National Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.amNational Assembly of the Republic of Armenia | Official Web Page | www.parliament.am
HOME | MAIL | SITEMAP
Armenian Russian English French
Արխիվ
26.08.2021

Երկ Երք Չրք Հնգ Ուր Շբթ Կիր
01
02 03 04 05 06 07 08
09 10 11 12 13 14 15
16 17 18 19 20 21 22
23 24 25 26 27 28 29
30 31
 
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎ
ՈՒԹԵՐՈՐԴ ԳՈՒՄԱՐՈՒՄ
ԱՌԱՋԻՆ ՆՍՏԱՇՐՋԱՆ


ՍՂԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ N 12

26 օգոստոսի 2021

Ժամը 11:00

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ է ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀ ԱԼԵՆ ՍԻՄՈՆՅԱՆԸ

 

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Բարի լույս բոլորին։ Խնդրում եմ զբաղեցնել տեղերը, տեղադրել քարտերը և նախապատրաստվել գրանցման։ Գրանցում։ Գրանցվել է 72 պատգամավոր, քվորում ունենք։ Հարգելի գործընկերներ, երեկ մեր... Խնդրեմ, վարման կարգով՝ Աննա Գրիգորյան։

 Ա.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Սիրելի հայրենակիցներ, երեկ զինված ադրբեջանցիները փակել են Գորիս-Կապան միջպետական ճանապարհը և շրջափակման մեջ են թողել մեր հայրենակիցներին։ Իհարկե, ռուս սահմանապահների միջնորդությամբ հնարավոր է եղել մեր հայրենակիցներին դուրս բերել շրջափակումից։ Ուզում եմ հիշեցնել, որ այդ միջպետական ճանապարհը, ինչպես նաև Կապան-Ճակատեն ճանապարհն այս իշխանությունը մեր բոլորի թիկունքում առանձին հուշագրով ստորագրել է և հանձնել է թշնամուն՝ ասելով, որ այդպես են ապահովելու Սյունիքի անվտանգությունը։ Ի վերջո, կարողացա՞ք ապահովել Սյունիքում անվտանգությունը։ Երկու օր է՝ խոսում եք խաղաղությունից։ Ի վերջո, հասկանո՞ւմ եք, որ այսպես խաղաղություն չեն կառուցում։ Պարտության կուսակցությունը չի կարող բերել խաղաղություն, արժանապատիվ խաղաղություն, այլ միայն ազգային նվաստացում։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, երեկ մեր նիստն ընդհատվեց ելույթների փուլում, մտքերի փոխանակության փուլում։ Այժմ ունենք ևս չորս ելույթ, որից հետո կլինեն խմբակցությունների անունից ելույթները և Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի եզրափակիչ ելույթը։ Այժմ ձայնը տրվում է Վիգեն Խաչատրյանին։ Համեցեք, պրն Խաչատրյան, կենտրոնական ամբիոնի մոտ։

 Վ.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Հարգելի վարչապետ, Կառավարության հարգելի անդամներ, Ազգային ժողովի հարգելի նախագահ, նախագահություն, հարգարժան գործընկերներ ու սիրելի ժողովուրդ, ինչ էլ մենք խոսենք, ինչ էլ քննարկենք, մի հարցում մենք պիտի, երևի, համաձայնության գանք։ Տարբեր հարցերի շուրջ և դրանց լուծումների վերաբերյալ մեր մոտեցումները չեն կարող նույնը լինել, բայց մի հարցում մենք կարող ենք համաձայնության գալ, թե ինչ պիտի չանենք։ Այ այստեղ մենք կարող ենք համաձայնության գալ, իսկ հարցերի լուծման վերաբերյալ մեր տարբեր մոտեցումները բնական են, օրինաչափ և նպաստում են առավել արդյունավետ լուծումներ գտնելուն։ Ուզենք թե չուզենք՝ մենք խոսելու ենք պատերազմից, և դա անհրաժեշտ է։ Այստեղ շատ խոսվեց, թե ով մեր տուն պատերազմ բերեց։ Ես կուզենայի ասել՝ ի՞նչը մեր տուն պատերազմ բերեց, որովհետև այլ բան է, երբ խոսում ենք հետևանքներից, պակաս կարևոր չէ խոսել պատճառներից։

Ժամանակին ճակատամարտը հաղթելուց հետո թերևս ամենալուրջ սխալը, որ թույլ է տրվել մեզանում, այն է, որ մենք չենք դրել խաղաղություն ապահովելու խնդիրը, մենք վրիպել ենք այդտեղ և լուրջ բացթողում ունենք։ Ընդգծելով, որ մեր պետության հիմնական հարստությունը և ներուժը մարդն է, մեր անկախ պետականության հիմնադրման առաջին իսկ օրվանից մենք անտեսել ենք այդ մարդու կարողությունների դրսևորման անհրաժեշտ մթնոլորտի ձևավորումը, որի հիմնական օրինաչափությունն է, որ օրենքի առջև բոլորը հավասար են, և մարդը պիտի գործի արդարության ու բարոյականության մթնոլորտում։ Այս դեպքում է, երբ մարդը լավագույնս իրեն դրսևորում է։ Պիտի ընդունենք, որ այս կարևոր սկզբունքները մեր պետության հիմնադրման առաջին իսկ օրվանից անտեսվել են, դեռ ավելին, գնալով այլասերվել են։ Հիմա, եթե մենք ուզում ենք, որ դուրս գանք այդ կարգավիճակից, մենք պիտի սա կարևորենք և հետապնդենք այս խնդիրների լուծումը, այսինքն՝ նման մթնոլորտի ձևավորումը։

