որ կարողանանք նաեւ շուկայից ներգրավել որակյալ մասնագետներ: Այսինքն` ես ձեր առաջարկությունում մի ֆիլտր էլ կավելացնեի, որ հնարավորություն ընձեռենք, որ ով ուզում է թվաքանակի միջոցով էդ արդյունավետությունը լուծել, ինքը գնա դրան, ով ուզում է աշխատանքի կատարման արտադրողականության միջոցով էս շուկայից էս, այսպես ասած, հնարավորությունը բերել եւ էդ կարողությունը ստեղծել ԱԺ-ում, դրան գնա: Սա էր իմ առաջարկը, կներեք, ժամանակ չունեցա, դրա համար ելույթով խոսեցի: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Համազասպ Դանիելյան:

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Պատահական չի, որ ես ու պրն Մանուկյանը նույն հանձնաժողովից ենք, իմ ասելիքի մի մասն արդեն ամփոփվեց: Պրն Աբովյան, ձեր օրենսդրական նախաձեռնության նպատակն ազնիվ է, հասկանալի է, ընդունելի է, լուծման եղանակը` վստահ չեմ: Հիմա ասեմ` ինչո՞ւ. ձեր նախաձեռնությունը ենթադրում է, որ եթե էսօրվա 4 փորձագետի փոխարեն մենք ունենանք 5 փորձագետ, ֆրակցիաներն իրենց գործունեության մեջ կարողանալու են որակապես այլ մակարդակի հասնել: Գիտեք, ինչպես արդեն պրն Գրիգորյանն ասեց, տարեկան էդ 15 մլն դրամը շա՞տ է, թե՞ քիչ. եթե կարողանալու ենք էսպիսի արդյունքի հասնել, ոչ միայն քիչ է, այլ կարելի է դրա կրկնապատիկն էլ ավելացնել` իմանալով, որ հասնելու ենք դրան, բայց մենք խնդիր ունենք, որովհետեւ էստեղ խոսքը թվի մասին չի, խոսքը մի քանի այլ հանգամանքների մասին է: Դրանցից մեկը` թե հանրային վճարվող փորձագետներն ինչպիսի աշխատանք են անում, ինչ պարտականություններ ունեն, ինչ որակավորումներ պետք է ունենան, եւ արդյո՞ք էն փոխհատուցումը, որ մենք նախատեսում ենք էսօր, հնարավորություն տալիս է էսօրվա շուկայական հարաբերություններում ներգրավել մարդկանց: Էս բոլոր հարցերի մասով ձեր նախաձեռնությունը, ցավոք սրտի, իմ կարծիքով` լուծում չունի, հետեւաբար` էստեղ կարծում եմ, որ մոտեցումը ոչ թե պետք է լինի հատվածական, այլ, միգուցե, մենք համակարգային մոտեցման հետեւից պետք է գնանք: Եվ էսօր մի ուղղություն առաջարկեմ. տեսեք, դուք շատ լավ գիտեք, որ մենք քննարկում ենք «Կուսակցությունների մասին» օրենքը եւ դրա շրջանակներում նաեւ քննարկում ենք կուսակցությունների ֆինանսավորման հետ կապված հանգամանքը; Էստեղ բազմաթիվ առաջարկներ եւ քննարկումներ են եղել, ներառյալ` էն կուսակցությունների, որոնք ԱԺ-ում են, այսինքն` ֆրակցիաների գործունեության հետ կապված որոշակի երաշխիքներ ստեղծելու մասով, եւ ես հույս ունեմ, որ հենց էս տրամաբանության շրջանակում մենք նաեւ կստանանք, որի առիթը ստեղծել ենք եւ անհամբեր սպասում ենք, «Բարգավաճ Հայաստան»-ի կամ ֆրակցիայի կամ պատգամավորների առաջարկները: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Բաբկեն Թունյան:

Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի գործընկերներ: Պրն Աբովյան, ինչ որ ասելու էի, հիմնական մասը գործընկերներս արդեն հնչեցրեցին, ու ես էլ եմ շատ ողջունում ձեր նպատակը, որ ԱԺ աշխատանքն ավելի արդյունավետ դառնա, բայց պրն Գրիգորյանը շատ ճիշտ բան նշեց` մենք պետք է կոնցեպտը քննարկենք: Հիմա մենք ուզում ենք` արդյունավետ դառնա, ու հարցը դրվում է քանակի մեջ, այսինքն` եթե հիմա 5-ի փոխարեն 10 փորձագետ ունենային, ավելի լա՞վ էին աշխատելու: Ես կառաջարկեի` մի քիչ ավելի խորքային մոտենալ: Էն, որ խնդիր կա բոլորս ընդունում ենք, բայց, օրինակ` ես էլ մի ուրիշ տարբերակ առաջարկեմ: Օրինակ` ինձ համար ավելի նախընտրելի կլիներ, միգուցե, իմ սուբյեկտիվ կարծիքն է, որ էդ գումարը, որ ամեն խմբակցության տրվում է փորձագետներին վարձատրելու համար, ոչ թե տրվում է, այլ էդքան հատկացվում է, էդ գումարը միանգամից տրվեր էդ խմբակցությանը, եւ, միգուցե, իրենք ավելի նպատակահարմար գտնեին դա outsource-ով օգտագործել, որովհետեւ կարող է պատահել` մի հատ շատ լավ վերլուծություն է իրեն պետք` ինչ-որ նախաձեռնության հետ կապված, որը ֆրակցիայի փորձագետները, պարզապես, ի վիճակի չեն անել: Եկեք ընդունենք, որ, ցավոք սրտի, հա, կարող են լինել որոշ բացառություններ, երբ շատ բարձրակարգ մասնագետը գա, ցածր աշխատավարձով աշխատի, բայց հիմնականում էդպես չի լինում: Դրա համար առաջարկում եմ, օրինակ` էս փուլում էդ տարբերակից ձեռնպահ մնալ` չնայած, որ դրական եզրակացության է արժանացել, բայց եկեք իրար հետ միասին քննարկենք խորքային լուծում գտնելու ճանապարհը: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սուրեն Գրիգորյան:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Ես, երեւի, ելույթն օգտագործեմ` մի քանի արձանագրում անելու համար: Բավարար չի լինելու, ոնց որ թե, առաջինից երկրորդ ընթերցում մենակ պետաիրավականի հետ քննարկել, ֆինանսատնտեսական բլոկի ելույթները պարզ դարձրեցին, որ, ոնց որ թե, ոչ միայն իրենց հետ պետք է քննարկել, ոնց որ թե, ավելի շատ է պետք ֆինանսատնտեսականի հետ քննարկել, քան պետաիրավականի: Պրն Թունյանի ասածը որոշակիորեն շարունակեմ, տեսեք, պրն Աբովյան, իմ հարցն էլ, երեւի, կհիշեք պետաիրավականի քննարկման ժամանակ: Ինձ էլ առաջին հայացքից չի թվում, որ փորձագետների հետ կապված մեր խնդիրը, ի դեպ, նաեւ հաշվի առնելով, որ իրենք կարող են ելույթներին հետեւել, տպավորություն չլինի, որ մենք իրենց աշխատանքը նսեմացնում ենք կամ դժգոհ ենք, խնդիրը հետեւյալն է, ուղղակի. արդյոք էն աշխատավարձը եւ էն պահանջարկը, որ մենք ունենք, օրինակ` շուկայական պայմաններին համապատասխանո՞ւմ է էդ մեր ցանկությանը, մեր արդյունքը տվող մասնագետը շուկայում արժե էդքա՞ն, ինչքան մենք իրեն վարձատրում ենք, թե՞ ավելի շատ: Ինձ թվում է` որպես կանոն ավելի շատ, այսինքն` էստեղ խնդիրը նրա մեջ է, որ փորձի հետ կապված, կվալիֆիկացիայի հետ կապված հարց է, ոչ թե ինչ-որ ոչ պատշաճ աշխատանքի: Ճիշտ ասաց նաեւ պրն Թունյանը մեկ այլ հարց, որ, միգուցե, մեզ պետք է ոչ թե ընթացիկ պահել հաստիքային փորձագետ, այլ առանձին, շատ թիրախային հարցերով, երբ մի հատ մեծ վերլուծություն է պահանջվում, ունենալ outsource-ի հնարավորություն, էս էլ կուզեմ` դիտարկենք:

Պրն Մանուկյանի ելույթի ժամանակ որոշակիորեն, ոնց որ թե, զբաղված էիք, ձեր ուշադրությունը շեղել էին, դրա համար մեկ անգամ եւս կրկնեմ, պրն Մանուկյանն էլ այլ բան է առաջարկում, ասում է` առհասարակ, չֆիքսենք փորձագետների քանակ, տանք ֆոնդ, նման է նաեւ պրն Թունյանի ասածին, ամեն խմբակցություն ինքը կորոշի` էդ ֆոնդով 5 փորձագետ է պահում` 100.000 կամ 200.000 աշխատավարձով, թե, օրինակ` 2-3 փորձագետ` բաշխելով իրենց մեջ: Ուզում եմ` էս հանգամանքները քննարկենք ու ֆիքսենք, որ ֆինանսատնտեսական բլոկի մեր մասնագետների հետ նույնպես, անպայման, քննարկենք էս հարցերն առաջինից երկրորդ ընթերցում:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Նիկոլայ Բաղդասարյան:

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Աբովյան, ես միանում եմ իմ գործընկերների բոլոր առաջարկություններին, ուղղակի ուզում եմ զարգացնել էդ առաջարկությունները: Ես ձեր փորձագետի հետ էլ եմ այդ հարցը քննարկել: Դուք տեսեք, երբ կապում եք ֆրակցիայի անդամների քանակի հետ. դառնում է ինչ-որ տեղ անարդարացի, հետեւաբար` պետք է ոչ թե ֆրակցիայի անդամների քանակի հետ կապեք այդ ֆոնդը, գումարի չափը, այլ մատուցվող աշխատանքի ծավալի հետ, այսինքն` պետք է մենք հասկանանք, թե էդ փորձագետներն ինչ ծառայություն են մատուցում չակերտների մեջ կամ աշխատանք են կատարում եւ, ըստ այդմ, հասկանանք, որ էդ աշխատանքը, էդ ծառայությունը մատուցելիս, պայմանավորված ֆրակցիայի անդամների հետ, քանի մեզ փորձագետ է պետք, ըստ այդմ, հասկանանք` ինչքան գումար է պետք, որովհետեւ իմ կարծիքով` այնուամենայնիվ, 5 մլն մեկ փորձագետին ինչ-որ տեղ սխալ է հաշվարկած, որովհետեւ, ինչքան հասկացա, մի փորձագետը չի ստանում 400.000 դրամ կամ 5 մլն` տարեկան կտրվածքով աշխատավարձ չի ստանում, էդ էլ եմ ճշտել` դա էդքան էլ չի կազմում, այսինքն` դա էլ եմ գումարել` պրեմիաները եւ մնացած գումարները, չի ստանում, էնտեղ, հավանաբար, ենթադրում եմ` ինչ-որ հաշվարկված է նաեւ... Հա, գիտեմ, կարդացել եմ, նաեւ Կառավարության առաջարկության մեջ էր էդ գումարը զետեղված, բայց ես, այնուամենայնիվ, փորձեցի հետաքրքրվել, այդքան գումար չի կազմում, հետեւաբար` եկեք հասկանանք տրամաբանությունը` ինչքան կարող է գումարը գոյանալ, հիմք ընդունենք պրն Մանուկյանի ասածը, որ ոչ թե լինի քանակ, այլ գումար հատկացվի ֆրակցիային, որովհետեւ մեծ ֆրակցիաներում փորձագետներից օգտվում են ավելի շատ ֆրակցիայի ղեկավարները եւ ֆրակցիայի քարտուղարը, եւ մնացած աշխատողները, այսինքն` ֆրակցիայի անդամները` պատգամավորները, որպես կանոն, իրենց օգնականների հետ են այդ աշխատանքը կատարում, փոքր ֆրակցիաներինն է: Հասկանանք` էդ ի՞նչ ծառայություն, ի՞նչ ծավալի աշխատանք են իրենք կատարում, եւ ինչպես ներկայացվեց, միգուցե, outsourcing-ի խնդիր է, միգուցե, այդ գումարներն այլ հետազոտություն իրականացնելու համար օգտագործվեն, հետեւաբար` նույն հոդվածում կարելի է փոփոխություն կատարել: Ես կողմ կքվեարկեմ առաջինից երկրորդ ընթերցում, եթե մեր կողմից հնչեցված էս առաջարկությունները ձեր կողմից ընդունելի կլինեն, բայց, էլի եմ ասում, պայմանավորեք ոչ թե քանակով, այլ պայմանավորեք, թե ի՞նչ ծավալի աշխատանք են կատարելու, էն առաջին երեք բառը գոնե հանելու միջոցով դա կստացվի: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Աննա Կարապետյան, հանո՞ւմ եք: Շատ լավ, էդ դեպքում «Լուսավոր Հայաստան» պատգամավորական խմբակցության անունից ձայն է խնդրում պատգամավոր Գեւորգ Գորգիսյանը:

Գ.ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ողջունելով ֆրակցիաների հնարավորությունների ուժեղացման նախաձեռնությունը` կցանկանայի մի թեթեւ անդրադառնալ բարձրացրած հարցերին, որովհետեւ էս բոլոր հարցերը մենք արդեն տեւական ժամանակ է` քննարկում ենք, պրն Դանիելյանը դուրս եկավ, պրն Համազասպ Դանիելյանի նաեւ կազմակերպած «Կուսակցությունների մասին» օրենքի փոփոխությունների հանձնախմբում, եւ «Լուսավոր Հայաստան»-ը մի ամբողջական փաթեթ է ներկայացնում, որում ընդգրկված է նաեւ այս թեման, որ ֆրակցիաների հնարավորություններն ուժեղացնելու համար պետք է նրանց առանձին գումար տրամադրվի ոչ միայն փորձագիտական ներուժն ավելացնելու, այլ, միգուցե, դրսից կոնկրետ հետազոտությունների համար փորձագետներ ներգրավելու եւ այլն: Խնդրում եմ, կարող եք ծանոթանալ, եթե մենք էս նախաձեռնությամբ սահմանափակվենք միայն քանակն ավելացնելով, ամեն դեպքում, մենք էն խմբով քննարկում ենք էս տարբերակը, որպեսզի կարողանանք... Իրապես, ֆրակցիաները հիմա շատ դժվարությամբ են կարողանում էն վերահսկողական լիազորություններն իրականացնել, որոնք սահմանադրությամբ դրված են մեզ վրա եւ դրա համար, իրապես, մեծ ներուժ է պետք, եւ էն աշխատավարձով, որ մենք ունենք, մեր փորձագետները, ընդամենը, հասցնում են, երեւի թե, մեծ ծավալը, որ կա` եւ՛ պատգամավորների կողմից, եւ՛ Կառավարության կողմից եկած, էդ ամենը, ընդամենը, սպասարկել եւ ավելի խորը հետազոտությունների եւ փորձերի ուսումնասիրության համար երբեմն ռեսուրսները եւ ժամանակը չեն բավարարում, եւ էս ամենը հիմա քննարկվում է էդ հանձնախմբում:  Ես հուսով եմ` շուտով արդեն մենք շրջանառության մեջ կունենանք օրենք, որն այս բոլոր հարցերին պատասխաններ կտա: Շնորհակալ եմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-«Իմ Քայլը» պատգամավորական խմբակցության անունից ելույթ կունենա Լիլիթ Մակունցը:

Լ.ՄԱԿՈՒՆՑ

-Շնորհակալություն: ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, այն, որ մենք այսօր քննարկում ենք այս հարցը, վկայում է այն մասին, որ իրապես ԱԺ-ում փորձագիտական ինստիտուտի ուժեղացման կարիք կա: Առաջարկը, որը ներկայացվել է պրն Աբովյանի կողմից, իհարկե, ողջունելի է, սակայն խորքային առումով սկզբունքորեն շատ հարցեր չի լուծում եւ այս համատեքստում «Իմ քայլը» խմբակցության գործընկերների կողմից ներկայացված առաջարկները թե outsourcing-ի առումով եւ թե ունենալու ֆոնդ, որը կարելի է տնօրինել ըստ անհրաժեշտության, մասնավորապես, որոշակի նախագծերի շուրջ աշխատանքը կազմակերպելու համար, կարծում եմ` շատ տրամաբանական է եւ ընդունելի նաեւ այն համատեքստում, որ հենց այսօր հանձնաժողովների պարագայում գործում է այդ կանոնակարգը եւ անհրաժեշտության դեպքում հանձնաժողովները, օրինակ` կարող են դիմել ԱԺ խորհրդին եւ ավելացնել փորձագետների քանակը: Այս ինստիտուտը, այս պրակտիկան հանձնաժողովների պարագայում գործում է: Ես առաջարկում եմ, որ մեր գործընկերների կարծիքները հավաքագրելով` խնդրում ենք առաջինից երկրորդ ընթերցում քննարկել այս հարցը: Մենք այսօր կքվեարկենք կողմ պայմանով, որ այս առաջարկներն, անպայման, դիտարկեք, եւ այնուհետեւ մեր վերջնական դիրքորոշումը կներկայացնենք հենց երկրորդ ընթերցման ընթացքում: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Եզրափակիչ ելույթներ: Պրն Գրիգորյան, անհրաժեշտություն չե՞ք տեսնում, տիկին Բաղդասարյա՞ն, մոտեցեք:

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Իրականում մեր տնտեսագետ գործընկերներն ավելի հիմնավորեցին այն մտավախությունները, որոնք հնչեցին հանձնաժողովի նիստի ընթացքում, եւ, ըստ էության, մենք հասկանում ենք, որ եթե ուզում ենք ունենալ պրոֆեսիոնալ պառլամենտ եւ եթե ուզում ենք փորձագիտական աշխատանքը բարձրացնել մեկ այլ աստիճանի, պետք է հիմնավոր մոտեցում եւ, միգուցե, կարիք կա այլ մոտեցումներով ի հայտ գալ, որը մատնանշեցին գործընկերներս, բայց, ըստ էության, հարգելի գործընկերներ, այստեղ մենք խնդրի ենք բախվում, որ եթե առաջարկված փոփոխություններով հանդերձ մենք փորձենք առաջինից երկրորդ ընթերցում այդ մոտեցումն առաջ բերել, զուտ ԱԺ «Կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքում այս նորմը փոփոխելով` չենք ստանա այն արդյունքն ինչը դուք ունեք: Փաստացիորեն այս օրինագծի փոփոխության արդյունքում, ինչպես եզրակացությունը տրվել էր, այլ իրավական ակտերի հետ փոխկապակցում չկար, բայց եթե մենք առաջ ենք բերում այն մոտեցումը եւ այն հիմնավորումները, որոնք դուք նշեցիք, ըստ էության, այս օրենքի առաջինից երկրորդ ընթերցումն, իսկապես, կոնցեպտուալ այլ խնդիրների է հանգեցնում: Հուսով եմ, որ պրն Աբովյանը կկարողանա իր եզրափակիչ ելույթում նշել իր տեսակետը եւ դիտարկումները, բայց, իսկապես, կարծում եմ, որ մեզ համար ոչ միայն ձեւակերպային կամ խիստ արհեստական լուծում է պետք այս շրջանում, այլ պետք են բովանդակային փոփոխություններ, որոնք էապես հենց փորձագետների աշխատանքի նոր որակ կապահովեն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եզրափակիչ ելույթ` Արման Աբովյան:

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, թույլ տվեք շնորհակալություն հայտնել բոլոր կարծիքների համար: Շատ, չափազանց կարեւոր կարծիքներ հնչեցին` սկսած գլոբալ փոփոխություններից, այդ ֆոնդերի ձեւավորումից եւ վերջացրած հատվածային` քանի հոգի մարդ պիտի լինի ֆրակցիայում եւ այլն: Սակայն հիշեցնեմ, որ մենք քննարկում ենք ոչ դասական օրինագիծ, մենք քննարկում ենք մի օրինագիծ, որը, ինչո՞ւ ոչ, ունի նաեւ որոշակի հրատապություն, դե, ինչ երկար-բարակ ասեմ` հրատապ է, որովհետեւ քանակությունն օրինագծերի, որոնք գալիս են, ինքը, պարզապես, արդեն իսկ չի ներում այն ներուժով, կոպիտ ասած, տակից դուրս գալ: Իհարկե, առաջինից երկրորդ ընթերցում բոլոր նկատողությունները, բոլոր ցանկությունները, բոլոր առաջարկները, կապ չունի` որ հանձնաժողովից եւ կապ չունի` որ ֆրակցիայի պատգամավորներից, անպայման, թե՛ հաշվի են առնվելու, թե՛ քննարկվելու են, եւ մենք բոլորս կգանք որոշակի ընդհանուր մի եզրակացության: Շատ կարեւոր է, որ, գիտեք, հանկարծ մենք չշփոթենք տարբեր օրինագծերի որոշակի ընդհանուր կոնցեպտները եւ փորձենք շարժվել նվազագույնը հստակ տեսլականով: Հստակ տեսլականն այս պահին նա է, որ այս քանակությունը մարդկանց, որոնք կան, չի ներում, որ մենք կարողանանք օրենքները շատ արագ, գրագետ, արհեստավարժ, ինչո՞ւ ոչ, վերլուծել: Անում են հիմա փորձագետները` մնալով, չգիտեմ, մինչեւ գիշերվա ժամը քանիսը, աշխատելով շաբաթ, կիրակի, բայց դա ելք չի, փաստացի կարելի է արձանագրել միայն մի բան, որ կրկին անգամ շնորհակալություն եմ հայտնում եւ բոլոր կարծիքները, անպայման, ներգրաված են լինելու եւ, անպայման, բոլորի շուրջ լինելու են քննարկումներ նաեւ, օրինակ` ֆինանսաբյուջետային հանձնաժողովի հետ, բոլոր հանձնաժողովների հետ, անձամբ ձեզ հետ, պրն Թունյան: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Լավ, հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Եվ այժմ քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «ՀՀ ջրային օրենսգրքում լրացումներ կատարելու մասին» եւ «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին» հարցը: Հիմնական զեկուցող` շրջակա միջավայրի նախարար Էրիկ Գրիգորյան:

Է.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: ԱԺ հարգարժան նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, ձեր քննարկմանն եմ ներկայացնում «Ջրային օրենսգրքում լրացումներ եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» եւ «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագծերը: Նախագծերի ընդունումը պայմանավորված է 2016 թվականին Արարատյան ջրավազանային կառավարման պլանով նախատեսված միջոցառումներով, միջոցառումների 10-րդ կետով, ըստ որի` պետք է սահմանվեն ռեկրեացիոն գոտիներում ջրային ռեսուրսների պահպանության պահանջներ: Այս նախագծով առաջարկվում է լրացումներ եւ փոփոխություն կատարել ՀՀ ջրային օրենսգրքի 1-ին, 23 եւ 114 հոդվածներում, որով ամրագրվել է «ռեկրեացիոն գոտիներ» հասկացությունը, ինչպես նաեւ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 63.6 հոդվածում, որով ռեկրեացիոն նպատակով ջրային ռեսուրսներից օգտվելու կանոնները խախտելու դեպքում նախատեսվում է վարչական պատասխանատվություն: Տվյալ իրավակարգավորմամբ առաջարկվում է, որպեսզի շրջակա միջավայրի նախարարին հնարավորություն տրվի սահմանել ջրային այս ռեկրեացիոն գոտիներում ջրային ռեսուրսների պահպանության պահանջները: Այսքանը, շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարցեր` հիմնական զեկուցողին: Հարցեր չկան, պրն նախարար, խնդրեմ, զբաղեցրեք ձեր տեղը: Հարակից զեկուցող` տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության եւ բնապահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Վարազդատ Կարապետյան:

Վ.ԿԱՐԱՊԵՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ինչպես պրն նախարարը նշեց, կարգավորումը վերաբերում է ջրային ռեսուրսների հետ կապված ռեկրեացիոն տարածքներին: Հիմնականում տրված է ռեկրեացիայի ձեւակերպումը, ինչ է դա իրենից ներկայացնում եւ որ այդտեղ տնտեսվարման հետ կապված բոլոր հարաբերությունները պետք է կարգավորվեն ջրային ռեսուրսների վրա հնարավորինս նվազագույն բացասական ազդեցությամբ: Այստեղ մի հարց կա, որը ցանկալի կլինի, պրն նախարար, որ մենք քննարկենք այս լսումների միջեւ ընկած ժամանակահատվածում: Այդ նորմերի սահմանումը` ռեկրեացիոն տարածքների հետ կապված, բնապահպանական նորմերի սահմանումն արվի նախարարի՞ կողմից, թե՞ Կառավարության: Ուղղակի, քննարկենք կամ այդ հարցը կամ, եթե դուք այդ հարցը քննարկել եք, ես կխնդրեմ ձեր ավարտական ելույթում այդ մասին նշել:

Եվ ինչպես պրն նախարարը նշեց, մյուսը Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ օրենսգրքի փոփոխությունն է, որ այդ տարածքներում տնտեսվարողների կողմից թույլ տված բացթողումների հետեւանքով նախատեսում է 30.000 կամ 50.000 դրամ վարչական տուգանք: Այսքանը, շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարցեր հիմնական զեկուցողին: Հարցեր չկան: Հերթագրում մտքերի փոխանակության համար: Պրն Կարապետյան, եզրափակիչ ելույթի կարիք, բնականաբար, չկա՞, պրն Գրիգորյա՞ն, խնդրեմ:

Է.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ուղղակի, մեկնաբանեմ պրն Կարապետյանի բարձրացրած հարցը. Կառավարության, թե նախարարության կողմից ինչպես այս հարցը, այնպես էլ նախորդ հարցը, որ ներկայացրեցի, վերաբերում էր ջրային ռեսուրսների կառավարման ոլորտում լիազոր մարմնի լիազորություններին: Նախկինում, եթե Ջրի ազգային խորհուրդը, որ ստեղծված էր առավել ռիսկերից, այսպես ասած, զերծ պահելու համար եւ այն գործառույթը, որը պետք է իրականացներ լիազոր մարմինը, ըստ էության, լիազոր մարմնից վերցված էր, նմանապես եւ այս դեպքում, կարծում ենք, որ յուրաքանչյուր ոլորտի պատասխանատու, յուրաքանչյուր գերատեսչություն պարտավոր է իր ոլորտի կառավարման հետ կապված հարաբերությունները կարգավորել: Կոնկրետ այս պարագայում խոսքը գնում է ջրային ռեսուրսների կառավարման հարցերին, իսկ ջրային ռեսուրսների կառավարման լիազորի մարմինը ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարությունն է: Շնորհակալություն:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Այժմ քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը:

Հիմնական զեկուցող` արդարադատության նախարարի տեղակալ Ռաֆիկ Գրիգորյան:

Ռ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Մեծարգո ԱԺ փոխնախագահ, առաջարկվող փոփոխությունը պայմանավորված է ՍԴ-ի երկու համապատասխան որոշումներով, առաջարկվում է փոփոխել Քաղաքացիական օրենսգրքի 249-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին պարբերության 3-րդ նախադասությունը, շարադրել հետեւյալ խմբագրությամբ. «դատարանը կարող է կասեցնել գրավի առարկայի բռնագանձման ընթացքը, եթե գրավատուն կտրամադրի գրավառուի հնարավոր վնասների արժեքին համարժեք ապահովում, բայց ոչ ավելի, քան գրավի առարկայի արժեքն է, գրավառուի հնարավոր վնասները հատուցելու համար»: Նշեմ, որ սա այն դեպքերին է վերաբերում, երբ գործ ունենք գրավի առարկայի արտադատական իրացման հետ եւ արտադատական իրացման ընթացքում անձն իրավունք ունի դիմել գրավի առարկայի իրացումը կասեցնելու խնդրանքով: Օրենսգրքի ներկայիս ձեւակերպումը հնարավորություն է տալիս այդ կասեցումն իրականացնել միայն այն դեպքում, երբ գրավի առարկայի արժեքի չափով իրականացվում է հնարավոր վնասի ապահովում, սակայն ՍԴ-ը նշել է, որ մի շարք դեպքերում այդ հնարավոր վնասները կարող են շատ ավելի քիչ լինել գրավի առարկայի իրական արժեքից, ուստի, պետք չի լրացուցիչ բեռ դնել գրավառուի վրա, եւ սահմանել ենք, որ այն դեպքերում, երբ գրավի առարկայի արտադատական իրացման դեպք կունենանք, եւ այդ դեպքում հնարավոր վնասի ապահովման հարց կառաջանա, ապա դատարանը կարող է կասեցնել եւ պահանջել միայն գրավառուի հնարավոր վնասների արժեքին համարժեք ապահովում:

Մյուս փոփոխությունը վերաբերում է Քաղաքացիական օրենսգրքի 339-րդ հոդվածին, որով շարադրված են հայցային վաղեմության ժամկետի կասեցման հիմքերը: Առաջարկում ենք 339-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ կետը շարադրել հետեւյալ խմբագրությամբ. «ներկայացվել է վճարման կարգադրություն արձակելու վերաբերյալ դիմում անձի կողմից դատարան վճարման կարգադրություն արձակելու վերաբերյալ դիմում ներկայացնելու պահից մինչեւ վճարման կարգադրության վերաբերյալ առարկություն ստացվելու կամ դիմումում նշված հասցեով վճարման կարգադրությունը պարտապանին առաքելու անհնարինության հիմքով, վճարման կարգադրությունը վերացնելու մասին որոշում կայացնելու պահը, իսկ եթե առարկություն չի ներկայացվել, մինչեւ վճարման կարգադրություն արձակելու մասին դիմումն ամբողջությամբ կամ մասնակի մերժելը` մերժված պահանջի մասով»: Այս փոփոխության անհրաժեշտությունն առաջացել է պրակտիկայում տարբեր ընկալումներ առաջացնող ձեւակերպմամբ: ՍԴ-ը նշել է, որ առարկություն ներկայացնելը չի պայմանավորում հայցային վաղեմության ժամկետի կասեցումը, այլ միայն ժամկետն է սահմանափակում, ժամկետի վերջին պահը, իսկ մեր առաջարկած կարգավորումը նպատակ ունի ավելացնել այն դեպքերը, երբ վճարման կարգադրության վերաբերյալ առարկություն չի ներկայացվում եւ հայցային վաղեմության ժամկետի ընթացքի կասեցման ժամանակահատվածը հստակեցնել բոլոր դեպքերի համար: Այսքանը:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարցեր հիմնական զեկուցողին: Սուրեն Գրիգորյան:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Պրն Գրիգորյան, ես ճիշտ հասկացա` կարգավորման առարկան հետեւյալն է. եթե գրավի առարկայի բռնագանձումն իրականացվում է պարտքի դիմաց, որն էականորեն ավելի ցածր է, քան բուն գրավի առարկայի շուկայական գինը, մինչ այս գործող կարգավորմամբ` պետք է ապահովումը կասեցման համար ներկայացվեր գումարի չափը` գրավի առարկայի գումարի չափով, իսկ փոփոխությունից հետո` պարտավորության չափով, ոչ թե շուկայական գնի չափով: Էդ դեպքում, եթե, օրինակ` տույժ-տուգանքների հաշվարկի արդյունքում գինն ավելանում է ապահովում ներկայացնելուց հետո, այդ տարբերության մասով հարցը ո՞նց է կարգավորվում, ուզում էի հասկանալ:

Ռ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Իրականում, այո, հիմնականում ձեր հասկացածը ճիշտ էր, միայն հետեւյալ բանն ավելացնեմ, որ տույժ-տուգանքի դեպքում, երբ պարտավորությունն ավելացավ եւ դատարանը գտավ, որ հնարավոր վնասներն ամբողջ պարտավորության չափով են, ամբողջ պարտավորության չափով կարող է դնել, բայց ոչ ավելի, քան գրավի առարկայի իրական արժեքն է, այսինքն` գրավի առարկայի արժեքի սահմանափակումը, այսպես թե այնպես, մնում է, սակայն դա վերին շեմն է, դրանից ավելի հնարավոր չի հետագայում դնել էդ հակընդդեմ ապահովումը:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արձագանքո՞ւմ եք: Խնդրեմ:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Կարող է` ես չկարողացա հարցս լավ ներկայացնել կամ կարգավորման բուն էությունը չըմբռնեցի: Տեսեք, օրինակ` ունենք գրավի առարկա, պայմանական շուկայական արժեքը 10 մլն է, պարտավորության չափը 1 մլն  է, գործող կարգավորումով` գրավի արտադատական կարգով իրացման գործընթացը կասեցնելու համար պետք է մուծվեր դեպոզիտ 10 մլն, առաջարկվող նախագիծն ընդունվելու դեպքում պետք է մուծվի 1 մլն: Հիմա ասում եմ, երբ էս 1 մլնը մուծվեց, տույժ-տուգանքներով էդ 1 մլնը կարող է շարունակել աճել, չէ՞, մինչեւ բուն բռնագանձման գործընթացը, թե՞ չի կարող, այսինքն` կարող է անհրաժեշտություն առաջանալ, որ գործընթացի կասեցումից հետո գինն արդեն էլի փոփոխվե՞լ է, բուն պահանջի գինը, թե՞ չէ:

Ռ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Հենց այդ պատճառով նշեցի, որ հնարավոր վնասների արժեքին համարժեք ապահովման հարցը որոշում է դատարանը, այսինքն` ձեր ասած ոչ թե պարտավորության հենց չափով դատարանը կարող է դնել, այլ` տույժ-տուգանքները հաշվի առած:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Այլ հարցեր չկան, շնորհակալություն, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը:

Հարակից զեկուցող` պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Արթուր Դավթյան:

Ա.ԴԱՎԹՅԱՆ

-Հարգարժան նախագահություն, հարգելի պատգամավորներ, հարգելի Կառավարության ներկայացուցիչներ, պետաիրավական հանձնաժողովը քննարկել է նշված հարցերը: Ըստ էության, պատասխանելով նաեւ պրն Գրիգորյանի հարցին` էդ ժամանակ դատարանն ամբողջ ծավալով վնասի չափը հաշվարկում է, եւ դրանով խնդիրն արդեն լուծված է լինում: Նշված նախաձեռնությունը շատ կարեւոր էր, որովհետեւ մենք ունենում էինք մի իրավիճակ, որ, պատկերացնենք` անձն ունի պարտավորություն բանկի նկատմամբ, ենթադրենք` 1 մլն դրամի չափով եւ ինքն ի վիճակի է էդ 1 մլն վճարել եւ գույքն արգելանքից հանել, սակայն, երբ արտադատական եղանակով բանկը գույքն իր սեփականությունը պիտի գրանցեր, էն ժամանակ օրենսդրությունը պահանջում էր, որ ինքը գույքի արժեքով պիտի փոխհատուցումը վճարեր, այսինքն` ենթադրենք` էդ գույքը կարժենար, օրինակ` մի 100.000 դոլար, այսինքն` էդ անձը ստիպված պիտի լիներ էդքան գումար ճարել, տանել նստեցնել հաշվին, որ կարողանար շատ փոքր պարտավորություն ազատել: Ուստի, այս մասով գտնում եմ, որ այս նախաձեռնությունն էական նշանակություն ունի, անհրաժեշտ է, եւ պետաիրավական հանձնաժողովը դրական եզրակացություն է տվել:

Ինչ վերաբերում է  հաջորդ նախաձեռնությանը, որ նույնպես Քաղաքացիական օրենսգրքի փոփոխություն է, խոսքը վերաբերում է հայցային վաղեմության ժամկետների կասեցմանը: Քաղաքացիական օրենսդրությունը նախատեսում է վճարման կարգադրություն արձակելու ինստիտուտը, եւ  հայցային ժամկետներ չկան, ուստի, էդտեղ հայցային վաղեմություն չի նախատեսվում: Նախկին գործող օրենսդրությունը միայն մի տարբերակ ուներ, որից հետո կասեցման ժամկետը վերանում էր: Դա վերաբերում էր, երբ պատասխան էր ներկայացվում պատասխանողի կողմից, էդտեղ վարույթը փոխվում էր, դառնում էր հայցային վարույթ, էդ դեպքում արդեն պատասխանողը կարող էր ներկայացնել միջնորդություն կամ չներկայացնել: Ներկայիս փոփոխություններն ավելի լայն, ծավալուն եւ բոլոր տարբերակներն ընդգրկող փոփոխություններ են եւ անհրաժեշտ էին էս փոփոխությունները, եւ էս երկու փոփոխությունների վերաբերյալ պետաիրավական հանձնաժողովը տվել է դրական եզրակացություն, եւ ձեզ կոչ եմ անում նույնպես քվեարկել էս նախաձեռնությունների օգտին: Այսքանը, եթե կան հարցեր, սիրով կպատասխանեմ:

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հերթագրում. հարցեր հարակից զեկուցողին: Հարցեր չկան: Հերթագրում մտքերի փոխանակության համար: Մտքեր նույնպես չկան: Եզրափակիչ ելույթների կարի՞ք. չկա: Հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Ընդմիջում կես ժամ:


Ժամը 16:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀՀ ԱԺ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼՆԵՐ  ԱԼԵՆ ՍԻՄՈՆՅԱՆԸ ԵՎ ԼԵՆԱ ՆԱԶԱՐՅԱՆԸ
 

