National Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.amNational Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.am
HOME | MAIL | SITEMAP
ArmenianRussianEnglishFrench
Արխիվ
19.11.2019

Երկ Երք Չրք Հնգ Ուր Շբթ Կիր
01 02 03
04 05 06 07 08 09 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30
 
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎ
ՅՈԹԵՐՈՐԴ ԳՈՒՄԱՐՄԱՆ ԵՐՐՈՐԴ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆ

ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ N 21

19 նոյեմբերի 2019

Ժամը 10:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, սիրելի գործընկերներ, տեղադրենք քարտերը եւ գրանցվենք։ Գրանցում։ 93 պատգամավոր է գրանցվել։ Քվորում կա, կարող ենք սկսել մեր նիստը։ Մինչեւ քվեարկությունները, առաջարկում եմ շնորհավորել մեր գործընկեր Վահե Հովհաննիսյանին, ում ծննդյան օրն է այսօր։

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Քվեարկություններ։ Քվեարկության է դրվում «Հանրային ծառայության մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 93
Դեմ՝ 0
Ձեռնպահ՝ 1

Որոշումն ընդունվել է։

Վահե Էնֆիաջյանը, Արթուր Հովհաննիսյանը եւ Վահագն Թեւոսյանն իրենց կողմ քվեարկության դիրքորոշման մասին հայտնել են նամակով։

Քվեարկության է դրվում «Նորմատիվ իրավական ակտերի մասին» ՀՀ օրենքում լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 99
Դեմ՝ 0
Ձեռնպահ՝ 1

Որոշումն ընդունվել է։

Վահե Էնֆիաջյանը, Արթուր Հովհաննիսյանը եւ Վահագն Թեւոսյանը նամակով տեղեկացրել են իրենց կողմ դիրքորոշման մասին։

Քվեարկության է դրվում ԱԺ պատգամավորներ Վարազդատ Կարապետյանի, Բաբկեն Թունյանի եւ Նարեկ Զեյնալյանի կողմից ներկայացված «Նվազագույն ամսական աշխատավարձի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» եւ «Պետական պաշտոններ եւ պետական ծառայության պաշտոններ զբաղեցնող անձանց վարձատրության մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին օրենքների նախագծերի փաթեթը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 100
Դեմ՝ 0
Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունվել է։

Արթուր Հովհաննիսյանը եւ Վահագն Թեւոսյանը եւս կողմ են արտահայտվել այս հարցի շուրջ իրենց նամակներով։ Քվեարկություններն այսօրվա համար ավարտվեցին։

Շարունակում ենք քննարկել Նարեկ Զեյնալյանի եւ Հերիքնազ Տիգրանյանի կողմից ներկայացված «ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացում կատարելու մասին» եւ «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը նախագիծն առաջին ընդունելու մասին հարցը։ Մեր աշխատանքներն ընդհատվեցին եզրափակիչ ելույթների փուլում։

Եզրափակիչ ելույթի համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարի տեղակալ Արման Ուդումյանին։

Ա.ՈՒԴՈՒՄՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգարժան ԱԺ նախագահ, հարգելի խորհրդարան, իրականում եզրափակիչ ելույթ չէ, այլ շատ կարճ դիտարկում, ուղղակի, երեկ անավարտ մնաց մեր քննարկումը։ Պրն Պետրոսյանի հարցին ի պատասխան՝ ցանկանում էի տեղեկացնել, որ շուտով կձեւավորվի աշխատանքային խումբ, որը հենց ճանապարհային քարտեզի քայլ առ քայլ հաջորդականությամբ կսկսի կյանքի կոչել բարեփոխումները եւ որպես հաջորդ քայլ՝ արդեն կլինեն փոփոխությունները տեսչական մարմնի կանոնադրության մեջ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եզրափակիչ ելույթներ: Շնորհակալություն, պրն Ուդումյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարակից զեկուցմամբ հանդես էր եկել առողջապահության եւ սոցիալական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Արփինե Դավոյանը, տիկին Դավոյան, կարիք չկա՞ եզրափակիչ ելույթի։ Հիմնական զեկուցող Հերիքնազ Տիգրանյանի եզրափակիչ ելույթը։

Հ.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ

-Հարգելի նախագահ, հարգելի գործընկերներ, շնորհակալություն երեկվա արդյունավետ, շահագրգիռ եւ մասնագիտական քննարկման համար։ Դիտարկումները հաշվի կառնվեն եւ առաջինից երկրորդ ընթերցում դրանք աշխատանքային կարգով կդիտարկվեն նաեւ Աշխատանքային օրենսգրքի 38-րդ հոդվածի լույսի ներքո՝ որքանո՞վ աշխատանքային իրավունքների դատական պաշտպանությունը կարող է մեր նախագծին հակասություն ունենալ, որով մենք, իհարկե, պետական հսկողական մեխանիզմ ենք առաջադրում։

Բացի դրանից, երեկ հնչեց «Ստուգումների մասին» օրենքի հետ համապատասխանության հարցը, պրն Սողոմոնյան, ձեր հարցին ի պատասխան՝ ուզում եմ ասել, որ «ՀՀ-ում ստուգումների կազմակերպման եւ անցկացման մասին» օրենքում հստակ նշված են երկրորդ հոդվածում՝ այն մարմինները, որոնք իրականացնում են ստուգումներ եւ մեկ տողով նշված են տեսչական մարմինները։ Եվ «Տեսչական մարմինների մասին» օրենքը նաեւ այս տեսչության համար է մայր օրենք համարվում, նա ունի լիազորություն՝ ստուգումներ իրականացնել։

Ինչ վերաբերում է պրն Մելքումյանի հարցադրմանը, թե ի՞նչ հիմնավորմամբ աշխատանքի տեսչությունը եւ պետական հիգիենիկ եւ հակահամաճարակային տեսչական մարմինը միավորվեցին, ըստ էության, միավորման Կառավարության որոշման  մեջ հիմնավորում չկար, բայց այն բխում էր տեսչական մարմինների բարեփոխման հայեցակարգից, որի նպատակն էր բացառել նույնանման տեսչական մարմինների կողմից ստուգումների կրկնորդումները եւ թեթեւացնել տեսչական վարչարարությունը։ Ըստ այդմ, տեսչական բարեփոխումների խումբը եկել էր այն եզրահանգման, որ աշխատանքի տեսչությունը չունի այնպիսի առանձնահատուկ գործառույթ, որը չեն կարող անել այլ տեսչական մարմիններ, հետեւաբար՝ նրա գործառույթները կարող են տարրալուծվել այլ տեսչական մարմինների գործառույթների մեջ։

Այդ իսկ պատճառով, որպես պիլոտային ծրագիր ընտրվել էր հենց աշխատանքի տեսչության եւ պետական հիգիենիկ, կառույցի անունն այդքան էլ ճիշտ չեմ ասում, այդ տեսչությունների միավորման սկզբունքը՝ որպես փորձարկում։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Տիգրանյան, հարցի քննարկումն ավարտվեց։ Այժմ քննարկում ենք ԱԺ պատգամավորներ Գեւորգ Պետրոսյանի, Արման Աբովյանի, Քաջիկ Գեւորգյանի, Դավիթ Մանուկյանի եւ Արայիկ Աղաբաբյանի կողմից ներկայացված «ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հիմնական զեկուցող՝ Գեւորգ Պետրոսյան։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Ուրեմն, խնդրի էությունը կայանում է հետեւյալում. ՀՀ գործող աշխատանքային օրենսգրքի 226 հոդվածի համաձայն՝ ասում է՝ կարգապահական տույժ կիրառելուց առաջ գործատուն պարտավոր է աշխատողից պահանջել գրավոր բացատրություն։ Չի նշվում՝ ինչ եղանակով պահանջել, իսկ դա նշանակում է, որ գործատուի պահանջը կարող է լինել ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր, եւ էս հանգամանքը շատ գործատուներ հիմք ընդունելով՝ չարաշահում են էդ հնարավորությունը, գրավոր պահանջ չեն ներկայացնում եւ, ընդհանրապես, չեն պահանջում բացատրություն, եւ աշխատողին աշխատանքից ազատում են առանց բացատրության էն դեպքում, երբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներով ուղղակիորեն արձանագրված է մի քանի որոշմամբ, որ առանց գրավոր բացատրության աշխատողին աշխատանքից ազատելն արդեն իսկ համարվում է աշխատանքային օրենսդրության խախտում։

Հիմա, երբ գործատուն, օգտվելով էդ օրենսդրական բացից, պահանջը չի ներկայացնում գրավոր, աշխատողը չի կարողանում ապացուցել, որ իրենից չեն պահանջել գրավոր բացատրություն։ Այսինքն՝ ստացվում է, որ կարգապահական տույժը կիրառվում է առանց գրավոր բացատրության։ Այսինքն՝ այս նախագիծն ամենից առաջ կոչված է, ուղղված է աշխատողների շահերի պաշտպանությանը, որ ոչ մի աշխատող, առանց լսված լինելու իր իրավունքն իրականացնելու աշխատանքից չազատվի։ Բայց նախագիծը կարող է սպասարկել, կարող է ծառայել նաեւ գործատուի շահերին, որովհետեւ լինում են նաեւ դեպքեր, երբ գործատուն բացատրագրի բանավոր պահանջ ներկայացրած լինում է, աշխատողը հրաժարված է լինում, հրաժարվում է բացատրություն տալ, հետո դատարանում ասում է՝ ինձանից բացատրություն չեն պահանջել։

Այսինքն՝ էստեղ զուտ դատական վեճի դեպքում ապացուցողական գործընթացը դյուրինացնելու, հեշտացնելու նկատառումով մենք առաջարկել ենք, որ աշխատողից գրավոր բացատրություն պահանջելը նույնպես ներկայացվի գրավոր ձեւով։ Այսինքն՝ գործատուն գրավոր գրի, որ հարգելի այսինչյան, ձեզնից պահանջվում է գրավոր բացատրություն այսինչ օրը, ենթադրենք՝ աշխատանքի չներկայանալու պատճառների վերաբերյալ։

Ես իրազեկման կարգով ասեմ, ովքեր վեցերորդ գումարման ԱԺ պատգամավոր չեն եղել, էս նախագիծն ընդունվեց երկրորդ ընթերցմամբ վեցերորդ գումարման ԱԺ-ում, բոլորն էլ ընդունում էին, որ, իսկապես, նախագծի ընդունումը բխում է եւ՛ վարձու աշխատողի, եւ՛ գործատուի շահերից, բայց ինչ-որ մարդկանց, չեմ ուզում ասել՝ փնթի, որ վիրավորական չլինի, բայց անփույթ աշխատանքի արդյունքում էդ փոփոխությունը տեղ չգտավ պաշտոնական տեղեկագրում, հիմա մենք ստիպված նոր հիմունքներով ներկայացրեցինք նախագիծը, որպեսզի յոթերորդ գումարման ԱԺ-ն ընդունի։

Այսինքն՝ նորից հակիրճ ձեւակերպեմ, սրա իմաստը նա է, որ գործատուն աշխատողից գրավոր ձեւով պահանջի գրավոր բացատրություն, որպեսզի վեճի դեպքում ո՛չ մի կողմը, ո՛չ էլ մյուս կողմը չկարողանան վիճարկել բացատրություն պահանջած լինելու փաստը, որովհետեւ, նորից եմ հիշեցնում, մենք ունենք ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային մի քանի որոշումներ, որոնց համաձայն՝ եթե ապացուցվում է, որ աշխատողի նկատմամբ կարգապահական տույժ կիրառվում է առանց գրավոր բացատրության, ապա մեխանիկորեն կարգապահական տույժը ճանաչվում է անվավեր։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հիմնական զեկուցողին հարցեր տալու համար հերթագրում։

Սերգեյ Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Պետրոսյան, հիմա պրակտիկայում դիտարկենք ձեր առաջարկած փոփոխությունը։ Գործատուն առաջարկում է աշխատակցին ազատվել աշխատանքից եւ գրավոր բացատրություն տալ՝ ինչո՞ւ է անարդյունավետ աշխատում։ Աշխատակիցը բացատրություն է գրում, որ հարգելի գործատու, ես շատ արդյունավետ եմ աշխատում, որին հետեւում է գործատուի հրամանը՝ ազատել աշխատանքից։

Հիմա էս մի գործընթացը, որը բնական է, որ պետք է տեղի ունենա, ընդունենք՝ էդ խոսակցությունը, պալեմիկան գրավոր չէ, բանավոր է եւ մարդն ազատվում է աշխատանքից, որովհետեւ, մեծ հաշվով, էսօր գործատուն ի՞նչ է ասում. ասում է՝ ես չեմ ցանկանում քեզ հետ աշխատել, գտնում եմ, որ դու արդյունավետ չես աշխատում։ Աշխատակիցն ի՞նչ չափիչ գործիք պիտի կիրառի՝ ապացուցելու համար, որ ինքն արդյունավետ է աշխատում։ Շնորհակալություն։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Ես էլ եմ շնորհակալ հարցի համար։ Հարգելի պրն Բագրատյան, ձեր նշած իրադրությունը բոլորովին այլ բանի մասին է, երբ աշխատողի անհամապատասխանությունն ի հայտ է եկել աշխատանքին կամ իր զբաղեցրած պաշտոնին, սա բոլորովին այլ հիմք է, Աշխատանքային օրենսգրքի 113 հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետով՝ գործատուն աշխատողին աշխատանքից ազատում է առանց նրանից բացատրություն պահանջելու։

Մեր դեպքում խոսքը վերաբերում է, երբ աշխատողը թույլ է տվել կարգապահական զանցանք, եթե գործատուն գտնում է, որ աշխատողը չի համապատասխանում աշխատանքին, նա կարիք չունի աշխատողից բացատրություն պահանջել, բացատրություն պահանջում են կարգապահական զանցանքի դեպքում։ Ձեր նշած պարագայում բացատրության կարիք չկա, եթե գործատուն գտնում է, որ աշխատողը չի համապատասխանում իր զբաղեցրած պաշտոնին կամ իր կողմից կատարվող աշխատանքին, իրավունք ունի ազատել, աշխատողն էլ, եթե համաձայն չէ ազատման հետ, իրավունք ունի ազատումը Աշխատանքային օրենսգրքի 265 հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ բողոքարկել դատական կարգով, 2 ամսվա ընթացքում։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք, պրն Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Պրն Պետրոսյան, նպատակը մեկն է. զանցանքը ձեւակերպենք հետեւյալ կերպ. ասենք՝ աշխատակիցը նստած իր աշխատատեղում չի կատարում էն աշխատանքը, որին կոչված է։ Հիմա, եթե մենք սա որակենք որպես զանցանք կամ, եթե մեկ անգամ ուշացել է աշխատանքից, երբ որ գործատուն ասում է՝ գրավոր բացատրություն տուր, աշխատակիցը գրավոր բացատրություն է տալիս, որ ես ուշացել եմ, լավ եմ արել կամ իմ տեղում նստել եմ, էդ աշխատանքը չեմ կատարել, քո ի՞նչ գործն է, որ չեմ կատարել։

Հիմա էդ բացատրությունից ի՞նչ է հետեւում, այսինքն՝ մեկ է՝ ազատելու է աշխատանքից, դուրս է գալիս էն պատմությունը, որ ասում է՝ հիմա ամուսնությանը սեւ հագնե՞մ, թե՞ սպիտակ, ասում է՝ արդյունքում նույնն է ստացվելու։ Հիմա, եթե պիտի գործից ազատի, ի՞նչ տարբերություն՝ գրավոր գրես, թե՞ բանավոր։ Խնդրում եմ բացատրել ինձ այս իրադրությունը։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, շնորհակալություն, նորից եմ ասում, էս նախագծի իմաստը նա է, որ եթե աշխատողը գործատուի կարծիքով թույլ է տվել կարգապահական զանցանք, եւ գործատուն մտադիր է նրան ազատել աշխատանքից կամ այլ կարգապահական տույժ կիրառել, աշխատողն ունի լսված լինելու իրավունք, որովհետեւ հիմա ես էլի անցնեմ իմ պատկերավոր համեմատություններին, հա ասացի՝ նորմալ խոսեմ։

Ասենք՝ հիմա աշխատողը գալիս է, գործատուն կարող է ասել՝ քո հայացքն ինձ դուր չի գալիս, կամ քո կեցվածքը մի քիչ կասկածելի է, աչքերիդ մեջ դավաճանություն եմ տեսնում։ Հիմա էդ աշխատողը պիտի լսված լինելու իրավունք ունենա, չէ՞, ինքը պիտի բացատրի, ինքը պիտի արտահայտվի իրեն մեղսագրվող  մեղադրանքի շուրջ։ Հիմա խնդիրն էն է, որ դատարանում, քանի որ վեճի առարկա է դառնում գործատուի՝ բացատրություն պահանջած լինելու պարտականության փաստը, եթե դա գրավոր չի արվում, ո՛չ էն մեկն է կարողանում ապացուցել, որ պահանջել է, ո՛չ էլ գործատուն։

Հիմա էս նախագծի իմաստն էն է, որ գործատուն գրավոր պահանջի, որ հետո վեճի դեպքում որեւէ մեկը կասկածի տեղիք չունենա։ Սրա մասին է խոսքը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հովիկ Աղազարյան։

Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Պետրոսյան, իհարկե, ես ձեր նման չեմ տիրապետում Աշխատանքային օրենսգիրքը, դրա համար կարող է պատահել, որ հարցս էդ պատճառաբանությունն ունի։

Հիմա կոլեկտիվները, աշխատանքային կոլեկտիվները, հիմնարկությունները՝ յուրաքանչյուրն էլ ունի իր, երեւի, ներքին կանոնակարգը, աշխատակարգը եւ այլն, եւ հետեւաբար՝ եթե որեւէ մեկն ինչ-որ ժամանակ չի գալիս աշխատանքի մի օրով կամ մի քանի ժամով, երեւի թե, պետք է բացատրություն տա։ Էս պահին էդ հանգամանքը ո՞նց է կարգավորվում էսօրվա օրենսդրությամբ։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Էսօրվա մեր օրենսդրությամբ, եթե աշխատողն աշխատանքային օրվա ընդհանրապես չի ներկայանում աշխատանքի, Աշխատանքային օրենսգրքի 113 հոդվածի 1-ին մասի 9-րդ կետի համաձայն՝ գործատուն իրավունք ունի լուծել պայմանագիրը, բայց, քանի որ դա համարվում է կարգապահական ազատում, դրա համար նորից գործատուն պարտավոր է Աշխատանքային օրենսգրքի 226 հոդվածի համաձայն՝ պահանջել էդ բացատրությունը։

Կապ չունի՝ աշխատողն ինչ է ասում, աշխատողը կարող է ընդունել իր մեղքը, չընդունել, հայհոյել, գովել գործատուին, կարեւորը բացատրություն պահանջած լինելու, այսինքն՝ աշխատողի լսված լինելու իրավունքն ապահովելու խնդիրն է։ Էս նախագիծն էլ ուղղված է նրան, որպեսզի աշխատողին գործատուն ստիպված լինի լսել, որ նոր որոշի՝ նրա նկատմամբ կիրառո՞ւմ է կարգապահական տույժ, թե՞ ոչ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք, պրն Աղազարյան։

Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Պետրոսյան, փաստորեն, բայց հնարավո՞ր է էնպիսի իրավիճակ, որ գործատուն ազատի աշխատանքից, բայց դատարանը հակառակ որոշումը կայացնի։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Իհարկե, գործատուի որոշումը դատարանի համար պարտադիր չէ, բա ինչի՞ համար են բողոքարկում գործատուի հրամանը։

Աշխատանքային օրենսգրքի 265 հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ աշխատանքից ազատված ցանկացած աշխատող իրավունք ունի պայմանագիրը լուծելու մասին հրամանը ստանալուց հետո 2 ամսվա ընթացքում հրամանը բողոքարկել դատարան։ Դատարանն արդեն կորոշի՝ գործատուն ճի՞շտ է վարվել, այսինքն՝ ազատումը կատարել է օրինակա՞ն հիմքով եւ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով, թե՞ ոչ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վարդեւան Գրիգորյան։

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Պետրոսյան, ճիշտն ասած, կասկածում եմ, որ որեւէ մեկն իր կատարած զանցանքի համար էնպիսի բացատրություն կգրի, որ դա հիմք ծառայի՝ իրեն աշխատանքից ազատելու։ Այսինքն՝ ամեն դեպքում, իրենք պետք է աշխատեն էնպես ներկայացնել, որ դա հիմք չծառայի՝ աշխատանքից ազատվելու։

Եվ երկրորդը. ի՞նչ ժամանակահատվածում այդ բացատրագիրը պիտի աշխատողը գրի, որ, ասենք՝ հիմք ծառայի գործատուի համար՝ իր հետագա գործունեությունն իրականացնելու համար։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Իհարկե, հարցը մի քիչ դուրս է նախագծի շրջանակներից, բայց որ հարցրել եք, պատասխանեմ։ Աշխատանքային օրենսգրքի 226 հոդվածի համաձայն՝ ասում է՝ եթե գործատուն ողջամիտ ժամկետում չի ներկայացնում գրավոր բացատրություն, ապա տույժը կիրառվում է առանց բացատրության։

Օրենքը չի մատնանշում, թե որն է ողջամիտ ժամկետը։ Ողջամիտ ժամկետը որոշվում է՝ ելնելով մի շարք հանգամանքներից՝ մեղսագրվող արարքի բնույթից, անհրաժեշտ ապացույցների քանակից, կազմից։ Հիմա, եթե աշխատողին ասում են...

 Ես խնդրում եմ լռություն, էլի, ապահովել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Լավ չի, չէ՞ (ծիծաղում է): Լռություն դահլիճում։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Եթե աշխատողից գրավոր բացատրություն են պահանջում, ասում են՝ բացատրություն տուր, թե, ասենք՝ ինչո՞ւ ես 15 րոպե ուշացել, սրա համար ողջամիտ ժամկետ է 15 րոպեն, որ ինքը բացատրի, որովհետեւ ինքը հո վեպ չի՞ գրելու, թե ինչի համար է ուշացել, հո չի՞ շարունակելու «Վերք Հայաստանի» վեպը, թե ինչու է ինքն ուշացել աշխատանքից։ Բայց, ասենք՝ եթե ստուգումների արդյունքում է արարքը մեղսագրվում, ասենք՝ մեծ վնասներ են պատճառվել գործատուին, աուդիտ է եղել եւ այլն, կարող է՝ 1 ամիսն էլ ողջամիտ ժամկետ... Այսինքն՝ ողջամիտ ժամկետ հասկացությունը գնահատողական հասկացություն է, որի համար հիմք է ընդունվում՝ ելնելով, թե ի՞նչ արարքի մեջ է աշխատողը մեղադրվում եւ իր բացատրությունը տալու համար ինչ ապացուցողական բազա նա պետք է օգտագործի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք։

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արտաշես Պետրոսյան։

Ա.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Պետրոսյան, այս նախագծով, փաստացի, կարգավորվում են աշխատողների իրավունքները, եւ ինչպե՞ս եք դուք պատկերացնում, եթե աշխատողն ամիսներ շարունակ իր պարտականությունները ոչ պատշաճ կատարելու պատճառով վնասներ է հասցնում տվյալ ընկերությանը, եւ ամիսներ հետո, երբ բացահայտվում է այդ արարքը, ընկերության տնօրենն ինչպե՞ս պետք է վարվի այդ աշխատողի հետ։ Եվ եթե աշխատողը նորից նույն ձեւով ամիսներ շարունակ վնասներ հասցնելուց հետո չի գալիս գործի կամ այլեւս չի վերադառնում աշխատանքի, այդ դեպքում գործատուի շահերն ի՞նչ ձեւով են կարգավորվում այս նախագծով։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պիտի խնդրեմ հարգարժան նախագահողին, որ մի քիչ ժամկետը խախտեմ, ներողամիտ լինի։ Ախր, դուք լրիվ ուրիշ հարցեր եք տալիս նախագծից դուրս, բայց ես կպատասխանեմ։

Կարիք չկա նախ՝ ամիսներ շարունակ խախտելու, Աշխատանքային օրենսգրքի 113 հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ կետի եւ 122-րդ հոդվածի 1-ին կետի համաձայն՝ եթե աշխատողը վնաս է պատճառում գործատուին, դա հիմք է՝ վստահության կորստի հիմքով նրան աշխատանքից ազատելու համար։ Էստեղ, հարգելի գործընկերներ, խնդիրն ուրիշ բանի մասին է, եթե աշխատանքի չի գալիս, արդեն ասացի՝ 113 հոդվածի 1-ին մասի 9-րդ կետն է՝ որպես գործալիք։

Էստեղ խնդիրն ուրիշ բանի մասին է, ժողովուրդ ջան, այսինքն՝ երբ աշխատողը զանցանք է կատարել, գործատուն նրանից պահանջի բացատրություն գրավոր ձեւով, որովհետեւ եթե գրավոր չի պահանջում, վաղը, մյուս օրն էս աշխատողը գնում է դատարան, այստեղ արդեն գործատուի շահն էլ կա, ասում է՝ ինձանից բացատրություն չի պահանջվել, ո՞վ է ասում, որ պահանջել է։ Եվ, եթե դատարանը հաստատված է համարում, որ աշխատողից գրավոր բացատրություն չի պահանջվել, մեխանիկորեն ազատումը ճանաչում է անօրինական, այսինքն՝ հրամանը ճանաչում է անվավեր եւ աշխատողին վերականգնում է աշխատանքում։ Արդյունքում՝ ստացվում է, որ իրականում աշխատողը զանցանք էր կատարել, բայց քանի որ գործատուն չկարողացավ դատարանում ապացուցել, որ նրանից բացատրություն է պահանջել, դրա համար ազատումը դառնում է անօրինական։

Էս նախագիծն ուղղված է հիմնականում աշխատողների, նաեւ գործատուների օրինական շահերի պաշտպանությանը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք: Չկա արձագանք։ Վաղարշակ Հակոբյան։

Վ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Պրն Պետրոսյան, հարցս հետեւյալն է. նախ՝ ուզում եմ նշել, որ այս նախագծի կիրառումը պետական ապարատում, ամենայն հավանականությամբ, հենց էդպես էլ կիրառվում է, այսինքն՝ դու չես կարող պետական պաշտոնյային, քաղծառայողին եւ այլն ազատել աշխատանքից առանց գրավոր բացատրության։ Սակայն, եթե պետական ապարատում վերահսկողական որոշակի մեխանիզմներ կան, այսինքն՝ ազատման հրամանի հիմքում նաեւ պետք է դրված լինի տվյալ աշխատողի բացատրությունը։

Մասնավոր ոլորտում հարց է առաջանում. ինչպե՞ս ենք մենք վերահսկելու, որպեսզի ազատման հիմքի տակ դրված լինի այս բացատրությունը, որովհետեւ սա շատ կարեւոր է, որ էստեղ նաեւ տարբեր մեխանիզմներով այլ բացատրություններ չհայտնվեն՝ ում ինչ է ձեռնտու։ Եվ, ընդհանուր առմամբ, այս օրենքի նախագծին ծանոթանալով՝ ես կարծում եմ, որ սա ավելի շատ բխում է հենց գործատուի շահերից, որովհետեւ դատարանում առանց բացատրության ազատելու հիմքերը վերանում են։ Խնդրում եմ մեկնաբանել։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցի համար։ Ուրեմն, ՀՀ գործող քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի համաձայն՝ յուրաքանչյուր կողմ ինքն է պարտավոր ապացուցել այն հանգամանքները, որոնց վրա ինքը հենվում է դատարանում։ Սա առավելապես աշխատողի շահերից է բխում։

Նորից եմ ասում՝ նախադեպ է եղել, երբ գործատուն առանց բացատրության աշխատողին աշխատանքից ազատել է, հետո երբ որ դատարանն ասել է՝ բա, հարգելի գործատու, ինչո՞ւ չես պահպանել Աշխատանքային օրենսգրքի 226 հոդվածի պահանջը, այսինքն՝ բացատրություն պահանջել, գործատուն ասել է՝ ո՞վ չի պահանջել բացատրություն, կանչել է կադրերի բաժնից երկու հոգու, ասել է՝ եկեք ցուցմունք տվեք, բացատրություն տվեք, հավաստեք, որ ես բացատրություն պահանջել եմ։ Նրանք էլ իրենց աշխատանքը չկորցնելու համար եկել են, դե, կախված են  գործատուից, եկել, գրել են, որ այո, մենք ներկա էինք, որ էսինչ էսինչյանին հրավիրեցին բացատրության, եւ նա հրաժարվեց բացատրություն տալ։

Էս նախագծի իմաստը, ժողովուրդ ջան, էն է, որ ոչ թե գրավոր բացատրություն, գրավոր բացատրության պահանջն արդեն կա օրենսգրքում, պահանջ ներկայացնելու եղանակը լինի գրավոր, որ գրավոր ասեն՝ արի բացատրություն տուր, ոչ թե բանավոր, որպեսզի վեճի դեպքում, նորից եմ ասում, եւ՛ աշխատողը կարողանա ապացուցել, որ իրենից գրավոր բացատրություն է պահանջել գործատուն, եւ՛ գործատուն ապացուցի, որ կատարել է օրենքով սահմանված պարտականությունը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք, պրն Հակոբյան։

Վ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Պրն Պետրոսյան, իրականում սա գործիքակազմի վրա է ազդեցություն ունենում այս օրենքը, այսինքն՝ դուք ձեր օրինագծով առաջարկում եք, որպեսզի գրավոր ազատման բացատրագրի պահանջ ներկայացվի, ոչ թե բուն բացատրագիրը գրվի, այլ պահանջի մասին։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Բացատրագիրն արդեն գրավոր, այո։

Վ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Այո, հիմա երկրորդ հարցս. դիցուք, ես նաեւ կերկրորդեմ պրն Բագրատյանին, գործատուն պահանջելով բացատրագիր աշխատողից՝ աշխատողը ներկայացնում է ոչ հավաստի, ոչ իրականությանը համապատասխանող բացատրություն նաեւ բացատրություն, եւ ինչպե՞ս է նաեւ կարգավորվելու այս հարցը, որովհետեւ բացատրությունը կարող է չհամապատասխանել իրականությանը, որի արդյունքում ուղղությունն այլ տեղ գնա։ Խնդրում եմ այս հարցին պատասխանել։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն՝ քաղաքացիները եւ իրավաբանական անձինք, ասում է՝ իրավունքներ եւ պարտականություններ ձեռք են բերում իրենց ռիսկով։ Հիմա գործատուն կաշկանդված չէ աշխատողի բացատրության բովանդակությամբ, նորից եմ ասում՝ աշխատողը կարող է ասել՝ կներեք, իսկապես, ընդունում եմ, որ խախտում եմ արել, կարող է ասի՝ ո՞նց, ո՞վ է խախտում արել, կարող է ասի՝ լավ եմ արել, որ արել եմ։ Այսինքն՝ օրենքն ընդամենը պահանջում է, որ գործատուն պահանջի բացատրություն, թե աշխատողն ի՞նչ կգրի՝ գործատուն դրա բովանդակությամբ կաշկանդված չէ, միայն թե՝ գործատուի ռիսկին է մնում արդեն ազատելու դեպքում դատարանում, հնարավոր վեճի դեպքում դատարանում իր դիրքորոշումն ապացուցելու պատասխանատվությունը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Պետրոսյան, հիշո՞ւմ եք էն դրվագը, որ ասում է՝ փիղը մտնում է մրջյունների ռեստորան (ծիծաղում է)։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Ի՞նչ անեմ, հարցը տալիս են...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Գործատուն պահանջելու է բացատրություն գրավոր, ճի՞շտ է։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Գրավոր ձեւով, որ ապացուցի, որ պահանջը կատարել է։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Պետրոսյան։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Խնդրեմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերն ավարտվեցին, եւ հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում առողջապահության եւ սոցիալական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Կարեն Սարուխանյանին։

Կ.ՍԱՐՈՒԽԱՆՅԱՆ

-ԱԺ հարգելի նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ընդհանուր առմամբ, պրն Պետրոսյանը ներկայացրեց օրենքի նախագիծը։ Այս նախագծով հստակեցվում են գործատու-աշխատող փոխհարաբերությունները։

Առողջապահության եւ սոցիալական հարցերի մշտական հանձնաժողովը հարցը քննարկել է եւ միաձայն կողմ է քվեարկել։ Առաջարկում եմ կողմ քվեարկել նախագծին։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Սարուխանյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, հարցերի ժամանակն ավարտվել է։

Եվ ես հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարի տեղակալ Արման Ուդումյանին։

Ա.ՈՒԴՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Իրականում ավելացնելու շատ բան չունենք։ Անցած գումարման ԱԺ-ում սա նույնպես երկրորդ ընթերցմամբ անցել էր, բայց ինչ-որ թյուրիմացություն էր տեղի ունեցել եւ կրկին հայտնվեց յոթերորդ գումարման նստաշրջանում։

Առաջարկն իսկապես կարեւոր է, իհարկե, այն ամբողջապես չի փակում հարցերի այդ մեծ շրջանակը, որոնք մենք ունենք աշխատողի եւ գործատուի միջեւ, սակայն մեկ քայլ առաջ է՝ այս հարաբերությունները կարգավորելու առումով։ Եվ գրավոր կերպով, գրավոր բացատրություն պահանջելն ավելի է հստակեցնում հատկապես հաջորդիվ, եթե կան վիճաբանություններ, եւ/կամ վեճը կամ գործը հայտնվում է դատարանում։

Այս առումով՝ Կառավարությունը որեւէ հավելյալ դիտարկում չունի եւ մենք նույնպես կողմ ենք, որպեսզի ընդունվի առաջարկը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, պրն Ուդումյան, շնորհակալություն։ Մտքերի փոխանակություն. հերթագրում։ Նարեկ Զեյնալյան։

Ն.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ, հարգելի գործընկերներ։ Պրն Պետրոսյանը հազիվ մի հատ նորմալ նախագիծ է բերել, էնքան խուճուճ հարցեր տվեցիք (ծիծաղում է)։

Ուրեմն, տեսեք, օրենքի պահանջ կա, որ պահանջը գործատուի կողմից լինի, բայց էդ պահանջն ինչպիսին է՝ բացատրության պահանջը, ֆիքսած չէ, կարող է գրավոր լինել, կարող է բանավոր լինել։ Գործատուները նախընտրում են հիմնականում բանավոր պահանջը, որը հետագայում դատարանում հնարավոր չի լինում ապացուցել ո՛չ գործատուի կողմից, ո՛չ աշխատողի կողմից։

Նախագծով նախատեսվում է, որ էդ պահանջը լինի գրավոր, ֆիքսվում է, որ պահանջը լինի գրավոր, որպեսզի անհրաժեշտության դեպքում հնարավոր լինի ապացուցել այդ պահանջի առկայությունը։ Նախագիծը, ընդամենը, սրա մասին է։ Հանձնաժողովում միաձայն կողմ ենք քվեարկել, դրական եզրակացություն ենք տվել նախագծին։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սերգեյ Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, ընդհանրապես ժողովուրդը մի խոսք ունի, ասում է՝ սատանան մանրուքներում է եւ, իրապես, այսօր պրն Պետրոսյանի առաջարկած նախագծում, այո, սատանան մանրուքներում է։ Մենք հաճախ կարեւորագույն լուծումների ժամանակ չենք նկատում, որ մի փոքր ճշգրտումը կարող է իրերի ընթացքը փոխել։

Եվ այո, սա կարեւոր առաջարկ է, կարեւոր նախագիծ է, որ պարզ է, որ 100%-ով որեւէ օրենք չի կարող պաշտպանել աշխատակցին կամ գործատուին, բայց քայլ է, որը պաշտպանում է, առնվազն, աշխատակցի լավագույն շահն այն իմաստով, որ մենք ներկա ենք լինում բազմաթիվ վեճերի, երբ որ հանիրավի ազատում են աշխատանքից առանց որեւէ բացատրության։ Այս դեպքում բացատրությունը հստակ պահանջ է եւ գրավոր չպահանջելու դեպքում համապատասխան պատասխանատվության կենթարկվի գործատուն։ Այսինքն՝ դատարանը կարող է չհիմնավորված համարել ազատումն այլեւս այս օրենքից հետո, եթե գրավոր բացատրություն չի տրվում, կարեւոր գործիքակազմ է։

Կարծում եմ՝ այս ճանապարհով քայլ-քայլ մենք համապարփակ օրենք կստանանք, որն արհմիությունների բացակայության պայմաններում, առնվազն, կապահովի աշխատողների որոշակի անկախությունը գործատուից։ Առաջարկում եմ կողմ քվեարկել, շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հերիքնազ Տիգրանյան։ Բայց, ընդհանուր առմամբ, հասկացել ենք, էլի, արդեն... (Ծիծաղ դահլիճում)։

Հ.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ես կարծում եմ՝ սա այն օրենսդրական կարգավորման իրավակիրառ պրակտիկայից բխող այն շփոթը վերացնելուն է միտված, որը, միանշանակ, պիտի բոլորիս համար ընդունելի լիներ։ Եվ տարաբնույթ հարցերին ես որեւէ, էսպես, զարմանքով չեմ վերաբերում, բնականաբար, այն փորձառությունը, որ ունի պրն Պետրոսյանն աշխատանքային օրենսդրության ոլորտում, մնացածը պարտադիր չէ, որ ունենային եւ գուցե, հարցից հարց է ծագում։

Բայց այս տեսակ կարգավորումներին չհամաձայնելը ողջամիտ չի լինի, որովհետեւ մենք ունենք, ուղղակի, նախադեպեր, այո, օրենսդրական պահանջը կա, որպեսզի աշխատողը ներկայացնի գրավոր բացատրություն, բայց ինչի՞ց հետո. արդյո՞ք բանավոր, թե՞ գրավոր պահանջից հետո պիտի ներկայացնի, եւ այս հարցը նաեւ վեճի առարկա է դարձել դատարանում։

Իսկ ինչ վերաբերում է, հարց հնչեց, կներեք, չեմ հիշում՝ ում կողմից, որ, ասենք՝ աշխատողը բանավոր կամ գրավոր կսկսի հիմնավորել իր բացակայությունը կամ աշխատանքում թերանալը, գնահատողը միեւնույն է՝ մնալու է գործատուն, աշխատողն ինչպիսի աղեկտուր տեքստ էլ որ գրի, կամ բանավոր ներկայացնի, թե ինչու չի կատարել իր գործառույթը կամ ինչու չի ներկայացել աշխատանքի, էստեղ գնահատողը միեւնույն է՝ մնում է գործատուն։ Խնդիրն այն է, որ գործատուն կարգապահական տույժ նշանակելիս պահի Աշխատանքային օրենսգրքով նախատեսված ընթացակարգը, այլապես այդ ընթացակարգային նորմերի չպահպանման հիմքով կարգապահական տույժի նրա իրավական ակտը կարող է անվավեր ճանաչվել դատարանի կողմից, ինչի իրավունքն ունի աշխատողը տույժի ենթարկվելուց հետո 1 ամսվա ընթացքում դիմելու դատարան, 2 ամսվա ընթացքում, այստեղից էլ հուշում են, որովհետեւ նախկինում էս կարգավորումը չկար։

Եվ այո, նախորդ՝ վեցերորդ գումարման ԱԺ-ում չեմ եղել, բայց հետեւել եմ եւ ողջունել եմ ձեր այս նախաձեռնությունը, հետո զարմանքով նկատել, որ Աշխատանքային օրենսգրքում դա չկար։ Եվ մենք ստիպված բերում ենք նորից փոփոխություն անելու, որովհետեւ դա իրավակիրառ պրակտիկայում հեշտացնելու է գործատուի եւ աշխատողի միջեւ որեւէ վեճ, եթե ծագի կարգավորում է։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Գեւորգ Պետրոսյան։

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Զեյնալյան, քո ասածն ասա՞ծ է, ասում ես՝ մի հատ նորմալ, մյուսներն աննորմա՞լ են: Լավ, ես հասկանում եմ, դա վիրավորական բան չի ունեցել։ Ժողովուրդ ջան, իսկապես խնդիրն ընթանում է հետեւյալ կանոնով. ցանկացած օրենսդրական կարգավորում անել աշխատողի եւ գործատուի օրինական շահերի զուգակցման սկզբունքով եւ էս կարգավորումը՝ նույնպես։ Էստեղ, իհարկե, առավելապես աշխատողի շահն է, բայց նաեւ գործատուի շահերն էլ է սպասարկում։

Հետո, ես էլ էն կարծիքին չեմ եղել, որ իմ ներկայացրած օրենսդրական նախագծերը, ասենք՝ մատաղի նման լրիվ ընդունելի պիտի լինեն, կարող են եւ՛ վիճելի լինել, եւ՛ անընդունելի։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սուրեն Գրիգորյան։

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Ժողովուրդ ջան, ես գիտեմ, որ տպավորությունն էն է, որ արդեն բոլորն ամեն ինչ հասկացել են, բայց ես օրինակով, էլի, բերեմ, որովհետեւ մի քիչ կասկածում եմ, էլի, որովհետեւ հիմքեր ունեմ, լավ, սենց ասեմ։ Տեսեք, էս նախագծի խնդիրը ո՞րն է, միայն գործատուի կամ միայն աշխատողի շահից չի ու, իրոք, երկուսի շահից է։

Ես պրակտիկ օրինակով ասեմ, որ նորից չկրկնեմ, ունեցել եմ հետեւյալ դեպքը. ակնհայտորեն աշխատողից չեն ուզել բացատրություն, աշխատանքից ազատել են, հետագայում դատարանում նույն ընկերության երկու աշխատակից եկել, ցուցմունք են տվել, ասել են՝ բանավոր մենք լսել ենք, որ խնդրել են բացատրություն, որ հարց են տվել, ասել են՝ ո՞նց եք լսել, ասել են՝ ասեցին՝ բացատրություն կներկայացնես, ասել են՝ հայերե՞ն, ասում են՝ հա, ասել են՝ ոչի՞նչ, որ էդ մարդը հայերենին չի տիրապետում, ռուսերենին է տիրապետում էդ աշխատակիցը, չէին կարող տենց բան իրեն ասած լինել։

Ասածս էն է, որ սա, իրոք, շատ կարեւոր նախագիծ է այն առումով, որ էս հանգամանքը ֆիքսվի, որովհետեւ ես նաեւ կարծիքներ լսեցի, որ բյուրոկրատիա է շատացնում, էդ դեպքում, եթե նման մտավախություն կա, ինձ ասեք՝ էս մի հատ թղթով, որ հետագա մի հատ ամբողջ դատական գործի բյուրոկրատիա է կանխվում, էդ բյուրոկրատիա՞ն է ավելի մեծ, թե՞ էս մի բացատրությունը։

Եվ, պրն Պետրոսյան, ընդհանուր առմամբ, ես աշխատակազմ կներկայացնեմ առաջարկը, մի հատ փոքր մաս կա էնտեղ, բովանդակային առումով չեմ ասի, որ շատ բան է փոխվում, բայց նշենք, որ բացատրություն պահանջելիս տրամադրվում է ողջամիտ ժամկետ, որովհետեւ հաջորդ նախադասության մեջ ֆիքսվում է, որ արդեն տրամադրված ողջամիտ ժամկետում չներկայացված բացատրությունը, ես կարծում եմ՝ էդ մասը պիտի ավելի հստակ լինի գործատուի համար, որ ինքը հենց բացատրություն պահանջելուց տրամադրի ողջամիտ ժամկետ։ Որ ներկայացնեմ առաջարկը, ավելի հստակ կլինեն հիմնավորումներն ու ինչ եմ ասում։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եզրափակիչ ելույթներ, պրն Ուդումյան, կարիք չե՞ք տեսնում, պրն Սարուխանյան, կարիք չե՞ք տեսնում, պրն Պետրոսյան, դուք էլ կարիք չե՞ք տեսնում: Լավ, հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Եվ այժմ քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքում լրացում եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող՝ առողջապահության նախարարի տեղակալ Անահիտ Ավանեսյան։

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Մեծարգո նախագահող, հարգելի գործընկերներ, ձեր ուշադրությանն եմ ներկայացնում «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը, որի նպատակն է լիազորող նորմ սահմանել Առողջապահական եւ աշխատանքի տեսչական մարմնի համար սահմանի անցման կետերում սանիտարահիգիենիկ եւ հակահամաճարակային վերահսկողություն իրականացնելու նպատակով։

Նախկին օրենսդրական կարգավորումներով այս գործառույթը վերապահված էր առողջապահության նախարարությանը, սակայն կառուցվածքային փոփոխություններից հետո առողջապահության նախարարությունն այլեւս վերահսկողական ֆունկցիա չի իրականացնում, եւ անհրաժեշտություն է առաջացել սույն գործառույթը վերապահել առողջապահական եւ աշխատանքի տեսչական մարմնին։ Շնորհակալություն, խնդրում ենք կողմ քվեարկել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերի համար՝ հերթագրում։ Սարգիս Խանդանյան։

Ս.ԽԱՆԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տիկին Ավանեսյան, էն պահից, երբ առողջապահության նախարարության լիազորությունները դադարեցրեցին մնալ առողջապահության նախարարությանը, մինչեւ այս օրենքի ընդունման պահը, այդ ընթացքում այդ հսկողությունն իրականացվե՞լ է, թե՞ չի իրականացվել։

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Մենք ունենք օրենսդրական բաց, ենթաօրենսդրական ակտերով Առողջապահական եւ աշխատանքի տեսչության կանոնադրության մեջ նման կարգավորումներ կան, բայց մենք ունենք լիազորող նորմի պակասի խնդիր, ուստի, էս կարգավորումից հետո փոփոխություններ էլ կիրականացվեն ենթաօրենսդրական ակտերի շրջանակում, եւ ամբողջ էս բաց հատվածը կկարգավորվի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք:

Ս.ԽԱՆԴԱՆՅԱՆ

-Հա, էդ մասը հասկանալի է, ես պրակտիկայում նկատի ունեի, սահմանում իրականացվո՞ւմ էր սանիտարական...