Պատերազմը սկսեք մեր դուռը թակել, երբ մենք սկսեցինք այլասերել քաղաքական համակարգը և ոտնահարել ազատ կամքի դրսևորման մարդու իրավունքները։ Դա սկսվեց 1990-1995 թթ., երբ տեղեր էին ազատվում և պատգամավորներ էին ընտրվում։ Մենք այն ժամանակ շրջափակման պայմաններում, պատերազմի պայմաններում, բազմաթիվ պատճառներ կային, աչքերս փակում էինք, թե ինչպես են ընտրությունները տեղի ունենում։ Մենք աչքերս փակում էինք, երբ քաղաքական կոչվող կազմակերպությունները ոտնահարում էին «Կուսակցությունների մասին» օրենքը, արհամարհում էին այդ օրենքի սկզբունքները՝ կուսակցությունից վերածվելով թայֆայի։ Մենք կոպիտ սխալ թույլ տվեցինք, երբ 1995 թ. խորհրդարանական ընտրություններում աչքերս փակեցինք, որ առաջացան արհեստածին կուսակցություններ ու միավորումներ և, ըստ էության, խորհրդարանական անկախ Հայաստանի Ազգային ժողովի առաջին ընտրությունները չբերեցին հասարակական մթնոլորտի համաձայնություն, այլ ծնեցին առճակատում։ Մենք սա չկարևորեցինք, դա մեր սխալն էր, իհարկե։ Սահմանադրության ընդունումը ևս չդարձավ համաձայնության մթնոլորտի հաստատում, այլ ավելի շատ դարձավ պառակտման պատճառ, և շատերն ընկալեցին Սահմանադրությունը որպես իշխանությունը պահելու ձգտում։ Չստացվեց մեզ մոտ այդ համաձայնությունը։ Դրան հետևած նախագահական ընտրություններում առաջացավ խորը առճակատում։ Կողմերը, որոնք մասնակցում էին, ինչպես ընդդիմությունը, այնպես էլ իշխանությունը չկարողացան գալ համաձայնության, ավարտվեց Ազգային ժողով գրոհով։ Այդ օրվանից ևս պատերազմը սկսեց թակել մեր դուռը, որովհետև թշնամին այս ամենին հետևում էր և հասկանում էր, որ սրա վերջն իրենց համար շատ լավ է լինելու։ Մենք դա չկարևորեցինք։ Հետագայում ընդդիմության ճանապարհը փակելու համար Ռոբերտ Քոչարյանը բերվեց Հայաստան։ Սա մենք պետք է ընդունենք, որ անթույլատրելի բան տեղի ունեցավ, որին հաջորդեց պալատական հեղաշրջումը։ Մի գիշերում մեծամասնությունը դարձավ երկրապահ։ Գուրգեն Արսենյանի հետ 1997 թ. հանդիպումը, որ ինքը հիշատակեց, մեր առաջին հանդիպումն էր, մեր ընկերությունը ծնվեց այդ օրը, երբ մարդն ասաց, որ Ռոբերտին Հայաստան բերելով՝ մենք կորցնում ենք օրինական իշխանությունը, Լևոնը թռավ։ Այդպես էլ եղավ։ Այն ժամանակ մենք չէինք հավատում դրան։ Դրան հաջորդեցին անօրինական ընտրությունները՝ ոտնահարելով Սահմանադրությունն ու օրենքները։ Այն ուժերը, որոնք աջակցում էին Ռոբերտ Քոչարյանին, պիտի իրենց մեղավոր զգան դրա համար։ Ես մասնակցում էի այդ ընտրություններին որպես նախագահի թեկնածու ու կոչ էի անում՝ ում ուզում եք ընտրեք, բացի Քոչարյանից, որովհետև անօրինական է։ Չի կարող անօրինական բանը լավ բանի հանգեցնել։ Թվարկեմ շարունակությունը. այլասերման դրսևորումներ, ազդեցության ոլորտներ, ժողովրդի հարստահարում։ Մի խոսքով, նորանկախ հայկական պետությունը բռնազավթվեց մի խումբ մարդկանց կողմից և դադարեց ծառայել հասարակությանը։ Չասե՞նք սրա մասին, չհասկանա՞նք, որ սա անելու բան չէր։ Եվ ի՞նչ ստացվեց արդյունքում։ Հասարակական, տնտեսական, քաղաքական մթնոլորտն այլասերվեց ու քրեականացվեց։ 2018 թ. հեղափոխությունը մարդիկ ցնծությամբ ընդունեցին, որովհետև իրենց հարազատ պետությունն ազատագրվում էր ու ծառայելու է իրենց։ Այնպես չէին մարդիկ գոռում. «Մենք ենք տերը մեր երկրի», որովհետև երկիրը բռնազավթված էր, որովհետև ոմանք ցինիկաբար ասում էին՝ Բաքուն գրավելու համար պետք է Երևանը գրավել ու գրավեցին, ու տեսանք, թե ինչ արեց Բաքուն։ Այ սա Երևանի գրավման արդյունքն էր, որ գլուխ էին գովում, թե եկել ենք, որ Երևանը գրավենք, հետո՝ Բաքուն։ Այսինքն՝ փոխանակ խաղաղության ձգտելու, մենք տարածքներ էինք ուզում գրավել։ Լավ է պատմական արդարության հետևից գնալը, բայց պակաս կարևոր չէ պատմական իրողության հետ հաշվի նստելը, եթե մենք իրատես ենք, եթե մենք մտածում ենք մեր պետության տարածքում ապրող ամեն մի մարդու ու նրա զավակների ապագայի մասին, որովհետև ազգային շահը ոչ այլ ինչ է, քան այդ մարդկանց հավաքական շահը, ուրիշ ոչինչ։ Չի կարող մարդը զոհաբերվել ազգային շահին, չի կարող դա լինել, դա մենք չենք գիտակցում։ Դեռ ավելին, սփյուռքյան համայնքներում գործունեության ոճը տեղափոխվում է Հայաստան։ Հայաստանը համայնք չէ, չի կարող Հայաստանում գործող քաղաքական ուժը սեփական հեռուստատեսություն ունենալ, որովհետև կայլասերվի, չի կարող Հայաստանում գործող քաղաքական կուսակցությունը ֆինանսավորվել արտասահմանից, որովհետև կայլասերվի, չի կարող քաղաքական ուժը Հայաստանում ունենալ սեփական բարեգործություն, սեփական մարզական ընկերություն, կրթական։ Սրանք համազգային արժեքներ են, սփյուռքում հայապահպանման համար դա կարևոր է, մրցակցություն է։ Բայց այստեղ ի՞նչ է, մենք հայապահպանման խնդիր ունե՞նք, մենք հային պահելու խնդիր ունենք։ Ահա այս այլասերումները բերեցին նրան, որ պատերազմը թակեց մեր դուռը։ Հիմա՝ հարց. 2018 թ. Հայաստանի վարչապետին՝ Նիկոլ Փաշինյանին այս դահլիճում ընտրել է «Հանրապետական» կուսակցությունը, ՀՅԴ-ը, «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը։ Եթե այս երեք քաղաքական ուժերը չուզենային, Նիկոլ Փաշինյանը վարչապետ չէր դառնա։ Ինչո՞ւ են ընտրել։ Հարց. Ճի՞շտ են արել։ Արդյո՞ք Նիկոլ Փաշինյանը՝ որպես նոր վարչապետ համաձայնության մթնոլորտի առումով ձեռք մեկնեց. այո, մեկնեց, կոալիցիոն կառավարություն ստեղծվեց, տեսանք, թե ազգային անվտանգությունն ում վստահվեց. մի մարդու, որն ուղղաթիռով Վաչե Հակոբյանին ուղղորդել էր մարզպետ դառնալ։ Ընկերն էր, լավ է, մարդկային ընկերություն է։ Օսիպյանին վստահվեց, մարզպետ նշանակվեց։ Ի՞նչ է, համայնքապետերի հետևի՞ց ընկան։ Մոռացե՞լ ենք, որ Սերժն ասում էր՝ կոռուպցիան քաղցկեղ է մեր հասարակության վրա։ Մոռացել ե՞նք, որ Սերժը բռունցքը խփում, ասում էր՝ ապտակները խեղդում են Հայաստանը։ Մոռացել ե՞նք, որ Սերժն ասում էր՝ համայնքապետեր, այլևս չենք քողարկելու ձեր հանցագործությունները, ասում էր, բայց չէր անում։ Եվ հիմա նոր քաղաքական իշխանությունը, իհարկե, սխալներ ունի, իհարկե, չի կարող վրիպում չունենալ, բայց հարց եմ տալիս՝ այլընտրանքի ձևավորումը ո՞վ էր արգելափակել։

