National Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.amNational Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.am
HOME | MAIL | SITEMAP
Armenian Russian English French
Արխիվ
8.02.2024

Երկ Երք Չրք Հնգ Ուր Շբթ Կիր
01 02 03 04
05 06 07 08 09 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29
 
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎ
ՈՒԹԵՐՈՐԴ ԳՈՒՄԱՐՈՒՄ
ՅՈԹԵՐՈՐԴ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆ


ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ N 6

8 փետրվարի 2024

Ժամը 10:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱԼԵՆ ՍԻՄՈՆՅԱՆԸ ԵՎ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ՌՈՒԲԵՆ ՌՈՒԲԻՆՅԱՆԸ

         

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Բարև ձեզ, հարգելի պատգամավորներ, խնդրում եմ տեղադրել քարտերը և նախապատրաստվել գրանցման։ Գրանցում։ Հարգելի պատգամավորներ, գրանցվել է 58 պատգամավոր, քվորում ունենք, կարող ենք սկսել։ Շարունակում ենք քննարկել Վճռաբեկ դատարանի քաղաքացիական պալատի դատավորի թափուր տեղում ընտրելու համար առաջադրված թեկնածուների ընտրության հարցը։

Վճռաբեկ դատարանի դատավորի թեկնածու Գուրգեն Մալխասյանին ներկայացնելու համար ձայնը տրվում է Բարձրագույն դատական խորհրդի նախագահ Կարեն Անդրեասյանին։ Խնդրեմ, համեցեք։ 

Կ.ԱՆԴՐԵԱՍՅԱՆ

-Ազգային ժողովի մեծարգո նախագահ, հարգարժան փոխնախագահներ, հարգելի պատգամավորներ, ձեզ եմ ներկայացնում Գուրգեն Հովհաննեսի Մալխասյանի կենսագրությունը։

Պարոն Մալխասյանը ծնվել է Գյումրիում 1967 թվականին։

Երևանի պետական համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետում է ստացել մասնագիտական կրթությունը և ավարտել է 1996 թվականին։

Ունի 29 տարվա և 8 ամսվա մասնագիտական ստաժ։ Արդեն ունի 4 ամսվա դատավորի ստաժ, նոր է դարձել դատավոր Շիրակի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանում։

Պարոն Մալխասյանի աշխատանքային կենսագրությունն սկսվել է 1993 թվականին Շիրակի մարզի ներքին գործերի վարչությունում՝ օպերլիազորի պաշտոնից։

Այնուհետև աշխատել է Գյումրիի «ԲԱՇՇԻՆ» ՇՄԳ-ում՝ որպես առաջին կարգի իրավախորհրդատու:

Այնուհետև մի շարք մասնավոր ընկերություններում կատարել է իրավաբանի աշխատանք։

2010-2012 թվականներին աշխատել է Ազգային ժողովի նախագահի տեղակալի աշխատակազմում՝ որպես գլխավոր մասնագետ:

2012-2014 թվականներին աշխատել է Գյումրու քաղաքապետարանում՝ որպես Գյումրի համայնքի ղեկավարի տեղակալ և համակարգել է Գյումրու համայնքապետարանի աշխատակազմի իրավաբանական ապահովման բաժինը:

2014-2023 թվականներին եղել է «Մալխասյանց փաստաբանական կենտրոն»-ի փոխտնօրեն:

2010-ից առ այսօր Հայաստանի Հանրապետության Փաստաբանների պալատի անդամ է, բայց արտոնագիրը կասեցված է։

Եվ, ինչպես նշեցի, 2023-ից առ այսօր Շիրակի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր է: 

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարցերի համար կարող եք հերթագրվել, հարգելի պատգամավորներ։ Հերթագրում։ Արծվիկ Մինասյան, համեցեք։

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Պարոն Անդրեասյան, նախ` կարծում եմ` կենսագրականի մեջ մի բան չկար, համենայնդեպս։ Պարոն Մալխասյանը, եթե չեմ սխալվում, նաև Աշխատանքի տեսչությունում, երբ կազմավորվում էր, իրավաբանական ստորաբաժանման ղեկավարն էր և ներդրում է ունեցել այդ ոլորտում իրավակիրառ արդյունավետ պրակտիկա ձևավորելու ուղղությամբ։ Բայց հարցս էդ թեմայով չէ, այլ կուզենայի ձեր տեսակետը լսել հետևյալի մասին։

Հաճախ թե՛ դատավորների, թե՛ Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամների համար սահմանված կարևորագույն պահանջներից մեկը վերաբերում է մասնագիտական ոլորտին և բարձրագույն պահանջ է ներկայացվում «բարձր որակավորման մասնագետ» ձևակերպմամբ, առավել ևս, Բարձրագույն դատական խորհրդի դեպքում` գիտնական անդամների կամ հեղինակավոր գիտնական իրավաբանների պահանջով։

Հիմա այսօր օրակարգում քվեարկություններից մեկը վերաբերում է Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամին։ Կխնդրեի ձեր գնահատականը, մեկնաբանությունը, թե ինչպես է այս նորմն իրավակիրառ պրակտիկայում դրսևորվում «գիտնական անդամ կամ հեղինակավոր գիտնական» արտահայտության տեսակետից։ Գիտնականը, ամենայն հավանականությամբ, պետք է բնութագրվի կա՛մ գիտական աստիճանով, կոչումով, կա՛մ գիտական հոդվածների առկայությամբ։ Այ, ինչպե՞ս է բնութագրվում, օրինակ` «հեղինակավոր իրավաբան» ձևակերպումը, որովհետև պարոն Կարեն Թումանյանին, որը պետք է քվեարկվի, այս պահանջների մասով, ճիշտ է, այստեղ արդյունավետ քննարկում չի եղել, բայց Բարձրագույն դատական խորհրդի մասին է խոսքը գնում: Կխնդրեի, որ ձեր տեսակետը ներկայացնեք։ 

Կ.ԱՆԴՐԵԱՍՅԱՆ

-Պարոն Մինասյան, դուք ինքներդ ձեր խոսքում ուղղեցիք` հեղինակավոր իրավաբան, այսինքն` կա՛մ գիտնական, կա՛մ հեղինակավոր իրավաբան, և. այո, պարտադիր չէ, որ Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամն ունենա գիտական կոչում այդ իմաստով, և կարևոր է հեղինակությունը։ Իսկ հեղինակությունը շատ բարդ է չափել։ Ես հիշում եմ, որ մարդու իրավունքների պաշտպանի ընտրության ժամանակ ամեն անգամ քննարկվում էր, թե արդյո՞ք այդ մարդը հեղինակություն ունի, թե՞ չունի և ո՞վ է կարողանում չափել։ Ինձ համար ամենակարևոր չափիչն Ազգային ժողովն է։ Եթե Ազգային ժողովը, լսելով թեկնածուին, տեսնելով նրա կենսագրությունը, կհավատա, որ նա հեղինակավոր իրավաբան է, ուրեմն, Ազգային ժողովը կընտրի, եթե Ազգային ժողովը գտնի, որ բավարար չէ այդ հեղինակությունը, ուրեմն, կփնտրի այլ թեկնածու։ Այստեղ մենք ասելիք կամ անելիք չունենք և հոժարակամ կընդունենք ցանկացած մեր նոր գործընկերոջ, որին Ազգային ժողովը կորոշի տեսնել Բարձրագույն դատական խորհրդում։ 

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանք։ 

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Ասածիս նպատակը նաև համազոր չափանիշների ներկայացումն է։ Եթե «գիտնական անդամ» հասկացությունը բնութագրվում է գիտական աստիճանով կամ կոչումով կամ որոշակի գիտական հոդվածներով, այսինքն` գիտության մեջ ներդրում կատարած անձի մասին, համարժեք ձևով պետք է ընկալվի նաև «հեղինակավոր» ձևակերպումը։ Այսինքն` եթե, օրինակ` մարդը ներկայացնում է իր գործունեությունը միայն այն դատական գործերով, որտեղ եղել են ընդդեմ Հայաստանի գործեր Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում, արդյո՞ք դա չափանիշ է հեղինակությունը գնահատելու առումով, թե՞, այնուամենայնիվ, Բարձրագույն դատական խորհրդի հեղինակության տեսակետից չափազանց կարևոր է, որ ավելի լայն չափանիշներ լինեն, միայն զուտ քաղաքական քվեարկությունը չլինի։ 

Կ.ԱՆԴՐԵԱՍՅԱՆ

-Պարոն Մինասյան, ես զուտ քաղաքական քվեարկության մասին չէի խոսում` ասելով Ազգային ժողովի որոշման վերաբերյալ իմ խորին հարգանքի մասին։ Ես վստահ եմ, որ այս դահլիճում կա այն իմաստնությունը, որ հասկանան, թե մարդը միայն մի քանի գործո՞վ է արժանի, թե՞ նաև իր ամբողջ ճանապարհով է արժանի՝ լինելու այս կամ այն մարմնում։

Եվ ես ուզում եմ հատուկ ընդգծել, որ իրավապաշտպանի առաքելությունն այնքան վեհ առաքելություն է, որ դա ընդդեմ Հայաստանի կամ ընդդեմ որևէ մեկի աշխատանք չէ, դա մարդու իրավունքի պաշտպանություն է։ Եվ, այո, դու կարող ես քո կյանքում մեկ գործ պաշտպանել և այնքան մեծ ներդրում ունենալ իրավունքի և իրավաբանության ոլորտում, էլ չասեմ` հանրային հեղինակություն վայելել, որ մեկ գործը բավական լինի, էլ չասեմ՝ եթե այդ գործերը տասնյակ են եղել։

Ես այստեղ, իհարկե, ոչ թե փորձում եմ լինել որևէ թեկնածուի քարոզիչ կամ ներկայացուցիչ, ուղղակի, ուզում եմ ասել, որ տեսականորեն մեկ գործն էլ է բավական հեղինակության համար։ 

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պարոն Անդրեասյան, զբաղեցրեք ձեր տեղը։

Վճռաբեկ դատարանի դատավորի թեկնածու Գուրգեն Մալխասյան։ Պարոն Մալխասյան, համեցեք կենտրոնական ամբիոնի մոտ, մինչև 20 րոպե ունեք։ 

 Գ.ՄԱԼԽԱՍՅԱՆ

-Բարև ձեզ։ Ազգային ժողովի մեծարգո նախագահ, հարգարժան փոխնախագահներ, հարգելի պատգամավորներ, առաջադրվելով Վճռաբեկ դատարանի դատավորի պաշտոնում, ցանկանում եմ հակիրճ ներկայացնել այն նպատակները, որոնք ձևավորվել են իմ իրավաբանական պրակտիկայի ընթացքում և որոնց հաղթահարման նպատակով առաջադրվել եմ որպես դատավորի թեկնածու` համոզմունք ունենալով, որ կարող եմ նպաստել այդ խնդիրների առավել լավ լուծմանը։

Մասնավորապես, գաղտնիք չեմ բացահայտի, բոլորի համար ակնհայտ է, որ Վճռաբեկ դատարանը հանդիսանում է դատական իշխանության բարձրագույն ատյանը և իր սահմանադրական առաքելությունն իրականացնում է օրենքների և այլ նորմատիվ իրավական ակտերի միատեսակ կիրառության ապահովման, ինչպես նաև մարդու իրավունքների և ազատությունների հիմնարար խախտումները վերացնելու ուղղությամբ կատարված աշխատանքով։

Ըստ էության, թե ինչ գործառույթներով է իրականացվում սահմանադրաիրավական նման առաքելության բացահայտումը, առավել մատչելի բացատրված է Քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքի 394-րդ հոդվածով, որտեղ, հատկապես 1-ին մասով, որը վերաբերում է օրենքների և նորմատիվ իրավական ակտերի միատեսակ կիրառությանը, օրենսդիրը Վճռաբեկ դատարանին օժտել է իրավանորմի մեկնաբանության բարձրագույն առաքելությամբ։ Իսկ «Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգիրք» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 10-րդ հոդվածի համակցության մեջ ակնհայտ է, որ Վճռաբեկ դատարանի՝ որոշակի փաստական հանգամանքներում իրավանորմին տրված մեկնաբանությունը պարտադիր է մյուս իրավակիրառ մարմինների, դատարանների համար, և նրանք կարող են շեղվել դրանից, եթե ծանրակշիռ փաստարկներով հիմնավորում են իրենց շեղվելու նպատակը։

Էստեղ իմ խոսքը վերաբերում էր նրան, որ Վճռաբեկ դատարանի գործառույթն իրականացվում է իրավանորմի մեկնաբանության առաքելությամբ։ Իհարկե, Վճռաբեկ դատարանը կոլեգիալ մարմին է, և կոլեգիալ մարմնի աշխատանքում ընդամենը մեկ դատավորի մասնակցությունն ընդհանուր կոլեգիալ մարմնի իրավական մտքի մի մասնիկն է։ Սակայն էստեղ նաև կարևորում եմ այն, որ, իմ դիտարկումներով` Վճռաբեկ դատարանի առաքելության իրականացումն իրավանորմի մեկնաբանության առումով ունի առանցքային մի նպատակ։ Իրավանորմի մեկնաբանությամբ Վճռաբեկ դատարանը ձևավորում է դատական պրակտիկա։ Իհարկե, որևէ կերպ հնարավոր չէ ոչ թե անտեսել, այլ հաշվի չնստել նրա հետ, որ Վճռաբեկ դատարանի դատական ակտերն իրավունքի աղբյուր չեն, սակայն Սահմանադրության 79-րդ հոդվածի տիրույթում, ըստ էության, ապահովում են իրավական որոշակիություն այնքանով, որքանով իրավանորմի կարգավորման տիրույթում գտնվող յուրաքանչյուր անձ կանխատեսելի հնարավորություն ունենա՝ իր վարքագիծը համապատասխանեցնելու իրավանորմերի պահանջներին։ Այսինքն` շատ դեպքերում իրավանորմն ունի բառերի տառացի նշանակությամբ արտահայտություն, սակայն, ըստ էության, տողատակերում կան հանգամանքներ, որոնց հետ պետք է համապատասխանեցվի վարքագիծը։ Իհարկե, շատ երկար չեմ կարող խոսել այդ մասին, սակայն ցանկանում եմ կարևորել հետևյալը։

Իրավանորմի մեկնաբանությունը, ըստ էության, դատական պրակտիկայում ուղղակիորեն կապված է տվյալ գործի լուծման համար փաստերը որոշելու և ապացուցման պարտականությունը բաշխելու հետ։ Այլ կերպ ասած, արդարադատությունը, ըստ էության, իրականացվում է դեռևս դատական փուլ չթևակոխած, այսինքն` երբ նախապատրաստական փուլում դատարանն ապացույցների բեռի բաշխում է կատարում։ Ցանկացած արհեստավարժ իրավաբանի համար այդ պահից արդեն կանխատեսելի է գործի ելքը։ Ինչի՞ համար եմ ես մանրամասնում։ Այսինքն` դատական պրակտիկայի ձևավորման համար առանցքայինը և կարևորագույնը նա է, որ Վճռաբեկ դատարանի կողմից հնարավորինս շատ տրվի յուրաքանչյուր վեճով ապացուցման առարկա հանդիսացող փաստերի շրջանակը և պարտականությունների բաշխումը, որից կախված` արդեն կանխատեսելի է վեճի լուծումը։ Իմ խորին համոզմամբ՝ յուրաքանչյուր հարցով, երբ դատարանը, ընդհանուր առմամբ, քննում է իրավունքի վերաբերյալ վեճ, և այդ իրավունքը ծագում է իրավանորմից, Վճռաբեկ դատարանի մեկնաբանությունը հիմնականում վերաբերում է իրավանորմի փաստակազմին։ Իսկ փաստակազմն ինքնին կազմում են այն փաստերը, որոնք վեճի լուծման համար էական են, քանի որ վեճի լուծման համար հենց էական իրավանորմերի փաստակազմերն են վերլուծվում։ Հազարից մեկ է պատահում, որ անհրաժեշտություն է առաջանում իրավանորմի սանկցիայի մեկնաբանության առումով։ Իսկ ի՞նչ նշանակություն ունի դա։ Ընդհանուր առմամբ, իրավական վեճը դատարանում վեճ է իրավունքի մասին։ Դատարանն ապացուցման պարտականությունները բաշխելիս կողմերից յուրաքանչյուրին մի շղթա է տալիս, այդ շղթան կազմված է օղակներից, իսկ այդ օղակները փաստերն են, որոնք էական են գործի լուծման համար։ Եվ այդ շղթան, որը դատավարության կողմերի ձեռքում է, վերջնականում, արդեն դատաքննության փուլում պետք է ձգվեն այդ շղթաները։ Եվ եթե որևէ մեկն այդ շղթայի օղակներից մեկը չի հիմնավորել, կորցնում է իր իրավունքը։ Հետևաբար` ամեն ինչ գնում է նրան, որ իրավանորմի մեկնաբանությունը, ըստ էության, դատավարության արդարադատության իրականացման համար ամենակարևորի՝ ապացուցման բեռի բաշխման համար է։ Այսինքն` էդ պահից կանխատեսելի, թափանցիկ է դատական ակտը։ Իսկ եթե կանխատեսելի և թափանցիկ է, նշանակում է` հանրային վստահության աճի խնդիրն ապահովված է։ Բնականաբար, կանխատեսելի ակտ ստանալով` հանրությունը համոզված է լինում արդարադատության կայացման առումով։

Հատկապես, հարգելի պատգամավորներ, կցանկանայի մեկ փաստ ևս արձանագրել, որ ամեն ինչ գնում է դեպի էլեկտրոնային արդարադատություն, առաջին քայլերն արդեն իսկ կատարված են, հայցադիմումները ներկայացվում են էլեկտրոնային եղանակով և համապատասխան ընթացակարգերով։ Վճռաբեկ դատարանն ինչքան հնարավորություն ունենա՝ փաստակազմեր որոշելու վեճերով նախադեպեր ստեղծելու, դրանք կհամալրեն էն կուտակիչը, որը հետագայում էլեկտրոնային արդարադատության ավելի կատարյալ և ավելի համոզիչ, ավելի մատչելի հիմք կհանդիսանա։

Այդ առումով կցանկանայի նաև արձանագրել, որ Վճռաբեկ դատարանը, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ նաև ապահովում է մարդու իրավունքների և ազատությունների հիմնարար խախտումների վերացումը, գործերը վարույթ ընդունելիս հիմնականում ղեկավարվում է երկու սկզբունքով. մեկը` եթե կա իրավանորմի մեկնաբանության անհրաժեշտություն, այսինքն` միատեսակ կիրառության ապահովում, և երկրորդը` եթե առկա է մարդու իրավունքների և ազատությունների հիմնարար խախտում, այսինքն` նյութական կամ դատավարական իրավանորմի կիրառմամբ դատարանը խաթարել է արդարադատության բուն էությունը։ Այդ ձևակերպումը հանրային ընկալման մեջ որոշակի բարդույթներ է առաջացնում, և երբ Վճռաբեկ դատարանը վարույթ չի ընդունում բողոքը` պատճառաբանելով, որ կողմը չի հիմնավորել մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների խախտումը, այսինքն` արդարադատության բուն էության խաթարումը, ըստ էության, Վճռաբեկ դատարանը մատնացույց է անում, որ չի տեսել նյութական կամ դատավարական իրավանորմի խախտում։ Սակայն այն մյուս ձևակերպման պարագայում ժողովրդի մոտ առաջանում է որոշակի անվստահություն, թե պատճառաբանությունը բավարար չէր դրա համար։ Իրավաբանի համար տեսանելի է և բավարար է։ Սակայն այդ տեսանկյունից, իմ կարծիքով, անհրաժեշտ է նաև որոշակի իջեցնել Վճռաբեկ դատարանի մատչելիության շեմը, որպեսզի հանրային ընկալման համար ավելի լայն հնարավորություն լինի։

Ընդհանուր առմամբ, շատ բաներ կան խոսելու, քննարկելու, բայց չեմ ցանկանում ձեր ժամանակը վատնել։ Իմ մոտեցումները նրանք էին, որոնք ներկայացրի։ Եթե հարցեր ունեք, սիրով կպատասխանեմ։ 

Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցերի համար հերթագրում. Սերգեյ Բագրատյան։ 

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պարոն Մալխասյան, 2023 … 

Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Ներողություն։ Հարգելի գործընկերներ, լռություն պահպանեք և զբաղեցրեք ձեր տեղը։ Համեցեք, պրն Բագրատյան։ 

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-2023 թվականին 180 երկրների մեջ մեր երկիրը կոռուպցիայի ընկալման համաթվով գրավեց 62-րդ տեղը` ունենալով 47 միավոր։ Այն դասակարգիչների մեջ, որոնց հիման վրա ձևավորվում է այդ համաթիվը, կարևոր է արդարադատության համակարգի համաթիվը։ Հետևաբար` իմ հարցը հետևյալն է. դուք՝ որպես արդարադատության համակարգի ներկայացուցիչ, 100 բալանոց սիստեմում մեր արդարադատությանը քանի՞ բալ կտայիք կոռուպցիայի դեմ պայքարի իմաստով։ 

Գ.ՄԱԼԽԱՍՅԱՆ

-Եթե կոռուպցիայի դեմ պայքարի իմաստով, իրականում, իմ խորին համոզմամբ, ես 100 բալ կտայի, որովհետև ինձ դեռևս չի հանդիպել դատական համակարգում դատարանի լիազորությունների մեջ մտնող որևէ գործառույթի իրականացման թերացում, որը կասկած հարուցի դատարանի ազնվության առումով, որ մղված է կոռուպցիան բացառելու գործողություններ կատարելուն։

Ես հարցն ընկալեցի այնպես, թե ինչ մասնակցություն ունի դատարանը։ Իսկ եթե հարցը վերաբերում էր դատարանում կոռուպցիայի համատեքստին, դրա վերաբերյալ էր, բնականաբար, օբյեկտիվորեն ես էլի ունեմ իմ համոզմունքը, որը շատ դրական է, սակայն քաղաքական զսպվածության, դատավորի վարքագծի և էթիկայի կանոններից ելնելով` նպատակահարմար չեմ գտնում հանրային քննարկման ժամանակ նման դիրքորոշում արտահայտել, թեև իմ համոզմունքը շատ դրական է։ 

Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Արձագանք։ 

Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Պրն Մալխասյան, ժողովուրդը մի շատ հետաքրքիր խոսք ունի, ասում է` բա, որ բոլորդ ազնիվ եք, վանքի մոմերն ո՞վ գողացավ։ Հիմա, եթե արդարադատության համակարգից էս հսկայական դժգոհությունը կա, ինչպե՞ս կարող եք արդարադատությունը գնահատել 100 տոկոսով առանց կոռուպցիայի։ Տա Աստված, որ այդպես լինի, բայց իրականության մեջ բազմաթիվ խնդրահարույց դեպքեր կան, նաև այդ ուղղությամբ դատավորների նկատմամբ հարուցված կոնկրետ գործեր կան։ Այսինքն` կոռուպցիայի փաստեր կան, հենց միայն այդ փաստերը բավարար են, որ 100 տոկոս չլինի։ Հետևաբար` կխնդրեի, որ ձեր գնահատականը լինի միջազգային այս նորմերին համապատասխան, որովհետև եթե 100 տոկոս լիներ, մենք չէինք լինի 62-րդ տեղում, կլինեինք 7-րդ տեղում։ Շնորհակալություն։ 

Գ.ՄԱԼԽԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պարզաբանեմ։ Ես նշեցի՝ 100 տոկոս, քանի որ ինձ հայտնի չէ որևէ դեպք, երբ դատարանը նման գործերով արդարադատություն իրականացնելուց հրաժարվեր, իսկ եթե արդարադատություն իրականացնելուց չի հրաժարվել, նշանակում է` 100 տոկոս մասնակցությունն ապահովել է։ Թե արդյունքում ինչ դատական ակտեր են եղել, թե արդյունքում ինչ է արձանագրվել՝ դա յուրաքանչյուր դեպքի համար ունի օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ պատճառներ, և կարող է՝ արձանագրվել է էն առումով, թե յուրաքանչյուր ֆիզիկական անձ ունի իր ընկալումը, պատկերացումը և սպասումը, մեկին կբավարարի, մյուսին չի բավարարի։ Իմ գնահատականը մասնակցության առումով 100 տոկոս էր, որովհետև ինձ հայտնի չէ որևէ դեպք, երբ դատարանը հրաժարվի նման գործերով արդարադատություն իրականացնելուց։ Ես բուն գործառույթի մասին էի խոսում` 100 տոկոս։ Բնականաբար, ես արդյունքի մասին 100 տոկոս կամ ինչ-որ տոկոս ասելու ողջամիտ տվյալներ չունեմ և վերլուծություն չեմ կարող անել, և որպես իրավաբան, առավել ևս որպես դատավոր՝ չեմ կարող հետևություններ անել։ Իմ խոսքը վերաբերում էր մասնակցությանը, այսինքն` դիմել են, դատարանն իր գործառույթների շրջանակներում կատարել է այն, ինչ պիտի կատարեր։ Իսկ 100 տոկոս, որովհետև հայտնի չէ մի դեպք, որ դիմել են, և դատարանը չի իրականացրել արդարադատություն, այլապես քրեական գործ կհարուցվեր արդարադատությունից հրաժարվելու համար։ 

Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Գուրգեն Արսենյան։ 

Գ.ԱՐՍԵՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պրն Մալխասյան, դուք ձեր ելույթում նշեցիք, որ արդարադատության իրականացման ընթացքը ձեզ համար ապացույցների բաշխման պրոցես է, և այդ ապացույցների բաշխման պրոցեսում հաշվի են առնվում ինչպես այն ապացույցները, որոնք ներկայացնում է մեղադրական կողմը, ասում է` կատարվել է հանցագործություն, կան նաև ապացույցներ, որ ներկայացնում է պաշտպանական կողմը, որն ասում է` ոչ, չի կատարվել հանցագործություն, այսինքն` այդ դատաքննության ընթացքում այդ շղթան ձգվում է երկու կողմ։ Արդյո՞ք ձեր գործունեության ընթացքում, երբ դուք ուսումնասիրում եք այդ ապացույցները, հաշվի առնում եք, օրինակի համար՝ ժամանակագրական վիճակը, թե այդ ապացույցները ոնց են ձեռք բերել քննչական մարմինները, որովհետև կա ապացույցների շարք, որը ձեռք է բերվում նախաքննության ընթացքում, երբ մեղադրվողը գտնվում է սովորական կարգավիճակում, և կա ապացույցների շարք, որը ձեռք է բերվում, երբ մեղադրյալը գտնվում է կալանավորված վիճակում, որը լրիվ այլ կարգավիճակ է, և, ասենք` քննչական մարմիններն այդ գործիքակազմը կիրառում են ավելի հեշտ կամ ավելի, սենց ասեմ, խոստովանական, ինքնախոստովանական ցուցմունքներ կորզելու կամ ձեռք բերելու համար։ Դատարանի կողմից դատաքննության անցկացման ընթացքում կշեռքին դրվո՞ւմ է, թե ապացույցների այս մասը ոնց է ձեռք բերվել, որովհետև հանրային գիտակցության մեջ արդեն կամաց-կամաց տեղավորվում է, որ քննության ընթացքում քննչական մարմինների կողմից կիրառվում են, այսպես ասենք, ազատությունից զրկելու և ճնշում գործադրելու մեխանիզմներ։ Շնորհակալություն։ 

Գ.ՄԱԼԽԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Նախ` արձանագրեմ, որ ես քաղաքացիական գործեր քննող դատավոր եմ, բայց, բոլոր դեպքերում, հարցն ինձ համար հասկանալի էր և կփորձեմ այնքանով, որքանով դա կփարատի ձեր մտահոգությունները, հայտնել հետևյալը, որ խոսքն այստեղ ապացույցների մասին չէր, այլ ապացուցման պարտականության, փաստերի ապացուցման։ Փաստերը, որոնք վկայակոչում են կողմերը, իրենց պահանջների և առարկությունների հիմքում կազմում են գործի լուծման համար էական փաստական հանգամանքներ, և այդ փաստերն ապացուցող ապացույցները նոր ամեն կողմ ներկայացնում է իր փաստի ապացուցման համար։ Այստեղ ապացույցների գնահատման կանոն կա, որն օրենսդիրը սահմանել է իրենց համակցության մեջ և այդ ապացույցներն իրենց որակական առումով արժանահավատության թույլատրելիության և վերաբերելիության հատկանիշներով այնքանով, որքանով ավելի հավանական է դարձնում տվյալ փաստի գոյությունը կամ բացակայությունը, գնահատվում են իրենց համակցության մեջ։ Ողջամտությունը և տրամաբանությունն այստեղ պարտադիր են, որովհետև որևէ կերպ ուղղակի կոնկրետ մատրիցա, բանաձև այստեղ չկա։ Սկզբունքը դա է, այսինքն` դատարանի ներքին համոզմունքը պետք է ձևավորվի համակցության մեջ վերլուծված ապացույցների տրամաբանական վերլուծության արդյունքում։ 

Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Արձագանք։ 

Գ.ԱՐՍԵՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես չէի առաջարկում, որ, ասենք` այդ գնահատականը, որը դուք տալիս եք հիմա, այդպես մանրամասն լիներ, պարզապես, իմ հարցի մեջ կար մի պրոցես, որը հանրային անհանգստություն է առաջացնում մեր երկրում, որովհետև բազմաթիվ անգամ, երբ քննարկում էինք դատավորների թեկնածությունը, ես թեկնածուին տվել եմ այս հարցը, թե ոնց եք դուք դիտարկում, օրինակի համար՝ վերադաս ատյաններ բողոքարկման պրոցեսը, որը վերածվել է, ասենք` ավտոմատ ինչ-որ համակարգի, անպայման, պիտի բողոքարկեն, եթե դատախազության կողմից պահանջված պատժաչափը դատարանը չի տալիս։ Առաջին ատյանն իրականացնում է դատաքննություն, բողոքարկում են վերաքննիչ, վերաքննիչի կողմից առաջին ատյանի որոշումը թողնելուց հետո, անպայման, պետք է գնա վճռաբեկ, վճռաբեկը չի ընդունում, նոր համարվում է, որ, այո, դա սրա շարունակությունն էր։ Այդ իմ հարցը, որը նոր տալիս էի, էս իմ սկզբունքի շարունակությունն էր, որովհետև դատարանի ու դատավորի կողմից արդարադատության իրականացման պարագայում, ճիշտ եք ասում, չկա կոմպյուտերային ծրագիր, որ պարամետրերը տայինք, սակայն նաև դատավորի խիղճն է շատ կարևոր հանգամանք, շատ կարևոր կշռաքար։ Եվ բողոքարկման պարագայում մեղադրական կողմի կողմից բողոքարկվում է, ոնց որ, դատավորի խիղճը նաև։ Շնորհակալություն։

 Գ.ՄԱԼԽԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Դատավորի խիղճը, ազնվությունը, արդարամտությունը, բոլոր դեպքերում, ցանկացած դատավորի համար կանխավարկածային մակարդակի վրա է, կասկածի տակ չի դրվում, քանի դեռ հակառակը չի ապացուցվել։ Իմ կարծիքը դա է։ Եվ, ընդհանուր առմամբ, քաղաքացիական դատավարությամբ այստեղ վերադասության հարց չկա։ Կողմերն ազատ են իրենց տնօրինչականության և ինքնավարության մեջ, բողոք կբերեն, թե չեն բերի՝ իրենք են որոշում իրենց իրավունքների պաշտպանության եղանակը։ Շնորհակալություն։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Այլ հարցեր չկան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Վճռաբեկ դատարանի դատավորի թեկնածու Արման Օհանյանին ներկայացնելու համար ձայնը տրվում է Բարձրագույն դատական խորհրդի նախագահ Կարեն անդրեասյանին։ Համեցեք, պրն Անդրեասյան։

 Կ.ԱՆԴՐԵԱՍՅԱՆ

-Մեծարգո փոխնախագահ, հարգելի պատգամավորներ, ձեզ եմ ներկայացնում Արմեն Վարդանի Օհանյանի կենսագրությունը:

Արմեն Օհանյանը ծնվել է Երևանում 1982 թվականին։

Իրավաբանական կրթությունն ստացել է Հայաստանի Հանրապետության Պետական կառավարման ակադեմիայի իրավագիտության ֆակուլտետի մագիստրատուրայում` ավարտելով 2006 թվականին և Երևանի պետական տնտեսագիտական ինստիտուտի աշխատանքի տնտեսագիտության և սոցիոլոգիայի ֆակուլտետում էլ ստացել է կրթություն և ավարտել 2003 թվականին։

Մասնագիտությամբ տնտեսագետ-իրավագետ է, ունի մասնագիտական 10 տարվա և 2 ամսվա ստաժ, դատավորի ստաժը դրանում կազմում է 7 տարի 6 ամիս։

Իր աշխատանքային գործունեությունն սկսել է 2000 թվականին:

«Մարաշ» ՍՊԸ-ի գլխավոր հաշվապահի տեղակալ է եղել:

Այնուհետև 2005-2006 թվականներին եղել է դատարանների նախագահների քարտուղարության բյուջետային բաժնի մասնագետ:

2006 թվականին եղել է Վճռաբեկ դատարանի բյուջետային բաժնի մասնագետ:

2006-2008 թվականներին աշխատել է Դատական դեպարտամենտի ֆինանսաբյուջետային վարչությունում՝ որպես ավագ մասնագետ։

2008-2009 թվականներին եղել է Երևանի քաղաքացիական դատարանի աշխատակազմի ղեկավար:

2009-2014 թվականներին աշխատել է Երևանի կոնյակի գործարանում` զբաղեցնելով տարբեր պաշտոններ` մասնագետ, այնուհետև` իրավաբան, այնուհետև` գործադիր տնօրենի տեղակալի անձնակազմում, Հայկական կոնյակագործների միությունում՝ որպես կոորդինատոր:

2014 թվականին Վերաքննիչ դատարանի դատավորի օգնական է եղել։

2014-2015 թվականներին եղել է Նոտարական պալատի աշխատակազմի ղեկավար:

Արդեն 2016-2019 թվականներին եղել է Տավուշի մարզի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դատավոր։

2019-2022 թվականներին եղել է Կոտայքի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր:

2022 թվականից տեղափոխվել է Երևան։ Շնորհակալություն։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցերի համար հերթագրում։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Պրն Անդրեասյան, բարև ձեզ ևս մեկ անգամ։ Ես մի հարց ունեմ, որը վերաբերում է ձեզ, ինչպես նաև կուզենամ, որ մնացած դատավորներն արձագանքեն։ Խոսքը քաղաքացիական գործերով դատավարություններին է վերաբերում։ Կոնկրետ՝ զրպարտության և վիրավորանքի վերաբերյալ բազմաթիվ վճիռներ են կայացվում, և նույնիսկ այն դեպքում, երբ դատարանը համաձայնում է, որ տեղի է ունեցել վիրավորանք, զրպարտություն, այնուամենայնիվ, դատավորները խուսափում են փոխհատուցման մեծ չափ սահմանելուց։ Խոսքը չի գնում նրա մասին, որ պատասխանող կողմին հնարավորինս շատ ծանր իրավիճակում դնել, բայց կա մեկ այլ ծայրահեղություն, երբ ծախսը` փաստաբանի ծախսը, պետական տուրքի ծախսը, դատարանը, նույնիսկ կայացնելով որոշում, որով փաստում է, որ տեղի է ունեցել վիրավորանք, զրպարտություն, չի փոխհատուցում հայց ներկայացրած անձի ծախսերը։ Բազմաթիվ տենց գործեր կան, նաև իմ կողմից ներկայացված հայցեր, երբ դատարանը, ուղղակի, իր մինիմալ շեմն է սահմանում, երբ ակնհայտ է, դե, չի կարող ասել, որ կոնկրետ այս պարագայում զրպարտություն և վիրավորանք չի եղել։ Կուզենամ ձեր կարծիքը լսել սրա մասին, և շատ եմ ուզում այս հարցը բարձրացնել: Էլի շատ հարցեր կան՝ դատական համակարգի հետ կապված, որոնց մասին մենք հետո կզրուցենք, հետո կխոսենք, բայց այս պահին կուզենամ սրա հետ կապված ձեր դիրքորոշումը և մեր դատավորների դիրքորոշումը լսել։ Շնորհակալություն։

Կ.ԱՆԴՐԵԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, Ազգային ժողովի մեծարգո նախագահ, հարցի համար։ Ձեր հարցադրմանը ես արդեն ունեի իմ պատրաստի պատասխանը, բայց հենց դուք արդեն նշեցիք, որ նաև ձեզ հետ կապված վեճերում կա որոշակի խնդիր, դա ինձ անմիջապես սահմանափակեց, որովհետև դա կդառնա որոշակի ազդեցություն՝ միգուցե նաև ձեր ընթացիկ գործերի հետ կապված, հետևաբար` ես զերծ կմնամ ավելի առարկայական խոսել ընդհանուր խնդրի մասին, որպեսզի սա որևէ ձևով չընկալվի որպես ճնշում դատավորների վրա Բարձրագույն դատական խորհրդի կողմից կամ անձամբ իմ կողմից։ Ես, ուղղակի, կարող եմ տեսական մի փոքր վերլուծություն անել, քանի որ ժամանակը թույլ է տալիս, և հայտնել հետևյալը։

Դատավորն ունի հայեցողության շրջանակ։ Ընդ որում՝ այդ հայեցողության շրջանակն իրեն տվել եք դուք` օրենսդիրը, ասել եք՝ կարող ես քննարկել և ըստ գործի իրավիճակի հասկանալ` այ այդ վնասը, որ պետք է հատուցես մարդուն, որի արժանապատվությունը տրորվել է, դու պետք է որոշես մինչև այսքան գումարի սահմաններում։ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի վրա է սա հիմնված, որ ամեն անգամ դատարանն ինքն է որոշում, թե տվյալ դեպքում խոսքի ազատությունը չարաշահող սուբյեկտը, իր ֆինանսական վիճակից ելնելով, ինչ պատասխանատվության պետք է ենթարկվի։ Կարելի է այդ ներքին շեմին որոշակի հստակեցումներ տալ օրենսդրությամբ, որը կօգնի դատավորին՝ ավելի ճիշտ կողմնորոշվել իր հայեցողության շրջանակում։ Կարող է դա անել Վճռաբեկ դատարանը, իհարկե, սա որևէ ձևով ուղղորդում չէ, ուղղակի, տրամաբանական լուծում է, օրինակ` նախադեպային իրավունքով հասկանալ, թե որ դեպքում այդ նվազագույն շեմն ինչպիսին պիտի լինի։ Այս տեսակ քննարկումները մենք պատրաստ ենք ծավալել նաև այլ ձևաչափերում, նաև սա թույլ տալով, օգտվելով առիթից, մենք պատրաստ ենք հանդիպել ամբողջ խորհրդի կազմի կամ խորհրդի անդամների հետ, անձամբ ես՝ մեր բոլոր ֆրակցիաների հետ։

Ես հասկանում եմ, որ դահլիճում անընդհատ հնչում են հարցեր, դժգոհություններ, մտահոգություններ ընդհանուր դատական համակարգից։ Իհարկե, Վճռաբեկ դատարանի դատավորի թեկնածուների քննարկման ժամանակ, երևի, ամենաճիշտ հարթակը կամ պահը չէ՝ այդ բոլոր խնդիրների մասին խոսելու, բայց ես պատրաստ եմ և՛ հրապարակային, և՛ փակ հանդիպել Ազգային ժողովի բոլոր խմբակցությունների հետ։ Վստահ եմ` Բարձրագույն դատական խորհրդի իմ բոլոր գործընկերները նույնպես պատրաստ են շահագրգիռ քննարկումների, թե որտեղ պետք է մենք հասկանանք մեր անելիքը, որտեղ պետք է օրենսդրական նախաձեռնություններով հանդես գանք։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Արձագանքեմ։ Ցավոք սրտի, իմ խաչը, երևի, ծանր է, որովհետև Հայաստանի Հանրապետությունում, գրեթե, տենց թեմա չկա, որի հետ ես կապ չունեմ, բայց հասկանում եմ, որ դուք չեք կարող պատասխանել` ձեր իսկ կողմից նշված պատճառներով։

Այո, դատական համակարգից, բնական է, կա դժգոհություն (փռշտոց դահլիճում), էդքան էլ ճիշտ, կա դժգոհություն ոչ միայն իմ, այլ մեր բազմաթիվ քաղաքացիների կողմից։ Ես կարծում եմ, որ արդարադատության նախարարի երեկվա ասած գաղափարը շատ կարևոր է, ես նույնպես ուզում եմ այդ գաղափարը կրկնել, որ այն բոլոր դեպքերում, երբ դատավորների գործունեության, գործողությունների հետ կապված՝ կան մտահոգություններ, կա հնարավորություն՝ նաև քննարկման դնելու դատավորի կողմից կայացված այդ գործողությունը։ Եվ ես կարծում եմ, որ մեր համաքաղաքացիները պետք է այդ հնարավորությունից օգտվեն, և դատավորները նույնպես պետք է իմանան, որ իրենց որևիցե որոշում, անկախ նրանից, թե դա ում է վերաբերում, չի անտեսվելու, և իմանան, որ մեր քաղաքացիներն այդ որոշումների հետևից գնալու են։

Կ.ԱՆԴՐԵԱՍՅԱՆ

-Պրն Սիմոնյան, ես ինձ թույլ կտամ արձագանքել և օգտվել այս հնարավորությունից։ Նախ` ուզում եմ հատուկ շեշտադրել, որ կարծում եմ՝ բացառիկ տեղ է հասել դատական համակարգը, որ խնդիրներն ու մտահոգությունները բարձրացվում են Ազգային ժողովի բոլոր թևերից։ Սա կարող է և՛ լավ, և՛ վատ ընկալման պատճառ լինել, բայց ես մի բան էլ եմ ուզում այստեղ հատուկ շեշտադրել, որ երբ թողեցին, որ դատական իշխանությանը, այսպես ասած, իր յուղի մեջ տապակվի, այսինքն` գործի անկախ և լիարժեք լինի իր իսկ որոշումների տերը, դա ոչ մեկին իրավունք՝ չտվեց զգալու, որ դատավորը կամ դատական իշխանությունն անկախ է նաև օրենքից։ Եվ հենց այդ պատճառով ես վստահ եմ, նաև ձեր բոլորի առաջ սա կարևոր արձանագրում է, որ, այո, մի կողմից՝ Ազգային ժողովի ոչ մի թև, ոչ մի կուսակցություն որևէ կերպ չպետք է ճնշի դատավորին, բայց մյուս կողմից` դատավորը չպետք է մտածի, որ ցանկացած ապօրինություն կարող է լինել անպատժելի։ Դրա համար կան հստակ ձևեր` դիմելու Բարձրագույն դատական խորհուրդ, իսկ Բարձրագույն դատական խորհուրդը, հաստատ, ամենաարդար ձևով պատասխանատվության կենթարկի այն դատավորին, որը խախտել է որևէ մարդու իրավունք։ Շնորհակալություն հնարավորության համար։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Անդրեասյան, զբաղեցրեք ձեր տեղը։

Ձայնը տրվում է Վճռաբեկ դատարանի դատավորի թեկնածու Արման Օհանյանին։ Համեցեք, պրն Օհանյան։

 Ա.ՕՀԱՆՅԱՆ

-Բարև ձեզ։ Ազգային ժողովի մեծարգո նախագահ, հարգելի փոխնախագահ, հարգելի պատգամավորներ, սիրելի հայրենակիցներ, նախքան ելույթիս բուն բովանդակությանն անցնելը ցանկանում եմ շնորհակալություն հայտնել Հայաստանի Հանրապետության Բարձրագույն դատական խորհրդին Վճռաբեկ դատարանի դատարանում պաշտոնավարելու համար Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովին իմ թեկնածությունը ներկայացնելու համար։

Քաղաքակիրթ աշխարհում ընդունված սկզբունքների համաձայն` դատավորների առաջխաղացումն իրականացվում է օբյեկտիվ գործոնների, մասնավորապես, կարողությունների, փորձառության և բարեվարքության հիման վրա։ Թեև երբեմն մեկ կյանքն էլ բավական չէ մարդուն լիովին ճանաչելու համար, այդուհանդերձ, արևելյան իմաստությունն ասում է, թե աղբյուրի ջրի որակն ստուգելու համար հարկավոր չէ աղբյուրի ողջ պարունակությունը պարպել, ընդամենը մեկ կումն էլ բավական է կարծիք կազմելու համար։

Ուստի՝ կջանամ ինձ հատկացված սահմանափակ ժամանակահատվածում հնարավորինս պարզ և հանգամանալից ձեզ ներկայացնել Վճռաբեկ դատարանի դատավորի բարձր կարգավիճակում առաքելություն իրականացնելու վերաբերյալ իմ տեսլականը։

Այսպես, դատական իշխանությունը ժողովրդավարական պետություններում, տվյալ դեպքում նաև Հայաստանի Հանրապետությունում, իշխանության երեք կարևոր և հավասարազոր հիմնասյուներից մեկն է։ Այն ներգրավված է ընդունված օրենքների կիրառումն ապահովելու գործում` երաշխավորելով հասարակական կյանքում և հարաբերություններում արդարության սկզբունքի կենսագործումը, առավել կամ պակաս չափով այն ապահովում է նաև այդ օրենքների ներդաշնակությունը սահմանադրական նորմերին։ Իրենց այս գործառույթներն իրականացնելու համար դատական իշխանությունը և դատավորները, մասնագիտական բարձր պատրաստվածությունից զատ, պետք է լինեն անկախ։ Անկախությունն անաչառության կարևոր երաշխիքն է։ Անհնար է պատկերացնել անաչառ և արդար դատավարություն առանց դատավորի անկախության։ Դատական ակտ կայացնելիս դատավորները պարտավոր են լինել անաչառ, զերծ լինել անձնական համակրանքի կամ հակակրանքի զգացումներից, առաջնորդվել կողմնապահության իսպառ բացառման սկզբունքով, հակառակ դեպքում, անգամ մասնագիտական փայլուն որակների և դատական համակարգի անկախության պարագայում անհնար է պատկերացնել արդարացի դատական ակտ կայացնելու գործընթաց։

Դատական իշխանությունը` որպես տարատեսակ շահերի բախման հանգուցալուծման հանգրվան, պետք է վայելի կողմերի և լայն հանրության վստահությունը։ Այս առումով անհնար է գերագնահատել դատավորների մասնագիտական որակների, բարոյական նկարագրի և օրինապաշտ գործունեության դերն ու նշանակությունը։

Դատավորներն ունեն քաղաքացիների կյանքի, ազատությունների, իրավունքների, պարտականությունների, սեփականության առնչությամբ որոշում կայացնելու վերջնական իրավասություն։ Հատկանշական է, որ դատավորների անկախությունը նրանց սեփական շահերի համար տրված բացարձակ իրավասություն կամ արտոնություն չէ։ Այն բխում է իրավունքի գերակայության շահերից և այն անձանց շահերից, որոնք փորձում են օգտվել արդարադատությունից և արդարություն են ակնկալում։ Ավելին, գործառութային անկախությունը, ինքնուրույնությունը դատական իշխանության անօտարելի հատկանիշն է, որին պետք է նպաստեն իշխանության բոլոր թևերն ու հասարակության բոլոր շերտերը, ինչը բխում է իրավունքի գերակայության և այն շահագրգիռ անձանց շահերից, որոնք օգտվում են արդարադատությունից և ակնկալում են ստանալ այնպիսի վերջնական լուծումներ, որոնք ամփոփված կլինեն արդարադատություն բովանդակած դատական ակտերում։

Վճռաբեկ դատարանը դատական իշխանության շոգեքարշն է, որն իր 5-ամյա գործունեության ընթացքում և դրա տարբեր փուլերում ստանձնել է միատեսակ դատական պրակտիկա և այդ պրակտիկայի ձևավորման և զարգացման ծանր բեռն ստանձնելով` անընդհատ զարգացրել և փոփոխել է իր գործառույթների իրականացման մոտեցումները, որոնք արտահայտվել են Վճռաբեկ դատարանի դատական ակտերի մշակման և կայացման գործընթացներում։ Նշված էվոլյուցիան ակներև է տարբեր ժամանակահատվածներում այդ մարմնի կողմից կայացված դատական ակտերի ուսումնասիրությունից։ Դրանք թույլ են տալիս նկատել, որ դրական միտում ունեն ինչպես որոշումների ձևավորման կառուցվածքային մոտեցումները, մասնավորապես, առավել ընկալելի և հստակ է դարձել ինչպես իրավական մեկնաբանությունների՝ կոնկրետ գործերի նկատմամբ կիրառելիությունը, այնպես էլ իրավական դիրքորոշումների քննարկման և փաստարկման խորությունը։

Հարկ է նշել, որ Վճռաբեկ դատարանի գործունեության մեջ առանձնակի կարևոր է մի կողմից՝ սահմանադրի և օրենսդրի կամքի իրագործումը Հայաստանի Հանրապետության անունից կայացվող բոլոր դատական ակտերում, մյուս կողմից` մարդու իրավունքների և ազատությունների առավել արդյունավետ պաշտպանության ապահովման ուղղությամբ Սահմանադրության և միջազգային ակտերում ամրագրված դրույթների մեկնաբանումը։

Անհրաժեշտ է առանձնակի ընդգծել, որ Վճռաբեկ դատարանը կարողացել է ճկուն իրագործել այս երկու խնդիրները` միաժամանակ ցուցաբերած դատական ակտիվ գործունեության արդյունքում ստեղծելով իրավունքի զարգացման արդի մակարդակին համահունչ դատավարական բնույթի նորմեր, որոնք իրենց ամրագրումն են ստացել Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած իրավապահ և դատական մարմինների առօրյայում կիրառվող կայուն հաստատված նախադեպային իրավունքով։ Արդար և արդյունավետ դատական իշխանությունն իրավունքի գերակայության, արդար դատաքննության և արդյունավետ արդարադատության կարևորագույն նախադրյալն է, որին ձգտում է մարդու իրավունքները և ազատությունները բարձրագույն արժեք հռչակած, ժողովրդավարական արժեհամակարգ որդեգրած ամեն մի պետություն, որոնց շարքին է դասվում նաև Հայաստանի Հանրապետությունը։

Հռոմեական պետական ականավոր գործիչ Մարկոս Տերենտիոսը դեռևս մեր թվարկությունից առաջ նկատել է. «Չկա այնպիսի մի միտք, որը երբևէ մեկն արտահայտած չլինի»։