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Այո, իրականացվում է, որովհետեւ անհնար է, որ չիրականացվի, սակայն մենք ունենք օրենքի մակարդակում լիազորող նորմի սահմանման պակաս։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սերգեյ Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Բազմաթիվ բողոքներ ենք ստանում գործարարներից հատկապես, որ սահմանի վրա անհարկի ձգձգումներ են լինում եւ, որպես կանոն, չունենալով անհրաժեշտ լաբորատորիա, պահանջում են, որ ներկրող, այսինքն՝ ծագման երկիրն ինքը, այդտեղի ծագման երկիրն ինքը ներկայացնի տվյալ մթերքի անվտանգությունը։ Բայց ներկա դրությամբ այս բացը մնալով չկարգավորված՝ բազմաթիվ խնդիրներ ենք ունենում, եթե հիշում եք՝ մսերի հետ կապված պատմությունները, սննդի անվտանգության տեսչության հետ կապված խնդիրները, այսինքն՝ այս լաբորատորիաների հագեցվածությունը մենք կարողանո՞ւմ ենք ապահովել՝ անկախ նրանից, թե դա առողջապահության նախարարության վրա ենք դնում, թե որեւէ այլ կառույցի։

Նախ՝ առաջին հերթին մենք պետք է ունենանք համապատասխան սարքավորումներով հագեցած լաբորատորիաներ, որոնք բացակայում են այս պահին, բազմաթիվ ուղղություններով մենք չենք կարողանում անհրաժեշտ փորձաքննություն անցկացնել՝ տվյալ մթերքը ներկրելիս ՀՀ, մենք վտանգելո՞ւ ենք մեր քաղաքացիների առողջությունը, թե՞ ոչ։ Շնորհակալություն։

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, սույն կարգավորումը վերաբերվում է ոչ թե սննդի կարգավորումներին, դա սննդի անվտանգության տեսչության գործառույթն է, սա ավելի շատ վերաբերվում է քաղաքացիների, ֆիզիկական անձանց սանիտարահիգիենիկ, ուրեմն, վերահսկողությանը։

Ես գիտեմ, որ վերջին տարիների ընթացքում բավական մեծ աշխատանք է կատարվել լաբորատոր գործիքների եւ ընդհանուր լաբորատորիաների վերազինման, թե ամբողջությամբ վերազինումն ավարտել է, թե չէ՝ չեմ կարող ասել, բայց սա վերաբերվում է ֆիզիկական անձանց։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Խոսքը դրա մասին է, որ մենք բազմաթիվ վիրուսներ ներկրելով հանրապետություն՝ սննդի հետ կապված, տուբերկուլյոզի հետ կապված, հիվանդություններ են գալիս այլ երկրների քաղաքացիներից, մեր երկրի քաղաքացիներից, եւ անհրաժեշտ լաբորատորիա չկա, որպեսզի այդ ստուգումը ճիշտ իրականացվի։ Այսինքն՝ օտարերկրյա քաղաքացին Իրանից անցավ հայկական սահմանը, մենք կարողանո՞ւմ ենք ողջ սպեկտրը, լաբորատոր սարքեր ունե՞նք, որ ամբողջովին ստուգենք, եւ կարողանա քաղաքացին այլեւս անվտանգ ՀՀ-ում իր գործունեությունը ծավալել, խոսքը սրա մասին է։ Կա՞ն հագեցված լաբորատորիաներ, թե՞ ոչ, եթե չկան, առողջապահության նախարարությունն ի՞նչ պիտի անի, ուզում եմ դա հասկանալ։

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Այո, ինչ վերաբերում է ֆիզիկական անձանց հետ կապված փորձաքննությունների եւ հետազոտման ողջ սպեկտրին, առողջապահության նախարարության ենթակայության տակ գտնվող՝ Հիվանդությունների վերահսկման եւ կանխարգելման կենտրոնը լրիվ վերազինված է եւ ունի ողջ կարողությունները՝ անցկացնելու բոլոր անհրաժեշտ հետազոտությունները, փորձաքննությունները։

Մենք ունենք բավական լավ լաբորատոր գործիքակազմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերն ավարտվեցին, տիկին Ավանեսյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում առողջապահության եւ սոցիալական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Կարինե Պողոսյանին։

Կ.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-ԱԺ հարգարժան նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ձեր ուշադրությանն ենք ներկայացնում «Պետական սահմանի մասին» ՀՀ օրենքում լրացում եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը։ Նշեմ, որ նախագծով առաջարկվում է իրականացնել տեխնիկական փոփոխություն: Պետական սահմանի անցման կետերում սանիտարահիգիենիկ եւ հակահամաճարակային վերահսկողություն իրականացնում է սանիտարահամաճարակային անվտանգության ապահովման ոլորտում պետական վերահսկողություն իրականացնող տեսչական մարմինը։ Միեւնույն ժամանակ, օրենքի 14-րդ հոդվածի 1-ին մասում եւ 27-րդ հոդվածի 1-ին մասում առաջարկվող փոփոխության համաձայն՝ «սանիտարական կարանտինային» բառերը փոխարինվում են «սանիտարահիգիենիկ եւ հակահամաճարակային» բառերով։ Եվ, ինչպես նշեց հիմնական զեկուցողը, նախագծով առաջարկվում է ամրագրել լիազորող նորմ, ինչը հնարավորություն կտա համապատասխան տեսչական մարմնին սահմանի անցման կետերում վերահսկողություն իրականացնել։ Կվերանա օրենսդրական բացը, եւ կապահովվի օրենքում օգտագործվող տերմինների միատեսակ կիրառումը։ Նախագիծը քննարկվել է առողջապահության եւ սոցիալական հարցերի մշտական հանձնաժողովում եւ ստացել դրական եզրակացություն։ Կխնդրեի իմ գործընկերներին եւս կողմ քվեարկել այս նախագծին։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերի համար հերթագրում։ Հարցեր չկան։ Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, տիկին Պողոսյան։ Եվ այժմ մտքերի փոխանակություն, ելույթների համար՝ հերթագրում։

Եզրափակիչ ելույթներ. տիկին Պողոսյան, եզրափակիչ ելույթի անհրաժեշտություն տեսնո՞ւմ եք, ո՞չ, տիկին Ավանեսյան, դուք եւս։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց, սիրելի գործընկերներ։

Եվ մենք այժմ քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «Դեղերի մասին» ՀՀ օրենքում լրացում եւ փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցող՝ առողջապահության նախարարի տեղակալ Անահիտ Ավանեսյան։

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, ձեր ուշադրությանն եմ ներկայացնում «Դեղերի մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը։ Սույն օրենքով նախատեսվում է իրականացնել երեք փոփոխություն։ Դրանցից առաջինը վերաբերում է մեծածախ առեւտրով զբաղվող տնտեսվարողների համար լիցենզավորման պարտավորության ժամկետին։ Երկրորդը վերաբերում է պատշաճ բաշխման գործունեության հավաստագիր ստանալու ժամկետի փոփոխությանը։ Նախագծով նախատեսվում է այն եւս 1 տարի հետաձգել, քանի որ լիցենզավորման գործընթացն անցնելուց հետո տնտեսվարողները եւս 1 տարի ժամանակ կունենան՝ պատրաստվելու սույն պատշաճ բաշխման հավաստագրով նախատեսված փոփոխություններն իրականացնել, եւ անցնցում անցում կկատարենք։ Եվ երրորդով նախատեսվում են առողջապահական պետական նպատակային ծրագրերի շրջանակներում բնակչության համար ձեռք բերված՝ դեղատոմսով բաց թողնվող դեղերի մասին զանգվածային լրատվամիջոցներում հանրային իրազեկում իրականացնելու կարգավորումները։ Ի՞նչ է սա իրենից ենթադրում։ Ինչպես գիտեք, «Գովազդի մասին» օրենքով եւ «Դեղերի մասին» օրենքով դեղատոմսով բաց թողնվող դեղերի համար հնարավորություն ընձեռված չէ որեւէ ձեւով դրանց անվանումը կամ դրանց վերաբերյալ որեւէ տեղեկատվություն հրապարակել, քանի որ դա կարող է դիտարկվել որպես գովազդ, եւ հստակ սահմանափակում ունենք։

Սույն նախագծով մենք առաջարկում ենք լիազոր մարմնին հնարավորություն ընձեռել միայն նպատակային պետական ծրագրերի շրջանակներում արդեն իսկ ձեռք բերված դեղատոմսով դուրս գրվող դեղերի վերաբերյալ հանրային իրազեկում իրականացնել։ Այսքանը, շնորհակալություն, խնդրում ենք կողմ քվեարկել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերի համար՝ հերթագրում։ Քրիստինե Պողոսյան։

Ք.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տիկին Ավանեսյան, իհարկե շատ գեղեցիկ եք ասում՝ հանրային իրազեկում, բայց դա գովազդ է։ Դեղերի գովազդն արգելվում է, եւ ես այդ հանձնաժողովից չեմ, բայց հետեւել եմ նիստերին, քննարկումներին, տեսել եմ՝ ինչպես եք բացատրում։ Ես այդպես էլ խելամիտ եւ հիմնավոր բացատրություն չլսեցի, թե դեղատոմսով թողարկվող եւ պետական նպատակային տրամադրվող դեղերի համար ինչի՞ համար եք ցանկանում գովազդ անել։ Ես դրա համար հիմնավոր, խելամիտ բացատրություն չլսեցի։ Կպատասխանե՞ք, խնդրում եմ։

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Պողոսյան։ Ուրեմն, նշեմ. գովազդն իրենից ենթադրում է անգամ անվանման հիշատակումը, ուստի մենք պրակտիկորեն զրկված ենք քաղաքացիներին տրամադրել իրենց հուզող հարցերի, հետաքրքրող հարցերի վերաբերյալ տեղեկատվություն, եւ անգամ անվանման հիշատակումը խնդիրներ է ստեղծում մեզ համար։ Դրա համար մեր կողմից հանրային իրազեկումը ոչ թե ուղղված է տվյալ պրոդուկտի առաջխաղացմանը կամ կլասիկ առումով գովազդմանը, այլ դրա վերաբերյալ տեղեկատվության տրամադրմանը։ Սակայն օրենքի տրամաբանության համապատասխան՝ անգամ տեղեկատվության տրամադրումը կարող է դիտարկվել որպես գովազդ։ Ես կուզեի նշել, որ մենք հստակ խիստ սահմանափակ շրջանակ ենք նախատեսել, թե որ դեղորայքին է դա վերաբերվում, դա պետական նպատակային ծրագրերով արդեն իսկ ձեռք բերված պետական բյուջեի միջոցներով դեղորայքն է։ Այսինքն՝ դրանց առաջխաղացման, վաճառքի խթանման կամ կլասիկ առումով գովազդի որեւէ կարիք չկա։ Սակայն քաղաքացիները պետք է իրազեկված լինեն, թե պետությունն ինչ դեղորայք է տրամադրում եւ դրա վերաբերյալ ամբողջ տեղեկատվությունն ունենալով՝ ավելի վստահ օգտվեն այս նպատակային ծրագրերի շրջանակներում իրենց ընձեռված իրավունքներից եւ հնարավորություններից։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք, տիկին Պողոսյան։

Ք.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Նորից ներողություն եմ խնդրում, տիկին Ավանեսյան, ես 3 բալիկ ունեմ, ես անցել եմ արդեն 16 տարի բոլոր էդ փուլերը, ընտանեկան բժիշկներն այդ գործն անում են արտակարգ, ասեմ, որ, իրոք, այդ ինստիտուտն աշխատում է, նրանք իրազեկումն անում են, եւ դա լրիվ նորմալ է, եւ պոլիկլինիկաներն են դա անում։ Նորից եմ կրկնում, տիկին Ավանեսյան, ինձ չհամոզեցիք, պետական գումարով ձեռք բերված դեղերը, որոնք արդեն իսկ դեղատոմսով պիտի տրամադրվեն, դրանց գովազդի անհրաժեշտությունը, ես այդպես էլ պատասխանը չստացա։

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Տիկին Պողոսյան, մենք գովազդի անհրաժեշտություն չենք տեսնում, եւ սա հստակ է, իմ ասածը հենց դրան էր վերաբերվում։ Մենք տեսնում ենք պրոդուկտի վերաբերյալ տեղեկատվության տրամադրում, սակայն գովազդի կարգավորումը ենթադրում է, որ անգամ տեղեկատվությունը, որը պարունակում է տվյալ դեղի անվանումը, դիտարկվում է գովազդ։ Հենց իմ ասածը դրան էր վերաբերվում, որ մենք գովազդելու խնդիր չենք դնում, եւ միտված չէ գովազդելուն։ Օրենքի նախագծում հստակ է, որ հանրային իրազեկում է իրականացվելու, ուղղակի, հանրային իրազեկման շրջանակներում տվյալ դեղի վերաբերյալ ինֆորմացիան ներկայիս կարգավորումներով կարող է գովազդ դիտարկվել, սրան է վերաբերում։

Ինչպես նշեցիք, առաջնային օղակի աշխատողները ձեզ տրամադրել են տեղեկատվություն, եւ դուք վստահորեն անցել եք բոլոր էն պատվաստումները, այլ դեղորայք եք ստացել եւ սպառիչ ինֆորմացիա եք ունեցել։ Մեր կարգավորման տրամաբանությունն էլ հենց դրան է միտված, որպեսզի եւ՛ բուժաշխատողը, եւ՛ լիազոր մարմինը հնարավորություն ունենան ձեզ էդ ինֆորմացիան տրամադրել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արտյոմ Ծառուկյան։

Ա.ԾԱՌՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տիկին փոխնախարար, քանի որ խոսք գնաց դեղերից, երկու հարց, որը, միգուցե, օրենքի հետ անմիջական կապ չունի, բայց խնդրում եմ պատասխանել։

Ուրեմն, առաջինը. ի՞նչն է պատճառը, որ նախարարությունը կատարում է դեղերի գնումներ, որոնք առողջապահության ոլորտի գլխավոր մասնագետի կողմից առաջարկված չափաքանակներից ավելի են, տարվա վերջում էդ ամեն ինչն, իհարկե, կուտակվում է, դրա համար պետությունը գումար է վճարում, սա՝ մեկ։ Ձեռք են բերվում դեղեր, լաբորատոր նյութեր էլի էդ նույն գլխավոր մասնագետի կողմից, որոնց նման պահանջարկ չկա ձեւավորված: Ի՞նչ գումարի մասին է խոսքը, այսինքն՝ ունե՞նք ինչ-որ տվյալ մոտավորապես, կարո՞ղ եք հիմա հրապարակել, ասենք՝ օրինակ՝ ինչքա՞ն գումարի դեղ ունենք, որ ավելի քանակով ենք գնել, կուտակել ենք եւ նաեւ էդ դեղերի ճակատագիրը։

Երկրորդ. ԵԱՏՄ երկրներից մենք ներմուծում ենք դեղորայք, որը սահմանված կարգով չի գրանցվում դեղերի եւ բժշկական տեխնոլոգիաների այդ հայտնի փորձագիտական կենտրոնում։ Քանի՞ տեսակ դեղ ունենք, որ էսօր շրջանառվում է ՀՀ-ում, որոնք չեն գրանցվել, փորձաքննություն չեն անցել։ 2018 թվականի մասով Հաշվեքննիչ պալատն էլ իր եզրակացության մեջ նաեւ անդրադարձել էր դրան, ի՞նչ դասեր է քաղել նախարարությունը, էս պահին ի՞նչ վիճակ է, կան արդյո՞ք հիմա դեղեր, որոնք շրջանառվում են։ Շնորհակալություն։

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Նկարագրեմ էն գործընթացը, որով նախարարությունն անցնում է իր պետական գնումներն իրականացնելիս։ Եվ ես ձեզ վստահեցնում եմ, որ այդ գործընթացում մենք հաշվի ենք առնում ինչպես մեր գլխավոր խորհրդատուների կարծիքը, այնպես էլ մեր մոտ կուտակված վիճակագրությունը: Ի՞նչ է դա նշանակում։

Մենք ունենք նախկինում սպառված դեղորայքի վերաբերյալ ինֆորմացիա, եւ հաջորդ տարվա համար գնումները պլանավորելիս մենք վերլուծում ենք, թե ինչ չափաքանակով դեղորայք է սպառվել նախկին տարիների գնումներով, ստանում ենք տվյալ տարվա պահանջագրերը, դրանք վերլուծում ենք, հաշվի ենք առնում նաեւ հիվանդացության ավելացման որոշակի տոկոսները, եւ միայն արդյունքում ձեւավորվում է տվյալ տարվա համար պահանջարկը, որը եւ դրվում է պետական գնման հիմքում։

Ես ձեզ վստահեցնում եմ, որ վերջին տարիներին, վերջին 2-3 տարվա ընթացքում առողջապահության նախարարությունը որեւէ ժամկետանց կամ չսպառված, կամ սահմանված չափաքանակից ավելի դեղորայք, ձեռք չի բերել։ Խոսքը վերաբերում է, եթե դուք նկատի ունեք Հաշվեքննիչ պալատի եզրակացության մեջ ներառված ինֆորմացիան, որոշակի դեղորայքի գծով մենք ձեռք ենք բերում ոչ միայն տվյալ տարվա պահանջարկը, այլ դրանից մի փոքր չափաքանակ ավելի, որովհետեւ մենք ունենք բավական երկար պետական գնման գործընթաց, եւ մենք չենք կարող մեր պացիենտներին որեւէ ժամանակահատվածում թողնել առանց դեղորայքի։ Դրանք վերաբերվում են, օրինակ՝ ինսուլինին, որ մենք միշտ ունենում ենք որոշակի ռեզերվային քանակ, որն օգտագործում ենք եւ որեւէ անգամ չենք ունենում ժամկետանց կամ չօգտագործված խմբաքանակներ։

Բայց մենք մեր պլանավորած տարեկան սպառման չափաքանակներից փոքր ավելի ենք ձեռք բերում, որպեսզի չունենանք խզումներ մատակարարների առումով։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Առաջարկում եմ, տիկին փոխնախարար, պատգամավորն արձագանքի, դուք նորից շարունակեք։

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Շատ լավ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք։

Ա.ԾԱՌՈՒԿՅԱՆ

-Երկրորդ մասով հարցին խնդրում եմ կանդրադառնաք, եւ ձեր ասածի վերաբերյալ ասեմ ձեզ, որ երբ մնացորդներն ուսումնասիրում ես, այսինքն՝ ինչքա՞ն է մնացորդների քանակը, էդ էդքան էլ ձեր ասածին նման չէ։ Եվ հաշվի առնելով նաեւ նա, որ, օրինակ՝ էդ մնացորդները, ոնց որ նկարագրում եք, կուտակում ենք, եթե էդ ճիշտ պլանավորեինք եւ ճիշտ կուտակեինք, օրինակ՝ ասենք՝ նենց չէր լինի, որ գրիպի պատվաստանյութը երկրում 1 ամիս չլիներ, ընդհանրապես։ Շնորհակալություն։

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Նշեմ, որ մենք ներկայումս ունենք ձեր ասած հենց գրիպի պատվաստանյութի որոշակի խմբաքանակ, որը մեր ռեզերվային խմբաքանակն է եւ արդեն իսկ պլանավորում ենք հաջորդ գնման գործընթացը։

Շարունակեմ ձեր հարցի պատասխանը՝ ԵԱՏՄ-ից ներմուծվող դեղորայքին վերաբերվող։ Այո, դուք ճիշտ եք, ելնելով միասնական տնտեսական գոտու տրամաբանությունից՝ մենք ունենք դեղորայքի որոշակի խմբաքանակ, երբ անբարեխիղճ տնտեսվարողները չեն հայտարարագրում եւ չեն ստանում առողջապահության նախարարության ներմուծման հավաստագիրը։ Սակայն եւ՛ տեսչությունը, եւ՛ պատկան մարմինները հայտնաբերման դեպքում տուգանում են, եւ վերջերս նման անբարեխիղճ տնտեսվարողների քանակների որոշակի նվազում ենք տեսնում՝ մեզ տրամադրված տեսչության կողմից։

Նշեմ, որ մենք ձեռք ենք առնում նաեւ միջոցառումներ՝ ինստիտուցիոնալ առումով կարգավորումները փոփոխելու եւ ստեղծելու էնպիսի մեխանիզմներ, որպեսզի չհասնենք վարչարարությանը, այլ ի սկզբանե ավելի կարգավորված գործընթաց ունենալու... Հասկանալի է։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Դեռ հնարավորություն կլինի թեման շոշափել, էնտեղ լուսատախտակի վրա ժամացույց կա, այն ցույց է տալիս ձեզ հատկացված ժամանակը։

Հաջորդ հարցը՝ Նարեկ Զեյնալյան։

Ն.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Տիկին Ավանեսյան ջան, օրենքի հիմնավորման մեջ էս նախագծին վերաբերող հիմնավորումը գրված է հետեւյալ ձեւով. օրենքի 27-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն՝ «Դեղատոմսով իրացվող դեղերի մասին տեղեկատվության տարածումը զանգվածային լրատվամիջոցներով արգելվում է», սակայն գործնականում առաջանում է իրավիճակ, երբ անհրաժեշտություն է առաջանում զանգվածային լրատվության միջոցներով հանրային իրազեկում իրականացնել»։ Հիմնավորման մեջ, ընդամենը, այսքան բան է գրված։

Խնդրում եմ մի հատ գործնական իրավիճակ նկարագրել, երբ անհրաժեշտություն է առաջանում պետական նպատակային ծրագրերի շրջանակներում դեղատոմսով դուրս գրվող դեղերի, ըստ էության, գովազդ իրականացնել։

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Զեյնալյան։ Այո, գուցե, հիմնավորումը հակիրճ է, սակայն մենք հանձնաժողովում բավական երկար քննարկումներ ունեցանք, եւ մանրամասնորեն ներկայացվեցին մեր արգումենտները։

Գործնականում բերեմ օրինակ. մենք ունենում ենք մեր անվանացանկի, ասենք՝ փոփոխություն, ձեռք բերվող դեղորայքի փոփոխություն եւ անհրաժեշտություն է առաջանում պացիենտներին տեղեկատվություն տրամադրել, թե որ դեղն ինչով է փոխարինվել, որոնք են դրանց փոփոխության պատճառները եւ արդյո՞ք էդ նոր փոփոխված դեղորայքի հետ կապված՝ կա՞ լրացուցիչ ինֆորմացիա, որ պացիենտը պետք է ունենա: Սա՝ մի գործնական օրինակ, որը կարող եմ ներկայացնել։

Եվ նորից ուզում եմ նշել եւ շեշտադրել, որ գովազդի մասին խոսք չի գնում, ուղղակի, գնում է հանրային իրազեկման մասին, սակայն հանրային իրազեկումը, որտեղ տեղակայված է որոշակի ինֆորմացիա այդ դեղորայքի անվանման մասին, արդեն կարող է դիտարկվել որպես գովազդ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես ելույթում առավել մանրամասն կանդրադառնամ էս հարցին, էս պահին՝ այսքանը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ծովինար Վարդանյան։

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տիկին Ավանեսյան, հարցս հետեւյալն է. ուզում եմ հասկանալ, ես որքանով տեղյակ եմ, ես տենց լուրջ մասնագետ չեմ, բայց որքանով տեղյակ եմ, ամեն դեղորայք ունի ինչ-որ ազդող նյութ, որն իր փոխարինիչն է, ասենք՝ իբուպրոֆենը եւ ադվիլը եւ, չգիտեմ, նուրոֆենը նույն իբուպրոֆենն են, հա՞, ինչ-որ մի հատ կոնկրետ կոմպոնենտ կա։ Հիմա, ինչո՞ւ մենք անվանումով ենք առաջնորդվում եւ ոչ էդ ազդող նյութով, հա՞, այսինքն, ազդող նյութն արդեն իսկ ինչ-որ կոմպոնենտի ազդող նյութի անունն է, որը չի կարող նաեւ դիտարկվել որպես գովազդ, որովհետեւ դա է ազդում, ի վերջո, էդ հիվանդության կանխարգելման կամ բուժման համար։ Շնորհակալություն։

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տիկին Վարդանյան, այո, ճիշտ եք ասում, դեղերն ունեն իրենց ազդող նյութը, որը չի կարող դիտարկվել որպես գովազդ։ Սակայն ասեմ, որ երբեմն հարցերը կամ տեղեկատվությունը հենց վերաբերում են որոշակի արտադրության դեղի եւ մտահոգությունները կամ չպարզաբանված հարցերը փարատելու համար անհրաժեշտություն է առաջանում տեղեկատվություն տրամադրել կոնկրետ դեղի վերաբերյալ, կոնկրետ արտադրության դեղի վերաբերյալ։ Եվ էս դեպքերում հենց անվանումը հիշատակելը կարող է դիտարկվել որպես գովազդ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք։

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Ուզում եմ, ուղղակի, մի հատ ճշգրտող, էլի: Ես չհասկացա, այսինքն՝ ենթադրենք՝ բժիշկը նշանակում է, եթե ճիշտ եմ հասկանում, էլի, բժիշկն ասում է, որ էսինչ դեղով պետք է բուժվես, նշանակում է դեղը, դուրս է գրում էդ դեղատոմսը, հետո էլ ի՞նչ պիտի բացատրի։ Այսինքն, եթե ես պացիենտ եմ, չեմ պատկերացնում՝ ի՞նչ պիտի անվան հետ խնդիր ունենամ, որ կարիք ունենամ հավելյալ ի՞նչ բացատրության։ Այ, էդ մասը մի քիչ չեմ հասկանում։

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Ըհը, օրինակ բերեմ. գիտեք, որ մեր շուկայում, ասենք՝ 1 դեղի, ազդող նյութով դեղորայքի տարբեր ընկերություններ կան, բայց պետական գնումների շրջանակում, ասենք՝ կոնկրետ մենք ձեռք ենք բերել որոշակի լավագույն, գին-արդյունավետության տեսանկյունից լավագույն տարբերակը եւ, որպեսզի անձը տեղեկացված լինի, որ այդ ծրագրի շրջանակներում ինքն իրավունք ունի ստանալ կոնկրետ տվյալ դեղորայքը, հանրային իրազեկման շրջանակներում մենք չենք կարողանում տրամադրել։

Մենք, ասենք՝ հրապարակում ենք ազդող նյութը կամ խոսում ենք, քննարկում ենք ազդող նյութով, բայց դա որեւէ ձեւով չի լրացնում ինֆորմացիայի պակասը քաղաքացու մոտ, թե ինչին է դա վերաբերում, որովհետեւ դա ավելի շատ մասնագիտական գիտելիք է իրենից ներկայացնում եւ ոչ թե հանրամատչելի էն անվանումը, որով հայտնի է տվյալ դեղորայքը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եղիշե Սողոմոնյան։

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տիկին Ավանեսյան, հարցս նախագծին չի վերաբերում, բայց վերաբերվում է դեղերի գրանցմանը։ Գործող կարգի համաձայն՝ որպեսզի արտադրող ընկերությունները նոր դեղատեսակ արտադրեն, պետք է գրանցում անեն եւ դրա համար վճարեն 900 հազար դրամ։ Նախկինում էդ 900 հազար դրամից մեծամասնության մոտ, եթե չեմ սխալվում, 750 հազարը հետ էր վերադարձվում։

Ինչո՞վ է պայմանավորված էդ 900 հազար դրամի վճարումը, այսինքն՝ պետական ծախսն ինչքա՞ն է կազմում, որ 900 հազար դրամ պետք է արտադրողը վճարի, որպեսզի իր դեղը գրանցվի: Առաջին հարցս դրան է վերաբերվում։

Երկրորդ հարցս. պետությունն ի՞նչ քաղաքականություն է իրականացնում տեղական դեղ արտադրողներին նպաստելու համար, հատկապես դրսում էդ դեղերը գրանցելու համար, որովհետեւ գիտեք, որպեսզի դեղերը կարողանան դուրս գալ, արտահանվել, պետք է տարբեր երկրներում իրենց գրանցումը ստանան: Ի՞նչ քաղաքականություն է վարվում նախարարության կողմից էդ մասով։

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Ըհը, շնորհակալություն հարցի համար։ Ուրեմն նշեմ, որ 2019 թվականին մենք լուրջ փոփոխություններ ենք բերել՝ հենց գրանցման գնացուցակի հետ կապված: Ներկայումս եվրոպական արտադրության կամ եվրոպական, ամերիկյան, կանադական արտադրության դեղորայքը գրանցվում է հեշտ ընթացակարգով՝ ընդամենը 500 հազար դրամով, եւ վերագրանցումն արժե միայն 250 հազար դրամ։ Վերագրանցումները, ընդհանրապես, բավական մատչելի են դարձել։

900 հազար դրամը վերաբերվում է առաջին անգամ գրանցման գործընթացով անցնող դեղորայքին, որոնք արտադրված չեն այդ եվրոպական եւ այլ զարգացած երկրներում, որովհետեւ մենք դրանց հետ կապված ամբողջ լաբորատոր փորձաքննության շղթան իրականացնում ենք, անում ենք անգամ տեղում ուսումնասիրություններ, արտադրող ընկերության ինսպեկցիա ենք իրականացնում, որովհետեւ պետք է վստահ լինենք, որ տվյալ արտադրողները հետեւում են պատշաճ արտադրության էն բոլոր կանոններին, որոնք հայտարարագրել են։

Ինչ վերաբերվում է տեղական արտադրության խթան...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Էդ մասին էլ՝ արձագանքից հետո։ Արձագանք։

Ե.ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

-Տիկին Ավանեսյան, իմ հարցս վերաբերում էր տեղական արտադրողների խթանման մասով, այսինքն՝ եթե մենք ներմուծողների գրանցման տուրքերը պակասեցնում ենք, դա չի նշանակում, որ տեղական արտադրություն ենք խթանում, հակառակը, անհավասար մրցակցային դաշտ ենք ապահովում։

Այսինքն, մենք պետք է, որպես երկրի նախարարություն, որպես գործադիր մարմնի մի մաս, նաեւ այդ բեռը չթողնենք միայն էկոնոմիկայի նախարարության վրա, այսինքն՝ առողջապահության նախարարությունը եւս պետք է այնպիսի պայմաններ ստեղծի, որ տեղական արտադրողներին խթանի, դրա մասին է խոսքը։

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Նշեմ, որ սա վերաբերվում է նաեւ տեղական արտադրության խթանմանը, եւ նրանց համար եւս շահավետ պայմաններ են, որովհետեւ վերագրանցում իրականացնում են նաեւ տեղական արտադրողները եւ, եթե նախկինում նրանք վճարում էին 900 հազար դրամ, ներկայումս վերագրանցում իրականացնելու համար նրանք վճարելու են 250 հազար դրամ։

Նշեմ, որ, ինչպես դուք ասացիք, նախկինում՝ տարիներ առաջ եղել էր նման գործառույթ, որ որոշակի դրամական միջոցներ վերադարձվում էին տեղական արտադրողներին։ Սակայն ՀՀ-ն իր միջազգային պարտավորություններից եւ ԵԱՏՄ շրջանակներից, կարգավորումներից ելնելով՝ նման պրոտեկտանտիզմի իրավունք չունի։ Բայց մենք աշխատում ենք այլ մեթոդներով խրախուսել տեղական արտադրությունը։

Նախ՝ դա վերաբերվում է մեր գրանցող գործընթացն իրականացնող կազմակերպության հզորացմանը եւ դրա միջազգային ճանաչմանը։ Ի՞նչ է սա նշանակում. որ եթե մեր ռեգուլյատորը ճանաչելի է, վստահելի է, ապա մեր մոտ գրանցված դեղերի տրված հավաստագրերը հեշտ ընթացակարգերով կարող են գրանցվել նաեւ այլ շուկաներում։ Եվ մենք փորձում ենք այդ միջազգային ուղիղ հարաբերություններով եւ անդամակցելով նաեւ, օրինակ՝ Պիկես գրանցող մարմինների վարույթին՝ վստահելի դարձնել մեր երկրում արտադրության համար տրված սերտիֆիկատները։ Այսքանը կարող եմ ասել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հայկ Գեւորգյան։

Հ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Տիկին Ավանեսյան, կարո՞ղ եք հնարավորինս կարճ բացատրել տարբերությունը կամ այն դրական փոփոխությունը, որ կարող է բերել դեղերի մեծածախ եւ մանրածախ առեւտրի տարանջատումն իրարից, մանավանդ, երբ մեծածախ եւ մանրածախ առեւտրի տարանջատումը չի ենթադրում փոխկապակցվածության խնդիրներ։ Այսինքն՝ նույն ընկերությունը կարող է գրանցել մեկ այլ ընկերություն, նույն հիմնադիրները կարող են գրանցել մեկ այլ ընկերություն եւ դրանով զբաղվել մեծածախ կամ մանրածախ առեւտրով։

Եվ երկրորդը. ինչո՞ւ GDP-ի ստանդարտներն ու լիցենզավորման ժամկետները չհամապատասխանեցնել իրար հետ, որովհետեւ կարգն ուժի մեջ մտնելուց հետո եռամսյա ժամկետում, երբ լիցենզավորվում են եւ GDP-ին պետք է հանեն պիտի հանեն 4 տարի հետո, այսինքն՝ 1 տարուց, չէ՞։ Ինչո՞ւ դրանք չհամապատասխանեցնել իրար, այսինքն՝ «եռամսյա» բառը փոխել 1 տարվա ժամկետով, 1 տարով։ Շնորհակալություն։

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Պրն Գեւորգյան, նշեմ, որ 2016 թվականին օրենքի ընդունման շրջանակներում դրվել էր տրամաբանություն, քննարկվել էին նման տարբերակներ եւս, որ հնարավորություն չընձեռվի փոխկապակցված անձանց, ունենալ այ, ինչպես նշեցիք՝ մեծածախ եւ մանրածախ առեւտրով զբաղվող կազմակերպություններ։ Սակայն օրենքն իր վերջնական տեսքով այսպիսին է, եւ տնտեսվարողները պետք է ունենան առանձին, առանձնացված իրավաբանական անձինք, սակայն դրանց սեփականատերերը կարող են լինել նույնը եւ դա, ուրեմն, չի սահմանափակվել։ Մենք կարծում ենք, որ այս դրույթը որոշակի առումով կնպաստի թափանցիկության, վերահսկելիության եւ շուկայում միջին եւ փոքր խաղացողների համար մրցակցային պայմանների բարելավմանը, եւ իհարկե, 100%-ով չենք կարող, նաեւ այլ գործիքակազմ պետք է օգտագործվի՝ դրան հասնելու, բայց վստահ ենք, որ որոշակի առումով դա կնպաստի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք, պրն Գեւորգյան։

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Արձագանքեք, հետո կպատասխանեմ։

Հ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Չէ, դուք ասացիք էն, ինչ օրենքով սահմանված է, ես անձամբ հետեւել եմ, թե ոնց էս օրենքն ընդունվեց ու ոնց էդ դրույթն ընդունվեց, ես գիտեմ՝ ում համար կոնկրետ ընդունվեց էդ դրույթը՝ ՀՀԿ խմբակցության կարկառուն դեմքերից մեկի, որը դեղատնային փոքր ցանց ուներ, նրա համար ընդունվեց էս օրենքը, էս դրույթը։

Եվ հարցիս երկրորդ մասը մնաց, թե ինչո՞ւ չհավասարեցնել ժամկետները։ Ասեմ, որ ես պատրաստվում եմ «Դեղերի մասին» օրենքում լուրջ փոփոխությունների նախագիծ ներկայացնել։ Հուսով եմ՝ կքննարկենք իրար հետ։ Շնորհակալություն։

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես, ճիշտն ասած, չգիտեմ՝ ում համար է ընդունվել, ում համար չի ընդունվել, ես ներկայացնում եմ կարգավորման տրամաբանությունը։

Մենք կարծում ենք, որ այո, այս նախագիծն այս տրամաբանությունով նպաստելու է միջին եւ փոքր բիզնեսի եւ խոշոր խաղացողների միջեւ որոշակի մրցակցային պայմանների բարելավմանը, եւ, ինչպես ասեցի, պետական եկամուտների, ուրեմն, ներողություն, ՊԵԿ-ի կողմից վերահսկողության իրականացման ավելի պարզ սխեմաներ են ստեղծվում։

Ինչ վերաբերում է երկրորդ հարցին, նշեմ, որ մենք արդեն իսկ 1 տարով հետաձգել ենք մեծածախ առեւտրով զբաղվող տնտեսվարողների համար լիցենզավորման պահանջը, եւ դա եղել է ակտիվ շփումների եւ քննարկումների արդյունքում, որ մենք հնարավորություն ենք ընձեռել տնտեսվարողներին այս գործընթացը սահուն, անցնցում եւ որոշակի երկար ժամանակի ընթացքում իրականացնել։ Եվ ներկայումս էլ, ինչպես տեսնում եք, կարգն ուժի մեջ մտնելուց հետո եւս 3 ամիս ժամկետ ենք սահմանում։ Ինչո՞ւ նույն ժամկետում չսահմանել նաեւ պատշաճ բաշխման հավաստագիրն ուժի մեջ մտնելը. էդպես ենք գտել, որ որոշակի ժամկետ պետք է, այնուամենայնիվ, այս գործընթացների արանքում լինի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Համազասպ Դանիելյան։

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Հարգելի տիկին Ավանեսյան, իմ հարցը շատ պարզ է. խնդրում եմ բացատրել, թե այս փոփոխության ընդունման պարագայում պացիենտը, քաղաքացին կամ բժշկական ծառայություն տրամադրող բժիշկը, կամ պետությունը՝ ի դեմս նախարարության, ի՞նչ են ստանում եւ չընդունելու պարագայում ինչ են կորցնում։ Շնորհակալություն։

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Նշեմ, որ նախ՝ մենք ունենք շատ կարեւոր դրույթ լիցենզավորման պահանջի ժամկետի փոփոխության, որն անչափ կարեւոր է եւ ժամկետի խնդիրներ ունենք։ Եվ այս նախագծի ընդունումը խիստ կարեւոր է, որպեսզի, ինչպես ասեցի, էս լիցենզավորման եւ պատշաճ բաշխման հավաստագրի տրամադրման գործընթացը մենք անցնցում անցնենք։

Ինչ վերաբերում է երկրորդ կետին՝ եւս մեկ անգամ շեշտեմ, որ առողջապահության նախարարությունը հանրային առողջապահական խնդիրները լուծելու եւ իր քաղաքականությունը մշակելու, իրագործելու ընթացքում հնարավորություն կստանա ավելի ճիշտ տեղեկատվական ինֆորմացիա տրամադրել պացիենտներին, վստահության ավելի մեծ պաշար ձեւավորել, մեր կողմից իրականացվող ծրագրերի շրջանակում ավելի լավ ցուցանիշներ ունենալ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք։

Հ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Կխնդրեմ մի հատ, թեկուզ շատ կենցաղային օրինակով նկարագրել՝ ի՞նչ պրոբլեմներ են ստեղծվում էսօրվա եղած կարգավորումով, չգիտեմ, պացիենտը սխա՞լ տեղեկատվություն է ստանում, բժիշկը չի՞ կարողանում տեղեկատվություն փոխանցել, ո՞րն է խնդիրը։

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Այո, չի կարողանում, ուրեմն, լիազոր մարմինը ճիշտ տեղեկատվություն փոխանցել, ամբողջական տեղեկատվություն փոխանցել եւ փարատել պացիենտի բոլոր կասկածները կամ չիմացությունը, ունենալ լիարժեք ինֆորմացիա։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Տիկին Բադալյան, ես ինչքան հասկացա, դուք հանում եք հարցը, եւ երկու գործընկերներ չէին կարողացել գրանցվել հարցի համար։ Արմեն Խաչատրյան։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Տիկին Ավանեսյան, ինչպես հասկացա, հիմնավորման ելակետային դրույթը կայանում է նրանում, որ տեղեկատվության տրամադրումը կարող է գովազդ դիտարկվել, եթե դեղի անվանումը նշվում է, ինչն արդեն խնդիրներ է առաջացնելու։ Բայց, իրականում, եթե դեղի անվանումը նշում ենք եւ էդ կարգով տեղեկատվություն ենք տրամադրում, դա արդեն իսկ գովազդ է։

Մենք ուզում ենք, ինչպես հասկացա, այս նախագծով գովազդի անունը տալ, դարձնել տեղեկատվության տրամադրում եւ շրջանցել ձեւականորեն այս երեւույթը, ինչն անընդունելի եմ համարում։ Ամբողջ աշխարհում, գիտենք, որ դեղամիջոցները չի կարելի գովազդել, իսկ մենք, փաստորեն, փորձում ենք փաստացի գովազդել, սակայն անունը դնել տեղեկատվության տրամադրում։ Ի՞նչ կասեիք սրա մասին։

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Նշեմ, որ դեղամիջոցները, ընդհանուր առմամբ, կարելի է գովազդել, եւ մենք ունենք սահմանված ընթացակարգ, թե ինչպես է ստանում ընկերությունը գովազդի թույլտվություն։ Սակայն ունենք սահմանափակում՝ դեղատոմսով դուրս գրվող դեղերի մասով, ինչի հետ կապված՝ մենք այս փոփոխությունը ձեռնարկել ենք։

Նշեցի, որ այո, դուք ճիշտ եք, անգամ միայն դեղի անունն ասելը դիտարկվում է որպես գովազդ։ Դրա համար մեր կարգավորումը հստակ սահմաններ է տվել՝ ինչ խումբ դեղորայքի եւ ինչ նպատակով է իրականացվում հանրային իրազեկումը։ Այսինքն՝ մենք լիազոր մարմնին շատ խիստ սահմաններում հնարավորություն ենք տալիս ինֆորմացիա տրամադրել պացիենտներին դեղի վերաբերյալ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք, պրն Խաչատրյան։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Հա, բայց էդ դեպքում դա արդեն դառնում է գովազդ, հետեւաբար՝ մենք պետք է գործենք արդեն գովազդի տրամաբանության մեջ եւ գովազդի կարգավորման նորմերով։ Եթե մենք ինքներս գիտակցում ենք, որ եթե էս դեղի անունը նշում ենք եւ այս, այս գործողություններն անում ենք, դա կարող է դիտարկվել գովազդ, այո, դա իրականում գովազդ է։ Հետեւաբար՝ բարի լինենք գովազդի նորմերով կարգավորենք այս ամենը, ոչ թե գովազդի անունը փոխենք, դնենք տեղեկատվության տրամադրում եւ փորձենք այլ տրամաբանության մեջ գործել։ Շնորհակալություն։

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Բայց մենք էդպես էլ հենց շարժվում ենք, մենք հենց գովազդի նորմն ենք փոփոխության ենթարկում։ Այսինքն՝ «Դեղերի մասին» օրենքում սահմանված դեղերի գովազդի վերաբերյալ նորմում որոշակի բացառություն ենք սահմանում, ձեր իսկ նշած տրամաբանությամբ առաջ ենք գնում։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վերջին հարցը՝ Էդվարդ Անդրեասյան։

Է.ԱՆԴՐԵԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Տիկին Ավանեսյան, սենց մի հարց, սենց մի խնդիր, որը կապված է, ոնց որ թե, մոնոպոլիայի պես մի բան է, էլի: Պետության կողմից, դիցուք, ունենք դեղ, որ գնվում է պետության կողմից, մասնավորապես, կոլխիցինը, օրինակի համար, որն ունի ֆրանսիական, գերմանական ու անգլիական, ոնց որ թե, ծագում, չէ՞, ինչքան ես գիտեմ, ու շատ տեղերում էլ է արտադրվում։ Կա, որ պետությունն է գնել դեղը, ու կան ձեռնարկատերերը, ովքեր ներկրել են։

Հիմա, ձեր կարծիքով՝ չի՞ ստացվում, որ մենք, եթե թեկուզ դուք գովազդի անունը փորձում եք դնել տեղեկատվություն, ստացվում է, որ մոնոպոլ դիրքերից է սկսում օգտվել պետությունը, ու ոնց որ միայն իրենն է կարողանում գովազդել, մենք գովազդենք, ոնց որ թե, տեսնում ենք։

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Ես հիմա չգիտեմ՝ կոլխիցինը (ծիծաղում է), դեղատոմսով դուրս գրվող է, թե չէ, բայց տեսեք, որ պրակտիկորեն երբեմն անհնար է, ուղղակի, չարտաբերել դեղի անվանումը՝ ելնելով հանրային առողջապահական տեսանկյունից ինֆորմացիա տրամադրելուց։ Այ, էս հենց էն գործնական օրինակն է եւ խնդիրն է, որը մենք փորձում ենք լուծել։

Այսինքն՝ լիազոր մարմինը պետք է հնարավորություն ունենա որոշակի նեղ սահմաններում տրամադրել ինֆորմացիա կոնկրետ դեղորայքի մասին եւ պացիենտին տալ իրեն հետաքրքրող հարցերի ամբողջական պատասխանները։ Եթե ես ճիշտ հասկացա հարցը, ուրեմն, այո, դեղորայքը կարող է գնվել ինչպես պետական բյուջեի միջոցներով, այդ նույն դեղորայքը կարող է շուկայում վաճառվել նաեւ այլ անձանց համար, որոնք ներգրավված չեն էս կոնկրետ ծրագրերի շրջանակներում։ Նման հիպոթետիկ դեպք, այո, հնարավոր է, որ լինի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք։

Է.ԱՆԴՐԵԱՍՅԱՆ

-Դե, ստացվում է պետական մոնոպոլիա, ձեր ասածից դուրս է գալիս, որ էն մարդիկ, ովքեր որ կարողանում են ներկրել էդ նույն դեղը, բայց իրենք չունեն էդ լծակները՝ գովազդելու, տեղեկատվություն տալու, սենց, չակերտների մեջ, ստացվում է, որ իրենք շատ ոչ լավ վիճակում են, շահեկան դիրքում հայտնվում է էդ... Մոնոպոլիայի հետ կապված մեծ պրոբլեմ կա էստեղ։

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Տեսեք, էստեղ մոնոպոլիան, կարծում եմ՝ էդքան էլ տեղին չէ, որովհետեւ մենք ենք լիազոր մարմինը։ Առողջապահության նախարարությունն օրենքով եւ իր կանոնադրությամբ ունի որոշակի լիազորությունների շրջանակ եւ քաղաքականություն իրականացնելու մենաշնորհ եւ հանրային առողջապահական խնդիրներ լուծելու մենաշնորհ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերն ավարտվեցին, տիկին Ավանեսյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում առողջապահության եւ սոցիալական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Արփի Դավոյանին։

Ա.ԴԱՎՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, «Դեղերի մասին» ՀՀ օրենքում լրացում եւ փոփոխություններ կատարելու մասին։

Հոդված առաջին. «Դեղերի մասին» ՀՀ 2016 թվականի մայիսի 17-ի օրենքի 5-րդ մասում «արգելվում» բառից հետո լրացնել «բացառությամբ լիազոր մարմնի կամ նրա կողմից լիազորված անձի կողմից առողջապահական պետական նպատակային ծրագրերի շրջանակներում քաղաքացիներին տրամադրվող դեղատոմսով իրացվող դեղերի մասին հանրային իրազեկում իրականացնելու դեպքերի, որի իրականացման կարգը սահմանում է լիազոր մարմինը»։

Երկրորդ փոփոխությունը. օրենքի 31-րդ հոդվածի 3-րդ մասը շարադրել հետեւյալ խմբագրությամբ. «Դեղերի մեծածախ իրացման գործունեություն իրականացնող իրավաբանական անձինք եւ անհատ ձեռնարկատերերը պարտավոր են լիցենզավորվել դեղերի մեծածախ իրացման լիցենզավորման կարգի ուժի մեջ մտնելուց հետո 3-ամսյա ժամկետում։ Դեղերի մեծածախ իրացման լիցենզիա ստացած անձինք պարտավոր են սույն օրենքի ուժի մեջ մտնելուց հետո 4 տարվա ընթացքում, սահմանված կարգով, ստանալ դեղերի պատշաճ բաշխման գործունեության հավաստագիր»։

Հանձնաժողովում բանավոր առաջարկվել է նախագծում կատարել երկու փոփոխություն. հանել 1-ին հոդվածը, քանի որ, ըստ էության, նախատեսվում է գովազդ, ինչը կարող է առաջացնել չհիմնավորված մենաշնորհ։ Բացի դրանից, նպատակահարմար չի համարվել նպատակային ծրագրերի շրջանակներում քաղաքացիներին դեղատոմսով տրամադրվող դեղերի հանրային իրազեկում իրականացնելը։

Դեղը յուրահատուկ ապրանք է եւ առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում ապրանքային շուկայում, որի պատճառով դեղերի շրջանառության ոլորտն այլ ապրանքների համեմատությամբ ավելի խիստ կարգավորվող ոլորտներից է։ Դեղի գովազդը տեղեկատվության տարածումն է դրա նշանակումը, մատակարարումը, իրացումը, կիրառումը եւ սպառումը խթանելու նպատակով։ Այն կոչված է դեղի նկատմամբ հետաքրքրություն ձեւավորել եւ պահպանել։ Դեղատոմսով բաց թողնվող դեղերի գովազդն ունի որոշակի առանձնահատկություն, գովազդի օբյեկտը վերջնական սպառողը չէ։ Պարունակում է ոչ միայն դրական, այլ բացասական տեղեկատվություն, կողմնակի ազդեցություններ, հակացուցումներ։ Բժիշկները դեղեր նշանակելիս պետք է լինեն ռացիոնալ, սակայն հաճախ ունենում են նաեւ իրենց նախասիրությունները։ Գովազդից հետո հիվանդի մոտ դիրքորոշում է ձեւավորվում դեղի նկատմամբ՝ կախված նրանից, թե ինչ չափով հրապուրիչ է եղել գովազդը եւ գովազդի հերոսն ինչ արագությամբ է բուժվել։ Դեղատոմսով տրվող դեղերը կարող են նշանակվել բացառապես բժշկի կողմից, հետեւաբար՝ այդ դեղերի գովազդը դառնում է անիմաստ։ Դեղատոմսով դուրս գրվող դեղերի մասին հիվանդն իրազեկում է ստանում նշանակող բժշկի կողմից, իսկ համապատասխան հաստատությունում հիվանդին տալիս են իրազեկման թերթիկներ, հետեւաբար՝ գովազդի անհրաժեշտությունը վերանում է։

Բացի վերը նշված մտահոգություններից եւ դիտարկումներից, օրենքի նախագծով առաջարկվող բացառությունը հակասության է մտնում նույն «Դեղերի մասին» գործող օրենքի 27-րդ հոդվածի 4-րդ մասի հետ։ Դեղատոմսով իրացվող դեղերի մասին տեղեկատվությունը կարող է ներկայացվել միայն մասնագիտական հրատարակություններում, տեղեկատուներում՝ գիտական եւ տեղեկատվական հոդվածների ձեւով, մենագրություններում, գիտաժողովների եւ նման  այլ միջոցառումների ժամանակ ներկայացված զեկույցներում, ինչպես նաեւ դեղն օգտագործելու եւ կիրառելու հրահանգներում, ինչպես նաեւ «Դեղերի մասին» գործող օրենքի 28-րդ հոդվածի 4-րդ, 6-րդ եւ 10-րդ կետերի հետ։ ՀՀ-ում չգրանցված կամ ՀՀ-ում հսկվող կամ դեղատանը, ըստ դեղատոմսի, կամ դեղագրությունների պատրաստվող դեղի գովազդն արգելվում է։

ԶԼՄ-ների միջոցով կարելի է գովազդել այն դեղը, որը պատկանում է առանց դեղատոմսի տրվող դեղերի խմբին եւ չի պարունակում թմրամիջոցներ եւ հոգեներգործուն նյութեր։ Բժշկական եւ դեղագործական համակարգում գործունեություն իրականացնող անձանց շրջանում ՀՀ-ում գրանցված դեղերի գովազդը կարող է իրականացվել միայն լիազոր մարմնի թույլտվությամբ, բացառությամբ ԶԼՄ կիրառումը։

Բացի վերը հոդվածներից, անդրադառնամ նաեւ 2-րդ հոդվածի ոչ իրավական ձեւակերպմանը, շատ արագ ասեմ։ Նախագծի 2-րդ հոդվածով առաջարկվում է 1 տարով երկարացնել դեղերի պատշաճ բաշխման գործունեության հավաստագրի ստացման ժամկետը։ 2016 թվականին ուժի մեջ մտած օրենքով դրա համար նախատեսվել է 3 տարի, սակայն այս գործընթացները դանդաղ են ընթացել, եւ Կառավարությունը ցանկանում է այս գործընթացը երկարացնել եւս 1 տարով։

Ըստ Կառավարության ներկայացված 2-րդ հոդվածի՝ դեղերի պատշաճ բաշխման գործունեության հավաստագրի ստացման ժամկետը սահմանվում է 4 տարի՝ սկսած այս նախագիծն ուժի մեջ մտնելու օրվանից։ Հանձնաժողովն առաջարկեց վերանայել նախագծի 2-րդ հոդվածն այնպես, որ «3 տարվա» բառերը փոխարինվեն «4 տարվա» բառերով՝ ավելացնելով նոր նախադասություն. «Դեղերի մեծածախ իրացման գործունեություն իրականացնող իրավաբանական անձինք եւ անհատ ձեռնարկատերերը պարտավոր են լիցենզավորվել դեղերի մեծածախ իրացման լիցենզավորման կարգի ուժի մեջ մտնելուց հետո 3-ամսյա ժամկետում»։

Առաջարկված փոփոխությունները չեն ընդունվել հեղինակի կողմից, եւ արդյունքում հանձնաժողովում նախագիծը ստացել է բացասական եզրակացություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Դավոյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, հարցերին հատկացված ժամանակը սպառվել է այս հարցի համար։ Այժմ մտքերի փոխանակություն. հերթագրում։ Քրիստինե Պողոսյան։

Ք.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Հարգարժան նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, տիկին Ավանեսյան, ինչպես ասեցի արդեն, հարցին չպատասխանեցիք, ես եկա ելույթ ունենալու, ասելու, որ չպատասխանեցիք։ Փաստացի, դուք ամեն կերպ շրջանցում եք հարցին բուն պատասխան տալուց, ինչը ես անընդունելի եմ համարում ԱԺ-ի հանդեպ։

«Լուսավոր Հայաստան»-ի մեր գործընկերը շատ նուրբ մի բան նկատեց՝ ամենակարեւորը, բացի նրանից, որ գովազդվում է, դուք անընդհատ, երեւի, 20 անգամ ասացիք՝ հանրային իրազեկում, բայց մենք արտակարգ հասկանում ենք, որ հանրային իրազեկումը  գովազդ է, եւ ամենամեծ վտանգը, գովազդից բացի, որ սա ստեղծում է պետական մենաշնորհ, մեր գործընկերը շատ ճիշտ նկատեց։ Այսինքն՝ մի դեղորայք, որը գնում է առողջապահության նախարարությունը եւ տրամադրում է քաղաքացիներին, օրինակ՝ ձեր նախարարության բոլոր աշխատակիցները ԶԼՄ-ների միջոցով, ի դեպ, օրենքի մեջ գրել եք՝ հանրային իրազեկում ԶԼՄ-ների միջոցով, դուք կարող եք ԶԼՄ-ների միջոցով առավոտից երեկո այդ դեղորայքի մասին խոսել՝ փաստացի, այդ դեղորայք ներկրող եւ արտադրող ընկերությանը տալով ավելի գերադասող դիրք շուկայում եւ մյուս դեղորայքը դուրս բերելով։ Սա արդեն մոնոպոլիա է դառնում ոչ միայն գործընկերային եւ արտադրող ընկերությունների միջեւ, սա մոնոպոլ դիրք է գրավում առողջապահության նախարարության պետական կառավարման համակարգում։ Ես գտնում եմ, որ սա սխալ է եւ համաձայն եմ բացասական եզրակացության հետ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Լուսինե Բադալյան։