Վերջում։ Ես այստեղ ստացել եմ մի նամակ, ժամանակը չի ներում։ Ինչո՞ւ եմ ես վստահ խոսում։ Անհամեստ եմ ասելու, տասնյակ հազարավոր հետևորդներ ունեմ։ Վերջին իմ ելույթը «Հ1»-ով 2 օր առաջ 90 հազարից ավելի մարդ է դիտել, հազարից ավելի մեկնաբանություններ են եղել, հետևում եմ այդ մեկնաբանություններին։ Մարդկանց մի ստվար հատված, կներեք, ինձ համակրում է և գտնում է, որ ես պիտի վերադառնամ քաղաքականություն։ Վերադարձել եմ ոչ թե նրա համար, որ պառակտվենք, այլ որ միավորվենք։ Եվ, ուրեմն, համակարգված կոռուպցիայի ամենամեծ վնասն այն է, որ հատկապես մեր ազգն ունի առանձնաշնորհ մարդկության գործունեության ցանկացած ոլորտում սերուցք ծնել: Համակարգված կոռուպցիայի պայմաններում այդ սերուցքը մնում է հատակում և վերև բարձրացրած սերուցքը ձեռք է բերում տականքի համբավ, որովհետև սպասարկում է ավազակախմբի։ Այստեղ է ծնվում, որ սրիկայից ավելի վտանգավոր է կրթված սրիկան։ Ես չեմ ուզում, որ մեր հասարակությունն այդպես մտածի։ Ես ուզում եմ, որ սերուցքը վերև բարձրանա և այս առումով ես մի նամակ ունեմ, կներեք պիտի կարդամ ու վերջացնեմ։

«Ազգային ժողովում երկգլխանի վիշապի պոչն է, մի բան է հայտնի ու ակնհայտ, որ պոչը կտրելով՝ սողունին մեծ վնաս չես տա»։ Ուրեմն, ես շատ եմ ուզում, որ մեր ընդդիմությունը դադարի երկգլխանի վիշապին սպասարկել և դառնա այլընտրանք գործող իշխանությանը։ Դա ձեր իրավունքն է, կանեք թե չեք անի՝ ձեր խնդիրն է։ Դուք ուզեք թե չուզեք, շատ օգտակար գործունեություն եք ծավալելու Ազգային ժողովում, որովհետև այս ամբիոնը համար մեկ քաղաքական ամբիոնն է, որովհետև սա օրինական ու լեգիտիմ է և դուք, երբ խոշորացույցի տակ եք առնում իշխանությանը և նշում նաև չարաշահումները, շատ օգտակար գործ եք անում, ապրեք։ Բայց դուք նաև առաքելություն ունեք, կներեք, տարիքս ու քաղաքական կենսագրությունս թույլ է տալիս դա ասել, դուք պիտի այլընտրանք դառնանք, ոչ թե ռևանշիստ։ Եթե դուք այս շանսը չօգտագործեցիք, այլընտրանքը դրսում կձևավորվի, և այս Կառավարության ծրագրի հիմնական նպատակը կլինի մթնոլորտ ստեղծել, որի իշխանությանն այլընտրանք լինի և հինգ տարի հետո մեր ժողովուրդն ընտրելու հնարավորություն ունենա, ու փակվի ռևանշիզմի էջը։ Շնորհակալություն։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Զարուհի Բաթոյան։