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական  օրենքի 124-րդ հոդվածի համաձայն` յուրաքանչյուր հերթական նիստերի երեքշաբթի օրվա վերջին հիմնական նիստում պատգամավորները կարող են հանդես գալ մինչեւ 3-ական րոպեով հայտարարությամբ։ Հերթագրված, սակայն դահլիճից բացակայող պատգամավորը զրկվում է տվյալ նիստում հայտարարությամբ հանդես գալու իրավունքից։ Նիստն ավարտվում է հերթագրված վերջին պատգամավորի հայտարարությունից հետո։ Պատգամավորները հայտարարությամբ հանդես են գալիս ըստ հերթագրման հաջորդականության։ Խնդրում եմ նախապատրաստվել հերթագրման։ Հերթագրում։ Հերթագրվել է 16 պատգամավոր։

Անի Սամսոնյան, խնդրեմ, տիկին Սամսոնյան։

Ա.ՍԱՄՍՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, սեպտեմբերի 16-ին ես դիմել էի կրթության, գիտության, մշակույթի եւ սպորտի նախարար Արայիկ Հարությունյանին հետեւյալ հարցով. նշել էի, որ հանրության շրջանում տարակուսանք է առաջացել, թե ինչո՞ւ է ցուցաբերվում խտրականություն եւ բարձրագույն որակավորման կոմիտեն ձեռնամուխ է եղել ուսումնասիրելու միայն Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարանի ռեկտորի պաշտոնակատար Ռուբեն Հայրապետյանի ատենախոսությունը։

Միեւնույն ժամանակ, հանրությունն ակնկալում է հավաստիանալ հետեւյալ հարցում. արդյո՞ք մյուս բուհերի ռեկտորների դոկտորական ատենախոսությունները զերծ են գրագողությունից, եւ առաջարկել էի, որպեսզի ՀՀ բոլոր բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ռեկտորների դոկտորական ատենախոսություններն ուսումնասիրվեն՝ բացառելով խտրական մոտեցումը։

Ես ստացել եմ նախարարի պատասխանը, որտեղ նշվում է. «Ռուբեն Հայրապետյանի դոկտորական ատենախոսության փորձաքննության եւ վերջինիս արդյունքների հետ կապված գործընթացները պայմանավորված են եղել վերադասի հատուկ հանձնարարականով, քանի որ գիտական աստիճանի շնորհումից հետո ատենախոսությունների կամ գիտական աշխատանքների ուսումնասիրությունը գտնվում է բարձրագույն որակավորման կոմիտեի իրավասությունից դուրս»։

Ես ուզում եմ դիմել կրթության, գիտության, մշակույթի եւ սպորտի նախարարին եւ նշել. հարգելի պրն նախարար, ես տեղյակ եմ, որ այդ իրավասությունը բարձրագույն որակավորման կոմիտեն չունի, անհրաժեշտ է դրա համար վերադասի հատուկ հանձնարարական, այդ իսկ պատճառով ես չեմ դիմել պրն Գոգյանին, ես դիմել եմ նախարար Արայիկ Հարությունյանին, այսինքն` այս պատասխանը, առնվազն, ինձ համար անհասկանալի է։

Երկրորդ. պատասխանում նշվում է. «Միաժամանակ կիսելով գիտական եւ կրթական համակարգում գրագողության դեմ պայքարի ձեր դիրքորոշումը` տեղեկացնեմ, որ կարեւորվում է վերջինիս վերաբերյալ յուրաքանչյուր հաղորդում եւ արժանանում համապատասխան քննության»։

Շատ լավ, եթե նախարարությանն անհրաժեշտ են հաղորդումներ, ապա պետք է ասեմ, որ ինձ դիմել են տնտեսագիտական համալսարանի ուսանողներ եւ շրջանավարտներ եւ ներկայացրել կոնկրետ փաստեր, որ ռեկտորի ժամանակավոր պաշտոնակատար Դիանա Գալոյանի գիտական աշխատանքներում բացահայտել են ակնհայտ արտագրության տասնյակ դեպքեր, այդ թվում՝ կուրսային աշխատանքներից։ Եվ ուսանողներն ու շրջանավարտները կոչ են անում եւ, եթե Ռուբեն Հայրապետյանին հեռացնելու պատճառն իսկապես այն խնդիրն է, ինչը հայտարարվեց, ապա պատասխանատու մարմիններն իրավունք չունեն լռել եւ պարտավոր են պատշաճ գնահատական տալ նաեւ Դիանա Գալոյանի ատենախոսությանը։

Եվ նաեւ նշեմ, որ իմ ձեռքում կա մի գրագողության եւս մեկ ապացույց, որը վերաբերվում է ճարտարապետության եւ շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարանի ռեկտոր Գագիկ Գալստյանին, որտեղ 50 դրվագով ներկայացված են նրա գրագողությունները։ Ես կարծում եմ` սա եւս նորություն չէ նախարարության համար։

Եվ ես նորից կոչ եմ անում կրթության, գիտության, մշակույթի եւ սպորտի նախարարին ընդունել այս փաստերը, հատուկ հանձնարարական իջեցնել այս դեպքերն ուսումնասիրելու համար եւ, որպեսզի, նորից եմ կրկնում, խտրական մոտեցում չցուցաբերվի, հատուկ հանձնարարական իջեցնել, որպեսզի ստուգեն ՀՀ բոլոր բուհերի ռեկտորների դոկտորական ատենախոսությունները։ Ո՛չ նախարարությունը եւ ո՛չ բարձրագույն որակավորման կոմիտեն այս խնդրից իրենց գլուխը չեն ձերբազատելու։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հռիփսիմե Գրիգորյան։

Հ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, մեզ հետեւող սիրելի քաղաքացիներ, նախորդ շաբաթ տնտեսական հարցերի հանձնաժողովում քննարկեցինք եւ քվեարկությամբ որոշեցինք ստեղծել հանձնաժողովին կից զբոսաշրջության հարցերի աշխատանքային խումբ։

Խմբի նպատակներն են լինելու զբոսաշրջության եւ առնչվող օրենսդրության, բյուջեի եւ ոլորտի պետական մարմինների կառուցվածքի, ինչպես նաեւ այլ հրատապ հարցերի քննարկումը։ Աշխատանքային խումբը, ըստ որոշված թեմաների, հանդիպումներ կունենա ոլորտի շահառու խմբերի հետ, Կառավարությանն առնչվող մարմինների եւ միջազգային կազմակերպությունների հետ։

Այս հայտարարությամբ ցանկանում եմ հրավիրել մեր գործընկեր մյուս երկու խմբակցությունների պատգամավորներին միանալ խմբի աշխատանքներին։ Ի տարբերություն հանձնաժողովի, աշխատանքային խումբը շատ ավելի ճկուն է եւ կարող է ընդգրկել պատգամավորներ ոչ միայն տնտեսական հարցերի հանձնաժողովից, այլեւ այլ հանձնաժողովներից։ Այսպիսով, ոլորտում փորձառություն ունեցող բոլոր պատգամավորներին հրավիրում եմ միանալ խմբին։

Աշխատանքային խմբի ստեղծման մասին այս բարձր ամբիոնից խոսելով` ցանկանում եմ եւս մեկ անգամ կարեւորել եւ ընդգծել ոլորտի դերը Հայաստանի զարգացման, ինչպես նաեւ աշխարհում Հայաստանի դիրքավորման հարցում։ Մի քանի օր առաջ` սեպտեմբերի 27-ին տոնվում էր զբոսաշրջության միջազգային օրը, եւ ես եւս մեկ անգամ ցանկանում եմ շնորհավորել մեր բոլոր քաղաքացիներին, ովքեր աշխատում են այս ոլորտում, հյուրընկալության մեծ ոլորտում, թե՛ պետական, թե՛ մասնավոր սեկտորում եւ իրենց մասնագիտական ու մարդկային մեծ ներդրման շնորհիվ ամեն օր բարձրացնում են Հայաստանի եւ հայ ժողովրդի դերը եւ հեղինակությունն ամբողջ աշխարհում։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Նարեկ Մկրտչյան։

Ն.ՄԿՐՏՉՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, այսօր ես պարտավոր եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել համազգային կարեւորության մի խնդրի, որն անհապաղ լուծում է պահանջում։

1 տարի առաջ՝ 2018 թվականի սեպտեմբերին հրդեհվեց, ոչնչացավ աշխարհի հարստագույն թանգարաններից մեկը՝ Բրազիլիայի ազգային թանգարանը։ 1818 թվականին հիմնադրված այս թանգարանը զբաղեցրել էր Ռիո դե Ժանեյրոյում կառուցված Պորտուգալիայի արքայական ընտանիքի պալատը, որը, իր շքեղությամբ հանդերձ, չէր համապատասխանում տասնյակ միլիարդ դոլարների արժողությամբ թանգարանային արժեքների պահպանման պահանջներին։ Սակայն ամենասարսափելին այն է, որ ոչնչացավ ոչ միայն Բրազիլիայի ազգային նյութականացված հիշողության ամենաէական մասը, այլ նաեւ համաշխարհային քաղաքակրթության մի շարք այլ կարեւոր արժեքներ։

Հայաստանի մայր թանգարանն այսօր կանգնած է համանման աղետի շեմին, պահպանելով 400 հազար անգերագնահատելի մշակութային արժեքներ` Հայաստանի պատմության թանգարանը գտնվում է խիստ վտանգավոր վիճակում, ինչը պատիվ չի բերում ո՛չ մեր պետությանը եւ ո՛չ էլ համայն հայությանը։ Ի դեպ, ըստ ամենատարբեր ուսումնասիրությունների, մասնագիտական կարծիքների` Հայաստանի պատմության թանգարանում պահպանվում են ավելի քան 2 մլրդ դոլարի արժեք ունեցող ամենատարբեր իրեր։

Այսօր թանգարանը զբաղեցնում է Հանրապետության հրապարակի միակ շենքը, որը կառուցվել է 19-րդ դարում։ Շենքի վիճակը չի ապահովում մեր ազգի նյութական հիշողության պահպանության նվազագույն մակարդակը, իսկ ցուցադրության խիստ սահմանափակ տարածքը թույլ չի տալիս պատշաճ կերպով ցուցադրել թանգարանի գանձերը։ Թանգարանի ֆոնդերն օրհասական վիճակում, են եւ աշխատակիցներն ու դրսից եկող գիտնականներն աշխատանքային նվազագույն պայմաններ անգամ չունեն։ Թանգարանը նոր շենքով ապահովելու խնդիրը բարձրացվել է մի քանի անգամ, սակայն ինչպես ասում են՝ ձայն բարբառոյ յանապատի։ Ժամանակն է, որպեսզի նոր Հայաստանում այս հարցն անհապաղ լուծում գտնի։

Հնարավոր են խնդրի լուծման մի քանի տարբերակներ, լավագույնը, անկասկած, կլիներ Երեւանի կենտրոնում նոր շենքի կառուցումը, սակայն կան նաեւ ավելի արագ լուծման հնարավորություն ունեցող տարբերակներ։ Խոսքս գոյություն ունեցող այն շենքերի մասին է, որոնք համեմատաբար քիչ ծախսերով կարող են համապատասխանեցվել թանգարանային պահանջներին եւ, որոնք, թեեւ վաղուց սեփականաշնորհված են, սակայն մինչեւ օրս դատարկ կամ կիսադատարկ են մնացել: Նման օրինակներից մեկը, օրինակ՝ նախկին «Մանկական աշխարհ» հանրախանութի շենքն է Աբովյան փողոցում։

Որն էլ լինի ընտրված տարբերակը, այս խնդիրն անհապաղ լուծում է պահանջում։ Այս խնդրին ժամանակին փորձել է լուծում տալ 1991-92 թվականներին ՀՀ պետնախարար, հայտնի գիտնական Գրիգոր Արեշյանը, ում հետ արդեն հանդիպել եմ, ով այսօր էլ պատրաստ է ներգրավվել այս շատ կարեւոր հարցի քննարկումներին եւ փորձել գտնել այս խնդրի հնարավոր լուծումները։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Վահե Էնֆիաջյան։

Վ.ԷՆՖԻԱՋՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, հայտարարությունս ուզում եմ նվիրել Հայաստանում բնակարանաշինության հետ կապված հիմնախնդիրներին, սոցիալական ծրագրերին: Տարիներ շարունակ ամենատարաբնույթ ծրագրեր են մշակվել եւ մեր հասարակությանն են ներկայացվել, մեր երկրի քաղաքացիներին են ներկայացվել ամենատարբեր վերնագրերով։ Մասնավորապես, մի քանիսին անդրադառնամ, որոնք առավելագույն հնչեղություն են ստացել. «Երիտասարդ ընտանիքին` մատչելի բնակարան», ամենատարբեր մասնագիտություններ ունեցող մարդկանց համար «Մատչելի բնակարան» ծրագրի մասին։