Լ.ԲԱԴԱԼՅԱՆ

-Հարգարժան նախագահող, սիրելի գործընկերներ եւ իմ շատ սիրելի տիկին Ավանեսյան, էլի հերթական անգամ ասեմ՝ չեմ ուզում վիճել, չնայած իմ գործընկերներն արդեն մանրամասն խոսեցին խնդիրների մասին։ Նախ՝ ուզում եմ հիշեցնել, որ, ընդհանուր առմամբ, օրենքի հետ մենք խնդիր չունեինք, խնդիր ունեինք գովազդի հետ: Հիշեցնեմ գործընկերներին եւ մեզ հետեւող բոլոր մարդկանց, որ մենք առաջարկեցինք, ուղղակի, այդ կետը հանել։ Դուք չհանեցիք, բացասական եզրակացությունը հենց դրա համար էր, որովհետեւ առաջարկությունները չեն ընդունվել։ Ճիշտ է, տիկին Բադալյանը մանրամասնորեն նշեց, բայց ես եւս մեկ անգամ ասեմ, որ եթե ինչ-որ մեկն ուզում է տեղեկատվություն ստանալ որեւէ դեղի մասին, նրան ոչինչ չի արգելում։ Այսինքն՝ մենք այսօր կոնկրետ անունը չգիտենք, թե ինչո՞վ են կարմրուկի համար պատվաստում, բայց եթե ես ուզենամ, կհարցնեմ եւ ինձ այդ տեղեկատվությունը, անպայման, կտրամադրեն։ Հետեւաբար՝ հանրային գովազդի մասին խոսելն էստեղ իմաստ չունի։ Նաեւ ուզում եմ ասել, որ զանգվածային լրատվամիջոցներով հանրային իրազեկումը, ինչ անուն ուզում եք՝ դրան տվեք, դա գովազդ է։ Էստեղ, եթե մենք վերադառնում ենք գովազդի մասին «Դեղերի մասին» օրենքին, ասվում է, որ դեղատոմսով բաց թողնվող դեղերի գովազդն արգելվում է։ Քանի որ ժամանակը կարճ է, ես շատ չերկարացնեմ, ուղղակի  ասեմ, որ այստեղ ռեալ կա կոռուպցիոն ռիսկ։ Ես չեմ կասկածում ձեզ, ես չեմ կասկածում մեր առողջապահության նախարարին, բայց դուք պատկերացրեք, որ հետո, երբ մենք չենք լինի, կգա մի նախարար, որը կզբաղվի դեղերի արտադրությամբ, կամ նրա հետ փոխկապակցված մեկը, եւ սա հրաշալի հնարավորություն կլինի նրանց համար՝ իրենց ընկերությունը մի լավ գովազդել ամբողջ աշխարհում կամ կոռուպցիոն մեկ այլ ընկերության հետ հարաբերություններ ստեղծելու համար։

Թույլ տվեք մենք ստեղծենք օրենքներ կամ ընդունենք այն օրենքները, որոնք որ նման ռիսկեր չեն պարունակի եւ մի քիչ էլ կմտածենք հետագայի համար։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ընդմիջում 30 րոպե։


Ժամը 12:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հիշեցնեմ՝ քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «Դեղերի մասին» ՀՀ օրենքում լրացում եւ փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Մենք ընդհատվեցինք մտքերի փոխանակության փուլում։ Գուրգեն Բաղդասարյան։

Գ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, մենք արդեն քննարկեցինք այն մասը, որ այս օրենքը պարունակում է հակամրցակցային դրույթներ։ Իմ ընկերը հարցի մեջ արդեն հիմնավորեց, որ կարող է նույնիսկ կոռուպցիոն ռիսկեր պարունակել այս օրենքը։ Ես ուզում եմ անդրադառնալ այս հարցին մեկ այլ տեսանկյունից։ Սովորաբար, գնումներն իրականացվում են ի՞նչ սկզբունքով։ Գնվում է այն դեղը, որը հիմնականում ավելի էժան է լինում եւ այստեղ ձեր ուշադրությանն եմ ուզում ներկայացնել այն հանգամանքը, որ դեռ փաստ չէ, որ այդ էժան գնված դեղն ավելի որակով է լինելու։ Այսինքն՝ ուզում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել նաեւ այս համատեքստին գին-որակ հարաբերակցության տեսանկյունից։ Ստացվելու է այնպես, որ Կառավարության կողմից գնված այդ դեղը հստակ ուղղորդվելու է հիվանդներին հենց այդ դեղը գնելու համար։ Կարծում եմ՝ այստեղ այս ռիսկն էլ կա, որ, միգուցե, այդ դեղի որակը մի քանի անգամ օգտագործելուց հետո նոր հիվանդները կպատկերացնեն՝ իրենց օգնում է կամ չի օգնում։ Անպայման, ուզում էի, որ այս հանգամանքը եւս դուք հաշվի առնեիք։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հերիքնազ Տիգրանյան։

Հ.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ես ելույթի իրավունք վերցրեցի, որովհետեւ հարկ եմ համարում անդրադառնալ այս նախագծին։ Հանձնաժողովում քննարկման ընթացքում ես հանձնաժողովի միակ անդամն եմ եղել, ով կողմ է քվեարկել այս նախագծին։ Եվ հիմա էլ քվեարկության ընթացքում կողմ եմ քվեարկելու այս նախագծին, որովհետեւ հանձնաժողովում քննարկման ժամանակ բարձրացված ինձ համար չակերտավոր մտահոգությունները, անկեղծ ասած, ես ամենեւին չեմ կիսում, որովհետեւ ես այս նախագծում չտեսա այն խնդիրը, որը բարձրացվում էր իմ գործընկերների կողմից։ Եթե ոլորտի մասնագետներն ինձ կհամոզեն հակառակում, ես կփոխեմ իմ կարծիքը, բայց ես նորից մնում եմ այն կարծիքին, որ լիազոր մարմնին պետք է տրվի իրավունք՝ առողջապահական պետական նպատակային ծրագրերի շրջանակում քաղաքացիներին տրամադրվող դեղատոմսով իրացվող դեղերի մասին հանրային իրազեկում իրականացնել, որպեսզի մարդիկ տեղեկացված լինեն, թե հանրային առողջապահությունը, որը Կառավարության լիազոր մարմնի քաղաքականությունն է, ինչ միջոցներով է իրականացվում։

Ես շատ լավ հիշում եմ 2006-2007 թթ. երկրում սկսված համատարած մեծ արշավ կարմրուկի, թե կարմրախտի պատվաստումների դեմ, որովհետեւ պետությունը հարկ չէր համարել քաղաքացիներին տեղեկացնել, թե ի՞նչ պատվաստանյութով է նախատեսում պայքարել այս հիվանդությունների դեմ եւ դրանից սկսել էր դիմադրության մեծ շարժում։

Հիմա, եթե մենք ասում ենք, որ լիազոր մարմինը վերցնում է պարտավորություն, որ հանրային իրազեկում իրականացնի այն դեղամիջոցի մասին, որով փորձելու է ապահովել հանրային առողջապահություն, այս դեպքում կարծում եմ, որ սա պետք է պաշտպանություն գտնի, ոչ թե քննադատություն։ Եվ նաեւ չեմ կարծում, թե այդ նախապես գնումների գործընթացում մենք պետք է տեսնենք մութ անկյուններ կամ կասկածներ ունենանք կոռուպցիոն գործարքների վերաբերյալ մի բանի հետ կապված, որ արդեն իսկ տեղի է ունեցել։ Այսինքն՝ արդեն իսկ պետությունը կատարել է համապատասխան գնումներ եւ հանրությանը տեղեկացնում է։ Եթե մենք չենք կարեւորում հանրության իրազեկվածությունը, ուրեմն, ձեր դիրքորոշումը պետք է լինի բացասական։ Ես կարծում եմ, որ ողջամիտ կգտնվեք եւ կողմ կքվեարկեք այս նախագծին։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Նարեկ Զեյնալյան։

Ն.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Տիկին Ավանեսյան, բազմաթիվ քննարկումներից հետո ընդունեցիք, որ սա գովազդ է եւ փոփոխությունն առաջարկում եք հենց դեղերի այն գլխում, որը ձեւակերպված է հետեւյալ ձեւով. «Դեղերի մասին տեղեկատվությունը եւ գովազդը»։ Հիմա դիտարկենք օրինակների վրա։ Մարդը պետպատվերի շրջանակներում պառկել է հիվանդանոց՝ ստացիոնար բուժօգնության, դեղորայքը նույնպես նրան տրամադրվում է պետպատվերի շրջանակներում։ Այդ դեղորայքն արդեն գնվել է նախարարության կողմից։ Հիվանդանոցն այդ դեղորայքը, օրինակ՝ անտիբիոտիկ, դեղատոմսով դուրս գրվող դեղորայք է, տրամադրում է այդ հիվանդին անվճար։ Հիմա սրա մասին հանրային իրազեկում լրատվամիջոցներով անելու իմաստը ո՞րն է։ Խնդրում եմ ձեր եզրափակիչ ելույթում այս հարցին եւս անդրադարձեք, որովհետեւ դեղն արդեն գնված է, պետպատվերի շրջանակներում տրամադրելու է հենց այդ դեղը, ոչ թե այլ դեղ։ Իրազեկում պետք է իրականացնել բժիշկների շրջանում, թե ինչպիսի դեղորայք է պետությունը տրամադրում հիվանդին։ Իսկ այն դեղորայքը, որը պարտադիր տրամադրվում է, այն էլ՝ դեղատոմսով, հանրային իրազեկելու, գովազդ անելու կարիք չկա։ Սա՝ մի ասպեկտը։

Երկրորդը. այդ դեղորայքը, որը պետպատվերի շրջանակներում տրամադրվում է բնակչությանը, վաճառվում է նաեւ դեղատներում։ Այսինքն՝ այն մարդիկ, ովքեր պետպատվերի շրջանակում այս դեղորայքը չեն ստանում, ազատ վաճառքում կա դեղատներում։ Նշանակում է՝ դուք գովազդում եք մի դեղորայք, որն ազատ վաճառվում է դեղատներում, եւ մարդիկ կարող են գնել այդ դեղորայքը։ Ստացվում է՝ ընտրողաբար գովազդ եք անում այնպիսի դեղորայք, որն ազատ վաճառվում է եւ այլ դեղորայք, որը պետական նպատակային ծրագրերի շրջանակներում չի գնվում, բայց էլի վաճառվում է, նույն խմբի անտիբիոտիկ է, հնարավորություն չի ունենում գովազդվել։

Տիկին Տիգրանյան, պատվաստանյութերի մասին եք ասում։ Բնականաբար, նախարարությունը պարտավոր է պատվաստանյութերի մասին քարոզչություն իրականացնել, հանրային իրազեկում իրականացնել, բայց պատվաստանյութի անունը նշելու կարիք ես չեմ տեսնում։ Կարմրուկի պատվաստում կարող եք քարոզել, գովազդել՝ կարմրուկի համար գնացեք պատվաստվեք, որովհետեւ այսպիսի խնդիրներ կան, էսպիսի լետալ արդյունք կարող է լինել, բայց այդ դեղի անունը, որը կարմրուկի պատվաստանյութն է, դա ասելու կարիքը ես չեմ տեսնում։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Զեյնալյան, ժամանակը սպառվել է։

Ն.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Ասելիքս շատ էր։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Երկու րոպե է հատկացված ելույթների համար։ Ելույթներն ավարտվեցին։ Եզրափակիչ ելույթի անհրաժեշտություն տեսնո՞ւմ եք, տիկին Դավոյան։ Եզրափակիչ ելույթի համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում հարակից զեկուցող՝ առողջապահության եւ սոցիալական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Արփինե Դավոյանին։

Ա.ԴԱՎՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, քանի որ օրենքի փոփոխությունը երկու հոդվածների էր վերաբերում, հանձնաժողովի բացասական կարծիքը վերաբերում է առաջին հոդվածին, որը վերաբերում է դեղերի գովազդին։

Երկրորդ մասի հետ կապված՝ կան փոքրիկ տեխնիկական փոփոխություններ, որոնք, ընդհանրապես, խնդիր չեն առաջացնում։ Մեր Կառավարության ներկայացուցիչը նույնպես նշեց, որ այդ հատվածի հետ կապված՝ մենք խնդիր չունենք։ Խնդիրը միայն դեղերի մասին գովազդին, դեղատոմսով բացթողնվող դեղերին է վերաբերում, որի վերաբերյալ հնչեցին բազմաթիվ կարծիքներ։ Մենք ունեցել ենք երկար քննարկում, եւ բոլոր հիմնավորումներով ես պնդում եմ, որ դեղատոմսով բացթողնված դեղերը գովազդելու իմաստ չկա, որովհետեւ գովազդի հիմնական օբյեկտը վերջնական սպառողը չէ։ Վերջնական սպառողը գնորդն է։ Սակայն դեղատոմսով բաց թողնվող դեղը գովազդվելու է հիմնականում բացառապես բժիշկների համար, որոնք այդ դեղերը կարող են դուրս գրել։ Հետեւաբար՝ բժիշկների համար գովազդ թույլ տալ դեղատոմսով բացթողնվող դեղերի համար  նպատակահարմար չէ, եւ իմ գործընկերների նշած մտահոգությունները նույնպես տեղին են։ Հանձնաժողովը բացասական եզրակացություն է տվել այս մասով, իսկ այն հոդվածով, որը դեղերի երկարաձգմանը, լիցենզավորման էր վերաբերում, խնդիր չենք տեսնում եւ առաջարկել ենք հեղինակին փոփոխել, որը չի համաձայնվել այդ փոփոխությանը։ Ընդամենը, այսքանը։ Հիմա կարող է Կառավարության ներկայացուցիչն ընդունել։ Դա արդեն թողնենք նրա ելույթին։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եզրափակիչ ելույթի համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում առողջապահության նախարարի տեղակալ Անահիտ Ավանեսյանին։

Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Նախ` նշեմ, որ իմ կարծիքով՝ ես փորձեցի հիմնավորել եւ հանգամանալից անդրադառնալ մեր կողմից փոփոխության տրամաբանությանը։ Ինչո՞ւ ավելի կոնկրետ օրինակ չբերեցի, որովհետեւ այս ներկայիս կարգավորումն ինձ սահմանափակում է։ Այո, պրն Զեյնալյան, ընդունել կամ չընդունելու խնդիր չեմ տեսնում։ Սա գովա՞զդ է, թե՞ ոչ։ Եթե մենք չենթադրեինք, որ, այո, հանրային իրազեկումը գովազդ է, մենք սույն նախաձեռնությամբ հանդես չէինք գա։ Այո, ես ուզում եմ ընթերցել այն կետը, որը հենց մենք ուզում ենք փոփոխել։

«Դեղերի մասին» ՀՀ օրենքի 27-րդ հոդվածի 5-րդ մասում «արգելվում է» բառից հետո լրացնել. «բացառությամբ լիազոր մարմնի կամ նրա կողմից լիազորված անձի կողմից առողջապահական պետական նպատակային ծրագրերի շրջանակներում քաղաքացիներին տրամադրվող դեղատոմսով իրացվող դեղերի մասին հանրային իրազեկում իրականացնելու դեպքերի, որի իրականացման կարգը սահմանում է լիազոր մարմինը»։ Այսինքն՝ մենք ասում ենք, որ այո, դեղերը հատուկ կարգավորման ենթակա օբյեկտներ են, խիստ կարգավորման ռեժիմ ունեն, եւ մենք այդ խիստ ռեժիմի ընթացակարգում սահմանում ենք լիազոր մարմնի համար որոշակի հանրային առողջապահական նկատառումներից ելնելով՝ ունենալ հնարավորություն՝ իր քաղաքականությունն իրականացնել եւ հանրությանը սպառիչ, բավարար ամբողջական տեղեկատվություն տալ իր համար պետական բյուջեի միջոցներով ձեռք բերված, պետական գնումների ամբողջ ընթացակարգերը պահպանած, եւ որեւէ կոռուպցիայի մասին այստեղ խոսք անգամ չի կարող գնալ, սպառիչ տեղեկատվություն տալ։

Ինչո՞ւ էի ասում, որ գովազդ չի կարող ընկալվել կլասիկ առումով։ Իմ խոսքը վերաբերում էր նրան, որ սա վաճառքի խթանմանը չի կարող ուղղված լինել, որովհետեւ դրանք արդեն իսկ ձեռքբերված դեղորայք են եւ դրանց վերաբերյալ ինֆորմացիան տրամադրվում է մեր ընդհանուր նպատակային ծրագրերը խթանելու, հանրային առողջապահական հարցերի վերաբերյալ պատասխաններ տալու, այո, իմունիզացիոն ծրագրի խթանման եւ այլ ծրագրերի խթանման համար։ Կարծում ենք, որ պացիենտներն իրավունք ունեն սպառիչ տեղեկատվություն ստանալ։ Այսքանը, շնորհակալություն։ Առաջարկում ենք եւ խնդրում ենք կողմ քվեարկել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցի քննարկումն ավարտվեց։ Այժմ քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «ՀՀ Կառավարության եւ Դանիայի թագավորության Կառավարության միջեւ վիզաների տրամադրումը դյուրացնելու մասին» համաձայնագիրը վավերացնելու մասին» օրենքի նախագիծը։ Հիմնական զեկուցող՝ արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Ավետ Ադոնց։

Ա.ԱԴՈՆՑ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ մեծարգո նախագահ, մեծարգո պատգամավորներ, ձեր քննարկմանն է ներկայացվում «ՀՀ Կառավարության եւ Դանիայի թագավորության Կառավարության միջեւ վիզաների տրամադրումը դյուրացնելու մասին» համաձայնագիրը վավերացնելու մասին» օրենքի նախագիծը։ Այս համաձայնագիրը ստորագրվել է 2018 թ. մարտի 14-ին։ Անմիջապես պետք է նշեմ, որ Դանիայի թագավորությունը չի  ստորագրել 2012 թ. դեկտեմբերի 17-ին ստորագրված ՀՀ եւ Եվրամիության միջեւ վիզաների տրամադրումը դյուրացնելու մասին» համաձայնագիրը, որում նշված է, որ համաձայնագիրը չի կիրառվում Դանիայի դիվանագիտական առաքելությունների եւ հյուպատոսական ծառայությունների կողմից վիզաների տրամադրման ընթացակարգերի նկատմամբ եւ որի ստորագրման ժամանակ կողմերը համատեղ հայտարարությամբ նպատակահարմար են համարել, որ Դանիայի եւ Հայաստանի Կառավարությունները կնքեն կարճաժամկետ վիզաների տրամադրումը դյուրացնելու վերաբերյալ երկկողմ համաձայնագիր, որն իսկ ներկայացվում է ձեր քննարկմանը։

Համաձայնագիրը կնքվել է՝ նկատի ունենալով, որ 2013 թ. հունվարի 10-ից Եվրամիության անդամ պետությունների բոլոր քաղաքացիները, որ 90 օրը չգերազանցող ժամանակահատվածով ՀՀ ուղեւորվելիս կամ ՀՀ տարածքով տարանցմամբ անցնելիս ազատվում են վիզայի պահանջներից։

Համաձայնագրով նախատեսված է, թե ՀՀ ինչ կատեգորիայի քաղաքացիների նկատմամբ կկիրառվի վիզայի դյուրացված ռեժիմը, թե 60 եվրո վիզայի արժեքը որ պարագայում է դառնում 30 եվրո եւ համաձայնագրով նախատեսված է մինչեւ 5 տարի բազմակի մուտքի վիզայի տրամադրման ինստրումենտը։ Պետք է նշեմ, որ ՀՀ-ում Դանիայի թագավորության հետ կապված հյուպատոսական ծառայությունները մատուցում է Լիտվայի դեսպանությունը։ Պետք է նշեմ, որ ուժի մեջ կմտնի սույն համաձայնագիրն անհրաժեշտ ներպետական ընթացակարգերի կատարման մասին վերջին գրավոր ծանուցումը ստանալու օրվա հաջորդ երկրորդ ամսվա առաջին օրը։ Նոյեմբերի 1-ի դրությամբ կամ ցայսօր Դանիայի թագավորության կողմից չի ստացվել ծանուցում համաձայնագրի՝ ուժի մեջ մտնելու համար նախատեսված ներպետական ընթացակարգերի կատարման մասին։ Շնորհակալություն։ Խնդրում եմ ձեր համաձայնությունը՝ վավերացնելու համար այս համաձայնագիրը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հիմնական զեկուցողին հարցեր ուղղելու համար հերթագրում։ Վիկտոր Ենգիբարյան։

Վ.ԵՆԳԻԲԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Ադոնց, իսկապես, շատ կարեւոր է այս համաձայնագիրը եւ կարեւոր է այն վավերացնելը։ Ես ուզում եմ, որ ավելի հստակ լինի։ Փաստորեն, համաձայնագրով Դանիայի թագավորության քաղաքացիներն առանց վիզայի հնարավորություն ունեն ՀՀ-ում անցկացնել 90 օր, եւ ՀՀ որոշակի կատեգորիայի անձնագիր տիրապետող քաղաքացիների համար կամ կդյուրացվի՞ կամ կհանվի՞ վիզայի ռեժիմը, օրինակ՝ դիվանագիտական անձնագրերի պարագայում կամ ուսանողների։ Եթե խնդրեմ, այս մասով, անձնագրերի տեսակների մասով կմանրամասնե՞ք։

Ա.ԱԴՈՆՑ

-Խոսքը վերաբերում է ՀՀ քաղաքացիներին։ Դանիայի քաղաքացիներն ազատված են մուտքի վիզայից դեպի Հայաստան։ Խոսքը վերաբերում է ՀՀ քաղաքացիներին։ Համաձայնագրով նախատեսված է դյուրացնել վիզաների տրամադրումը ՀՀ քաղաքացիներին Դանիայի թագավորության տարածք եւ շենգենյան գոտու ցանկացած այլ անդամ պետություն 180 օրվա ժամանակահատվածում 90 օրից ոչ ավելի տեւողությամբ այցերի դեպքում, այսինքն՝ 180-ից 90 օրը։

Ինչ վերաբերում է դիվանագիտական անձնագրերին, ապա համաձայնագրով նախատեսված է, որ դիվանագիտական անձնագիր կրող ՀՀ քաղաքացիները մուտք կգործեն Դանիա առանց վիզայի, այսինքն՝ վիզա նախատեսված չէ, հանվում է այդ վիզայի պահանջը։

Ինչ վերաբերում է ՀՀ քաղաքացիների այլ կատեգորիաներին, ապա համաձայնագրի 4-րդ, 5-րդ եւ 6-րդ հոդվածներում մանրամասն նշված է, թե որտեղ է դյուրացվում եւ որտեղ է գինն իջեցվում 60-ից 30 եվրոյի։ Հիմնականում դա վերաբերում է...

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն փոխնախարար, պատգամավորն արձագանքի։ Ժամանակը սպառվել է։

Վ.ԵՆԳԻԲԱՐՅԱՆ

-Շատ լավ։ Խնդում եմ շարունակեք։

Ա.ԱԴՈՆՑ

-Շնորհակալություն։ Հիմնականում դա վերաբերում է ուսանողներին, ուսանողական փոխանակումներին, ազգականներին այցելելիս, հաշմանդամության աստիճան ունեցող ՀՀ քաղաքացիներին, գիտնականներին, այսինքն՝ պետք է ասեմ՝ ՀՀ քաղաքացիների գրեթե ամբողջ սպեկտորին։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հայկ Գեւորգյան։

Հ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Ունե՞ք որոշակի վիճակագրություն այլ երկրների պարագայում, երբ ընդունվել են նմանատիպ համաձայնագրեր։ Վիզաների դիմորդների ու վիզա ստացածների թվի ինչպիսի՞ փոփոխություն է լինում դրանից հետո։ Ասենք՝ Դանիայում 100 դիմածից մինչեւ հիմա 30-ն էր ստանում, սրանից հետո մոտավորապես ինչքա՞նը կստանա։

Ա.ԱԴՈՆՑ

-Ես կարող եմ, միանշանակ, ասել, որ հեղափոխությունից հետո վիզաների համար դիմումների բացասական պատասխանների քանակը խիստ կրճատվել է։ Այդ վիճակագրությունը կա, բայց հիմա ինձ մոտ չէ։ Ես կարող եմ ձեզ պատասխանել անմիջապես նախարարություն վերադառնալուն պես։

Հիմնականում, եթե վերցնենք, ընդհանուր առմամբ, Եվրամիության անդամ երկրները եւ դիտենք որպես մեկ միավոր, կամ երկրներ, կամ առանձին երկիր, որտեղ կան դեռ խնդիրներ, բայց մենք լիահույս ենք, որ մինչեւ տարվա վերջ այդ խնդիրները կլուծվեն։

Բայց հիմնականում Եվրամիության ինստիտուտները, մասնավորապես Եվրոպական հանձնաժողովն իր գլխավոր տնօրինություններով այսօրվա դրությամբ շատ գոհ են, եւ այդ գոհունակությունը բարձրաձայնվել է նաեւ Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահի՝ պրն Յունգերի կողմից դեռ մարտին հայտնի մամուլի ասուլիսի ժամանակ, երբ ինքն այդ գոհունակությունը եւ այդ որակի փոփոխությունը, այնուամենայնիվ, արտահայտելով՝ առաջարկեց եւ հաստատեց Եվրահանձնաժողովի պատրաստ լինելը՝ սկսել Հայաստանի հետ վիզայի ազատականացման շուրջ երկխոսությունը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք կա՞։

Հ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Պրն Ադոնց, ասացիք՝ հեղափոխությունից հետո, ձեր կարծիքով դա ինչո՞վ է պայմանավորված։ Ես ուղղակի չեմ կարողանում, որ հեղափոխությունից հետո է եղել այդ բացասական պատասխանների նվազումը։

Ա.ԱԴՈՆՑ

-Այնուամենայնիվ, վիզաների տրամադրման նախապայմաններից մեկն է նաեւ երկրում տիրող ներքին իրավիճակը, ժողովրդավարության որակը եւ այլն, առաջին հերթին՝ նաեւ սրանով։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցերն ավարտվեցին, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի անդամ Միքայել Զոլյանին։

Մ.ԶՈԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն նախագահ, հարգելի գործընկերներ, հարգելի Կառավարության ներկայացուցիչներ, պրն փոխնախարարը մանրամասն հիմնական բաները ներկայացրեց։ Առանձնապես այստեղ ինչ-որ վիճելի դրույթներ չկան։ Սա, իրոք, շատ կարեւոր համաձայնագիր է, քանի որ մենք գիտենք, որ Հայաստան-Եվրամիություն հարաբերություններում մենք ունեցել ենք վիզաների դյուրացման գործընթացը, հիմա օրակարգում արդեն հաջորդ փուլը գալու է վիզաների ազատականացման գործընթացը։ Այս համատեքստում Դանիայի հետ այս համաձայնագիրը շատ կարեւոր է, քանի որ Դանիան Եվրամիության այն երկրներից է, որոնք բավական խիստ միգրացիոն քաղաքականություն են վարում, եւ եթե մենք այս հարցում Դանիայի հետ կարողանում ենք արդյունավետ աշխատել, ապա դա շատ լուրջ գրավական է, որ նաեւ մնացած երկրների հետ խնդիրներ չենք ունենա։ Այդ պատճառով, հատկապես, կարեւորում եմ այս համաձայնագրի վավերացումը։ Նաեւ, իհարկե, մեր քաղաքացիների համար, այն քաղաքացիների, ովքեր Դանիա են ճանապարհորդում, բավականին դյուրացվում է այդ գործընթացը, պրն փոխնախարարը նշեց։ Կան քաղաքացիների խմբեր, ում համար գումարն է իջեցվում, ընդհանրապես, բոլորի համար իջեցվում է գումարը եւ որոշ խմբերի համար, ընդհանրապես, հանվում է՝ ուսանողներ, քաղաքացիական հասարակության ներկայացուցիչներ, հետբուհական կրթության համար մեկնողներ, գիտաժողովների մասնակիցներ եւ այլն։ Այդ ամենը մանրամասն նշված է պայմանագրում, եթե հետաքրքրում է, կարող եք նայել։ Նաեւ թղթաբանությունն է պակասեցվում էլի մի շարք կատեգորիաների քաղաքացիների համար։ Ընդհանուր առմամբ, իհարկե, սա դրական զարգացում կլինի։

Նշվեց նաեւ, որ դիվանագիտական անձնագիր ունեցողների համար վիզայի պահանջը հանվում է։ Սրա վերաբերյալ կա պայմանագրին կից առանձին հայտարարություն, 10-րդ կետն է, որը կարգավորում է դիվանագիտական անձնագրերի խնդիրը եւ կա նաեւ առանձին հայտարարություն այն մասին, որ եթե հարկ լինի, Հայաստանի եւ Դանիայի Կառավարությունները կարող են այդ 10-րդ կետի բովանդակությունը նորից քննարկել եւ սահմանափակել, եթե հարկ լինի։ Ինչո՞ւ է սա եղել. որովհետեւ ժամանակին խնդիր կար Հայաստանի դիվանագիտական անձնագրերի հետ՝ որակի հետ կապված եւ, իհարկե, մենք պետք է այստեղ ուշադիր լինենք, որպեսզի այդ խնդիրն այլեւս չլինի։ Սրա մասին նաեւ պրն փոխնախարարի հետ խոսել ենք հանձնաժողովի նիստի ժամանակ, եւ նախկինում էլ բարձրացվել է։ Կարծում եմ, որ լավ առիթ է մեկ անգամ եւս հիշեցնել, որ դիվանագիտական անձնագրերի որակի հետ խնդիր մենք չպետք է ունենանք, այլապես այս ամբողջ գործընթացը կարող է որոշ չափով հետ ընկնել։ Համոզված եմ, որ նախարարությունը միջոցներ է ձեռնարկում, եթե արդեն չի ձեռնարկել, կձեռնարկի, որպեսզի դիվանագիտական անձնագրերի որակը բարելավվի։ Մեր գործընկերներից ոմանք, այդ թվում՝ ես մեր փորձով համոզվել ենք, որ այդպիսի խնդիր, իրոք, կար։ Հուսով եմ ապագայում չի լինի։

Շատ բան չունեմ ասելու այս համաձայնագրի վերաբերյալ։ Եթե հարցեր լինեն, կարող եմ պատասխանել։ Ավարտեմ անձնական մի նկատառումով։ Ես շատ լավ ընկերներ ունեմ՝ հայ-դանիական ընտանիք, տղան հայ է, կինը՝ դանիացի, ծանոթացել են Բեռլինում, հիմա ապրում են Դանիայում։ Ես նրանց ասացի, որ այսպիսի համաձայնագիր կա եւ նաեւ ձեր ազգականների համար, ովքեր ձեզ կուզենան այցելել եւ այլն, կհեշտանա այս գործընթացը, նրանք շատ ուրախացան, բայց ասացին, որ մտածում են տեղափոխվել եւ ապրել Հայաստանում։ Այնպես որ, հուսով եմ, որ նրանք միակը չեն լինի եւ նաեւ հակառակ միգրացիոն գործընթացն էլ կունենանք, Դանիայից դեպի Հայաստան տեղափոխվող մարդիկ էլ կլինեն։ Այսքանը, շնորհակալություն։ Եթե հարցեր կան, կարող եմ պատասխանել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցերի համար հերթագրում։ Սերգեյ Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Զոլյան, եթե, ի վերջո, շենգեն վիզա հասկացություն կա, ինչո՞ւմ է խնդիրը, որ առանձին Դանիայի Կառավարության հետ ենք կնքում պայմանագիր։

Երկրորդը. փոխնախարարն իր խոսքում նշեց, որ նախկինում 2010-2012 թթ. հայկական կողմը ստորագրել է այդ երկկողմ համաձայնագիրը, դանիական կողմը փաստորեն մերժել է։ Ինչո՞ւմ է խնդիրը եղել, որ հիմա վերանայում ենք։ Կարծում եմ՝ հանրությանը հետաքրքիր կլինի բացատրությունը։ Շնորհակալ եմ։

Մ.ԶՈԼՅԱՆ

-Պրն փոխնախարարը եւս կանդրադառնա այս խնդիրին, նա, գուցե, ավելի լավատեղյակ է, բայց ես որքան հասկանում եմ՝ խնդիրն ի՞նչն է։ Այո, մենք ունենք Եվրամիության հետ համաձայնագիր, բայց շենգենյան գոտու տարբեր երկրներ ունեն նաեւ տարբեր սպեցիֆիկ կանոնակարգեր՝ միգրացիոն քաղաքականության հետ կապված, Դանիան այս առումով առավել խիստ միգրացիոն քաղաքականություն ունեցող երկրներից է։ Այստեղ ոչ թե խնդիրն այն է, որ նրանք հրաժարվել են, այլ հենց շենգենյան գոտում նրանց մասնակցությունը որոշակի վերապահումներով է կամ ոչ թե վերապահումներով, այլ հատուկ պայմաններով։ Դրա համար ոչ միայն Դանիան այսպիսի բաներ ունի։ Բայց Դանիան այս իմաստով հայտնի է որպես հատուկ շատ խիստ միգրացիոն քաղաքականություն ունեցող երկիր, եւ անհրաժեշտություն կար առանձին համաձայնագրով նաեւ Դանիայի հետ այս հարցերը կարգավորել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք, պրն Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Պրն Զոլյան, ճիշտն ասած, շատ խորը չհասկացա՝ ինչի մասին է խոսքը։ Հիմա, շենգեն երկրներ գնալիս մենք բոլորս դիվանագիտական անձնագիր ունենք եւ առանց որեւէ արգելքի գնում ենք ցանկացած երկիր։ Ասենք՝ մենք գնացինք Իտալիա, այնտեղից գնացինք Դանիա, մենք համարում ենք, որ մեզ չի՞ թույլատրվելու Դանիայի տարածքում գտնվել, եթե այս համաձայնագիրը չկնքվի։

Մ.ԶՈԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Արդեն թույլատրվելու է։ Տեսեք, նախկինում ինչպիսին էր վիճակը։ Եթե դուք մեր դիվանագիտական անձնագրով կամ շենգեն վիզայով մեկնել եք Գերմանիա, Գերմանիայից կարող եք սահմանը հատել եւ մտնել Դանիա։ Բայց, եթե առաջին նշանակետը Դանիան է եւ դուք ունեք դիվանագիտական անձնագիր, պետք էր վիզա հանել։ Ինչքան գիտեմ, մեր գործընկերները, ովքեր վերջերս մեկնել էին Դանիա, նաեւ վիզա էին հանել, եթե չեմ սխալվում։ Չե՞ք հանել։ Ամեն դեպքում, եթե հիմա վավերացնենք այս պայմանագիրը, այս խնդիրը կարգավորվում է, եւ կարող ենք առանց որեւէ խնդրի մեկնել Դանիա։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն Զոլյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, հարցերն ավարտվեցին։ Մտքերի փոխանակության համար հերթագրում։ Հերթագրված պատգամավորներ չկան։ Եզրափակիչ ելույթներ, պրն Զոլյան, անհրաժեշտություն տեսնո՞ւմ եք, ո՞չ։ Պրն փոխնախարա՞ր։ Եզրափակիչ ելույթի համար խոսքը տրվում է արտաքին գործերի նախարարի տեղակալ Ավետ Ադոնցին։

Ա.ԱԴՈՆՑ

-Շնորհակալություն։ Շատ կարճ երկու կետի անդրադառնամ։ Առաջինը՝ դիվանագիտական անձնագրերին, այո, տեղյակ ենք։ Արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նիստից անմիջապես հետո խորհրդակցություն հրավիրեցի ինձ հյուպատոսական մեր ծառայության ներկայացուցիչների մասնակցությամբ, քննարկել ենք հենց դիվանագիտական անձնագրերի որակի եւ դրա բարձրացման հարցը։ Տեղյակ ենք, մինչեւ տարվա վերջ այնտեղ տեխնիկական խնդիրներ կան։ Մասնավորապես բիոմետրիկ անձնագրեր ունենք, բայց դրանց ձեւակերպումն այս պահին տեխնիկական ինչ-ինչ խնդիրների պատճառով մի փոքր խնդրահարույց է, բայց մինչեւ տարվա վերջ մեր հյուպատոսական ծառայությունը մտադիր է կարգավորել այդ խնդիրը թե՛ բիոմետրիկ անձնագրերի առումով, թե՛ դիվանագիտական անձնագրերի որակը բարձրացնելու առումով, որը նաեւ ենթադրում է նոր անձնագրերի տպագրման խնդիր։ Սա արդեն մյուս տարվա խնդիր է։

Ինչ վերաբերում է՝ Դանիա-շենգեն։ Դանիան շենգենի անդամ երկիր է։ Ցանկացած Հայաստանի քաղաքացի, կապ չունի դիվանագիտական անձնագիր կրող է, թե պարզ անձնագիր կրող է, կարող է այցելել Դանիա առանց վիզայի, եթե նա մեկնում է Դանիա արդեն մուտք գործած այլ շենգեն անդամ երկիր՝ Ֆրանսիա, Գերմանիա եւ այլն։ Եթե որեւէ մեկս, կապ չունի՝ դիվանագիտական անձնագիր է, թե կապույտ անձնագիր է, ունենք շենգեն վիզա, որը տրամադրվել է  Ֆրանսիայի կամ Գերմանիայի դեսպանությունից կամ հյուպատոսական ծառայությունից եւ մենք, ուղղակի, ոչ շենգեն գոտուց մեկնում ենք Դանիա, իրավունք չունենք։ Այս համաձայնագիրը կարգավորում է վիզաների տրամադրելու դյուրացված ռեժիմն այս  երկկողմ ուղղակի կոմունիկացիայի առումով, երբ Հայաստանի քաղաքացին մեկնում է Դանիա ոչ շենգեն գոտուց։ Այսինքն՝ ռեժիմը մոտավորապես նույնն է, ինչ մենք ունենք ԵՄ անդամ այլ երկրների հետ, որն ուժի մեջ է մտել 2012 թ։ Դանիան չի մերժել այս համաձայնագիրը Եվրամիության հետ, որը մենք կնքել ենք 2012 թ. վիզաների տրամադրման դյուրացման մասին։ Պարզապես հանդիսանալով շենգեն համաձայնագրի, ինչպես նաեւ Եվրամիության անդամ երկիր՝ Դանիան վարում է մի փոքր այլ քաղաքականություն վիզաների առումով՝ ունենալով իր պարտավորություններն իր օրակարգով իր հարեւան երկրների հետ, այսինքն՝ ոչ շենգեն հանդիսացող երկրների հետ վիզաների օրակարգը կարգավորվում է երկկողմ համաձայնագրերով։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, հարցի քննարկումն ավարտվեց։ Այժմ քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «ՀՀ-ում պետական աջակցությամբ ձեւավորված սոցիալական բնակարանային ֆոնդի կացարաններում բնակվող միայնակ կենսաթոշակառուների նպատակային սոցիալական աջակցության մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող՝ աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարի առաջին տեղակալ Գեմաֆին Գասպարյան։

Գ.ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ

-Հարգելի ԱԺ նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, հարգելի Կառավարության գործընկերներ, ձեզ եմ ներկայացնում «ՀՀ-ում պետական աջակցությամբ ձեւավորված սոցիալական բնակարանային ֆոնդի կացարաններում բնակվող միայնակ կենսաթոշակառուների նպատակային սոցիալական աջակցության մասին» օրենքի նախագիծը, որը կարգավորում է պետական հովանու ներքո գործող սոցիալական բնակարաններում բնակվող միայնակ տարեցների էլեկտրաէներգիայի, բնական գազի եւ ջրամատակարարման վճարները պետական բյուջեից իրականացնելու հարցը։ Այսինքն՝ այս օրենքի ընդունմամբ 2020 թ. հունվարի 1-ից միայնակ տարեցները, ովքեր բնակվում են սոցիալական բնակարաններում, իրենց կոմունալ վճարները չեն իրականացնելու։ Դա իրականացնելու է պետությունը։ Անհրաժեշտությունն առաջացել էր, որովհետեւ սոցիալական բնակարաններում բնակվող միայնակ տարեցներին մենք տալիս ենք միայն բնակարան եւ իրենց մնացած խնդիրն իրենք լուծում են իրենց կենսաթոշակի միջոցով։ Շատ հաճախ, եթե չասենք համարյա միշտ, այդ կենսաթոշակը չի բավականացրել իրենց առաջնահերթ հարցերը լուծելու եւ կոմունալ վճարները վճարելու համար եւ բավականին մեծ պարտքեր են կուտակվել այն սոցիալական բնակարաններում, որտեղ բնակվել են միայնակ տարեցները։ Առաջարկում եմ առաջին ընթերցմամբ ընդունել այս օրենքի նախագիծը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերի համար հերթագրում։ Արման Բոշյան։

Ա.ԲՈՇՅԱՆ

-Պրն Գասպարյան, տեղեկանքում նշված է, որ սոցիալական բնակարաններում 200 քաղաքացի է բնակվում։ Ինձ հետաքրքիր է, թե այդ 141 հոգին, բացի միայնակ կենսաթոշակառուներից, ովքե՞ր են, նախարարությունն ի՞նչ պլաններ ունի այդ պրոյեկտը նաեւ պրոյեկտելու մնացած բնակիչների վրա։

Գ.ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար, պրն Բոշյան, մեր սոցիալական բնակարաններում բնակվում են միայնակ տարեցները, կյանքի դժվարին իրավիճակում հայտնված բազմազավակ ընտանիքները։ Բնակվում են հաշմանդամություն ունեցող անձինք կամ հաշմանդամություն ունեցող երեխա ունեցող անձինք եւ այլ տարբեր խոցելի խմբեր, նաեւ սատարող ընտանիք հասկացությունը կա, որովհետեւ սոցիալական բնակարանները տարիներ շարունակ ձեւավորվել են մեկ շենքում եւ որոշակի կոմունաներ են ձեւավորվել։ Մենք փոխում ենք այդ տրամաբանությունը, քաղաքականությունը եւ այսուհետ սոցիալական բնակարանները, որոնք մենք օրենքի նախագիծ ենք նախապատրաստում, որը կգա եւ կքննարկենք, երբ օրենքի նախագիծը կլինի արդեն, մենք նախատեսում ենք, որ իրենք չեն լինելու, այսպես ասած, իզոլացված մեկ շենքում կամ մեկ փոքրիկ բնակավայրերում բոլոր խոցելի խմբերը մեկտեղված, այլ լինելու են ներառված ավելի լայն հանրության շրջանակներում։ Միայնակ տարեցների հետ կապված խնդիրը նրանում է, որ միայնակ տարեցները կենսաթոշակային տարիքի են արդեն եւ շատ հաճախ չեն կարողանում աշխատաշուկայում, եւ կենսաթոշակն էլ չի բավարարում։ Դրա համար առաջնահերթության կարգով իրենցն է, հետագայում, երբ սոցիալական բնակարանների քանակը կավելանա, եւ նաեւ կավելանա քանակը միայնակ տարեցների, ովքեր կբնակվեն սոցիալական բնակարաններում, ծավալն էլ կմեծանա։ Ասեմ, որ մեր բյուջեի վերաբաշխման արդյունքում ենք նախատեսում գումար անելը։ Այսինքն՝ աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարությունը կարող է այս հարցը լուծել առանց հավելյալ գումար նախատեսելու բյուջեում։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք։

Ա.ԲՈՇՅԱՆ

-Ամեն դեպքում, ենթադրվում է, որ այդ 141 քաղաքացիները, ովքեր հիմա այդ բնակարաններում են ապրում, նույնպես սոցիալական խնդիրներ ունեն եւ կարծում եմ, որ լավ կլիներ՝ նախարարությունը նաեւ մտածեր այդ 141 քաղաքացիների հնարավոր այդ կոմունալ բեռը թեթեւացնելու մասին, ամեն դեպքում թեմա է քննարկման համար։

Գ.ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Անպայման, կքննարկենք, կհասկանանք՝ ոնց կարող ենք այդ խնդիրը կարգավորել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արթուր Գրիգորյան։

Ա.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն փոխնախարար, խնդրում եմ հրապարակել՝ քանի՞ մարդու է, իրապես, սա վերաբերում, ի՞նչ գումար է կազմում եւ խնդրում եմ նաեւ տվեք համապատասխան բացատրություն, թե ի՞նչ սկզբունքով են միայնակ տարեցները, կենսաթոշակառու տարեցները հայտնվում սոցիալական բնակարաններում եւ ֆոնդում քանի՞ սոցիալական բնակարան մենք ունենք առկա այսօր։

Գ.ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Այս պահին խոսքը վերաբերում է 59 միայնակ կենսաթոշակառուների, որոնցից 28-ը բնակվում է Մարալիկի եւ Երեւանի սոցիալական բնակարաններում, 31-ը՝ հատուկ խմբերի համար դասված, այսինքն՝ այսպես կոչված, «Վետերան» ՊՈԱԿ-ում են բնակվում։ Խոսքը վերաբերում է այս պահին՝ 12 հազար, որովհետեւ ունենք թվերը, միջինը՝ ամիսը՝ 12 հազար դրամի մասին է խոսքը, եւ 59 բնակչի հաշվարկով տարեկան մոտ 8,5 մլն դրամի մասին է խոսքը։ Այսինքն՝ մեկ անձի համար տարեկան 144 հազար դրամ է նախատեսվում։

Մյուս հարցը. քանի՞ բնակարան կա։ Մենք հիմա հաշվարկման փուլում ենք, եւ փոփոխություններ էլ են լինում։ Այս պահին թիվը մոտս գրված չկա, բայց հեսա կհարցնեմ, ձեզ կասեմ։

Իսկ չափորոշիչներն այն չափորոշիչներն են, որոնք կան, գոյություն ունեն։ Այսինքն՝ միայնակ տարեց, որը չունի բնակարան, վերջին 5 տարում չի վաճառել իր բնակարանը եւ այլ չափորոշիչներ, որոնցով նաեւ դուք եք աշխատել, պրն Գրիգորյան։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք, պրն Գրիգորյան։

Ա.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Իսկ խոսքը վերաբերում է Մարալիկի տարածաշրջանին։ Այսինքն՝ ենթադրելի է, որ Մարալիկի տարածաշրջանում սոցիալական բնակարանները քանի որ կան, գոյություն ունեն, խոսքը վերաբերում է այդ տարածաշրջանի կենսաթոշակառուներին։

Գ.ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ

-Ոչ, խոսքը վերաբերում է ոչ միայն Մարալիկում գտնվող սոցիալական բնակարաններին, այլեւ Թբիլիսյան խճուղում եւ «Վետերան» ՊՈԱԿ-ում, որը Մալաթիա-Սեբաստիայում է գտնվում, եւ հեչ պարտադիր չէ, որ այնտեղի բնակիչները լինեն այն տարածաշրջանից, որտեղ իրենք հիմա բնակվում են։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վիկտոր Ենգիբարյան։ Հանո՞ւմ եք։ Սերգեյ Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն փոխնախարար, երբ ես եւ մեր խմբակցությունից տիկին Զոհրաբյանը ծերանոց էինք այցելել, մեր առջեւ խնդիր բարձրացրեցին ծերերը, որ առանց այն էլ իրենք խիստ ցածր կենսաթոշակ են ստանում եւ խնդրեցին, եթե հնարավորություն կա, դիմել համապատասխան կառույցներին, որպեսզի չհարկվի եկամտահարկով իրենց կենսաթոշակը։ Մասնավորապես, վերջին նամակում գրել են. «Հարգելի պրն Բագրատյան, ի՞նչ եղավ ծերանոցի ծերերի դիմումի պատասխանը։ Խնդրում ենք զանգահարել։ Գառնիկ»։ Գառնիկն է գրել բոլորի անունից։

Խնդրում եմ պատասխանել. կա՞ նման հնարավորություն, որ մենք կարողանանք այս ձեւով նույնպես օգնել։ Այն, ինչ դուք անում եք, իսկապես, օգնություն է։ Հնարավո՞ր է, որ նաեւ չհարկվի ծերանոցում բնակվող մեր քաղաքացիների կենսաթոշակը։

Գ.ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ

-Պրն Բագրատյան, շնորհակալություն հարցի համար։ Եկեք այդ հարցը քննարկենք, որովհետեւ ուղիղ առնչություն չունի ձեր առաջարկած թեմային, բայց կենսաթոշակը հարկելու մասին, որ ասում եք, երեւի թե, նկատի ունեք, որ բազային կենսաթոշակը պահվում է եւ միայն աշխատանքայինն է տրվում։ Այս հարցը կարող ենք քննարկել, հասկանանք՝ ո՞նց կարող ենք անել կամ չենք կարող անել, որովհետեւ այստեղ նաեւ արդարության սկզբունքի հարցը գոյություն ունի, նաեւ մնացած հարցերը գոյություն ունեն։ Բայց ասեմ, որ այս նախագիծը փոքրիկ կտորն է նաեւ ապաինստիտուտիցիոնալացման մեր քաղաքականության, որտեղ մենք հրաժարվում ենք, վերջիվերջո, մեծ հաստատություններից եւ ընտանեկան տիպի փոքր տներում ենք տեղակայելու այն տարեցներին, ովքեր, իսկապես, միայնակ են եւ, իսկապես, պետության աջակցություն եւ տեղ չունեն գնալու։ Իսկ մնացած տարեցները, ովքեր տուն ունեն կամ ունեն հարազատներ, մենք փորձելու ենք ամեն ինչ անել, որպեսզի իրենք իրենց ընտանեկան միջավայրում, թոռների, բարեկամների, հարեւանների միջավայրում իրենց ծերությունն անցկացնեն եւ նաեւ փիլիսոփայությունն ենք փոխել։ Բացի խնամքի ծառայություններից, որոնք շատ կարեւոր են, մեր քաղաքականությունը եւ ռազմավարությունը միտված է ակտիվ եւ առողջ ծերացմանը։ Այսինքն՝ տարեցների իրավունքների ամբողջական իրացման, եւ իրենց երկարակյաց եւ՛ աշխատանքային, եւ սոցիալական կյանքի ապահովմանը։ Այնպես որ, այստեղ կարծում եմ՝ մենք կարող ենք համագործակցել եւ հասկանալ, թե ոնց կարող ենք հարցերը լուծել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք, պրն Բագրատյան։

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Ձեզ նույնպես շնորհակալություն։ Ուղղակի մենք պարտավոր ենք դա հնչեցնել, որովհետեւ բոլորիս հուզող հարց է, կարծում եմ՝ դա բոլորիս է ուղղված։ Մենք ինչքան հոգատարություն ցուցաբերենք, ինչ ցանենք, այն էլ հնձելու ենք, վաղն էլ մեր նկատմամբ նույնպիսի վերաբերմունք կլինի։ Դրա համար մեր ուշադրությունը, խնդրում եմ, ինչով հնարավոր է, իհարկե, մենք հասկանում ենք, որ այստեղ աշխատելու շատ տեղ կա եւ պատրաստ ենք համագործակցել այդ հարցում։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հերիքնազ Տիգրանյան։