 Զ.ԲԱԹՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Մեծարգո վարչապետ, Ազգային ժողովի հարգելի նախագահ, գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, նախ՝ ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել Կառավարությանը ծրագրի նախագիծը մեզ հետ քննարկելու և մեր առաջարկները կազմման փուլում ներառելու համար։

Ծրագիրն օր առաջ պետք է իրականացնել և ինձ համար, ճիշտն ասած, զարմանալի է, երբ ընդդիմադիր գործընկերներից պրն Ղազինյանը պնդում է, որ մենք չպետք է այս քննարկումն իրականացնենք, քանի դեռ կատարվածին, ենթադրում եմ՝ 44-օրյա պատերազմին չի տրվել քաղաքական և քրեական գնահատական։ Պրն Ղազինյանը շատ լավ գիտի, որ երկրի բնականոն կյանքն ապահովելու համար ընտրություններից հետո սովորաբար ձևավորվում է խորհրդարան, Կառավարություն, հաստատվում է Կառավարության ծրագիրը, հետո նաև միջոցառումների ծրագիրը և այլն։ Պատերազմի պատճառներին և հանգամանքներին մենք, անպայման, պետք է անդրադառնանք, բայց առաջարկում եմ դա չկապել Կառավարության ծրագրի հետ, նախ՝ որովհետև քաղաքական գնահատականն, իմ կարծիքով, արդեն տրված է ընտրություններով, և երկրորդ. քրեական գնահատականները կարող են տրվել նաև մեր բնականոն աշխատանքին զուգահեռ։ Միջազգային հանրապետական ինստիտուտի հարցումների հետազոտության կողմից 2021 թ. փետրվարին իրականացված համապետական հետազոտության արդյունքների համաձայն՝ Հայաստանի քաղաքացիների մեծամասնությունը մեր երկրի, ինչպես նաև հենց իրենց ընտանիքների ամենակարևոր խնդիրը տեսնում է սոցիալ-տնտեսական ոլորտում, մասնավորապես, տնտեսության և զբաղվածության։ Ընդ որում, ներկայացված է և՛ քաղաքային, և՛ գյուղական բնակչության տեսակետը։ Նույն հետազոտությունը փաստում է նաև, որ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների ճնշող մեծամասնությունը կարծում է, որ նոյեմբերի 9-ի հայտարարությունից հետո Կառավարության ուշադրության կենտրոնում պետք է լինեն ներքին սոցիալ-տնտեսական խնդիրները և քաղաքական կայունությունը։ Հետազոտությունը տեղադրված է կազմակերպության կայքում, կարող եք ծանոթանալ։ Ինչո՞ւ եմ սա մեջբերում. որպեսզի շեշտեմ, թե որքան տարբեր են մեզ, ձեզ, բոլորիս քվե տված քաղաքացիների կարիքներն ու ակնկալիքներն այս դահլիճում վերջին օրերին կատարվածից կամ քննարկվածից։

Անդրադառնալով սոցիալական ոլորտին, ուզում եմ արձագանքել պրն Ավետիսյանի ելույթին, թե նվազագույն աշխատավարձը բարձրացրել ենք, կենսաթոշակները բարձրացրել ենք, բայց նպաստը չենք բարձրացրել։ Ես ուզում եմ հիշեցնել, որ երբ խոսում ենք շուրջ 90 հազար մարդու նվազագույն կենսաթոշակի բարձրացման մասին, մենք խոսում ենք տարեցների, հաշմանդամություն ունեցող անձանց մասին հիմնականում, որոնք ընդգրկված են նաև նպաստի համակարգում՝ իրենց խոցելիությամբ պայմանավորված։ Մյուս կողմից՝ մենք քայլեր ենք ձեռնարկել նպաստի համակարգում ընդգրկված աշխատունակ քաղաքացիների շրջանում զբաղվածությունը խթանելու և նպաստը որպես ապախթան չօգտագործելու համար։ Մարզերում հատկապես գյուղատնտեսական աշխատանքներում գործատուները հաճախ աշխատուժի ներգրավման խնդիր են ունենում, ամենակարևորը՝ մարդկանց որպես օրինական աշխատող գրանցելու դժվարություն։ Պատճառը նպաստի համակարգից դուրս մնալու քաղաքացիների վախն է։ Եվ այս ամենը որևէ մեկի համար, հատկապես նախկին, ներկա նախարարների և փոխնախարարների համար նորություն չէ։ Խոսքը, իհարկե, սոցիալական ոլորտի մասին է։ Բայց հենց մեր Կառավարությունն է վերացրել այս սահմանափակումները զբաղվածության ծրագրերի բարելավման միջոցով։ Իհարկե, խնդիրներն ամբողջությամբ լուծված չեն, բայց սա ուղերձ է, որ Կառավարության առանցքային սկզբունքներից է աշխատանքի խրախուսումը և քաջալերումը։ Ուստի, այստեղ ևս մենք պարտավոր ենք ինչպես գյուղատնտեսության ոլորտում անել ամեն ինչ, որպեսզի քաղաքացու կախվածությունը նպաստներից և պետական աջակցությունից հասցնենք նվազագույնի, քանի որ, ինչպես առիթ ունեցել եմ՝ նշելու, մենք սովոր չենք մարդկանց դժվարությունները և աղքատությունն օգտագործել նրանց կառավարելու և ձայնից զրկելու համար։