Մենք հաճախ հռչակում ենք, մեր սահմանադրությունից հղում ենք անում, որ ՀՀ-ն սոցիալական պետություն է եւ պետք է համահունչ քաղաքականություն վարել, եւ սա առանցքային ոլորտ եմ ես համարում, որովհետեւ եթե պետական քաղաքականություն ենք վարում, մենք մատչելի ասվածը պետք է համադրենք ՀՀ քաղաքացու իրական հնարավորություններին։ Մատչելի ասվածն աշխատավարձի, նվազագույն աշխատավարձի, միջին աշխատավարձի, այդ ոլորտի, բնագավառի աշխատավարձ ստացող պետական հաստատության ներկայացուցչի ո՞ր սանդղակով է այս համեմատությունը դրված։

Խնդրին անդրադարձել եմ դեռեւս տարիներ առաջ, խնդրի հետ կապված անդրադառնալուց հետո` ամենատարբեր քննադատություններ, եւ նախկին իշխանության կողմից փորձվեց որոշակի պրեսինգներ ձեւավորվել այս հարցի շուրջ, այնուամենայնիվ, խնդիրն իր ակտուալությունը չի կորցրել։ Գտնում ենք, որ ՀՀ-ում քաղաքաշինական ծրագրերը եւ մատչելիությունը եւ բնակարանով ապահովվելու, բնակարան ստանալու իրավունքը մեր երկրի քաղաքացիները պետք է ունենան։ Ինքս ուսումնասիրություններ եմ իրականացրել եւ ծրագիր` որպես այդպիսին, կազմել եմ եւ Կառավարությանն եմ ներկայացրել, մասնավորապես, ոչ միայն սահմանել երիտասարդ ընտանիքներին բնակարան կամ ոլորտային ներկայացուցիչների համար մատչելի բնակարան ապահովելու հարցը, կամ միայնակ ծնողին բնակարան ապահովելու հարցը, այլ, առհասարակ, նորաստեղծ ընտանիքներին մատչելի բնակարանով ապահովելու հարցը։

Ամբողջությամբ հաշվարկները կան, վերլուծություններն արված են, համեմատության մեջ այլ երկրների փորձը եւս ուսումնասիրվել է, եւ, կրկնում եմ, արդեն իսկ ներկայացրել եմ Կառավարությանը։ Շնորհակալություն ուշադրության համար։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Տարոն Սիմոնյան։

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի հայրենակիցներ, այս տարի մենք նշում ենք Երեւանի պետական համալսարանի, մայր բուհի 100-ամյակը եւ պատահական չի, որ հայոց պետականության վերականգնմանը զուգահեռ հիմնադրվեց նաեւ Երեւանի պետական համալսարանը եւ մայր բուհը, որովհետեւ այլ կերպ չէր կարող լինել, որովհետեւ դա ազգի գիտակցության զարթոնքն էր, որովհետեւ մենք արթնացանք այն խորը թմբիրից, ուր մեզ քշել էին մեր արտաքին հակառակորդները եւ մեր իրական թշնամիները՝ մեր վախերը, մեր թուլությունները եւ մեր փոքրոգիությունը։ Մայր բուհը հիմնադրելով` մենք կրկին անգամ վերահաստատեցինք, որ մեր ազգը, հայ ժողովուրդը դեռ խնդիր ունի լուծելու այս մոլորակի վրա եւ ինքը դեռ պետք է լուսավորվի գիտելիքով եւ լուսավորի այլ ազգերի՝ հոգեւոր  կյանքի զարգացման նոր, ավելի բարձր մակարդակների հայտնությամբ։

Այս օրերին մենք շատ լսեցինք կրթության, գիտության, քաղաքական գործիչների հայտարարությունները՝ ուղղված շնորհավորանքներ մայր բուհին, բայց, միեւնույն ժամանակ, ես ցավով պետք է նշեմ, որ մեզնից շատերը դեռեւս չեն կարողանում գիտակցել իր շառավիղով փոքր, բայց իր խորությամբ սարսափելի մի ճշմարտություն. մենք դեռեւս խուսափում ենք ընդունել մայր բուհի եւ այլ կրթօջախների տրամադրած առաքինությունը, եւ այդ առաքինությունը կոչվում է գիտելիք եւ էթիկական դաստիարակություն։ Միգուցե, նրա համար, որովհետեւ վախենում ենք այն անձանցից, ովքեր այդ գիտելիքի եւ դաստիարակության կարողներն են։ Միգուցե, վախենում ենք, որ այդ գիտելիքով եւ դաստիարակությամբ կձեւավորվի այն հոգեւոր հայրենիքը, որի մասին խոսում էին Տերյանը, Թումանյանը եւ մեր մյուս մեծերը։ Միգուցե, վախենում ենք, որ այդ գիտելիքի գերիշխանության պայմաններում մեզանից շատերի դերն ու նշանակությունը կնսեմացվի, ընդհանրապես, աննշմարելի մակարդակի։ Միգուցե, նաեւ վախենում ենք, որ մեր պետականության առագաստը կլցվի ոչ թե, ընդհանրապես, պատահական նազարականությամբ, անհայրենիք կաշառակերների ագահությամբ կամ պայքարող տգիտությամբ, այլ գիտելիքով եւ էթիկական դաստիարակությամբ, միգուցե։

Ես համարձակվում եմ այսօր այս ամբիոնից հռչակել, որ մեր քաղաքակրթության, հայկական քաղաքակրթության եւ դրա շարժիչ ուժի՝ հայոց պետականության հիմքը, սկզբունքը կրթությունը, գիտությունը եւ էթիկական դաստիարակությունն է, բայց արդյո՞ք մենք բավարարվում ենք կամ բավարար չափով արձագանքում ենք այս կոչին, արդյո՞ք մենք դպրոցներին եւ այլ կրթօջախներին համապատասխան վերաբերմունք ցուցաբերում ենք. իհարկե, ոչ։ Հետաքրքիր է, որ շատերս, մեզանից անգամ նրանք, ովքեր կրթության, գիտության եւ դաստիարակության հակամարմիններ են, առիթը բաց չեն թողնում` քննադատելու կրթօջախները եւ նաեւ մայր բուհը, պատճառները շատ են, շատ դեպքերում` նաեւ հասկանալի։ Բայց մենք պետք է կարողանանք այսօր իմաստավորել եւ արժեւորել կրթության ճանապարհը, երախտիքի եւ նվիրումի զգացումով լցվել դեպի մայր բուհը եւ այլ կրթօջախներ, ապա վաղը, եթե այս գործողությունները մենք չկատարենք, վաղը հաստատ պետք է փոշմանենք եւ ստիպված պետք է լինենք անառակ որդու պես նորից վերադառնալ սկիզբը՝ պետականության ձեւավորման ամենատարրական տարրը՝ մարդ անհատի ձեւավորումը։

Ամեն դեպքում, ես շնորհավորում եմ բոլորիս Երեւանի պետական համալսարանի հիմնադրման 100-ամյակի կապակցությամբ եւ ցանկանում եմ հիշեցնել, որ մենք այն ենք, ինչ սովորում ենք, իսկ Հայաստանի Հանրապետությունն այն է, ինչ այսօր կառուցվում է հայ աշակերտի եւ հայ ուսանողի ուղեղում։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Գոռ Գեւորգյան։

Գ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-ԱԺ հարգարժան փոխնախագահ, սիրելի գործընկերներ, հարգելի համաքաղաքացիներ, ՀՀ-ում մեկնարկեց ԵԱՏՄ գագաթաժողովը, Երեւան ժամանած հյուրերի կազմը, պատվիրակությունների անդամների քանակն ընդգծում են մասնակիցների կողմից նման հանդիպման կարեւորումը։

Նման գագաթաժողովի անցկացումը Երեւանում լրացուցիչ հնարավորություններ է ընձեռում ՀՀ-ն ԵԱՏՄ անդամ պետությունների հետ երկկողմ հարաբերություններն էլ ավելի ակտիվացնելու համար։ Գագաթաժողովին նախորդող շփումները եւ հանդիպումները պարարտ հող նախապատրաստեցին Երեւանում մի քանի փաստաթղթերի ստորագրման համար համապարփակ տնտեսական համագործակցության, ազատ առեւտրի վերաբերյալ եւ այլն։

Այս կապակցությամբ ցանկանում եմ նշել, որ ԵԱՏՄ-ն արդեն իսկ ունի ստորագրված համաձայնագիր ազատ առեւտրի վերաբերյալ Վիետնամի հետ, կստորագրվի նաեւ Սինգապուրի հետ եւ բանակցություններ են տարվում Չինաստանի, Սերբիայի, Եգիպտոսի եւ Հնդկաստանի հետ նույնպես նմանատիպ համաձայնագրեր ստորագրելու ուղղությամբ։ Այս ամենը մեծապես նպաստելու է ԵԱՏՄ կողմից տարվող եւ իր հենց շրջանակներում ինտեգրման գործընթացների ակտիվացմանն ու զարգացմանը։ ՀՀ հզոր եւ կայացած պետականության տեսլականում են հավասարակշռված եւ կառուցողական հարաբերությունները նաեւ բոլոր միջազգային կառույցների եւ կազմակերպությունների, մասնավորապես, նաեւ ԵԱՏՄ անդամ պետությունների հետ։

Կարեւոր է ընդգծել, որ Երեւանում մեկնարկած գագաթաժողովին ԵԱՏՄ ոչ անդամ երկու պետությունների ղեկավարների՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետության նախագահ Հասան Ռոհանիի, Սինգապուրի վարչապետ Լի Սյանլունի եւ դիտորդի կարգավիճակ ունեցող Մոլդովայի նախագահ Իգոր Դոդոնի մասնակցությունը եւս չափազանց կարեւոր է ՀՀ-ի համար։ Կարծում եմ` ԵԱՏՄ-ն դեռ չի սպառել իր բոլոր հնարավորությունները` դառնալ տարածաշրջանում անդամ պետությունների միջեւ կարեւորագույն տնտեսական միավորող բացառիկ կազմակերպություն։

Միեւնույն ժամանակ, նշվածիս համատեքստում ցանկանում եմ ընդգծել, որ այո, կան խնդիրներ, խնդիրները վերաբերում են հիմնականում փոխադրումների եւ տարբեր տարանցիկ հարցերի, բայց եւ միեւնույն ժամանակ հույս եմ հայտնում, որ այդ խնդիրները լուծելի են եւ պետք է այդ ուղղությամբ ձեռնարկել համապատասխան բոլոր քայլերը։

Վերստին կարեւորելով ՀՀ դերակատարությունը տարածաշրջանում եւ նաեւ ԵԱՏՄ շրջանակներում` ցանկանում եմ ամրագրել հետեւյալ իրողությունները. առաջին. ՀՀ-ը զբաղեցնում է չափազանց կարեւոր աշխարհագրական եւ աշխարհաքաղաքական դիրք՝ հաճախ ընկալվելով նաեւ որպես պոտենցիալ տարանցիկ պետություն։ ՀՀ-ն այն բացառիկ պետություններից է, որը ոչ միայն տարածաշրջանում, այլեւ աշխարհում ներկայանում է որպես, եթե ոչ բացառիկ, ապա յուրահատուկ պատմամշակութային եւ քրիստոնեական արժեքներով համալրված պետություն։ ՀՀ-ն իրեն անմասն չի համարում տարածաշրջանում եւ աշխարհում խաղաղության եւ անվտանգության ամրապնդման ուղղությամբ տարվող աշխատանքներին։ ՀՀ-ում ստեղծարար եւ տաղանդաշատ մի ժողովուրդ է բնակվում, դա իր բնօրրանն է, որտեղ ստեղծվում են եւ դեռ կստեղծվեն չափազանց կարեւոր արժեքներ։ ՀՀ-ն կարող է էներգետիկ կապող օղակ դառնալ մի կողմից` Իրանի, մյուս կողմից՝ ԵԱՏՄ անդամ պետությունների համակարգերի միջեւ եւ, ի վերջո, ՀՀ-ն իրականացնում է եւ հետամուտ է լինելու իրականացնել սուվերեն արտաքին քաղաքականություն։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Սոնա Ղազարյան։

Ս.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Հարգելի փոխնախագահ, սիրելի գործընկերներ, մեզ հետեւող սիրելի քաղաքացիներ, անցյալ շաբաթ համացանցը պարզապես ողողված էր կանանց նկատմամբ վիրավորական մեկնաբանություններով։ Եթե առաջին դեպքում թիրախավորված էր հայ հաջողակ մոդելը, ում արտաքինն ու բնավորությունը գրավել էին համաշխարհային բրենդերից մեկի ուշադրությունը, սակայն չէին արժանացել գեղեցկության մասին կարծրատիպային պատկերացումներով մեր հայրենակիցների հավանությանը, ապա երկրորդ դեպքում թիրախավորված էր, ոչ ի զարմանս ինձ, կին քաղաքական գործիչը։