Հետևաբար` ամբողջացնելով երկրիս թիվ մեկ ամբիոնից իմ գործընկերների կողմից բազմիցս արտահայտած Վճռաբեկ դատարանի գործունեության վերաբերյալ դիրքորոշումները, կարող ենք ամբողջացնել և առանձնացնել այն երկու կարևոր բաղադրիչները, համաձայն որոնց` Վճռաբեկ դատարանի որոշումները հնարավորություն են ստեղծում՝ լրացնելու և շտկելու օրենքներում առկա բացերը, տարակարծիք մեկնաբանությունները, ինչպես նաև լուծել դատական պրակտիկայում ծագող խնդիրները։ Վճռաբեկ դատարանի որոշումներն ապահովում են և պետք է ապահովեն դատավարության մասնակիցների համար վստահելի արդարադատություն։

Հարկ է նշել, որ այսօր դժվար է գնահատել դատական ակտ, հայցադիմում, բողոք, որը հղում չպարունակի Վճռաբեկ դատարանի այս կամ այն որոշմանը կամ որոշումներով տրված իրավական դիրքորոշումներին։ Վճռաբեկ դատարանի որոշումների պարտադիր լինելը պետք է պայմանավորած լինի ոչ միայն այն հիմքով, որ դրանք Հայաստանի Հանրապետության դատական բարձրագույն ատյանի որոշումներն են, այլ նաև այն հիմքով, որ դրանցում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, այդ թվում` եզրահանգումները, լինեն առավել հասկանալի, տրամաբանորեն փաստարկված, մասնագիտորեն հիմնավոր, հետևաբար` նաև համոզիչ։ Ակնհայտ է, որ նաև Վճռաբեկ դատարանի որոշումների հեղինակությամբ է պայմանավորված դատական իշխանության հեղինակության բարձրացումը, արդարադատության և արդարության նկատմամբ ժողովրդի, հանրության հավատի վերականգնումը։ Այդուհանդերձ, հարկ է նկատել, որ քաղաքացիական արդարադատության ոլորտում, մասնավորապես, վերջին 10-15 տարիների ընթացքում Հայաստանի Հանրապետության դատական իշխանության առջև ծառացած գերխնդիրներից է դարձել Հայաստանի Հանրապետության դատարանների, այդ թվում` նաև Հայաստանի Հանրապետության վճռաբեկ դատարանի գերծանրաբեռնվածությունը, դատական գործընթացների ձգձգվածությունը։ Ի թիվս այլ գործոնների՝ նաև այդ հանգամանքն է նպաստել դատարանների և դատական իշխանության ներկայացուցիչների հանդեպ հանրության վստահության նվազմանը։ Սակայն ես լավատես եմ և կարծում եմ, որ իշխանության երեք թևերի ակտիվ փոխգործակցության և համագործակցության արդյունքում տեսանելի ապագայում կունենանք էականորեն նվազ ծանրաբեռնված դատարաններ, ինչը կհանգեցնի ինչպես դատական ակտերի որակի բարձրացմանը, այնպես էլ ողջամիտ ժամկետներում գործերի քննության իրականացմանը։

Բազմիցս հարց է հնչում, թե ինչու են առաջադրվող թեկնածուները ցանկանում պաշտոնավարել որպես Վճռաբեկ դատարանի դատավոր, ո՞րն է վերջիններիս մոտիվացիան։ Այս առումով հարցին պատասխանելու տեսանկյունից հարկ եմ համարում տարանջատել հետևյալ երկու դիտարկումները։ Նախ` թե արդյո՞ք պատշաճ և ամբողջական պատկերացում է առկա մարմնի և դրա հիմնական առաքելության մասով, որով հանդես գալու ցանկություն է առաջացել թեկնածուի մոտ, և արդյո՞ք պատշաճ և ամբողջական պատկերացում է առկա սեփական կարողությունների և փորձի վերաբերյալ, որոնք հիմք են տալիս՝ նման հավակնություն դրսևորելու։

Առաջին հարցադրման մասով խիստ էական եմ համարում Վճռաբեկ դատարանի սահմանադրական առաքելությունը` ուղղված օրենքների և այլ նորմատիվ իրավական ակտերի միատեսակ կիրառության ապահովմանը, և մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանությանը, որում առավել քան կարևոր է իրավունքի էության ճիշտ բացահայտումն օրենքի բառացի արտահայտությունից դուրս` դրանով նպաստելով ինչպես օրենքի իմաստի ճիշտ և իրավունքի ոգուն համապատասխան բացահայտմանը, այնպես էլ օրենսդրական բացերի լրացմանը, նպաստելով իրավունքի ընդհանուր զարգացմանը և մարդու իրավունքների և ազատությունների հիմնարար խախտումների վերացմանը։

Անդրադառնալով երկրորդ հարցադրման դիտարկմանը, այս մասով հարկ եմ համարում նշել, որ դատական իշխանությունում երկարամյա աշխատանքային փորձը և դրա շրջանակներում տարաբնույթ իրավական և կենսական բնույթի խնդիրների վերհանումը և վերլուծումը թույլ են տալիս ինձ՝ եզրահանգելու, որ պատրաստ եմ ուժերս ծառայեցնել Վճռաբեկ դատարանի վերոհիշյալ առաքելության իրացմանը` իմ համեստ ներդրումն ունենալով նշված մարմնի գործունեության մեջ։

Նշեմ նաև, որ ինչպես ցանկացած այլ աշխատանքում, այս դեպքում ևս ծառայողական առաջխաղացումը լուրջ խթան է հանդիսանում աշխատանքի որակը հնարավորինս բարելավելու և կարողությունները զարգացնելու համար, և, կարծում եմ` ծառայողական առաջխաղացման իմ ակնկալիքը չի կարող ընկալվել որպես բարձր պաշտոն ստանձնելու զուտ նեղ անձնական մղում։

Հարկ եմ համարում նաև նշել, որ յուրաքանչյուր անհատի ցանկացած որոշման և գործունեության, այդ թվում` կարիերայի հիմքում առկա մոտիվացիոն համակարգը մասնագետները բաժանել են երկու խմբի` արտաքին և ներքին։ Արտաքին մոտիվացիայի դրսևորումն այն է, որ մասնագետները դրա տակ հասկանում են նյութական բավարարվածություն, հանրային ճանաչում, հանրային ճանաչման ձգտում, իշխանության վայելքներ։ Ներքին մոտիվացիան սերն է մասնագիտության հանդեպ, սեփական գործունեությունից հոգեկան և բարոյական բավարարվածության զգացումը, մասնագիտական կարողությունների դրսևորումն ու իրացումը։

Ինձ առավելապես առաջնորդում է դրդապատճառների երկրորդ խումբը։ Գիտելիքների ու մասնագիտական կարողությունների իրացումը, մասնագիտական ինքնադրսևորման համակարգում եղած խնդիրների արդյունավետ լուծմանն իմ փորձառությունն ու գիտելիքներն ի սպաս դնելու ցանկությունը, մասնագիտական գործունեությունից հոգեկան և բարոյական բավարարվածությունը, արդարադատության համակարգին ու հանրությանն օգտակար լինելու ցանկությունը և ձգտումն ինձ համար առավել կարևոր արժեքներ են` հաշվի առնելով արտաքին մոտիվացիայի ձևավորման համար անհրաժեշտ նախադրյալների բացակայությունը։

Հարկ եմ համարում նշել, որ ստանձնելով դատավորի բարձր պաշտոնը, մշտապես գործել եմ բարոյական սկզբունքներին համահունչ, դատավորի պարտականությունները մշտապես կատարել եմ Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությանն ու օրենքներին համապատասխան` ապահովելով իրավունքի գերակայությունն ու բարձր պահելով դատական իշխանության հեղինակությունը։

Ամփոփելով խոսքս, հարկ եմ համարում նաև նշել, որ պատասխանատվության խորը զգացումով եմ մոտեցել այս բարձր ամբիոնին և ձեր հավանությանն արժանանալու դեպքում պատրաստ եմ նույն պատասխանատվությամբ պետության և հանրության առջև պարտքի և պատասխանատվության բարձր գիտակցումով շարունակել պաշտոնավարել արդեն իսկ որպես վճռաբեկ դատարանի դատավոր։ Շնորհակալություն։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցերի համար հերթագրում. Բաբկեն Թունյան։

 Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, շնորհակալություն, պարոն Օհանյան, մասնագիտական ու բովանդակալից ելույթի համար։ Բայց իմ հարցը մի քիչ ավելի թեթև է, երևի, միգուցե նաև մասնագիտական անձնական հետաքրքրության տիրույթից։ Դուք մասնագիտությամբ տնտեսագետ եք ու որպես տնտեսագետ էլ սկսել եք աշխատել՝ հաշվապահից մինչև էդ աստիճաններով անցնելը։ Զուտ ուզում էի հասկանալ, թե ո՞րն է պատճառը, որ տնտեսագիտությունից անցում եք կատարել իրավագիտություն, այսինքն` ի՞նչ է ձեզ մոտիվացրել` տեղափոխելու մասնագիտական հարթությունը։

Հաջորդ հարցն արձագանքի ժամանակ կտամ։

Ա.ՕՀԱՆՅԱՆ

-Բարի, շնորհակալություն հարցի համար, պարոն Թունյան։ Ըստ էության, նմանատիպ հարց հնչեց նաև խմբակցության հետ առանձին հանդիպման ժամանակ։ Ես, ըստ էության, պատասխանեցի, սակայն կրկին անգամ կցանկանամ վերստին, նորից արձագանքել՝ այդ հարցի հետ կապված։

Տեսեք, առաջին մասնագիտությամբ ես տնտեսագետ եմ և իմ աշխատանքային գործունեությունը, չհաշված այն փոքր ժամանակահատվածը, որ մասնավոր ընկերությունում եմ աշխատել, որպես տնտեսագետ սկսել եմ աշխատել դատարանների նախագահների խորհրդի քարտուղարության բյուջետային բաժնում, այսինքն` պետական ծառայությանն եմ, ըստ էության, նվիրել իմ առաքելությունը։ Այդ գործունեության ընթացքում, ըստ էության, բազմիցս առնչվելով Կառավարության որոշման նախագծերին, մասնավորապես, ես ինքս մասնակցել եմ և մեծ ներդրում ունեմ դատական համակարգի բյուջեի ձևավորման գործընթացում, որպիսի հանգամանքից անմասն չէր մնացել նաև Կառավարության հետ անընդհատ շփումների մեջ գտնվելը և տնտեսական այդ բոլոր քննարկումները բերելն իրավական դաշտ։ Առավել ևս, որ ես դրան զուգահեռ՝ ես նաև սովորում էի Կառավարման պետական ակադեմիայի մագիստրատուրայում իրավաբանի մասնագիտությամբ, ինձ ավելի շատ սկսեց հետաքրքրել իրավաբանությունը, և ես որոշեցի իմ կարիերան կառուցել հենց այդ մասնագիտական ուղղվածությամբ։ Եթե հարցս ամփոփիչ չէր, կարող եմ շարունակել։ Շնորհակալություն։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Արձագանք։

  Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Պրն Օհանյան, հիմա, քանի որ դուք մասնագիտությամբ նաև տնտեսագետ եք, ինձ թվում է` դուք շատ ավելի լավ կպատկերացնեք դատաիրավական համակարգի դերը տնտեսության ու տնտեսության զարգացման մեջ, ու խնդիրները, որոնք կարող են այս համակարգի անկատարությունը հարուցել նույն տնտեսության մեջ։

Դուք խոսեցիք դատական համակարգի նկատմամբ հեղինակության մասին, հարցս նաև դրան է վերաբերում։ Գաղտնիք չէ, որ այսօր մենք ունենք խնդիր թե՛ դատական վճիռների ժամանակի առումով, այսինքն` ձգձգումների, թե՛ ծանրաբեռնվածության, թե՛ վստահության, որոշակի առումով, բայց մենք նաև մեկ այլ խնդիր ունենք։ Մենք ունենք նախադեպեր, չեմ կարող ասել, որ դրանք շատ են կամ քանակ չեմ կարող նշել, երբ փաստացի կատարված, կայացված դատական վճիռներն ի կատար չեն ածվում, կամ ձգձգվում է դրանց կատարումը, մասնավորապես, որոշ համայնքների կողմից։ Ասենք` դատարանը կարող է վճիռ կայացնել, որը, սենց, չորով, կներեք այդ արտահայտությանս համար, անտեսվի կամ այնքան ձգձգվի, մինչև այն մարդը, հօգուտ որի վճիռ է ստացել, վճիռն արդեն անիմաստ լինի նրա համար։ Սա ազդում է, ընդհանրապես, և՛ տնտեսության, և՛ դատարանի հեղինակության, և՛, ընդհանրապես, պրոցեսների վրա։ Այս խնդրի մասին ձեր մեկնաբանությունը կխնդրեմ, և, եթե լուծման տարբերակ տեսնում եք, նաև դա։

 Ա.ՕՀԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն արձագանքի համար, պրն Թունյան։ Տեսեք, ձեր ասած հարցը, ըստ էության, իր օրենսդրական ամրագրումն ունի, թե օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտի չկայացումն ինչ հետևանքներ կարող է ունենալ` վարչական պատասխանատվությունից մինչև քրեաիրավական պատասխանատվության ենթարկելը։ Այս առումով մենք ունենք օրենսդրական կարգավորումներ, և դրանք հստակ ամրագրված են օրենքներում։ Հարցը կայանում է նրանում, թե ինչու դրանք կյանքի չեն կոչվում։ Դատարանները դատական ակտ կայացնելուց հետո, բացառությամբ որոշակի գործառույթների, այսինքն` եզրափակիչ դատական ակտ ներկայացնելուց հետո, բացառությամբ այնտեղ, երբ գործի քննության ավարտից հետո դատարանին իրավասություն է տրված՝ որոշակի գործողություններ կատարելու՝ մասնավորապես, լրացուցիչ վճիռ կամ ինչ-որ վրիպակի ուղղում, կամ կատարողական թերթ տալու որոշում կայացնելու, դատարանն այլ լիազորություն չունի՝ տվյալ գործի շրջանակներում իրականացնելու։ Այսինքն` դատական գործընթացի ավարտի ազդարարման պահից հետո և վճռի հրապարակման պահից հետո դատարանը, բացի իմ կողմից նշված այն բացառությունները, այլ գործողություն կատարելու իրավասությամբ օժտված չէ։ Այսինքն` այդքանով գործի քննությունը հայտարարվում է ավարտված։ Թե հետագայում դատական ակտն ինչու չի կատարվում, դա, ըստ էության, արդեն ոչ թե դատարանի խնդիրն է, այլ դատավարական այն մասնակցի խնդիրն է, որը, ըստ էության, չի ներկայացնում, այդ խնդրի մասին չի բարձրաձայնում համապատասխան մարմինների առջև։ Շնորհակալություն։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարգելի գործընկերներ, մենք լսեցինք թեկնածուներին։ Այժմ կարող եք հերթագրվել մտքերի փոխանակության համար։ Հերթագրում։ Հերթագրվել է վեց պատգամավոր։

Հարգելի գործընկերներ, հիշեցնեմ, որ մեր այսօրվա օրակարգն է Վճռաբեկ դատարանի դատավորի թեկնածուի ընտրության հարցը, ո՛չ Դաշնակցության պատմությունը, ո՛չ էլ ներկան։ Եվ առաջինը տիկին Գալստյանն է։ Համեցեք։

Եվ ի՞նչ … (Խոսում են դահլիճում։) Դե, էդ կասկածելի է Դաշնակցության դեպքում, ամեն դեպքում։

 Լ.ԳԱԼՍՏՅԱՆ

-Պրն Ռուբինյան, ես ամբողջությամբ կիսում եմ ձեր հորդորը` մնալ օրակարգի սահմաններում, դուք շատ հաճախ եք հնչեցնում այդ հորդորը, բայց հետագայում դուք ինքներդ էլ խախտում եք այն։ Այնպես որ, եկեք պայմանավորվենք, որ, ուրեմն, այն կլինի շարունակական, մեկընդմիշտ և միանշանակ։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Եկեք։

 Լ.ԳԱԼՍՏՅԱՆ

-Անցնեմ առաջ։ Անկեղծ ասած, ես մտադիր չէի՝ այս օրակարգով խոսելու, բայց երկու հաստատում եղավ, մեկը` Կարեն Անդրեասյանի կողմից, որն ասաց, որ Ազգային ժողովն ամենահեղինակավոր չափիչն է, որն ինձ գրեթե դրդեց՝ հավատալու այս գնահատականին։ Եվ վերջին թեկնածուն, ասաց, որ աղբյուրի ջրի որակն ստուգելու համար մեկ կաթիլն էլ բավական է։ Այս երկու հաստատումներն ինձ դրդեցին, որ ես որոշ մտքեր փոխանակ եմ ձեզ հետ, մանավանդ որ, անկեղծ ասած, իմ պատգամավորական մանդատի, այսպես ասած, ռեսուրսի մի ճնշող մասն այս անցնող 2,5 տարիների ընթացքում, այսպես ասած, մաշվել է քրեակատարողական հիմնարկներում, ոստիկանական բաժանմունքներում, ինչպես նաև դատարաններում։ Իհարկե, սա լավ կյանքից չէ, և այդ աղբյուրի ջրի որակի մեկ կաթիլից, ոչ թե մեկ կաթիլից, այլ մի քիչ ավելի շատ կաթիլներից գոյացած տպավորությունս կամ գնահատականս ուզում եմ հնչեցնել։ Ձեզանից որևէ մեկին, հարգարժան թեկնածուներ, ես չեմ ճանաչում, այնպես որ, դիտողություններս կամ դիտարկումներս խիստ ընդհանրական են։

Այստեղ նաև հնչեց մի խիստ գոհունակ մի տեսակետ՝ բավարարվածություն կոռուպցիայի դեմ պայքարում, գոհունակության հարյուր տոկոսանոց ցուցանիշ հնչեցվեց՝ բացառիկ մի ցուցանիշ, որը, անկեղծ ասած, ինձ դրդեց՝ հիշելու «մեղր ասելուց բերանդ չի քաղցրանում» ասույթը։ Եթե, իսկապես, ամեն ինչ այդքան լավ է, ապա ինչո՞ւ է դատական համակարգը հանրային վստահության սանդղակում ամենացածր նշաձողերը գրավում, այն էլ՝ միգուցե տարիներ շարունակ, բայց բացառապես վերջին շրջանում։

Եվ ես ուզում եմ իմ անձնական փորձառությունից, պատգամավորական փորձառությունից, ոչ թե որպես պարզ քաղաքացի, մի քանի փաստեր այստեղ հնչեցնել և խնդրում եմ դա որպես վրեժխնդրություն չդիտարկել, որովհետև այն պահին, երբ ես բախվել եմ այդ իրականության հետ, նույնիսկ մտքիս մեջ ասել եմ` շատ լավ, դատավորներ, մի օր կգաք Ազգային ժողով։ Բայց, իհարկե, դա անձնական մի ընդունեք։

Փորձառություններից մեկը վերաբերում էր Գայանե Հակոբյանի դեպքին։ Գայանե Հակոբյանը զոհված ծնողի մայր էր, հայտնի դեպք է, անցյալ տարվա կեսերին էր։ Եվ գիշերվա ժամը 4-ին Ազգային ժողովի, եթե չեմ սխալվում, 11 կամ 13 պատգամավորներ Կենտրոն վարչական շրջանի դատարանում էինք՝ մեր երաշխավորությամբ երաշխավորելու Գայանե Հակոբյանի խափանման միջոցի երաշխավորությունը, և 11-14 պատգամավորներ իրար հետևից ելույթներ էին ունենում դատարանում և հաստատում իրենց վճռականությունը, որ մենք երաշխավորում ենք, որ Գայանե Հակոբյանի վարքը կլինի պատշաճ, և մենք՝ երաշխավորողներս, վստահ ենք դրանում։ 13-14 պատգամավորի երաշխավորությունն ունեցավ զրո արժեք։ Ժորա Չիչակյանն էր՝ երիտասարդ մի դատավոր, որը, հավանաբար՝ իշխանություններին հավատարմություն տալու ճիգի, ջանքի մեջ քիչ էր մնում, էսպես, կոստյումը ճղեր հավատարմության խոստման տակ։ Եվ, մի խոսքով, Գայանե Հակոբյանը գնաց կալանքի։ Թե հետագայում ինչ զարգացում ունեցավ, դուք ինքներդ շատ լավ իմացաք։

Երկրորդ դրվագը, որն ինձ բացառիկորեն զարմացրեց, նույնիսկ երգիծանքի ժանրում կարող էի ինչ-որ ֆելիետոն գրել, դա քաղբանտարկյալ Աշոտյանի գործով դատավոր Դոլմազյանն է։ Ուրեմն, երաշխավորություն էր ներկայացրել Կոլումբիայի նախագահներից մեկը, որը պատրաստ էր այդ նույն պահին zoom-ով երաշխավորությունը հաստատել, ԵԱՀԿ նախագահը` Ծերեթելին, որը հիմա Վրաստանի ...

Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Նախկին։

 Լ.ԳԱԼՍՏՅԱՆ

-Նախկին, այո, ասացի, Ծերեթելին, որը հիմա Վրաստանի կուսակցություններից մեկի առաջնորդն է, և ԵԺԿ քարտուղարը, նաև Ազգային ժողովի երեք պատգամավորներ։ Եվ դատավոր Դոլմազյանն այդ երեքի առնչությամբ ասաց, որ անձամբ չի ճանաչում, և նրանք վստահություն չեն ներշնչում։ Ես ասացի՝ լավ, սրանց չի ճանաչում, պատգամավորներին կճանաչի, միգուցե մեր հեղինակությունն ազդեցություն կունենա։ Եվ, ըստ էության, Դոլմազյանը նաև մեզ չէր ճանաչում։

Սրանք էն երկու դեպքերն են, որոնք ոչ միայն վիրավորում են անձնապես ինձ՝ ո՛չ որպես քաղաքացի, ո՛չ որպես պատգամավոր, բացարձակապես ոչ, սա վիրավորանք և արգահատանք է պառլամենտական երկրի Ազգային ժողովի և մեզանից ու ձեզանից յուրաքանչյուրի նկատմամբ, երբ պատգամավորական մանդատը, այն էլ՝ 1 չէ, 2 չէ, 3 չէ, 4 չէ, 14 պատգամավորների մանդատը, դատական համակարգի մանդատն առաջնային մանդատը զրո արժեք ունեցավ: Եվ հիմա, ճիշտն ասած, այս օրերին բախվում ենք մեկ այլ դեպքի հետ, և ես գիտեմ, որ դուք ստորագրություններ եք հավաքում, անկեղծորեն, ես էլ կուզենայի միանալ այդ ստորագրությանը, որովհետև ինձ համար չափանիշներ կան, նաև բարոյական չափանիշներ, որոնք, կներեք, երբեմն ավելին են, քան թղթի վրա արձանագրված օրենքները: Ես շատ կուզենայի, որ մենք չունենայինք այն իրականությունը, որ դատական համակարգը Հայաստանի Հանրապետությունում ամենացածր վարկանիշ ունեցող ինստիտուտն է, որովհետև սրան վերաբերվում եմ ոչ միայն որպես առանձին վերցրած համակարգ, այլ իշխանության կարևորագույն ճյուղերից մեկը, որը, ի վերջո, կուտակում է պետության վարկանիշը: Ես սրան նայում եմ ոչ թե իշխանության, այսօրվա իշխանության դիրքերից, այլ այս խնդրին նայում եմ Հայաստան պետության հեղինակության դիրքերից. ինչպե՞ս անել, որ բարձրացնենք հանրային վստահությունը դատական համակարգի նկատմամբ և կարողանանք հերքել, փորձենք հերքել այն հաստատումը, որ դատական համակարգն այսօր վերածվել է տեռորի գործիքի հատկապես ընդդիմադիր հայացքներ ունեցողների և ընդդիմադիր քաղաքական ուժերի նկատմամբ: Մեր փողոցային պայքարի, միտինգների արդյունքում գաղափարական իմ տասնյակ ընկերներ հայտնվեցին բանտերում, հայտնվեցին կալանքի վայրերում սոսկ իրենց գաղափարական համոզումների համար: Եվ, ըստ էության, մենք ունենք մի իրականություն, երբ կալանքի իրավունքը վերածվել է Հայաստանում ֆետիշի և պատժիչ գործիքի: Եվ մի հանգամանքի էլ կուզենամ անդրադառնալ: Խոսքը վերաբերում է դատավորների պատասխանատվության խնդրին: Շարունակ, ոչ միայն այս վերջին 4-5 տարիների ընթացքում մենք բախվում ենք դեպքերի, երբ միջազգային դատարանում՝ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում, Հայաստանի դեմ հայցերով 10,000 դոլար, վերջերս կարդացի՝ 1 մլն դոլար և այլն, Հայաստանի բյուջեն ընկնում է պարտքի տակ, պատասխանատվության տակ՝ հատուցելու Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիներին: Ես կարծում եմ, որ պիտի նաև համապատասխան պատասխանատվության ինստիտուտ որդեգրենք հատկապես այն դատավորների նկատմամբ, որոնց սխալ վճիռները ճակատագրական են եղել, թե՛ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների համար, թե՛ Հայաստանի Հանրապետության հեղինակության համար: Ես ուզում եմ, որ այս ելույթս չհասցեագրենք կոնկրետ այսօրվա թեկնածուներին, բայց ոչ էլ այն պիտակենք, ասենք՝ վրեժխնդրության ակտ այն դատավորների կամ դատական համակարգի նկատմամբ, որոնք լծվել են իշխանության ծառայությանը և վերածվել են տեռորի գործիքի: Եվ ուզում եմ խոսքս ավարտել համոզումով և հույսով, որ, այնուամենայնիվ, այն խոստումները, որոնցով այսօրվա քաղաքական իշխանությունը եկավ իշխանության, խոստումներ արդարադատության, ազատ ընտրության, անկաշառ և անկախ դատական համակարգի մասին, իրապես լինեն, իրապես համապատասխանեն իրականությանը, և, ամենակարևորը՝ դատական համակարգը չվերածվի գործիքի, որը Հայաստանում ամրագրում է քաղաքական հալածյալների ինստիտուտը, որը, ըստ էության, քաղաքական նկատառումներով դատապարտված իմ մի շարք գործընկերներին, իմ բարեկամներին և ինձ դրդում է նրանց վերաբերվել որպես քաղաքական բանտարկյալների: Այս ամենին ես վերաբերվում եմ Հայաստանի Հանրապետության հեղինակության դիրքերից:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Ագնեսա Խամոյան:

 Ա.ԽԱՄՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: Պարոն Թումանյան, կխնդրեի վերադառնավ դահլիճ, որովհետև ելույթս ձեր մասին է: Երեկ Ազգային ժողովում քննարկում էինք իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության կողմից ներկայացված Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամի թեկնածուի հարցը: Խոսքը պարոն Կարեն Թումանյանի մասին է, և քննարկման հիմնական թեման, ըստ էության, նրա շուրջ ծավալվեց, թե ինչպես է պարոն Թումանյանն ազատվել զինվորական ծառայությունից՝ ընտանեկան կարգավիճակով պայմանավորված՝ 2 և ավելի երեխա ունենալու հանգամանքի բերումով: Պարոն Թումանյանն իր ելույթում, ըստ էության, նեղսրտեց, ակնարկեց, որ որոշ չափով անձնական տեղեկատվություն է էստեղ հրապարակայնացվում: Պարոն Թումանյան, այս դահլիճում նստած անձանցից յուրաքանչյուրը, խոսքը կվերաբերի ընդդիմադիր պատգամավորին, իշխանական պատգամավորին, չունի անձնական կյանք, մեր կյանքը հանրությանն է, մենք հրապարակային, հանրային մարդիկ ենք, այնպես, ինչպես դուք եք ցանկանում լինել: Դուք պատրաստվում եք իշխող ուժի ձայների միջոցով դառնալ Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամ, մարդ, որը պետք է հսկի, վերահսկի դատավորներին, նրանց բարեվարքությունն ստուգի: Դուք ակնհայտորեն խնդիրներ ունեք սեփական կենսագրության հետ, և այս պայմաններում դուք չեք կարող հսկել, վերահսկել, ստուգել դատավորների բարեվարքությունը: Ես, անկեղծ ասած, երեկ ավելի խորը ուսումնասիրեցի ձեր կենսագրությունը և, համադրելով մի քանի կենսագրական տվյալներ, նաև հետևյալ պատկերն ստացա, որ դուք դպրոց հաճախել եք 10 տարեկանում, ավարտել եք 20 տարեկանում: Ես կխնդրեմ, որ նաև հետո լրագրողների հետ զրույցում, երբ «ՔՊ»-ական պատգամավորները ձեզ ընտրեն Բարձրագույն դատական խորհրդի նախագահ, անդրադառնաք նաև այս հարցին: Երեկ խմբակցության ղեկավար Հայկ Կոնջորյանը … (Խոսում են դահլիճում:)

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շարունակեք, տիկին Խամոյան:

 Ա.ԽԱՄՈՅԱՆ

-Պարոն Կոնջորյան, անկեղծ ասած, երբ ես ձեզ լսում եմ, ինձ մոտ երբեմն տպավորություն է, որ եթե ձեզ հանձնարարեն, օրինակ՝ «ՔՊ»-ում, և դուք ցանկանաք ամեն կերպ, իսկ դուք ցանկանում եք պահել ձեր պաշտոնը, օրինակ՝ եթե ձեզ հանձնարարեն, ասեն՝ Հայկ, պետք է ապացուցես, որ 5 երեխաների մայրը, օրինակ՝ կույս է, ես վստահ եմ, որ դուք դեմքի լուրջ արտահայտությամբ կփորձեք դա ապացուցել, ես վստահ եմ: Դուք երեկ էնպիսի… Մանավանդ, երեկ օրենքն էլ ընդունվեց, չէ՞, այլևս արգելվում է: Դուք երեկ էնպիսի վստահությամբ, ինքնավստահությամբ, արտահայտչամիջոցներով էիք փորձում արդարացնել, հիմնավորել ձեր թեկնածուի՝ զինվորական ծառայությունից ազատվելը, որ ես մի պահ, իսկապես, մտածեցի՝ կարող է՝ սխալվում եմ: Դուք ասում եք, որ թղթերով ամեն ինչ նորմալ է, էն հայտնի խոսույթի նման՝ թղթերով ամեն ինչ նորմալ է, և ինձ խորհուրդ եք տալիս կարդալ Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի կողմից տրված բարեվարքության եզրակացությունը: Էդ տվյալները ենթակա չեն հրապարակման: Պարոն Կոնջորյան, ես կարդացել եմ եզրակացությունը, և եզրակացության մեջ հստակ ասվում է, որ, չնայած պարոն Թումանյանի պնդումներին, որ ինքն ամուսնացել է մեկ անգամ, և դա տեղի է ունեցել 2012 թվականին, չնայած այդ հանգամանքին, պարոն Թումանյանն ունեցել է գրանցված ամուսնության ևս մեկ ակտ: Դա տեղի է ունեցել 1997 թվականին՝ բանակ զորակոչվելուց մեկ տարի առաջ: Ես երեկ սխալվել եմ միայն  տարեթվերի հարցում: Սա հանձնաժողովի եզրակացությունն է, որը, ոնց հասկացա, դուք չէիք կարդացել: Դուք ինձ հորդորում էիք կարդալ էդ եզրակացությունը, բայց ինքներդ չէիք կարդացել էդ եզրակացությունը, կամ, ինչպես արդեն ասացի, փորձում էիք համոզել մի բան, որն ակնհայտորեն այլ էր: Դուք ասում եք, որ բարոյականության տեսանկյունից նորմալ է ամեն ինչ, որովհետև բարեվարքության մասին եզրակացության մեջ ամեն ինչ ասված է, և ամեն ինչ հստակ է: Ես ձեզ ներկայացրի փաստեր, որ մարդն ակնհայտորեն խուսափել է զիվորական ծառայությունից: Ես չեմ կարծում, որ էս դահլիճում կա մարդ, որը չի հասկացել, թե էդ ֆիկտիվ ամուսնությունն ում հետ է գրանցված եղել: Դուք հիմա, «ՔՊ»-ական պատգամավորներ, յուրաքանչյուրդ ձեր քվեարկությամբ կիսելու եք էդ բարոյական հարցը: Սա ձեր բարոյականության հարցն է դառնալու: Դուք ուզում եք դարձնել Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամ մեկին, որը խուսափել է զինվորական ծառայությունից՝ ամուսնանալով: Կարծում եմ՝ բոլորդ հասկացաք: (Խոսում են դահլիճում:) Տարեթվերի հարցում, այո, երեկ որոշակի թյուրիմացություն է եղել, որովհետև պարզվում է, որ պարոն Թումանյանը, հարգելի Մարիա Կարապետյան, դպրոցն ավարտել է 20 տարեկանում: (Խոսում են դահլիճում:) Ամուսնացել է բանակ զորակոչվելուց 1 տարի առաջ, գրանցվել է ամուսնության ակտ: Դպրոցն ավարտել է պարոն Թումանյանը 20 տարեկանում: Բոլոր փաստաթղթերով, կենսագրական բոլոր տվյալներով՝ դպրոց է ընդունվել 10 տարեկանում, դպրոցն ավարտել է 20 տարեկանում, 20 տարեկանում ամուսնացել է, և իրեն այլևս բանակ չեն տարել: Կարդացեք Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի բարեվարքության եզրակացությունը, պարոն Կոնջորյան, «ՔՊ»-ական պատգամավորներ: Կարդացեք, որ հետո գոնե խոսելու տեղ ունենաք նախկիններին, չգիտեմ, բանակից խուսափածներին քննադատելու համար: Որպես սրա շարունակություն՝ պարոն Վլադիմիր Վարդանյանն ասում է՝ բա, տիկին Խամոյան, դուք ինչո՞ւ օրինակ սրա մասին չէիք խոսում, բա, դուք ինչո՞ւ նրա մասին չեք խոսել: Պարոն Վարդանյան, այսինքն՝ դուք ձեր անօրինականությունները, ապօրինությունները փորձում եք արդարացնել նախկինում եղած ապօրինություններո՞վ ու անօրինականություններո՞վ: Բա, դուք 2018 թվականին ինչո՞ւ էիք իշխանափոխություն անում: Ինչո՞ւ էիք իշխանափոխություն անում, երբ ձեր էսօրվա անօրինականությունները պետք է արդարացնեիք նախկինում եղածներով, ինչո՞ւ էիք անում: Եվ ցավում եմ, որ պարոն Անդրեասյանն էստեղ չէ: Երեկ թեկնածուին հարց տվեցի, թե ինչ պետք է ասի Բարձրագույն դատական խորհուրդը … (Խոսում են դահլիճում:) Ես ձեզ հետո կտամ բարեվարքության եզրակացությունը, եթե չունեք:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Տիկին Խամոյան, բայց դու գիտակցում եք, չէ՞, որ մենք հիմա այլ թեկնածուների ենք քննարկում:

 Ա.ԽԱՄՈՅԱՆ

-Ես գիտակցում եմ, որ դուք պատրաստվում եք, պարոն Ռուբինյան …

Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Հա, լավ, բայց ինչքան կարելի է կամայական գալ, տարբեր թեմաներով խոսել:

 Ա.ԽԱՄՈՅԱՆ

-…Ընտրել թեկնածուի, որն իրավաբան գիտնական չէ, նաև էստեղ Սահմանադրության խախտում գոյություն ունի. բացի իր խնդրահարույց կենսագրությունը, նաև իրավաբան գիտնական չէ: Դուք պատրաստվում եք իրեն դարձնել Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամ:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Բայց մենք դա չենք քննարկում հիմա:

 Ա.ԽԱՄՈՅԱՆ

-Մի խանգարեք ինձ, խնդրում եմ:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Ի՞նչ է նշանակում՝ մի խանգարեք: Անջատեք տիկին Խամոյանի խոսափողը:

 Ա.ԽԱՄՈՅԱՆ

-Դուք հիմա …

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Վերջ, որովհետև ես ախր զգուշացրի, որ մենք հիմա քննարկում ենք Վճռաբեկ դատարանի դատավորների թեկնածուների հարցը: Դուք եկել եք, քննարկում եք երեկվա հարցը: (Խոսում են դահլիճում:) Միացրեք, թող ավարտի: Ձեզ 10 վայրկյան ժամանակ:

 Ա.ԽԱՄՈՅԱՆ

-Մենք բազմիցս շեղվել ենք օրակարգերից, պարոն Ռուբինյան: Ես հիմա խոսում եմ յուրաքանչյուր դատավորի շահերի տեսանկյունից, որովհետև պարոն Թումանյանը վաղը պետք է գնա, էդ մարդկանց բարեվարքությունն ստուգի՝ ակնհայտորեն խնդիրներ ունենալով սեփական կենսագրության հետ: Շնորհակալություն:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Հիմա, հարգելի գործընկերներ, ընդդիմության և մեծամասնության ներկայացուցիչներ, ակնհայտ է, չէ՞, որ էս կետից սկսած՝ փոխանակ մենք քննարկենք Վճռաբեկ դատարանի հետ կապված հարցը և թեկնածուներին, քննարկելու ենք Բարձրագույն դատական խորհրդի հարցը: Հիմա, ես չեմ, դուք եք, սա ճի՞շտ է, դուք ճի՞շտ եք համարում սա, որ օրակարգի մի հարցի տակ քննարկելու ենք լրիվ ուրիշ հարց: (Խոսում են դահլիճում:) Համեցեք, պարոն Ալեքսանյան:

 Վ.ԱԼԵՔՍԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ճիշտն ասած, Բարձրագույն դատական խորհուրդը չենք քննարկելու, պարոն Ռուբինյան, առնվազն, իմ ելույթի մասով, փոքր-ինչ այլ տեսակի հարցեր ենք քննարկելու, մասնավորապես, քննարկելու ենք դիմադրությունը, որի մասին էդքան խոսում է մեր ընդդիմությունը: Ի՞նչ է դիմադրությունը, ո՞րն է իրական դիմադրության ճակատն ու նմանատիպ հարցեր: Բայց սրան գալու համար մի փոքր նախաբան պատմեմ ձեզ, հարգելի գործընկերներ և սիրելի քաղաքացիներ:

2008 թվականին էր, չէ՞, Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնությունը, կարծեմ: Հոլանդիայի հավաքականը փայլուն էր սկսել առաջնությունը: Էդ թվերին էլ խաղացող կար՝ Վեսլի Սնեյդերը, որը, առհասարակ, բոլոր ժամանակների իմ ամենասիրած ֆուտբոլիստներից էր, փայլուն էր սկսվել առաջնությունը, ես էլ էդ տարի որոշել էի, որ Հոլանդիային եմ երկրպագելու: Բակում էլ ամառ էր, դե, ֆուտբոլ էլ էինք շատ խաղում, դպրոցական էի էդ տարիներին: Ինչ-որ պահի եկավ Հոլանդիա-Ռուսաստան խաղը, ու, տենց, ամեն խաղից առաջ բակի տղաներով խոսում էինք՝ դու ում ես բալետ անում, դու ում ես երկրպագում, էս մեկը կհաղթի, էն մեկը կհաղթի: Հոլանդիա-Ռուսաստան խաղից առաջ խոսք գնաց, թե ում պետք է բալետ անել: Ես ասացի՝ դե, Հոլանդիային, տղաներ, տեսե՞լ եք՝ ինչ ֆուտբոլ են խաղում, ու էդտեղ ես կյանքումս առաջին անգամ լսեցի հետևյալ արտահայտությունը. եղբայր, պետք է Ռուսաստանին բալետ անել, որովհետև եթե Ռուսաստանը չլինի, Թուրքիան մեզ կուտի: Հիմա ի՞նչ եմ ուզում ասել: Եթե ձեզ թվում է, թե մեր ընդդիմության նարատիվն էն ամբողջ կոնտեքստում, ինչ կա, ինչ-որ բանով տարբերվում է 5-րդ կամ 6-րդ դասարանի էդ մեր ընկերոջ ասածից, ոչ, ոչ մի բանով չի տարբերվում, բացարձակապես ոչ մի տառով չի տարբերվում: Մեր ընդդիմության ամբողջ էս նարատիվը, էս ամբողջ խոսքը, որ պետք է դիմադրել, որ Թուրքիան ուզում է մեզ ոչնչացնել, որ Ադրբեջանն ուզում է մեզ ոչնչացնել, որ էս մեկը՝ սենց, որ էն մեկը՝ նենց, ի դեպ, դրա մեջ, բնականաբար, ճշմարտություն կա, ճշմարտության շատ մեծ մաս կա, կամ ճշմարտության ինչ-որ մաս կա, բայց էդ ամբողջ նարատիվը գալիս ու հանգում է էդ իմ նշած կետին, հարգելի գործընկերներ:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Պարոն Ալեքսանյան, հազար ներողություն, բայց տիկին Խամոյանը գոնե Բարձրագույն դատական խորհրդի մասին էր խոսում, որը դատական համակարգի հետ մի քիչ կապ ուներ: Դուք, ընդհանրապես, օրակարգից դուրս եկաք, բայց, լավ, դուք էլ շարունակեք, ավարտեք, ու էլ չեմ թողնելու ոչ ոքի: (Խոսում են դահլիճում:) Դե, տիկին Խամոյանին թողեցի, չէ՞: (Խոսում են դահլիճում:) Շարունակեք, պարոն Ալեքսանյան:

 Վ.ԱԼԵՔՍԱՆՅԱՆ

-Հավատացնում եմ ձեզ, որ սա ավելի շատ կապ ունի Բարձրագույն դատական խորհրդի ու, առհասարակ, դատական համակարգի հետ, բայց … Շարունակեմ. ինչի՞ մասին է Դաշնակցությունը, ինչի՞ մասին է եղել Դաշնակցությունը: Դաշնակցությունն իրեն դիրքավորում է որպես դիմադրության առաջամարտիկ: Հիմա թույլ տվեք հարցնել՝ ի՞նչին եք դիմադրել, ինչի՞ն եք դիմադրում, հարգելի գործընկերներ, ո՞րն է ձեր դիմադրության ճակատը եղել, և ո՞րն է ձեր դիմադրություն ճակատը հիմա: ԽՍՀՄ ձևավորումից հետո ինչ-որ շրջան, այո, Դաշնակցության դիմադրության ճակատը եղել է Հայաստանի անկախացումը, բայց պատահական չէր, որ ես անցած նիստի ժամանակ մեջբերեցի սովետական ԿաԳեԲեի արտաքին հետախուզության պետի գրքից էն հատվածը, որ ինչ-որ պահից սկսած սովետական ԿաԳեԲեն կարողացավ էնքան գործակալներ ներդնել Դաշնակցության շարքերում, որ ամբողջ Դաշնակցություն կուսակցությունն անցավ իր ամբողջական վերահսկողության տակ և այլևս չէր պայքարում Խորհրդային Միության դեմ: Բայց էդ դեպքում ո՞րն էր էդ պահին, ի՞նչը դարձավ Դաշնակցության դիմադրության ճակատը, երբ Դաշնակցությունը թողեց դիմադրության էդ մի ճակատն ընդդեմ ԽՍՀՄ: Էդ դիմադրության ճակատը Դաշնակցության համար դարձավ Թուրքիան, հարգելի գործընկերներ: Դիմադրության էդ ճակատը Դաշնակցության համար դարձավ Թուրքիան, բայց Թուրքիան դարձավ ոչ թե էն պահին, երբ Դաշնակցությունը տոգորված էր ազգային-ազատագրական պայքարով և այլն, այլ էն պահին, երբ ըստ ԽՍՀՄ ԿաԳեԲեի արտաքին հակահետախուզության պետ պարոն Կալուգինի … Այլ էն պահից սկսած, երբ ԿաԳեԲեի գործակալները ներդրվեցին Դաշնակցության մեջ, հասան էն մակարդակին, որ Դաշնակցությունն ամբողջությամբ անցավ ԿաԳեԲեի վերահսկողության տակ: Չափազանց կարևոր է սա ընկալելը, ժողովուրդ ջան, եթե մենք սա չենք ընկալում, մենք չենք կարողանում շարժվել առաջ: ԽՍՀՄ-ը, ԿաԳեԲեն, հասկանո՞ւմ եք, էս նարատիվները, որոնք էսօր, երեկ, վստահ եմ՝ իմ ելույթից հետո պարոն Մինասյանը, պարոն Խաչատրյանը, պարոն Մանուկյանը հնչեցնում են, էդ նարատիվները ԽՍՀՄ-ը ներդրել է Դաշնակցության մեջ էն բանի համար, որպեսզի Դաշնակցությունը պայքարելու ինչ-որ առիթ ունենա, որպեսզի կոպիտ ասած, կներեք, հազար ներողություն արտահայտության համար, յան տա ԽՍՀՄ դեմ պայքարելուց: Փոխարինվեց դիմադրության ճակատը. դիմադրության ճակատը՝ որպես էդպիսին, դարձավ Թուրքիան: Բայց, օրինակ՝ ինչո՞ւ Թուրքիան, հասկանո՞ւմ եք: Էդ էլ է հարց, չէ՞, ինչո՞ւ Թուրքիան, ինչո՞ւ, օրինակ՝ ոչ Իրանը, չգիտեմ, ինչո՞ւ ոչ ուրիշ պետություն: Էդ էլ է հարց: Էդ դեպքում պետք է, ուղղակի, նայել ԽՍՀՄ հարաբերությունները կոնկրետ թվականներին մեր հարևան երկրների հետ: Պետք է նայել էդ թվերին ԽՍՀՄ հարաբերություններն Իրանի հետ, պետք է նայել ԽՍՀՄ հարաբերությունները Թուրքիայի հետ, ու էդտեղ ամեն ինչ շատ պարզ է դառնում, հարգելի գործընկերներ, բայց ինչո՞ւ է, ինչո՞վ էլ է էս ամեն ինչը ևս մեկ անգամ հիմնավորվում: Հիմնավորվում է շատ պարզ՝ Հայաստանի առաջին Հանրապետության դաշնակցական ղեկավարության գործելակերպով: Կներեք, որովհետև, երբ դուք հիմա գալիս եք, Հայոց ցեղասպանությունից՝ մեր պատմական ողբերգությունից 100 և ավելի տարի անց մեզ ասում եք՝ նրանք ցեղասպանող են, մենք՝ ցեղասպանվող, բայց երբ մենք նայում ենք սրանից 100 տարի առաջ՝ 1918 թվականին, անկախ Հայաստանի առաջին Հանրապետության ժամանակ դաշնակցական ղեկավարության գործելակերպը, որը նշում էր, որ Հայաստանի միակ ապագան բարեկամությունն է Թուրքիայի հետ, շեշտեմ՝ դա ցեղասպանությունից ուղիղ 3 տարի հետո էր:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Իրականում էդքան էլ հետո չէր, ընթացքում էր, եթե համարենք 1915-1923-ը:

 Վ.ԱԼԵՔՍԱՆՅԱՆ

-Ընթացքում էր, բայց, բնական է, որ առյուծի բաժինը բաժին է ընկնում դրան նախորդած շրջանին, այնուամենայնիվ: Երբ նայում ես, ասում ես՝ լավ, ո՞նց կարելի է, որ 3 տարի անց նման բան ասած լինի մի կուսակցություն, որն էսօր՝ 21-րդ դարում՝ հաջորդ դարում, գալիս է ու էդ նարատիվն է առաջ տանում, էստեղ գալիս է ևս մի ապացույց, ևս մի հանգամանք, որ հենց էդ է, ժողովուրդ ջան, հենց էդ է, ձեր դիմադրության ճակատն էն դիմադրության ճակատն է, որը, նորից ըստ գեներալ Կալուգինի՝ ձևավորվել է էն ժամանակ, երբ Դաշնակցության մեջ ներդրվել են սովետական ԿաԳեԲեի էնքան գործակալներ, որ Դաշնակցությունն ամբողջությամբ անցել է ԿաԳեԲեի վերահսկողության տակ: Դիմադրություն. ասեմ՝ որն է Հայաստանի դիմադրության ճակատը, ասեմ՝ որն է անձամբ իմ դիմադրություն ճակատը, ասեմ՝ որն է իմ դիմադրությունը, որին ես միշտ ու մշտական մաս եմ լինելու, ինչքան որ կամ, ինչքան որ գոյություն ունեմ, ինչքան որ քաղաքականությամբ եմ զբաղվում կամ ինչքան որ քաղաքացի եմ, ուղղակի: Էդ դիմադրությունը Հայաստանի ինքնիշխանությունն է, Հայաստանի անկախությունն է, պաշտպանելը Հայաստանի անկախությունը, պաշտպանելը Հայաստանի ինքնիշխանությունը բոլոր հնարավոր երկրներից ու բոլոր հնարավոր կողմերից, որոնք կփորձեն սպառնալ դրան: Էստեղ, հասկանո՞ւմ եք, դուք կասեք՝ հա, դե մերն էլ է էդ, բայց էդ էդքան էլ տենց չէ, ու դա էլ փաստվում է արդեն ձեր դաշինքի առաջնորդ Ռոբերտ Քոչարյանի նախընտրական, եթե չեմ սխալվում, ասուլիսներից մեկում լրագրողի հարցին ի պատասխան: Լրագրողը շատ ուղիղ հարց է տալիս, ասում է՝ պարոն Քոչարյան, դուք տեսնո՞ւմ եք Հայաստանը միութենական պետության մաս, թե՞ ձեզ համար Հայաստանի Հանրապետության անկախությունը բացարձակ արժեք է: Ձեր դաշինքի առաջնորդը պատասխանում է հետևյալ կերպ. «Ես հիմա պատրաստ չեմ այդ հարցին պատասխանել»: Գիտե՞ք, թե մեր ու ձեր տարբերությունը որն է. մի պարզ բան է իրականում: Էդ սաղ լոլոները, բանը դնենք մի կողմ: Դուք պատրաստ չեք էդ հարցին պատասխանել, բայց մենք պատրաստ ենք էդ հարցին պատասխանել: Մենք պատրաստ ենք ասել, որ Հայաստանի Հանրապետության անկախությունը բացարձակ արժեք է: Մենք պատրաստ ենք ասել, որ Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխանությունը բացարձակ արժեք է: Մենք պատրաստ ենք պայքարել դրա համար, ու ես խնդրում եմ ու պնդում եմ, որ դիմադրությունից երբեք չխոսի մի ուժ, որը խորը, համապարփակ ու հաճույք ստանալով՝ պառկել ու հաճույք է ստացել սովետական ԿաԳեԲեից, սովետական ԿաԳեԲեի նարատիվներից ու Հայաստանի ինքնիշխանությանն ու անկախությանը վերաբերող բացարձակ լինելու հարցին ի պատասխան՝ ասում է. «Ես հիմա պատրաստ չեմ այդ հարցին պատասխանել»: Դուք պատրաստ չեք, մենք պատրաստ ենք, ու մենք ամեն օր պատասխանում ենք էդ հարցին: Մենք ամեն օր ենք պատասխանում ու ամեն օր ենք ասում, որ Հայաստանի Հանրապետության անկախությունն ու ինքնիշխանությունը բացարձակ արժեքներ են:

 ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ընդմիջում:


Ժամը 12:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼՆԵՐ ՀԱԿՈԲ ԱՐՇԱԿՅԱՆԸ ԵՎ ՌՈՒԲԵՆ ՌՈՒԲԻՆՅԱՆԸ

 

Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, շարունակում ենք մեր աշխատանքը: Նիստն ընդհատվել էր մտքերի փոխանակության հատվածում: Այժմ խոսքը տրվում է Բաբկեն Թունյանին: Պարոն Թունյան, հանո՞ւմ եք: Գեղամ Մանուկյանը դահլիճում չէ, Արթուր Խաչատրյանը դահլիճում չէ:

Հարգելի գործընկերներ, եզրափակիչ … (Խոսում են դահլիճում:) Շատ լավ, հարգելի գործընկերներ: Պարոն Մանուկյան, ձեր անունը հնչեցրի, դահլիճում չէիք, ելույթ ունե՞ք: Համեցեք:

 Գ.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Դատավորները չե՞ն գալիս:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Դուք սկսեք, կգան, պարոն Մանուկյան:

 Գ.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ

-Լավ, մի քիչ առաջ էստեղ ելույթ եղավ, փորձում էր դաշնակցության և իրենց տարբերությունը նշել: Չեմ հասկանում՝ ԲՀԿ-ն նկատի ունե՞ր, որի երիտասարդականի անդամ է, որ էսօրվա Ազգային ժողովի նախագահի մասին ԲՀԿ անդամի ինչ-որ ստատուսներ էր գրում: Ես պարզ կասեմ մեր և իր կամ իրենց տարբերությունը. իմ ու մեր աշխատասենյակում կախվում է Հայաստանի առաջին Հանրապետության հիմնադիր, Վանի ինքնապաշտպանության կազմակերպիչ ու ղեկավար, Վանի ինքնապաշտպանությունում հաղթած, Առաջին Հանրապետության ժամանակ թուրք Վեհիբ փաշային հաղթած, սեփական տուն չունեցած Արամ Մանուկյանը, ուրիշի տանն ընդունող, սեփական քաղաքացիներին մինչև վերջ օգնող և էդ գաղթականների մեջ բծավոր տիֆով վարակված ու մահացած Արամ Մանուկյանի նկարն է մեր աշխատասենյակներում կախվում՝ ի տարբերություն իր և իրենց, որտեղ կախվում է Նիկոլ Փաշինյանի նկարը: Այ, դա է տարբերությունը։ Չեմ ուզենա էստեղ, էս ամբիոնից հնչած ելույթին շատ անդրադառնալ, մենակ մի փաստ. սեփական երկրին դավաճանած, սեփական գերատեսչությանը դավաճանած, Ամերիկայի հետախուզական ծառայությունների գործակալ դարձած մարդկանց մեջբերումը, կարծում եմ՝ լավ օրինակ չէ Հայաստանի հայրենասեր, օրինապաշտ, նվիրյալ, նվիրված քաղաքացիների համար: Դավաճանից օրինակ բերելը խիստ վտանգավոր է, դավաճանը չի կարող օրինակ լինել, դավաճանից չի կարելի մեջբերում անել և էսպես նաև բարոյազրկել սեփական հասարակությունը։

Այսօր քննարկում ենք դատավորների թեկնածության հարցը: Պարոնայք դատավորներ, անձնապես չեմ ճանաչում, դրա համար ձեր գործունեության դիրքորոշումների հետ կապված՝ չեմ կարող մանրամասն ոչինչ ասել, բայց մի շատ կարևոր հանգամանք, որովհետև դուք հավակնում եք քաղաքացիական գործերով շատ բարձր պաշտոնի, և ձեզանից ով էլ ընտրվի, վաղը կանգնելու է լուրջ վճիռներ կայացնելու մարտահրավերի առաջ։ Երեկ այստեղ ձեր ներկայացումներից հետո հարց ու պատասխանի ժամանակ տեղի ունեցավ մի շատ արտառոց փաստ, երևույթ. հարց ու պատասխանի ժամանակ Նիկոլ Փաշինյանը մեջբերում արեց այս օրերին Հայաստանի և Ադրբեջանի մինչև քննարկվող բանակցությունների սեղանին դրված փաստաթղթից, որը գաղտնի գրությամբ է, և մի քանի պատգամավորներով էլ, երբ մենք առիթ ենք ունեցել՝ ծանոթանալու ու ամեն անգամ ստորագրում ենք, որ իրավունք չունենք հրապարակել: Փաշինյանն ասաց հետևյալը. Ադրբեջանի հետ պայմանագրի տեքստում, կա մի համաձայնեցված հոդված, որտեղ ասվում է, թե կողմերը չեն կարող հղում անել իրենց օրենսդրությանն այս պայմանագրով ստանձնած որևէ պարտավորություն չկատարելու համար: Պարոնայք դատավորներ, ես գիտեմ, որ հիմա դուք չեք կարող դիրքորոշում ասել, որովհետև վաղը կարող է վճռահատման հարց լինել, բայց որպես իրավաբան, թեկուզ ամեն մեկդ ձեր մտքում մտածեք, թե կարո՞ղ է արդյոք Հայաստանն ստորագրել, նախաստորագրել որևէ փաստաթղթի տակ, որը կարող է իր երկրի Սահմանադրությունից, իր երկրի օրենքներից վեր լինել: Վստահաբար՝ ցանկացած օրենքի երկու տառ իմացողը կասի՝ ոչ, չի կարող Հայաստանի որևէ պաշտոնյա ստորագրել, նույնիսկ մշակել որևէ փաստաթուղթ, որը կարող է հակասել Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությանը: Երեկ ասելուց հետո, երբ Փաշինյանն անդրադարձավ, թե օրենքի հետ խնդիր ունեցող հայտարարություն է արել, փորձեց հղում տալ, որ, գիտեք, Վիեննայի փաստաթղթի դրույթ է, այնինչ «Միջազգային պայմանագրերի իրավունքի մասին» կոնվենցիայի 46-րդ հոդվածն ասում է՝ պետությունն իրավունք չունի՝ վկայակոչելու այն հանգամանքը, որ իր, պայմանագրի՝ իրեն վերաբերող պարտավորության նկատմամբ համաձայնությունն արտահայտվել է ներպետական իրավունքի պայմանագիր կնքելու իր իրավասության վերաբերյալ այս կամ այն դրույթի խախտումով՝ որպես իր համաձայնության ոչ իրավական լինելու հիմք, բացի այն դեպքից, եթե այդ խախտումն ակնհայտ է: Որևէ փաստաթուղթ, միջազգային պայմանագիր առաջին հերթին վավերացումից առաջ գնում է Սահմանադրական դատարան, և էդտեղ է, որ Սահմանադրական դատարանը տալիս է եզրակացություն դրա սահմանադրականության վերաբերյալ և Ազգային ժողովի վավերացումից հետո է, որ այդ փաստաթուղթը դառնում է արդեն Հայաստանում որպես գործող փաստաթուղթ, և այդ ժամանակ է, որ Հայաստանը չի կարող ասել՝ սա մեր Սահմանադրությանը հակասում է, չի գործում: Բայց Սահմանադրությանը հակասող ցանկացած փաստաթուղթ, վստահ եմ՝ դուք՝ որպես իրավաբաններ, վստահ եմ՝ շատ-շատերդ կհաստատեք, չի կարող անգամ վավերացման այս գործընթացի մեջ լինել։

Սիրելի հայրենակիցներ, երեկվա հարց ու պատասխանն այս առումով խիստ կարևոր է: Կարևոր է, որովհետև միամիտ, չգիտեմ ինչ պատճառով Նիկոլ Փաշինյանն այստեղ գաղտնազերծեց մի բան. համաձայնություն է գոյացել Ադրբեջանի հետ մի կետի շուրջ, ընդ որում՝ Ադրբեջանի առաջարկված կետի շուրջ, որը հակասում է Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությանը: Վաղը Սահմանադրական դատարանը դա համարելու է հակասահմանադրական: Ի՞նչ պետք է արվի. գտել են մի լուծում. ինչը մեզ խանգարում է, եկեք հանենք: Խանգարո՞ւմ է Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրությունը. եկեք հանենք: Չէին կարող փոխել Սահմանադրությունը, որովհետև կա Սահմանադրական դատարանի որոշում, որ առաջին հատվածը, ամեն դեպքում, նույնիսկ հանրաքվեով չի կարող փոխվել: Ի՞նչ ենք անում դրա համար. բառերի կույտ, չորրորդ հանրապետություն, 148-րդ հանրապետություն, մենակ թե հիմնավորեն նոր Սահմանադրություն, նոր Սահմանադրության գաղափար մեջտեղ բերելու հարցը: Դրա համար է, որ առաջին օրից պնդում է՝ կապ ունի Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև ընթացող բանակցությունների և սեղանին դրված Երևան-Բաքու փոխանակվող այդ պայմանագրի նախագծի հետ: Դրա համար ենք ասում, որ այն բառակույտերը, որոնց արդյունքում փորձում են ի չիք դարձնել մեր 30 տարվա պետականության հիմքը, հիմնասյունը, ափսոս, որ Էստեղ Ռուբեն Ռուբինյանը չկա, որի հայրն այն ժամանակ որպես Գերագույն խորհրդի նախագահի տեղակալ ակտիվ մասնակցություն է ունեցել, Անկախության հռչակագրի մշակմանը, որը, ի դեպ, միայն խորհրդարանում չէր, որ մշակվում էր, մի քիչ տարիք ունեցողները կհիշեն, դահլիճից դուրս ժողովուրդը մասնակցություն էր ունենում դրա մշակմանը: Հիշո՞ւմ եք, Հովիկ Աղազարյան, մենակ պատգամավորները չէին, որ դահլիճում էին։ Պատմաբան Ռաֆիկ Համբարձումյանը, որը պատգամավոր չէր, ակտիվ մասնակցություն էր ունենում, դա է: Եվ այսօր աննախադեպ է, որ Հայաստանի քաղաքական դաշտը ծայրից ծայր, իրար հետ ունեցած քաղաքական բախումներով կուսակցությունները, քաղաքական գործիչները միաբերան դեմ են արտահայտվում, որովհետև այդ հռչակագիրը մեր պետականության հիմքն է, որ էստեղ հարց են տալիս, թե որն է մեր և ձեր տարբերությունը։ Տարբերությունները շատ են, շեֆի ասածը թութակի նման կրկնելը չէ մեր հիմքը: 1988 թվականի մայիսի 28-ին առաջին անգամ Եռագույնը բարձրացնելիս արցունքն աչքերին երիտասարդ եղածի համար հիմքն Անկախության հռչակագիրն է, պետությունն է, Հայաստանի Հանրապետությունն է, 70 տարի սփյուռքում Դաշնակցության պահած անկախության գաղափարն է, փայփայած Եռագույնն է, այն եռագույնը, որի համար շատ-շատերը նաև սփյուռքում զոհվեցին նույն ԿաԳեԲե-ի, նույն Խորհրդային Միության գաղտնի սպասարկությունների, նրանց սպասարկող նաև այլ շրջանակների, թուրքական պետության գաղտնի ծառայությունների ձեռքով:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Արթուր Խաչատրյան:

 Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Տիկնայք և պարոնայք, ամեն դեպքում, եկեք ընդունենք, որ հիշարժան լիագումար նիստեր եղան, հիշարժան նաև նրանով, որ բուն օրակարգային հարցերը, երևի, ավելի քիչ ժամանակ վերցրին, քան քաղաքական և արժեհամակարգի վերաբերյալ քննարկումները։ Այնպես որ, երբեմն «Ազգային ժողովի կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքից շեղվելն օգուտ է, վնաս չէ։ Երեկ, երբ այստեղից Նիկոլ Փաշինյանը խոսում էր, և երբ մենք փորձում էինք Մինասյան Արծվիկի հետ հակադրել, նախագահողը թույլ չտվեց, Փաշինյանը գնաց էնտեղ, Խաչատրյանը, Մինասյանը դուրս եկան, էս երկու փաստաթղթի մասին էր խոսքը, որ ես ասում էի՝ Ալմա-Աթայի արձանագրությունը վավերացվել է առանց վերապահումների: Սա էդ փաստաթուղթն է, որը կա Arlis.am-ում, կարող եք տեղեկանալ: Եթե ինքն այստեղ լիներ, ես հերթական փաստաթուղթն անվտանգության աշխատողների միջոցով իրեն կփոխանցեի:

Այս մյուս փաստաթուղթն է, որը վավերացվել է վերապահումներով և վերապահումները շատ էական են: Թե ինչու չի հանձնվել ԵԱՏՄ, ներողություն, ԱՊՀ նախագահություն, կարծում եմ՝ այսօրվա իշխանությունները պետք է հետամուտ լինեն, եթե իրենք գնում են նախկինում գործած բոլոր հանցագործությունների բացահայտման ճանապարհով։ Կարծում եմ՝ այս դահլիճում, այս ամբիոնից հնչած էդ հայտարարությունը, որ սա չի ուղարկվել, մի քանի վայրկյան հետո պետք է դատախազությունը կամ, չգիտեմ, քննչական մարմինները գործ հարուցեին, բայց դա չարվեց:

Մյուսը. ինչ վերաբերում է Պետական անվտանգության կոմիտեին հղումներ կատարելուն, հիմա ամեն մարդ իր ճաշակն ունի, թե ինչ գիրք է կարդում, ի դեպ՝ էս հարցում ձեր բախտը բերել է, պարոնայք «ՔՊ»-ականներ, ընտրություն ունեք, դրան առանձին կանդրադառնամ: Բայց հետաքրքիր բան. երբ այստեղ դուք առաջարկություն էիք ներկայացնում՝ վառելու ԿաԳեԲե-ի ակտիվները, ակտիվ եմ ասում, ներողություն, արխիվներն առանց գաղտնազերծման, մենք էինք ասում՝ մի վառեք. դուք էիք ասում՝ վառեք: Եթե մենք ենք Պետական անվտանգության կոմիտեի գործակալ եղել, մենք պետք է շահագրգռված լինեինք, որ էդ արխիվները մնային և գաղտնազերծվեին, բայց, չէ, դուք ափալ-թափալ որոշեցիք վառել առանց գաղտնազերծելու: Ինչո՞ւ. եկեք էդ հարցին անդրադառնանք:

Հիմա՝ մյուս հարցը, ճաշակի հարցը, գրականության հարցը: Դուք, իհարկե, երջանիկ եք, դուք ունեք հնարավորություն, էդ հնարավորությունը, ճիշտ է, մենք էլ ունենք, դուք կարող եք կարդալ, ցիտել Միքայել Վարանդյանից, Քրիստափոր Միքայելյանից, Սիմոն Վրացյանից, Խատիսյանից, Ռուբեն Տեր-Մինասյանից, Ռուբեն Դարբինյանից, Նիկոլ Աղբալյանից, Լևոն Շանթից, Մուշեղ Իշխանից, Ռուբեն Հովսեփյանից, Սոս Սարգսյանից, նույնիսկ Ռազմիկ Դավոյանից, մենք ումի՞ց կարող ենք ցիտել, մարդ չկա, չէ՞, երեխեքն էստեղ չեն, Նիկոլ Փաշինյանի «Երկրի հակառակ կողմը» գրքից. «Երանի ինձ հրավիրեն որևէ այնպիսի ինստալյացիայի, և ես կցուցադրեմ Սեսիլի երկնագույն …, ինչու չէ, նաև Պաուլայի դոնդողանման … և Իզաբելի …» Հիմա որ դուք ցիտում եք դաշնակցական ղեկավարներին, դաշնակցական գաղափարախոսներին, դաշնակցական մտավորականներին, եկեք երկնքից ընկած էդ երջանկությունը մի չարաշահեք, որովհետև մեզ մի դժբախտություն է ընկել, մենք պատմություն ունենք, դուք կարող եք պատմության դրվագները քննադատել, դուք պատմություն չունեք: Ձեր պատմության մեջ մեկը մյուսին հակասող պնդումներ են։ Նիկոլ Փաշինյանը պատերազմից առաջ ասում էր՝ ռազմական հավասարակշռությունն Ադրբեջանի օգտին չէ, հիմա ասում է՝ բանակ չկար, որ կռվեինք: Ասում էր՝ մեր խաղաղության օրակարգը թշնամուն խաղաղություն պարտադրելն է, հիմա ասում է՝ չէ, դե խաղաղություն պետք է լինի, մենք նենց քաղաքականություն ենք վարել, որ ագրեսիվ միջավայր ենք ստեղծել: Ժողովուրդ, տենց չի կարող լինել, էլի: Այսինքն՝ դուք մի բան արեք, որ մենք էլ կարողանանք քննադատել: Գրականություն ցիտելն էլ, էլի եմ ասում՝ երանի ձեզ, որ դուք կարող եք, մենք չենք կարող, մենք ամաչում եք Նիկոլ Փաշինյանի որոշ հատվածներ ցիտելուց, ելույթները ցիտելուց էլ, դե, արդեն էդ մարդն էնքան տարբեր բաներ է ասել, հիմա էդ լաբիրինթոսի մեջ շա՜տ դժվար է գնալ, հասկանալ, հայտնել, թե ի՞նչ է եղել, ո՞նց է եղել, որովհետև մինչև 2018 թվականը ձեր քաղաքական կուսակցությունը մի բան էր ասում։ Ի դեպ՝ ձեր քաղաքական կուսակցությունն էլ, լավ, նախկիններին քննադատում եք՝ նախկին հանրապետականներ, նախկին ԲՀԿ-ականներ, նախկին ԼՀԿ-ականներ, նախկին՝ ՀԿԿ-ականներ և մի նախկին դաշնակցական՝ Հովիկ Աղազարյան: Հիմա, եթե նախկիններին քննադատում եք, հետ նայեք, էլի, թե նախկիններից դահլիճի է՞ս հատվածում ավելի շատ նախկիններ կան, թե՞ էս հատվածում ավելի շատ նախկիններ կան … (Խոսում են դահլիճում:) Սենց որ շարունակվի, ժողովուրդ, ես մտածում եմ, որ դուք հիմա կարող եք ասել, որ էն ձյունը, որ քաղաքապետարանը չի մաքրել, էդ նախկինից մնացած ձյուն է եղել և էն մարդաբոյ փոսերը, որոնք առաջացել են նոր ասֆալտած ճանապարհների վրա, էդ էլ նախկինից մնացած փոսեր են: Ասեք, դե լավ, դե, հիմա լեզու է, ոսկոր չկա տակը:

Համեմատության մեջ մենք ավելի քան երջանիկ էինք մինչև այն պահը, երբ նոյեմբերի 9-ին ստորագրվեց կապիտուլյացիան: Ի դեպ՝ կապիտուլյացիայի մասին, ժողովուրդ. ես ուզում եմ հասկանալ, եթե հնարավորություն տրվի, մյուս անգամ, անպայման, էդ հարցը կտամ, էդ զիջումները, որոնք կան, դրանք փաթեթային համաձայնեցված զիջումնե՞ր էին, նոյեմբերի 9-ի այ սենց մի ամբողջ փաթե՞թ էր նախկին Կուբաթլուի շրջանից զորքերը դուրս հանելը, թուրքերին թողնելը, որ գան, փակեն Շուռնուխի ճանապարհը, վերջիվերջո, Սահմանադրությունը փոխել,, թե՞ դրանք փուլային են՝ ամեն փուլում ամեն զիջումը բերում է ախորժակի նոր աճի:

Եվ, վերջապես, քանի որ Դաշնակցության պատմության մասին է խոսքը գնում, ես մի բան եմ ուզում ասել, անկախ պատմության գնահատականից, եկեք մի բան ֆիքսենք, մի բան տրամաբանության մեջ հասկանանք. Հայաստանի Հանրապետությունը ձևավորվեց մայիսի 28-ին, մայիսի 20-26-ը հայկական զորքերը, դեռ պետականություն չունենալով, թուրքերի դեմ կռվում էին Սարդարապատում, Ապարանում, Վանաձորում, և հանիրավի մոռացված մի հերոսամարտ էլ կար՝ Սառնաղբյուրի հերոսամարտը: Դրանք բոլորը գետից այս կողմ էին, այսինքն՝ թուրքերն Արաքսն անցնել էին արդեն: Էն պահին, երբ Հայաստանի Հանրապետությունը ձևավորվեց, Հայաստանի իշխանությունների վերահսկողության ներքո գտնվող տարածքները շատ ավելի փոքր էին, քան թե այն պահի դրությամբ, երբ Հայաստանի Հանրապետությունում Դաշնակցությունն իշխանությունը փոխանցեց բոլշևիկներին, որպեսզի փրկի պետականությունը։ Կրկնում եմ՝ տարածքը ձևավորման պահին ավելի փոքր էր, հանձնման պահին ավելի մեծ էր, և Դաշնակցությունը, զգալով, որ կան արտաքին մարտահրավերներ՝ բոլշևիկյան Ռուսաստան, քեմալական Թուրքիա, ներսում՝ թաթարների ապստամբություններ, ժողովուրդ, որը նոր էր ցեղասպանվել, երկրի ղեկավարը տիֆից է մահանում, որովհետև դեղորայք չկա, հասկանում է, որ խնդիրն իշխանության խաղաղ փոխանցումը կարող է լինել դոմինանտ ուժին, որովհետև այլընտրանքը, ուզենք թե չուզենք, Արաքսի մյուս ափից էր գալիս։

Լավ, վերջիվերջո, քանի որ դատավորների հարց ենք քննարկում, պարոն Օհանյան, ինձ թվում է, որ ձեզ ներկայացնելու ժամանակ պարոն Անդրեասյանը նշեց՝ Կոնյակի գործարանի փոխտնօրեն, ես կխնդրեի, որ դուք անդրադառնայիք, եթե ինքը լիներ, իրեն կասեի, բայց ինքը, երևի, ավելի կարևոր գործ ուներ, գնաց, կասեի, որ անդրադառնար կենսագրության այդ դրվագին նույնպես: Շնորհակալություն:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, մենք ևս երկու գործընկերներ ունենք, որոնք ուզում են ելույթով հանդես գալ, եթե դեմ չեք: Համեցեք, պարոն Վարդանյան:

 Վ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Ազգային ժողովի հարգարժան փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, դատական իշխանության հարգելի ներկայացուցիչներ, տեսնո՞ւմ եք՝ ինչքան կարևոր է իրավական հարցադրումներում հստակությունը, որովհետև, ըստ էության, իրավական հարցադրումների հիման վրա կարող է կառուցվել քաղաքականությունը։

Հիմա, սկսենք Վիեննայի կոնվենցիայից: Գիտեք, մարդկանց թվում է, թե էս ամբիոնից ինչքան բարձր խոսեն, ավելի հնչեղ և ազդեցիկ կլինի ելույթը: Չէ, եթե մենք էմոցիաները թողնենք մի կողմ և փորձենք վերլուծել փաստերը, գուցե, դա այդքան արտիստիկ չդիտվի, բայց, այդուհանդերձ, կփոխանցի բովանդակություն։

Հիմա, «Միջազգային պայմանագրերի իրավունքի մասին» կոդիֆիկացված 1969 թվականի Վիեննայի կոնվենցիան, հիմք ընդունելով սովորութային միջազգային իրավունքում դարեր շարունակ ձևավորված պրակտիկան, սահմանել է հետևյալը. որևիցե պետություն չի կարող վկայակոչել իր ներպետական օրենսդրությունն իր միջազգային պարտավորությունները չկատարելու համար: Սա՝ միջազգային իրավունքի մեկ այլ սկզբունքից՝ Pacta sunt servanda, այսինքն՝ միջազգային պարտավորությունները պետք է պահպանվեն, սկզբունքից բխող դրույթ է։ Ընդ որում՝ երեկ քննարկումն ինձ ստիպեց՝ ևս մեկ անգամ ուսումնասիրելու նաև այդ կոնվենցիայի վերաբերյալ վերապահումները: Այդ հոդվածի հետ կապված՝ կար ընդամենը երկու վերապահում, մեկը՝ Գվատեմալայի, մյուսը, եթե չեմ սխալվում, Կոստա Ռիկայի կողմից, որոնք չէին ընդունվել մի շարք երկրների կողմից, օրինակ՝ Գերմանիայի, Մեծ Բրիտանիայի կողմից և այլն: Ընդ որում՝ վերապահումները որևէ կերպ կապված չէին այս դրույթը մերժելու հետ, նրանք պարզապես ասում էին՝ այ, մեր սահմանադրական մակարդակի վրա սա չպետք է տարածվի, բայց օրենսդրական մակարդակի վրա պետք է տարածվի։ Ինչևէ: Ես պետք է շատ հստակ ասեմ, որ որևիցե միջազգային պայմանագիր չի կարող դիտարկվել որպես մի փաստաթուղթ, որը կարելի է հաղթահարել ներպետական օրենսդրությամբ: Չկա որևիցե փաստաթուղթ, որը դու կարող ես հաղթահարել քո ներպետական օրենսդրությամբ։ Բացառությունը, որի մասին երեկ փորձ արվեց խոսել և մանիպուլացնել, վերաբերում էր այն դեպքերին, երբ, օրինակ՝ վավերացման ենթակա փաստաթուղթ, որն այստեղ պետք է վավերացվի, վավերացվի ոչ թե այստեղ, այլ, օրինակ՝ ենթադրենք՝ Դաշնակցության բյուրոյում: Եվ, ասենք՝ սա հիմք է, որպեսզի մենք դիտարկենք սա միջազգային պարտավորություն: Տվյալ պարագայում, այո, պետությունը կարող է վկայակոչել ներպետական իրավունքը: Այսինքն՝ ակնհայտորեն ներպետական իրավունքի այնպիսի խախտում պետք է լինի, որ հստակ երևա, որ այդ պետության կամքը չի եղել այդ փաստաթուղթն ստորագրելը։