Պրն Ավետիսյան, երբ պնդում եք, որ անասնապահության ծրագիրը նոր չէ և այն իրականցվել է ավելի վաղ, ի՞նչ նկատի ունեք, ա՞յն, որ 2017 թ. նախատեսված է եղել զբաղվածության 50 ծրագիր, որոնք չեն իրականացվել, երբ դուք աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության աշխատակազմի աշխատանքի և զբաղվածության վարչության պետ, այնուհետև նախարարի խորհրդական էիք, թե՞ նկատի ունեք միջազգային կազմակերպությունների կողմից իրականացվող ծրագրերը, որոնք այդպես էլ պետական ծրագիր չդարձան։ Ի տարբերություն դրա՝ աղքատության փուլային հաղթահարման ծրագիրը, որի մասին խոսեց վարչապետը, որում ընդգրկվել է ավելի քան հազար ընտանիք, իրականացվել է միայն նպաստառու անձանց շրջանում։ Այսինքն՝ ծրագիրը հստակ նպատակ և թիրախ է ունեցել՝ այս ընտանիքներին դուրս բերել աղքատությունից, հեռանկարում ունենալով նաև նպաստի համակարգից հրաժարվելը։ Իսկ ծրագրի առաջին վեց ամիսների արդյունքները, պրն վարչապետ, մենք դեռևս 2020 թ. հասցրել ենք ուսումնասիրել հեռախոսային ընտրանքային հարցումների միջոցով։ Հարցվածների 93 տոկոսը, ընդհանուր առմամբ, գոհ է ծրագրից, 56 տոկոսը նշել է, որ այս ծրագրի արդյունքում իրենց եկամուտներն ու սոցիալ-տնտեսական վիճակը որոշ չափով բարելավվել են, 35 տոկոսը նշել է, որ ծրագրի հետևանքով բարելավվել է ընտանիքի սննդի որակը և բազմազանությունը։ Սա կարևոր օրինակ է այն բանի, որ Կառավարությունը ոչ միայն պետք է ֆինանսական աջակցություն տրամադրի, այլև զարգացնի ընտանիքների կարողությունները և հենց այս ձևով նրանց դուրս բերի աղքատությունից և դժվարին իրավիճակից։

Սիրելի հայրենակիցներ, ուրախ եմ արձանագրել, որ Կառավարության սոցիալական աջակցության քաղաքականությունը կառուցված է հենց այս տրամաբանությամբ, ինչը, բնականաբար, անհասկանալի է տարիներ շարունակ ոլորտը ղեկավարած այսօրվա ընդդիմադիր գործիչների համար, քանի որ նրանց համար լավագույն քաղաքացին նրանց ձեռքին նայող և իրենցից կախման մեջ գտնվող քաղաքացին է։ Մենք մերժում ենք այս մոտեցումը, սիրելի հայրենակիցներ, առանց բացառելու ֆինանսական աջակցությունը մենք նախ և առաջ հավատում ենք մարդու ներուժին և պետք է ամեն ինչ անենք այդ ներուժը զարգացնելու, սեփական կարողությունների հանդեպ հավատ ներշնչելու և այդ համոզմունքով սեփական բարեկեցությունը կառուցելու համար։

Ամփոփելով ելույթս, ուզում եմ նախ՝ կարևորել նաև Կառավարության՝ ծառայությունների ընդլայնման և բարելավման հանձնառությունը։ Այո, ֆինանսական աջակցությունը կարևոր է, բայց դրանք միշտ անբավարար են լինելու և չեն կարողանալու ապահովել անձի, հատկապես ամենախոցելի քաղաքացիների կարիքները, եթե հետևողականորեն չավելացնենք սոցիալական և համայնքահենք ծառայությունների ծավալը և չբարելավենք դրանք։ Ծառայությունները պետք է ուղղված լինեն երեխաներին, աշխատող ծնողներին, միայնակ տարեցներին, հաշմանդամություն ունեցող բոլոր անձանց, պատերազմի մասնակիցներին և նրանց ընտանիքների անդամներին, դժվարին իրավիճակում հայտնված մարդկանց և այլն։

Հարգելի գործընկերներ, հարգելի Կառավարություն, այդ մարդիկ չեն կարող սպասել, մինչև որ կլուծվի ղարաբաղյան հակամարտությունը, մինչև որ պարզվեն 44-օրյա պատերազմի հանգամանքները կամ կհանդարտվեն ներխորհրդարանական կրքերը։ Սոցիալական խնդիրները պետք է լուծել այսօր և այդ ուղղությամբ պետք է աշխատել ամեն օր։ Շնորհակալություն։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, ես առաջարկում եմ մենք ժամը 11։30-ի ընդմիջումը չօգտագործենք և շարունակենք նիստը, որպեսզի շուտ ավարտենք։ Այժմ ձայնը տրվում է Ռուստամ Բաքոյանին. համեցեք։