Այսօր իմ նպատակն այստեղ ամենեւին բովանդակային քննարկում ծավալելը չի, այլ, պարզապես, եւս մեկ անգամ ամրագրել, որ Հայաստանում գործ ունենք արմատացած սեքսիզմի, սեռով պայմանավորված բնորոշումների եւ վիրավորանքների տարածման հետ, եւ լռելով այդ մասին` մենք, պարզապես, ամրապնդելու ենք այդ արատավոր երեւույթը Հայաստանում։

Ինձ հատկացված այս 3 րոպեները բավարար չեն խորքային վերլուծելու եւ հասկանալու՝ ինչո՞ւ եւ որտեղի՞ց կամ ինչպե՞ս եւ ե՞րբ։ Սակայն այդ երեւույթի դեմ պայքարելու հենց առաջին փորձը թող լինի այդ խնդիրը բարձրաձայնելը։

Մի անձնական բան պետք է պատմեմ։ Առաջին շաբաթները խորհրդարանում ընթացան վիրավորանքների տարափի ներքո, աչքերիս առաջ էին այն բոլոր մեկնաբանությունները, որոնք բացառապես պայմանավորված էին եւ թիրախավորում էին թե՛ սեռս, թե՛ տարիքս, բայց այս բեռը մի փոքր թեթեւացավ, երբ բարձրաձայնեցի մտահոգություններս կին գործընկերներիս հետ եւ հասկացա, որ մենակ չեմ։ Ավելին՝ հասկացա, որ կանանց մի զորեղ թիմով, խմբով լծված ենք դրա դեմ պայքարի գործին։ Մշտապես հարկ է լինում բարձրաձայնել եւ պահանջել, որ կնոջ խոսքին հակադարձեք բացառապես բովանդակային, փաստարկներով, թիրախավորեք մեր խոսքն ու գործը։

Մեզ հետեւող սիրելի կանայք, բարձրաձայնեք ձեր խնդիրները, բարձրաձայնեք դրանք հենց այն պահին, երբ մտածում եք, որ խնդրի հետ մենակ եք։ Խնդիրների լուծման հենց առաջին քայլը թող լինի դրանց բարձրաձայնումը։ Սիրելի ընկերներ, կիսվեք ձեր պատմություններով, դրանք պետք է ուժեղացնեն ոչ միայն ձեզ, դրանք ուժեղացնելու են ձեզ հետեւող հազարավոր կանանց։ Հիշեք, որ մարդկային նման պատմությունները կրկնվելու շատ վատ սովորություն ունեն։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շիրակ Թորոսյան։

Շ.ԹՈՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, ձեր ուշադրությունն եմ ուզում հրավիրել մի տխուր երեւույթի վրա, որը վերջին շրջանում օրեցօր նոր թափ է հավաքում Ջավախքում եւ դրա մասին խոսվում է նաեւ զանգվածային լրատվամիջոցներում։

Խոսքս տարատեսակ խաղատների, այսպես կոչված, կազինոների մասին է, որոնք սնկի նման աճում են Ախալքալաքում, այս կազինոների հիմնական հաճախորդները հարեւան Արդահանի շրջանի թուրքերն են, եւ երիտասարդ ջավախեցիները, ովքեր հիմնականում գնում են խոպան, այսինքն` արտագնա աշխատանքի եւ աշնանը վերադառնալիս, դեռ տուն չմտած, շտապում են կազինո եւ որպես կանոն, քամուն են տալիս դառը քրտինքով դատած գումարները, որոնք այնքան անհրաժեշտ են իրենց ընտանիքներին` ձմռան տակից դուրս գալու համար։ Կարծում եմ, այստեղ լուրջ անելիք ունեն Վրաստանի կենտրոնական եւ Ջավախքի տեղական իշխանությունները՝ դադարեցնելու խաղատների թույլտվությունների տրամադրումը եւ աստիճանաբար դրանք փակելով ու վերացնելով` այդ նույն գործարարներին նույնքան դյուրին ճանապարհով հնարավորություններ ընձեռելու` նոր, ավելի օգտակար բիզնեսներ հիմնադրելու եւ աշխատատեղեր ստեղծելու համար։ Չէ՞ որ Սամցխե-Ջավախքի նահանգն ունի էկոլոգիապես մաքուր գյուղմթերքի արտադրության եւ վերամշակման, զբոսաշրջության, այդ թվում նաեւ՝ ձմեռային զբոսաշրջության եւ այլ ոլորտների նշանակալի ռեսուրսներ։

Եվս մեկ տխուր երեւույթի մասին եմ ուզում խոսել։ Ջավախքից մեզ ահազանգում են, որ տարածաշրջանում հյուրանոցների անվան տակ գործում են ստվերային հասարակաց տներ, որոնց հաճախորդները բացառապես հարեւան Թուրքիայի, Վրաստանի սահմանակից շրջանների բնակիչներն են։ Ավանդապաշտ Ջավախքի պատվախնդիր կանայք ու տղամարդիկ ամոթից գետինն են մտնում միայն այն մտքից, որ իրենց միջավայրում կարող են նման մերժելի եւ արգահատելի երեւույթներ լինել։

Սիրելի հայրենակիցներ, առաջին հայացքից կարող է թվալ, թե իմ կողմից բարձրացված հարցերն ունեն կենցաղային բնույթ եւ հանդիսանում են Վրաստանի ներքին խնդիրները, բայց դա` միայն առաջին հայացքից, իրականում վերոնշյալ չարաբաստիկ իրողությունները, այն է՝ թուրքական տարրերի ակտիվացումը Ջավախքում եւ տեղացի երիտասարդների խաղամոլության խրախուսումն էապես նպաստում են տարածաշրջանի հայաթափմանը, իսկ սա արդեն ռազմավարական խնդիր է Հայաստանի եւ Վրաստանի տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքական ընդհանուր շահերի տիրույթում։ Դա Վրաստանի նախորդ իշխանությունների հակահայ եւ թուրքանպաստ քաղաքականության հետեւանքն է, որը պետք է արմատախիլ արվի։ Ջավախքում ամեն մի կազինոյով կամ հասարակաց տնով նոր հնարավորություն է ստեղծվում պանթյուրքիզմի տարածման համար, որը համաշխարհային չարիք է եւ բոլոր ժամանակներում քաղաքակիրթ աշխարհը պայքարել է դրա դեմ։ Իմ համոզմամբ` զուտ աշխարհագրական առումով այդ պայքարի ծանր եւ պատասխանատու բեռն այժմ դրված է Հայաստանի եւ Վրաստանի միասնական ներուժի վրա։

Ուստի, առաջարկում եմ Հայաստանի եւ Վրաստանի իշխանություններին երկկողմ օրակարգի մեջ ընդգրկել վերոնշյալ հարցերը եւ շուտափույթ լուծում տալ դրանց: Դա կարող է դառնալ նաեւ ապացույցն այն բանի, որ ներկայիս հայ-վրացական հարաբերություններն իսկապես բարձր մակարդակի վրա են։

Որպես հետգրություն` նշեմ, որ անցյալ տարի, մայիսին վարչապետ Փաշինյանի Վրաստան կատարած այցի շրջանակներում ձեռք բերված պայմանավորվածության համաձայն` կառուցվում է եւ շուտով շահագործման կհանձնվի չափազանց կարեւոր Մինոծմինդա-Բավրա ճանապարհը։ Այ, այսպես պետք է դրսեւորվի իսկական բարեկամությունը։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Հովհաննես Հովհաննիսյան։

Հ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Մանանդյան, Ղափանցյան, Աճառյան, Աշոտ Հովհաննիսյան, Մալխասյանց, Համբարձումյան, Ջահուկյան, Բարսեղյան. ի՞նչն է միավորում բոլոր այս մարդկանց, բնականաբար, միավորում է Երեւանի պետական համալսարանը եւ մեր Ալմա մատերը, եւ այսօր, եթե մենք` 132 պատգամավորներս, բոլորս հայտարարություն անեինք Երեւանի պետական համալսարանի 100-ամյակի նշման կապակցությամբ, ապա, ես կարծում եմ` դա միեւնույն է, բավարար չէր լինելու` շեշտելու այն մեծ դերը, այն մեծ դերակատարությունը, որ ունեցել է Երեւանի պետական համալսարանը մեր բոլորի կյանքում։

1919 թվականին, երբ որոշում ընդունվեց ստեղծել Երեւանի պետական համալսարանը, դա, թերեւս, ամենամեծ հարվածն էր եղեռնից հետո իր գոյությունը պահպանած մեր հայ ժողովրդին, որովհետեւ մենք եղեռնին պատասխանեցինք կրթությամբ, մենք ջարդերին պատասխանեցինք մեր ինտելեկտով, ու հետայսու մեր ինտելեկտն է լինելու այն հիմնական պատվարը, որ մենք դիմակայելու ու դիմագրավելու ենք բոլոր տեսակի մարտահրավերներին, որոնք մեզ անընդհատ սպառնալու են, գալու են եւ այդպես գնալու են։

Եվ այդ տեսանկյունից Երեւանի պետական համալսարանն ունի բացառիկ դեր այդ գործում։ Երեւանի պետական համալսարանը տվել է աշխարհահռչակ գիտնականներ, տվել է մարդիկ, ճիշտ է, այսօր Երեւանի պետական համալսարանն ապրում է որոշակի ծանր օրեր, բայց ես կարծում եմ, որ ամեն ինչ ժամանակավոր է եւ այն իր մեջ ուժ է գտնելու` վերակառուցվելու, վերանորոգվելու եւ նորովի հանդես գալու որպես միջազգային հեղինակավոր բուհ։

Եվ ուզում եմ այս խոսքով շեշտել բոլոր իմ ընկերներին, բոլոր իմ ուսանողներին, բոլոր կոլեգաներին, ովքեր աշխատել են եւ աշխատում են Երեւանի պետական համալսարանում, նրանք իրական նվիրյալներ են, իրական նվիրյալներ, որոնք սիրում են իրենց գործը, սիրում են գիտելիքը, ստեղծում են նոր գիտելիք, փոխանցում են նոր գիտելիքը նոր սերնդին եւ դրանով հսկայական ներդրում են ունենում ՀՀ-ի զարգացման ու բարգավաճման գործում։ Շնորհավոր ծնունդդ, Ալմա մատեր։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արման Բաբաջանյան։

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-ԱԺ հարգելի փոխնախագահ, պատգամավորներ, սիրելի հայրենակիցներ, տեւական ժամանակ է, որ հայկական հարյուրավոր բեռնատարներ օրեր, շաբաթներ շարունակ կայանված են մնացել Վերին Լարսի անցակետում։ Առավելապես ռուսական կողմի ռուս մաքսավորների ու այլ չինովնիկների ստեղծած արհեստական խոչընդոտների պատճառով մեր հայրենակիցները չեն կարողանում շարունակել իրենց ճանապարհը դեպի Ռուսաստան։ Խնդիրը ոչ միայն չի լուծվում, այլ խորանում է ամեն օրվա հետ։ Հայ վարորդներից շատերի պնդմամբ` ռուս մաքսավորները, ուղղակի, կաշառքներ են պահանջում ուղեբեռն իրենց հայեցողությամբ կշռելու ու սահմանը հատելու թույլտվության դիմաց։

Վերին Լարսի խնդիրը խրոնիկական դարձած խնդիր է, որը բազմաշերտ ու բազմագործոն է եւ ունի ինչպես քաղաքական, աշխարհաքաղաքական շերտեր, այնպես էլ տեխնիկական բնույթի մանր կաշառակերության հետ կապված երանգներ։ Փաստն այն է, որ մենք պարբերաբար, տարվա մեջ առնվազն մի քանի անգամ կանգնում ենք այս խնդրի առաջ։ Դրանից մեր տնտեսվարողներն առանձին-առանձին, մեր տնտեսությունն ամբողջության մեջ կորցնում է տասնյակ, հարյուրավոր միլիոն դոլարներ։ Վերին Լարսը դարձել է մեր տնտեսության բնականոն գործունեության, առավել եւս՝ տնտեսության զարգացման արգելակներից մեկը, եթե ոչ ամենագլխավորը։ Տնտեսական բնույթ ունենալով` խնդիրը միեւնույն ժամանակ Ռուսաստանի կողմից ակնհայտորեն օգտագործվում է քաղաքական նպատակներով, Հայաստանի նկատմամբ ուղղակի կամ անուղղակի ճնշումներ գործադրելու համար։