Հիմա, ինչ վերաբերում է փաստաթղթի բանակցության գործընթացի, տեսեք, միջազգային իրավունքում սահմանվում են փոքր թվով սուբյեկտներ, որոնք առանց հատուկ լիազորագրերի իրավունք ունեն վարել բանակցություններ և առանց հատուկ լիազորությունների ստորագրել փաստաթղթեր ad referendum, այսինքն՝ վավերացման պայմանով։ Քիչ թե շատ կարևոր միջազգային պայմանագրերի ճնշող մեծամասնությունը, եթե թե ոչ բոլորը, ենթադրում են վավերացում խորհրդարանի կողմից: Վավերացումից հետո ենթադրում են Հանրապետության նախագահի կողմից համապատասխան վավերագիր instrument of ratification կազմում, որն ուղարկվում է կա՛մ ավանդապահին, կա՛մ մյուս կողմին. փոխանակում է տեղի ունենում։

Հիմա, ինչո՞ւ այսքան երկար խոսեցինք այս հանգամանքից. որովհետև եթե այդ դրույթը լիներ, թե չլիներ, կամ ավելին ասեմ, հարգելի գործընկերներ, եթե նույնիսկ Վիեննայի 1969 թվականի կոնվենցիայի մեջ այն տեղ չգտներ, այդ դրույթը երկար տարիներ սովորութային միջազգային իրավունքի բաղկացուցիչ մաս էր, և սրա վրա էս կարգի կենտրոնանալը ես համարում եմ փորձ՝ ևս մեկ անգամ կտրվելու միջազգային իրավունքից։ Մեր ամենամեծ խնդիրներն սկսվում են այն ժամանակ, երբ մենք փորձում ենք ոչ թե հետևել միջազգային իրավունքին կամ հետամուտ լինել, որպեսզի վերջինս վերափոխվի, այլ ձևավորել սեփական միջազգային իրավունքը, որը, կներեք, շատ դեպքերում, որոշ անձանց մտքից դուրս որևիցե ազդեցություն չի ունենում:

Հիմա, ժողովուրդ ջան, նախ՝ ինչպե՞ս է Հայաստանի Հանրապետությունում ուժի մեջ մտնում միջազգային պայմանագիրը. այն ստորագրվում է, ստորագրումից հետո այն ուղարկվում է Սահմանադրական դատարան և այստեղ, երևի թե, ամենակարևոր հանգամանքներից մեկն է։ Նախապես մինչև վավերացնելը, մինչև դրանում ամրագրված պարտավորությունները տվյալ պետության համար ուժի մեջ մտնելը, նախապես ասում են՝ գիտես, քաղաքական առումով, մենք համարում ենք սա կարևոր, բայց մենք ստեղծել ենք Սահմանադրական դատարան, որը գնահատի, թե այս փաստաթուղթն այս խորհրդարանը կարո՞ղ է վավերացնել, թե՞ ոչ և միայն Սահմանադրական դատարանի որոշումից հետո հնարավոր է փաստաթղթի վավերացում: Ընդ որում՝ և՛ Սահմանադրությունը, և՛ «Սահմանադրական դատարանի մասին» օրենքը, և՛ «Ազգային ժողովի կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքը մեզ արգելում են Սահմանադրությանը չհամապատասխանող փաստաթղթերի վավերացումը: Բայց, կներեք, ոնց հասկանում եմ՝ մենք այդ փուլում չենք, մենք դեռևս խոսում ենք, նույնիսկ նախաստորագրում էլ չկա, պարաֆիկացիա էլ չկա, մենք խոսում ենք բանակցային գործընթացի մեջ գտնվող մի փաստաթղթի մի դրույթի մասին:

Հիմա, կարևոր հարցադրումներից մեկը, որ այստեղ ընթանում է՝ երեկվանից սկսած: Արձանագրությո՞ւն թե՞ համաձայնագիր, Ալմա-Աթայի հռչակագի՞ր, վերապահո՞ւմ թե՞ վերապահման բացակայություն։ Այո, Հայաստանի Հանրապետությունը, կներեք, Գերագույն խորհուրդն ստորագրել է և վավերացրել է և՛ համաձայնագիրը, և՛ արձանագրությունը: Արձանագրությունը վավերացնելիս ասել է, նոնսենս է միջազգային իրավունքում, կներեք, ամենայն հարգանքով այս Գերագույն խորհրդի մեր պատգամավորների հանդեպ, նոնսենս է, որ վավերացման փաստաթղթում ոչ թե ասում ես՝ նաև սա իմ վերապահումն է, այլ ասում ես՝ ես սա վավերացնում եմ, բայց հանձնարարում եմ հանձնաժողովին, որ վերապահումներ մշակի և ուղարկի: Դրանից հետո, եթե չեմ սխալվում, 1992 թվականի փետրվարի 18-ին վավերացվում է Գերագույն խորհրդի կողմից համաձայնագիրը, որին կցված են, կներեք, ամենայն հարգանքով էլի, սա բացարձակապես քաղաքական չեմ ասում, ամենայն հարգանքով և՛ Գերագույն խորհրդի այդ ժամանակահատվածի մեր պատգամավորների և, ընդհանրապես, բոլորիս հանդեպ, բայց նաև ես հարգում եմ նաև մասնագիտությունս: Այնտեղ վերապահումներ՝ որպես էդպիսիք նախատեսված չեն, այնտեղ նախատեսված են առաջարկներ համաձայնագիրը փոփոխելու վերաբերյալ, բայց, կներեք, դա վերապահում չէ: Վերապահումը հետևյալն է. որ ասում է՝ ես համաձայն եմ էս պայմանագրի հետ, բացի էս հոդվածից, էս հոդվածը ես սենց չեմ ընկալում: Եթե ուսումնասիրեք այդ փաստաթուղթը, այն հասանելի է, լրատվամիջոցներն էլ կարող են տարածել, ասում է՝ փոխել էս հոդված, ավելացնել էս հոդվածը, վերաձևակերպել էս հոդվածը և այլն։ Սա առաջարկ է, որը կարող է նախորդել տվյալ փաստաթղթի ստորագրմանը, բայց ոչ թե հաջորդել:

Հաջորդ կարևոր հանգամանքը: Ենթադրվում է, որ վերապահումների ձևակերպման այդ գաղափարը պայմանավորված է եղել հենց արձանագրության մեջ ամրագրված այն դրույթով, որ ԱՊՀ հետագա փաստաթղթերը պետք է ընդունվեն կողմերից ստացված վերապահումների հիման վրա, և գուցեև այդ առաջարկները հաշվի են առնվել այն ժամանակ, երբ 1993 թվականին ընդունվել է ԱՊՀ ձևավորումն ամբողջացնող երրորդ փաստաթուղթը, այն է՝ ԱՊՀ կանոնադրության ընդունումը: Բայց, կներեք, ԱՊՀ կայքը բաց է, ԱՊՀ քարտուղարության կայքը բաց է, փաստաթղթերի վավերացման ժամկետները նշված են, վերապահման վերաբերյալ ինֆորմացիան բացակայում է, հետևաբար՝ եթե դու արել ես վերապահում, այդ վերապահումը պետք է հասանելի լինի մյուս կողմերին, որովհետև մյուս կողմերն իրավունք ունեն՝ ընդունելու այդ վերապահումը կամ առարկելու դրա դեմ: Մենք նման որևիցե արձանագրում չունենք: Եթե ունեք, պարոն Մինասյան, պարոն Խաչատրյան, ներկայացրեք, ասեք՝ սա ԷսԷնԳե-ի իսպոլկոմից՝ ԱՊՀ-ի գործադիր կոմիտեից ստացված փաստաթուղթն է, որում կա մեր վերապահումը: Նման փաստաթուղթ չկա: Բայց ինչո՞ւ եմ այսքանն ասում և ինչո՞ւ ենք այսքան խոսում, վերադառնանք, ինչ-որ տեղ կապենք թեմայի հետ: Հարգելի դատավորներ, հիմա դուք հասկանո՞ւմ եք, թե ինչքան կարևոր են իրավական գործընթացները և ինչքան կարևոր է իրավական որոշակիությունը ոչ միայն դատական իշխանության, այլ նաև քաղաքական, տնտեսական, սոցիալական դաշտերը ձևավորելու համար։ Չգիտեմ՝ ձեզանից ո՞վ կընտրվի Վճռաբեկ դատարանի դատավոր, խնդրում եմ միշտ էն գիտակցությամբ առաջնորդվեք, որ ձեր որոշումը մեկ օրվա համար չէ, մեկ տարվա համար չէ, մեկ քաղաքական ուժի համար չէ, դուք կերտում եք Հայաստանի Հանրապետության իրավական ապագան։ Շնորհակալություն:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Գևորգ Պապոյան:

 Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պարոն Արշակյան, հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, ես նախորդող օրերին շատ ուշադիր լսում էի մեր հարգելի ընդդիմադիր գործընկերների բոլոր ելույթները և, գիտեք, եթե ժամանակի և տարածության մեջ վերանայինք ամեն ինչից, ինձ մոտ տենց տպավորություն է, որ բավականին մտահոգ ելույթներ էին, երբեմն նաև հայտարարություններ են արվում, որոնց հետ չի կարելի չհամաձայնվել, բայց երբ ժամանակի և տարածության մեջ դիտարկում ենք, տեսնում ենք, որ բազմաթիվ բաներ չեն ստացվում: Օրինակ՝ պարոն Խաչատրյան, կամ «Հայաստան» դաշինքի մեր բոլոր գործընկերներն Էստեղ են, ի՞նչ եք կարծում, հնարավո՞ր է, օրինակ՝ բռնաբարել ժողովրդավարությունը, ընտրություններ կեղծել, պարբերաբար ընտրակաշառքով վերընտրվել, բանակը չզինել, բանակից գողանալ, մանկապարտեզները սեփականաշնորհել, դպրոցները չզինել, չվերանորոգել, ինժեներական թունելներ, բունկերներ չկառուցել, տնտեսությունը մոնոպոլացնել և, օրինակ՝ հաղթել պատերազմում։ Ես կարծում եմ՝ հնարավոր չէ, և այն, ինչ մեր նախորդ իշխանություններն արել են մեր երկրի հետ, կարմայի օրենքով պտտվել և վերադարձվել է մեր երկրին, որովհետև հնարավոր չէ երկրից տանել, հնարավոր չէ երկիրն անընդհատ թուլացնել քաղաքական առումով, տնտեսական առումով, բայց էդ երկիրը մնա պատերազմի մեջ և հաղթի։ Եվ, ցավոք սրտի, 2020 թվականի աշնանը տեղի ունեցածը շատ տրամաբանական էր, որովհետև 2020 թվականի աշնանը տեղի ունեցածը չլինելու համար դրան նախորդող 20 տարիներին պետք էր ոչ թե, օրինակ՝ մանկապարտեզ սեփականաշնորհել, այլ մանկապարտեզ կառուցել, ինչպես հիմա ՝ կառուցվում, պետք էր ոչ թե դպրոցները թալանված թողնել, այլ դպրոցները զարգացնել, վերակառուցել, լաբորատորիաներ ստեղծել, որպեսզի կրթական համակարգը զարգանար, ու մենք կարողանայինք էդ պատերազմին դիմակայել: Պետք էր ոչ թե բանակից գողանալ և բանակի միջոցով հարստանալ, այլ բանակի համար զենք առնել, տասնյակ տարիների ընթացքում կուտակել և այդ կուտակածով 2020 թվականի աշնանը կռվել։ Մենք դա չենք արել։ Եվ, հետևաբար՝ եթե չէինք արել, ապա էն, ինչ տեղի է ունեցել, տրամաբանական է: Բայց ես զարմանում եմ, թե դուք ինչպես եք գալիս և էստեղ ինչպիսի ջերմեռանդությամբ եք էդ ամեն ինչը պաշտպանում: Ես կարծում եմ, որ Դաշնակցությունը կարող է շատ ավելի հաղթած դուրս գալ այդ իրավիճակում, երբ այդ իրավիճակի համար, այդ ժամանակահատվածի համար իր պատասխանատվության չափի համար ներողություն խնդրի: Չեմ ասում՝ դուք ամեն ինչի պատասխանատուն եք եղել, բայց դուք էդ իշխանության մաս եք եղել, ձեր մասով ներողություն խնդրեք: Եվ ես կարծում եմ, որ, վստահաբար՝ դա Դաշնակցությանը շատ ավելի պատիվ և քաղաքական առումով դիվիդենտներ կբերի, քան այն, ինչ դուք եք անում, որովհետև երեկ մեր գործընկերները մեզ հարց են տալիս մանկապարտեզների վերաբերյալ։ Կներեք, օրինակ՝ Շենգավիթ համայնքում 52 մանկապարտեզ է եղել, հիմա մնացել է 21-ը թե 23-ը, այսինքն՝ մանկապարտեզների մեծ մասը սեփականաշնորհվել է, դրա համար որպեսզի էսօր Երևանում երեխան գնա մանկապարտեզ, պետք է մեկ-երկու ամսականում տանեն, գրանցեն էդ երեխային, որ 5 տարեկանում մի տարի գնա մանկապարտեզ, իսկ մանկապարտեզ գնալը երեխայի ժամանակն անցկացնելու տեղ չէ, ոչ էլ ծնողի ազատության միջավայր է, մանկապարտեզն առաջին հերթին երեխայի կրթության սկիզբն է և առաջին փուլն է, և մենք էսօր էդ քաղաքականության հետևանքով զրկել ենք մեր երեխաներին կրթություն ստանալու իրավունքից։ Եվ էսօր այն իշխանությունը, որը հարյուրավոր մանկապարտեզներ է սեփականաշնորհել և էսօր էդ մանկապարտեզների տեղում հյուրանոցներ են կառուցվել, բարձրահարկ շենքեր են կառուցել, երբեմն էդ տարածքները դատարկ մնացել են, այսօր էդ իշխանության ներկայացուցիչները, չգիտեմ՝ ինչպե՞ս դա կոչել, համարձակություն ունեն՝ 500 մանկապարտեզ կառուցող իշխանությանն ինչ-որ հարցեր տալու դրա վերաբերյալ: Այդպես չի կարելի, ես կարծում եմ, որ էդպիսի բաների համար պետք է ժողովրդից ներողություն խնդրել, որովհետև մեր ունեցած բոլոր դժբախտությունների պատճառը հենց նման գործողություններն են եղել:

Հաջորդը. նոր Սահմանադրություն կլինի՞, թե՞ չի լինի: Ես չգիտեմ, թե, օրինակ՝ դուք ինչո՞ւ եք վախենում այս հարցից, ինչո՞ւ է «Հայաստան» դաշինքը վախենում: Վատը կլինի՝ դեմ կքվեարկեք, և չի ընդունվի, վատը կլինի՝ մեր ժողովուրդը դեմ կքվեարկի, և չի ընդունվի այդ Սահմանադրությունը: Թե՞ մտածում եք՝ այդ Սահմանադրությունը լավը կլինի կամ էդ Սահմանադրությունը կարող է Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացու սրտով լինել և անցնել, դրանի՞ց եք վախենում: Այսինքն՝ եթե ժողովուրդը գնա ու ինչ-որ բանի կողմ քվեարկի, դա ձեզ համար վախենալո՞ւ է: Ես զարմանում եմ, թե դուք ինչո՞ւ եք վախենում: Ինչ որ դուք անում եք, ես դրանից չեմ վախենում, որովհետև եթե դուք դա հաջողեք, ուրեմն, իմ ժողովուրդն է հաջողելու, որովհետև ժողովուրդն ուզել է, եթե դուք դա չհաջողեք, ուրեմն, ժողովուրդը չի ուզում, և դուք չեք հաջողել, որևէ խնդիր էդտեղ չկա: Մենք որևէ ընտրություն, որևէ հանրաքվե չենք կեղծել ու չենք էլ պատրաստվում կեղծել, վկան՝ 2018 թվականը, վկան՝ 2021 թվականը, և ինձ համար անհասկանալի է էն վախը, որ կա ձեզ մոտ նոր սահմանադրական պրոցեսի վերաբերյալ, որովհետև, էլի եմ կրկնում՝ այդ նոր Սահմանադրության պրոցեսի ընթացքում մեկ ձայն չի կեղծվելու, և դուք հանգիստ կարող եք ձեր քարոզարշավն անել այնպես, ինչպես ուզում եք, և եթե դրա արդյունքում ձեր ասածը ժողովրդի կողմից ավելի ընկալելի լինի էդ Սահմանադրությունը չի ընդունվի, կմնա գործող Սահմանադրությունը, և հակառակը:

Հաջորդը՝ կապված էլի խաղաղության պայմանագրի հետ: Ես, այնուամենայնիվ, լսում եմ քննադատություն ամեն ինչի վերաբերյալ, բայց չեմ լսում այլընտրանք: Լավ, եթե ինչ-որ բան այդքան լավն է, ի՞նչն է պատճառը, որ դուք ավելի լավ այլընտրանք չեք առաջարկում։ Ես գոնե մեկ անգամ չեմ լսել, թե դուք ինչ լուծում եք առաջարկում, ասենք, օրինակ՝ ասեք՝ չէ, մենք չենք ուզում խաղաղություն, մենք պիտի պատրաստվենք պատերազմի: Դա էլ է լուծում, բայց ասեք դրա մասին, եթե դա է ձեր առաջարկը: Եթե դուք ուզում եք խաղաղություն, ասեք՝ մենք ուզում ենք խաղաղություն, բայց էդ խաղաղությունն էսպես պետք է լինի, առաջարկեք: Կարծում ենք՝ արժե դրա մասին մեկ անգամ ուղիղ խոսել, որովհետև նորից դրա մասին չենք խոսում:

Ես չեմ ուզում էլի անդրադառնալ Դաշնակցության պատմությանը, մեր պատմությանը: Մեր պատմությունն էլ, ձեր պատմությունն էլ, վերջիվերջո, Հայաստանի Հանրապետության պատմության մաս է դառնալու, որովհետև եթե մի կուսակցություն ինչ-որ ժամանակ Հայաստանում եղել է իշխանություն կամ իշխանության մաս, ուզենք թե չուզենք, սիրենք թե չսիրենք, հավանենք թե չհավանենք, դա մեր պատմության մասն է: Բայց պարոն Խաչատրյանը մի հետաքրքիր բան է ասում, էլի, ասում է՝ դե, Արաքսից էն կողմի և էս կողմի միջև էր փաստացի ընտրությունը, մենք կատարեցինք այս կողմի մեջ: Լավ, համաձայն եմ, բա էդ դեպքում Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրն ինչո՞ւ ստորագրեցիք: Գիտեք բաներ կան, պարոն Խաչատրյան, վստահաբար՝ սխալների մասին խոսելը բոլորիս՝ ձեզ էլ, ինձ էլ, մյուսներին էլ, ընդամենը, ուժեղացնելու է: Սա շատ կարևոր է, իմ կարծիքով, որովհետև դուք գալիս եք, ասում եք էստեղ բաներ, մեղադրում եք մեզ բաների մեջ, հետո բերում եք մի օրինակ, որը դուք եք արել: Էդպես չի կարելի։

Եվ, այնուամենայնիվ, ամփոփելով, մեկ րոպեից մի քիչ ավելի ժամանակ ունեմ, նորից վերադառնամ Սահմանադրության փոփոխությանը, դրա լինելուն կամ չլինելուն, ընտրություններ և այլն: Ես երեկ ասացի, որ մեր բոլոր խնդիրների լուծումը, մեծ հաշվով, տնտեսության զարգացման մեջ է, բայց մի քիչ ավելի հետ կգնամ: Մեր բոլոր խնդիրների լուծումն իրականում ժողովրդավարության մեջ է, և մենք չպետք է վախենանք ժողովրդավարությունից, մենք չպետք է վախենանք, որ մեր սրտով Սահմանադրությունը կընդունվի թե չի ընդունվի, մեր սրտով իշխանություններ կլինեն խորհրդարանում, թե չեն լինի: Անկախ նրանից, թե ես կուզենայի, որ դուք այստեղ լինեիք թե չլինեիք, ես հարգում եմ բոլոր էն մարդկանց քվեները, 200 հազարից ավելի մարդկանց, որոնք ձեզ բերել են էստեղ, որովհետև էդպես է ժողովրդավարության կանոնը, և մենք չպետք է վախենանք ժողովրդավարությունից: Ժողովրդավարությունն է, որ պետք է մեզ էքստրաակտիվ քաղաքական և տնտեսական զարգացումներից բերի ներառական քաղաքական և տնտեսական զարգացումների, ժողովրդավարությունն է, որ պետք է բերի Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության սրընթաց և կայուն զարգացման, և էդ տնտեսության զարգացման հետևանքով է, որ բոլոր խնդիրները կլուծվեն, այդ թվում նաև՝ անվտանգային խնդիրները, սոցիալական խնդիրները, կրթական խնդիրները և մնացած բոլորը: Դրա համար, ընդամենը, պետք է ժողովրդավարություն, դրա համար, ընդամենը, պետք է համբերություն, ժամանակ, և բոլոր խնդիրները կլուծվեն։ Շնորհակալ եմ:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, մենք վերջին ելույթն ունենք, որից հետո՝ երկու խմբակցությունների ելույթներ: Խաչատուր Սուքիասյան, համեցեք:

Խ.ՍՈՒՔԻԱՍՅԱՆ

-Հարգելի փոխնախագահ, հարգելի գործընկերներ, ճիշտն ասած, մենք պետք է մի բան գիտակցենք. էսօր էդ տրանսֆորմացիաները, որոնք աշխարհում կատարվում են՝ թե՛ տնտեսական, թե՛ ռազմական, թե՛ դիրքային, թե՛ խմբեր՝ որպես պետություններ, միություններ, կոալիցիաներ … Աշխարհում շատ բան է փոխվում: Էն, ինչ մենք պատմության մեջ ունեցել ենք, իհարկե, կարող ենք մեղադրել բոլոր ժամանակների իշխանություններին, բայց միևնույն ժամանակ պետք է հասկանանք, թե էդ ո՞ր պահից է սկսվել, եկել՝ 100 տարի առաջ, 200 տարի առաջ, բա ինչո՞ւ ենք միշտ ձախողել, ոչ մի անգամ չենք կարողացել հաջողություն գրանցել: Հիմա եկել է մի պահ էս նոր ժամանակահատվածում: Միգուցե եթե մենք 100 տարի առաջ ինտերնետ ունենայինք, հնարավոր է, որ էդ ձևով ցեղասպանության չենթարկվեինք, գոնե մեկը մյուսին կարողանար ճիշտ ժամանակին տեղեկացնել, թե ինչ է կատարվում: Նշանակում է՝ լավ կազմակերպված չեն եղել այդ ժամանակվա գործող կուսակցությունները, որովհետև դրանից խայտառակ պատմություն աշխարհի շատ քիչ ազգեր ունեն, որ կարող են ցեղասպանվել, քաղաքական մի քանի կուսակցություններ լինեն, չկարողանան կազմակերպել, գոնե փրկել, գոնե դիմադրել, գոնե պայքարել, ու էսօր մենք չգիտենք, թե ինչ ենք ուզում: Եթե մենք ուզում ենք էնպես անել, որ նորից Հայաստանի Հանրապետությունն էն ժամանակվա ծանր վիճակներում չհայտնվի, հիմա ասում ենք՝ գիտե՞ք՝ սա ով է, մյուսը բարձրաձայնում է, ասում է՝ դավաճաններ են: Լավ, բայց հասկանում ենք, տեսնում ենք, էսօր ամեն ինչ թափանցիկ է, հենց էդ թափանցիկությունն էլ բերում է նրան, որ մարդու գիտակցությունը պետք է փոխվի: Հիմա բոլորս հասկացել ենք, թե ինչ է կատարվում: Լավ, մենք պետք է մի բան գիտակցենք, որ նոր ժամանակները բերում են նոր մտածելակերպ, նոր գաղափարական ուղղություն, նոր գաղափարով շարժվել առաջ, լինել մրցունակ, լինել ուժեղ, հետո կգաս ուժեղ կլինես, ավելի շատ բնակչություն կունենաս, նոր կկարողանաս դրանից, քո էդ պահի ունեցած բխող հնարավորությունից կկարողանաս մտածել, թե ի՞նչ կարող ես անել: Ինչ դրական բան ուզում ենք անել, ինչ դրական բան արվում է, ասելու մի բան գտնում եք: Պարոն Դանիելյանը երեկ շատ ճիշտ տնտեսական հարց էր բարձրացնում, ասում է՝ Վրաստանում չեն թողնում, որ բենզին մտնի: Վրաստանի պետությունը լուրջ պետություն է դարձել, տեսել է, որ էդ բենզինը կամ դիզվառելիքը, որը մտցնում են Վրաստանի պետության տարածք, հարկեր չեն վճարվում, ակցիզ չի վճարվում, արգելել է: Հիմա, իհարկե, մեր հայկական վարորդներն էլ պետք է հարգեն էդ պետության օրենքը, հարգեն էդ պետության բյուջեն, էդ պետության քաղաքացիներին, կապ չունի՝ Վրաստանի վարորդները … Է, նույնն էլ … Է, մենք չենք կարող էդ ձևով շարժվել առաջ: Ու նենց դուրս եկավ, որ Հայաստանի պետությունն է մեղավոր, որ մի քանի հոգի ուզում են բենզին ներկրել առանց Վրաստանի պետությանն ակցիզ վճարելու, առանց ավելացված արժեքի հարկ վճարելու, Վրաստանի պետությունն ասում է՝ մի րոպե, արդեն մեծ քանակ է կազմում մեր ընդհանուր ծավալի մեջ, որ դուք մեկական տոննա … 1000 մեքենա օրական մտնում է, 1000 տոննա առանց հարկ վճարելու … Է, դուք դա նենց ներկայացրիք, հասարակություն մտածեց՝ էս ո՞վ են էս Հայաստանի իշխանությունները, որ չեն կարողանում գնալ, մի հատ էդ … Վրաստանի իշխանությունն իր խնդիրն է լուծում, իր երկիրն է ուժեղացնում: Բա մենք չե՞նք կարողանում, մենք էլ, դուք էլ, մնացած քաղաքական ուժերը մտածեն, թե ո՞նց անենք, որ Հայաստանն ուժեղացնենք: Էդ, ուղղակի, փոքր դրվագ էր, ես ուզում եմ, որ հասարակությունը … Նենց էր դա ներկայացվում … Բայց վերջում պարզվեց, որ Վրաստանի իշխանությունն ուզում է իր երկրի շահերը պաշտպանել: Հիմա մենք կարող ենք ամեն ինչ անել, մենք էլ մեր՝ Հայաստանի Հանրապետության շահերը պաշտպանել։ Ես՝ ընկերական մի խնդրանքով, որպես գործընկերներ. իրոք, ժամանակները փոխվել են, էս նոր ժամանակահատվածում ուրիշ մարտահրավերներ կան, զարգացման ուրիշ գործիքներ կան, ուժի ուրիշ գործիքներ կան, մենք պետք է ամեն ինչ անենք, որ էդ հատվածում ուժեղանանք: Ամեն օր տենց բարձր ձայնով բոլորին մեղադրում ենք, է բոլորս էլ մեղավոր ենք, ամբողջ պատմության մեջ մեր պապերն էլ են մեղավոր, որ մեզ ուժեղ պետություն չեն տվել, ավելի մեծ տարածքներ չեն տվել, ավելի մեծ զինված ուժեր չեն տվել, մեր պապերի պապերն էլ են մեղավոր։ Հիմա, ես ասում եմ, որ եթե մենք չփոխվենք, եթե մենք նոր մտածելակերպով չշարժվենք առաջ, եթե մենք չմտածենք, որ Հայաստանի Հանրապետությունը պետք է 5-10 անգամ ավելի մեծ բյուջե ունենա և դրանով շարժվենք առաջ, մենք միշտ էլ խնդիր ենք ունենալու։

Նախ՝ առաջինը. ես ուզում եմ ասել զարգացած երկրների հետ առնչությամբ, քաղաքացու հետ շփվելով, երբ ես քաղաքացու հետ շփվում եմ, քաղաքացին ասում է՝ ես առավոտյան արթնանում եմ, մտածում եմ՝ ի՞նչ հավելյալ արժեք կարող եմ ստեղծել իմ երկրի համար, իմ ընտանիքի բարեկեցության համար և մտածում եմ՝ ո՞նց անեմ, որ թեկուզ 1 եվրո ավելի գումար գա իմ երկրի բյուջե: Մի օր կարողացե՞լ ենք էսպիսի մի բան քարոզել մեր պետության մեջ ու ասել, որ պետությունը հենց էդ բյուջեով է ձևավորվում, դրանով է ուժեղանում, դրանով ես ունենում բանակ, դրանով ես ունենում առողջապահություն, դրանով են մարդիկ ցանկանում գալ, էդ երկրում ապրել, որովհետև թոշակները ժամանակին են վճարում, թոշակի չափը բարձր է: Ես նորից ուզում եմ մի բան ասել, հարգելի գործընկերներ, մենք պետք է փոխվենք ու բոլորս պետք է միահամուռ ձևով ամեն ինչ անենք, որ Հայաստանը զարգանա: Էդ ֆեյք լուրերով, էդ տարածվող անիմաստ ու իրականությանը չհամապատասխանող տարբեր լուրերով ո՞ւր ենք ուզում շարժվել, ո՞ւր ենք ուզում գնալ: Իհարկե, երբ սխալ կառավարման ինչ-որ հատվածում սխալ է լինում, ես ողջունում եմ, երբ էդ սխալը գտնում եք, ասում եք՝ գիտե՞ք ինչ կա, էսինչ հասցեում ես էսինչ բանն եմ տեսել: Բա ընդդիմությունը դրա համար է, դուք իշխանության չափ նույն իրավունքներն ունեք՝ որպես ընդդիմություն, դուք իրավունք ունեք՝ քննադատելու ինչ որ տեսնում ենք իրականում: Իհարկե, էդ ընդդիմության քաղաքականությունը մի քիչ էլ այնպես է, թե ինչ կարգի ձևակերպում կտաք, բայց Հայաստանի Հանրապետությունն էսօր, եթե համեմատում ենք ձեր ժամանակվա կառավարման ժամանակների հետ, խայտառակ ձևով տարբերվում է: Գոնե մարդը կարող է ասել՝ գիտե՞ք ինչ կա, հա, մենք սխալվեցինք, մենք չկարողացանք, որովհետև ամբողջական իշխանություն չէինք, մենք կոալիցիա ենք, մեզ համար դժվար էր էդ նույն գործողությունները կատարել, որոնք էսօր դուք եք կատարում, կամ էդ ժամանակ էդքան հասուն չէինք, էդ ժամանակ էդ հնարավորությունը չունեինք: Էսօր դուք տեսնում եք, որ Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն ասաց՝ 2017 թվականի և 2023 թվականի բյուջեները 2,5 միլիարդով տարբերվում են: 2,5 միլիարդ դոլարով ավելի միայն 2023 թվականին է հավաքվել: Հիմա ի՞նչ եք ուզում դուք: Լավ, մինչև էսօր էդ պաշտպանական դիրքերը, որ ժամանակին չեն եղել, ես, օրինակ՝ կոչով դիմում եմ իմ գործընկերներին. մի օր կարող եք ասել՝ ո՞վ է դրա համար պատասխան տալու: Դուք՝ որպես ընդդիմություն, նույն իրավունքներն ունեք, ինչո՞ւ չեք ասում, որ էս ժամանակահատվածում պետք է էս, էս, էս գործողություններն արվեին, որ մեր պաշտպանական դիրքերն առավել ամրապնդեինք, դրանք չեն ամրապնդվել, որովհետև թալան է եղել, որովհետև կաշառակերությունը խեղդում էր, որովհետև ոչ մեկը պետության սահմանների մասին չէր մտածում: Ինչո՞ւ չեք խոսում դրա մասին, մեկ էլ ինչ-որ բան գտնում եք, որն իրականությանը չի համապատասխանում: Իրոք, ինձ համար շատ տհաճ է, առաջին շարքում էլ նստած եմ, ամեն անգամ լսում եմ, տեսնում եմ, որ դա իրականության հետ կապ չունի: Երբ իրականությանն է առնչվում ինչ-որ բան, ես միշտ ուրախ եմ լինում, որ ընդդիմադիրները կարողանում են իրականությունում մի բան գտնել և ասել՝ գիտե՞ք ինչ կա, դուք այ էս սխալն արել եք, էստեղ լավ չեք տնտեսել, էստեղ անփույթ եք եղել:

Դատաիրավական համակարգը Հայաստանի Հանրապետությունում կամաց-կամաց կայանում է, որոշակի գործողությունների արդյունքում նայում են մարդկանց անցած ճանապարհը, թե էդ համապատասխան դատավորը կամ էդ իրավական համակարգի մասնագետը որտեղ է աշխատել, ինչ կարգի սխալներ է թույլ տվել: Պետական ինստիտուտներն աշխատում են, բավականին ուսումնասիրում են, և էդ մարդիկ որ ժամանակին կրթվել են, տարբեր տեղեր աշխատել են, ոչ մեկը «Քաղաքացիական պայմանագրի» հետ կապ չի ունեցել, բայց «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունն ընտրություն է կատարում՝ ելնելով իր գաղափարներից, իր տեսլականից, թե ինչպիսի երկիր է պատկերացնում: Ժամանակին էդպիսի բան չի եղել: Դատավորներ կան տարբեր տեղերից, լուրերով լսում եմ, որ մարդիկ ասում են՝ զարմացած ենք, թե ոնց մեզ ընտրեցին: Ով կընտրվի, շնորհավորում եմ: Հանուն Հայաստանի Հանրապետության բոլորս՝ և՛ ընդդիմությունը, և՛ իշխանությունը պետք է պատրաստ լինենք՝ ամեն ինչ անելու, Հայաստանի Հանրապետությունն ուժեղացնելու։ Շատ շնորհակալություն։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Հանգիստ, հանգիստ: (Խոսում են դահլիճում:) Հարգելի գործընկերներ, մենք այսօր … (Խոսում են դահլիճում:) Պարոն Սարգսյան … (Խոսում են դահլիճում:) Պարոն Սարգսյան, խանգարում եք նիստը: Հարգելի գործընկերներ … (Խոսում են դահլիճում:) Լռություն դահլիճում: Պարոն Սարգսյան, ձեզ՝ նախազգուշացում: Խնդրում եմ էլի, հաջորդ զգուշացմանը խոսքի իրավունքից զրկելու եմ, խնդրում եմ չանել: (Խոսում են դահլիճում:) Դե, առավել ևս, խնդրում եմ, որ չչարաշահեք, էլի, չի կարելի:

Պարոն Գառնիկ Դանիելյանին էլ մենք կարճ ժամանակ տանք, հարգելի գործընկերներ, որովհետև էսօր էսպես փոխհամաձայնեցված կարողացանք մեր որոշ գործընկերներին հնարավորություն տալ՝ խոսելու, որպեսզի արդարության սկզբունքը պահենք: Համեցեք:

   Գ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Ես շատ երկար ձեզ չեմ ձանձրացնի: Մի փոքր նաև պարոն Սուքիասյանը խոսեց մի թեմայից, որը ես երեկ բարձրացել էի, և որը բարձրացնելուց հետո նաև ինձ հետ հետո համաձայնեց նաև էկոնոմիկայի նախարարը, որ նման խնդիր գոյություն ունի: Մի փոքր պարզաբանում մտցնեմ: Ոչ թե իմ ասածը վերաբերում էր նրան, որ խրախուսենք բեռնատարներին, բեռնափոխադրողներին, որ օրենքը շրջանցեն և ինչ-որ դիզվառելիք ներմուծեն օտար երկրներ և այլն, խնդիրը շատ պարզ է ու շատ ակնհայտ, ու դրա վերաբերյալ նաև բազմաթիվ, հարյուրավոր բողոքներ կան, նաև ես եմ բողոքներ ստացել, և դրա հիման վրա էդ հարցը բարձրացրել եմ: Հարցը հետևյալն է. մարդիկ չեն կարողանում իրականացնել իրենց օրենքով տրված հնարավորությունը: Հարցը շատ պարզ է հնչել երեկվա ելույթի ժամանակ: Բեռնատարներն ունեն իրավունք՝ իրենց VIN կոդով նախատեսված 2 բաքերը լիցքավորելու էն քանակությամբ, որն իրենք նպատակահարմար են համարում, այսինքն՝ դա ոչ միայն վերաբերում է Հայաստանի բեռնափոխադրողներին, այլ նաև ԵԱՏՄ երկրների, եվրոպական երկրների բեռնափոխադրողներին: Նշեմ, որ նաև էդ բեռնատարների վարորդներն ու էդ կոմպանիաների տերերն են ինձ էդ հարցով դիմել: Եվ էդ սահմանափակումները, որոնք կիրառվում են վրացական կողմից, աննախադեպ են, այդպիսի սահմանափակումներ մինչ այս չեն գործել: Այսինքն՝ գործ ունենք մարդկանց օրինական իրավունքների խախտման հետ: Եվ ես ուրախությամբ պետք է նշեմ, որ դրա հետ համաձայն է նաև Կառավարության ներկայացուցիչը, և էս ամբիոնն օգտագործելով և հազարավոր մեր բեռնափոխադրողներին, որոնք էսօր Վերին Լարսի անցակետում սպասում են դրական արձագանքի, ասեմ, որ մենք հետամուտ ենք լինելու ձեր իրավունքներին, օրինական պահանջներին, ձեր կողքին կանգնելուն և Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների և, առհասարակ, ոչ միայն, կողքին կանգնելուն, որոնց օրինական պահանջները խախտվում են: Շնորհակալություն:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: «Հայաստան» պատգամավորական խմբակցության անունից ձայնը տրվում է խմբակցության քարտուղար Արծվիկ Մինասյանին: Համեցեք:

 Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Սիրելի հայրենակիցներ, այս ամբիոնից ես չեմ պատասխանի չեկիստական, ավիսնուրիջանյանական, աթարբեկյանական մոտեցումներով ելույթներին, ազգային ուժին և նահատակված, իրենց կյանքը նահատակած ազգային գործիչների կյանքն ու գործունեությունը վարկաբեկող հայտարարություններին՝ համարելով, որ դա ոչ միայն անիմաստ է, նաև Դաշնակցության դեմ էնքան են սուտ ու կեղծիք տարածել՝ թուրքերից ու ադրբեջանցիներից սկսած, էսօրվա բազմաթիվ անձանցով ավարտած, որ անիմաստ է անընդհատ դրա վրա ժամանակ ծախսել: Եվ շատ ավելի կարևորում եմ մեր պետականության մարտահրավերների առումով այն սխալ ընթացքի մասին խոսելը և առաջարկներ ներկայացնելը, որոնք չափազանց կարևոր են հատկապես ներկա ժամանակահատվածում: Պատգամավոր Խաչատուր Սուքիասյանն ինտերնետն է վկայակոչում, որ եթե լիներ, չէինք ցեղասպանվի, է, հիմա էլ ինտերնետ կար, ո՞նց Արցախի ժողովուրդը ցեղասպանվեց, ո՞նց տեղահանվեց: Իսկ կարո՞ղ է՝ մի հատ հասկանաք նաև, էլի, որ օրվա իշխանության անգործության, հանցավոր մեղսակցության պատճառն էլ կա: Եվ էս ամենը … Նորից եմ կրկնում՝ չեմ ուզում շատ նորից խորանալ էդ թեմայով, բայց շատ ավելի կարևոր է, որ երեկ հարց ու պատասխանի ժամանակ Նիկոլ Փաշինյանը վկայակոչում էր փաստաթղթեր և ստանում էր առաջարկներ իրավական տեսակետից, որոնք ոչ միայն խեղաթյուրում են հերթական անգամ իրականությունը, այլ նաև նոր մարտահրավերների, նոր սպառնալիքների առաջ են կանգնեցնում մեր պետությունն ու պետականությունը: Նախ՝ արձանագրեմ, որ «Միջազգային պայմանագրերի իրավունքի մասին» Վիեննայի կոնվենցիան բացառապես, բացարձակապես որևէ ձևով հնարավորություն չի տալիս, որ ներպետական օրենսդրությունը ոտնակոխ անելով, խախտելով՝ ընդունես կամ անցկացնես մեծամասնությամբ միջազգային փաստաթուղթ, հետո դա վկայակոչելով՝ ասես՝ դե, գիտե՞ս ինչ կա, այլևս ամեն ինչ պարզ է: Չի կարող էդպիսի բան լինել: Եվ դա է պատճառը, որ Հայաստանի Սահմանադրությունն արգելող իր նորմով՝ 116-րդ հոդվածի 3-րդ մասով, ասում է, որ միջազգային պայմանագրերը, որոնք պարունակում են Սահմանադրությանը հակասող դրույթներ, չեն կարող վավերացվել: Սա անհաղթահարելի է: Խոսքը նրա մասին է, որ ցանկացած պայմանագիր, եթե դու բանակցում ես, եթե դու գնում ես նախաստորագրման, եթե դու նույնիսկ փաստաթղթերի փոխանակման մակարդակով տեղեկություններ ես էնտեղ համաձայնում, որոնք հակասում են Սահմանադրությանը, ուղղակի, այդ դրույթները չեն կարող կյանքի կոչվել: Նախ և առաջ՝ սա է ամրագրված: Մինչդեռ երեկ էս ամբիոնից հայտարարություններ են արվում, որոնք հակասում են էս տրամաբանությանը: Իսկ Սահմանադրության նախաբանը՝ որպես անփոփոխելի հոդված, անփոփոխելի դրույթ, ամրագրված է նաև Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրական դատարանի որոշմամբ, ընդ որում՝ ձեր իսկ իշխանության ժամանակ կայացված որոշմամբ, և որտեղ անփոփոխելի էդ դրույթի վերաբերյալ ձեր կողմից շատ սիրված, ձեր կողմից քվեարկված և ընդունված Սահմանադրական դատարանի դատավոր, որն էստեղից իրեն հայտարարում էր Սահմանադրական դատարանի նախագահ, Վահե Գրիգորյանն այ էդ որոշման մասով իր հատուկ կարծիքում ի՞նչ է նշում. «Սահմանադրության նախաբանը Սահմանադրության անփոփոխելի դրույթների դասին պատկանելու որոշման արձանագրումը, իմ խորին համոզմամբ՝ առաջին հերթին Սահմանադրական դատարանի՝ որպես սահմանադրական արդարադատության միջոցով սահմանադրության գերակայությունն ապահովող ատյանի հավատարմության հավաստիքն է Սահմանադրության ընդունման, դրա նախաբանում հայ ժողովրդի իղձերի, նպատակների և արժեհամակարգի նկատմամբ: Սահմանադրության նախաբանը Սահմանադրության անփոփոխելի դրույթների դասին պատկանելի որոշման արձանագրումն ուղղակիորեն նշանակում է, որ Հայաստանի համար ծանր իրավաքաղաքական մերօրյա իրավիճակում, Հայաստանի Անկախության հռչակագրի ընդունումից 30 տարի անց, Սահմանադրական դատարանը, շարունակելով իր գործունեության ընթացքում Հայաստանի Անկախության հռչակագրի դրույթների սահմանադրականացման ընթացքը, Սահմանադրության նախաբանի անփոփոխելիության արձանագրմամբ սահմանադրական արդարադատության տիրույթում Սահմանադրության դրույթների անփոփոխելիության կամ հավերժության որակով դիտարկելու է նաև Հայաստանի Անկախության հռչակագրում հաստատագրված հայոց պետականության հիմնարար սկզբունքները և համազգային նպատակները սահմանադրության նորմերի մեկնաբանման և սահմանադրաիրավական վեճերի լուծման ընթացքում»:

Սա այնպիսի հաստատագրում է, որ որևէ միջազգային պայմանագիր չի կարող, ուղղակի, անտեսել, արհամարհել էս հաստատագրումները, իսկ Անկախության հռչակագիրը, որը վկայակոչվում է Սահմանադրության պրեամբուլայում, պարունակում է սկզբունքային կարևորության 2 հարց՝ Արցախի ժողովրդի ինքնորոշման իրավունքի պաշտպանություն և Հայաստանի Հանրապետության հանձնառություն Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման, դատապարտման սատարման հարցում: Ընդ որում, դրանք՝ էդ 2 դրույթները, նաև ներկա քաղաքական մեծամասնության նախընտրական ծրագրի, ներկա Կառավարության ծրագրային դրույթներն են: Հիմա, երբ դուք ուզում եք փոխել դրանք, ո՞ւմ շահերն եք սպասարկում: Էսպիսի պահանջ դրել է Ադրբեջանը: Անգամ նույնիսկ եթե ձեր ցանկությունը կա՝ բարելավելու, երբ թշնամի պետությունը նման պահանջ է դնում, դուք պիտի հետ կանգնեք դրանից, էդ գաղափարից պիտի հետ կանգնեք, հակառակ դեպքում դուք ամբողջությամբ բավարարում եք թշնամու օրինական կամ անօրինական՝ ձեզ տրված ցուցումները: Այլ մեկնաբանություն չկա: Էստեղ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարում է, ասում է՝ չէ, դա չի խանգարում, որովհետև մենք այսպիսի համաձայնեցված դրույթ ունենք: Այ հենց էստեղ է մեխը, դուք չեք կարող նման համաձայնեցված դրույթ ունենալ, կլինեք Ալիևի հետ թեյ խմելիս, թե ինչ հարաբերության մեջ, որը կհակասի Հայաստանի Հանրապետության մայր փաստաթղթին, այո, և դա հանրաքվեով պետք է լուծվի: Ավելին ասեմ, «Միջազգային պայմանագրերի մասին» օրենքի համաձայն և Սահմանադրության համաձայն՝ վերպետական ցանկացած փաստաթուղթ, որը կարող է ենթադրել տարածքային փոփոխություն, նույնպես հանրաքվեի ենթակա է և պետք է անցնի սահմանադրական գործընթաց, Սահմանադրական դատարանի վերահսկողության գործընթաց: Իսկ ի՞նչ է տեղի ունեցել: Մենք բազմիցս ասել ենք, որ Ալմա-Աթայի հռչակագրի վկայակոչումն անտրամաբանական է արցախյան հիմնախնդրի, Հայաստան-Ադրբեջան կոնֆլիկտի կարգավորման հարցում, բայց գնացիք էդ քայլին, բերեցիք Ալմա-Աթան: Շատ լավ, Ալմա-Աթան բերել եք, դե, հետևողական եղեք, որ Ալմա-Աթայի հռչակագիրը ոչ միայն չի վավերացվել, Ալմա-Աթայի այն փաստաթղթերը, որոնք վկայում են 1991 թվականի դեկտեմբերի 8-ին Բելովեժյան համաձայնագրի վավերացումը, Հայաստանը վավերացրել է վերապահումներով: Ինչո՞ւ չի հայտնվել դեպոզիտարիայում՝ Մինսկում: Այ սա Հայաստանի ներկա իշխանությունը պետք է հետապնդի և հասնի նրան, որ, անպայման, էդ վերապահումներն էնտեղ լինեն: Պարոն Վլադիմիր Վարդանյանը վերապահումներին տեսական մոտեցում ցույց տվեց: Դա այդպես չէ: Ես կարող եմ … (Խոսում են դահլիճում:) Վարդանյանը, ներողություն: Ես կարող եմ վկայակոչել 3 փաստաթուղթ, դրանք տասնյակ են, 3 փաստաթուղթ, թե՛ Անկախ պետությունների համագործակցության, թե՛ ՄԱԿ շրջանակներում, թե՛ Եվրոպայի խորհրդի, երբ Ադրբեջանը կատարել է հայտարարություն, վերապահում, Հայաստանը, դրան հակառակ՝ կատարել է իր վերապահումը և հիմնվել է հենց էդ կարևորագույն փաստաթղթերի վրա, նույն Վիեննայի կոնվենցիայի վրա: Կարդամ մեկը, որ ավելի հստակ լինի, օրինակ. «Ավտոտրանսպորտային միջոցների հափշտակումների դեմ պայքարի և դրանց վերադարձի ապահովման գործում Անկախ պետությունների համագործակցության մասնակից պետությունների համագործակցության մասին համաձայնագրի վերաբերյալ կառավարությունների ղեկավարների խորհրդի Ադրբեջանի Հանրապետության վերապահման վերաբերյալ Հայաստանի Հանրապետությունը հայտարարում է. Ադրբեջանի Հանրապետությունը միտումնավոր խեղաթյուրում է Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի էությունը հակամարտության պատճառների և հետևանքների առումով: Հակամարտությունը ծագել է Ադրբեջանի՝ Լեռնային Ղարաբաղի բնակչության ազատ կամքի ճնշմանն ուղղված էթնիկ զտման քաղաքականության հետևանքով, որին հաջորդել է լայնածավալ ռազմական ագրեսիան ընդդեմ ինքնորոշված Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության: Դրա հետևանքով Ադրբեջանի Հանրապետությունն օկուպացրել է Լեռնային Ղարաբաղի որոշ տարածքներ»: Այս և բազմաթիվ այլ նմանատիպ ձևակերպումներն էսօր միջազգային պայմանագրերի մաս են կազմում, Հայաստանի միջազգային պայմանագրերի դրույթներ են սրանք: Չենք կարող մենք անտեսել ցանկացած բանակցությունների շրջանակներում: Իմ ասածը հետևյալն է. սթափվեք, պատրաստ ենք նաև ամբողջական օժանդակություն ցուցաբերել, որպեսզի սխալը չկրկնվի: Եվ վերջին նախադասությունն ասեմ: Իմ ձեռքի տակ է գտնվում ԱՊՀ փաստաթղթերի ռեեստրը: Էստեղ նաև նշված է, որ 1991 թվականի դեկտեմբերի 21-ի Ալմա-Աթայի այդ համաձայնագրի արձանագրությունը Հայաստանը նույնիսկ չի էլ վավերացրել: Սա սխալ է, որովհետև Հայաստանը վավերացրել է: Այ էս սխալները հիմա մենք՝ որպես պետություն, պետք է արագ ծանուցենք էնտեղ և, ծանուցելով հանդերձ, նաև մեր վերապահումները փոխանցենք: Ի դեպ, Ադրբեջանն ուժի մեջ է դրել այս դրույթները:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Ավարտեք, պարոն Մինասյան:

 Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Ավարտում եմ: 1993 թվականի սեպտեմբերի 26-ից, այսինքն՝ էդ պահի դրությամբ ոչ մի անկլավ չէր կարող դիտարկվել որպես Ադրբեջանին փոխանցման ենթակա տարածք: Ինչո՞ւ ենք մենք հիմա մեր խոսույթում վկայակոչում էդ ամենը:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Ավարտեք, պարոն Մինասյան: «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության անունից ձայնը տրվում է խմբակցության ղեկավար Հայկ Կոնջորյանին: Համեցեք:

 Հ.ԿՈՆՋՈՐՅԱՆ

-Ազգային ժողովի հարգարժան փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ … (Հա, դուրս եկեք, հազացեք, պարոն Մինասյան, ջուր խմեք): Նախ՝ ես ցանկանում եմ շնորհակալություն հայտնել Վճռաբեկ դատարանի դատավորի թեկնածուներին իրենց ելույթների համար: Վստահ եմ, որ, ամեն դեպքում, էս քննարկումն այս 2 օրերի ընթացքում հաճախ և առավելապես դուրս գալով բովանդակության շրջանակից, ամեն դեպքում, նաև որոշակիորեն ձեզ համար օգտակար կլինի: Պարոն Մինասյանը վերջում մի բան ասաց: Ասաց, որ պատրաստ են ամեն ինչով օժանդակել, որ ինչ-որ սխալներ չկրկնվեն և այլն, բայց հատկապես նախադասության առաջին հատվածին, որ պատրաստ են ամեն ինչով օժանդակել, ես ուզում եմ հավատալ դրան, որ պատրաստ են օժանդակել մեր պետության առջև ծառացած մարտահրավերների լուծման համար: Եվ ես միանգամից առաջարկ եմ անում, պարոն Մինասյան, պարոն Օհանյան և հարգելի գործընկերներ, եկեք խմբակցությունների համատեղ փակ նիստ անենք առաջիկա օրերին էստեղ: (Խոսում են դահլիճում:) Չէ, չէ, առանց կամերաների: Մի հատ հասկանանք, թե դուք ինչ պնդումներ ունեք, ինչ պահանջներ ունեք, ինչ մտահոգություններ ունեք: Կամերաները կանջատենք, որպեսզի ավելի անկաշկանդ խոսեք, որովհետև շատերիդ հետ, երբ առանց տեսախցիկների ես էլ զրուցում եմ, հասկանում եմ, որ լրիվ ուրիշ տիպի զրույց է, ու լրիվ ուրիշ մարդիկ են: Առաջարկում եմ խմբակցությունների համատեղ նիստ անել և հասկանալ, թե ինչ մտահոգություններ ունեք, և ուզում եմ հավատալ, որ ցանկանում եք օգտակար լինել: (Խոսում են դահլիճում:) Եվ պարոն Խաչատրյանը … (Խոսում են դահլիճում:) Էնպես որ, կսպասեմ պարոն Օհանյանի կողմից արձագանքի:

Հիմա միանգամից սկսեմ տիկին Գալստյանի մտահոգությունների վերաբերյալ: Տիկին Գալստյան, դուք խոսում էիք, որ պատգամավորական միջնորդություններ եք ներկայացրել, և դատարանը մերժել է, նաև եզրակացություն էիք անում, որ դա, ըստ էության, դատարանի կողմից անհարգալից վերաբերմունք է եղել ձեր նկատմամբ՝ որպես ընդդիմադիր պատգամավորներ: Ես, պարզապես, ուզում եմ, եթե չգիտեք, տեղեկացնել, եթե գիտեք, հիշեցնել, որ, օրինակ՝ այս գումարման խորհրդարանում մեր խմբակցությունից 2 դեպք է եղել, երբ պատգամավորները խափանման միջոցի փոփոխության միջնորդություններ են ներկայացրել, համենայնդեպս, եթե ինչ-որ բան չեմ շփոթում, երկուսը հիշում եմ, 2 դեպքում էլ դատարանը նորից մերժել է: Այսինքն՝ եթե ձեր կանխավարկածն այն է, որ ձեզ մերժել են, որովհետև դուք ընդդիմադիր եք, բա մեզ ինչո՞ւ են մերժել, մենք էլ ընդդիմադիր չենք, կառավարող խմբակցություն ենք: Այսինքն՝ ձեր փաստարկն առնվազն վալիդ չէ էս տրամաբանությամբ: Երբ դուք մեղադրում եք, որ դատական իշխանությունը գտնվում է «ՔՊ»-ի վերահսկողության ներքո, դրա համար ձեր միջնորդությունները չեն բավարարում, է, եթե տենց է, բա, «ՔՊ»-ի միջնորդությունը, «ՔՊ»-ի պատգամավորների միջնորդություններն ինչո՞ւ չեն բավարարում: Կարո՞ղ է՝ դա նրանից է, որ հենց, հակառակը, դատական իշխանությունն անկախ է և՛ իշխանությունից, և՛ ընդդիմությունից: Եվ, ի դեպ՝ մեր ուզածը հենց դա է, որ դատական իշխանությունն անկախ լինի ինչպես իշխանությունից, այնպես էլ ընդդիմությունից և այլ տիպի ներգործություններից: Ես կարծում եմ, որ նաև օգտակար կլինի այս տեսանկյունից նայել:

Մյուսը՝ նորից միջնորդությունների համատեքստում. դուք ասում եք, որ դատարանը սրանով արհամարհում է պատգամավորների մանդատը, Ազգային ժողովի մանդատը, երբ չի բավարարում միջնորդությունը: Լավ, եկեք հարցին ուրիշ կողմից նայենք: Իսկ դուք՝ որպես խմբակցություն և որպես պատգամավորներ, չե՞ք արհամարհում էդ մանդատը, ձեր մանդատը, չե՞ք արհամարհում Ազգային ժողովի մանդատն ու ժողովրդի մանդատը, երբ, նորից ութերորդ գումարման մասին եմ ասում, դատական իշխանությանը վերաբերող ընտրությունների 90 տոկոսին, ես դեռ առնվազն եմ ասում, կարող է 100 տոկոս լինել, 90 տոկոս և ավելի քվեարկություններին չեք մասնակցել: Դուք դատական իշխանության ձևավորման պրոցեսին, որն Ազգային ժողովի լիազորությունների տիրույթում է, իշխանության էն հատվածին, որով ժողովուրդը ձեզ տվել է մանդատ, տվել է ձեզ իշխանություն, դուք էլ եք իշխանություն ձեր մանդատի և քվեի ուժով, դուք էդ մանդատը չեք իրագործում, չեք մասնակցում էդ իշխանության ձևավորմանը և արհամարհում եք էդ մանդատը: Դուք եք արհամարհում էդ մանդատը, որովհետև էն դեպքում ես չեմ կարող պնդել, որ դատարանն արհամարհում է ձեր մանդատը, որովհետև դատարանն առաջնորդվում է ըստ օրենսդրության նախատեսված կառուցակարգերով, բայց ձեր մասով որ հաստատ կարող եմ ասել, որ դուք արհամարհում եք ձեր մանդատը և ժողովրդի մանդատը, որովհետև, նորից եմ ասում՝ փաստ է, քարտուղարությունը կարող է տրամադրել էդ արձանագրությունները, դուք էս ընթացքում Սահմանադրական դատարանի անդամներ, Վճռաբեկ դատարանի դատավորներ, Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամներ, Գլխավոր դատախազ, այսինքն՝ դատական իշխանության իրավական բլոկի, ընդհանրապես, ձևավորման աշխատանքներին, ձևավորման գործընթացին, քվեարկություններին, 90 տոկոսից ավելիին դուք չեք մասնակցել՝ արհամարհելով ժողովրդի մանդատը, հիմա եկել, ասում եք՝ ինչո՞ւ է դատարանը մեզ արհամարհում: Է, եթե դուք ձեր մանդատն արհամարհում եք, ինչո՞ւ եք զարմանում, որ ինչ-որ մեկը կարող է ձեր մանդատն արհամարհել: (Խոսում են դահլիճում:) Դուք ինքներդ … Ինչպե՞ս: Ի՞նչը՝ ձեր: Ասում եմ՝ դուք ընտրելու իրավունք ունեք: Հիմա հարց եմ տալիս՝ մասնակցելո՞ւ եք էս քվեարկությանը, տիկին Գալստյան: (Խոսում են դահլիճում:) Չեք մասնակցելու: Ապրեք, դե դուք արհամարհում եք էս մանդատը, արհամարհում եք ձեր ընտրողների մանդատը, պարոն Խաչատրյան, ինչի՞ մասին է խոսքը: Եկել էստեղ, ասում եք՝ դատարանն արհամարհում է և այլն: Ես՝ որպես օրենսդիր իշխանության ներկայացուցիչ, որպես ձեր կոլեգա … Մի կողմ դնենք դատական իշխանությունը: Դատական իշխանությունն իշխանության անկախ թև է: Եկեք մեր մասին խոսենք: Ասում եմ՝ ինչո՞ւ չեք մասնակցում: Դուք ունեք իշխանություն, դուք էդ իշխանությունը պարապ եք թողել, անտեր եք թողել, ձեր մասով ձեր իշխանությունն անտեր եք թողել, արհամարհել եք, եկել, ասում եք՝ մեզ արհամարհում են: Է, որ ասում եմ՝ ինքնահայեցմամբ պետք է զբաղվել, նաև սա նկատի ունեմ: (Խոսում են դահլիճում:) Տիկին Գալստյան, պարզ և պարզունակ հասկացությունները շատ տարբեր են: Ես պարզ դատողություն եմ անում, բայց դա պարզունակ չէ: Դատողությունը շատ պարզ է. ժողովուրդը ձեզ տվել է քվե, ասել է՝ գնացեք, աշխատեք, և էդ աշխատանքի մեջ նաև ժողովուրդը ձեզ ասել է՝ գնացեք և մասնակցեք դատավորների ընտրությանը, և դա ձեզ պարտադրանք է: Դա ձեր իրավունքը չէ, է, դա ժողովրդի մանդատն է, որ դուք գնաք, դրանով զբաղվեք: Եկել եք, չեք անում դա, էդ եմ ասում, մի հատ էլ ժողովրդի հարկերից փող եք ստանում: Հիմա հեսա տեսնեմ՝ էլ ինչե՞ր եք ասել, փորձեմ անդրադառնալ:

Մի խոսքով, փաստորեն, դուք նաև ապացուցեցիք իմ ասած փաստերը, հիմա հաստատեցիք, որովհետև էս քվեարկություններին էլ չեք մասնակցելու: Տիկին Խամոյանն ինչ-որ բաներ ասաց 5 կույսերի մասին, թե 5 երեխաներ ունեցող կույսերի: (Խոսում են դահլիճում:) Հա, ինչ-որ տարօրինակ բաներ ասաց, գնաց: Չգիտեմ, ճիշտն ասած, ինչ-որ բարդ թեմաների էր նամ արել, ես վստահ չեմ, որ կարող եմ էդ սուբստանցիաներին հասնել և քննարկել էն, ինչ տիկին Խամոյանի երևակայությունն իրեն թույլ է տվել, ճիշտն ասած: Ամեն դեպքում, էստեղ էլ չէ, դրա համար էդ մասով, համենայնդեպս, չեմ կարող պարզաբանումներ խնդրել, բայց … Նախ՝ ասեմ, որ թեկնածուի հետ կապված, նորից եմ կրկնում՝ եթե որևէ թեկնածու, որին մենք առաջադրել ենք, որևէ պահի որևէ հակաօրինական գործողություն է արել, մենք իրավական պետություն ենք, դիմեք, հաղորդում ներկայացրեք հանցագործության մասին, և եթե պարզվի, որ տվյալ անձը հակաօրինական որևէ քայլ է արել, բնականաբար, դա ունենալու է իր համապատասխան հետևանքները: Քանի դեռ դա չի պարզվել, մնացածը երևակայության ժանրից է: Եվ երեկ էլ թեկնածուն ասաց, որ 2 երեխաների խնամակալության հիմքով է ազատվել բանակից, և խոսքն իր քրոջ և եղբոր մասին է, որոնց իր խնամակալության ներքո է վերցնել: Բայց ուրիշ բան ասեմ: Տիկին Խամոյանը, չգիտեմ՝ հասկանում էր, թե չէր հասկանում, բայց Ազգային ժողովի ամբիոնից կարդաց և բացահայտեց գաղտնիություն պարունակող փաստաթուղթ: Էդ փաստաթուղթը՝ Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի բարեվարքության եզրակացությունը, գաղտնի է և չի կարող հրապարակվել: Տիկին Խամոյանը, որ եկել է, էստեղ խոսում է օրինականությունից և օրենքը խախտելով է օրինականությունից խոսում և հետո էլ ասում է՝ ձեզ որ հանձնարարեն, կգաք էսինչը կանեք, էնինչը կանեք: Հիմա ձեզ ո՞վ է հանձնարարել, որ դուք էս թեմայով նույնիսկ պատրաստ եք ապօրինության դիմել Ազգային ժողովի ամբիոնից, որպեսզի ինչ-որ խնդիրներ լուծեք: Կամ նույն թեկնածուն երրորդ կամ չորրորդ անգամ է գալիս Ազգային ժողով, և բարեվարքության եզրակացությունը, նույն բարեվարքության եզրակացությունը եկել է 3-4 անգամ: Բա, տիկին Խամոյան, էն ժամանակ, որ նույն թեկնածուն գալիս էր, էս ամբիոնին մոտենում էր որպես Վճռաբեկ դատարանի դատավորի թեկնածու, ինչո՞ւ չէիք էդ հարցերը տալիս: Կարո՞ղ է հանկարծ պարզվել, որ ձեր խնդիրն իրականում այն չէ, որ էդ թեկնածուն բարեվարքության խնդիր ունի, այլ այն է, որ, ասենք, օրինակ՝ դուք խնդիր չէիք տեսնում, որ ինքը կարող է ընտրվել Վճռաբեկ դատարանի դատավոր, իսկ եթե ընտրվի Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամ, դուք էդտեղ խնդիր եք տեսնում՝ կարո՞ղ է՝ իր լիազորությունների տիրույթում հանկարծ սկսի զբաղվել հարցերով, որոնք ձեր կլանային շահերին չեն համընկնում: Եթե անկեղծ եք, բա, էն ժամանակ մարդը 3 անգամ եկել է, էս նույն ամբիոնին մոտեցել է: Ձայն բարբառոյ յանապատի, ձայներդ դուրս չի եկել, բա, տիկին Խամոյան, հիմա էլ խոսեցիք, գնացիք: Բա, եկեք խոսեք: Կամ ասում եք՝ կեղծ թղթերով, մեղադրում եք մեզ, որ աչք ենք փակում ենթադրյալ կեղծ թղթերի վրա: Է, մարդ կար, կեղծ թղթերով նախագահ «ընտրվեց», նախագահ էր աշխատում 10 տարի: Հիմա էլ պարզ է, չէ՞, թե ում հանձնարարություններով եք գալիս, էստեղ բաներ եք խոսում: Կեղծ թղթերից են խոսում: Հեռախոսս մնաց էնտեղ: Պարոն Խաչատրյանը բաներ էր ցիտում էստեղից և ասում էր՝ դուք երջանիկ եք, որովհետև կարող եք ցիտել և այլն: Մի րոպե,. ես հեռախոսս վերցնեմ, գամ:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Բայց նաև պիտի ամփոփեք, պարոն Կոնջորյան:

   Հ.ԿՈՆՋՈՐՅԱՆ

-Ես խոստանում եմ՝ շուտով կհեռանամ էս ամբիոնից, առժամանակ, էլի: Մի բան կարդամ, կռահեք, պարոն Խաչատրյան, թե ումից եմ ցիտում: Ընդամենը, 2 բառ՝ հաղթանակած՝ «խ»-ով, երիտասառթութուն … Հախթանակած, խոսքը հաղթանակի մասին է, հախթանակած երիտասառթութուն. ընդամենը, 2 բառ: Գիտե՞ք՝ ով է սրա հեղինակը: Կռահեք 60 անգամից, պարոն Խաչատրյան:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Մարդ, որի անունը չի կարելի տալ: Պարոն Կոնջորյան, խնդրում եմ ավարտեք:

 Հ.ԿՈՆՋՈՐՅԱՆ

-Ռոբերտ Քոչարյան: Էնպես որ, ես ձեզ առաջարկում եմ, որ դուք նաև ցիտեք ձեր առաջնորդին, երբ գալիս եք էստեղ և էդպես շռնդալից հղումներ եք անում տարբեր տեղերից: Շնորհակալություն: (Խոսակցություն դահլիճում:)

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, մտքերի փոխանակության ժամանակն ավարտվեց: Պարոն Խաչատրյան, ձեզ հիշեցնում եմ, որ նախազգուշացում ունեք: (Խոսում են դահլիճում:) Խնդրում եմ չխանգարել նիստը: Եվ այժմ եզրափակիչ ելույթների ժամանակն է: Արման Օհանյան, ասելիք ունե՞ք եզրափակիչ ելույթի տեսքով: Համեցեք:

 Ա.ՕՀԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Եզրափակիչ ելույթս, ընդամենը, կնվիրեմ պարոն Խաչատրյանի կողմից հնչեցված էն հարցին, որ պարզաբանում տրվի իմ կենսագրությունում առկա՝ պարոն Անդրեասյանի կողմից չվկայակոչված այդ հարցին, թե արդյո՞ք «Երևանի կոնյակի գործարան» փակ բաժնետիրական ընկերության գործադիր տնօրենի տեղակալ եմ աշխատել, թե՞ ոչ: Ես պարզաբանեմ, որ պարոն Անդրեասյանի կողմից, ըստ էության, ամբողջ հաստիքը վկայակոչվեց, ուղղակի, երևի, զուտ ուշադրություն պատճառով է, որ, ըստ էության, ճիշտ չընկալվեց: 2013-2014 թվականներին ես աշխատել եմ «Երևանի կոնյակի գործարան» փակ բաժնետիրական ընկերության գործադիր տնօրենի տեղակալի անձնակազմում՝ որպես Հայկական կոնյակագործների միության կոորդինատոր, ոչ թե որպես գործադիր տնօրենի տեղակալ, այլ՝ տեղակալի աշխատակազմում: (Խոսում են դահլիճում:) Դե, հիմա, չէր ստացվի էդ ժամանակ: Շնորհակալություն: Այսքանը:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն պարզաբանման համար, պարոն Օհանյան: Հաջորդ ելույթի համար Գուրգեն Մալխասյանն իրավունք ունի: Համեցեք: Ո՞ւնեք ասելիք: Չունեք: Շնորհակալություն, պարոն Մալխասյան: Եվ, Արթուր Աթաբեկյան, արդյոք ասելիք մնացե՞լ է: Շնորհակալ եմ:

Հարգելի գործընկերներ, եզրափակիչ ելույթները նույնպես ավարտվեցին: Այժմ «Ազգային ժողովի կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 143-րդ հոդվածի 5-րդ մասի համաձայն՝ Վճռաբեկ դատարանի դատավորի թեկնածուն ընտրվում է գաղտնի քվեարկությամբ, պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների առնվազն 3/5-րդով:

Ձայնը տրվում է հաշվիչ հանձնախմբի նախագահ Նարեկ Բաբայանին՝ քվեարկության տեղը, կարգը և ժամը ներկայացնելու համար: Համեցեք, պարոն Բաբայան:

 Ն.ԲԱԲԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգարժան պարոն փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, մենք ունենալու ենք 2 քվեարկության միաժամանակ: Հիշեցնեմ, որ Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամի քվեարկությունն է տեղի ունենալու և Վճռաբեկ դատարանի քաղաքացիական պալատի դատավորի թափուր տեղի համար առաջադրված 3 թեկնածուների քվեարկությունը: Քվեարկությունները կանցկացվեն ժամը 15:00-15:45 ընկած ժամանակահատվածում, մեր մշտական վայրում՝ դահլիճին կից գտնվող նախասրահում: (Խոսում են դահլիճում:)

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Ժամը նորից կճշտե՞ք:

 Ն.ԲԱԲԱՅԱՆ

-Ժամը 15:00-15:45: Քվեաթերթիկներն ունեն մշտական տեսքը, մի դեպքում՝ Կարեն Թումանյանի անուն-ազգանունը՝ «Կողմ եմ», «Դեմ եմ» համապատասխան նշումների վանդակներով և մյուս դեպքում՝ 3 թեկնածուների անուն-ազգանունները՝ համապատասխան նշումների վանդակներով: Կրկնում եմ՝ քվեարկությունները կանցկացվեն 15:00-15:45 ժամանակահատվածում: Շնորհակալություն:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պարոն Բաբայան: Հարգելի գործընկերներ, այժմ մենք ընդմիջում ենք նիստը: Քվեարկության ավարտից հետո կոչնակով կհրավիրենք բոլորիդ դահլիճ, որպեսզի արձանագրենք արդյունքները: Խնդրում եմ ուշադիր լինել կոչնակին, լինել շենքում և մասնակցել քվեարկությանը: Շնորհակալ եմ:

 ԸՆԴՄԻՋՈՒՄ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ԴԱՏԱՐԱՆԻ ՔԱՂԱՔԱՑԻԱԿԱՆ ՊԱԼԱՏԻ ԴԱՏԱՎՈՐԻ ԵՎ ԲԱՐՁՐԱԳՈՒՅՆ ԴԱՏԱԿԱՆ ԽՈՐՀՐԴԻ ԱՆԴԱՄ ԻԸՆՏՐՈՒԹՅԱՆ ՔՎԵԱՐԿՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱՐ

 

Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ձայնը տրվում է հաշվիչ հանձնախմբի նախագահ Նարեկ Բաբայանին՝ քվեարկության արդյունքները ներկայացնելու համար:

 Ն.ԲԱԲԱՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգարժան պարոն փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, Բարձրագույն դատական խորհուրդը Վճռաբեկ դատարանի քաղաքացիական պալատի դատավորի թափուր տեղի համար առաջադրել էր Արթուր Աթաբեկյանի, Արման Օհանյանի և Գուրգեն Մալխասյանի թեկնածությունները: Ազգային ժողովի 107 պատգամավորներից քվեարկությանը մասնակցել են 69-ը: Քվեատուփում առկա էր 69 քվեաթերթիկ, անվավեր քվեաթերթիկներ չեն եղել: Ձայները բաշխվել են հետևյալ կերպ. Արթուր Աղաբեկյան՝ կողմ՝ 69, Արման Օհանյան՝ կողմ՝ 0, Գուրգեն Մալխասյան՝ կողմ՝ 0:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Արթուր Աթաբեկյան:

 Բ.ԲԱԲԱՅԱՆ

-Աթաբեկյան, ներողություն:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհավորում ենք, պարոն Աթաբեկյան:

 ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

 Որոշումն ընդունված է:

Ն.ԲԱԲԱՅԱՆ

-«Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցությունը Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամի պաշտոնում առաջադրել էր Կարեն Թումանյանի թեկնածությունը: Ազգային ժողովի 107 պատգամավորներից քվեարկությանը մասնակցել են 69-ը: Քվեատուփում առկա էր 69 քվեաթերթիկ, անվավեր քվեաթերթիկներ չեն եղել: Ձայները բաշխվել են հետևյալ կերպ. Կարեն Թումանյան՝ կողմ 69, դեմ՝ 0:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհավորում ենք:

 ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Պարոն Բաբայան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը:

Հարգելի պատգամավորներ, Դատական օրենսգրքի համաձայն՝ Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամն Ազգային ժողովի կողմից ընտրվելուց անմիջապես հետո Ազգային ժողովի նիստում հանդիսավոր պայմաններում անհատական կարգով երդվում է, որից հետո Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամն ստորագրում է երդման տեքստը: Համեցեք:

 Կ.ԹՈՒՄԱՆՅԱՆ

-Հարգելի պատգամավորներ, հարգելի փոխխոսնակ, ստանձնելով Բարձրագույն դատական խորհրդի անդամի բարձր պաշտոնը, Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդի առջև երդվում եմ իմ պարտականությունները կատարել Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությանն ու օրենքներին համապատասխան, ապահովել իրավունքի գերակայությունը, երաշխավորել դատարանների և դատավորների անկախությունը: Շնորհակալություն:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Կրկին շնորհավորում ենք:

 ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Հարգելի գործընկերներ, մեր նիստն ավարտվեց:




ԱԺ Նախագահ  |  Պատգամավորներ|  ԱԺ խորհուրդ  |  Հանձնաժողովներ  |  Խմբակցություններ  |  Աշխատակազմ
Օրենսդրություն  |   Նախագծեր  |  Նիստեր  |   Լուրեր  |  Արտաքին հարաբերություններ   |  Գրադարան  |  Ընտրողների հետ կապեր  |  Հղումներ  |  RSS
|   azdararir.am