 Ռ.ԲԱՔՈՅԱՆ

-Մեծարգո պրն վարչապետ, մեծարգո պրն նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ուզում եմ անդրադառնալ Կառավարության ծրագրի մարդու իրավունքների պաշտպանության բաժնին, որտեղ Կառավարությունը որպես առաջնահերթություն դիտարկում է մարդու իրավունքների և ազատությունների երաշխավորման և պաշտպանության ինստիտուցիոնալ և համակարգված քաղաքականության շարունակական իրականացումը։ Կառավարության քաղաքականությունն ուղղված է լինելու նաև մարդու իրավունքների պաշտպանության տարբեր ոլորտներում առկա խնդիրներին թիրախային լուծումներ տալուն, այդ թվում՝ ազգային փոքրամասնությունների ոլորտում։ Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ և մի շարք միջազգային պայմանագրերով երաշխավորված է ազգային փոքրամասնությունների իրավունքների պաշտպանությունը։ Ես վստահ եմ, որ այս ոլորտում Կառավարությունը եկող հինգ տարիների ընթացքում իր ուշադրությունն ավելի շատ է հրավիրելու ազգային փոքրամասնություններին, որովհետև մինչ այս, եթե մենք ասում ենք 10, 15, 20 կամ 30 տարի ազգային փոքրամասնություններին ուշադրություն է դարձվել, ապա այո, գուցե դարձվել է ուշադրություն, բայց այդ ուշադրությունը բավարար չի եղել և այն գործիքակազմերը, որոնք կիրառվել են, արդյունավետ չեն եղել և դրա արդյունքում մենք ինքնության պահպանման խնդիր ունենք, և դրա համար ես կարծում եմ մեր Կառավարությունը եկող հինգ տարիների ընթացքում պետք է այս ոլորտում շրջադարձային քայլեր ձեռնարկի և նոր գործիքակազմերով փորձի այս ոլորտը կարգավորել։ Մենք ունենք լեզվի պահպանման, մշակույթի պահպանման, ավանդույթների պահպանման խնդիր և այն մոտեցումները, որոնք մինչ հիմա եղել են, այդ թվում՝ դպրոցներում դասավանդվել է, օրինակ՝ խմբակներով կամ խմբակի տեսքով, լրիվ անարդյունավետ են եղել և ցավով պետք է ասեմ, որ, օրինակ՝ Հայաստանում եզդիական համայնքի թիվը հասնում է 40 հազարի, ապա եզդիերեն լեզվի մասնագետներ հիմա մատերի վրա կարող ենք հաշվել և նույնիսկ հիմա խնդիր ունենք Հանրային ռադիոյում, երբ մասնագետի կարիք ունենք և չենք կարողանում մասնագետով համալրել։ Ես վստահ եմ, որ մեր մոտեցումները լրիվ այլ են լինելու, 180 աստիճան փոխված են լինելու և մենք հինգ տարի հետո տեսանելի արդյունք ենք ունենալու նաև այս ոլորտում։ Կառավարության ծրագիրը մեր խմբակցության կողմից վստահաբար հավանության է արժանացել և, պրն վարչապետ, մենք հավատում ենք ինքներս մեզ, մենք հավատում ենք ձեզ և մենք հավատում ենք մեր Կառավարության ծրագրին, որ հինգ տարի հետո բարձր արդյունավետություն ենք ունենալու։ Մենք գնալու ենք մեր Կառավարության ծրագրի իրականացման հետևից։ Շնորհակալություն։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Վլադիմիր Վարդանյան։

 Վ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Հայաստանի Հանրապետության մեծարգո պրն վարչապետ, Կառավարության հարգարժան անդամներ, Ազգային ժողովի հարգարժան նախագահություն, հարգելի գործընկերներ, սիրելի քաղաքացիներ, Ազգային ժողովի առաջին նստաշրջանը նվիրված է, ըստ էության, երկրի պետական մարմինների ձևավորմանը, քաղաքական մարմինների՝ գործադիրի և օրենսդիրի, և այս նստաշրջանն ավարտվելու է այս փաստաթղթի ընդունմամբ։ Սա ո՛չ իմ, ո՛չ ձեր, Հայաստանի Հանրապետության Կառավարության ծրագիրն է։ Այլ Հայաստանի Հանրապետություն մենք չունենք, այլ Կառավարություն մենք չունենք, այլ ժողովուրդ մենք չունենք։ Սա ժողովրդի ընտրությունն է, սա ժողովրդի կողմից ձևավորված Կառավարությունն է, և այս ծրագիրը ներկայացվել է ձեր դատին։ Բայց ես ուզում եմ մի փոքր խոսել այն բովանդակային քննարկման մասին, որը ծավալվեց վերջին մի քանի օրերի ընթացքում այստեղ։ Այո, այս ծրագիրը կոչված է ապահովել Հայաստանի համար և Արցախի համար անվտանգության անհրաժեշտ միջավայր։ Այո, անվտանգությունը շատ ավելի կարևոր է դարձել մեզ համար։ Գուցե միշտ է եղել կարևոր, բայց մենք այդքան մեծ կարևորություն չենք տվել անվտանգությանը։ Ընդ որում, անվտանգությունը ոչ միայն արտաքին անվտանգությունն է, այլ անվտանգությունը բազմաշերտ է, անվտանգություն ներքին, արտաքին, տնտեսական, բնապահպանական, սահմանադրական, իրավական և այլն։ Գիտեք, ես մտածում էի, որ Կառավարության ծրագրի քննարկումը շատ ավելի բովանդակային կլինի։ Մասնավորապես, երբ անդրադարձանք, օրինակ՝ սահմանադրական բարեփոխումների օրակարգին, ինձ թվում էր, որ, օրինակ՝ մեր գործընկերները Դաշնակցությունից պետք է առնվազն հարցադրումներ ուղղեին՝ կառավարման մոդելի հետ կապված, առանձնահատկությունների հետ կապված, ո՞ր ճանապարհով պետք է ընթանանք։ Բոլորին հայտնի է, որ այդ քաղաքական ուժը երկար տարիներ պայքարել է խորհրդարանական կառավարման հաստատման համար և շատ հետաքրքիր և բովանդակալից կլիներ, եթե ոչ թե հարցերը տրվեին՝ անցյալին ուղղված, այլ ապագային ուղղված, թե ոնց ենք պատկերացնում մեր երկրում սահմանադրական անվտանգության միջավայրի ձևավորումը։ Կառավարության ծրագրում, ըստ էության, նախատեսված է, քարտ բլանշ ասելով՝ մենք ուսումնասիրելու ենք բոլոր մոդելները, վերհանելու ենք բոլոր մարտահրավերները և այդ մարտահրավերների հիման վրա ձևավորելու ենք սահմանադրական անվտանգության այնպիսի համակարգ, որը հարիր կլինի և արդյունավետ կլինի Հայաստանի Հանրապետության համար։ Նման քննարկում, ցավոք, չծավալվեց։