Ցավոք, մինչեւ հիմա  մենք Վերին Լարսի խնդրին ցուցաբերում ենք իրավիճակային մոտեցում եւ դրանով զբաղվում ենք առավելապես օպերատիվ կառավարման ռեժիմում, այսինքն` միայն այն ժամանակ, երբ սահմանակետում խնդիր է առաջանում։ Մինչդեռ այս հարցն ունի արմատական հայեցակարգային լուծման կարիք, քանի որ այն վերաբերում է Հայաստանի տնտեսական եւ քաղաքական անվտանգությանը եւ ուղղակիորեն առնչվում է մեր ինքնիշխանությանը։ Այո, Հայաստանի ինքնիշխանությունն ուղղակիորեն առնչվում է, ուղղակիորեն անցնում է Վերին Լարսի անցակետով եւ, ցավոք, այն պարբերաբար ոտնահարվում է մի դեպքում` ռուս մաքսավորի լոկալ լկտիության, մեկ այլ դեպքում՝ Ռուսաստանի բարձր ղեկավարության կայացրած քաղաքական որոշման պատճառով։ Իսկ դա նշանակում է, որ Վերին Լարսի խնդիրը չի կարող լուծվել իրավիճակային քայլերով, անհրաժեշտ են խորքային, սկզբունքային, հայեցակարգային, ի վերջո, ռազմավարական լուծումներ, որոնք վերջ կդնեն այդ անցակետից Հայաստանի ունեցած ուղղակի միագիծ կախվածությանը։

Առաջին հայացքից անելանելի թվացող այս իրավիճակն իրականում ունի այդպիսի ռազմավարական լուծումների բազմաթիվ տարբերակներ։ Որպես խնդրի լուծում` Հայաստանի Կառավարությունը պետք է անհապաղ ստեղծի պետական կոնսորցիում` Հայաստանից դուրս նավահանգստային ենթակառույց տերմինալ ձեռք բերելու համար։ Այդ ճանապարհով, ի դեպ, գնացել է Ղազախստանը, որը ձեռք է բերել Բաթումի նավահանգիստը, կամ Ադրբեջանը, որը ձեռք է բերել Փոթիի նավահանգիստը։ Դա հնարավորություն կտա մի կողմից` հայկական ընկերությունների բեռնափոխադրումներն իրականացնել այդ նավահանգստի ենթակառույցի միջոցով, մյուս կողմից` այն շահագործել նաեւ եկամուտ ստանալու նպատակով։ Սա մեր ցամաքային կապը դիվերսիֆիկացնելու միանգամայն տեսանելի հեռանկար է, որի իրագործման դեպքում, վստահ եմ, մենք այլեւս չենք ունենա Վերին Լարսի խնդիր։

Գալով այս գաղափարի իրագործման հնարավորությանը. մենք անընդհատ խոսում ենք նախկին համակարգի ներկայացուցիչների, օլիգարխների կողմից վերադարձված կամ դեռ պետությանը վճարվելիք գումարների, դրանց ծախսման արդյունավետության մասին, ահա այս նախագիծը, որպես ՀՀ սեփականություն նավահանգստային ենթակառուցվածք ունենալու այս նախագիծը կարող է իրագործվել հենց այն միջոցներով, որը կարծում եմ` կդառնա դրանց օգտագործման ամենաարդյունավետ եւ հանրօգուտ ճանապարհը։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արման Աբովյան։

Ա.ԱԲՈՎՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, օրեր առաջ գործընկերներիս հետ պատգամավորական այցով եղել ենք Ճամբարակ քաղաքում։ Ճամբարակի  1000-ամյակն էր նշվում, բավականին հետաքրքիր եւ շատ գեղեցիկ տոն էր, սակայն, դրա հետ մեկտեղ, մենք նաեւ ընդունեցինք ճամբարակցիներին, զրուցեցինք ճամբարակցիների հետ: Բացահայտվեցին բազմաթիվ խնդիրներ, որոնց մասին մենք խոսում ենք, խոսում ենք, խոսում ենք, սակայն, ցավոք, լուծումները, որոնք այսօր տրվում են, կա՛մ մասնակի են կա՛մ բավական չեն։

Խոսքը, մասնավորապես, այն արտոնությունների մասին է, որոնք պետք է, անպայման, տարածվեն ոչ միայն Ճամբարակի, այլ, առհասարակ, ՀՀ բոլոր սահմանամերձ գյուղերի եւ քաղաքների վրա։ Այո, կհամաձայնվեմ, որ կան, արդեն իսկ գործում են աջակցության բավականին ծավալուն ծրագրեր, բայց դրա հետ մեկտեղ, այդ ծրագրերը բավական չեն, որ այդ համայնքները, քաղաքները, գյուղերը զարգանան եւ պնդանան։

Օրինակի համար բերեմ Արծվաշենցիների հետ իմ հանդիպումը Ճամբարակում, երբ ժամանակավոր օկուպացիայի տակ գտնվող Արծվաշեն գյուղը, որն այսօր ադրբեջանական զինուժի վերահսկողության տակ է, այդ մարդիկ՝ փախստականները, ովքեր ապրում են Ճամբարակում, իրենց պրոբլեմները, որ բարձրաձայնեցին, տարրական պրոբլեմ է՝ տան խնդիրը։ Մարդիկ ապրում են իրականում անելանելի վիճակում։

Ի՞նչ է անում պետությունը: Նախկինում ընտանիքին հատկացվել էր մոտավորապես 1-1,5 մլն դրամ, որն, իհարկե, բավական չի ու չի կարող լինել, որ մինիմալ, գոնե, որոշակի պայմաններ ստեղծվեին այն լքված տներում, որտեղ այդ մարդիկ այսօր բնակվում են։ Արծվաշենցիները չունեն մտադրություն` փախչել բոլոր այդ պրոբլեմներից, սակայն, երբ որ մենք մեզ հարցնում ենք՝ իսկ ի՞նչ ենք մենք լիարժեք անում այդ մարդկանց համար, որ իրենք ապրեն այնտեղ, պարզվում է, որ մենք անում ենք շատ քիչ։

Եթե համեմատական անցկացնենք, ապա պարզ է, որ բոլոր այդ քաղաքները եւ գյուղերը, սահմանամերձ քաղաքները եւ գյուղերը, փաստացի, դռներ են, ՀՀ-ի դուռն են, մեր բոլորիս տան դուռն են եւ, եթե դուռը չկա կամ դուռը լիարժեք չի, կամ դուռը, չգիտեմ, վատն է, ապա մենք չենք կարող կառուցել այն Հայաստանը, որի մասին այս վերջին ժամանակներում շատ-շատ-շատ խոսվում է։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արմեն Եղիազարյան: Այստեղ չէ։ Շաքե Իսայան։

Շ.ԻՍԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգարժան փոխնախագահ, հարգելի գործընկերներ, անկախությունից ի վեր գյուղոլորտում մեր պետության որդեգրած պետական քաղաքականությունն է, որ գյուղացին ազատ է իր հողը, կենդանիներն ու գյուղատնտեսական արտադրության մյուս միջոցները սեփական հայեցողությամբ տնօրինելու հարցում։ Սա շուկայական հարաբերությունների իմաստն է, սակայն, ցավոք, գյուղացին այսօր գին թելադրող չի, ինչպես ցույց է տալիս իրականությունը՝ գյուղացին հաճախ տուժում է, ընդ որում՝ թե՛ շատ, թե՛ քիչ բերք ստացած ժամանակներում։

Այս պատկերի ականատեսը մենք գրեթե ամեն տարի ենք դառնում, մի տարի բնական աղետի հետեւանքով գյուղացին կորցնում է բերքը եւ չգիտի, թե ինչպես է մարելու գյուղատնտեսական վարկը։ Մեկ այլ տարի գյուղացին ստանում է առատ բերք, սակայն կրկին մնում է կոտրած տաշտակի առջեւ, որովհետեւ բերքն իրացնելու խնդիր ունի ու էլի չգիտի, թե ինչպես պետք է մարի գյուղատնտեսական վարկը։ Սա պայմանավորված է մի շարք հանգամանքներով. արտահանման խոչընդոտներ, տեղական փոքր շուկա եւ այլն, եւ նման իրավիճակում միայնակ թողնել գյուղացուն իր խնդիրների հետ՝ վկայակոչելով շուկայական ազատ հարաբերությունները, մեղմ ասած, տեղին չի։

«Գյուղատնտեսական արտադրանքի արտահանման ծավալների ավելացման ներուժն օգտագործելու գործում Կառավարությունը նախատեսում է մշակել դեպի նոր շուկաներ արտահանմանն աջակցող մեխանիզմներ». սա Կառավարության ծրագրի ռազմավարական նշանակություն ունեցող գյուղատնտեսական ոլորտից մեջբերում էր, որը գոնե այսօր, ցավոք, քիչ աղերս ունի իրականության հետ։

Այս օրերին աշնանային բերքահավաքի եռուն շրջանն է ,եւ բազմաթիվ են այն գյուղացիները, որոնք իրենց իսկ մշակած բերքն իրացնելու խնդրի առաջ են կանգնել։ Մամուլն օրեր շարունակ աղաղակում էր Արմավիրի Եղեգնուտ համայնքում գյուղացիների կրած ահռելի վնասների մասին։ Ավելին՝ գյուղացիները պնդում էին, որ ստիպված են եղել սմբուկի բերքը հավաքել եւ թափել, նմանատիպ իրավիճակ է նաեւ ձմերուկի բերքի հետ կապված։ Գյուղացիները մասնավոր զրույցներում նշում են, որ եթե նախկինում նմանատիպ իրավիճակներով դիմում էին գյուղնախարարությանը, ապա այժմ կառուցվածքային փոփոխություններից հետո էլ ավելի է բարդացել իրենց վիճակը, քանի որ համապատասխան գերատեսչությանը դիմելիս իրենց որեւէ ճանապարհ ցույց չի տրվում մթերման հարցը կարգավորելու ուղղությամբ, ինչի արդյունքում էլ ունենք այն, ինչ ունենք։

Միաժամանակ, այս օրերին հետեւում ենք նաեւ մարզպետարանների տարածած հաղորդագրություններին, որոնք, կարծես, զուգահեռ իրականությունից լինեն, քանի որ իսպառ հերքում են խնդրի առկայությունը՝ պնդելով, որ մթերքն իրացվում է, եւ գյուղացիները որեւէ խնդիր չունեն։ Այս դեպքում տրամաբանական հարց է առաջանում, թե ի՞նչն է դրդում գերծանրաբեռնված առօրյայով եւ միլիոնների վարկեր վերցրած գյուղացուն, ով այդ բերքով պետք է, հավանաբար, հոգար ամբողջ տարվա ապրուստը, ուղղակի տանել, թափել բերքը եւ լրատվամիջոցներով եւս մեկ անգամ հիշեցնել, որ անկախ համապատասխան նախարարության առկայությունից, գյուղացիական տնտեսություններն ունեն պետական աջակցության կարիքը։

Հուսանք, որ այս հարցը չի դասվի հռետորական հարցերի շարքը եւ առաջիկայում կունենանք այս հարցի լուծումները։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Արթուր Դալլաքյան։

Ա.ԴԱԼԼԱՔՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, ես չէի ուզենում բարձրանալ, էս հարցի շուրջ խոսել, բայց քանի որ խոսվեց Վերին Լարսի մասին, մեր  հարգելի գործընկեր Բաբաջանյանի կողմից, այո, խնդիրը շատ լուրջ է ու այսօր, սենց ասեմ, օրեցօր շատանում է այս խնդիրը։ Անցակետից մինչեւ Ուրուխ հենակետ կոչվող տարածքը մոտ 50 կմ տարածք է կազմում, ու այսօր բեռնափոխադրող  տրանսպորտային միջոցների հերթը հասել է մինչեւ էդտեղ։ Օր-օրի էդ խնդիրը շատանալու է, բայց ես կուզենամ այս խնդրի շուրջ այլ տեսանկյունից խոսել։

Ինձ համար անհասկանալի է, ընդհանրապես, էս խնդիրն այսօր քաղաքականացնել, այս խնդիրն իրականում խնդիր ունի, բայց ունի տեխնիկական լուրջ խնդիրներ ու չտիրապետել տեխնիկական խնդիրներին ու սարքել քաղաքական, ինչ-որ իմաստ տալ, ընդունելով ՌԴ-ն ինչ-որ արդեն մինչեւ կաշառքի եսիմ որ կետը, էս անհասկանալի բան է։ Պետք է հասկանալ մի բան, որ նման հայտարարությունն էդ անցակետում լուրջ ազդեցություն է թողնում։