Հ.ՏԻԳՐԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Գասպարյան, միանշանակ կողմ ենք այս նախագծին։ Ուղղակի, ուզում եմ՝ մեկ դիտարկում անեք։ Եթե հիշում եք, հանձնաժողովում քննարկման ժամանակ մենք խոսեցինք կրկնակի արտոնություն սահմանելուց խուսափելու մասին։ Եթե որեւէ գործընթաց արել եք՝ դրա հետ կապված, լավ չպարզաբանեցի միտքս գործընկերների համար, ինչի՞ մասին էր։

Գ.ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ

-Ես հասկացա՝ ինչի մասին եք ասում: Այո, առաջինից երկրորդ ընթերցում, վստահաբար, իրար հետ կաշխատենք այդ խնդիրը, որը վերաբերում է (չի հասկացվում)։ Մեկ այլ խնդիր էլ կա, որ նաեւ նիստի ժամանակ հնչեցրեցինք եւ պրն Զեյնալյանին էլ ասացի, առաջարկեցի, որ նաեւ այն ծառայությունները, այսինքն՝ սոցիալական բնակարանները, որոնք կոնկրետ աշխատանքի եւ սոցիալական հարցերի նախարարության ներքո չեն գործում, բայց պատվիրակված ծառայություն են այլ կազմակերպությունում, նաեւ այնտեղ բնակվող միայնակ տարեցների համար է  էս ավելացվում, եւ առաջինից երկրորդ ընթերցում այս ուղղությամբ կուզենք աշխատել։ Մեծ թվով մարդկանց մասին չէ, բայց կարեւոր է, որովհետեւ նույն կարգավիճակում են։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանքի կարիք չկա։ Վարդեւան Գրիգորյան։

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն փոխնախարար, իմ հարցի կես մասն էլ չի վերաբերում այս նախագծին։ Նախ՝ շատ գովելի է, որ Կառավարությունը խոցելի շերտին ուշադրություն է դարձնում եւ կարողանում է նախագիծ բերել ԱԺ քննարկման, որը որոշակի կթեթեւացնի այդ խոցելի շերտի հոգսերը։ Իհարկե, ինձ առաջինը հետաքրքրում է, թե ի՞նչ չափանիշներով է հաշվարկած այդ 12 հազար դրամը, կա՞ն որոշակի չափանիշներ, ինչքանո՞վ կբավարարի միայնակ ծերերին։

Երկրորդը. քանի որ 3 տարածքում է, մեկը Մարալիկում է, բայց մի մասը՝ 28-ը նման կարգավիճակում է, գտնվում է Մարալիկում, արդյո՞ք հնարավոր է այդ նույն գումարների շրջանակում, քանի որ էդտեղ ջեռուցման խնդիր կա եւ այնտեղ ձմեռն ավելի խիստ է, այդ մեկ տարվա ժամկետը փոխարինել 6 ամսվա ժամկետով։ Այսինքն՝ ոչ թե 12 հազար դրամ ստանա այդ ծերը Մարալիկում, այլ ստանա 24 հազար։

Գ.ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ

-Պրն Գրիգորյան, գումարը, որ ասացի, մեր հաշվարկն է՝ ելնելով նախորդ տարիների փորձառությունից։ Բայց չափը եւ կարգն այս օրենքի նախագծով նախատեսվում է, որ Կառավարությունն է հաստատելու։ Այսինքն՝ չափի եւ կարգի մասին սա, ուղղակի, մեր ֆինանսական գնահատականն է՝ ելնելով նախորդի փորձառությունից։ Այստեղ չկա գրված, որ 12 հազար կամ 15 հազար  կամ 10 հազար դրամ է։ Այստեղ խոսքը վերաբերում է նրան, որ պետական բյուջեից պետք է լինի գազի, էլեկտրաէներգիայի եւ ջրի գումարի վճարումը։ Իսկ չափը եւ կարգը Կառավարության որոշմամբ այս օրենքի նախագծի ընդունումից հետո կսահմանվի։ Այսինքն՝ մեր ֆինանսական գնահատականն է սա՝ ելնելով նախորդի փորձառությունից, որովհետեւ չենք կարող առանց ֆինանսական գնահատականի ներկայացնել նախագիծ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք։

Վ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հուսով եմ, որ Կառավարությունը, անպայման, այնպիսի չափ կսահմանի, որ բավարարի տվյալ կարգավիճակ ունեցող անձանց միեւնույն պահանջներին։ Պրն փոխնախարար, ճիշտն ասած, ավելի վատ կարգավիճակում գտնվում են մարդիկ աղետի գոտում հատկապես տնակներում ապրողները, ովքեր սպասում են ձմռանը։ Արդյո՞ք Կառավարությունն ունի որոշակի ծրագրեր այդ տնակներում ապրող բնակիչներին օգնություն հատկացնելու՝ ձմեռն անցկացնելու համար, գոնե, սուբսիդիայի տեսքով։ Ասենք՝ որոշ մասը համայնքների ներդրումը լինի, իսկ որոշ մասը՝ Կառավարության կողմից, որպեսզի կարողանան այդ մարդիկ, որովհետեւ այսօր տնակներում ապրող 2500 ընտանիքներ կան Գյումրիում, գումարած կիսավթարային շենքերում, որոնց վիճակը, նույնպես, չէի ասի՝ բարվոք է, քան տնակների ապրողներինը։ Շնորհակալություն։

Գ.ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Գրիգորյան։ Հիշեցնեմ, որ, երեւի թե, անցած շաբաթ կամ նախանցած շաբաթ Կառավարությունը որոշում ընդունեց վկայագրեր տրամադրել աղետի գոտում բնակվողներին՝ բնակարաններ լինելու համար եւ մենք այդ ուղղությամբ աշխատում ենք եւ ունենք բազմաթիվ ծրագրեր։ Կոնկրետ ուղղված կոմունալ վճարներին՝ այս պահին այդպիսի ծրագիր չի շրջանառվում, բայց բազմաթիվ այլ միջոցներով մենք աջակցում ենք նաեւ աղետի գոտում բնակվող, կյանքի դժվարին իրավիճակում գտնվող քաղաքացիներին։ Նախանցած շաբաթ Կառավարությունում որոշում ընդունեցինք հազար ընտանիքի, ովքեր կյանքի դժվարին վիճակում են գտնվում, անասնապահության ծրագրով օժանդակել, որից հետո իրենք աղքատությունը կհաղթահարեն եւ այլն։ Այսինքն՝ սա համապարփակ է եւ եթե զուտ մեկ ծրագրի շրջանակներում նայենք, ուղիղ կոմունալների մասով այս պահին չի քննարկվում, բայց կարող ենք քննարկել, հասկանալ, թե ինչ կարող ենք անել, եթե այս պահին կարող ենք անել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերն ավարտվեցին, պրն Գասպարյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում առողջապահության եւ սոցիալական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Սրբուհի Գրիգորյանին։

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Հարգելի նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, սիրելի քաղաքացիներ, ինչպես նշեց հիմնական զեկուցողը, խոսքը գնում է 59 միայնակ տարեցների մասին, ովքեր ՀՀ-ում անշարժ գույք չունեն եւ բնակվում են սոցիալական բնակարաններում։ Այո, պրն Բագրատյան, շատ ցածր է կենսաթոշակը եւ դա հաշվի առնելով է այս նախագիծն առաջ քաշվում, որովհետեւ սա հնարավորություն կտա, որ մեր միայնակ տարեցները տարեկան հաշվարկով 144 հազար դրամ խնայեն եւ այդ գումարը հատկացնեն սննդին, հագուստին եւ, Աստված մի արասցե, անհրաժեշտության դեպքում՝ նաեւ դեղորայքին։ Այդ իսկ պատճառով ես հիմա ձեզ կոչ չեմ անելու քվեարկել նախագծի օգտին, որովհետեւ վստահ եմ, որ միասին կողմ ենք քվեարկելու այս նախագծի համար՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ մեզ հետեւում են նաեւ նշված խմբի այդ տարեցները եւ հնարավոր է, որ նրանցից շատերը նաեւ ծածկոցներով ծածկված են հետեւում մեզ, որովհետեւ անցած տարի մի մասը հնարավորություն չի ունեցել խնայողություն իրականացնել, եւ հազիվ կարողանում են գոլ պահել իրենց փոքրիկ կացարանները։ Եվ նրանք հիմա տեսնելու են, վաղը, գուցե, քվեարկության ժամանակ տեսնելու են, թե ինչպես է կանաչում մեր ցուցավահանակը, եւ մենք բոլորս ժպիտ ենք պարգեւելու նրանց։ Այսքանը, շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Գրիգորյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարցերին հատկացված ժամանակը սպառվել է։ Մտքերի փոխանակության համար հերթագրում։ Որեւէ պատգամավոր չի հերթագրվել ելույթի համար։ Եզրափակիչ ելույթներ, տիկին Գրիգորյան, կարիք չե՞ք տեսնում։ Պրն Գասպարյան, դուք եւս չե՞ք տեսնում։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «ՀՀ քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ «ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող՝ արդարադատության նախարար Ռուստամ Բադասյան։

Ռ.ԲԱԴԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, հարգելի գործընկերներ, ձեր քննարկմանն եմ ներկայացնում «ՀՀ քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ «ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» ՀՀ օրենքների նախագծերը։ Նախագծերով, ըստ էության, անդրադառնում ենք հանրության համար առավել բարձր վտանգավորություն ունեցող այնպիսի արարքների, որոնք ոչ միայն ինքնին պետք է ունենան քրեաիրավական հետեւանքներ, այլեւ տարբեր այլ քրեական արարքների կատարման հիմք են հանդիսանում։ Մասնավորապես, նախագծով նախատեսվում է քրեական պատասխանատվություն սահմանել քրեական աստիճանակարգության բարձրագույն կարգավիճակ տալու, ստանալու կամ պահպանելու համար, քրեական ենթամշակույթ կրող խմբավորում ստեղծելու կամ ղեկավարելու համար, եթե բացակայում են հանցավոր համագործակցություն ստեղծելու, ղեկավարելու կամ բանդիտիզմի հոդվածներով նախատեսված հատկանիշները, քրեական ենթամշակույթ կրող խմբավորմանը մասնակցելու կամ ներգրավելու համար, միաժամանակ, այս արարքի մասով նախատեսված է խրախուսական նորմ այն անձանց համար, ովքեր իրենց գործողություններով կնպաստեն նման խմբավորման բացահայտմանը, եւ եթե նրանց արարքներն այլ հանցակազմ չեն պարունակում, քրեական ենթամշակույթ կրող խմբավորման մասնակցին կամ քրեական աստիճանակարգության բաձրագույն կարգավիճակ ունեցող անձին դիմելու համար վերջիններիս անօրինական ազդեցությունն օգտագործելու միջոցով նյութական կամ ոչ նյութական օգուտ կամ այլ առավելություն ստանալու, կամ իրավական կամ ենթադրյալ իրավունքներն իրականացնելու համար։ Նախատեսված են նաեւ որոշ ծանրացնող հանգամանքներ այն դեպքերում, երբ քրեական ենթամշակույթ կրող խմբավորում ստեղծելը կամ ղեկավարելը, ինչպես նաեւ քրեական ենթամշակույթ կրող խմբավորմանը մասնակցելը կամ ներգրավելը. այս երկուսի մասով նախատեսված են ծանրացնող հանգամանքներ, մասնավորապես, եթե դրանք կատարվել են քրեակատարողական հիմնարկում պահվող անձի կողմից, պաշտոնական դիրքն օգտագործելով, զինված ուժերում կամ այլ զորքերում ծառայողի կողմից անչափահասների ներգրավմամբ, քրեական աստիճանակարգության բարձրագույն կարգավիճակ ունեցող անձի կողմից։ Հաշվի առնելով նաեւ միջազգային փորձը եւ, մասնավորապես, ՄԻԵԴ-ի մի շարք որոշումներում արտահայտված դիրքորոշումների իրավական որոշակիության մասով սահմանվել են «քրեական ենթամշակույթ կրող խմբավորում», «քրեական աստիճանակարգության բարձրագույն կարգավիճակ ունեցող անձ» հասկացությունները։ Նշեմ մինչեւ դրանց անդրադառնալը, որ այս գործերով նախաքննությունը նախագծերով վստահվում է քննչական կոմիտեին եւ, մասնավորապես, սահմանումները հետեւյալն են։

 «Քրեական ենթամշակույթ կրող խմբավորում» է համարվում քրեական աստիճանակարգությամբ եւ միջանձնային հիերարխիկ հարաբերություններով օժտված անձանց միավորումը, որը գործում է իր կողմից սահմանված ու ճանաչված վարքագծի կանոնների համաձայն, որոնք չեն համապատասխանում պետության կողմից սահմանված վարքագծի համապարտադիր կանոններին կամ դրանց իրացման իրավաչափ ձեւերին եւ որի նպատակը հանցագործություն կատարելն է կամ հանցագործության կատարումը հովանավորելը կամ այլ անձանց հանցավոր արարքի կատարմանը ներգրավելը կամ բռնության, սպառնալիքի, հարկադրանքի կամ անօրինական այլ գործողությունների միջոցով հանրային կամ մասնավոր հարցերին առնչվող վեճերը լուծելը կամ անօրինական օգուտ կամ այլ առավելություն ստանալը։ Այսինքն՝ այս հասկացությամբ հստակ ամրագրված են այն նպատակների շրջանակները, այն նպատակները, որոնց համար ստեղծվում է քրեական ենթամշակույթ կրող խմբավորումը եւ որոնց իրացմանն է ուղղված հենց խմբավորման ստեղծումը, եւ սրանք այն հանգամանքներն են, որ յուրաքանչյուր քրեական գործով ենթակա են ապացուցման։

Երկրորդ հասկացությունը. «քրեական աստիճանակարգության բարձրագույն կարգավիճակ ունեցող անձ» է համարվում այն անձը, ով քրեական ենթամշակույթ կրող խմբավորման կողմից սահմանված ու ճանաչված վարքագծի կանոնների համաձայն՝ համարվում է հեղինակություն եւ քրեական ենթամշակույթ կրող խմբավորման կողմից հետապնդվող նպատակների իրականացման համար տալիս է հրահանգներ, ինչպես նաեւ կազմակերպում է քրեական ենթամշակույթ կրող խմբավորման հավաքներ կամ մասնակցում է դրանց, կամ կազմակերպում կամ իրականացնում է դրամական միջոցների հավաքագրում, այդ թվում՝ մոլեխաղերի կազմակերպման միջոցով կամ տնօրինում է քրեական ենթամշակույթ կրող խմբավորման միջոցով ստացված անօրինական օգուտը կամ կատարում է քրեական ենթամշակույթ կրող խմբավորման կողմից հետապնդվող նպատակների իրականացմանն ուղղված այլ գործողություններ։

Նշեմ, որ նախագիծը մշակելիս ուսումնասիրվել է մի շարք երկրների փորձը, մասնավորապես ՌԴ-ի, Վրաստանի, Ուկրաինայի։ Այսինքն՝ սա միջազգային փորձով էլ հիմնավորված նախագիծ է եւ, ինչպես նշեցի, ՄԻԵԴ-ի դիրքորոշումն է։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Նախարարին հարցեր ուղղելու համար հերթագրում։ Հարգելի գործընկերներ, եթե նախագծի նկատմամբ այսպիսի հետաքրքրություն կար, նախապես ռեժիմ առաջարկեիք, քննարկման ռեժիմը փոխեինք։ Հարց ու պատասխանի համար՝ 5 րոպե, մաքսիմում, որ չնկատենք, 6 րոպե։ Արտյոմ Ծառուկյան։

Ա.ԾԱՌՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն նախարար, խնդրում եմ պարզ, հստակ մեկնաբանել ի՞նչ է նշանակում քրեական ենթամշակույթ կրող խմբավորման հարելը, ո՞նց ենք մենք սա մեկնաբանում, ո՞նց է հետո քննչական մարմինը որոշելու՝ այս կամ այն անձը հարո՞ւմ է այդ խմբավորմանը, թե՞ ոչ։ Ասենք՝ օրինակ՝ ռիսկ կա՞, որ վաղն ինչ-որ մի բակային ընկերություն հնարավոր է՝ դիտվի այս պարամետրերով։

Ռ.ԲԱԴԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Ծառուկյան, հարցի համար։

Եթե կարճ ձեր հարցին պատասխանեմ, ապացույցների հիման վրա, ինչպես Քրեական օրենսգրքով արգելված մյուս արարքների դեպքում, եթե ավելի մանրամասն կոնկրետ այս հոդվածի մասով, եթե խոսքը գնում է մասնակցության մասին, անդամակցության մասին այդ  խմբավորմանը, ապա, նախ եւ առաջ՝ խմբավորումը պետք է գոյություն ունենա, այսինքն՝ ապացուցման ենթակա խմբավորման առկայությունն իմ ելույթում նշված նպատակների իրականացման համար, այսինքն՝ իրենց համար սահմանված վարքագծի կանոններով են առաջնորդվում։ Դա չի համապատասխանում պետության կողմից սահմանված համապարտադիր վարքագծի կանոններին, եւ նպատակ են հետապնդում հանցանք կատարելու, հանցագործությունների կատարմանը հովանավորելու, այլ անձանց ներգրավելու համար։ Հետեւաբար՝ եթե խոսքը գնում է անդամակցելու մասին նման խմբավորմանը, ապա այդ խմբավորման գործունեությունը նախ՝ առկայությունն է ապացուցում, այնուհետեւ քննարկվում է, թե տվյալ անձն ի՞նչ դերակատարում ունի այդ նպատակների իրականացման մեջ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք։ Չկա՞։ Ռուբեն Ռուբինյան։

Ռ.ՌՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Բադասյան, ողջունում եմ այս նախագիծը եւ ուզում եմ շարունակել գործընկերոջս հարցը։ Կարծում եմ, որ շատ կարեւոր է, որպեսզի այստեղ հստակեցվի եւ պատասխաններ տրվեն այն բոլոր հարցերին, որոնք կարող են առաջանել։

Ենթադրում եմ, որ նախագծի հակառակորդների հիմնական փաստարկը կամ հարցը պիտի լինի հետեւյալը. ինչպե՞ս է որոշակիացվելու կամ որո՞նք են այն սկզբունքները, որոնց հիման վրա որոշվելու է այս անձը, օրինակ՝ մասնակցե՞լ է քրեական ենթամշակույթի հետ կապ ունեցող հավաքին, թե՞ ոչ։

Խնդրում եմ պրակտիկ օրինակներով, հնարավորինս պրակտիկ, մեզ բացատրեք՝ ինչպե՞ս է դա տեղի ունենալու, կա՞ն ռիսկեր, եւ այդ ռիսկերն ինչպե՞ս են վերացվում։ Շնորհակալություն։

Ռ.ԲԱԴԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Ռուբինյան, հարցի համար։

Քանի որ դուք շարունակեցիք ձեր գործընկերոջ խոսքը՝ բակային ընկերությունը կարո՞ղ է ուղղակի ինքնին ընկնել այս հոդվածի կարգավորման առարկայի տակ, թե՞ ոչ։ Բնականաբար ոչ, որովհետեւ հստակ է քրեական ենթամշակույթ կրող խմբավորման հասկացությունը։ Այդ հասկացությունը մենք տվել ենք օրենսգրքում, եւ այնտեղ սահմանված են այն նպատակները, որի իրականացման համար պետք է ստեղծվի խմբավորումը՝ հանցանք կատարել, այլ հանցանք կատարողներին հովանավորել, այլ անձանց ներգրավել։

Հիմա՝ պրակտիկ օրինակ. երկու անձ գույքային վեճ են ունեցել, գումար են պարտքով տվել, այնուհետեւ վերադարձման շուրջ խնդիր է առաջացել եւ անձը դիմում է քրեական աստիճանակարգության բարձրագույն կարգավիճակ ունեցող անձին կամ խմբավորման այլ անդամի եւ ասում է, որ սպառնալիքի, խաբեության կամ բռնության սպառնալիքով այս հարցը կարգավորեն, եւ այդ անձն այդ արարքը կատարում է։ Պրակտիկ՝ այդքանը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք։

Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Եթե թույլ տաք, եւս մի հարց։

Կուզեի իմանալ՝ արդյո՞ք կան հաշվարկներ, թե այս օրենքի ընդունման արդյունքում իրական կյանքում ի՞նչ փոփոխություններ են լինելու եւ մասնավորապես, այսպես կոչված, քրեական աշխարհում ի՞նչ է տեղի ունենալու, որովհետեւ դատելով հարեւան Վրաստանի օրինակից՝ բավականին մեծ փոփոխություններ են տեղի ունեցել, այդ թվում՝ ֆիզիկական եւ աշխարհագրական։

Շնորհակալություն։

Ռ.ԲԱԴԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Իրավապահ մարմիններն ունեն մանրամասն տեղեկություններ, որոնք, բնականաբար, հրապարակման ենթակա չեն։ Դրանք օպերատիվ տեղեկություններ են, թե՛ հանրապետությունում առկա, այսպես կոչված, օրենքով գողերի քանակի մասին, թե՛ տվյալ օրենքով գողերի ազդեցության տակ գտնվող անձանց հնարավոր շրջանակի մասին, թե՛, բնականաբար, քրեակատարողական ծառայությունը տիրապետում է կոնկրետ քրեակատարողական հիմնարկներում այս կամ այն հեղինակության աստիճան ունեցող անձանց եւ կրկին նրանց ազդեցության շրջանակների մասին։ Եթե գործերի քննությունը հաջողությամբ ընթանա, եւ մենք կարողանանք այս համակարգի վերջը դնել, կարծում եմ՝ ակնհայտ է փոփոխությունների անմիջական դրական ազդեցությունը հանրային կյանքի վրա, ընտրական պրոցեսներում ավելորդ խոչընդոտներից խուսափելու համար եւ հանցագործության տեսակների նվազման։ Այսինքն՝ եթե հանցագործության հովանավորողը չկա, ապա նաեւ կկրճատվի հանցագործությունների քանակը՝ ավազակություն, գողություն եւ այլն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Թագուհի Ղազարյան։

Թ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Երեւի, հարցս ինչ-որ շարունակում է գործընկերներիս հարցը, բայց ուզում եմ՝ հստակեցում մտցնենք մի հարցի շուրջ, որովհետեւ այս օրենքի անվանումը շատ տարատեսակ եւ նույնիսկ գրոտեսկային մեկնաբանությունների է հանգեցնում։

Ես կարծում եմ՝ այստեղ խնդիրը ենթամշակույթ բառն է։ Հոդվածից որ դուք մեջբերեցիք, ես տեսնում եմ, որ խոսքը հանցագործության նպատակ կամ բռնություն ծնող արարքների մասին է, որ պատժելի են։ Բայց երբեմն այս «ենթամշակույթ» բառի կոնտեքստում մեկնաբանվում է նաեւ ինչ-որ երաժշտություն լսելը, դաջվածք ունենալը, ինչ-որ այսպիսի տարօրինակ, չգիտեմ, խմորից առարկաներ պատրաստելը։

Ես ուզում եմ՝ այստեղ արձանագրենք, որ զուտ մաքուր մշակութային դրսեւորումները պաշտպանված են Սահմանադրության 39-րդ հոդվածով, եւ սա տարածվում է միայն հանցագործություն ու բռնություն ծնող խմբավորումների կամ միտումների վրա։

Ռ.ԲԱԴԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Ղազարյան։ Այո, վերահաստատում եմ՝ նախընտրած երաժշտություն լսել որեւէ մեկը որեւէ մեկին չի կարող արգելել, կրկին բացառվում է, որ ձեր նշած մշակութային խնդիրներն այս հոդվածի կարգավորման տակ ընկնեն եւ ուզում եմ շատ կարեւոր արձանագրում անել, որ այն, ինչ գրված է օրենսգրքում, դրա շրջանակներից որեւէ այլ ենթատեքստ չկա եւ «ենթամշակույթ» բառը կարեւոր չէ, այլ այն 2 հասկացությունը, որ ես ընթերցեցի։ Այսինքն՝ «քրեական ենթամշակույթ կրող խմբավորում»:

Ինքը 4 բառից բաղկացած հասկացություն է, չարժե առանձին մի տարր հանել, մեկնաբանել, նման նպատակ չկա։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք կա՞. չկա։ Կարծում եմ, հարգելի գործընկերներ, արդարացի կլինի մեկ հարցի հնարավորություն էլ տալ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությանը։ Հերթագրված պատգամավորն Արկադի Խաչատրյանն է։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պրն նախարար։ Իմ հարցերը եւս վերաբերում են օրենքի կիրառելիությանը եւ ապացուցելիությանը գործնականում։ Նույն քրեական աստիճանականության բարձրագույն կարգավիճակ ունենալու հանգամանքի ապացուցման կամ խմբավորումներ ստեղծելիս դրանց իրական նպատակ ունենալ-չունենալու հանգամանքի ապացուցման, առհասարակ, ապացուցելիության հանգամանքները խնդրում եմ եւս ընդլայնեք եւ ձեր մեկնաբանությունները ներկայացրեք։

Մյուսը. մեկ գործնական, ուղղակի, հոդված։ Տեսեք, 223.4 - քրեական ենթամշակույթ կրող խմբավորման մասնակցի կամ աստիճանակարգության բարձրագույն կարգավիճակ ունեցող անձին դիմելը. ինչպե՞ս եք պատկերացնում այս հոդվածի կիրառելիությունը նույն անազատության մեջ գտնվող մարդկանց պարագայում կալանավայրերում, որտեղ կան ընդունված ներքին վարքագծի կանոններ խցերի ներսում եւ այլն։ Այսինքն՝ ինչպե՞ս է սա կիրառվելու կալանավայրերում՝ որպես այդպիսին։

Ռ.ԲԱԴԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Իրականում ձեր հարցի առաջին մասն արդիական է։ Ապացուցման խնդիրը բոլոր հոդվածների դեպքում, բոլորի դեպքում չասեմ, որոշ հոդվածներ կան, որ խիստ առանձնահատկություններ ունեն եւ պահանջում են խորը մասնագիտական գիտելիքներ, ոլորտում որոշակի փորձ, օպերատիվ իրավիճակին տիրապետելու ունակություններ եւ այլն։ Կարծում եմ՝ ուղեցույցներ են անհրաժեշտ լինելու հոդվածի ընդունման դեպքում իրավակիրառողների համար, թե, մասնավորապես, ինչ հանգամանքներ կարող են ապացուցման ենթակա լինել եւ ինչին պետք է ուշադրություն դարձնել։ Վրաստանի իրավակիրառ փորձն ենք նաեւ ուսումնասիրում։

Եվ ձեր հարցի երկրորդ մասը միայն դիմելով չի սահմանափակվում։ Խնդրում եմ ուշադրություն դարձնել, որ դիմելը վերջիններիս անօրինական ազդեցությունն օգտագործելու միջոցով նյութական կամ ոչ նյութական օգուտ կամ այլ առավելություն ստանալու կամ իրական կամ ենթադրյալ իրավունքներն իրացնելու համար։ Այսինքն՝ հստակ կան դիմելու նպատակները, ինքնին, բնականաբար, որեւէ անձին մոտենալը չի կարող համարվել այս հոդվածի կարգավորման առարկայի տակ ընկնող արարք։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ մեկնաբանությունների համար։ Հանրության մոտ առաջացող հարցերի զգալի հատվածը վերաբերում է հենց կիրառելիությանն ու ապացուցողականությանը, եւ շատերն իրապես համարում են, որ անհնար է դա ապահովել, հատկապես, կալանավայրերում՝ ելնելով վարքագծի ընդհանուր ներքին կանոններից, շփման եւ, առհասարակ, իրավունքների իրացման, որովհետեւ շատ դեպքերում մարդն իր որոշումների մեջ այլընտրանքներ չունի այնտեղ, այսինքն՝ այլընտրանքային հարցի լուծման մեխանիզմներ ու իրավական այլ ճանապարհներ։ Այսինքն՝ ի՞նչ է անելու անձը, եթե այլ իրավական ճանապարհ չունի նման պարագայում։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Իրականում պրակտիկան ցույց կտա՝ որքանով է բարդ, որքանով է պարզ:

Մենք բոլորս գիտենք, որ կա նույն քրեակատարողական հիմնարկներում «զոն նայող» հասկացությունը։ Բոլորը լավ պատկերացնում են կենցաղային մակարդակում ի՞նչ է նշանակում զոն նայել, ի՞նչ հնարավոր շրջանակ է ընկնում դրա տակ։

Բնականաբար, ձեր բարձրացրած հարցը, որ հնարավոր է այնպիսի իրավիճակ, եթե ես ճիշտ հասկացա, որ քրեակատարողական հիմնարկում անձի իրավունքներն այնքան խախտվեն, որ ինքն այլընտրանք չունենալով՝ ստիպված լինի դիմել, եւ այդ արարքը մենք քրեականացնենք։

Մենք քրեակատարողական հիմնարկներում բարեփոխումներ ենք իրականացնում, բոլոր պայմանները ստեղծում ենք դատապարտյալների վերասոցիալականացման գաղափարը կյանքի կոչելու համար։

Բնականաբար, քրեակատարողական ծառայողների կրթական եւ մասնագիտական ցենզերն էլ պետք է վերանայվեն, եւ խորացնենք դրանք, որպեսզի նման իրավիճակ բացառվի։ Բայց ինքնին նման կարգավիճակ ունեցող անձին դիմելն իմ նշած նպատակային շրջանակներում կարծում եմ՝ պետք է արգելվի, որովհետեւ լուրջ հասարակական վտանգավորություն է ներկայացնում։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Պրն նախարար, մենք բոլորս հիշում ենք Վրաստանում տարիներ առաջ առկա իրավիճակն այս առումով։ Հետաքրքիր է այդ գործողություններից հետո, որտեղ նմանատիպ բարեփոխումներից հետո, որ իրենք այնտեղ իրականացրեցին, կա՞ որոշակի վիճակագրություն կամ ձեր տպավորությամբ, գոնե, ինչ-որ փոփոխություն եղե՞լ է, թե՞ չէ։ Ի վերջո, հաջողվե՞լ է այս ռեֆորմը, թե՞ չէ։

Ռ.ԲԱԴԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Միրզոյան։ Ըստ էության, մեր բոլոր գործընկերների հարցի պատասխանն է, որ ունենք երկիր, որտեղ կիրառվել է, մեղադրական դատավճիռներ են եղել, եւ կոնկրետ վիճակագրությունը հիմա մենք փորձում ենք վրացի մեր գործընկերների հետ ճշտել։

Հաջորդ ամսին ունենք Հայաստանի եւ Վրաստանի արդարադատության նախարարների մասնակցությամբ խորհրդակցություն, կոնֆերանս, որն անցկացվելու է Երեւանում։ Դրա շրջանակներում ավելի մանրամասն վիճակագրական տվյալներ ձեռք կբերենք։ Բայց, առնվազն, կա մեկ գործ, որը ՄԻԵԴ է գնացել եւ ՄԻԵԴ-ը կոնվենցիոն խախտում չի արձանագրել։ Դա «Արշալաբան, ավելի ճիշտ, Աշրալբան, ընդդեմ Վրաստանի» գործն է, որով նկարագրված է տվյալ անձի մասնակցությունը, մեր տերմինաբանությամբ ասած, քրեական ենթամշակույթի խմբավորմանը, ի՞նչ արարքներ է արել, որ որակվել է նման հոդվածներով եւ ՄԻԵԴ-ի իրավական դիրքորոշումը հանգում է հետեւյալին. քանի որ տվյալ հասկացությունները տրվել են օրենքում, այնտեղ ավելի կենցաղային լեզուն է օգտագործված՝ օրենքով գող, գողական միջավայրին անդամակցելը եւ այլն եւ դրանք սահմանված են եղել օրենքներում եւ դրանք հայտնի են եղել լայն հասարակությանը, հնարավոր է եղել դրանք կիրառել պրակտիկայում, իրավական որոշակիության մասով խնդիր չի տեսել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Գիտեք, ես էլ վիճակագրության չեմ տիրապետում, եւ ՄԻԵԴ-ի այդ գործին էլ տեղյակ չէի, ճիշտն ասած, բայց կարող եմ ասել, որ իմ մակերեսային դիտարկմամբ, գոնե, Վրաստան այցելող մեր բազմաթիվ, բազմահազար ՀՀ քաղաքացիների համար ակնհայտ է, որ այս առումով լուրջ փոփոխություն է տեղի ունեցել Վրաստանում, եւ պատկերը, ընդհանրապես, նույնիսկ համեմատելու եզր չունի այն իրավիճակի հետ, ինչ կար այնտեղ 90-ականներին։ Մասամբ, գուցե, նաեւ հենց այս բարեփոխումով է դա պայմանավորված։

Ռ.ԲԱԴԱՍՅԱՆ

-Այո, եւս մեկ գործ կա ՄԻԵԴ-ում, որտեղ հստակ նման ձեւակերպումներ կան։ ՄԻԵԴ-ը հղում է կատարում մասնավորապես «Ձինծաբաձե ընդդեմ Վրաստանի» գործով, որտեղ քրեակատարողական հիմնարկում անձի մահվան դեպքի հիման վրա տեղի ունեցած քննության եւ դրա արդյունքների մասին է տվյալ գործը։ Որոշումը, ըստ էության, վերաբերում է կյանքի իրավունքի խախտմանը, սակայն դրանում հետազոտություն է կատարվել քրեակատարողական հիմնարկում քրեական ենթամշակույթի առկայության մասին։ Մասնավորապես, նկարագրվում է ընդհանուր համատեղ զամբյուղի՝ օբշչյակի գաղափարը, սա ՄԻԵԴ-ի վճռից է։ Ինչպես նաեւ նկարագրվում է, թե ինչպես է դա գոյանում ամսական վճարների, մոլեխաղերի արդյունքում հաղթածից բաժնի տրամադրման եւ այլ աղբյուրներով։ Նկարագրվում է նաեւ, որ այդ ամենի պատշաճ իրականացման համար քրեակատարողական հիմնարկներում համապատասխան անձինք են՝ համապատասխան դերակատարումներով։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շատ լավ։ Ցավոք, հարցերին հատկացված ժամանակը սպառվեց։ Բայց ինչպես տեսնում եք, հարցերը բազմաթիվ են։ Պրն նախարար, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Նազելի Բաղդասարյանին՝ հանդես գալու հարակից զեկուցմամբ։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Հարգելի նախագահող, հարգելի գործընկերներ, մեր շատ սիրելի հայրենակիցներ, այսօր մենք քննարկում ենք մի կարեւոր օրինագիծ, որի անհրաժեշտությունը, կարծում եմ՝ վաղուց կար եւ այսօր մենք օրենսդրական մակարդակում տալու ենք դրա լուծումը։ Ըստ էության, կարծում եմ՝ յուրաքանչյուր պետություն իր քրեական քաղաքականության մեջ պետք է արտացոլի այն մոտեցումները, որոնք տվյալ հասարակության մեջ արատավոր են, որոնց դեմ նա պատրաստ է պայքարել։ Տրամաբանորեն այս նախագիծը բխում է այն առաջնահերթություններից եւ հասարակական այն պահանջից, որը կա այսօր Հայաստանում։ Այո, այս խնդիրը կա, առկա է եւ մենք պետք է առերեսվենք այս խնդրի հետ։

Մենք այսօր ուզում ենք քրեական ենթամշակույթի դեմ պայքար ծավալել, եւ քանի որ Քրեական օրենսգրքում մինչ այժմ չեն եղել հստակ ձեւակերպումներ, որոնք այս արատավոր երեւույթները կկարողանային բացառել, սրա անհրաժեշտությունը կա։ Չենք ունեցել համապատասխան հոդվածներ եւ ստացվել է, որ տարբեր մարդկանց գործողությունները, վարքագիծը չի կարելի պատժել, չի կարելի այդ գործողություններին տալ քրեաիրավական գնահատական եւ ստացվել է, որ շատ մարդկանց մոտ եղել է թյուր կարծիք, որ նրանց գործողությունները կարող են հասնել ամենաթողության, ինչի ականատեսը մենք տարիներով եղել ենք։ Գոնե ես ծնվել եւ մեծացել եմ մի այնպիսի քաղաքում, որտեղ տարիներ շարունակ քրեական հեղինակություններն ապօրինություններ են արել հրապարակայնորեն՝ սպանություններ, հանցագործություններ եւ սերտաճած են եղել իշխանությունների տարբեր մակարդակներում։ Մենք բոլորս պարզ տեսել ենք, որ Հայաստանում ընտրական գործընթացներում քրեական ենթամշակույթ կրող անձինք ունեցել են ուղղակի ազդեցություններ, ընտրական գործընթացներում իրենց դերակատարություններն ապահովել են, եւ սա է պատճառը, որ երկրի ղեկավարության ամենաբարձր մակարդակով լոյալություն են ցուցաբերել իրենց հանդեպ։ Այո, այսօր մենք ունենք զրո հանդուրժողականություն այս երեւույթի նկատմամբ եւ, այո, սա պետք է ամրագրված լինի Քրեական օրենսգրքում։ Քրեական ենթամշակույթի բարձրագույն կարգավիճակ ստացող անձինք, այսինքն՝ այդ անձը, ով ստանում է, պահում է կամ կրում է այդ կարգավիճակը, քրեական ենթամշակույթի խմբավորում ստեղծելը, ղեկավարելը, նրան հարելը, ներգրավելը նաեւ այդ ենթամշակույթի անդամներին դիմելը պետք է քրեորեն պատժվի։

Մենք այս մոտեցումով եւս մեկ անգամ հաստատում ենք մեր քաղաքական կամքը, եւ որեւէ մեկը թող չփորձի այս դաշտում այլ մոտեցումներ բերել։ Ցավոք սրտի, այս արատավոր երեւույթը ներթափանցել է հասարակության տարբեր ոլորտներ, մասնավոր սեկտոր, ընդհուպ, միայն մասնավոր սեկտորով չենք եզրափակում, պետական համակարգ։ Եվ ցավում եմ, որ կան պատգամավորներ, ովքեր կարծում են, որ այս երեւույթն արդիական չէ։ Կան պատգամավորներ, որոնք, ցավոք, դահլիճում չեն, փորձում են հովանավորել այս երեւույթը, կան պատգամավորներ, ովքեր իրենց սուրհանդակներին, բանագնացներին փորձում են ուղղորդել եւ իրենց ենթադրությամբ կանխել որոշակի գործողություններ։ Չի ստացվելու։ Այն ամենը, ինչ եղել է, կանխվելու է եւ կանխվելու է օրենքի մակարդակում։ Ես կարծում եմ, որ այս հարցը հասարակության ամենատարբեր շերտերում բարձրացված է, եւ մեր այսօրվա մոտեցումը եւս մեկ անգամ հստակ բնորոշվում է, հետքայլ չի լինելու, գիծ ենք գծում եւ ցանկացած արատավոր երեւույթ, ցանկացած քաղաքացի, ով կփորձի այս հարթության մեջ գործ ունենալ, գործ կունենա օրենքի մակարդակում։ Ինչո՞ւ եմ սա ես մատնանշում։ Տեսեք, ստացվել է այնպես, որ տարբեր մարդիկ իրենց ազդեցություններով ապօրինի գործողություններ են իրականացրել տարիներով։ Այսինքն՝ պետության սահմանած վարքագծից շեղվել են, ունեցել են սեփական կանոնները, սեփական օրենքները, սեփական տրամաբանությունները, որոնք խաթարել են այլ մարդկանց իրավունքները։ Եվ մենք այսօր փորձում ենք սրան տալ քրեաիրավական գնահատական։ Ես տեսել եմ, որ շատ իրավաբաններ, շատ մեր գործընկերներ ասում են, որ մենք ունենք այստեղ իրավական որոշակիության խնդիր ձեւակերպումների հետ, բայց կարծում եմ՝ Սահմանադրական դատարանի երկու որոշումները հստակեցում մտցնում են եւ ասում են, որ այս խնդրի դեպքում դատական մեկնաբանությունները գալիս են լրացնելու այս բացը։ Նաեւ միեւնույն նախադեպային որոշումը, որից բխում է, որ կիրառման պրակտիկայի մեջ նույնպես կարող ենք այս խնդրին անդրադառնալ։ Հիմա շատերը փորձում են ձեւակերպումներին անդրադառնալ, թեեւ նաեւ տրված է «քրեական ենթամշակույթ կրող խումբ» եւ «քրեական ենթամշակույթի կարգավիճակի բարձրագույն աստիճանակարգ անձ» ունեցող ձեւակերպումները, բայց ես ուզում եմ մի հռետորական հարց հղել։ Այս նախագիծը երկար ժամանակ դրված է շրջանառության մեջ, հանրային քննարկման էր դրված։ Արդյո՞ք  հնարավոր չէր առաջարկություններ անել եւ եթե ինչ-ինչ ձեւակերպումներ, այնուամենայնիվ, կարծում եք, որ չէին բնորոշում եւ չէին տալիս սպառիչ պատասխան, կստանայինք այդ ամենը։ Առաջինից երկրորդ ընթերցում կարծում եմ՝ նաեւ օրենքի հեղինակները, ի դեմս արդարադատության նախարարության, պատրաստակամ են լսել եւ գործնականում փոփոխությունների ենթարկել այն մտահոգությունները, որոնք կան։ Բայց այս հարցը պետք է դիտել մեկ այլ հարթության մեջ։ Սա հստակ քաղաքական դիրոքորոշման, մոտեցումների եւ արժեհամակարգի խնդիր է։ Բնականաբար, պետաիրավական հանձնաժողովը դրական եզրակացություն է տվել, եւ ես իմ բոլոր գործընկերներին բոլոր խմբակցություններից հորդորում եմ կողմ քվեարկել։ Շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Բաղդասարյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարցերին հատկացված ժամանակը սպառվել է։ Մտքերի փոխանակության համար հերթագրում։ Արմեն Փամբուխչյան։

Ա.ՓԱՄԲՈՒԽՉՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք անչափ կարեւոր մի նախագիծ, որը, իմ խորին համոզմամբ, լուծելու է ավելի երկարաժամկետ խնդիրներ։ Այսօրեական խնդիրները, միգուցե, կշարունակեն դեռ մնալ, բայց հետագա սերունդներին մենք տալիս ենք հնարավորություն, որպեսզի իրենք զերծ մնան այն ենթամշակույթից, որը կխանգարի իրենց կյանքը, այսպես ասած, ճիշտ դասավորելուն։ Մենք՝ հետխորհրդային շրջանի ավելի վաղ սերունդն առնչվել ենք, մեծացել ենք այդ ենթամշակույթը հարող միջավայրում, սակայն ժամանակին, երեւի թե, ճիշտ ուղով ենք գնացել, ավելի տուրք ենք տվել կրթությանը, գիտելիքներին եւ այսօր հայտնվել ենք այստեղ։ Ես կարծում եմ, որ մեր սերունդը նույնպես պետք է հետեւի, այսպես ասած, մեր օրինակին եւ կարողանա ճիշտ ընտրություն կատարել։ Այս նախագծով, որը մենք պետք է ընդունենք, ես կարծում եմ՝ մենք ոչ թե մեկ, այլ մի քանի քայլ ավելի ենք անում մեր սերնդի համար եւ տալիս այն հնարավորությունը, որ իրենք իրենց սեփական կյանքը դասավորեն այն ուղղությունով, որն իրենց համար կապահովի ապագա, հստակ ապագա, սերունդների համար պիտանի ապագա եւ իրենց եւ իրենց ընտանիքների համար ապահովություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արտյոմ Ծառուկյան։

Ա.ԾԱՌՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Նախապես մեծագույն խնդրանք բոլորին, որ հարցը դիտարկենք ուրիշ հարթությունից։ Ո՞ր հարթության մասին է խոսքը։ Այսինքն՝ ինձ համար առաջնայինը, որ որեւէ ընտրանքային մեթոդ, ընտրանքային լուծում չթողնենք եւ եթե մենք խոսում ենք երեւույթի մասին եւ երեւույթի դեմ պայքարի մասին եւ օրենսդրական նախաձեռնությամբ մենք այս հարցն ուզում ենք կարգավորել, ուրեմն, պետք է բոլոր տարամեկնաբանությունները վերացնենք։ Մասնավորապես, ասենք՝ բոլորիս այսօր հասկանալի է, որ մեր Քրեական օրենսգրքում չկա որեւէ հանցագործության տեսակ, որի համար պատիժ նախատեսված չլինի։ Հիմա ինձ համար, պրն նախարար, ես նույնիսկ չուզեի արձագանքել, որովհետեւ դուք, երեւի, շատ մասնագիտորեն եք մեկնաբանում, ինձ համար պարզ չէ եւ, վստահ եմ՝ հանրության լայն հատվածի համար էլ պարզ չէ ձեր պատասխանը։ Շատ մասնագիտական եք, երեւի, պատասխանում։ Ինձ համար այս պահին էլ անհայտ է այն ձեւակերպումը՝ ի՞նչ է նշանակում քրեական ենթամշակույթ, ի՞նչ է նշանակում քրեական ենթամշակույթ կրող խմբավորում, հստակ մեկնաբանված չէ։ Մեջը գնահատողական կատեգորիաներ են, որոնք վերապահված են, ասենք, քննչական մարմնին, թե քննչական մարմինն այդ հզոր գործիքը ստանալու դեպքում ո՞նց է կիրառելու, այդ նույն այսօր, ենթադրենք՝ «Իմ քայլ»-ն է իշխանություն, վաղն ուրիշ քաղաքական ուժ կգա իշխանության եւ այլն, ո՞նց է այդ գործիքն օգտագործելու։ Նույն ընտրական գործընթացների մասին, եթե խոսում ենք, այո, ճիշտ եք ասում, տիկին Բաղդասարյան, ընտրական գործընթացների մասին, ըստ մամուլի լուրերի, ըստ ՏՎԾ-ի կասեցրած լիազորությունները ժամանակավոր դադարեցրած ղեկավարի՝ այդ պրոցեսները երկար շարունակվել են։ Դրա համար եմ ասում, որպեսզի մենք համակարգային լուծում տանք, որպեսզի այնպես չլինի, որ իքս մարդուն համարեն այդ ենթամշակույթ կրող, իգրեկ մարդուն, որը նույն կարգավիճակում է, չհամարեն, ես չեմ համարում ճիշտ, որ մենք այդ լիազորությունը թողնենք քննչական մարմնին, այդ գործիքը տանք իրենց, իրենք էլ դա օգտագործեն որպես մտրակ, ում պետք է՝ կալանավորեն, ում պետք է՝ չէ։ Հիմա մենք նույն ձեւով նայում ենք, ասենք՝ այն մարդիկ, ովքեր նախկինում կալանավորված են եղել կամ դատապարտված են եղել։ Դաջվածքի հետ կապված, ասենք՝ հիմա բոլորս էլ գիտենք, կա դաջվածքի տեսակ, որը, չգիտեմ, բանակային տարիներին մարդիկ արել են կամ քրեակատարողական հիմնարկում արել են։ Մենք մեր հանդեպ պետք է ազնիվ լինենք։ Հիմա, պրն նախարար, այդ մարդիկ համարվելո՞ւ են այդպիսիք, թե՞ չէ։ Եթե համարվելու են, եկեք հիմիկվանից իրենց ասենք, որ վերացնեն այդ ամեն ինչը։ Կամ, չգիտեմ, հազար ձեւով բան կա։ Դրա համար ես ձեզ խնդրում եմ՝ պարզ, հասկանալի լեզվով ասեք ո՞ր ձեւով է, որ՞ն է համարվելու, ո՞րը չի համարվելու, որ մարդիկ իմանան ինչ անեն՝ հանո՞ւմ են, թե՞ չէ։ Նույն այդ բակայինը լրիվ այդ նույն կոնտեքստում է։ Հիմա վաղը, ես մասիվի բնակիչ եմ, վաղն իմ բակային ընկերությունն ընտրությունների ժամանակ դիտվելո՞ւ է խմբավորում, թե՞ ոչ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Տարոն Սիմոնյան։

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, խնդիրը բազմաշերտ է, պետք է բոլոր շերտերին անդրադառնանք։ Տեսեք, ես հանցավոր համագործակցության տեսակ եմ համարում նաեւ քրեական ենթամշակույթի խմբավորում ստեղծելը եւ, բնականաբար, այս դահլիճում չկա որեւէ մեկը եւ չի կարող որեւէ մեկը, որը համաձայն է, որ հանցագործությունը Հայաստանում ծաղկի։ Բայց մենք այնպիսի իրավական որոշակիություն պետք է դնենք, որ որեւէ ձեւով չխաթարենք այլ անմեղ անձանց վարքագծի հետ կապված քրեական հետապնդում սկսելը։ Ես դատախազություն հարցում էի արել՝ իմանալու համար, թե վերջին երեք տարում հանցավոր համագործակցության հոդվածով քանի գործ է հարուցվել։ Վերջին երեք տարում երկու գործ է հարուցվել, եւ այդ ընթացքը տրամաբանական ավարտին չի հասցվել։ Այսինքն՝ եղածը մենք չենք օգտագործում, մի հատ էլ էլի մեռելածին հոդված ենք գրում, որ էլի չօգտագործենք։

Իրավական որոշակիության հետ կապված՝ մի քանի օրինակ բերեմ, որ խնդրահարույց են։ Եթե սրանք պատասխան չստանան, լուրջ պրոբլեմ ունենք։ Տեսեք, գրել են՝ բաձրագույն կարգավիճակ տալ, ստանալ, պահանջել։ Նախ՝ բարձրագույն կարգավիճակը ո՞րն է։ Միջին կարգավիճակներ էլ կա՞ն, ընդհանրապես։ Մենք ունենք 2 կարգավիճակ ձեր գրած տրամաբանությամբ՝ մասնակից եւ բարձրագույն կարգավիճակ ունեցող։ Եթե բարձրագույն կարգավիճակ եք գրում, նշանակում է՝ միջանկյալ կարգավիճակներ եւ աստիճանակարգումներ կան։ Եթե այդպիսիք կան, ձեր հոդվածում գրված չէ, թե դրանք ինչպիսի հետեւանքներ պետք է առաջացնեն։ Ես, օրինակ՝ շատ դեպքերում ճշմարտության բացահայտման դասախոսություններ եմ կարդում, ընկերներիս հետ ճշմարտության բացահայտման ուղիներ ենք մշակում եւ այլն։ Մեկ էլ՝ մի օր հանկարծ՝ քրեական հեղինակություն ունեցող մարդիկ որոշում են, որ ճշմարտության բացահայտման իմ ուղին բավականին հարգանքի է արժանի եւ ինձ տալիս են բարձրագույն կարգավիճակ, ձեր գրածով ես միանգամից ընկնելու եմ այդ հոդվածի տակ՝ բարձրագույն կարգավիճակ ստանալ, եթե դա չի ստանում, «ստանալ» բառը պետք է փոխեք «ընդունել» բառով։ Այսինքն՝ տրիվիալ տրամաբանական իրավական որոշակիության հարցեր կան, որոնք պետք է լուծվեն։ Ավելին, գրել եք բնորոշման մեջ քրեական ենթամշակույթի հետ կապված, որ դա այն վարքագծի կանոններով առաջնորդվելն է, որոնք չեն համապատասխանում պետության կողմից սահմանվածին։ Հազար անգամ ներողություն, ՀՀ քաղաքացիները կարող են կատարել այնպիսի գործողություններ, որոնք արգելված չեն օրենքով, ոչ թե որոնք համապատասխանում են օրենքին։ Այսինքն՝ վարքագծի բարոյաէթիկական բոլոր կանոնները պետք է տանենք համապատասխանեցնե՞նք օրենքին։ Ոչ, մեր օրենսդրությունը պահանջում է, որ դրանք, պարզապես, չհակասեն օրենսդրությանը։ Նաեւ մեր խմբակցության անունից ելույթ ունեմ, կշարունակեմ այդ ժամանակ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Անդրանիկ Քոչարյան։ Պրն Քոչարյան, կհասցնե՞ք։ Այդ դեպքում՝ ընդմիջումից հետո։ Ընդմիջում մեկ ժամ։