Ընդ որում, ես կուզենայի անդրադառնալ խորհրդարանական կառավարման առանձնահատկություններին։ Բավական երկար, մինչև Կառավարության ծրագրի ներկայացումը, քննարկվում էր նրա մասին, որ յոթերորդ գումարման Ազգային ժողովն իր վերահսկողական գործիքները չի օգտագործել։ Հիմա ես նույն մեղադրանքն ուղղում եմ ձեզ, ութերորդ գումարման Ազգային ժողովի ընդդիմությունը, քննարկելով Ազգային ժողով ներկայացված Կառավարության ծրագիրը, իր վերահսկողական գործիքներից տենց էլ չօգտվեց։ Դուք անընդհատ հարց եք տալիս. գիտեք, լավ բաներ եք գրել, բայց մենք ձեզ չենք հավատում։ Կներեք, ձեզ մանդատ չեն տվել մեզ հավատալու կամ չհավատալու համար։ Դուք այստեղ եք, որպեսզի վերցնեք այս փաստաթուղթը և ասեք՝ գիտեք, դուք գրել եք սա, և մենք վերահսկողություն ենք իրականացնելու այդ բանի նկատմամբ, թե կատարելո՞ւ եք, թե՞ ոչ, որովհետև դա է խորհրդարանական ընդդիմության գործառույթը՝ վերահսկողություն իրականացնել Կառավարության ծրագրի կատարման նկատմամբ։ Եվ ես կուզենայի, որ այդ բովանդակային քննարկումները շատ ավելի արդյունավետ և, իրոք, էությամբ լցված լինեին։ Ինչո՞ւ եմ սա ասում. որովհետև շատ մարդիկ ընդդիմադիր մեր գործընկերներից մոտեցան և ասացին՝ չենք հավատում։ Է, էստեղ հավատալ-չհավատելու տեղ չէ։ Հավատալ-չհավատալու համար ուրիշ տեղ է պետք գնալ, իմ կարծիքով։ Խորհրդարանական կառավարման առանձնահատկությունները, կներեք, հարգելի գործընկերներ, նաև ենթադրում են հետևյալ առանձնահատկությունը։ Գործադիրը ձևավորում է խորհրդարանական մեծամասնությունը, միանշանակ, բայց թե՛ օրենսդիր, թե՛ դատական իշխանությունների ձևավորման հարցում կա մեծ ներառականություն։ Եվ, կներեք, երբ մենք խոսում ենք պատասխանատվության մասին, իշխանությունը և ընդդիմությունն օրենսդիր մակարդակում կրում են հավասար պատասխանատվություն, որովհետև հավասարապես համամասնորեն ձևավորում ենք Ազգային ժողովի մարմինները, որոնք պետք է ծավալեն արդյունավետ գործունեություն։

Այստեղ շատ խոսվեց արտաքին անվտանգության համակարգի մասին, միջազգային իրավունքի մասին։ Ես մի անգամ ասել եմ, որ պրն Վարդևանյանն այստեղ չէ, երևի, ավելի կարևոր գործեր կան, ես ցավով ականատես եմ եղել նրան, թե ինչպես է մահանում միջազգային իրավունքը։ Ես դա ցավով եմ ասել, հիմա դուք դրա վրա չարախնդում եք։ Ինչո՞ւ եք չարախնդում։ Միջազգային իրավունքն այն գործիքներից մեկն է, որը թույլ է տալիս փոքր պետություններին պաշտպանել իրենց շահերը միջազգային հարթակներում։ Եվ առաջին անգամ այս Կառավարության ծրագրի մեջ գրված է հստակ, որ Հայաստանի Հանրապետության Կառավարությունն օգտագործելու է իր տրամադրության ներքո գտնվող միջազգային իրավական բոլոր գործիքակազմերը, որպեսզի հասնի այն արդյունքներին, որոնք անհրաժեշտ են երկրի անվտանգությունը և արտաքին քաղաքական մարտահրավերները սպասարկելու համար։ Սա առաջին անգամ է և պետք է արձանագրվի։

Մյուս հարցը, որ այստեղ անընդհատ շահարկվում է, խաղաղության օրակարգն է։ Ժողովուրդ, ուզում եմ, որ մի հարցի պատասխանեք. էլի. մենք շարունակո՞ւմ ենք մնալ ՄԱԿ-ի անդամ, թե՞ ոչ։ Եթե շարունակում ենք, ուրեմն, պետք է արձանագրենք, որ այնտեղ նախատեսված է հետևյալ պայմանը, որ յուրաքանչյուր պետություն, որը հանդիսանում է խաղաղասեր, կարող է դառնալ ՄԱԿ-ի անդամ։ Մենք, այո, խաղաղության օրակարգով ենք գնում առաջ և մյուս պետություններին էլ պետք է պարտադրենք, որ խաղաղության օրակարգով գնան առաջ։ Ասվածը որևէ եղանակով չի նշանակում, որ մեր պետությունը չպետք է ունենա անհրաժեշտ ինքնիշխան միջոցներ՝ պաշտպանելու իր ինքնիշխան իրավունքները, իր բնակչությունը, իր ժողովրդին, իր տարածքը։ Դա չի նշանակում, որ մենք չպետք է ունենանք հզոր բանակ, դա չի նշանակում, որ մենք չպետք է պաշտպանենք մեր սահմանները, չպետք է պաշտպանենք մեր ազգային շահերը, բայց խաղաղությունը և խաղաղության օրակարգը դեռևս չի նշանակում պարտվողականության օրակարգ։