Իմ խնդրանքն է էսօրվա ՀՀ Կառավարությանն օր առաջ հարցին լուծում տալ, քանի որ եթե 10 օր առաջ հերթը հասնում էր մոտ 30 կմ-ի, այսօր 50 կմ է։ Եվ, իմ կարծիքով` տեխնիկական էդ խնդիրը լուծելի է, եւ մի վայրկյան չի կարելի մտածել, որ էս խնդիրը պետք է քաղաքականացվի, նման մոտեցումը, ընդհանրապես, անհարգելի մոտեցում է, նամանավանդ, այսպես խոսենք, ՌԴ-ն մեր ստրատեգիական պարտնյոր երկիրն է։ Ի՞նչ է նշանակում` կաշառք տալ, էս տալ, առանց իմանալու որեւէ տեսակի ինֆորմացիաներ։

Նման հայտարարությունը, ես ասում եմ նորից, ամեն վայրկյան լուրջ ազդեցություն է թողում տվյալ անցակետում, ու մեր վարորդները լուրջ խնդիրներ են ունենում նման մի հատ ստից հայտարարության համար։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ռուստամ Բաքոյանը դահլիճում չէ՞: Հա, կներեք։

Ռ.ԲԱՔՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ելույթս նախորդ իշխանությունների կողմից մեզ որպես ժառանգություն թողած խնդիրներից մեկին է վերաբերվում, որտեղ խախտվել են եզդի ազգային փոքրամասնության իրավունքները։

Մի քանի օր առաջ քաղաքացիների ահազանգով այցելեցի Արմավիրի մարզի եզդիաբնակ Ֆերիկ համայնք, որտեղ միջադեպ էր տեղի ունեցել համայնքի եզդի ազգաբնակչության եւ ոստիկանության միջեւ։ Բանն այն է, որ դեռ մի քանի տարի առաջ համայնքի նախկին ղեկավարը 2004-2006 թվականներին ապօրինի կերպով օտարել է համայնքապատկան գյուղատնտեսական նշանակության շուրջ 205 հեկտար արոտավայր հանդիսացող հողատարածք։ Չգիտես ինչու, համայնքապետը կեղծելով ավագանու անդամների ստորագրությունները` ձեւական աճուրդի միջոցով ծիծաղելի գնով այն վաճառել է Արմավիրի մարզի հայտնի ազգանունը կրող Զարզանդ եւ Հրանտ Գրիգորյաններին։ Գյուղացիներն այս գործարքի մասին իմացել են միայն հեղափոխությունից հետո, երբ վերոհիշյալ անձինք այդ հողատարածքը վաճառել են լիբանանահայ մի գործարարի, ով պարբերաբար փորձում է գյուղտեխնիկա բերել այստեղ եւ շահագործել այս հողատարածքը։ Ճիշտ է, փաստի առթիվ հարուցվել է քրեական գործ եւ մի քանի ամիս է, որ քննությունը շարունակվում է, բայց համայնքի բնակիչները չեն կարողանում այս հողատարածքը նորմալ շահագործել։

Հարգելի գործընկերներ, Ֆերիկ համայնքի զբաղվածության միակ ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, եթե համայնքապատկան հողատարածքները չվերադարձվեն համայնքին, գյուղից կսկսվի եզդիների արտագաղթը, ինչը, կարծում եմ` մեզ համար անընդունելի է բարոյական, քաղաքական, իրավական եւ միջազգային իրավունքի տեսանկյունից։

Այստեղ հարց է առաջանում. արդյո՞ք նախորդ իշխանություններն այս ամենն արել են էթնիկ զտման միտումով, թե՞ փնթի կառավարումն է հանգեցրել այս արդյունքին, երբ հանգամանքների բերումով լիբանանահայ գործարարը, ոստիկանն ու ազգային փոքրամասնություն հանդիսացող քաղաքացին ստիպված պիտի կանգնեն դեմ դիմաց եւ վեճի բռնվեն։ Վստահ եմ` սա Հայաստանում միակ դեպքը չի եւ մի բան ինձ համար ակնհայտ է. մեր իշխանությունը պիտի կարողանա այս եւ այս տեսակի այլ հարցերին տալ արդյունավետ եւ արդարացի լուծումներ այնպես, որ եզդի փոքրամասնության ներկայացուցիչ մեր քաղաքացիները հիասթափված չհեռանան, եւ խնդիրները մեզ համար չդառնան միջազգային հարաբերություններում քննարկման թեմա, քաղաքական շահարկումների առարկա եւ չվերածվեն ավելի սուր եւ հետագայում լուծելու համար ավելի դժվար խնդիրների։

Պետք է նաեւ տեղեկացնեմ այն համայնքապետներին, ովքեր նման գործելաոճ են դրսեւորել իրենց գործունեության ընթացքում, հետամուտ եմ լինելու, որպեսզի նրանք պատասխանատվություն կրեն։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Սոֆիա Հովսեփյանը դահլիճում չի։ Աննա Կոստանյան։

Ա.ԿՈՍՏԱՆՅԱՆ

-Խորհրդարանի հարգելի անդամներ, հարգարժան նախագահություն, սիրելի հայրենակիցներ, նավթավերամշակմա՞ն, թե՞ նավթամթերքի վերամշակման գործարան, թե՞ պարզապես բիտումի եւ յուղերի գործարան։

Ինչպես գիտենք, արդեն տեւական ժամանակ է, ինչ քննարկման առարկա է դարձել Կոտայքի մարզի Եղվարդ համայնքում, Նատի թաղամասի հարեւանությամբ «ԱՐՄՕՅԼ» ՍՊԸ-ի կողմից կառուցված գործարանը, որը մի շարք խախտումներով 2015 թվականից սկսել է իրականացնել շինարարություն։ Եվ այս պահին իմ հետազոտությունները, որոնք ներառում են մի շարք իրավական փաստաթղթեր, տարբեր գերատեսչություններին ուղղված պաշտոնական հարցումների պատասխաններ, «ԱՐՄՕՅԼ» ընկերության մոտ սեպտեմբերի կեսերի դրությամբ բացակայում են գործարանի կողմից արտադրական գործընթաց սկսելու համար մի շարք անհրաժեշտ փաստաթղթեր, ընդհուպ մինչեւ ՇՄԱԳ փորձաքննության եզրակացությունը։ «ԱՐՄՕՅԼ» ՓԲԸ-ն այս ամբողջ ընթացքում, 2015 թվականից սկսած, նախկին իշխանությունների տարբեր ներկայացուցիչների հետ համատեղ մի շարք փաստաթղթային խախտումներով իրականացրել է շինարարական աշխատանքներ, եւ արդյունքում գործարանն արդեն պատրաստ է շահագործման։ Բնապահպանության եւ ընդերքի տեսչական մարմնի կողմից ընկերության ստուգումներին խոչընդոտելու հիմքով դիմում է ներկայացվել ոստիկանություն, սակայն մինչ օրս ոստիկանության կողմից որեւիցե արձագանք չկա։

Երեկ ցանցում տարածվեց մի տեսանյութ, որտեղ ակնհայտ է դառնում, որ սույն ընկերության տնօրենը խաղալով բնակչության սոցիալական նուրբ լարերի վրա, գործարանի տարածքում հավաքվածների ներկայությամբ եւ նրանց ուղղորդելով` ներկայացնում է իրողություններ, որոնք իրականում չեն համապատասխանում իրականությանը՝ ասելով, թե Կառավարության հետ տեղի են ունենում բանակցություններ, որոնց արդյունքում մեկ ամսվա ընթացքում իրենք կունենան դրական եզրակացություն։ Ընկերության ներկայացուցիչները բազմաթիվ անգամ տարբեր ամբիոններից հայտարարել են, որ ընկերության գործունեությունը ՇՄԱԳ փորձաքննության ենթակա չի եւ թե օրենքում գոյություն չունի բիտումի քսայուղերի համար ՇՄԱԳ փորձաքննության անհրաժեշտություն, ինչը, պարզապես, թյուրիմացության եւ մոլորության մեջ է գցում Կառավարությանը եւ հասարակությանը։

«Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատման եւ փորձաքննության մասին» ՀՀ օրենքով նավթավերամշակման արտադրությունը պարտադիր ենթակա է բնապահպանական փորձաքննության եւ դիտարկվում է ամենաբարձր ռիսկայնություն ունեցող «ա» կատեգորիայով եւ, ըստ երեւույթին, հենց այս օրենքի դրույթը հաշվի առնելով` ընկերության տնօրենը փոխել է արտադրական պրոցեսի ուղղության անվանումը` առանց հաշվի առնելու, որ հետաքննող լրագրողների կողմից ֆիքսվել եւ պահպանվել են ընկերության իրական գործունեության մասին վկայություններ, ինչպես, օրինակ՝ ընկերության պաշտոնական կայքում տեղակայված տեքստերը։ Սակայն, պարզապես, ընկերության կայքն այսօր այլեւս չի գործում։

Նատի թաղամաս այցելության ժամանակ բնակիչների հետ անմիջական զրույցում բնակիչները կրկին ինձ հայտնեցին իրենց անհանգստությունն ընկերության գործունեության վերաբերյալ, ինչպես նաեւ մտահոգություն հայտնեցին, որ ընկերության կողմից կազմակերպված խորհրդարանական լսումները տեղի են ունեցել ոչ պատշաճ ձեւով, քանի որ այդ լսումները կազմակերպվել են 2018 թվականի քաղաքական թեժ իրադարձությունների օրերին, եւ բնակիչները պարզապես հնարավորություն չեն ունեցել մասնակցել այդ քննարկումներին։ Այդ իսկ պատճառով բնակչությունը պատշաճ տեղեկացված չէ, թե տվյալ գործարանը, տվյալ ընկերությունն ինչպիսի շահ է հետապնդում եւ ինչպիսի գործունեություն է իրականացնելու։

«ԱՐՄՕՅԼ» ընկերության ֆեյսբուքյան պաշտոնական էջի 2015 թվականի հոկտեմբերի 16-ի գրառմամբ պարզ է դառնում, որ հոկտեմբերի 15-ին «ԱՐՄՕՅԼ» ՓԲԸ-ի գլխավոր տնօրենը ՏՀ-25 նավթամթերք եւ քսուքային նյութեր ստանդարտացման տեխնիկական հանձնաժողովի նոր նիստի ընթացքում ընտրվել  է որպես նորընտիր նախագահ, եւ այդ նիստի ընթացքում, գրառման մեջ արձանագրված փաստերի համաձայն` հանձնաժողովը ստեղծման հիմնական եւ կարեւոր նպատակներ է հետապնդում, որով տեղական նավթային շուկայի վերահսկողությունն ու վերահսկողությունը պետք է իրականացնի՝ անհրաժեշտ բարեփոխումներ կատարելով եւ միջպետական հանձնաժողովների հետ համագործակցություն իրականացնելով։ Եվ հանձնաժողովն իր վրա մեծ պատասխանատվություն է ստանձնում` տեղական, շեշտում եմ, նավթային շուկայի ուսումնասիրությունը եւ բարեփոխումներ իրականացնելը։ Այսինքն`սա արդեն իսկ պարզ է եւ որպես ապացույց կարելի է ընդունել, որ տվյալ ընկերությունն ի սկզբանե նպատակ է հետապնդել նավթավերամշակմամբ զբաղվել։

Ուստի, ելնելով վերոնշյալ բոլոր փաստերից եւ բազմաթիվ քաղաքաշինական նորմերի բացթողումներից, ինչպես նաեւ ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարության եւ այլ գերատեսչական մարմինների կողմից կարեւոր թույլտվությունների բացակայության պայմաններում անհրաժեշտ եւ կարեւոր եմ համարում, որպեսզի ՀՀ Կառավարությունը նախ՝ կասեցնի եւ այնուհետեւ մանրակրկիտ ուսումնասիրի այս խնդրի իրավական, այնուհետեւ` տեխնիկական կողմերը` կրկին անցկացնելով լայնածավալ հանրային լսումներ, ներգրավելով Եղվարդի եւ, հատկապես, Նատի թաղամասի բնակիչներին, ովքեր հնարավորություն կունենան ավելի մանրամասն ծանոթանալ տվյալ ընկերության արտադրական գործունեությանը, քանի որ հենց այս թաղամասի բնակիչներն են հետագայում անմիջական իրենց վրա ունենալու բացասական հետեւանքներն այս ընկերության արտադրական պրոցեսից հետո։ Շնորհակալություն։

Լ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Ելույթներն ավարտվեցին, կհանդիպենք վաղը, ժամը 10-ին։




ԱԺ Նախագահ  |  Պատգամավորներ|  ԱԺ խորհուրդ  |  Հանձնաժողովներ  |  Խմբակցություններ  |  Աշխատակազմ
Օրենսդրություն  |   Նախագծեր  |  Նիստեր  |   Լուրեր  |  Արտաքին հարաբերություններ   |  Գրադարան  |  Ընտրողների հետ կապեր  |  Հղումներ  |  RSS