Ժամը 14:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ
 
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, շարունակում ենք մեր աշխատանքները: Հիշեցնեմ, մենք երեկ քննարկեցինք Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի անդամի ընտրության հարցը: Այսօր տեղի է ունեցել գաղտնի քվեարկություն: Քվեարկության արդյունքները ներկայացնելու համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում հաշվիչ հանձնախմբի նախագահ պրն Վահագն Հովակիմյանին:

Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-ԱԺ հարգելի նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ձեզ եմ ներկայացնում քննարկության արդյունքներով կազմված արձանագրությունները:

Առաջին արձանագրությունը թվագրված է 55, այսինքն` թվով 55-րդ արձանագրությունն է, եւ այսպես. ԱԺ հաշվիչ հանձնախումբը, նախագահությամբ Վահագն Հովակիմյանի, քարտուղարությամբ Արփինե Դավոյանի, անդամներ Սիսակ Գաբրիելյանի, Քրիստինե Պողոսյանի, Մարիա Կարապետյանի, Իվետա Տոնոյանի եւ Սրբուհի Գրիգորյանի արձանագրում է. Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի անդամի պաշտոնում ընտրվելու համար Կառավարությունն առաջադրել էր Լիլիթ Ալեքսանյանի թեկնածությունը: Նրա ազգանունն ընդգրկվել է գաղտնի քվեարկության քվեաթերթիկում: ԱԺ 132 պատգամավորներից քվեարկությանը մասնակցել է 102-ը: Բացելով գաղտնի քվեարկության քվեատուփը՝ ժամանակավոր հաշվիչ հանձնախումբը պարզեց` քվեատուփում առկա է 102 քվեաթերթիկ, որոնցից անվավեր ճանաչվեց 2-ը: Ձայները բաշխվել են հետեւյալ կերպ. կողմ` 85, դեմ` 15:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Որոշումն ընդունվել է: Շնորհավորում ենք:

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-Թվով 56-րդ արձանագրությունը: ԱԺ հաշվիչ հանձնախումբը, նախագահությամբ Վահագն Հովակիմյանի, քարտուղարությամբ Արփինե Դավոյանի, անդամներ Սիսակ Գաբրիելյանի, Քրիստինե Պողոսյանի, Մարիա Կարապետյանի, Իվետա Տոնոյանի եւ Սրբուհի Գրիգորյանի արձանագրում է. Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի անդամի պաշտոնում ընտրվելու համար «Իմ քայլը» կառավարող խմբակցությունն  առաջադրել էր Էդգար Շաթիրյանի թեկնածությունը: Նրա ազգանունն ընդգրկվել է գաղտնի քվեարկության քվեաթերթիկում: ԱԺ 132 պատգամավորներից քվեարկությանը մասնակցել է 102-ը: Բացելով գաղտնի քվեարկության քվեատուփը, ժամանակավոր հաշվիչ հանձնախումբը պարզեց` քվեատուփում առկա է 102 քվեաթերթիկ, որոնցից անվավեր ճանաչվեց ոչ մեկը: Ձայները բաշխվել են հետեւյալ կերպ. կողմ` 96, դեմ` 6:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Որոշումն ընդունվել է: Շնորհավորում ենք:

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-ԱԺ հաշվիչ հանձնախումբը, նախագահությամբ Հովակիմյանի, քարտուղարությամբ Դավոյանի, անդամներ Գաբրիելյանի, Պողոսյանի, Կարապետյանի, Տոնոյանի եւ Գրիգորյանի արձանագրում է. Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի անդամի պաշտոնում ընտրվելու համար «Բարգավաճ Հայաստան» ընդդիմադիր խմբակցությունն առաջադրել էր Նարեկ Համբարձումյանի թեկնածությունը: Նրա ազգանունն ընդգրկվել է գաղտնի քվեարկության քվեաթերթիկում: ԱԺ 132 պատգամավորներից քվեարկությանը մասնակցել է 102-ը: Բացելով գաղտնի քվեարկության քվեատուփը՝ ժամանակավոր հաշվիչ հանձնախումբը պարզեց` քվեատուփում առկա է 102 քվեաթերթիկ, որոնցից որեւէ մեկն անվավեր չի ճանաչվել: Ձայները բաշխվել են հետեւյալ կերպ. կողմ` 71, դեմ` 31:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Որոշումն ընդունվել է: Շնորհավորում ենք:

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-Հաջորդ արձանագրությունը: ԱԺ հաշվիչ հանձնախումբը, նախագահությամբ Հովակիմյանի, քարտուղարությամբ Դավոյանի, անդամներ Գաբրիելյանի, Պողոսյանի, Կարապետյանի, Տոնոյանի եւ Գրիգորյանի արձանագրում է` Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի անդամի պաշտոնում ընտրվելու համար «Լուսավոր Հայաստան» ընդդիմադիր խմբակցությունն  առաջադրել էր Հայկուհի Հարությունյանի թեկնածությունը: Նրա ազգանունն ընդգրկվել է գաղտնի քվեարկության քվեաթերթիկում: ԱԺ 132 պատգամավորներից քվեարկությանը մասնակցել է 102-ը: Բացելով գաղտնի քվեարկության քվեատուփը, ժամանակավոր հաշվիչ հանձնախումբը պարզեց` քվեատուփում առկա է 102 քվեաթերթիկ, որոնցից որեւէ մեկն անվավեր չի ճանաչվել: Ձայները բաշխվել են հետեւյալ կերպ. կողմ` 90, դեմ` 12:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Որոշումն ընդունվել է: Շնորհավորում ենք:

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Վ.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ

-Եվ վերջին արձանագրությունը: ԱԺ հաշվիչ հանձնախումբը, նախագահությամբ Հովակիմյանի, քարտուղարությամբ Դավոյանի, անդամներ Գաբրիելյանի, Պողոսյանի, Կարապետյանի, Տոնոյանի եւ Գրիգորյանի արձանագրում է. Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի անդամի պաշտոնում ընտրվելու համար ԲԴԽ-ն առաջադրել է Արամայիս Փաշինյանի թեկնածությունը: Նրա ազգանունն ընդգրկվել է գաղտնի քվեարկության քվեաթերթիկում: ԱԺ 132 պատգամավորներից քվեարկությանը մասնակցել է 102-ը: Բացելով գաղտնի քվեարկության քվեատուփը՝ ժամանակավոր հաշվիչ հանձնախումբը պարզեց` քվեատուփում առկա է 102 քվեաթերթիկ, որոնցից մեկը ճանաչվեց անվավեր: Ձայները բաշխվել են հետեւյալ կերպ. կողմ` 85, դեմ` 16:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Որոշումն ընդունվել է: Շնորհավորում ենք:

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Շնորհակալություն պրն Հովակիմյան, փաստորեն, ԱԺ-ն հավանության քվե տվեց բոլոր 5 թեկնածուներին: Այժմ ունենք Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողով, եւ նրա անդամներին արդյունավետ գործունեություն եմ մաղթում:

Մենք շարունակում ենք քննարկել Կառավարության կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ «Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Մեր աշխատանքներն ընդմիջեցինք մտքերի փոխանակության փուլում: Ելույթի հերթը Անդրանիկ Քոչարյանինն է: Համեցեք:

Ա.ՔՈՉԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Մեծարգո ԱԺ նախագահ, հարգելի գործընկերներ, խոսքս ուզում եմ սկսել հայտնի ֆիլմի արտահայտությամբ. «Վոռ դոլժեն սիձեծ վ տյուրմե»: Ըստ էության, ի՞նչ է նշանակում գող. ավազակ, ուրիշի ունեցածը թաքուն հափշտակող եւ խարդախությամբ յուրացնող: Նման նշանակություն ունեցող բառով բնութագրվող որեւէ անձ չի կարող համարվել հեղինակություն: Տարիներ շարունակ այսօրինակ բնորոշումը ստացվել է «քրեական հեղինակություն», «հարց լուծող», ճշտով տղերք հասկացությունների հետ: Պետության օրենքների սահմաններից դուրս ոչ ոք ու ոչինչ հարց լուծել չի կարող:

Այս երեւույթը սերում է դեռեւս խորհրդային տարիներից, երբ ազգերի հայր Ստալինի կողմից նմանատիպ բանդաների ձեւավորումը որոշակի մարդկային խմբեր կառավարելի դարձրեց, իսկ հայաստանյան իրականության մեջ դրանց կշիռը, հատկապես, բարձրացավ նախկինում ընտրական գործընթացներում նրանց կողմից անվերապահորեն մատուցված ծառայությունների արդյունքում: Վերոնշյալ բանդաները ժամանակին իրենց կանոններով լուծել են միայն իրենց շրջապատին վերաբերող հարցերն ու խնդիրները, սակայն այժմ ոչ միայն հասարակության շրջանում են ազդեցություն ունենում, այլեւ փորձ են անում իրենց կամքը թելադրել քաղաքական իրադարձությունների ու զարգացումների ուղղությամբ:

Աստիճանաբար քաոսի վերածված քրեական ենթամշակույթն անկանոն կերպով տարիների ընթացքում թափանցել է նաեւ քաղաքական կառավարման դաշտ. եթե ոչ ուղղակիորեն, ապա, գոնե, քրեական աստիճանակարգության բարձր կարգավիճակ ունեցող անձանց կողմի հաստատված նշանակումների տեսքով: Վերջիններս էլ իրենց հերթին ներկայացել են որպես օրենքով գողերի շահերի պաշտպաններ քաղաքական հարթակներում: Այս տեսակի իրողությունները խարխլում են պետության հիմքերը, իսկ նոր Հայաստանում դրանք ուղղակիորեն մերժված են եւ տեղ չունեն:

Միաժամանակ ձերբազատվել է պետք նաեւ քրեական հեղինակությունների՝ պետական համակարգի սպասարկումներից եւ հարված հասցնել նրանց, ովքեր հանդիսանում են տվյալ ավանդույթների ու համակարգի օժանդակողները:

Նախագծով շոշափելի փոփոխություններ են ակնկալվում քրեակատարողական հիմնարկներում, որոնց կառավարումը բավականին երկար ժամանակ անմիջականորեն իրականացվել է քրեական հեղինակությունների կողմից, որտեղ նրանք ունեցել են անսահմանափակ արտոնություններ:

Բացի քրեակատարողական հիմնարկներից, քրեական խմբավորումների միջոցով կառավարման մոդելը վերջին տարիների ընթացքում արդիական էր դարձել նաեւ մեր բանակային կառույցներում, եւ այնքան էր արմատացել, որ, հրամանատարական կազմից բացի, բանակում եւս ոմանք փորձում էին հարցեր լուծել, սակայն նմանատիպ բարքերը, բարեբախտաբար, նահանջել են` իրենց տեղը զիջելով առողջ արհեստակարգին եւ կանոնակարգված միջանձնային հարաբերություններին:

Այս ամենից զատ, երկար տարիների կտրվածով, նսեմացվել են ոստիկանության պարտականությունները, քանի որ եղել են համապատասխան քաղաքական հրահանգներ, որոնք սահմանափակել են համակարգի բնականոն աշխատանքների իրականացումը եւ առանց բացառությունների օրինականության ապահովումը:

Այս առումով՝ նախագիծը ոչ միայն ողջունել է պետք, այլ առավելագույն ջանքեր պետք է ներդրվեն՝ այդ հանցավոր երեւույթները վերջնականապես հասարակության միջից արմատախիլ անելու եւ դրա գոյությունը բացառելու նպատակով:

Օրենքի նախագիծը լրամշակելու նպատակով առաջարկում եմ նաեւ դիտարկել ոչ միայն սեփականության իրավունքով պատկանող, այլեւ ազատորեն տիրապետվող գույքի պարտադիր բռնագանձման տարբերակը եւս, իսկ որպես հանցավոր բանդաների դեմ արդյունավետ պայքար մղելու լավագույն մոդել կարելի է դիտարկել Իտալիայում նախորդ դարի 90-ականներին Ջովաննի Ֆալկոնեի կողմից գլխավորած հանձնաժողովը: Չնայած հանձնաժողովի անդամների ունեցած ճակատագրերին, գիտեք, նրանց բոլորին, մեծամասամբ, պայթեցրեցին, այնուամենայնիվ, Իտալիան գրանցեց նշանակալի հաջողություններ, որոնք մինչեւ այժմ էլ պահպանում են իրենց դիրքերը:

Ամփոփելով ասվածը՝ պետք է նշել, որ ակնածանքի արժանի իրական հեղինակությունները պետք է կերտվեն առաջին հերթին` բանակում, իրավապահ ողջ համակարգում, գիտության, կրթության, մշակույթի, սպորտի եւ այլ բնագավառներում՝ հայրենիքին անմնացորդ նվիրումի, անբասիր ծառայության, օրինապաշտության եւ կատարյալ վարքի հիմնաքարերով: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հովիկ Աղազարյան:

Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, իսկապես, շատ կարեւորագույն հարց ենք մենք քննարկում: Քրեական մշակույթը կարելի է համարել մեր հասարակության մեջ գոյություն ունեցող մի հիվանդություն, հիվանդության տեսակ, որը պետք է բուժվի, բայց, քանի որ այդ հիվանդությունը գալիս է, ինչպես նշեց իմ գործընկեր Անդրանիկ Քոչարյանը, դեռ վաղուցվա ժամանակներից, հետեւաբար՝ այն ուժեղ արմատներ ունի, եւ հետեւաբար՝ պետք է խորանալ այդ արմատների մեջ նաեւ, որպեսզի պատճառները հասկանանք, թե ինչի համար, ինչ պատճառներով իրենք գոյություն ունեն եւ այդքան կենսունակ են:

Իմ համեստ կարծիքով՝ պատճառներից մեկն այն է, որ մեր հայրենակիցները, ժողովուրդը, տարիների ընթացքում վստահության փոքր գործակից ունեն մեր դատաիրավական համակարգի նկատմամբ, եւ հետեւաբար՝ եթե հաշվի առնենք, առավել եւս, թե ինչպիսի հարցերի շրջակայք է քննարկվում այդ ենթամշակույթը կրող անձանց շրջապատում, կտեսնենք, որ դա շատ դեպքերում պայմանավորված է դատական համակարգի նկատմամբ վստահության ցածր գործակցով, եւ հետեւաբար՝ մարդիկ իրենց հարցերը լուծելու համար դիմում են տարբեր անօրինական ճանապարհների:

Իմ խնդրանքը, կոչը բոլորիս` որպեսզի այս խնդիրը կիրարկվի այնպես, ինչպես մենք ցանկանում ենք, մենք պետք է առավելագույնս արագ ժամանակահատվածում իրականացնենք նաեւ դատաիրավական համակարգում բարեփոխումներ, որպեսզի դրանք զուգորդելով՝ կամաց-կամաց արմատախիլ անենք այս բացասական երեւույթը, որ գոյություն ունի մեր հասարակության մեջ: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Գեւորգ Պետրոսյան:

Գ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: Հարգելի գործընկերներ, «Բարգավաճ Հայաստան» խմբակցության դիրքորոշումը հետեւյալն է. պատասխանատվություն բացառապես արարքի համար, ընդ որում, հանրորեն վտանգավոր արարքի համար, իսկ այդ դիրքորոշումը բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի բովանդակությունից: Այստեղ խոսվեց իրավական որոշակիության մասին: Նախագծում բաց են այդ հարցերը: Ի՞նչ է նշանակում, ասենք` բարձրագույն աստիճանակարգություն, եթե դա կա, պետք է լինի միջին, կրտսեր կամ բարձրաստիճան աստիճանակարգություն ո՞վ է տալիս, ո՞վ է այս հանցակազմի սուբյեկտը, պրն նախարար:

Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի 9-րդ հոդվածն ուղղակիորեն սահմանում է, որ յուրաքանչյուր ոք ունի չհիմնավորված մեղադրանքից, կամայական մեղադրանքից պաշտպանվելու իրավունք, իսկ կամայականություն դրսեւորվում է այնտեղ, որտեղ կա իրավական անորոշություն: Ես մեկընդմիշտ ասում եմ, եւ այստեղ որեւէ մեկը, խնդրում եմ, չեմ սպառնում, իրավունք չունեմ, խնդրում եմ, ուղղակի, արտահայտություններ հնչեցին, թե իբր՝ ով այս նախագծին դեմ է, ուրեմն, ինքը հովանավորում է:

Բացարձակապես, մենք միշտ ասել ենք եւ ասում ենք, որ հանցագործը պետք է պատժվի, բայց մարդը պետք է պատժվի իր արարքի համար: Կամ ասում է` «կարգավիճակը պահպանել»: Հիմա, այդ մարդն ասում է` ես չեմ ուզում այդ կարգավիճակը: Էդ ո՞վ է որոշում՝ ինքը պահպանեց... Կամ՝ մեկը հելնի, իրենց պատուհանից հայտարարի, ասի` ես բարձրաստիճան կարգավիճակ եմ զբաղեցնում, ուրեմն, մենք մեխանիկորեն տանենք, իրեն ազատազրկե՞նք: Այս իրավական որոշակիության խնդիրները լուծեք, հարգելի պրն նախարար, եւ մենք նորից մնում ենք այն կարծիքին, որ այո, հանցավորության դեմ պայքարը պետք է լինի միշտ, հետեւողական, ամենօրյա, ամեն վայրկյան, բայց լինի արդարացի եւ հիմնավորված:

Եվ, հետո, քրեական ենթամշակույթ... Եթե մի բան ունի «ենթա», ուրեմն պետք է ունենա հիմնական, օրինակ` համակարգն ունի ենթահամակարգ, կառուցվածքն ունի ենթակառուցվածք,  վարձակալն ունի ենթավարձակալ, հիմա, ո՞րն է, այդ ի՞նչ մշակույթ է, որի «ենթա»-ն էլ քրեական է, այսինքն` եթե կա մի մշակույթ, նշեիք՝ դա գողակա՞ն աշխարհի մշակույթն է, դա, չգիտեմ, ո՞ր աշխարհի, իսկ եթե դա ընդհանուր մշակույթի մի մասն է, ուրեմն նշանակում է, որ մենք ուզում ենք առանց հանցավոր արարքի դատել մեր երկրում չգրանցված մշակութային գործիչներին:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սերգեյ Բագրատյան: Հանո՞ւմ եք: Նիկոլայ Բաղդասարյան:

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, մեծարգո նախագահ, 2 րոպեն շատ կարճ է այս նախագծի վերաբերյալ խոսելու համար, բայց փորձեմ հպանցիկ անցնել՝ որոշակի մտքերին արտահայտված, եւ ասեմ, պրն նախարար, ինչի հետ ես հիմնականում համաձայն չեմ, մնացածը գրավոր կներկայացնեմ: Նախ` մեր գործընկերները ներկայացրեցին, թե ի՞նչ է իրենից ներկայացնում քրեական աստիճանակարգ, բարձրագույն կարգավիճակ ունեցող անձ: Այս օրենքում հստակ սահմանված է, թե դա ինչ է ներկայացնում: Կարծում եմ` այստեղ չի այս օրենքի խնդիրը, եւ ներկայացվեց նաեւ, հռետորաբանական հարցադրում արվեց, թե ո՞վ է այն անձը, որ շնորհում է այդ կարգավիճակը: Այն սուբյեկտները, ովքեր շնորհում են, այդ նույն կարգավիճակ ունեցող անձինք են, այսինքն` այստեղ էլ չի խնդիրը, որը որոշակիության խնդիր է, որը բարձրաձայնվում է:

Ես ուզում եմ հպանցիկ անդրադառնալ, թե 220 հոդվածում ինչի հետ համաձայն չեմ, պրն նախարար: Համաձայն չեմ, որ դուք դասել եք նույն վտանգավորության աստիճանի բանդայի մասնակցությունը կամ բանդայի կողմից կատարվող հարձակումների մասնակցելը: Տեսեք, քրեական իրավունքում անգամ, խորհրդային ժամանակաշրջանում բանդայի կողմից կատարվող հարձակումներին մասնակցելը միշտ հանրորեն ավելի վտանգավոր էր, քան, ուղղակի, մասնակցությունը: Ուղղակի, մտնելով բանդա՝ անձին չի կարելի հավասարեցնել այն անձի հետ, ով հարձակում է կատարում: Եթե անգամ դուք տեսնում եք, որ առաջին հոդվածը ծանր է այս արարքի համար, բերեք առաջին հոդվածից պրիմ մեկ հոդված առանձնացնենք, բայց չնույնականացնենք: Մասնակցել, այսինքն` անձը ոչինչ չի անում, մասնակցում է, եւ անձը փաստացի հարձակում է կատարում: Այդ արարքները չնույնականացնենք եւ պատիժն այդ աստիճան չմեղմացնենք հարձակման դեպքում: Եվ, ճիշտ հակառակը, համամիտ չեմ, որ պաշտոնական դիրքն օգտագործելով, այսինքն` պաշտոնյա անձին հավասարեցնենք քրեական աստիճանակարգում բարձրագույն կարգավիճակ ունեցող անձի հետ: Սա երրորդ մասն է:

Նույն տրամաբանությամբ եմ ասում, որ պատժվում է ազատազրկմամբ 12-ից մինչեւ 20 տարի, այսինքն` պաշտոնատար անձին համաձայն չեմ հավասարեցնել օրենքով գողի հետ, այդ նույն հանցագործությունը կատարելով, եթե տեսնում ենք, որ որակավորող հատկանիշ պետք է տեղադրենք, ապա բերենք երկրորդ մասին մի պրիմ ավելացնենք եւ այդտեղ տեղավորենք, բայց չհավասարեցնենք:

Քանի որ ժամանակս սպառվել է, ես անչափահասներին եւ մնացածին հանցագործության մեջ ներգրավվելու՝ այդ 12-ից 20 տարի պատժի հետ կապված՝ գրավոր կներկայացնեմ իմ դիտարկումները:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սուրեն Գրիգորյան:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Բաղդասարյանի հետ համաձայն եմ, 2 րոպեն, իրոք, շատ կարճ է՝ այս նախագծի վերաբերյալ համապարփակ կարծիք ներկայացնելու համար, դրա համար` ընդհանուր գծերով:

Որոշակիության մասով. ես, ընդհանուր առմամբ, գտնում եմ, որ մենք մեզ փորձում ենք խաբել, երբ որ ասում ենք, թե չենք հասկանում, թե ինչի մասին է այսօր խոսքը, որովհետեւ, անգամ մենք մեր խոսքում ենք մեզ մատնում, որ մենք լավ էլ հասկանում ենք՝ ինչի՞ մասին է խոսքը, որովհետեւ, օրինակ` եթե գրված է «քրեական աստիճանակարգության բարձրագույն կարգավիճակ», բա, ո՞նց ստացվեց, որ ինչ-որ մեկը խոսեց օրենքով գողերի մասին: Այստեղ նման բան կա՞ գրած: Բա, ինչո՞ւ խոսեցինք օրենքով գողերի մասին, եթե սա անհասկանալի հասկացություն է, եթե չենք հասկանում, որ սրա տակ, կենցաղային լեզվով ասած, հենց այդ հասկացությունն է թաքնված, կամ ուրիշ բան ասեմ, որ ասում են` դիմելը ո՞րն է: Ուզում եմ հասկանալ` «աբրաշչատ լինել» պետք է գրված լինե՞ր, որ հասկանայինք` ինչի՞ մասին է խոսքը:

Ասածն այն է, ժողովուրդ ջան, եկեք մենք մեզ չխաբենք, օրենքները հասարակական հարաբերությունների կարգավորմանն ուղղված նորմեր են, եւ երբ կան հասարակական հարաբերություններ, եւ բոլորս գիտենք, որ դրանք կան, եկեք չձեւացնենք, որ դրանք չկան, եւ չխորշենք դա փորձել կարգավորել: Հիմա, եթե կան որոշակիության առումով մտավախություններ, եթե գաղափարին կողմ է առանձին պատգամավոր, ես չեմ առանձնացնում որեւէ ֆրակցիա, առանձին պատգամավոր կարգավորման գաղափարին կողմ է, բայց ձեւակերպումներն են խնդիրը, ո՞ւր են առաջարկները: Այս օրենքի հանրային քննարկման ժամանակ, երբ e-draft.am-ում դրվում է, ինչ-որ մեկն աշխատանքային քննարկում իրականացրե՞լ է: Գոնե, հիմա` առաջինից երկրորդ ընթերցում, խնդրում եմ տվեք առաջարկներ, այլապես հայտարարել, որ սա որոշակիության խնդիր ունի, բայց որեւէ առաջարկ չանելը, ըստ էության, կարող է կասկածի տեղիք տալ, որ գաղափարի հետ էլ համաձայն չէ կոնկրետ պատգամավորը, իսկ եթե գաղափարի հետ համաձայն չէ, հստակ հայտարարում եմ. ՀՀ-ում ընդհանուր վարքագծի կանոններ եւ հարկադրանքի միջոցներ, այդ թվում՝ օրինական կոշտ ուժ կիրառելու միակ սուբյեկտը ՀՀ-ն է, պետությունն է, իշխանություններն են, որոնք ձեւավորվում են ազատ, անկախ ընտրություններով: Պետություն պետության մեջ չի կարող լինել եւ չի լինելու: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ռուբեն Ռուբինյան:

Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, իրավական որոշակիության վերաբերյալ քննադատությունները, իրականում ունեն շատ հստակ պատասխան, եւ որոշակիության որոշակի բացակայությունը կոմպենսացվում է հստակ դատական պրակտիկայով, եւ սա բխում է ՍԴ-ի դիրքորոշումից, ՄԻԵԴ-ի նախադեպային որոշումներից: Մենք նաեւ ականատես ենք եղել որ հետխորհրդային տարածքի այլ երկրներում սա խնդիրներ չի առաջացրել, սակայն ԲՀԿ պատգամավոր Գեւորգ Պետրոսյանն իր ելույթում ցույց տվեց այս քննարկման իրական մեխը:

Իրականում այնքան էլ անկեղծ չեն մեր գործընկերները, երբ խոսում են իրավական որոշակիության բացակայության, այսինքն` երբ օգտագործում են այդ հակափաստարկը, որովհետեւ, փաստացի, եթե դատենք պրն Պետրոսյանի ելույթից, խնդիրը ոչ թե որոշակիությունն է, այսինքն` եթե լիներ որոշակիություն, միեւնույն է՝ ԲՀԿ-ն դեմ էր լինելու, որովհետեւ, ցիտում եմ. «ԲարգավաՃ Հայաստան» խմբակցությանը կողմ է պատասխանատվությանն արարքի համար»: Սրա մասին նաեւ այլ բառերով խոսել էր «ԲարգավաՃ Հայաստան» խմբակցության մեկ այլ պատգամավոր` Վարդան Ղուկասյանը, որը, մասնավորապես, ասել էր, որ, ըստ իրեն, եւ ենթադրում եմ նաեւ, եթե չի եղել հերքում, ըստ «ԲարգավաՃ Հայաստան» խմբակցության` գողերից խելոք աշխարհի երեսին չկա, որ ինքը հարգում է ճշտով ապրող մարդկանց եւ, «բա, հո չե՞նք նստեցնելու, պետք է կոնկրետ արարք լինի, որ նստի»: Այսինքն` ի՞նչ է նշանակում. փաստացի, կան մարդիկ, եւ բոլորս գիտենք՝ ովքե՞ր են այդ մարդիկ, կա մարդկանց մի կատեգորիա, որոնք անվանվում են օրենքով գողեր: Վստահաբար, Հայաստանում գրեթե բոլորը գիտեն՝ ովքեր են օրենքով գողերը, ովքեր են, այսպես կոչված, քրեական հեղինակությունները, ովքեր են զոն նայողները եւ այլն, եւ ըստ Վարդան Ղուկասյանի՝ նորմալ է, որ բոլորն իմանան՝ ի՞նչ է դա, բոլորն իմանան՝ ի՞նչ է դա նշանակում, բոլորն իմանան, որ այդ անձինք ղեկավարում են քրեական խմբավորում, բայց ինչ է, թե իրենք մի հատ արարքով կոնկրետ չեն բռնվել, դա նորմալ է, իրենք դառնում են քյասիբներին տիրություն անող մարդիկ:

Սա է ամբողջ խնդիրը: Մենք չենք կարող ամբողջ հասարակությամբ կույր լինել, մենք չենք կարող հանդուրժել, որ մարդիկ կարող են բաց հայտարարել կամ մարդկանց մասին բաց խոսվել, որ իրենք քրեական հեղինակություն են, բոլորն իմանան, որ իրենք զբաղվում են քրեական գործունեությամբ կամ քրեական գործունեության համակարգմամբ, եւ նրանք ոչ միայն չպատժվեն, այլ նաեւ ԱԺ-ում, ԱԺ միջանցքներում արժանանան հարգանքի խոսքերի: Սա նորմալ չէ: ՀՀ-ում կա մեկ իշխանություն, դա պետական իշխանությունն է: Չի լինելու եւ չի հանդուրժվելու ոչ մի այլ իշխանություն, ոչ մի ալտերնատիվ իշխանություն, չի լինելու ոչ մի սողանցք, եւ բոլոր սողացողները ստանալու են պատիժ: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարկ Կոնջորյան:

Հ.ԿՈՆՋՈՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, մի քանի տարի առաջ մենք նկարահանում էինք մի հաղորդում, որտեղ քաղաքացիներին դրսում հարցեր էինք տալիս, եւ առաջին հարցը հետեւյալն էր. դուք կուզենայի՞ք ապրել օրենքի երկրում, որպեսզի օրինականություն տիրի ամենուր, եւ 10-ից 10 քաղաքացիներն էլ միանշանակ ասում էին` իհարկե, մենք կուզենանք ապրել օրինական երկրում, եւ երկրորդ հարցը մենք տալիս էիք` եթե ձեր հարեւանի տանից գողություն անեն, դուք պատրա՞ստ եք դրա մասին հաղորդում տալ ոստիկանությունում, եւ, առնվազն, կեսն ասում էր` ոչ: Հետո արդեն, երբ անջատում էինք կամեռաները, իրենք ասում էին` դե, հո գործ տվող չենք: Մենք էլ հարցնում էինք` եթե ձեզանից մի բան գողանային կամ ձեր նկատմամբ ապօրինի քայլ անեին, դուք կդիմեի՞ք ոստիկանություն, էլի, ոմանք ասում էին, որ չէ, դե, չենք դիմի, բայց կասեինք թաղի լավ տղերքին, սրան-նրան, որպեսզի իրենք այդ հարցերին լուծում տան:

Հիմա, իմ կարծիքով այս օրենքի նախագիծը վերաբերում է ընդհանուր մեր եւ՛ հասարակական մթնոլորտին, եւ՛ իրավական վիճակին, եւ՛ նաեւ քաղաքական նշանակություն ունեցող կարեւորագույն հարց է, որովհետեւ մենք ասում ենք, որ ՀՀ-ում պետք է տիրի օրենքի գերակայություն: Օրենքի գերակայությունը ենթադրում է, որ ՀՀ-ում հարց լուծողը միմիայն օրենքն է, եւ օրենքով սահմանված պետական կառավարման մարմինները, այսինքն` չպետք է լինեն ալտերնատիվ հարց լուծողներ ՀՀ-ում, եւ այդ «ենթամշակույթ» եզրույթը, իմ պատկերացմամբ՝ հենց ընդհանուր գոյություն ունեցող պետական ինստիտուտներից եւ համակարգերից առանձին գործող ստվերային այն մշակույթն ու հասկացություններն ու պայմանավորվածություններն են, որոնք փորձում են փոխարինել օրենքի գերակայությանը եւ ստեղծում են, ինչպես որ իմ գործընկեր Սուրեն Գրիգորյանն ասաց, պետություն պետության մեջ, որն ինչ-որ իմաստով նաեւ պետության բացակայության, պետության թուլության, պետականազուրկ մտածողության հետեւանք է եղել, բայց մենք այսօր ունենք պետություն, մենք այսօր ունենք քաղաքացիական հասարակություն, եւ փորձում ենք կերտել, ամրացնել այդ քաղաքացիական հասարակությունը, եւ միանշանակ, այս օրենքի նախագիծը չունի այլընտրանք, միանշանակ, պետք է լինեն հստակ եւ խիստ կարգավորումներ, եւ քանի որ արդեն տերմինների մեջ էդպես խորացանք, օրենքով գողերի մասին խոսվեց, խոսվեց նաեւ «աբրաշչատ» լինելու մասին, կա նաեւ այդ հասկացությունը, որ գողական մտածողություն ունեցող մարդկանց մոտ նաեւ հասարակ քաղաքացիները շատ հաճախ նույնացվում են հարիֆության հետ: Սովորական մարդը գողական մտածողության այդ կոնտեքստում ընկալվում է որպես հարիֆ:

ՀՀ քաղաքացին չի կարող որեւիցե կարգավիճակ ունեցող մարդկանց համար լինել հարիֆ, ՀՀ քաղաքացի լինելը բարձրագույն կարգավիճակ է, եւ դա պետք է ամրագրվի եւ՛ օրենքով, եւ՛ մեր մտածողությամբ: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արման Բաբաջանյան:

Ա.ԲԱԲԱՋԱՆՅԱՆ

-ԱԺ հարգելի նախագահ, պրն նախարար, հարգելի գործընկերներ, սա այն օրենքն է, որը, կարծում եմ` պետք է անվերապահ աջակցության արժանանա: Սա այն օրենքն է, որը մեկ քայլ առաջ պետք է տանի հեղափոխության տրամաբանությունը եւ հեղափոխության առաջնորդի խոստումն այս մասով, կարծում եմ` շատ կարեւոր է, որ հենց այսօր մենք բոլորս քննարկում եւ, վստահաբար, իրագործելու ենք: Մենք շատ լավ հիշում ենք, որ անկախության առաջին տարիներին փորձեր արվեցին արմատախիլ անել քրեական այս շրջանակները: Դա մասամբ հաջողվեց, բայց 1997-1998 թվականներին Ռոբերտ Քոչարյանը, ով իշխանության եկավ պալատական հեղաշրջմամբ, չուներ անհրաժեշտ քաղաքական եւ սոցիալական բազա, եւ ազգայնական կուսակցություններից մեկին ընտրեց որպես իր համար քաղաքական հենարան, իսկ քրեական աշխարհը Ռուսաստանից բերեց Հայաստան եւ դարձրեց իր համար սոցիալական բազա, ամբողջությամբ նրանց ընդգրկեց ընտրական գործընթացների մեջ, եւ այդ տարիներից ի վեր ազգայինն ու կրիմինալը, ըստ էության, միախառնվեցին, որպես սիմբիոզ դարձան քոչարյանական եւ սերժսարգսյանական վարչակարգերի հիմնական հենարանը:

Քրեական աշխարհը սերտաճած է եղել եւ հիմա էլ շարունակում է սերտաճած մնալ տնտեսական կյանքին, առաջին հերթին` խոշոր կապիտալին, քանի որ տասնամյակներ շարունակ քվոտավորված տնտեսական հարաբերությունները, մենաշնորհներն ու օլիգոպոլիաները զարգացել են քրեական աշխարհի ակտիվ մասնակցությամբ:

Շատ կարեւոր է խոսել նաեւ քրեական այս աշխարհի ներգործության եւ նրա ազդեցության մասին մեր ինքնիշխանության վրա: Նախկին իշխանությունների օրոք քրեական աշխարհի դերակատարությունը դարձել է նաեւ արտաքին ազդեցության գործոն: Խոսքը, առաջին հերթին, Ռուսաստանի եւ, գուցե, այլ երկրների ազդեցության մասին է: Բոլոր հետխորհրդային երկրներում քրեական ենթամշակույթը նույնպես զարգացել է այդ երկրների իշխանությունների ուղղակի կամ անուղղակի մասնակցությամբ՝ դառնալով տարբեր խնդիրների լուծման գործիք, եւ այս իմաստով՝ կարծում եմ` սա այդ ազդեցությունը սահմանափակելու մի միջոց, մի հնարավորություն կարող է դառնալ:

Ես չգիտեմ՝ այս խորհրդարանում իմ չափ անազատության մեջ անցկացրած որեւէ մեկը կա՞, թե՞ ոչ, ես պատվով կրել եմ 3.5 տարվա անազատությունը, օրենքով գողի հետ եմ անցկացրել նույն խցում մի քանի ամիս, շատ մտերիմ քրեական հեղինակություններ ունեմ, որոնք այդ անազատությունից հետո են ինձ հետ մտերմացել, եւ պետք է ասեմ, չեմ հանդիպել գեթ մեկ օրենքով գողի կամ քրեական հեղինակության, ով ցանկացել է, որ իր երեխան այդ կյանքով շարունակի ապրել եւ այդ նույն հետագիծն իր համար որդեգրի: Սա, կարծում եմ` ամենախոսուն վկայությունն է եւ պատգամն այս խորհրդարանին՝ հիմնավորապես արմատախիլ անել ամենահնարավոր եւ անհնար միջոցներով այդ շրջանակները եւ այդ տրամադրությունները մեզանում:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վիկտոր Ենգիբարյան:

Վ.ԵՆԳԻԲԱՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ի թիվս այլ փոփոխությունների, հեղափոխությունից հետո նաեւ արձանագրվեց, որ մեր պետությունում այլեւս երբեք չպետք է լինի որեւէ սուբյեկտ, որն ավելի զորեղ է, քան պետությունը, չպետք է լինի որեւէ սուբյեկտ, որն ավելի հարուստ է, քան պետությունը կամ ավելի ազդեցիկ, քան պետությունը: Վերջապես, ուժի կիրառմամբ պետական մենաշնորհը վերադարձվեց ՀՀ-ին, հետեւաբար` ՀՀ ժողովրդին:

Ըստ էության, այս ենթամշակույթը` «գողական աշխարհ» կոչվող ենթամշակույթը, մեր պետությանը մրցակից փոքրիկ մի աշխարհ է, որը երբեմն փորձում է իր վրա վերցնել պետական գործառույթներ եւ ֆունկցիաներ: Ցավոք սրտի, մենք սա անվանում ենք ենթամշակույթ, որովհետեւ դա գալիս է տասնամյակների հեռվից, եւ մենք բոլորս ականատես ենք լինում, որ սկսած դպրոցական միջին տարիքից, ապա ուսանողական շրջանում տղաները վարակվում են այս կեղծ եւ մտացածին արժեքներով, որոնց միակ եւ միակ նպատակը մարդկանց թալանելն ու հասարակության մեջ անհամերաշխություն մտցնելն է: Այս ենթամշակույթը դեմ է մեր պետությանն ու պետական գաղափարախոսությանը, քանի որ այստեղ, ըստ այս կանոնների եւ ուղեղի լվացման արդյունքում ոստիկանությանը դիմելը կամ դատախազությունը կամ դատարանները համարվում են ինչ-որ վատ սուբյեկտներ: Պատկերացրեք՝ մենք ունենանք մեկ այլ ենթամշակույթ, օրինակ` կանանց մոտ, որտեղ ամոթ լիներ կամ, ոնց իրենք են ասում, «զապադլո» լիներ շտապ օգնություն զանգելը կամ այլ պետական մարմիններին դիմելը:

Մենք պետք է արմատախիլ անենք այս երեւույթը: Միանշանակ, ողջունելի է օրինագիծը, եւ մենք պետք է, անպայմանորեն, քարոզչություն իրականացնենք եւ՛ դպրոցներում, եւ՛ ուսումնական հաստատություններում, պետք է մարդկանց ուղեղը պարզապես բացել եւ այս ենթամշակույթը հանել միջից, որովհետեւ սա մեր պետությանը, մեր հասարակությանը ոչ մի տեղ չի տանում, եւ մեր երկրում պետք է մենք հասկանանք, որ լավ մարդը կամ լավ տղա կոչվածը մեր սահմանին կանգնած զինվորն է, մեր պարտաճանաչ հարկատուն է, ազնիվ պետական ծառայողն է, եւ ի վերջո, ընդհանրացված ասած, ՀՀ քաղաքացին է: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արփի Դավոյան:

Ա.ԴԱՎՈՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, այստեղ կարծիք հնչեց, թե ինչ է ենթամշակույթը: Ես ուզում եմ բացատրել: Ենթամշակույթը՝ սուբկուլտուրան սոցիոլոգիայում եւ մշակութաբանությունում բնորոշվում է որպես հասարակական մշակույթի մաս, որը տարբերվում է գերիշխող մշակույթից: Նեղ իմաստով՝ այս տերմինը մատնանշում է մարդկային սոցիալական խմբեր: Ենթամշակույթի կրողները տարբերվում են լեզվով, վարքագծով, հագուստով եւ այլն: Ենթամշակույթի կրողները ձեւավորում են որոշակի նորմեր եւ խորհրդանիշեր: Այս ենթամշակույթի հիմքում ընկած են որոշակի սովորույթներ, կանոններ, նորմեր եւ ծիսակարգեր, որոնք հակասում են օրինապահ հանրությանը, արդարացնում եւ հավանություն են տալիս հանցագործ կյանքին եւ հանցագործությունների կատարմանը:

Քրեական ենթամշակույթը թափանցում է կյանքի բոլոր ոլորտներ՝ իր հետ բերելով սեփական արժեքներ, օրենքներ եւ խորհրդանիշեր: Քրեական ենթամշակույթը միավորում է օրինազանցներին եւ հանդես է գալիս որպես կարգավորիչ նրանց վարքում եւ կենսակերպի համար: Այն աղճատում է հասարակական գիտակցությունը, խախտում է բարեվարքության կանոնները, կարծիք է ձեւավորում, որ օրենքների խախտումը գեղեցիկ կերպարի՝ «լավ տղու»  գրավական է եւ հիմնականում քննադատում է այն մարդկանց, ովքեր համագործակցում են իրավապահ մարմինների հետ, որոնց խոսակցական միջավայրում ասում են գործ տվողներ:

Այս օրենքը կանխարգելիչ եւ բուժիչ պետք է լինի մեր հասարակության համար, որտեղ տարիներ շարունակ արմատավորվել է այս ենթամշակույթի ռոմանտիկան եւ գայթակղիչ լինելը երիտասարդության համար: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վաղարշակ Հակոբյան:

Վ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ԱԺ մեծարգո նախագահ, ես ցանկանում եմ, որպեսզի այս օրենքի քննարկումը մենք դիտարկենք առավել մեծ, առավել լայն շրջանակներում, երբ նախորդ դարի սկզբներից այն արմատավորվեց հետխորհրդային հասարակության շրջանակներում՝ որպես Ռոբին Հուդի կերպարի վրա կառուցվող՝ մարդկության, հասարակության անդամների միջեւ արդարություն հաստատող կերպար, եւ այդ ենթամշակույթը, որը ներդրվեց, կոչվեց գողական, գողական աշխարհի ներկայացուցիչ եւ այնքան խորն արմատներ դրեց, որ մինչեւ հիմա` մեկ դար անց մենք դեռեւս քննարկում ենք այդ արատավոր երեւույթի ներկայությունը մեր կյանքում:

Ես ուզում եմ նշել, որ այդ կյանքն իր հետ բերում է բազմաթիվ բացասական հետեւանքներ, ինչը, առաջին հերթին, գիտակցում են հենց այդ կյանքով ապրող մարդիկ: Մարդիկ, ովքեր ցանկանում են, հենց իրենք են ցանկանում, որպեսզի այդտեղ լինեն փոփոխություններ: Ես հաճելիորեն զարմացած եմ, որ այսօր մեր քննարկումների արդյունքում չհնչեց գեթ մեկ քննադատություն մտքի վերաբերյալ: Հնչեց որոշակի՝ բովանդակության, նյուանսների հետ կապված, բայց սա կարեւորը չէ: Կարեւորն այն է, որ այս խորհրդարանում, այս դահլիճում չկա այնպիսի մարդ, ով կարծում է, կամ կա, ներկա է, չի արտահայտվել, ով կարծում է, որ այդ ենթամշակույթը, այդ աշխարհը պետք է զարգանա եւ իր ուրույն տեղն ունենա այս հասարակության մեջ:

Ես ուզում եմ նշել, որ այն փոփոխությունները, որ կատարվում են հենց հիմա մեր երկրում` ճանապարհաշինություն, թոշակների, աշխատավարձերի բարձրացում եւ այլն, բոլոր դրական բաները չգողանալու հետեւանք են, եւ այն մշակույթը, որը մարդուն կոչ է անում գողանալ, ուղղակիորեն դեմ է այսպիսի փոփոխություններին, եւ ես ուզում եմ ասել` չունենալով դուք մտքի հետ ունի խնդիր, ոչ մեկն այստեղ չի նշել, որ մտքի հետ ունի խնդիր, եւ դեմ քվեարկելով այս օրենքին, դուք, ուղղակի դեմ եք քվեարկելու ՀՀ տնտեսական զարգացմանը, որովհետեւ ՀՀ տնտեսական զարգացումը հիմա ընկած է չգողանալու հիմքերի վրա: Ես կարծում եմ նաեւ, որ  պետք է լինի ընդհանուր կոնսենսուս, ինչը, ձեր բոլորի ելույթներից հասկացա, որ մտքի հետ կապված՝ կա, ուղղակի ձեւի, բովանդակության եւ նյուանսների հետ կապված՝ առաջինից երկրորդ ընթերցման շրջանակներում կարող են նաեւ լինել փոփոխություններ` ընդգրկելով ձեր առաջարկները: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Տիգրան Ուլիխանյան:

Տ.ՈՒԼԻԽԱՆՅԱՆ

-ԱԺ հարգելի նախագահ, հարգելի գործընկերներ, հարգելի նախարար, ես այս օրենքը կարեւորում եմ առաջին հերթին՝ ուղերձի տեսանկյունից, քան իր կիրառական նշանակության տեսանկյունից: Սա շատ կարեւոր քաղաքական ուղերձը տեղ հասցնելու մի միջոց է, որը միջոց է, բայց ոչ բավարար, ընթացքում կորոշենք՝ դեռ ինչ ունենք անելու, բայց ես նաեւ ուզում եմ առաջարկել, որ մենք չմոռանանք այս քրեական ենթամշակույթի ծագման, զարգացման, բարգավաճման գործում պետության վճռորոշ դերի մասին: Առանց պետության վճռորոշ դերի այս ենթամշակույթը եւ որեւէ տեսակի ենթամշակույթ չի կարող, չէր կարող եւ ապագայում էլ չի կարող զարգանալ: Ես ուզում եմ, որ չմոռանանք, որ այդ ենթամշակույթի գոյությունը, ինքնին գոյությունը փաստում է, որ պետությունը դրան աջակցել է: Հիմա, մենք այս աջակցությունը պետք է դադարեցնենք բոլոր փուլերում, եւ, մասնավորապես, մեր վարչարարությունն իրականացնող մարմինները նաեւ պետք է այս օրենքից մեսիջներ ստանան: Ի՞նչ եմ ես սրանով ակնարկում. այս օրենքն իր վերջնական նպատակին կհասնի, եթե մենք կարողանանք հետեւել այն հանգամանքին, որ քրեակատարողական հիմնարկներում չլինի տարբերակված մոտեցում որեւէ մեկի նկատմամբ: Քրեակատարողական հիմնարկներում չեն կարող լինել տարբերակված խցեր: Բոլորի համար պայմանները լինելու են նույնը: Եթե մեկի մոտ կա հեռուստացույց, պետք է բոլորի մոտ լինի, եթե չկա, բոլորի մոտ հեռուստացույցի հնարավորություն չկա, ապա այն մեկինն էլ պետք է հանվի: Սա է այդ ենթամշակույթը զարգացնող, սա է այս ենթամշակույթի արմատները սնող խողովակը, որի միջոցով այդ ենթամշակույթը մշտապես սնվել է: Հիմա, մենք հայտարարում ենք, որ այսուհետ դադարելու ենք սնել այդ պարարտ հողը, որի վրա կանգնած են այդ ենթամշակույթը կրող ծառերը, եւ ժամանակի ընթացքում, անպայման, վստահ եմ, որ հետեւողական աշխատանքի արդյունքում այդ ենթամշակույթն ինքնաբերաբար կմեռնի, որովհետեւ երբ պետությունը դադարեցնի սնել այդ ենթամշակույթը, այդ ենթամշակույթն ինքնաբերաբար կմեռնի: Շնորհակալ եմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վլադիմիր Վարդանյան:

Վ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-ԱԺ հարգելի նախագահ, հարգելի գործընկերներ, այս երեւույթը, այս ենթամշակույթի ձեւավորումը, ըստ էության, պետականության բազմադարյա անկման բացակայության արդյունք է: Մենք ապրում էինք հասարակություններում, որտեղ պետությունն օտար էր, կառավարիչն օտար էր, օրենսդիրն օտար էր, օրենքներն օտար էին, դատարանն օտար էր, իսկ այդ մարդիկ մեր կողքին էին, մեզ մոտ էին, մերոնցից էին, եւ, ըստ էության, շատ դեպքերում, այո, ձեւավորում էին, այսպես կոչված, Ռոբին Հուդի կերպարը:

Իրավիճակը փոխվել է: Իրավիճակը փոխվել է առնվազն 1991 թվականից հետո, երբ մենք վերակերտեցինք ազգային պետականությունը: Իրոք, եթե մենք ուսումնասիրենք երեւույթի պատմությունը, ապա կտեսնենք, որ որոշակի առումով՝ այն ձեւավորվելու օբյեկտիվ պատճառներ ուներ: Եթե անդրադառնանք Խորհրդային Միության քրեական օրենսգրքին, ես կխնդրեի, եթե 1961 թվականի ՀԽՍՀ քրեական օրենսգիրքը բացեք, կտեսնեք, թե ինչ կարգի անտրամաբանական հանցագործությունների համար անձը կարող էր հայտնվել քրեակատարողական հիմնարկում, օրինակ` սպեկուլյացիայով զբաղվելը, կարատեի ապօրինի ուսուցումը եւ այլն: Որոշակի առումով Քրեական օրենսգրքի բարոյականության հարցն էլ էր դրված այդ ժամանակահատվածում: Անկախ պետականության պարագայում, հատկապես հետհեղափոխական շրջանում, չափազանց կարեւոր է ունենալ ամուր պետական ինստիտուտներ, ունենալ ամուր դատական համակարգ, ունենալ իրավիճակ, երբ պետությունում չկա որեւիցե զուգահեռ իշխանություն, զուգահեռ պետությունը, որպես այդպիսին, չափազանց վտանգավոր երեւույթ է:

Հարգելի գործընկերներ, այս օրինագիծն ունի չափազանց կարեւոր կանխարգելիչ նշանակություն: Այո, սա նախագիծ է, որն ուղղված է նման ենթամշակույթի հիմքերը վերացնելուն: Կողմ քվեարկելով այս օրինագծին՝ մենք, ըստ էության, եւս մեկ անգամ վերահաստատում ենք, որ հեղափոխությունից հետո չկա իշխանական անարխիա, որ իշխանությունը շարունակում է իրականացնել իր գործառույթները, որ դատարաններն աշխատում են եւ արդարադատության իրականացման հարցում պետք է լինեն այն հիմնական օղակը, որին պետք է ապավինի քաղաքացին:

Եվս մեկ անգամ հորդորում եմ կողմ քվեարկել այս նախագծին: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Մխիթար Հայրապետյան: Քրիստինե Պողոսյան:

Ք.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Հարգարժան նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ինձանից շատ ավելի խելացի եւ փորձառու մարդիկ մանրամասն խոսեցին օրենքի մասին, օրենքի ձեւակերպման մասին, նրա կիրառելիության մասին: Ես դրա մասին չեմ խոսի: Ես կխոսեմ միայն մեկ թեմայի մասին. ի՞նչ տեսակ ազդեցություն է ունենում այդ ենթամշակույթը մեր բանակում: Ինձ դա է հետաքրքրում այս պահին մեր հանձնաժողովի շրջանակներում: Որպեսզի դուք պատկերացնեք, թե ինչի մասին է խոսքը, երկու ստատիստիկ թիվ կասեմ:

2015-2019 թվականներին միջանձնային հարաբերությունների տարբեր տեսակ խնդիրների առաջացման պատճառով ՀՀ զինված ուժերում` բանակում, մահացել է 158 զինվոր: Համեմատության համար ասեմ՝ պատկերացրեք, որ նույն ժամանակաշրջանում հակառակորդի զենքից զոհվել է 150 զինվոր: Որքանո՞վ է դա ամուր մտել բանակ՝ մենք դա գիտենք: Ի՞նչ ողբերգական հետեւություններ է թողնում դա բանակում` բոլորս տեսնում ենք: Որպեսզի պատկերացնեք ողբերգության ամբողջ խորությունը, մի փոքր ջանք գործադրեք կամ հետաքրքրվեք, տեսեք ամեն դեպի որտեղից ծագելն ու ուր հասնելը` սպանությունների եւ ինքնասպանությունների, միջանձնային հարաբերությունների հետ կապված:

Ինձ չի հետաքրքրում՝ ով է ում կողմից հարգված եւ որքան խելացի մարդ: Ինձ հետաքրքիր է մեր երեխաների ապագան: Մենք հիմա սա անում ենք, որպեսզի մեր երեխաներին զերծ պահենք այդ ամենից: Մենք բոլորս հասուն մարդիկ ենք, որեւէ ձեւով կարող ենք պաշտպանվել, որեւէ ձեւով, մեր գիտակից լինելով՝ կարող ենք զերծ մնալ եւ հեռու մնալ: Այն, ինչ մենք այսօր անում ենք, մենք անում ենք նրա համար, որ այս թվերը, որոնք գրանցվել են բանակում, գնալով նվազեն եւ զրոյի հասնեն: Շնորհակալ եմ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Մխիթար Հայրապետյան:

Մ.ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, նախորդ տարվա Թավշյա հեղափոխությունն իմ պատկերացրած, իմ երազած հեղափոխության մեկնարկն էր իրականում: Նախորդ տարվա Թավշյա հեղափոխությունը հող նախապատրաստեց տնտեսական հեղափոխության, մշակութային հեղափոխության, արժեքների հեղափոխության, եւ ահա, սույն օրենքի նախագիծը ես դիտարկում եմ արժեքների, արժեհամակարգերի հեղափոխության համատեքստում:

Անկեղծ ասած, երբեք չէի կարող մտածել, որ ԱԺ-ում որեւէ պատգամավոր կգտնվի, որ կկարծի, ներողություն եմ խնդրում, եթե փոքր-ինչ պաթետիկ թվամ, որ, օրինակ` մեր երկրում ավելի լավ տղա կարող է լինել, քան, օրինակ` Ռոբերտ Աբաջյանը, որ ավելի լավ տղա կարելի է գտնել, քան Արթուր Ալեքսանյանը կամ Հենրիխ Մխիթարյանը, որ ավելի լավ տղաներ կարող է լինել, քան այն երիտասարդ գիտնականները, որոնք արժեք են ստեղծում ոչ միայն մեր պետության, այլ նաեւ միջազգային գիտական շրջանակների համար: Երբեք մտքովս չէր անցնի, որ կարելի է ավելի լավ տղա համարել նրանց, քան, օրինակ` Չեքիջյանին ու Մանսուրյանին, եւ ես կարծում եմ, որ նախորդ տարվա փոփոխությունները մեզ հնարավորություն են տալիս՝ էլ ավելի մեծ ազդեցություն ունենալ մշակութային հեղափոխություն, արժեքային հեղափոխություն իրականացնելու այս համատեքստում: Նախադպրոցական տարիքից սկսած՝ երեխան անընդհատ այս ամբիոնից միայն դա պետք է լսի, լավ տղաներ, հերոսներ եւ հեղինակություններ այն մարդիկ են, որոնց ես մասամբ նշեցի, մարդիկ, որոնք մեծ ներդրում են ունեցել մշակութային, գիտական, կրթական կյանքում, մարդիկ, ովքեր այսօր կանգնած են առաջնագծում, ոստիկաններ, որոնք ծառայում են պետությանը եւ օրենքին, այո, կրկնում եմ` այդ ոստիկանից ավելի լավ տղա ես չեմ կարող գտնել, եւ այս երկխոսությունը, ես կարծում եմ՝ հատկապես ուրիշ էլ ով, եթե ոչ պառլամենտը, պետք է ունենա հասարակության հետ:

Ես, որպես վերջաբան, ուզում եմ ասել, որ, այո, լսելով նաեւ իմ ընդդիմադիր գործընկերներին՝ ես որոշակի, նաեւ ինձ համար, օրենքի նախագծի որոշ բացեր նկատեցի, բայց ես կարծում եմ` եթե բոլորս ընդհանուր գաղափարական առումով կոնսենսուս ունենք, ապա որեւէ խնդիր եւ խոչընդոտ չեմ տեսնում՝ նախարարի հետ, համապատասխան հանձնաժողովի հետ նստել, այդ բացերը լրացնել եւ որպես մեկ մարմին, խորհրդարան՝ մեր խոսքն ասել պետությանն ու հասարակությանը: Ես հավատում եմ մեզ: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Խմբակցությունների անունից ելույթներ: «Լուսավոր Հայաստան» պատգամավորական խմբակցության անունից ձայն է խնդրում պատգամավոր Տարոն Սիմոնյանը:

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Ես նորից եմ ասում, որ խնդիրը բազմաշերտ է, եւ բոլոր շերտերին պետք է անդրադառնալ: Խնդիրն ունի սոցիալ-մշակութային եւ իրավական հարթություն, եւ ձեզ ասեմ, որ խնդրի ծագումը Սովետական Միության ժամանակաշրջանից չէ: Ես մի փոքր ուսումնասիրել եմ, եւ պարսկական ժամանակաշրջանից անգամ շիա իսլամի որոշակի միաբանություններ կային, որոնք կիսում էին եւ որոնք հիմք հանդիսացան այն գաղափարախոսության, որոնք մինչեւ այսօր օգտագործվում են, այնպես որ, արմատներն ավելի խորն են, մի քանի հարյուր տարի առաջվանից են սկսվում: Եվ դուք իրավացի եք, որ այս երեւույթը գոյություն է ունեցել այն ժամանակ, երբ պետություն գոյություն չի ունեցել կամ այլ անձանց պետություն է գոյություն ունեցել` օտարի պետություն, եւ հիմա, երբ որ մենք ունենք սեփական պետություն, այո, այդ երեւույթը պետք է բացառվի պետական իշխանությունում, եւ դա համարվի, որպես այդպիսին, հանցագործություն եւ ենթարկվի պատասխանատվության:

Սակայն, ժողովուրդ ջան, մշակույթի կամ ենթամշակույթի դեմ մենք միայն ենթաօրենսդրական ակտով չենք կարող պայքարել: Դա պետք է սկսենք կրթական հաստատունություններից, որովհետեւ, եթե մենք միայն օրենք ենք ընդունում եւ դեռեւս շարունակում ենք հեռուստացույցով ցուցադրել այնպիսի ֆիլմեր, սերիալներ, որոնք գովերգում են այդ երեւույթը, առաջանում է ռոմանտիզմ այդ նույն քրեական մշակույթի կամ ենթամշակույթի նկատմամբ, եւ նույն օրենքը կատալիզատոր է դառնում եւ զարգացնում է այդ քրեական ենթամշակույթի զարգացումը:

Դրա համար խնդրում եմ, երբ որ օրենսդրական ակտեր ենք ընդունում, պաթոսը, զգացմունքայնությունը մի փոքր երկրորդ մակարդակում դնենք եւ խիստ իրավաբանական կամ խիստ մասնագիտական հայացքով նայենք, որ հանկարծ ու հանկարծ այնպիսի դրույթներ մենք թույլ չտանք օրենսդրական մակարդակում անցկացնել, որոնք անմեղ մարդկանց կտանեն այդ ճանապարհը, որոնք քրեական ենթամշակույթի դեմ պայքարի պատրվակով չեն առաջացնի նոր քրեական ենթամշակույթի դասակարգումներ:

Իսկ իրավական տեսանկյունից, դուք ինքներդ, իմ բոլոր իրավաբան ընկերները գիտեն, որ այս օրենքի դրույթների հետ կապված թերություններ կան: Մենք անձամբ դեմ չենք, որ այս օրենքն ընդունվի եւ առաջ գնա, բայց այս թերությունները պետք է շտկվեն, ժողովուրդ ջան, թե չէ՝ հակառակ պարագայում կստացվի մի իրավիճակ, որ 2-3 մեղավոր մարդկանց ձերբակալման փոխարեն հարյուրավոր անմեղ մարդկանց են գցում տակը: Հետո, դուք ասում եք՝ այո, թերություններ եւ բացեր կան, թող գնա, դատարանը մեկնաբանի: Ո՞ր դատարանը, էն, որին ոչ մեկդ չե՞ք վստահում, էն դատարանը, որի դռները փակո՞ւմ եք: Ժողովուրդ ջան, եթե հնարավորություն ունենք ավելի իրավական որոշակիության մակարդակում օրենք ընդունել, ինչո՞ւ եք թողնում դատարանների հույսին: Մաքուր ձեւով իրավական որոշակիությունը պետք է այստեղ ամրագրվի, հարգելի նախարար, եւ գնանք առաջ: Հակառակ պարագայում, էլի եմ ասում, սա բավականին խնդրահարույց հոդվածներ է իր մեջ պարունակում, որի հետեւանքները կարող է՝ այսօր չզգանք, բայց վաղը, հաստատ, զգալու ենք: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-«Իմ քայլը» խմբակցության անունից ձայն է խնդրում պատգամավոր Հովհաննես Հովհաննիսյանը:

Հ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Իհարկե, իրավաբանական շտկումների տեսանկյունից որեւէ մեկն առարկություն չունի, եւ կարծում եմ` իրավաբաններով կշտկեք այդ բոլոր խնդիրները, բայց այս օրինագիծը, իհարկե, շատ լավ առիթ է՝ խոսելու այս նախագծի եւ, ոչ միայն այս նախագծի, փիլիսոփայության մասին, որովհետեւ տարիներ շարունակ արմատավորված այդ արատը, իսկապես, դա արատ է, քայքայել է մեր հասարակության հիմքը լեզվական մակարդակում: Այս օրերին մենք խոսում ենք հայոց լեզվի անարատության եւ հայ ինքնության պահպանության մասին, բայց լեզվի մակարդակում հայոց լեզվի դասից հետո, տեսեք՝ համալսարանում տղաները դուրս են գալիս, ամեն օր կռիվ է, ամեն օր ինչ բառապաշարով են խոսում: Դպրոցների դիմաց տեսեք՝ ամեն օր կռիվ է եւ քրեական խոսքերով, հայհոյանքներով ինչպես է իրար հետ շփվում մեր երիտասարդ սերունդը:

Իհարկե, ես համամիտ եմ, որ սա մեկ օրինագծի շրջանակներում լուծվելիք խնդիր չէ: Սա շատ ավելի խորքային խնդիր է, եւ իրականում մեզ` հայ ժողովրդին առաջընթացի համար, ՀՀ-ին պետք է մեկ բան. դա մշակութային հեղափոխությունն է: Որեւէ գող չի ուզում իր երեխան դառնա գող, որեւէ պոռնիկ չի ուզում, որ իր երեխան զբաղվի պոռնկությամբ, նրանք բոլորն ուզում են իրենց երեխային լավագույն կրթությունը տալ, եւ լավագույն կրթության ճանապարհն է միայն այս խնդիրների լուծման բանալին, իսկ լավագույն կրթության պետք է հասնենք բոլորս իրար հետ:

Ո՞վ է մեր հասարակության հերոսը: Սա մի կարեւոր խնդիր է: Ես անընդհատ լսարանում հարցնում եմ իմ ուսանողներին.` ո՞վ է ձեր հերոսը: Մաքսիմում, իրենք հորն են նշում, որովհետեւ տարիներ շարունակ մամուլը, հեռուստատեսությունը սերմանել են նրանց մեջ, որ հաջողակ է այն մարդը, ով փող ունի, ով շատ փող է կուտակել: Ոչ, այդպես չէ: Հաջողակ է, ինչպես արդեն նշվեց, օպերայի երգիչը, հաջողակ է մշակութային գործիչը, հաջողակ է սպորտի գործիչը, հաջողակ է գիտնականը, հաջողակ են մնացած մարդիկ, եւ այս մտածողության արմատավորումն է, որ այս օրինագիծը ես համարում եմ մեկ քայլ, թեկուզ փոքր քայլ, այս մտածողության ճանապարհին, եւ մենք ամեն ջանք պետք է գործադրենք, որպեսզի այս մտածողությունն արմատավորենք՝ ճիշտ եք, պրն Սիմոնյան, կրթական համակարգից սկսելով: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եզրափակիչ ելույթներ: Հարակից զեկուցող Նազելի Բաղդասարյան, համեցեք:

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Հարգելի ԱԺ նախագահ, հարգելի նախարար, հարգելի մեր գործընկերներ, կարծում եմ` մեր այսօրվա քննարկումը խիստ կառուցողական էր, ինչի համար շնորհակալություն եմ հայտնում նաեւ մեր ընդդիմադիր գործընկերներին, որովհետեւ ես վստահ եմ, որ ԱԺ ամբիոնն այն ամբիոնն է, որտեղից պատգամավորներն իրենց մտահոգությունները, անհանգստությունները կարող են հայտնել նախագծի շուրջ եւ ոչ ԱԺ պատերի տակ: Վերադառնալով այս նախագծին՝ եւս մեկ անգամ ուզում եմ կարեւորել, որ մենք այսօր, այս նախագծով փորձում ենք օրենսդրական հստակ ձեւակերպումներ տալ, որոնք անհրաժեշտ են, բայց այո, համաձայն եմ, ոչ բավարար, որովհետեւ պետք են նաեւ գործնական հստակ քայլեր այս օրենքի ընդունումից հետո:

Ի վերջո, մենք պետք է հասկանանք, որ մեր պետության մեջ բոլորն են հավասար օրենքի առաջ, որեւէ մեկը չի կարող լինել օրենքից բարձր, եւ պատժիչ բոլոր մեխանիզմները պետք է լինեն պետության ձեռքում եւ օրենքով սահմանված կարգով:

Ես հույս եմ հայտնում, որ մեր ընդդիմադիր գործընկերները գաղափարին կողմ լինելով՝ կքվեարկեն կողմ այս նախագծին, եւ մենք համատեղ ջանքերով կկարողանանք այն իրավական խնդիրները, որոնք առկա են եւ որոնք ձեր կողմից մատնանշվել են, շտկել մինչեւ երկրորդ ընթերցում: Եվս մեկ անգամ հորդորում եմ բոլորին կողմ քվեարկել:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Եզրափակիչ ելույթի համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում հիմնական զեկուցողին` արդարադատության նախարար Ռուստամ Բադասյան:

Ռ.ԲԱԴԱՍՅԱՆ

-ԱԺ հարգելի նախագահ, հարգելի գործընկերներ, փորձեմ հնարավորինս տեղավորվել ժամանակի մեջ եւ անդրադառնալ բոլոր այն մտահոգություններին, որոնք հնչել են:

Նախ` շնորհակալություն բոլոր այն գործընկերներին, ովքեր ողջունեցին նախաձեռնությունը, շնորհակալություն նաեւ բոլոր նրանց, ովքեր առաջիկայում կներկայացնեն իրավական որոշակիության հնարավոր դրվագները շտկելու մասով իրենց առաջարկները: Այնուամենայնիվ, ես նշեմ, որ այս նախագիծը ոչ միայն արդարադատության նախարարության կողմից է մշակվել, այլ նաեւ մշակման աշխատանքներում ներգրավված են եղել գլխավոր դատախազության, քննչական կոմիտեի, հատուկ քննչական ծառայության, ոստիկանության ներկայացուցիչները, որոնք եւս բավական պրակտիկ փորձ ունեն նման հարցերում:

Պրն Ծառուկյանն ասաց դաջվածքի հատվածը, այդ մասին էլ չեմ անդրադառնա, որովհետեւ պատգամավորներից մեկի հարցին արդեն պարզաբանեցի, որ նմանատիպ երեւույթները, բնականաբար, այս հոդվածների կարգավորման առարկայի տակ չեն ընկնում: Միայն նշեմ, որ «Իմ քայլ»-ի պատգամավորներից շատերը շատ լավ. դիպուկ նկարագրեցին այն հետեւանքները, որոնք առանձին ոլորտներում բերում է քրեական ենթամշակույթն ինքնին: Բայց որպեսզի որեւէ տարընկալում չառաջանա, ես շեշտեմ, որ, առհասարակ, ուղղակի, որեւէ ազդեցության տակ լինելը, օրինակ` դպրոցում սիրելը քրեական ենթամշակույթը, դրա մասին ֆիլմեր դիտելը, բնականաբար, դրանք էլ չեն ընկնում այս հոդվածների կարգավորման առարկայի մեջ, եւ պրն Ծառուկյանի ասած՝ ընտրանքային լուծումներ, տարընկալումներ, չենք հասկանում, թե ինչ է քրեական ենթամշակույթը, ես բազմիցս պարզաբանել եմ, որ կարեւոր չէ, թե ինչ է ենթամշակույթը կամ քրեական ենթամշակույթը, կարեւոր է, թե ինչ է քրեական ենթամշակույթ կրող խմբավորումը, որի հասկացությունը սպառիչ տրվել է, եւ եթե նայենք Վրաստանի դեպքը, այնտեղ երկու հոդված շատ հստակ է` օրենքով գողի կարգավիճակ ունենալը եւ գողական միջավայրին անդամակցելը: Այս երկու ձեւակերպումն է, եւ վերջակետ, եւ առանձին իրավական ակտով տրվում է «օրենքով գող» հասկացությունը եւ «գողական աշխարհ» հասկացությունը, եւ երկուսի դեպքում էլ հասկացությունները, կարելի է ասել, որ որոշակի առումով նույնական են այն հասկացություններին, որոնք օգտագործել ենք մենք մեր օրենքում, բայց, իմ գնահատմամբ՝ մենք շատ ավելի իրավական որոշակիության բոլոր կանոնների պահպանմամբ հասկացություններ ենք տվել, եւ եթե Վրաստանի դեպքում իրենց օրենսդրությունը դիմացել է իրավական որոշակիության մասով թեստին, ես չեմ կարծում, որ մենք Հռոմի պապից ավելի կաթոլիկ լինելու խնդիր ունենք, եւ մեր դեպքում, չգիտես ինչու, Ռուսաստանում կիրառվում է, Ուկրաինայում կիրառվել է, Վրաստանում կիրառվել է, բայց հենց մեր երկրում իրավական որոշակիության մասով խնդիր ենք ունենալու: Ես հիմա կեզրափակեմ:

Պրն Սիմոնյան, ձեր մասով՝ ձեր բերած օրինակը, ձեր ելույթը եւ ձեր հարցը, ըստ էության, տարբեր բաների մասին էին: Ձեր բերած օրինակով դուք որեւէ շանս չունեք՝ քրեական աստիճանակարգության բարձրագույն կարգավիճակ ունենալ: Ինչ վերաբերում է ելույթին, այդ մասով կսպասենք կոնկրետ առաջարկների, եւ նաեւ նշեմ, որ կոնկրետ արարքների համար է նախատեսվում պատասխանատվությունը, որովհետեւ արարքները կոնկրետ հոդվածներով նկարագրված են, այսինքն` պրն Պետրոսյանի այն մտահոգությունը, որ պետք է բացառապես արարքի համար լինի, դա ապահովված է, եւ մնացած առաջարկներին` շտկել նախագիծը, բնականաբար, կողմ ենք, ներկայացվելիք առաջարկներին կսպասենք, որպեսզի համապատասխանեցնենք, եթե խնդիր կա իրավական որոշակիության մասով, բայց, նշեցի` բավական ներառական քննարկումներով է նախագծի մշակումը եղել: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն նախարար: Հարցի քննարկումն ավարտեցինք, այժմ քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» եւ «Բանկային գաղտնիքի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Հիմնական զեկուցող` արդարադատության նախարար Ռուստամ Բադասյան:

Ռ.ԲԱԴԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, Քրեական դատավարության  օրենսգրքում եւ «Բանկային գաղտնիքի մասին» օրենքներում լրացում կատարելու մասին օրենքների նախագծի ընդունման անհրաժեշտությունն առաջացել է մեր մի շարք միջազգային գործընկերների ներկայացրած առաջարկությունների հիման վրա: Մասնավորապես, Տնտեսական համագործակցության եւ զարգացման կազմակերպության հակակոռուպցիոն բարեփոխումները Հայաստանում Ստամբուլյան հակակոռուպցիոն գործողությունների ծրագրի, այս դեպքում էլ է Ստամբուլյան, բայց, էլի, կրկին անունն է, ուղղակի, որեւէ այլ կապ չկա: Ստամբուլյան հակակոռուպցիոն գործողությունների ծրագրի մոնիտորինգի երրորդ փուլի զեկույցով ընդգծվել է, որ նախկինում արդեն տրվել է առաջարկություն առ այն, որ Հայաստանը պետք է ապահովի, որ անհրաժեշտության դեպքում իրավապահ մարմինների համար մատչելի լինեն ֆինանսական տվյալները՝ կոռուպցիոն հանցագործությունները բացահայտելու եւ քննելու նպատակով: «Մատչելի դարձնել...», սա ուղիղ մեջբերում եմ, «...մասնավորապես, հանցագործությունների քննության ժամանակ կասկածյալից եւ մեղադրյալից բացի, այլ անձանց, այդ թվում՝ օրինակ` ընտանիքի անդամների կամ փոխկապակցված այլ անձանց ֆինանսական տվյալները, երբ առկա են բավարար կասկածներ, որ նշված անձինք մասնակցել, օժանդակել են հանցագործություն կատարելուն», եւ անդրադառնում է ընտանիքի անդամներին եւ որոշակի փոխկապակցվածություն ունեցող անձանց ֆինանսական տվյալների մատչելիությանը, այնուհետեւ մի քանի անգամ կրկին ընդգծում է, որ իր առաջարկները չեն կատարվել, այդ թվում` 2018 արդեն 4-րդ փուլի զեկույցով:

Նաեւ խնդրին անդրադարձել է ՄԱՆԻՎԱԼ-ը՝ կրկին անդրադառնալով սուբյեկտային սահմանափակման անթույլատրելիությանը՝ գտնելով, որ կոռուպցիոն հանցագործությունների քննության արդյունավետությունը մեծապես վտանգվում է նման սահմանափակում ունենալով: Ասեմ, որ նաեւ միջազգային փորձի ուսումնասիրությունն է դրա մասին վկայում: Ըստ էության, սուբյեկտային կազմով սահմանափակում բանկային գաղտնիքի կամ օրենքով պահպանվող այլ գաղտնիքի հասանելիության մասով, կարելի է ասել, որ որեւէ երկրում չկա, այսինքն` Հայաստանը բացառիկ երկիր էր մնացել: Նույնիսկ երկու երկրում` ԵԽ անդամ երկրներից, ընդամենը, երկու երկրներում ենք նման դեպք հայտնաբերել, բայց այդ երկրներում էլ մեղադրյալ-կասկածյալի շեմն այնքան ցածր է, որ դա որեւէ խոչընդոտ հանցագործությունների քննության համար չէր ներկայացնում: Ռուսաստանում չկա նման կարգավորում, չկա Վրաստանում, Սկանդինավյան երկրներից մի քանիսում, առհասարակ, դատարանի որոշմամբ չի հասանելիությունն ապահովում, նաեւ որպեսզի չլինի տարընկալում, որ ֆինանսական տվյալների առումով մենք բացում ենք ինֆորմացիան, ես նշեմ, որ գլխավոր երաշխիքը` դատարանի որոշումը շարունակում է մնալ ուժի մեջ նախագծով, եւ, առհասարակ, իմ գնահատմամբ՝ մենք ուժեղացնում ենք բանկային գաղտնիքի ինստիտուտը, որովհետեւ այսուհետ, թեեւ ցանկացած դեպքում ցանկացած դատավարական որոշում պետք է պատճառաբանված լինի, բայց նախկին կարգավորումներում չկար այդ հատվածը, որտեղ հստակ նկարագրվում էր, թե քննիչի պատճառաբանված միջնորդությունն ինչ տվյալներ պետք է պարունակի:

Նաեւ երկու կարեւոր երաշխիք ենք ավելացրել, որ հսկող դատախազի թույլտվությամբ պետք է լինի եւ գլխավոր դատախազի կամ տեղակալի համաձայնությամբ, այսինքն` մեր երկրում. երեւի, պաշտպանվածության առումով ամենաբարձր մակարդակն է: Նաեւ կարգավորումը Քրեական օրենսգրքի 172 հոդվածի 3.2 մասում այնպես է ընտրված, որ կոնկրետ որոշակի հոդվածների շրջանակներում հնարավոր լինի այս կարգավորումը կիրառել, այսինքն` սուբյեկտային կազմը հանել: Դրանք հիմնականում կոռուպցիոն բնույթի հանցագործություններն են, ինչպես նաեւ այն հանցատեսակները, որոնց քննության ընթացքում պրակտիկան ցույց է տալիս, որ կարող է բանկային գաղտնիքին հասանելիության անհրաժեշտություն առաջանալ:

Սրանք երկու երաշխիքներ էին: Մեկին հակիրճ անդրադարձա: Դա քննիչի միջնորդությանը ներկայացվող պահանջներն են, ըստ որի, քրեական գործի նյութերից բխող վերաբերելի արժանահավատ եւ բավարար տվյալներ պետք է պարունակի այն մասին, որ վերը նշված տեղեկություններն անհրաժեշտ են գործով էական նշանակություն ունեցող հանգամանքները պարզելու համար, եւ դրանք ողջամտորեն հնարավոր չէ պարզել այլ կերպ, այսինքն` հստակ չափանիշներ են դրվում միջնորդության համար:

Նշված է նաեւ, կարգավորված է ծանուցման եղանակը, ըստ որի՝ քրեական վարույթը 261 հոդվածով սահմանված կարգով կարճելուց կամ դատախազին սահմանված կարգով ուղարկելուց հետո 5 աշխատանքային օրվա ընթացքում ուղարկվում է կասկածյալ կամ մեղադրյալ չներգրավված այն անձին, ում վերաբերյալ ստացվել են տեղեկությունները, եւ ամրագրված է նշված որոշումը բողոքարկելու հնարավորությունը: Մենք պետաիրավական հանձնաժողովում քննարկման արդյունքում եկանք այն եզրահանգման, որ վերջին նախադասությունը, ըստ էության, ավելորդ է, քանի որ, այսպես թե այնպես, բողոքարկման հնարավորությունն այլ հոդվածի շրջանակներում հնարավոր է իրացնել եւ մի շարք այլ հստակեցումներ կատարեցինք: Համապարփակ՝ այսքանն էր:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հիմնական զեկուցողին հարցեր տալու համար` հերթագրում: Արկադի Խաչատրյան:

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն նախարար, ես երկու հարց ունեմ՝ նախագծի հետ կապված: Տեսեք, դուք ասացիք, որ նախագծի ներկայացման հիմնական հիմնավորումը կամ անհրաժեշտությունն առանձին հանցագործությունների գծով ամբողջական քննություն իրականացնելու համար բանկային գաղտնիքին հասանելիություն ունենալն է, ոչ միայն մեղադրյալ կամ կասկածյալ հանդիսացող անձին, այլ նաեւ երրորդ անձին: Ընդ որում, այստեղ լայն է գրված՝ երրորդ անձ, այլ ոչ թե ընտանիքի անդամ կամ փոխկապակցված:

Ուզում եմ հասկանալ՝ առաջինը. այստեղ ինչո՞ւ չենք հայցում դատարանից միայն բանկային գաղտնիքը ֆինանսական կազմակերպություններից, այլ թույլտվություն ենք խնդրում խուզարկություն եւ առգրավում իրականացնելու համար, ինչի արդյունքում շատ ավելի այլ գաղտնիքներ կարելի է բացահայտել, բացի բանկային գաղտնիքից:

Երկրորդը. խնդրում եմ ձեր մեկնաբանությունն այն մասով, որ մասնավոր անձը, ըստ էության, դատարանի որոշման մասին իմանում է միայն նախաքննության ավարտին, եւ չի ունենում ընթացքում կամ անմիջապես իմանալուն պես բողոքարկել կամ ինչ-որ ձեւով մասնակցել դրան, այսինքն` միայն ավարտին: Այսինքն` արդյո՞ք չեք տեսնում՝ այստեղ պատշաճ մեխանիզմներն ապահովվա՞ծ են իր իրավունքները, մասնավոր շահերն ապահովելու համար:

Ռ.ԲԱԴԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Խաչատրյան, հարցերի համար: Խուզարկության եւ առգրավման ինստիտուտի անհրաժեշտությունը կապված է նրա հետ, որ նախ` քրեական դատավարությունն ունի իր կանոնները, եւ դա ապացույցի պատշաճ ամրագրման, այդ ապացույցի թույլատրելիությունն ապահովելու համար է արվում, եւ նմանատիպ այլ պաշտպանվող գաղտնիքներին, կրկին, քրեական դատավարությամբ սահմանված, եղանակը խուզարկությունն ու առգրավումն է: Դա ամենեւին չի նշանակում, որ մտնելու են բանկ՝ խուզարկություն կատարելու: Բնականաբար, որոշումն ուղարկվում է, փաստաթղթերը պատրաստվում են եւ այդ առգրավման արձանագրությունը կազմվում է, այսինքն` ամենեւին այդ նպատակը չի հետապնդում:

Ինչ վերաբերում է բողոքարկման ընձեռմանը, ապա տրամաբանական չի լինի, որ նախաքննության գաղտնիության փուլում երրորդ անձը, որը կարող է նույնիսկ հանցագործության կատարմանն առնչություն, առհասարակ, չունենալ, սակայն իր բանկային հաշվում պարունակող տվյալները մեղադրանքը հիմնավորելու հնարավորություն տան: Տրամաբանական չի լինի, որ նախաքննության գաղտնիության փուլում այդ տվյալները դատարանում քննարկվեն տվյալ անձի մասնակցությամբ, դրա համար սահմանվել է նախաքննության ավարտի հետ:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք, պրն Խաչատրյան:

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: Պրն նախարար, տեսեք, դատարանից կարելի է հայցել թույլտվություն՝ առհասարակ, ստանալու բանկային գաղտնիք կոնկրետ անձի վերաբերյալ, ուղղելով այդ պահանջը, ըստ էության, բանկերին, եւ ստանալով այդ բանկային գաղտնիք կազմող տեղեկատվությունը: Այստեղ թույլտվություն է խնդրվում խուզարկության համար: Դա նշանակում է` անձի հետ կապված ցանկացած վայրում` բնակարանից սկսած, կարող է խուզարկություն կատարվել, որի արդյունքում ոչ միայն բանկային գաղտնիքի, այլ անձնական կյանքի, այլ գաղտնիքների, առեւտրային գաղտնիքների այլ հասանելիություն ստացվի, որն այս օրենքի շրջանակների խնդիրներից դուրս է:

Մյուս մասով՝ տեսեք, երբ մարդու բնակարանը խուզարկում են, օրինակ` բերում են դատարանի որոշումը. եւ մարդն անմիջապես իմանում է այդ ժամանակ եւ կարող է նաեւ միջոցներ ձեռնարկել: Բանկային գաղտնիքի պարագայում, նա իմանում է միայն նախաքննության ավարտին, այսինքն` նախապես եւ այդ ընթացքում նա հնարավորությունից զրկված է լինում տեղեկանալ եւ որեւէ ձեւով պաշտպանվել:

Ռ.ԲԱԴԱՍՅԱՆ

-Պրն Խաչատրյան, կրկին, շահն այստեղ՝ տվյալ մասնավոր անձը միայն մեկ խնդիր ունի` իր անձնական տվյալների պաշտպանության հարցը, որի մասով օրենսդրությունը պաշտպանության տարբեր մեխանիզմներ կարող է սահմանել: Քրեական դատավարությունում ինքը հնարավոր է, որ կողմ չհանդիսանա, առհասարակ, այսինքն` իրեն այդ փուլում բերել, ներգրավվել եւ պատմել քրեական գործի մանրամասների մասին կամ ինչ նպատակով է տվյալ գաղտնիքը քննչական մարմինն ուզում, կարծում ենք` նպատակահարմար չէ, զուտ դրա համար է նախատեսվել նախաքննության ավարտին: Առգրավման, խուզարկության մասով, կրկին, միակ նպատակն ապացույցի ամրագրումն է, դրա թույլատրելիությունն ապահովելը: Ոչ մեկը, բնականաբար, չի պատրաստվում որեւէ ֆինանսական հաստատությունում իրականացնել խուզարկություն: Չգիտեմ՝ դա ի՞նչ ծայրահեղ եւ անիրական դեպք պետք է լինի, որ խուզարկություն կատարվի: Դա ապացույցի ճիշտ ամրագրման հնարավորություն է, ընդամենը, ընձեռում, եւ վստահեցնում եմ, որ այս կանոնակարգումները, որոնք կան, այսքան երաշխիք, որը մենք ենք դրել, որեւէ երկրում չեք գտնի:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սերգեյ Բագրատյան:

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Բադասյան, կուզենայի հասկանալ` «հիմնավոր կասկածներ» եզրույթի չափելիությունն ինչպե՞ս պետք է ապահովենք, եւ խնդրահարույց չի արդյո՞ք այդ ձեւակերպումը միջազգային կորպորացիաների երկրների ազգային օրենսդրությունների տեսակետից: Մենք չե՞նք ունենալու օրենսդրական խնդիրներ, հատկապես, միջազգային կառույցների հետ, որովհետեւ, գիտեք, նրանք բավականին յուրահատուկ կանոնակարգերով ֆինանսական հաշվետվությունների եւ նաեւ բանկային գաղտնիքի այլ ռեժիմներում են աշխատում: Շնորհակալ եմ:

Ռ.ԲԱԴԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Բագրատյան: Ինչպես նշեցի, միջազգային կազմակերպությունները մեզ տարիներ շարունակ կոչ են արել իրենց ներկայացրած գրավոր առաջարկների հիման վրա, որպեսզի կոռուպցիոն հանցագործությունների քննության խոչընդոտը մենք վերացնենք, իսկ նման խոչընդոտ իրենք դիտարկել են տվյալ տվյալների սուբյեկտային սահմանափակումը:

Հիմնավոր կասկածի այդ բոլոր ձեւակերպումները վերցված են Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումից, որը տարիներ առաջ լուծեց փոխկապակցված իրավաբանական անձանց հարցը, այսինքն` թեեւ մեր օրենքով` Քրեական դատավարության օրենսգրքով չէր նախատեսվում վկայակոչված հոդվածը, որ նաեւ մեղադրյալի հետ փոխկապակցված անձի իրավաբանական անձի բանկային տվյալները կարող են վերցվել, Վճռաբեկ դատարանը տվեց որոշակի ձեւակերպումներ, որոնց միջոցով հնարավոր է միջնորդություն ներկայացնել եւ նաեւ իրավաբանական անձի բանկային տվյալները վերցնել, եւ կրկին միջազգային փորձի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, եւ մեր Քրեական դատավարության մյուս կարգավորումները ցույց են տալիս, որ նման ձեւակերպումներ են օգտագործվում, եւ դրանք պետք է գնահատվեն՝ գործի փաստական հանգամանքներից դատելով, այսինքն` իրավակիրառ պրակտիկայում դրանք կիրառվել են, խնդիր չեն առաջացրել, կրկին, որոշակիության մասով:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք չկա՞: Սերգեյ Ատոմյան:

Ս.ԱՏՈՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Բադասյան, օրենքի նախագծի կարգավորման առարկան պարզ է եւ շատ ողջունելի է, ուղղակի մտահոգությունն ինձ մոտ կայանում է նրանում, որ մենք ունենք 65 հանցագործությունների դեպքեր, որոնցով քրեական հետապնդում իրականացնելու դեպքում հնարավոր է բանկային գաղտնիքին տիրապետել, դրանով մտնել դատարան միջնորդության: Չե՞ք կարծում, որ կան բազմաթիվ այլ հանցագործություններ, օրինակ` հենց մեկը՝ ավազակությունը, որն իր բնույթով ծանր հանցագործություն է, եւ նաեւ սեփականության դեմ ուղղված է ինչ-որ մասով, դրանով նույնպես պետք է նախատեսել, եւ մի շարք այլ հոդվածներ կան, որոնցով նույնպես պետք է նախատեսվեր, եւ այդ ցանկը պետք է բավականին ընդլայնվեր: Ի՞նչ եք կարծում այս առումով:

Ռ.ԲԱԴԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ինչպես պետաիրավական հանձնաժողովի նիստում նշեցի, այս նախագիծը որոշակի կոնսենսուսի արդյունք է, այսինքն` տարբեր մարմիններ են ներգրավված եղել քննարկումներում, եւ այս տարբերակն այսքան շատ երաշխիքներով ընդունելի է համարվել, որպեսզի երաշխավորենք, որ մենք միանգամից կտրուկ անցում չկատարենք այս հարցում, թեեւ գիտակցել ենք, որ միջազգային փորձն ամբողջությամբ հակառակն է վկայում: Այնուամենայնիվ, ձեր դիտարկումներն ինձ համար հասկանալի եւ ընդունելի են, որովհետեւ եւ իրավապահների կողմից էր բարձրացվում դա, որ շատ դեպքերում այլ հոդվածներով կարող է անհրաժեշտություն լինել, առաջանալ՝ բանկային գաղտնիքը ստանալ, եւ հոդվածային սահմանափակում պետք չէ նախատեսել: Ես կարծում եմ, որ առաջարկ ներկայացվելու դեպքում կարող ենք քննարկել` կամ հոդվածների թիվն ավելացնել, կամ հրաժարվել կարգավորումից, որովհետեւ կարծում եմ, որ այն երաշխիքները, որոնք դրված են` պատճառաբանված միջնորդությունը, գլխավոր դատախազի տեղակալի համաձայնությունը, ամբողջությամբ երաշխավորում են, որ դատարան ներկայացվող միջնորդությունը հիմնավոր կլինի:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք կա՞: Չկա: Հայկ Գեւորգյան:

Հ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆ

-Պրն նախարար, նախագծի մշակմանը, կարծում եմ՝ անշուշտ, մասնակցել են նաեւ օպերատիվ հետախուզական գործառույթներ իրականացնող մարմինները, քննչական մարմինները: Քննարկումների փուլում դուք ի՞նչ տպավորություն ունեք, նրանց կարծիքով՝ նմանատիպ հանցագործությունների բացահայտման հավանականությունը որքանո՞վ կաճի, էակա՞ն կաճի, թե՞ ոչ էական: Ի՞նչ կարծիք են իրենք հայտնում, եւ ինչպիսի՞ վերաբերմունք ունի ԿԲ-ը, դիմադրե՞լ է արդյոք այս նախագծի մշակմանը:

Ռ.ԲԱԴԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Գեւորգյան: Իրականում, բնականաբար, պատահական չի, որ մեր միջազգային գործընկերներն անընդհատ կոչ են արել, որովհետեւ եկել են, որոշակի փաստաթղթեր, նյութեր են ուսումնասիրել, գնահատել են եւ դրանց հիման վրա են առաջարկներ ներկայացրել, այսինքն` իրենք տեսել են, որ կոռուպցիոն հանցագործությունների քննության համար խոչընդոտ կարող է հանդիսանալ, եւ նույնիսկ այդ առաջարկություններից մեկում նշվում էր, որ նույնիսկ հենց քրեական գործը հարուցելու հարցը որոշելու փուլում պետք է հասանելիություն լինի, որովհետեւ իմ կարծիքով էլ՝ տրամաբանությունը խախտված էր, այսինքն` մեզ պետք էր ապացույց, որպեսզի մեղադրանք առաջադրենք անձին, հակառակ տրամաբանությամբ են գնում, ասում են` մեղադրյալ ունեցեք, որպեսզի ձեռք բերեք ապացույց, ինչը, բնականաբար, տրամաբանական չէ: Դրա համար մենք, չթուլացնելով բանկային գաղտնիքի ինստիտուտը, պատճառաբանվածությանը ներկայացվող պայմաններ ենք առաջարկել, եւ կոնկրետ գնահատական, բնականաբար, չկա, բայց կարծում եմ` մեծապես կնպաստի, եւ իրավապահ մարմինների կարծիքն էլ էր դա:

Ինչ վերաբերում է ԿԲ-ին, այն տարբերակը, որը հիմա ես ներկայացնում եմ, ըստ էության, ԿԲ-ի հետ համաձայնեցված տարբերակ է, այսինքն` իրենց հետ ենք քննարկել բոլոր հնարավոր երաշխիքները, եթե հիմա կրկին առաջարկ կլինի պատգամավորների կողմից՝ այս կամ այն ձեւակերպումը փոխել, իրենց հետ մենք կքննարկենք:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք կա՞: Չկա: Տարոն Սիմոնյան:

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Նախ` ցանկանում եմ խորին շնորհակալությունս հայտնել, որ դուք ինձ ազատեցիք քրեական հեղինակության բարձրագույն դասակարգ ստանալու շանսից: Անցնեմ արդեն հարցիս. պրն Բադասյան, տեսեք, օրինագիծն իրականում օգտակար է, բայց ես մտավախություն ունեմ, որովհետեւ մեր հասարակությունն իրավապահ ամբողջ համակարգի նկատմամբ շատ ցածր վստահություն ունի: Մենք երկուսս էլ գիտենք, որ 30 տոկոս է առանձին պետական մարմինների` իրավապահ մարմինների նկատմամբ, վստահությունը չի էլ գերազանցում 30 տոկոսը, եւ երբ նման հնարավորություն տալիս ենք այդ մարմիններին, այս վստահության պայմաններում արդյո՞ք չեք գտնում, որ սա մի քիչ ժամանակավրեպ էր, կարելի էր ավելի շատ զբաղվել իրավապահ համակարգի նկատմամբ վստահության բարձրացումով, հետո նոր նման հնարավորություն տայինք, որովհետեւ այն բոլոր երկրներում, որոնք դուք նշեցիք, իրավապահ համակարգը բավականին բարձր վստահություն է վայելում հասարակության շրջանում: Շնորհակալություն:

Ռ.ԲԱԴԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Սիմոնյան: Իրականում կարծում եմ` դա չզարգանալու ճանապարհն է, այսինքն` եթե մենք անընդհատ ման գանք պատճառաբանություն` ինչո՞ւ մեր օրենսդրությունը չհամապատասխանեցնենք միջազգային ստանդարտներին, ինչո՞ւ չներդնենք, օրինակ` ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման ինստիտուտը, որովհետեւ դա պրակտիկայում կարող է չարաշահվել: Կարծում եմ` ցանկացած բան պրակտիկայում կարող է չարաշահվել, եւ ես երկրներ թվարկեցի, սկսած Սկանդինավյան երկրներից, վերջացրած նաեւ մեր տարածաշրջանի երկրները, որտեղ, կարծում եմ` իրավապահ մարմինների նկատմամբ վստահության աստիճանն էականորեն չի տարբերվում Հայաստանի հետ համեմատած` ՌԴ, Ուկրաինա, այսինքն` բոլոր տեղերը, որտեղ մենք նայում ենք, Տաջիկստան, Ղրղըզստան, Ղազախստան, դա չկա, այսինքն` եթե մենք այսքան միջազգային փորձ ունենք: Մենք ունենք ուղիղ առաջարկ միջազգային կազմակերպությունների կողմից, որոնք շատ լավ գիտակցում են՝ որքան է վստահությունն իրավապահ համակարգի նկատմամբ եւ անթիվ երաշխիքներ ենք նախատեսում` գլխավոր դատախազ կամ տեղակալ ենք ներգրավվում անգամ պրոցեսում, որպեսզի նույնիսկ, իհարկե, ամենաբարձր երաշխիքը դատարանի որոշումն է, բայց նույնիսկ մինչեւ դատարան գնալը, որպեսզի այդ մարմինը հաստատի, որ այստեղ, այո, անհրաժեշտություն կա` կոնկրետ քրեական գործի շահերից ելնելով:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք կա՞, պրն Սիմոնյան:

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Այո, երաշխիքներ սահմանում ենք, բայց այստեղ երկու աստիճանի խնդիր է առաջանում: Առաջին աստիճանը հենց այդ վստահության խնդիրն է, որ հասարակությունը չի վստահում իրավապահ համակարգին, եւ երկրորդ աստիճանը. մենք, ըստ էության, հնարավորություն ենք տալիս ստուգել այն մարդկանց բանկային գործարքները, որոնք անգամ տեղյակ չեն, որ իրենց բանկային գործարքները կամ հոսքերը կամ այդ ֆինանսական հոսքերը վերահսկողության տակ են գտնվում: Դրա համար այստեղ կրկնակի, այսպես ասած, ջանքեր են պահանջվում: Որոշակի երաշխիքներ, սկզբնական նախագծից հետո դուք ավելացրել եք, եթե չեմ սխալվում, ավելացում տեղի ունեցել է, բայց էլի ինձ մոտ էդ բանը դեռեւս չի հաղթահարվել` արդյո՞ք չարաշահումների տեղիք մենք ապագայում ավելի շատ չենք ունենա: Եթե այսօրվա իշխանությունը վստահ է, որ չարաշահում չի լինի, ես վստահ չեմ, օրինակ՝ հաջորդ իշխանությունը, միգուցե, չարաշահման տեղ տա, դրա համար օրենսդրական մակարդակում եւ թե հասարակական վերահսկողական մակարդակում ինձ համար պետք է մի քիչ ավելի բարձր երաշխիքներ լինեն, էլի:

Ռ.ԲԱԴԱՍՅԱՆ

-Պրն Սիմոնյան, ըստ էության, ավելացնելու ոչինչ չունեմ, որովհետեւ, արդեն նշեցի, այդ նույն տրամաբանությամբ կարող ենք առաջնորդվել եւ բազմաթիվ օրենքներում կամ օրենքների նախագծերում ռիսկեր տեսնել, որ պրակտիկայում կարող է չարաշահվել: Բոլոր հնարավոր երաշխիքներն այստեղ նախատեսված են, այսինքն` ես նման մտահոգություն չունեմ, եւ իրավապահների մասով էլ, կարծես, հասարակական վստահության մակարդակը փոխվում է, եւ բնականաբար, մենք ունենք դատաիրավական եւ հակակոռուպցիոն ռազմավարություններ, որոնցով համալիր ծրագիր ունենք, թե ինչպես բարձրացնել հենց վստահությունը, ինչ միջոցառումներով, եւ ըստ էության, մենք առաջ ենք շարժվում նաեւ այդ առումով: Որեւէ այլ կերպ հնարավոր չէ ձեր նշած մտահոգությունը փարատել:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ծովինար Վարդանյան:

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պրն Բադասյան, ունենալով բավականին երկար տարիների աշխատանքային փորձ բանկային համակարգում՝ ուզում եմ ասել, որ ողջունում եմ ձեր նախագիծը եւ կարծում եմ, որ բավական է, որ որոշ մարդիկ իրենց սիրուհու, վարորդի եւ, ի վերջո, մեր սիրելի Պողոսի հաշիվներով իրենց, այսպես ասած, ոչ այդքան մաքուր գումարներն այդ հաշիվներով կարողանան իրենց գործարքներն ապահովել, եւ ես, ուղղակի, կխնդրեի ձեզ, եւս մեկ անգամ մեր քաղաքացիների համար հնչեցնել բոլոր այն պայմանները, որոնք անհրաժեշտ են, որպեսզի հասանելիություն ապահովեն այդ հաշվին, այսինքն` երրորդ անձի հաշվին: Շնորհակալ եմ:

Ռ.ԲԱԴԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, տիկին Վարդանյան: Ես կրկին ուզում եմ նշել, որ իմ անկեղծ կարծիքով, մենք բանկային գաղտնիքի առումով՝ տվյալների այսպիսի մատչելիություն չենք բացում, ուղղակի, ընդհակառակը, էլի իմ անկեղծ դիրքորոշմամբ՝ մենք որոշակի առումով բարդացնում ենք տվյալ տվյալների հասանելիությունը, որովհետեւ շատ հստակ ընթացակարգ է նկարագրվում այս առաջարկվող հոդվածով: Պայմանները, որ հիմնականում կոռուպցիոն եւ մի քանի այլ հոդվածային սահմանափակումներով նախատեսված հանցագործությունների շրջանակներում են, քննիչի պատճառաբանված միջնորդության հիման վրա, որը պետք է հսկող դատախազի թույլտվությամբ լինի, պետք է գլխավոր դատախազը կամ տեղակալը հաստատի տվյալ միջնորդությունը, եւ նաեւ նախատեսված է երաշխիքներ` ծանուցման բողոքարկման առումով:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք չկա: Սուրեն Գրիգորյան:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Պրն նախարար, դուք երկու անգամ ասացիք, ըստ էության, որ ձեր համոզմամբ՝ նախագիծը միտված է բանկային գաղտնիքի առավել համապարփակ պահպանմանը: Ես կարո՞ղ եմ հասկանալ, որ ըստ էության, ավելի թեթեւ ռեժիմով է քննությունն իրականացնող մարմինը ստանում կասկածյալին եւ մեղադրյալին առնչվող բանկային գաղտնիքը, եւ ավելի բարդեցված կարգով է ստանում այդպիսի կարգավիճակ չունեցող անձանց բանկային գաղտնիքը: Ասեք, ես արձագանքում ասեմ, էլի...

Ռ.ԲԱԴԱՍՅԱՆ

-Ըստ էության, ես կարող եմ ասել՝ իրավակիրառ պրակտիկան նախկինում ինչպես է գնացել, կասկածյալ-մեղադրյալ անձ ներգրավված լինելու դեպքում հաճախ որոշ դատավորներ չեն նայել՝ ինչի՞ համար է տվյալ տվյալը պահանջվում, արդյո՞ք քրեական գործի համար նշանակություն ունի՞, թեեւ, կարծում եմ` պարտավոր էին դա անել: Կարծում եմ` այսուհետ տարբերակված մոտեցում չի լինի, որովհետեւ այս կարգավորումները, որոնք ներառել ենք, ուղենշային են դատարանի համար` այդ միջնորդությունը մերժելու կամ բավարարելու համար, որովհետեւ կարեւոր չէ՝ անձն ինչ կարգավիճակ ունի, կարեւոր է, թե տվյալ ֆինանսական տվյալը, որը պահանջվում է, քրեական գործի համար ինչ նշանակություն ունի, այսինքն` մենք մի կողմից՝ պետք է չվնասենք քննության արդյունավետությունը, մանավանդ կոռուպցիոն գործերով, մյուս կողմից՝ ապահովենք անձնական տվյալների պաշտպանության երաշխիքները:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Պրն նախարար, ձեզ հետ համաձայն եմ, որ անկախ նրանից, թե այդ պատճառաբանված միջնորդության պահանջը եւ հիմնավոր որոշման պահանջը դատավարության նորմում ֆիքսվում է, թե չէ, ակնհայտ է, որ դա պետք է պահպանվի: Բայց դուք, ձեր իսկ պատասխանում նշեցիք, որ, առնվազն, մինչեւ այս պահը պրակտիկայում ունեցել ենք դեպքեր, որոնց առումով՝ կասկածելի է՝ արդյո՞ք դատարանի կողմից ստուգվել է անհրաժեշտությո՞ւնը կոնկրետ գործի փաստերի շրջանակներում: Ըստ այդմ, չե՞ք տեսնում անհրաժեշտություն, որպեսզի հոդվածի ձեւակերպումը տրվի այնպես, որպեսզի որեւիցե այլ մեկնաբանման տեղ, որ տարբեր է ռեժիմը, եւ որ նույն երաշխիքները, որոնք սահմանվում են երրորդ անձանց համար, միգուցե, տեղակալի եւ գլխավոր դատախազի ստորագրության մասով չլինեն, բայց, առնվազն, միջնորդության պատճառաբանվածության եւ դատարանի որոշման հիմնավորվածության մասով ուղղակիորեն նշվի, որ որեւէ տարբերակված մոտեցում այս հարցում օրենսդիրը չի դրսեւորել: Շնորհակալություն:

Ռ.ԲԱԴԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Կրկին, քանի որ համաձայնեցված տարբերակ է, կքննարկենք առաջարկը, մեր դիրքորոշումը կներկայացնենք:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վերջին հարցը. Արփինե Դավոյան: Հանո՞ւմ եք հարցը: Շատ լավ: Հարցերն ավարտվեցին, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, պրն Բադասյան: Ըստ էության, պետք է լսենք հարակից զեկուցումը: Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Սուրեն Գրիգորյանին:

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Միանգամից ասեմ, որ հանձնաժողովի դիրքորոշումն այս նախագծով դրական է, եւ հորդորում եմ բոլոր իմ գործընկերներին կողմ քվեարկել: Սակայն հաշվի առնելով, որ ելույթի ժամանակը կարող է չբավականացնել, նաեւ ձեր թույլտվությամբ անդրադառնամ որոշ կետերի, որոնք հնչեցին հարցերով եւ հետագա փոփոխությունների մասով:

Հանրային վստահության մասով, երբ խոսվեց եւ ժամանակավրեպ լինելու հետ կապված, պրն Սիմոնյան, ինձ թվում է, որ քննությունն իրականացնող մարմինների նկատմամբ վստահությունը գլխավորապես աճում է այն ժամանակ, երբ իրենք իրենց գործն արդյունավետ են կատարում, եւ բացահայտումների քանակը շատանում է, եւ այս դեպքում կարծում եմ՝ որ լրիվ հակառակն է տրամաբանությունը: Մենք պետք է օժտենք այն գործիքակազմով` անհրաժեշտ, հիմնավորված գործիքակազմով քննություն իրականացնող մեր մարմիններին, որպեսզի այդ գործիքակազմի օգտագործմամբ իրենք կարողանան բարձրացնել իրենց նկատմամբ հանրային վստահությունը, որովհետեւ հանրային վստահությունն ուղղակիորեն կապված է կատարված աշխատանքի որակի հետ:

Ինչ վերաբերում է հաջորդ իշխանությունների մասով ձեր մտավախությանը. իհարկե, ես կիսում եմ պետական այդ մտածելակերպը` ավելի հեռուն նայել, բայց եթե, Աստված մի արասցե, մենք մի օր ունենանք իշխանություն, որն ավելի շատ հակված կլինի մարդկանց իրավունքները խախտել, ոչ մի խնդիր չկա, որպեսզի նման կառուցակարգեր ընդունվեն, իսկ եթե շատ վատ իշխանություն ունենանք, անգամ կառուցակարգերի բացակայության պայմաններում իրենք ձեռք կբերեն այդ տվյալները, ուստի, այս մասով ձեր մտավախությունները չեմ կիսում:

Ինչ վերաբերում է ԿԲ-ի դիրքորոշման մասով, անկեղծ ասած, ես գնահատում եմ նաեւ պրն նախարարի այն դիրքորոշումը, որ քանի որ սա կոնսենսուսային տարբերակ է, որոշակիորեն սահմանված տեքստի փոփոխությունն առավել քննարկված պետք է լինի, եւ ես ունեմ մի շարք առաջարկներ, որոնք նույնպես պլանավորում եմ առաջինից երկրորդ ընթերցում նաեւ ԿԲ մեր գործընկերների հետ քննարկել, սակայն գլխավորապես ասեմ, որ հոդվածների ցանկը, ինչպես պրն Ատոմյանն արդարացիորեն նշեց, իմ կարծիքով՝ գաղափարական առումով ցանկ սահմանելը, դա որեւիցե լուրջ կամ առհասարակ, իմ կարծիքով՝ երաշխիք չէ, որովհետեւ, երբ մենք ասում ենք` նախատեսենք ցանկ, որպեսզի չչարաշահվի, դա նշանակում է, որ մենք առաջնորդվում ենք քննություն իրականացնող մարմնի՝ չարաշահելու հակված լինելու կանխավարկածով, եւ եթե մենք խնդիր ունենք չարաշահող, պայմանական, քննիչի հետ, այդ քննիչին ոչ մեկը չի կարող խոչընդոտ հանդիսանալ, որպեսզի ինքն այն անձին, ով բովանդակային առումով չպետք է կասկածյալ եւ մեղադրյալ հանդիսանա, նման կարգավիճակով օժտի, նաեւ կա հնարավորություն քրեական գործը հարուցել մի հոդվածով, որով հնարավորություն կա միջնորդություն ներկայացնել, այնուհետեւ` վերաորակել: Ասածս այն է, որ չարաշահող քննիչը միշտ չարաշահելու հնարավորություն կգտնի, իհարկե, պետք է օրենսդրական կառուցակարգերը հնարավոր դժվար լինեն, որպեսզի այդ չարաշահումները հեշտ կերպով չիրականացվեն: Բայց կարծում եմ, որ առկա երաշխիքները՝ մասնավորապես, գլխավոր դատախազի եւ տեղակալի կողմից միջնորդությունը ստորագրելու եւ դատարանի որոշման պարտադիր պայմանը, որը նախարարը նշեց, որ սկանդինավյան երկրներ կան, որտեղ, առհասարակ, դատարանի որոշում չի պահանջվում, մեր դեպքում նման պարտադիր պահանջ նախատեսելն արդեն բավարար է, որովհետեւ պրն Ատոմյանը շատ դիպուկ օրինակ բերեց նաեւ ավազակության մասով, առհասարակ, գույքի հափշտակման տարր ունեցող հանցագործությունները: Ե՞րբ է, առհասարակ, անձը դրդվում նման հանցագործություն կատարել: Օրինակ` երբ որ ունի ֆինանսական խնդիրներ, օրինակ` վարկ ունի, որը պետք է մարի, եւ չի կարողանում մարել: Հիմա, կարո՞ղ են ավազակության գործով, կոնկրետ ապացուցելու համար, թեկուզ եւ ոչ ուղղակի ապացույցով, բանկային որոշակի տվյալներ պետք լինել, որպեսզի հիմնավորվի այդ կապը, եւ փաստական տվյալները համալրվեն: Կարծում եմ` այո, եւ այդ պարագայում, ճիշտ է, առաջինից երկրորդ ընթերցում կքննարկենք, բայց որոշակիորեն, առաջին ընթերցման ժամանակ էլ հանձնաժողովում քննարկել ենք, եւ այդ մասով ես իմ առաջարկը կանեմ:

Ինչ վերաբերում է շուտ կամ ուշ իմանալուն, պրն Խաչատրյանի ասածին, այսօր, ըստ էության, քրեական գործի շրջանակներում ձեռք են բերվում մի շարք տվյալներ, ուղղակի կամ անուղղակի, որոնց մասին, միգուցե, ֆինանսական բանկային գաղտնիքի կամ առեւտրային գաղտնիքի բնույթ չունեն, բայց դրանց վերաբերյալ հետագայում այն անձինք, ովքեր չեն ստանում դատավարական կարգավիճակ, չեն էլ ծանուցվում: Այս դեպքում մենք, փաստորեն, պետք է տարբերակված մոտեցում ցուցաբերենք, իսկ եթե այն անձը, ով տվյալները հայցելու պահին, առնվազն, չի ունեցել դատավորական կարգավիճակ, բայց տվյալները ստանալուց հետո ստացել է որեւէ կարգավիճակ, կլինի դա մեղադրյալ, կլինի դա տուժող կամ որեւէ կարգավիճակ, ինքը հետագայում արդեն քրեական գործի նյութերը ստանում է եւ դրա մասին տեղեկանում է, իսկ շուտ տեղեկանալու հարց ես այստեղ չեմ տեսնում, որովհետեւ, եթե դատարանի որոշում կա, ինքը որեւէ ձեւով չի կարող կանխարգելել այդ տվյալների ստացումը:

Այս ամենի պարագայում նաեւ փոքրիկ լրացում, որ եւս մեկ ելույթի չգրանցվեմ: Տիկին Վարդանյանը շատ ճիշտ ասեց, որ երբ մենք դնում ենք սահմանափակում, թեկուզ ընտանիքի անդամների մասով, գործնականում դա պոտենցիալ հանցագործի համար դառնում է ուղեցույց, թե որտեղ պետք է թաքցնի իր գումարները, որպեսզի պետությունը չկարողանա այդ գումարները գտնել, իսկ ցանկի բացակայությունը եւ, առհասարակ, երբ, փաստացի կարողանա քննիչը հիմնավորել ցանկացած մարդու մասով, արդեն ավելի տրամաբանական է ստացվում: Շնորհակալություն:

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ընդմիջում 30 րոպե:


Ժամը 16:30

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱՐԱՐԱՏ ՄԻՐԶՈՅԱՆԸ՝
 

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, շարունակում ենք քննարկել Կառավարության կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» եւ «Բանկային գաղտնիքի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Զեկուցումները լսեցինք, մտքերի փոխանակություն։ Ելույթների համար խնդրում եմ հերթագրվել։ Հերթագրում։ Գեւորգ Պապոյան։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, սիրելի հայրենակիցներ, այս օրենքի հետ կապված` իմ կարծիքով` ամենակարեւոր եւ ամենահիմնական դիտարկումը, որի շուրջ էլ դիսկուրսը ծավալվեց, «Բանկային գաղտնիքի մասին» օրենքն է։ Եվ էստեղս ես կարծում եմ՝ ամենակարեւոր հարցի պատասխանն այն է, որ այս օրենքի նախագծով մենք մեր երկրի ֆինանսական կայունությունը, հանքը որոշակի վտանգի ենթարկո՞ւմ ենք, թե՞ ոչ, կարծում եմ՝ լավագույն պատասխանը տվել է Կենտրոնական բանկը, որովհետեւ Կենտրոնական բանկի սահմանադրական պարտականությունն է գնաճի ապահովումը, եւ այդ շրջանակներում նա մի շարք խնդիրներ է լուծում, այդ թվում՝ ֆինանսական կայունության ապահովումը, սպառողների շահերի ֆինանսական պաշտպանությունը, փողերի լվացման եւ այդ մասով ահաբեկչության դեմ պայքարը։ Եվ եթե Կառավարության գլխավոր ֆինանսական խորհրդատուն՝ Կենտրոնական բանկը, ըստ էության, եկել է կոնսենսուսային համաձայնության այս օրենքի շուրջ եւ գտնում է, որ այդ առումով որեւէ վտանգ չկա, եւ ՀՀ-ի ֆինանսական համակարգի կայունությունը սրանով որեւէ կերպ չի խարխլվի, կարծում եմ՝ մենք այդ առումով առավել պետք է վստահենք Կենտրոնական բանկին եւ այստեղ վտանգ չտեսնենք։

Իսկ առաջացած աղմուկի հիմնական պատճառը ես կարծում եմ՝ նախկին ռեժիմի ներկայացուցիչներից է գալիս, քանի որ վերջին 20 տարում նրանց  մի մասը նվազագույնը կոռուպցիոն ճանապարհով հսկայական եկամուտներ է կուտակել, մի մասը տեղափոխել է արդեն իսկ արտասահման կամ օֆշորային գոտիներ, մի մասի գծով պատրաստվում է, միգուցե, եւ բնականաբար, այս օրենքը եւ նմանատիպ օրենքները, որոնք ծնվել են հեղափոխության արդյունքում, խանգարելու են կամ բացահայտելու են նրանց ֆինանսական մեքենայությունները։ Հետեւաբար՝ ես կարծում եմ, որ հենց հեղափոխության տրամաբանությունը հուշում է, որ այս օրենքին մենք պետք է կողմ քվեարկենք եւ դրան բացահայտենք ողջ կոռուպցիոն շղթաները եւ, այսպես ասած, ստվերային գումարները, որոնք կուտակվել են որոշ անձանց կամ անհատների ձեռքում։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արկադի Խաչատրյան։ Տեղեկացնեմ նաեւ, որ պրն Խաչատրյանը կխոսի նաեւ խմբակցության անունից։ Ըստ էության, կարող եք անընդմեջ, առանց ընդհատելու երկու ելույթ ունենալ։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ուզում եմ, նախ եւ առաջ՝ անդրադառնալ բանկային գաղտնիքի ինստիտուտին, առհասարակ, եւ դրա նշանակությանը, եւ հետո նոր՝ նախագծի հետ կապված մեր հիմնական հարցադրումներին։

Նախ՝ պետք է ասել, որ բանկային գաղտնիքի պաշտպանությունը, առհասարակ, որը Հայաստանում իրականացնում ենք ավելի քան 20 տարի, համակարգի արդյունավետ գործունեության, ֆինանսական համակարգի կայունության եւ բանկային գործառնություններից օգտվող անձանց մասնավոր շահերի պաշտպանության կարեւորագույն երաշխիքներից մեկն է։

Իմ խորին համոզմամբ՝ դրա երաշխավորման պահանջից ցանկացած կամայական նահանջ պետք է բացառել։ Այս առումով՝ պետք է նշել, որ բանկային գաղտնիք կարող է բացահայտվել միայն այն սահմաններում եւ այն չափով, որքանով դա անհրաժեշտ է հանրային շահի ապահովման համար, սակայն մի շատ կարեւոր պայմանով, որ պետք է նախատեսվեն մասնավոր անձանց իրավունքների եւ օրինական շահերի պաշտպանության գործուն երաշխիքներ։

Պետք է նկատել, որ նախագիծը քրեական գործով մեղադրյալ կամ կասկածյալ չհանդիսացող երրորդ անձին վերաբերող ոչ թե բանկային գաղտնիքի բացահայտման մասին է, այլ բանկային գաղտնիքի բացահայտման նպատակով խուզարկության եւ առգրավում իրականացնելու հնարավորության մասին է։ Այ, սա է, ինչի հետ մենք խնդիր ունենք, եւ սրա արդյունքում կարող է հասանելի դառնալ ոչ միայն բանկային գաղտնիք կազմող տեղեկատվությունը, այլ նաեւ շատ ավելի լայն, գործի հետ չառնչվող, այդ թվում՝ մարդու մասնավոր շահերին, անձնական կյանքին, առեւտրային այլ գաղտնիքներին վերաբերող տեղեկություններ։ Այ սա ենք համարում անընդունելի։

Առհասարակ, քաղաքացին կամ կազմակերպությունը, փաստացի, կարող են զրկվել նաեւ իրենց մասնավոր շահը դատարանում պաշտպանելու իրավունքից, քանզի դատարանի որոշումը նրան հայտնի կդառնա միայն նախաքննության վերջում։ Իհարկե, հետո կարելի է բողոքարկել, սակայն արդեն բացահայտված, տեղեկատվությունը բացված այդ ամբողջ գործընթացների ավարտից հետո։

Նախագծի ընդունման հետեւանքներից մեկ այլ հետեւանք կարող է լինել նաեւ այն, որ կանխիկ գործարքների, առհասարակ, շրջանառության ավելացում կարող է տեղի ունենալ, անկանխիկ փոխանցումներից կլինի խուսափում՝ բացահայտումից խուսափելու նպատակով։ Արդյունքում նշված ֆինանսական միջոցները միայն կշրջանցեն բանկային համակարգը, մինչդեռ բանկերում գոնե գործում է փողերի լվացման դեմ պայքարի գործուն համակարգ, որը եւս ինչ-որ տեղ զսպող գործոն է։ Ինչ վերաբերում է OECD մի շարք երկրների փորձին, որտեղ եւս գրանցվել է բանկային գաղտնիքի պահպանման ռեժիմի թուլացում, նմանատիպ քայլի են գնացել,  պետք է ասել, որ այդ երկրներն արդեն իսկ ունեցել են ձեւավորված պրոֆեսիոնալ, անաչառ եւ վստահելի ինստիտուտներ՝ քննչական, դատախազական, դատական, որոնց նկատմամբ առկա է եղել հանրային լիակատար վստահություն։ Արդյո՞ք այդ ամենն առկա է այսօր մեզ մոտ։ Համաձայնեք, որ, իրոք, մտորումների տեղիք կա։

Միանշանակ, կիսում ենք այն մոտեցումը, որ, միանշանակ, քննչական մարմինները պետք է ունենան անհրաժեշտ գործիքակազմ՝ օրենքով նախանշված քրեական գործերով անհրաժեշտ բացահայտումներ, օբյեկտիվ քննություն կատարելու համար։ Միանշանակ, կողմ ենք գործիքակազմ տրամադրելու։ Այդուհանդերձ, մենք կարծում ենք, որ նախագիծը՝ ներկայացված էս խմբագրությամբ, անընդունելի է՝ զուտ հիշատակած առումով, որ ոչ թե բացահայտում է, պարզապես, բանկային գաղտնիք, ինչին, միանշանակ, կողմ ենք էս, տվյալ պարագայում, եթե խիստ անհրաժեշտ է  հանրային շահի ապահովման համար։ Այստեղ կատարվում է թույլտվություն՝ խուզարկություն եւ առգրավում իրականացնելու համար, որի անհրաժեշտությունը մեզ համար, առնվազն, հասկանալի չէ, եթե նպատակը միայն բանկային գաղտնիքի բացահայտումն է։

Սա, միանշանակ, հանրային եւ մասնավոր շահի բախում է։ Մենք կողմ ենք մասնավոր շահի սահմանափակմանը միայն այն սահմաններով, որն իրականում անհրաժեշտ է հանրային շահի պաշտպանության համար։ Միեւնույն ժամանակ, ես ուզում եմ հաստատակամորեն նշել մեր պատրաստակամությունը՝ շարունակել քննարկումը նախագծի շուրջ՝ այն խմբագրելու եւ ընդունելի տարբերակով ներկայացնելու համար։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Մտքերի փոխանակությունն ավարտվեց։ Եզրափակիչ ելույթներ, պրն Գրիգորյան, անհրաժեշտություն տեսնո՞ւմ եք։

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Պրն Խաչատրյան, ես ներողություն եմ խնդրում, ձեր ելույթի կեսից միայն կարողացա լսել, դրա համար այդ հատվածներին անդրադառնամ։

Տեսեք, առհասարակ, քննարկումների մասով պատրաստակամությունը վստահաբար կա պետաիրավական հանձնաժողովում, վստահ եմ՝ նաեւ նախարարը պատրաստակամ կլինի ցանկացած քննարկման, որը կարող է բերել ավելի այնպիսի կառուցակարգի, որը հավասարակշռում է այս երկու շահը։ Չնայած, շահերի հավասարակշռումը, որպես ուղենիշ, ֆիքսվել է նաեւ հիմնավորումներում, դուք դրա մասին վստահաբար գիտեք։

Ուրեմն, անկանխիկ, կանխիկ գործարքների մասով. բնականաբար, մտահոգությունների տեղ... Անառողջ կլիներ, եթե նման նախագծերի շուրջ չունենային համապատասխան ինստիտուտները, պատգամավորները մտավախություններ, որոնք պետք է քննարկենք։ Բայց հանկարծ սա չպետք է վերաճի նրան, որ մենք ասենք՝ դե, որպեսզի մեր բանկային համակարգում համապատասխան միջոցները լինեն, մենք պետք է աչք փակենք այդ միջոցների օրինականության եւ աղբյուրների վրա։ Սա մի ընտրություն է, ես չեմ կարծում, որ մենք նման ընտրության առաջ ենք կանգնած, բայց եթե կանգնած լինենք անգամ նման ընտրության առաջ, ես կարծում եմ, որ մեր ընտրությունը, միանշանակ, պետք է լինի ավելի կողմ հենց օրինական միջոցներին, որպեսզի բանկային համակարգը չդառնա գրավիչ անօրինական գումարների համար, էսպես ասեմ։

Ինչ վերաբերում է ձեր ասածին խուզարկության եւ առգրավման մասով, ես կարծում եմ, որ, առհասարակ, այն նպատակը, որը դրվել է այս նախագծում, նրանում չէ, որ քննիչը հնարավորություն ունենա բուն այն տեղեկատվությունը, որն իրեն պետք է, դրանից զատ այլ տեղեկատվություն հընթացս ստանալ։

Մեխանիզմների մասով, պրն նախարարն էլ դրան անդրադարձավ, որ, ըստ էության, խուզարկություն ասվածը որոշման ուղարկումն է, էդ տվյալը, ենթադրում եմ՝ հենց բանկից ստանալն է, որովհետեւ բանկն այդ տվյալներին տիրապետում է։ Եթե դուք մտավախություն ունեք եւ տեսնում եք ինչ-որ հնարավորություն, որպեսզի մեխանիզմն այնպես ճշգրտվի, որպեսզի միայն այդ տվյալը հասանելի դառնա, եւ հընթացս այլ տվյալներ չհավաքագրվեն, որոնք նույնպես պաշտպանության տակ են գտնվում, սակայն քրեական գործի փաստերի պարզման համար անհրաժեշտ չեն, միայն կողմ կլինենք, բայց Քրեական դատավարության օրենսգրքով է այսօր սահմանված, որ խուզարկության եւ առգրավման միջոցով այդ տվյալները ստացվում են։ Այսինքն՝ չեմ կարծում, որ սկզբունքային է եղանակը, սկզբունքային է, որ քննչական մարմիններին այդ տվյալները, անհրաժեշտության դեպքում, հասու դառնան։ Կքննարկենք նաեւ առաջինից երկրորդ ընթերցում։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եզրափակիչ ելույթի համար հրավիրում եմ արդարադատության նախարար Ռուստամ Բադասյանին։

Ռ.ԲԱԴԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, գործարար շրջանակների ներկայացուցիչներին եմ նաեւ խոսքս ուղղում, մեր հանրությանն եմ խոսքս ուղղում. նախագիծը որեւէ հիմք չի ստեղծում անձնական տվյալներին ոչ իրավաչափ, ոչ համաչափ միջամտության համար։ Նախագծի նպատակն է կոռուպցիոն հանցագործությունների քննությունը, քննության արդյունավետությունն ապահովելը, որեւէ այլ նպատակ նախագիծը չի հետապնդում։ Ես, կարծես, մեկ անգամ պարզաբանեցի, որ քրեական դատավարությունն ունի իր կանոնը, եւ ապացույցն ամրագրելու առումով քննարկումների արդյունքում հենց այդ՝ առգրավման որոշման տարբերակի վրա ենք կանգնել, որը չի նշանակում, արդեն նորից չասեմ, որովհետեւ կարող է անընդհատ դրա մասին խոսելիս, իրոք, մեր հանրությանը սխալ հաղորդագրություն ուղարկենք։

Պրն Խաչատրյան, շնորհակալություն պատրաստակամության մասով հայտնելու համար, կքննարկենք իրար հետ։ Բայց դուք նոր արդեն էնպիսի մեսիջներ էիք տալիս հանրությանը, էսքան միջազգային փորձ վկայակոչելուց հետո որ, իրոք, կարող է խնդիր առաջանալ, որ մարդիկ մտածեն, որ սա չգիտեմ ի՞նչ ենք մենք անում։ Միջազգային կազմակերպությունները, որ գալիս, առաջարկություններ էին ներկայացնում, արդեն 10 տարի է, իրենք այդ ամեն ինչը հաշվի չէի՞ն առնում։ Այսինքն՝ էնքան տրամաբանական է էս նախագիծը, էնքան ուշացած է, էնքան հրատապ է, որ մենք ուղղակի չենք կարող սա հետաձգել, ես, իհարկե, դժվարությամբ եմ պատկերացնում՝ մենք առաջինից երկրորդ ընթերցման ժամանակ ինչպես ենք բարելավելու նախագիծը, որովհետեւ հնարավոր բոլոր երաշխիքները նախատեսված են։ Բայց, կրկին, կաշխատենք իրար հետ, եւ եւս մեկ անգամ բոլորին ամենայն պատասխանատվությամբ հայտարարում եմ, որ այս նախագծով բանկային գաղտնիքի ինստիտուտը չի թուլացվելու, անձնական տվյալներին ոչ իրավաչափ միջամտություն չի լինելու։

Եվ եւս մեկ հանգամանք, պրն Խաչատրյան. էդ փողերի լվացման մասով ձեր նշած կառուցակարգերը չափազանց վատ են աշխատել, որովհետեւ միայն հեղափոխությունից հետո մեկ-երկու ազդակ ստացվեց, եւ ես վստահ եմ, որ այդ մեխանիզմները ճիշտ աշխատելու՝ այն ժամանակ եւ հիմա ճիշտ աշխատելու դեպքում փողերի լվացման մասով բազմաթիվ ազդակներ կստանանք, եւ դրանից տնտեսությունն ու հանրությունը միայն կշահեն։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Բադասյան։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Այժմ քննարկում ենք «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից ներկայացված «Գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։ Հիմնական զեկուցող՝ ԱԺ պատգամավոր էդվարդ Անդրեասյան։

Է.ԱՆԴՐԵԱՍՅԱՆ

-Հարգելի ԱԺ նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ձեզ եմ ներկայացնում «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից ներկայացված «Գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին» ՀՀ օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» մեր նախագիծը։ Մասնավորապես, 37 հոդվածի 1-ին մասով՝ գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին ՀՀ 1999 թ. ապրիլի 14-ի օրենքի 37-րդ հոդվածի 1-ին մասից հանել «սահմանված կարգով հաստատված շինության նախագիծը» բառերը։ Էս օրենքը երկար ուսումնասիրել ենք պետական-իրավական հանձնաժողովում, մոտ 1 ժամ, երեւի, տեւեց։ Պատրաստ եմ լսել հարցերը, կփորձեմ պատասխանել։ Այսքանը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերի համար հերթագրում։ Նիկոլայ Բաղդասարյան։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ուղղակի ուզում էի ճշգրտող մի հարցադրում անել։ Մենք քննարկեցինք նախագիծը, ես ճիշտ եմ, չէ՞, հասկացել, առաջին հարցադրումս այն է, որ ոչ թե խնդիրը ձեւական է, խոսքն էդ նախագիծը Կադաստր հանձնելու մասին է, այլ խնդիրն այն է, որ երբ արդեն իսկ տեղական ինքնակառավարման մարմինը հաստատում է, որ կատարված փաստացի շինությունը համապատասխանում է նախագծին, Կադաստրն այլեւս խնդիր չունի վերստուգել, թե արդյո՞ք համապատասխանում է, թե՞ չէ, այսինքն՝ բովանդակային է ձեր առաջարկությունը, այլ ոչ թե ձեւականորեն այդ փաստաթուղթը հանձնելը։

Է.ԱՆԴՐԵԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցի համար։ Միանգամայն ճիշտ եք նկատել, բայց ոչ միայն տեղական ինքնակառավարման մարմինը, որովհետեւ ավարտական ակտն իրենից ներկայացնում է մի փաստաթուղթ, որովհետեւ մոտ մի 7-10 շահագրգիռ կազմակերպություններ, ընկերություններ, հեղինակային հսկողություն, տեխնիկական հսկողություն, շինարար՝ նրանք բոլորը վավերացնում են եւ հաստատում են այն փաստը, որ շինարարությունն իրականացված է, ըստ այդմ, արդեն չկա դրա կարիքը՝ նորից նախագիծը տրամադրելու Կադաստրի կոմիտե։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք։

Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Երկրորդ հարցադրումս այն է, որ ճիշտ հասկացանք, ձեզ, չէ՞, որ նախագծի օրինական ուժի մեջ մտնելը 1 տարի ժամկետով հետաձգելու տրամաբանությունն այն էր, որ էլեկտրոնային համակարգին անցնելու պայմաններում, ցանկության դեպքում, ձեր կողմից մատնանշված այդ բոլոր կողմից անձինք, այդ մարմինները, այդ թվում՝ նաեւ Կադաստրը, հնարավորություն կունենա, access, թույլտվություն կունենա այդ նախագիծը դիտարկել, եթե ինքը ցանկություն ունի։ Այսինքն՝ ըստ էության, խնդիրը կլինի այն, որ էդ բեռը կվերցնենք քաղաքացու վրայից կամ իրավաբանական անձի վրայից, որը պետք է էդ նախագիծը ներկայացներ, պետական մարմինները եւ ՏԻՄ-երն ինքնին կկազմակերպեն էդ գործընթացը, եւ էդ գործընթացը կազմակերպելու պայմաններում էլեկտրոնային տարբերակով այդ փաստաթուղթը հասանելի կլինի բոլոր կողմերին։ Ճիշտ ենք, չէ՞ հասկացել։

Է.ԱՆԴՐԵԱՍՅԱՆ

-Ճիշտ է։ Մենք քննարկումների արդյունքում եկանք նրան, որ 1 տարի հետաձգենք էն պայմանով, որ կստեղծվի էլեկտրոնային հարթակ, պլատֆորմ, որտեղ կտեղադրվի էդ նախագիծը եւ հասանելի կլինի ոչ միայն Կադաստրին, այլ նաեւ հասանելի կլինի բոլոր այն ստորաբաժանումներին, ովքեր վավերացնում են։ Ես համաձայնեցի էդ 1 տարվա հետ կապված մի քիչ վերապահումներով, որ, ըստ երեւույթին, էդ նախագիծն էդտեղ տեղադրելու խնդիրը պետք է հասկանանք՝ ո՞վ է տեղադրելու էդ նախագիծն էդտեղ, որովհետեւ կառուցապատողը՝ ինքը, անձամբ ոչ բոլորը կարող են տեղադրել, որովհետեւ նրանք ոչ ունեն էդ էլեկտրոնային ֆայլերով աշխատելու ունակություն, ոչ բոլորը, նաեւ չեմ կարծում, որ կառուցապատողի վրա պետք է մնա էդ գործառույթը՝ պլատֆորմայի վրա տեղադրել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ծովինար Վարդանյան։ Հանո՞ւմ եք։ Հարցերն ավարտվեցին, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում պետական-իրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Վլադիմիր Վարդանյանին։

Վ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-ԱԺ հարգարժան նախագահ, հարգելի գործընկերներ, նշեմ, որ հանձնաժողովը դրական եզրակացություն է տվել այս նախագծին՝ հաշվի առնելով նախ եւ առաջ՝ Կառավարության դիրքորոշումն այս հարցի վերաբերյալ եւ, մասնավորապես, այն մոտեցումը, որ հետագայում ստեղծվելու է համապատասխան հարթակ, որի առկայության պարագայում անհրաժեշտություն չի լինի կառուցապատողից պահանջել նշված եւ, գուցե, նաեւ այլ փաստաթղթեր, որոնք, դրանք արդեն հասանելի կլինեն համապատասխան պետական հիմնարկներում։

Այդուհանդերձ, պետք է նշել, որ, ըստ էության, հանձնաժողովը դրական եզրակացություն է տվել այս հարցի վերաբերյալ՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ վարչարարության տեսանկյունից քաղաքացուն չպետք է ծանրաբեռնել պարտավորություններով, որոնք պետությունը, ըստ էության, կարող է իրականացնել առանց որեւիցե սուբյեկտի միջամտության կամ առանց որեւիցե սուբյեկտի կողմից ներկայացված փաստաթղթերի։

Նախագիծը գոյության իրավունք ունի՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ մենք անցնում ենք էլեկտրոնային կառավարման համապատասխան համակարգի։ Սա նշանակում է, որ հնարավորինս փաստաթղթաշրջանառության առումով միեւնույն փաստաթուղթը մի քանի մարմիններ ներկայացնելու պահանջը, կարծես թե, պետք է վերանա։

Ես չեմ ներկայացնի իմ կարծիքը, որովհետեւ ես այլ կերպ եմ քվեարկել, ես ներկայացնում եմ սոսկ հանձնաժողովի կարծիքը. հանձնաժողովի կարծիքը դրական էր։ Հանձնաժողովը կողմ է քվեարկել առաջին ընթերցմամբ այս նախագիծն ԱԺ լիագումար նիստերի օրակարգ մտցնելուն։ Եթե հարցեր ունեք, հարցերին կպատասխանեմ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերի համար՝ հերթագրում։ Հարցեր չկան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Կադաստրի կոմիտեի ղեկավարի տեղակալ Արամ Կարախանյանին։

Ա.ԿԱՐԱԽԱՆՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, Կառավարությունը դրական դիրքորոշում ունի տվյալ նախագծի վերաբերյալ, ինչպես պրն Վարդանյանը նշեց, մեկ վերապահումով, որ նախագիծն ուժի մեջ մտնի 2021 թվականի հունվարի 1-ին։ Տրամաբանությունը, ըստ էության, այն է, որ մինչ այդ ժամկետը, ըստ էության, Կառավարությունը պատրաստակամություն է ստանձնել նաեւ ստեղծել որոշակի էլեկտրոնային հարթակ, որի վրա պետք է տեղադրված լինեն բոլոր այն նախագծերը, որոնք սահմանված կարգով հաստատվում են։ Սա հնարավորություն կտա, նախ եւ առաջ՝ քաղաքացուն ազատել հավելյալ բեռից, այսինքն՝ նույն փաստաթուղթը բոլոր ինստանցիաներ ներկայացնելու պարտականությունից, բայց, ամեն դեպքում, ասեմ ձեզ, որ գործադրի դիրքորոշումը հետեւյալն է, որ հաստատված նախագիծը, ըստ էության, քաղաքաշինական փաստաթղթերի շարքում կարեւոր դեր ունի եւ ինքնանպատակ չէ։ Հետեւաբար՝ եւ՛ պետական գրանցման ժամանակ, եւ՛ դրանից հետո բազմաթիվ իրավահարաբերություններում նախագիծն անհրաժեշտ է եւ իր մեջ պարունակում է տվյալներ, որոնք այլ տեղ հնարավոր չի լինելու գտնել։ Հետեւաբար՝ ըստ էության, գրանցման փուլում նախագիծը պարտադիր պետք է հասանելի լինի Կադաստրի կոմիտեի համար։ Շնորհակալություն, այսքանը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերի համար հերթագրում։ Նիկոլայ Բաղդասարյան։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Մենակ մի հարց մնաց բաց. այդպես էլ հանձնաժողովում ես վերջնական չպատկերացրեցի, թե, ի վերջո, այդ փաստաթուղթը ո՞վ է էդ հարթակում տեղադրելու, որովհետեւ, դրա համար անհրաժեշտ կլինի, իմ պատկերացմամբ, կարող է՝ սխալվում եմ, որ էդ փաստաթուղթն արդեն հաստատված լինի, հետեւաբար՝ պետք է էդ փաստաթուղթը սքան անի իրավաբանական անձը կամ ֆիզիկական անձը, ով այդ գործունեությունն իրականացնում է, որից հետո ինչ-որ մի տեղ տեղադրվի։ Այ, այդ պրոցեսը ո՞նց է լինելու, որպեսզի, ինչպես մեր գործընկերը նշեց, մարզերում, մանավանդ՝ հեռավոր, կարող է՝ հնարավոր չլինի դա իրականացնել, որովհետեւ ես քննարկել եմ մարզերի համապատասխան մասնագետների հետ, իրենց մոտ խնդիր է նման գործարք իրականացնելը։

Ա.ԿԱՐԱԽԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Պրն Բաղդասարյան, ասեմ, որ էս պահին միանշանակ լուծում չկա, այսինքն՝ ձեր հարցն այս պահին պատասխան չունի, բայց ես կարող եմ ասել լուծումների տարբերակներ։ Մասնավորապես, նախագիծը հաստատվում է համայնքի կողմից, եւ ասեմ ձեզ, որ լուծումներից մեկը կարող է լինել այն, որ համայնքն ինքը, երբ հաստատվում է սահմանված կարգով նախագիծը, պարտավորություն ունենա տեղադրել տվյալ նախագիծը տվյալ հարթակում։ Ասեմ, որ բացի  այդ, այսինքն՝ գիտե՞ք, կա նաեւ որոշակի օպերատորական, օպերատոր լինելու, հանդիսանալու հնարավորություն, այդ թվում՝ նաեւ համայնքների համար, պետական բոլոր մարմինների համար, ովքեր կարող են դիմել եւ հանդիսանալ օպերատորներ Կադաստրի կոմիտեի համար եւ, ըստ էության, նրանք եւս կարող են այդ ծառայությունները մատուցել։ Այսինքն՝ երբ այդ տվյալ փաստաթուղթը գտնվում է իրենց տիրապետության տակ, իրենք անեն այդ ձեր ասած սքանավորումը եւ տեղադրեն տվյալ էլեկտրոնային հարթակում՝ արդեն իսկ հասանելի դարձնելով տվյալ փաստաթուղթը բոլոր պետական, տեղական ինքնակառավարման մարմինների համար եւ, ինչո՞ւ չէ, նաեւ քաղաքացիների համար։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք, պրն Բաղդասարյան։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Գիտե՞ք ոնց էի ես պատկերացնում, որպեսզի այդ պրոցեսն այդքան, սքանավորումը, երկար պրոցես է, այսինքն՝ ցանկացած կողմի համար ինքը բավականին ժամանակատար է, պրոցեսը ես պատկերացնում էի, քանի որ կա էլեկտրոնային տարբերակը, եւ էդ էլեկտրոնային տարբերակը հնարավոր է PDF տարբերակի վերածել եւ, ուղղակի, տեղական ինքնակառավարման մարմինը,էլեկտրոնային ստորագրություն դնելով, հաստատի դրանց ամբողջականությունը, որովհետեւ եթե ամբողջականությունը խախտվի, էլեկտրոնային ստորագրությունն էլ է դուրս գալիս, եւ տեղադրի հարթակ։ Այսինքն՝ էստեղ պետական մարմնին չվստահելու տարբերակն արդեն վերանում է, քանի որ մի այլ տեղական ինքնակառավարման մարմինն այդ գործառույթն իրականացնում է։ Այսինքն՝ դրանով կկրճատենք հա՛մ տեղական ինքնակառավարման մարմնի աշխատակցի աշխատանքային ժամանակը, ծանրաբեռնվածությունը, հա՛մ էդ բեռը կվերցնենք քաղաքացուց։ Շնորհակալություն։

Ա.ԿԱՐԱԽԱՆՅԱՆ

-Պրն Բաղդասարյան, ձեր ասածը երրորդ տարբերակն է, դա էլ կարող է լինել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վլադիմիր Վարդանյան։

Վ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Նույն հարցերը, երեւի թե կուղղեմ ձեզ, ինչ ուղղեցի հանձնաժողովի նիստին։ Շատ կարճ՝ երեք հարց։

Առաջին. այս փաստաթուղթն անհրաժե՞շտ է Կադաստրի կոմիտեի համար։

Երկրորդ. այս փաստաթուղթը ներկայացնելու համար համապատասխան կառուցապատողը լրացուցիչ գործողություններ պետք է անի՞, թե՞ այդ փաստաթուղթն արդեն շուտվանից պատրաստ է։ Եվ երրորդ. ես այդպես էլ չկարողացա իմ մեջ փարատել այն բոլոր կասկածները, թե ինչու ենք մենք այս նախաձեռնությամբ հանդես գալիս, որովհետեւ, ըստ էության, ամբողջ գաղափարը հետեւյալն է. կա նախագիծ, որի հիման վրա կառուցվել է ինչ-որ բան, դրանից շեղում է տեղի ունեցել, կա ավարտական ակտ եւ, ըստ էության, կառուցապատողը չի ուզում ներկայացնել այս ավարտական նախագիծը, որպեսզի ավարտական ակտի միջեւ շեղում չլինի։ Ճի՞շտ եմ ընկալում, թե՞ չէ։ Այսքանը։

Ա.ԿԱՐԱԽԱՆՅԱՆ

-Առաջին հարցի պատասխանը, պրն Վարդանյան, այո։ Երկրորդ հարցի մասով, ճիշտն ասած, կխնդրեմ՝ ձեր արձագանքում ավելի հստակեցնել, որովհետեւ հարցի մեխը չկարողացա ընկալել։ Երրորդ հարցի մասով՝ այո, այդ խնդիրի իրոք, առկա է։ Դա է նաեւ պատճառը, որ ես նաեւ իմ ելույթում նշեցի, որ Կադաստրի կոմիտեի դիրքորոշումը հետեւյալն է. նախագիծը պետական գրանցման ընթացքում առկա պետք է լինի, այսինքն՝ ինքը պետք է հասանելի լինի, որովհետեւ քաղաքաշինական փաստաթղթերի տվյալ շարքում նախագիծը շատ կարեւոր փաստաթուղթ է եւ իր մեջ պարունակում է որոշակի ինֆորմացիա, որն այլ փաստաթղթով հնարավոր չի փոխարինել։ Այո, ներկայացման պարտականության տեսակետից այդ հարցը բաց է մնալու, պրն Վարդանյան, բայց մենք ունենք որոշակի ժամանակ, դիցուք՝ մեկ տարի, որպեսզի օրենսդրական նախաձեռնությունով այդ հարցը եւս լուծենք։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Արձագանք։

Վ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Եթե ճիշտ եմ ձեզ հասկանում, ըստ էության, ամեն դեպքում, դուք այն կարծիքին եք, որ այդ փաստաթուղթը պետք է, սա՝ մեկ: Պարզապես, առաջարկում եք այդ մեկ տարի թայմ աութը վերցնել, որպեսզի էլեկտրոնային համապատասխան հարթակը ձեւավորվի, որպեսզի այլ եղանակով այդ փաստաթուղթը ձեռքբերվի, ճի՞շտ է։ Եվ հետեւաբար՝ կանոնակարգում, որի շրջանակներում սոսկ, այսինքն՝ այս ընթերցման պարագայում, երբ պարզապես այդ պարտավորությունը, ըստ էության, վերացվում է, ձեզ համար անընդունելի է, ճի՞շտ է։

Ա.ԿԱՐԱԽԱՆՅԱՆ

-Երկու հարցին էլ դրական եմ պատասխանում՝ այո։

Վ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցերն ավարտվեցին, պրն Կարախանյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Մտքերի փոխանակության համար հերթագրում։ Նիկոլայ Բաղդասարյան։

Ն.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, մեծարգո ԱԺ նախագահ, որտե՞ղ եմ ես կարեւորում այս նախագիծը։ Ոչ թե ձեւականորեն այն խնդիրն եմ ես կարեւորում, որ նախագծի տնօրինողն այդ փաստաթուղթը ֆիզիկապես չհասցնի Կադաստր, այլ հետեւյալ հարցադրում եմ կարեւորում. արդյո՞ք պետք է մի քանի պետական մարմիններ ստուգեն, թե արդյո՞ք տվյալ դեպքում կառուցապատված շինությունը եւ նախագիծը համապատասխանում են միմյանց, թե՞ ոչ։

Իմ կարծիքով՝ պետք է, ընդամենը, մեկ մարմին այս հարցի պատասխանը տա, այսինքն՝ մեկ-երկու մարմին այդ հարցին պետք է պատասխան տան, այլ ոչ թե շղթայական, մի քանի մարմիններ՝ իրար հետեւող, ստուգեն՝ արդյո՞ք դա ճիշտ է, թե՞ ոչ, որովհետեւ առաջին պետական մարմինն ասում է՝ ճիշտ է, երկրորդ պետական մարմինն ասում է՝ ճիշտ է, երրորդ պետական մարմինն ասում է՝ չէ, սխալ է, էնտեղ մի հատ ստորակետ բաց եք թողել, եւ քաղաքացին ընկնում է քաշքշուկի մեջ։

Իմ կարծիքով՝ այս սկզբունքը պետք է մշտապես պահպանվի, այսինքն՝ կարեւոր չէ՝ դա քաղաքաշինությա՞ն նորմերի հետ կապված խնդիր է, թե՞ այլ խնդիր է՝ վարչարարության հետ կապված, որտեղ պետք է մեկ պետական մարմին կամ տեղական ինքնակառավարման մարմին ունենա ստուգելու այդ գործառույթը։ Տվյալ դեպքում էդ գործառույթը պարզելու համար մի քանի մարմիններ արդեն իսկ գոյություն ունեն այդ շղթայի մեջ։ Օրինակ՝ տվյալ դեպքում անցման հիմքը սկզբից լիցենզավորման  հեղինակն է, լիցենզավորման մարմինն է կամ ֆիզիկական անձն է էդ գործառույթն իրականացնում, հեղինակային վերահսկողություն է իրականացնում, այնուհետեւ այդ փաստաթուղթը փոխանցվում է տեղական ինքնակառավարման մարմին, տեղական ինքնակառավարման մարմինը ստուգում է, որից հետո տեսչությունն իրավունք ունի ստուգել, որից հետո էլ ասում ենք՝ մի հատ էլ տանենք Կադաստր, որպեսզի Կադաստրը ստուգի, քաղաքացին լուրջ քաշքշուկների մեջ է ընկնում։ Իմ կարծիքով՝ նախորդ իշխանության ժամանակ տրամաբանությունն այն էր, որ լուրջ չարաշահման տեղիք էր տալիս, որ յուրաքանչյուր պետական մարմին իր հերթին կարող էր ասել՝ չէ, այստեղ սխալ է, եւ այդ սխալով որոշակի ակնկալիքներ էր ունենում այդ պաշտոնատար անձը։ Իմ կարծիքով՝ ինչքան, կրճատենք այդ պետական մարմինների գործառույթները, որ իրենք վերստուգեն նախկինում ստուգված այդ փաստաթուղթը, այնքան արդյունավետ համակարգ մենք կունենանք: Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ծովինար Վարդանյան։

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Անկեղծ ասած, ես այս նախագծի մասով ուզում եմ, ոչ մի քիչ ինձ պարզաբանում մտցնի, օրինակ՝ պրն Գրիգորյանը, եթե կարելի է, որովհետեւ նախագիծը մի քիչ բաց մնաց։

Ինչպես հասկանում եմ, էդ նախագիծը, որը ներկայացվում է, ասենք՝ սկզբից շինթույլտվությունը ստանալու համար, հետագայում որ այն պետք է գնա Կադաստր, ասում ենք՝ Կադաստր ջան, քանի որ նույն պետական մարմինն արդեն ստացել է քո նախագիծը, իմաստ չունի երկրորդ անգամ դա ներկայացնել։ Հիմա, այստեղ ինձ մոտ հարց էր ծագում, թե եթե ինքը, շեղում է ունեցել էն նախնական նախագծից, Կադաստրին ի՞նչ նախագիծ է հասնելու էդ մասում։ Եվ մենք ասում ենք՝ եկեք մի տարի հետաձգենք սա, բայց մի տարի հետ, այսինքն՝ մի տարի հետո ենք ընդունելու էս ձեր բերած նախագիծը, ճի՞շտ եմ ասում, բայց էս մի տարվա ընթացքում էլի բերելու ենք մի հատ ուրիշ նախագիծ, որը, մեկ է, սենց թե նենց, էդ Կադաստրին պետք է, նույնիսկ, եթե շեղում լինի, ինչ-որ ձեւով հասնի, այսինքն՝ այդ մեխանիզմը ստեղծենք։ Ճի՞շտ եմ հասկանում։ Հասկացա, շնորհակալություն, ես ուզում էի հա՛մ հասկանալ, հա՛մ պարզաբանել։ Մերսի։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Սուրեն Գրիգորյան։

Ս.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Տիկին Վարդանյան, ամբողջը ճիշտ ասացիք եւ, ըստ էության, դուք էլ պարզաբանեցիք՝ բացառությամբ մի նյուանսի։ Ես խնդրում եմ, պրն Ավետիսյան, դուք էլ եւ պրն Կարախանյանն էլ էս պահը ֆիքսենք, էլի՛. ոչ թե մի տարի հետո այլ նախագիծ ենք բերելու, այլ էս նախագծի ուժի մեջ մտնելը հետաձգելու ենք մինչեւ էդ մի տարի հետոն։ Այսինքն՝ ո՞րն է տրամաբանությունը, պետք չէ հիմա շատ տեխնիկական խորանալ, հա՞. կա մի հատ թուղթ, որը Կադաստրին պետք է, որպեսզի ինքը պետական գրանցում կատարի։ Էդ թուղթը բովանդակային առումով, իրոք, պետք է։ Ասել, որ էդ թուղթը պետք չէ, պետք չէ Կադաստրին էդ թղթով անիմաստ ծանրաբեռնել, այդպես չէ, պետք է էդ թուղթը։ Բայց, քանի որ մենք ընդունել ենք պրն Ավետիսյանի ասած էն տրամաբանությունը, որ քաղաքացին, երբ մի թուղթ մի պետական ինստիտուտի մի անգամ տալիս է, պետք է մինչեւ պետական ինստիտուտներ արդեն էդ թուղթը շրջանառվի, այսինքն՝ ոչ թե մարդուն ասեն՝ էս նույն թուղթը մի անգամ էստեղ տար, մի անգամ էն մյուս պետական ինստիտուտ տար, հետեւաբար՝ մենք ասում ենք՝ դա ճիշտ մոտեցում է, բայց էն խողովակը, որով էն պետական ինստիտուտից, որ այսօր տրվում է էդ փաստաթուղթը, գնա, հասնի Կադաստրին, պետք է մի տարի ժամանակահատված, որպեսզի այդ էլեկտրոնային համակարգը ներդրվի եւ աշխատի, եւ այդ խողովակն աշխատի։ Դրա համար ասում ենք, որ նախագիծը փիլիսոփայորեն ընդունելի է, տեխնիկական առումով, եթե հիմա կտրուկ, հենց էս պահին ուժի մեջ մտնի, կհանգեցնի խնդիրների։ Ուստի, ընդունելի նախագիծն ընդունում ենք, դրական եզրակացություն ենք տալիս էն պայմանով, որ ուժի մեջ է մտնում այդ կարգավորումը մի տարի հետո, որը եղել է Կառավարության առաջարկը, պրն Ավետիսյանն էլ ընդունել է, ուղղակի պրն Վարդանյանի հետ նոր քննարկում էինք, ոնց որ թե, հիմա կայքում առկա փաստաթղթում այդ իրողությունը չի արտացոլվում, մենք առաջինից երկրորդ ընթերցում ձեռնամուխ կլինենք, որպեսզի փաստաթղթավորված լինի այս իրողությունը, որի մասին ես նշեցի։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ելույթներն ավարտվեցին։ Եզրափակիչ ելույթներ, պրն Վարդանյան,անհրաժեշտություն չե՞ք տեսնում, պրն Կարախանյան, դուք էլ չե՞ք տեսնում։ Պրն Անդրեասյան, համեցեք։

Է.ԱՆԴՐԵԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Մի քանի հարցերի պատասխանեմ, որոնք կիսատ մնացին։

Պրն Վարդանյան, նախագիծը ոչ թե պետք ա, այլ նախագիծը պարտադիր է Կադաստրի համար։ Բայց նախագիծն էս փուլում էդքան Կադաստրին էդ կարեւորությունը չունի, որովհետեւ Կադաստրն ինքը տրամադրում է լիցենզիա մասնագիտացված կազմակերպություններին, ու ես առաջարկում եմ Կադաստրին, որ ինքն էդ գործառույթը, որ համեմատում է նախագիծը կառուցվածի հետ,էդ ֆունկցիան հանձնարարի իր կողմից տրված լիցենզիա ունեցող կազմակերպություններին։ Չի կարող վկայական տրվել քաղաքացուն՝ առանց գծագրի։ Էդ գծագիրը, էդ նախագիծը, ինքը պահում է համայնքապետարանում, կոնկրետ էն տեղում, որտեղից ինքը ստացել է շինարարության թույլտվություն։ Ընդամենը խնդիրն էդ է, թե չէ՝ առանց նախագծի շինարարությունն ինքնակամ շինությունների դասին է դասվում, դա լրիվ ուրիշ օրենք է, ես դրա մասին առաջարկություն չեմ արել ոչ մի կերպ։ Հիմա, պայմանավորվածություն ենք ձեռք բերել, որ, երեւի, մի տարվա ընթացքում այդ հարթակը կստեղծվի, բացի այն, որ Կադաստրի չափագրողները կհավաստիացնեն, որ շենքը սարքված է համաձայն նախագծի, կամ սարքված չէ, էդ ընթացքում, մեկ տարվա ընթացքում, հուսով եմ, որ կլուծվի էս խնդիրը։ Այդքանը, շնորհակալ եմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Հարգելի գործընկերներ, ուզում եմ տեղեկացնել, որ մեզ մնացել են եւս երեք երկրորդ ընթերցմամբ նախագծեր կամ նախագծերի փաթեթներ, որից հետո մենք ունենալու ենք քննարկված փաստաթղթերի քվեարկություն։

Եվ այսպես, այժմ՝ քննարկում։ Բոլոր պատգամավորներին, ովքեր այս պահին աշխատասենյակներում են կամ միջանցքներում, կոչ եմ անում վերադառնալ դահլիճ։

Այժմ քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «Անշարժ գույքի հարկով հարկման նպատակով անշարժ գույքի շուկայական արժեքին մոտարկված կադաստրային գնահատման կարգը սահմանելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը:

Հիմնական զեկուցող՝ Կադաստրի կոմիտեի ղեկավարի տեղակալ Արամ Կարախանյան։

Ա.ԿԱՐԱԽԱՆՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, ձեր քննարկմանն եմ ներկայացնում «Անշարժ գույքի հարկով հարկման նպատակով անշարժ գույքի շուկայական արժեքին մոտարկված կադաստրային գնահատման կարգը սահմանելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ ընդունելու համար։

Նշեմ, որ նախագիծը մանրամասն քննարկվել է ԱԺ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովում։ ԱԺ-ում նախագծի առաջին ընթերցման ժամանակ ներկայացվել է օրենքի նախագծի անհրաժեշտությունը։ Ցանկանում եմ հակիրճ անդրադառնալ կրկին անգամ նշված հանգամանքին։

Ներկայումս շենքերի, շինությունների կադաստրային գնահատումն իրականացվում է «Գույքահարկի մասին» ՀՀ օրենքի բաղադրիչ մաս կազմող հավելվածով սահմանված շենքերի, շինությունների գնահատման կարգերի համաձայն, որոնք մշակվել են 2000-2002 թթ. անշարժ գույքի շուկայի վերլուծական տվյալների հիման վրա։ Նշված կադաստրային գնահատման կարգով սահմանված շենքերի, շինությունների կադաստրային արժեքի հաշվարկման բանաձեւերում կիրառվում են այդ վերլուծությունների արդյունքում ձեւավորված բազային արժեքները, շինությունների որակական ու քանակական բնութագրիչների գործակիցների մեծությունները։ Իսկ հողամասերի կադաստրային գնահատությունը հարկման նպատակով իրականացվում է 1994-2002 թթ. ընդունված եւ ՀՀ Կառավարության մի շարք որոշումներով սահմանված կարգերի համաձայն։ Արդյունքում՝ գործող կարգերով հաշվարկված շենքերի, շինությունների եւ հողամասերի կադաստրային արժեքները չեն արտացոլում ներկայիս անշարժ գույքի շուկայի իրական պատկերը, եւ դրանք խիստ տարբերվում են ներկայիս շուկայական արժեքից։

Նախագծի առաջին ընթերցման ժամանակ ԱԺ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Մանե Թանդիլյանի կողմից առաջարկություն հնչեցվեց այն մասով, որ անշարժ գույքի հարկով հարկման նպատակով անշարժ գույքի շուկայական արժեքին մոտարկված կադաստրային գնահատման համար անհրաժեշտ բոլոր բաղադրիչները պետք է ընդունվեն օրենքով, այլ ոչ թե թողնվեն եւ հետագայում սահմանվեն Կառավարության որոշմամբ։ Մասնավորապես, խոսքը վերաբերում է շինությունների տարածագնահատման գոտիականության գործակիցներին եւ սահմաններին, սահմանների կոորդինատներին, տարածագնահատման գոտիականության քարտեզներին, բազային արժեքներին, ինչը կարող է, ըստ պատգամավորի, հակասել սահմանադրությանն այն հիմնավորմամբ, որ հարկերը սահմանվում են օրենքով։

Հետագայում այս մասին խոսվեց նաեւ այլ պատգամավորների կողմից։ Ավելին, ԱԺ նախագահը նույնպես բոլորիս ուշադրությունը հրավիրեց տվյալ թեմայի վրա եւ, ըստ էության, առաջարկվեց մինչեւ նախագծի 2-րդ ընթերցումը մեկ անգամ եւս անդրադառնալ նախագծին այս տեսանկյունից։

Վերը նշվածի եւ արդարադատության նախարարության կողմից ներկայացված դիրքորոշման հիման վրա առաջարկը հիմնականում, ըստ էության, ընդունվեց, եւ համապատասխան փոփոխություններ են կատարվել օրենքի նախագծում։

Մասնավորապես, ավելի հստակ, ավելի պարզ ասելու համար տեխնիկական բաներն ավելի պարզեցնեմ։

Տեսեք, խնդիրը հետեւյալն է. երեք կարեւոր ցուցիչներ կան, բաղադրիչներ կան՝ բազային արժեքները, տարածագնահատման գոտիականության գործակիցներ, եւ տվյալ գոտիների սահմանները, կոորդինատները։

Ըստ էության, նախագծի մեջ ներառվել են բազային արժեքները, գոտիականության գործակիցները։ Նշեմ, որ ամբողջ Հայաստանը, ի տարբերություն նախորդի, ներկայումս բաժանված է 20 գոտիների, եւ յուրաքանչյուր գոտի ինչպես հողամասի համար, այնպես էլ շինությունների համար ունի համապատասխան գործակից։ Այս գործակիցները եւս տեղափոխվել են օրենքի նախագիծ։

Ինչ վերաբերում է գոտիականության կոորդինատներին եւ սահմաններին, ապա, ըստ էության, սա թողնվել է Կառավարության որոշմամբ սահմանելուն։ Ուղղակի, համեմատության համար ասեմ, որ այսօր տվյալ տարածագնահատման գոտիականության քարտեզները, կոորդինատները նույնպես սահմանված են Կառավարության որոշմամբ։

Այս փոփոխություններով արդեն իսկ մենք կարծում ենք, որ տվյալ խնդիրը, ըստ էության, լուծվել է, խնդրում ենք նախագիծն ընդունել երկրորդ ընթերցմամբ։ Շնորհակալություն, եթե հարցեր կան, սիրով կպատասխանեմ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ըստ էության, մեկ պատգամավոր է առաջարկ ներկայացրել եւ նա հիմա գտնվում է գործուղման մեջ, հետեւապես՝ հարցեր չեն կարող լինել, պրն Կարախանյան։ Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Կարեն Համբարձումյանին։

Կ.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, քննարկում ենք անշարժ գույքի հարկով հարկման նպատակով անշարժ գույքի շուկայական արժեքին մոտարկված կադաստրային գնահատման կարգը։

Նախ՝ անդրադառնամ այն խնդրին, որ պրն Միրզոյան, ձեր եւ տիկին Թանդիլյանի կողմից եղան դիտարկումներ, որ Սահմանադրության առումով կար խնդիր։ Վստահորեն կարող ենք ասել, որ էս պահի դրությամբ այլեւս չունենք այդ խնդիրը, եւ ընդունվել են բազային արժեքները, գործակիցները ներառվել են օրենքի մեջ։

Եվս մեկ դիտարկման անդրադառնամ. վերջին անգամ գույքահարկի մասով 2000 թվականին վերլուծական տվյալների հիման վրա որոշվում են հաշվարկման բանաձեւերը։ Այդ իսկ պատճառով, այո, հիմա անհրաժեշտություն է առաջացել, որպեսզի գույքահարկի մասով տեղի ունենան փոփոխություններ, որպեսզի ավելորդ խնդիրներից խուսափենք։

Իսկ ինչ  վերաբերում է նրան, որ առաջին ընթերցման ժամանակ քննարկվեց տատիկի մասով խնդիրը, ես վստահորեն կարող եմ ասել, որ տատիկը, այս պահի դրությամբ՝ տատիկները, պապիկները չունեն խնդիր, քանի որ օրենքն ուժի մեջ է մտնելու 2021 թվականին, եւ մինչ 2021 թվականը, այս օրենքով տրվում է Կադաստրի բարեփոխումների մեկնարկը, եւ գույքահարկի դրույքաչափը կորոշվի Հարկային օրենսգրքով սահմանված բազային արժեքով, եւ մինչեւ 2021 թվականը մենք կունենանք քննարկումներ, եւ նոր նախագծեր կբերվեն՝ ի շահ մեր տատիկ, պապիկների, մեր քաղաքացիների, եւ նրանք չեն ունենա նման խնդիրներ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Համբարձումյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Մտքերի փոխանակության համար՝ հերթագրում: Գուրգեն Բաղդասարյան։

Գ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցությունն առաջին ընթերցման ժամանակ իր մտահոգությունն էր հայտնել՝ կապված  սահմանադրականության հետ, եւ արդյունքում զգալի փոփոխություններ եղան օրենքում, բայց պետք է նշել, որ դեռեւս մտահոգությունները փարատված չեն, ինչի՞ համար՝ հիմա փորձեմ բացատրել։

Տեսեք, մի քանի պարամետրեր մտցված են օրենքի մեջ, բայց այն, որ գոտիականությունը որոշում է Կառավարությունը, եւ ես նույնիսկ Կադաստրի նախկին ղեկավարին հանձնաժողովի նիստի ժամանակ հարց ուղղեցի՝ ինչի՞ չենք թողնում, որ այդ գոտիականությունը որոշեն համայնքները։ Ինքն այն ժամանակ պատասխանեց՝ միգուցե, հետագայում քննարկենք այդ հարցը, եւ այդ մասը բաց է մնացել։ Այսինքն՝ գոտիականությունը, փաստացի, որոշում է Կառավարությունը։

Եվ բացի դրանից, այս ընթացքում ես հանդիպել եմ որոշ մասնագետների հետ եւ կան մտահոգություններ, որոնց մասին կուզենայի ձեր տեղյակ պահել։ Հիմա փորձեմ դա ընթերցել. «Անշարժ գույքի հարկման նպատակով շուկայական գնահատման կարգը սահմանելու մասին» ՀՀ օրենքի նախագծի մասով կան մի շարք դիտարկումներ, եզրակացություններ եւ առաջարկություններ անշարժ գույքի շուկայում տնտեսվարողների, մասնագետների կողմից, որոնց ներկայացված փաստարկների հիման վրա կարելի է կատարել հետեւյալ հիմնական եզրահանգումը, այն է՝ «գործակիցների ընտրությունը կատարվել է մեխանիկորեն, առանց հաշվի առնելու շուկայի առանձնահատկությունները եւ անշարժ գույքի հետ կապված գործողություններով պայմանավորված մի շարք հիմնական խնդիրներ»։ Նշեմ մի քանիսը դրանցից. անշարժ գույքի հարկման նպատակով հողամասերի՝ բացառությամբ գյուղատնտեսական նշանակության հողատարածքների, շուկայական արժեքը հաշվարկող բանաձեւը հաշվի չի առնում մասշտաբայնության գործակիցը։ Այսինքն՝ 100 քմ մակերեսով հողատարածքի 1 քմ-ի արժեքը եւ 30 հազար քմ հողատարածքի 1 քմ-ի արժեքները չեն կարող նույն տրամաբանությամբ հաշվարկվել։ Սա՝ առաջինը։

Երկրորդը. շինության նպատակային նշանակության գործակիցների մասով հասարակական շինությունները՝ կախված տեղավայրից, կարող են ունենալ 1.5-ից մինչեւ 4 գործակից, օրինակ, Մաշտոց եւ Աբովյան փողոցների դեպքում, մինչդեռ սահմանված է բոլորի համար, ընդամենը, 1.4 գործակից։ Մյուս կողմից՝ արտադրական նշանակության շինությունների համար՝ կախված շուկայում առկա պահանջարկից, գործակիցը կարող է լինել 0.4՝ սահմանված 0.75-ի փոխարեն։

Երրորդ. հասարակական եւ արտադրական նշանակության շինության հարկայնության գործակցի մասով՝ անշարժ գույքի շուկայի վերլուծությունները վկայում են, որ կիսանկուղային հարկերը մոտ 40 տոկոսով էժան են առաջին հարկից, իսկ նկուղային հարկերը՝ մոտ 60 տոկոսով։ Ուստի, առաջին հարկի համար ավելի իրատեսական է սահմանել 1 գործակից, կիսանկուղային հարկերի համար՝ 0.6, նկուղային հարկերի համար՝ 0.4, իսկ 2-րդ եւ հաջորդ հարկերի համար՝ 0.8 գործակիցը։

Չորրորդ. շինության մաշվածությունը բնութագրող գործակիցները չեն բնութագրում, հատկապես, հին շինությունների համեմատ նախատեսվող գործակիցների իրականության հետ կապը։ Մասնավորապես, 28-33 տարի շահագործման տեւողություն ունեցող շինությունները, առնվազն, 20% մաշվածություն ունեն, հետեւաբար՝ ավելի իրատեսական է այդ շինությունների համար սահմանել 0.8 գործակից, իսկ 34-39 տարի շահագործման տեւողություն ունեցող շինությունները, առնվազն, 25% մաշվածություն ունեն, նույն տրամաբանությամբ գործակիցը կարելի է սահմանել 0.75։ Նույն ձեւով 40-45 տարի շահագործման տեւողություն ունեցող շինությունները, առնվազն, 35% մաշվածություն ունեն, նույն տրամաբանությամբ գործակիցը կարելի է սահմանել 0.65։

Մի քանի կետեր էլ կան, ուղղակի դա, հետագայում քննարկելու հարց է։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Բաղդասարյան։ Արկադի Խաչատրյան։

Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ ԱԺ հարգարժան նախագահ, հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք անշարժ գույքի հարկման նոր համակարգի ներդրման հարցը, ավելի շուտ, դրա մասը կազմող օրինագծերից մեկը։ Տեսեք, հանրային ուշադրությունն այս բարեփոխումների նկատմամբ չափազանց մեծ է, քանի որ այն վերաբերելու է հանրության տարբեր հատվածներին եւ զգայունության տարբեր աստիճան կա նաեւ այդ բարեփոխումների նկատմամբ։

Ինչպես նշեց իմ գործընկերը, նախագծի առաջին փուլում, առաջին ընթերցման ժամանակ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից բարձրացվել են մի շարք հարցադրումներ։ Դրանք հետեւյալի մասին էին. այո, առաջինը դա այն էր, որ ՀՀ օրենսդրության համաձայն՝ հարկերը, հարկերի դրույքաչափերը, հարկերի վճարման եւ հաշվարկման կարգը սահմանվում է օրենքով։ Հարկերի հաշվարկման կարգն իր մեջ ներառում է նաեւ հարկերի բազայի որոշումը, որը հանդիսանում է կադաստրային գնահատումը, որը պետք է մոտարկվի շուկայական գնին։ Հետեւաբար՝ բոլոր գործակիցները, որոնք սահմանվում են դրանով, ըստ մեր խմբակցության, իրավաբանների եւ այլ մասնագետների կարծիքով՝ պետք է սահմանվեն օրենքով։

Նախագծի երկրորդ ընթերցմամբ ներկայացված տարբերակով, այո, բավականաչափ շտկումներ կան։ Այդուհանդերձ, գոտիականությունն ամբողջությամբ ամրագրված չէ եւ այն թողնված է Կառավարության հայեցողությանը, իսկ դա նշանակում է, որ ամբողջությամբ բազան վերջնական որոշելու համար Կառավարությունն ունենալու է հայեցողություն։ Հետեւաբար՝ կարծում ենք, որ օրենքով սահմանված լինելու պարտադիր պահանջը, այդուհանդերձ, իրացված չէ։

Բայց ես կցանկանամ խոսել նաեւ այլ կարեւոր հատվածի մասին։ Դա վերաբերում է նրան, որ մեր խմբակցության դիրքորոշումն այն է, որ անշարժ գույքի հարկման համակարգը պետք է նախատեսի նաեւ շքեղության հարկի գաղափարը, անպայմանորեն, պետք է հաշվի առնվեն սոցիալական խմբերը եւ սոցիալական տարբեր հատվածների իրավունքների պաշտպանությունը, եւ հետագայում նրանց հարկման մասով պետք է հստակ դիրքորոշում հայտնվի, Կառավարությունը եւ պետությունը պետք է սահմանեն իրենց դիրքորոշումը նաեւ չօգտագործվող արտադրական նշանակության տարածքների, չօգտագործվող գյուղատնտեսական նշանակության հողերի, անավարտ կամ կիսատ-պռատ ավարտված շինարարության օբյեկտների մասով։ Հետեւաբար՝ մենք կարծում ենք, որ ամբողջական համակարգի ներդրումը պետք է կատարվի ամբողջական փաթեթով՝ հանրության եւ ԱԺ դատին ներկայացնելով ամբողջ օրենքները եւ բոլոր օրինագծերը, որը կներառի նաեւ Հարկային օրենսգրքում կատարվող փոփոխությունները եւ լրացումները, հստակ արտոնությունները եւ մեխանիզմները, որոնցով մենք կարող ենք լուծել, որովհետեւ միայն այս օրենքի ընդունման պարագայում համակարգը մնում է կիսատ, մենք ունենալու ենք նոր կադաստրային գնահատում, սակայն չունենք վերջնական, ավելի շուտ, ունենք Հարկային օրենսգրքով սահմանված որոշ դրույքաչափեր, որոնք կիրառելի չեն գնահատման այդ նոր համակարգում։ Հետեւաբար՝ ի՞նչ կլինի, եթե մյուս օրենքները չընդունվեն կամ անընդունելի մոտեցումներ լինեն։ Կարծում եմ, որ այստեղ պետք են փաթեթային մոտեցումներ, փաթեթային լուծումներ, եւ ճիշտ կլինի, որպեսզի հիմա այս նախագիծը չընդունվի հետ ուղարկվի եւ ներկայացվեն ամբողջապես անշարժ գույքի հարկման համակարգն ապահովող, նոր համակարգի ներդրումն ապահովող բոլոր օրինագծերը, որոնց համալիր, բազմակողմանի քննարկման արդյունքում կարելի է գալ վերջնական դիրքորոշման։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Ծովինար Վարդանյան։

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Սիրելի քաղաքացիներ, դիմում եմ ձեզ եւ ուզում եմ ասել, որ այս օրինագիծը չի վերաբերում գույքահարկին, այս օրինագիծը քննարկելիս բավականին շատ առաջ է բերվում հենց գույքահարկի կապված խնդիրը, որ հեսա, գույքահարկը բարձրանալու է եւ այլն։ Ոչ, սա ընդամենը գույքը կադաստրային արժեքին մոտարկելու մասին նախագիծ է։ Այս նախագիծը վերաբերում է կոնկրետ գույքին։ Հիմա, թե հետագայում քաղաքացիները... Այն, իհարկե, ճիշտ եք, պրն Խաչատրյան, կազմում է գույքահարկի համար որոշ մաս եւ հիմք է հանդիսանում, այսպես ասած, բազա է հանդիսանում, որպեսզի հետագայում գույքահարկը ձեւավորվի։ Բայց չեմ կարծում, որ մինչեւ հիմա եղել են այնպիսի որոշումներ մեր Կառավարության կողմից, որոնք ի վնաս սոցիալական խմբերի եւ ի շահ շքեղ ապրողների են եղել։ Եվ այո, բնականաբար, երբ գույքահարկը գա, հաշվի է առնվելու եւ՛ սոցիալական կոմպոնենտը, եւ՛ մնացած բոլոր բաղադրիչները, ես նույնպես համաձայն եմ, որ պետք է սա ազդեցություն ունենա  նաեւ շքեղության վրա։ Բայց այստեղ կարեւորվում են բոլոր այն պետական գույքերը, որոնք օտարվել են կոպեկներով, եւ քանի որ այսուհետ կադաստրային արժեքը մոտարկվելու է շուկայական արժեքին, այլեւս պետությունը չունի գույք՝ կոպեկներով վաճառքի համար։ Տագնապի պետք չէ մատնվել, սա, ընդամենը, կադաստրային արժեքների մոտարկման մասին է, սա գույքահարկի մասին չէ։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եզրափակիչ ելույթներ. պրն Համբարձումյան, կարիք կա՞։ Համեցեք։

Կ.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ

-Հարգելի «Լուսավոր Հայաստան» կուսակցության գործընկերներ, ես հասկանում եմ ձեր նկատառումներն այս օրենքի մասով, բայց մենք քննարկում ենք, խոսում ենք նրա մասին, որ վերջին 15-20 տարիների ընթացքում բոլոր բացթողումները, ես էդպես հասկացա, որ միանգամից մի փաթեթում ներառված ընդունեինք, որը կարծում եմ՝ իմ կողմից էլ ընդունելի չէր լինի, որովհետեւ փուլ առ փուլ, քանի որ խոսքումս նշեցի, սրանով մենք դնում ենք Կադաստրի կոմիտեի բարեփոխումների մեկնարկը, ես կարծում եմ, որ պետք է փուլ առ փուլ տեղի ունենան։ Այսքանը։

Չգիտեմ, եթե ինչ-որ լրացուցիչ առանձին քննարկելու, սիրով պատրաստ եմ, Լուսավորի գործընկերներ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եզրափակիչ ելույթի համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում Կադաստրի կոմիտեի ղեկավարի տեղակալ Արամ Կարախանյանին, եթե անհրաժեշտություն տեսնում եք։ Համեցեք։

Ա.ԿԱՐԱԽԱՆՅԱՆ

-Փորձեմ անդրադառնալ էն կետերին, որոնք բարձրացվեցին։ Տեսեք, ես իմ խոսքում ասացի, որ գոտիականության գործակիցները եւ գոտիականությունը, ըստ էության, օրենքով է որոշում եւ ամբողջ Հայաստանը բաժանված է,20 գոտիների, գործակիցները սահմանված են օրենքով։ Գոտիականություն սահմաններն են թողնված ՀՀ Կառավարությամբ սահմանելու։ Էդտեղ որեւէ ռիսկ ես, ըստ էության, բացառում եմ։ Ասեմ՝ ինչու. որովհետեւ գոտիականության սահմանները չեն կարող, ենթադրենք՝ 3-րդ գոտին սահմանակից է 4-րդ գոտու հետ, 4-րդ գոտին՝ 5-րդ գոտու, այսինքն՝ Կառավարությունը գոտիների սահմանները որոշելիս զրկված է իրական մանեւրելու հնարավորությունից, որովհետեւ ամբողջ Հայաստանի տարածքում գոտիները պետք է հարակից լինեն, այսինքն՝ իրենք պետք է սահմանակից լինեն։ Ասացի նաեւ, որ այսօր եւս, ըստ էության, այդ կարգավորումն է գործում, այսինքն՝ Կառավարությունը քարտեզները սահմանում է։ Մի դեպքում, երբ համայնքը կամ գոտին ներառվում է ամբողջությամբ բնակավայրը, ուղղակի բնակավայրն է թվարկվելու, էն դեպքում, երբ գոտիներն անցնում են բնակավայրով, այսինքն՝ բնակավայրը կիսվում է գոտիներով, ըստ էության, արդեն սահմանվելու են կոորդինատներ եւ քարտեզներ։

Տեսեք, խոսեցիք անշարժ գույքի, ներողություն, հողամասի շուկայական արժեքը որոշելու մեթոդաբանության մասին։ Ասեմ, որ էս մեթոդաբանության վրա աշխատել են մեր լավագույն մասնագետները, եւ թույլ տվեք չհամաձայնել ձեր կարծիքին, որ էստեղ մեթոդաբանական սխալ կա։ Ինքը շատ ավելի մանրամասն է եւ շատ ավելի հստակ հաշվի են առնված բոլոր հնարավոր խնդիրները, որոնք կարող են առաջանալ անշարժ գույքը, հողամասը գնահատելիս։

Բանաձեւի տեսակետից նույնպես թույլ տվեք ձեզ հետ չհամաձայնել, որովհետեւ բանաձեւում հստակ հողամասի չափը կարեւոր ցուցիչ է։ Տեսեք, անշարժ գույքի շուկայական արժեքը, այսինքն՝ մոտարկված արժեքը ձեւավորում է՝ հողամասի 1 քմ-ի մակերեսի բազային արժեքը բազմապատկած գնահատվող հողամասի մակերեսով, այսինքն՝ արտահայտված քառակուսի մետրերով։ Դուք այլ բան էիք ասում, բայց, ընդամենը, երրորդ հոդվածի բովանդակությանը, որ ծանոթանաք, կտեսնեք, որ մակերեսը կարեւոր բաղադրիչ է։

Ինչ վերաբերում է նկուղների եւ կիսանկուղների գործակիցներին, ասեմ, որ դա եւս, ըստ էության, նախագիծը պարունակում է, եւ մեթոդաբանների կարծիքով՝ կիսանկուղի եւ ձեղնահարկի համար 0.8 գործակից է նախատեսված, իսկ նկուղների համար՝ 0.65։

Ի վերջո, ամփոփելով, հարգելի պատգամավորներ, ցանկանում եմ հստակ ընդգծել, որ նախագիծն արված է բավականին լուրջ մեթոդաբանական հենքի վրա եւ որեւէ խնդիր չի կարող առաջացնել։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, պրն Կարախանյան, շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Այժմ քննարկում ենք Կառավարության կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետությունում ստուգումների կազմակերպման եւ անցկացման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը:

Հիմնական զեկուցող՝ շուկայի վերահսկողության տեսչական մարմնի ղեկավար Արմեն Կոտոլյան։

Ա.ԿՈՏՈԼՅԱՆ

-Բարեւ ձեզ։ Հարգելի ԱԺ նախագահ, հարգելի պատգամավորներ, ձեզ եմ ներկայացնում «Հայաստանի Հանրապետությունում ստուգումների կազմակերպման եւ անցկացման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը։

Նախագծով առաջարկվում է վերացնել գործող օրենսդրությամբ չափագիտական վերահսկողություն իրականացնելու համար ստուգումը սկսելուց 3 աշխատանքային օր առաջ տնտեսվարող սուբյեկտին տեղեկացնելու մասին պահանջը՝ հաշվի առնելով, որ տնտեսվարող սուբյեկտները նախապես տեղեկանալով ստուգման մասին՝ չափագիտական վերահսկողության ենթակա օբյեկտների թերությունները վերացնում են եւ ստուգման ենթակա չափագիտական միջոցը համապատասխանեցնում են միայն տվյալ օրը՝ ստուգման ավարտից անմիջապես հետո կրկին սկսելով որոշ դեպքերում խախտել օրենքը։

Նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունվելուց հետո «Իմ քայլը» խմբակցությունը ներկայացրել է առաջարկ, որով առաջարկվել է օրենքի 3-րդ հոդվածի 3-րդ մասում «բացառությամբ վիճակախաղերի, շահումով խաղերի եւ գրավատների կազմակերպման համապատասխան լիցենզիա ստացած կազմակերպիչների կողմից գործունեության իրականացման համար նախատեսված պարտադիր պահանջների պահպանման» բառերից հետո լրացնել՝ «շրջակա միջավայրի պահպանության ոլորտում վերահսկողություն իրականացնող տեսչական մարմնի օգտակար հանածոյի արդյունահանման թույլտվություն ունեցող անձի կողմից շրջակա միջավայրի եւ ընդերքօգտագործման օրենսդրության, այդ թվում՝ ընդերքօգտագործման նախագծերի պայմանագրերի, ծրագրերի եւ շրջակա միջավայրերի վրա ազդեցության գնահատման պետական փորձաքննական եզրակացության պահանջների եւ պահպանման կատարման կամ պահպանման նկատմամբ» բառերով։

Փաստացի առաջարկվել է 3 օր առաջ ծանուցման պահանջը հանել նաեւ ընդերքօգտագործողների համար։ Առաջարկն ընդունելի է Կառավարության համար եւ դրական եզրակացություն է ստացել տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի կողմից։ Խնդրում եմ ընդունել նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ, որը կբարձրացնի տեսչական մարմինների կողմից իրականացվող վերահսկողության արդյունավետությունը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Առաջարկ է ներկայացրել, ինչպես նշվեց, «Իմ քայլը» խմբակցությունը, եթե խմբակցությունը հարց ունի, խնդրեմ։ Հարց չունի խմբակցությունը, ինչքան հասկացա, հետեւաբար՝ կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, պրն Կոտոլյան։ Շնորհակալություն։

Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Ծովինար վարդանյանին։

Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Խոստանում եմ՝ վերջին անգամ եմ այսօր մոտեցել ամբիոնին։

Ուրեմն, էս նախագիծն արդեն երկրորդ ընթերցումն է անցնում։ Սա էն կարեւոր նախագիծն է, որը թույլ է տալու չափագիտական փորձաքննության, այսինքն՝ վերահսկողության տեսչական մարմնին իրականացնել ստուգումները տնտեսվարողների մոտ առանց եռօրյա ժամկետը պահելու։ Եվ կարեւոր մի առաջարկ է եղել «Իմ  քայլը» խմբակցության կողմից, ինչով տվյալ ռեժիմի տակ մտնում են նաեւ հանքարդյունաբերության լիցենզիա ունեցող տնտեսվարողները, ընդերքօգտագործման լիցենզիա ունեցող տնտեսվարողները։ Կարծում եմ՝ կողմ կքվեարկեք, շնորհակալություն։ Այսքանը։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը, տիկին Վարդանյան։ Մտքերի փոխանակության համար հերթագրում։ Գեւորգ Պապոյան։

Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Սիրելի հայրենակիցներ, էս ելույթն առաջին հերթին մեզ դիտողների համար եմ ունենում, որովհետեւ վերջին օրերին եւ, ընդհանրապես, վերջին ամիսների ընթացքում հաճախ են լինում բողոքներ բենզալցակայաններից եւ գազալցակայաններից։ Ըստ էության, պետությունը չուներ գործիքակազմ՝ ազդելու բենզա- եւ գազալցակայանների վրա, քանի որ նախապես, 3 օր առաջ հայտարարվում էր, որ գալու է ստուգում, բնականաբար, հնարավոր ազդեցությունը լինում էր այդ սարքերի վրա, որի արդյունքում՝ տեսչական մարմինը գնում էր եւ, բնականաբար, արձանագրում էր, որ ամեն ինչ նորմալ է եւ որեւէ խնդիր այնտեղ չկա, եւ ստուգումն ավարտելուց հետո շարունակվում էր այն, ինչ մինչ այդ եղել էր, այսինքն՝ խախտումներ։ Հիմա կարծում եմ՝ մենք շատ կարեւոր գործիք ենք տալիս տեսչական մարմնին եւ այս գործիքի միջոցով այսուհետ, օրինակ՝ 20 լիտր բենզինը չի լինի 17 լիտրին հավասար  կամ, չգիտեմ, ինչ-որ քանակի գազը չի լինի, դրանից ավելի քիչ քանակի, գազի դեպքում՝ խորանարդ մետրերի պարագայում, հա՞, օրինակ՝ 1 խմ-ն կլինի 1 խմ եւ այսպես շարունակ։ Սա շատ կարեւոր գործիք է եւ սա, առաջին հերթին, մեր սպառողների եւ ՀՀ  քաղաքացիների շահերի պաշտպանությանն է ուղղված։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Եզրափակիչ ելույթներ. տիկին Վարդանյան, անհրաժեշտություն չե՞ք տեսնում, պրն Կոտոլյան, դուք եւս չե՞ք տեսնում։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Հարգելի գործընկերներ, մեզ մնացել է վերջին հարցը քննարկենք, բայց մինչ այդ՝ մի հայտարարություն քննիչ հանձնաժողով ստեղծելու մասին.

«ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 20-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ պատգամավորների ընդհանուր թվի առնվազն մեկ քառորդի պահանջով Հայաստանի Հանրապետության ցամաքային ուղեւորափոխադրումների կազմակերպման գործընթացը եւ 2016-2019 թթ. ոլորտը սպասարկող, համակարգող եւ վերահսկող լիազոր մարմինների գործունեությունն ուսումնասիրելու նպատակով իրավունքի ուժով ստեղծվել է Ազգային ժողովի քննիչ հանձնաժողով: «ԱԺ կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 20-րդ հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն՝ քննիչ հանձնաժողովի անդամների թիվը սահմանող Ազգային ժողովի որոշման նախագիծը կքննարկվի դեկտեմբերի 3-ին գումարվող Ազգային ժողովի հերթական նիստում»:

Ավելացնեմ նաեւ, հարգելի գործընկերներ, որ, իմ կարծիքով՝ այս հարցով կարող էր հանգիստ զբաղվել մշտական հանձնաժողովը կամ նաեւ ստեղծել ենթահանձնաժողով, անհրաժեշտության դեպքում, բայց պատգամավորների անհրաժեշտ թվով ստորագրությունը հավաքվել է եւ կստեղծվի քննիչ հանձնաժողով։

Այժմ քննարկում ենք այսօրվա վերջին հարցը՝ Կառավարության կողմից ներկայացված «Պետական գույքի մասնավորեցման 2017-2020 թվականների ծրագրի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Հիմնական զեկուցող՝ Պետական գույքի կառավարման կոմիտեի նախագահ Նարեկ Բաբայան։

Ն.ԲԱԲԱՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգարժան պատգամավորներ, ձեր քննարկմանն եմ ներկայացնում «Պետական գույքի մասնավորեցման 2017-2020 թվականների ծրագրի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը։

Նախագծով առաջարկվում է փոփոխություններ կատարել օրենքով մասնավորեցման ենթակա պետական բաժնեմաս ունեցող ընկերությունների ցանկում։ Մասնավորապես, առաջարկվում է ծրագրից հանել «Էներգաիմպեքս» եւ «Հայփոստ» ՓԲԸ-ները։

«Էներգաիմպեքս» ընկերությունը ցանկից հանելու առաջարկը ներկայացրել էր նախկինում էներգետիկ ենթակառուցվածքների եւ բնական պաշարների նախարարությունը հիմնավորմամբ, որ էլեկտրաէներգիայի արտահանման եւ ներկրման գործընթացն անխափան իրականացնելու նպատակով մեծածախ շուկայում չկարգավորվող գներով մեծածախ շուկայի մասնակիցներից եւ ինքնավար էներգիա արտադրողներից էլեկտրաէներգիա գնելու, ներկրելու, վաճառելու եւ արտահանելու գործընթացն իրականացվի միայն պետական մասնակցությամբ առեւտրային կազմակերպության կողմից, որի դերում ներկայումս հանդես է գալիս դրա լիցենզիա ունեցող «Էներգաիմպեքս» ՓԲԸ-ը։

«Հայփոստ» ՓԲԸ-ը ցանկից հանելու առաջարկությունը ներկայացրել էր այժմյան բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարարությունը։ Հիմնավորումը հետեւյալն է, որ հետագայում նորից տրվի կառավարման մրցույթով, հավանաբար, «Հայփոստ» ՓԲԸ-ը, բայց որոշակի պայմաններ պետք է ապահովվեն, մասնավորապես, գյուղական բնակչության մեծամասնության համար փոստային կապի ունիվերսալ ծառայությունների հասանելիությունն ապահովված լինի։

Նախագիծը համաձայնեցվել է բոլոր շահագրգիռ մարմինների կողմից, անցել է առաջին ընթերցումը, խնդրում եմ հավանության արժանացնել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Բաբայան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։ Գրավոր առաջարկներ չեն եղել, հետեւապես՝ հարցեր էլ չեն լինի։

Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ Հովիկ Աղազարյանին։

Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-ԱԺ մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, այս հարցը մենք երկրորդ անգամ նույնպես հանձնաժողովում երկրորդ ընթերցման ֆորմատով քննարկել ենք եւ տվել ենք դրական եզրակացություն։ Այնպես որ, խնդրում եմ բոլորիդ կողմ քվեարկել ներկայացված նախագծին։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Մտքերի փոխանակություն, ելույթների համար հերթագրում։ Որեւէ պատգամավոր չի հերթագրվել։ Եզրափակիչ ելույթներ. պրն Աղազարյան, անհրաժեշտություն չե՞ք տեսնում, պրն Բաբայան, դուք ավելացնելու բան չունե՞ք։ Հարցի քննարկումն ավարտվեց։ Շնորհակալություն։ Այժմ՝ քվեարկությունները։

Քվեարկության է դրվում Նարեկ Զեյնալյանի եւ Հերիքնազ Տիգրանյանի կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացում կատարելու մասին» եւ «Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետության օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը:  Քվեարկություն։

91 կողմ, ըստ էության, գումարած մեր գործընկերներ Արթուր Հովհաննիսյանի, Վահագն Թեւոսյանի, Արտակ Մանուկյանի եւ Վահե Էնֆիաջյանի թողած գրավոր տեղեկություններն այն մասին, որ իրենք եւս կողմ են այս նախագծին, հետեւաբար՝ որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Ազգային ժողովի պատգամավորներ Գեւորգ Պետրոսյանի, Արման Աբովյանի, Քաջիկ Գեւորգյանի, Դավիթ Մանուկյանի եւ Արայիկ Աղաբաբյանի կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն։

Կողմ՝ 80
Դեմ՝   2

Ձեռնպահ՝ 6, գումարած մեր գործընկերներ Արթուր Հովհաննիսյանի, Վահագն Թեւոսյանի, Վահե Էնֆիաջյանի թողած կողմ քվեարկությունները եւ Արտակ Մանուկյանի թողած ձեռնպահ քվեարկությունը։

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Պետական սահմանի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում լրացում եւ փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն։

Կողմ՝ 90
Դեմ՝   0

Ձեռնպահ՝ 0, գումարած Արթուր Հովհաննիսյանի, Վահե Էնֆիաջյանի, Արտակ Մանուկյանի եւ Վահագն Թեւոսյանի թողած կողմ քվեարկությունները։

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Դեղերի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում լրացում եւ փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Վարման կարգի վերաբերյալ՝ Նարեկ Զեյնալյան։

Ն.ԶԵՅՆԱԼՅԱՆ

-Այս նախագիծը մանրամասն քննարկեցինք, բոլոր հիմնավորումները ներկայացվեցին։ Հանձնաժողովը տվել է բացասական եզրակացություն այս նախագծին՝ մի հոդվածի մասով, էդ հոդվածը հաշվի առնելով, դեղերի գովազդի հետ կապված, պետպատվերի շրջանակներում դրատոմսով դուրս գրվող դեղերի հետ կապված։ Ես մնում եմ նույն կարծիքին, որ սա անընդունելի է եւ այն հակասում է նույն օրենքի 27-րդ եւ 28-րդ հոդվածների մի քանի կետերին։ Մեկն ուղղակի ընթերցեմ, որովհետեւ ասվեց հարակիցի ժամանակ, բայց չշեշտվեց էդպես. «Զանգվածային լրատվության միջոցով կարելի է գովազդել այն դեղը, որը պատկանում է առանց դեղատոմսի տրվող դեղերի խմբին եւ չի պարունակում թմրամիջոցներ եւ հոգեմետ դեղեր»։

Այնուհանդերձ, այս նախագծի երկրորդ հոդվածի հետ կապված՝ ունենք վերջնաժամկետ, այն է՝ սահմանված կարգով դեղերի պատշաճ բաշխման գործունեության հավաստագրի տրամադրումը դեղ ներկրողներին, մեծածախ առեւտրով զբաղվողներին։

Ես ձեռնպահ կքվեարկեմ, առաջարկում եմ այս պահին կողմ քվեարկել՝ հնարավորություն տալով հեղինակին՝ նախագծի այն հոդվածը, որը վերաբերում է դեղերի գովազին, երկրորդ ընթերցումից առաջ հանել նախագծից։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Քվեարկություն։

Կողմ՝ 61
Դեմ՝   14

Ձեռնպահ՝ 10, գումարած Արթուր Հովհաննիսյանի, Վահե Էնֆիաջյանի, Արտակ Մանուկյանի, Վահագն Թեւոսյանի կողմ ձայները։

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետության Կառավարության եւ Դանիայի Թագավորության Կառավարության միջեւ վիզաների տրամադրումը դյուրացնելու մասին» համաձայնագիրը վավերացնելու մասին» օրենքի նախագիծը: Քվեարկություն։

Կողմ՝ 90
Դեմ՝   0

Ձեռնպահ՝ 0, գումարած նույն չորս գործընկերների կողմ ձայները։

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետությունում պետական աջակցությամբ ձեւավորված սոցիալական բնակարանային ֆոնդի կացարաններում բնակվող միայնակ կենսաթոշակառուներին նպատակային սոցիալական աջակցության մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն։

Կողմ՝ 90
Դեմ՝   0

Ձեռնպահ՝ 0, գումարած նույն չորս գործընկերների կողմ ձայները։

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» եւ «Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը:

Վարման կարգի վերաբերյալ՝ Արտյոմ Ծառուկյան։

Ա.ԾԱՌՈՒԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ցավում եմ, որ իմ որոշ գործընկերներ, ուրեմն, անձնավորված թիրախավորեցին մեր որոշ պատգամավորների։ Ինչեւէ, «Բարգավաճ Հայաստան»-ի մոտեցումը հետեւյալն է. ցանկացած հանցագործ պետք է պատժվի, ցանկացած սպառնալիք պետք է մեկուսացվի, սակայն իրավական առումով այս նախագիծը ծայրից ծայր խոցելի է, հետեւաբար՝ մենք քվեարկելու ենք դեմ։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

Վարման կարգի վերաբերյալ՝ Տարոն Սիմոնյան։

Տ.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես անձամբ պետաիրավական հանձնաժողովի նիստին չեմ մասնակցել, դրանից առաջ էլ գործուղման էի, դրա համար հնարավորություն չեմ ունեցել ներկայացնել առաջարկներ։ Գաղափարը, որպես այդպիսին, մեր բոլորի կողմից ընդունելի է եւ, միանշանակ, ասում ենք, որ քրեական ենթամշակույթը պետք է վերացվի, որովհետեւ, ճիշտ է ասում իմ գործընկերը, չի կարելի, որ պետություն պետության մեջ գոյություն ունենա։ Սակայն, քանի որ բուն իրավական խնդիրներ կան, մենք էս հարցի հետ կապված՝ շատ զրուցեցինք եւ խմբակցությունը  որոշել է, որ ձեռնպահ կքվեարկի՝ հույս ունենալով, որ մինչեւ երկրորդ ընթերցում այն խնդրահարույց նորմերը, որոնք իրավական անորոշություն են առաջացնում եւ առաջացնում են հնարավորություն անմեղ մարդկանց նկատմամբ եւս քրեական հետապնդում իրականացնել, դրանք կվերանան։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վարման կարգի վերաբերյալ՝ Վլադիմիր Վարդանյան։

Վ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ընդհանրապես, ԱԺ-ում օրենսդրական գործընթացը, առաջին եւ երկրորդ ընթերցումների առկայությունը, նաեւ դրա նախորդող քննարկումները հանձնաժողովի նիստում ուղղված են նրան, որպեսզի հղկվի օրինագիծը եւ մինչեւ վերջնական օրենք դառնալը բոլոր հարցերը, որոնք վերաբերում են իրավական որոշակիությանը, վերացվեն։

Հարգելի գործընկերներ, Կառավարության կողմից ներկայացված այս նախագիծը դրված է եղել հանրային քննարկման, դրանից հետո դռնբաց նիստի շրջանակներում հանձնաժողովում քննարկվել է, հասանելի է եղել նախագիծը բոլորին, որեւիցե առաջարկ, որեւիցե բովանդակային քննարկում՝ կապված նախագծում առկա իրավական բացերի կամ իրավական որոշակիության խնդիրների հետ, չի բարձրաձայնվել։ Եթե տեխնիկական խնդիրներ կան եւ կհնչեն առաջարկներ, առաջինից երկրորդ ընթերցում ընկած ժամանակահատվածում կլրացվեն։

Եվս մեկ անգամ պետք է ընդգծեմ, հանձնաժողովը դրական եզրակացություն է տվել այս նախագծին, չափազանց կարեւորում է այս կարգի նախագծի ընդունումը եւ նորից, եւս մեկ անգամ հորդորում ենք բոլորիս՝ քվեարկել կողմ այս նախագծին։ Շնորհակալություն։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Վարման կարգի վերաբերյալ՝ Արփի Դավոյան։

Ա.ԴԱՎՈՅԱՆ

-Պրն Ծառուկյան, հավատացնում եմ ձեզ, որ «Իմ քայլը» խմբակցությունը չի թիրախավորել ձեր խմբակցության որեւէ պատգամավորի, ուղղակի, ամբիոնից ելույթների ժամանակ արվել են մեջբերումներ ձեր խմբակցության պատգամավորների ելույթներից։ Դա, ընդհանրապես, թիրախավորում չի, ուղղակի, մեջբերումներ են եղել։

Ա.ՄԻՐԶՈՅԱՆ

-Քվեարկություն։

Կողմ՝ 70
Դեմ՝   10

Ձեռնպահ՝ 9, գումարած մեր գործընկերներ Արթուր Հովհաննիսյանի, Արտակ Մանուկյանի, Վահագն Թեւոսյանի կողմ ձայները, որոնց մասին իրենք տեղեկացրել են փակ ծրարով, եւ Վահե Էնֆիաջյանի դեմ ձայնը, որի մասին կրկին փակ ծրարով տեղեկացրել է պատգամավորը։

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետության քրեական դատավարության օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» եւ «Բանկային գաղտնիքի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն։

Կողմ՝ 69
Դեմ՝   22

Ձեռնպահ՝ 1, գումարած Արթուր Հովհաննիսյանի, Արտակ Մանուկյանի, Վահագն Թեւոսյանի կողմ եւ Վահե Էնֆիաջյանի դեմ ձայները։

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության կողմից ներկայացված «Գույքի նկատմամբ իրավունքների պետական գրանցման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություն կատարելու մասին» օրենքի նախագիծն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն։

Կողմ՝ 80
Դեմ՝   2

Ձեռնպահ՝ 7, գումարած Արթուր Հովհաննիսյանի, Վահագն Թեւոսյանի, Վահե Էնֆիաջյանի կողմ, եւ Արտակ Մանուկյանի ձեռնպահ ձայները։

Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Անշարժ գույքի հարկով հարկման նպատակով անշարժ գույքի շուկայական արժեքին մոտարկված կադաստրային գնահատման կարգը սահմանելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն։

Կողմ՝ 77
Դեմ՝ 12

Ձեռնպահ՝ 2, գումարած նույն չորս գործընկերների կողմ ձայները։

Վերջին հարցը, որ դրվում է քվեարկության, չէ, նախավերջին։

Եվ այսպես, քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Հայաստանի Հանրապետությունում ստուգումների կազմակերպման եւ անցկացման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ եւ լրացումներ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն։

Կողմ՝ 91
Դեմ՝   0

Ձեռնպահ՝ 0, գումարած նույն չորս գործընկերների կողմ ձայները։

 Որոշումն ընդունվել է։

Քվեարկության է դրվում Կառավարության կողմից ներկայացված «Պետական գույքի մասնավորեցման 2017-2020 թվականների ծրագրի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքում փոփոխություններ կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը երկրորդ ընթերցմամբ եւ ամբողջությամբ ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն։

Կողմ՝ 92
Դեմ՝   0

Ձեռնպահ՝ 0, գումարած նույն չորս գործընկերների կողմ ձայները։

Որոշումն ընդունվել է։

Օրակարգը սպառվեց, նիստն ավարտվեց։ Շնորհակալություն, ցտեսություն։




ԱԺ Նախագահ  |  Պատգամավորներ|  ԱԺ խորհուրդ  |  Հանձնաժողովներ  |  Խմբակցություններ  |  Աշխատակազմ
Օրենսդրություն  |   Նախագծեր  |  Նիստեր  |   Լուրեր  |  Արտաքին հարաբերություններ   |  Գրադարան  |  Ընտրողների հետ կապեր  |  Հղումներ  |  RSS