Կարևոր մի հանգամանք էլ կա։ Բանակի մասին ենք այստեղ խոսում։ Գիտեք, պատերազմն իր բնույթը փոխել է։ Ցավով, թե բարեբախտաբար, պետք է արձանագրենք, որ պատերազմն իր բնույթը փոխել է, դարձել է հեռավար, և պատերազմի և զինված ուժերի հետ կապված մոտեցումները ևս պետք է փոփոխվեն։ Կներեք, այսօր մենք քննարկում ենք միջազգային հարթակներում ինքնավար զենքի, ավտոնոմ զենքի իրավաչափության հարցը։ Ավտոնոմ զենքը զենք է, որն ինքն է որոշում, այսինքն՝ առանց մարդու միջամտության որոշում է, թե որն է թիրախը և ի՞նչ լուծումներ պետք է տալ։ Հիմա կմտածեք, թե գիտական ֆանտաստիկայից է խոսում այս մարդը, կարող է՝ այդպես է, բայց ընդամենը 10 տարի առաջ, երբ ես մի քանի միջազգային գիտաժողովներում լսում էի դրոնների կիրառման հետ կապված հարցերը, ասում էի՝ սրանք անլուրջ գիտաֆանտաստիկ բաներ են։ Կյանքը զարգանում է և մենք պետք է դրան համահունչ շարժվենք, և մեր բարեփոխումները զինված ուժերում ևս պետք է համահունչ լինեն։ Եվ սահմանային վերահսկողությունը ևս պետք է օգտագործվի և իրականացվի համապատասխան միջոցների և գործիքակազմերի օգնությամբ։

Ես կցանկանայի խոսել նաև իրավական անվտանգության հիմնահարցերից։ Պրն Վարդևանյանն այստեղ չէ։ Մեկ անգամ ևս պետք է հիշատակեմ, որ այստեղ չէ, որովհետև երեկ հարց բարձրացրեց, որ Կառավարության նախորդ ծրագրում գրված էր հետևյալը, որ այլընտրանքային խափանման միջոցներ պետք է կիրառվեն։ Շատ շնորհակալություն, պրն Վարդևանյան, որովհետև դուք անդրադարձաք Կառավարության նախորդ ծրագրի այն ծրագրային հատվածին, որն իրագործվել է, որովհետև նոր Քրեական և Քրեական դատավարության օրենսգրքում նախատեսված են այլընտրանքային խափանման միջոցներ, որոնք ուժի մեջ են մտնելու 2022 թ. հուլիսի 1-ից։

Խոսվեց նաև, շատ էր խոսվում պետական դավաճանության մասին։ Այս քաղաքական ուժն է եղել, որ նախորդ խորհրդարանում ուժեղացրել է քրեաիրավական պատասխանատվությունը պետական դավաճանության համար, այն էլ այն աստիճանի ենք բարձրացրել, որ հիմա ուրիշ խնդիր ունենք։ Հիմա, ստացվում է, որ պետական դավաճանությունը շատ ավելի ծանր արարք է, քան ցեղասպանությունը։ Դա պետք է շտկենք, և ես մտածում եմ, որ իրար հետ համատեղ պետք է շտկենք։

Անդրադառնանք նաև այն հարցերին, որոնք վերաբերում են հակակոռուպցիոն դատական համակարգի ձևավորմանը։ Դա չափազանց կարևոր է, մենք պետք է ունենանք կոռուպցիայից զերծ հասարակություն, և դատարանները պետք է լինեն պրոֆեսիոնալ, և մենք չպետք է առաջնորդվենք այն սկզբունքով, որ այս դատարանը լավ որոշում է կայացրել, ուրեմն, ինքը լավն է, այն դատավորը վատ որոշում է կայացրել, նա վատն է։ Ոչ, մենք առաջնորդվում ենք հետևյալ սկզբունքով. կա դատարանի որոշում, եթե այն իրավաչափ է, ապա այն պետք է կատարվի։ Չենք առաջնորդվելու այն սկզբունքով, որ այս դատավորը լավ որոշում է կայացնում, մյուսը՝ վատ։

Շատ հակիրճ պետք է անդրադառնամ ձեր կողմից շատ քննարկվող սահմանադրական արդարադատության և իմ ու ՍԴ-ի աշխատանքային փորձառությանը։ ՍԴ-ում եմ հայտնվել 2003 թ. ապրիլին և ՍԴ-ը կայացրել է այդ ժամանակահատվածի համար իր ամենակարևոր որոշումներից մեկը՝ նախատեսելով ընտրությունների արդյունքներով վստահության հանրաքվեի անցկացումը։ 2004 թ. ապրիլի 12-ին, պաշտպանելով Սահմանադրական դատարանի որոշումը Բաղրամյան փողոցի վրա, ես արժանացա բավականին կոշտ վերաբերմունքի։ Ես ուզում եմ արձանագրել այս ամբիոնից, որ 2021 թ. հունիսի 20-ին, այդուհանդերձ, այդ վստահության հանրաքվեն տեղի ունեցավ, և ամեն ինչ վերականգնվեց իր իրավական վիճակում։ Շնորհակալություն։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, մինչև խմբակցությունների անունից ելույթներին անցնելն առաջարկում եմ քվեարկության դնել առանց ընդմիջման նիստը շարունակելու հարցը։ Խնդրում եմ ուշադիր։

Քվեարկության է դրվում Ազգային ժողովի նիստն առանց ընդհատման մինչև ժամը 13։30 անցկացնելու հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 67

Դեմ՝ 0

Ձեռնպահ՝ 1

Որոշումն ընդունվել է։ Խնդրեմ, պրն Մինասյան. համեցեք։

Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-«Հայաստան» խմբակցությունը չմասնակցեց այս քվեարկությանը։ Խնդրում եմ արձանագրել։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Հա, խնդիր չկա։ Շնորհակալ եմ։ Այժմ ձայնը տրվում է «Պատիվ ունեմ» խմբակցության ղեկավար Արթուր Վանեցյանին։ Համեցեք, պրն Վանեցյան։

 Ա.ՎԱՆԵՑՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, երեկ և այսօր այս դահլիճում տեղի ունեցած, ես կասեի, խայտառակ իրադարձություններն ինձ մղում էին փոխել իմ հիմնական ելույթը և հանդես գալ այլ ելույթով։ Բայց քաջ գիտակցելով, թե որտեղ ենք մենք գտնվում, ինչ ենք քննարկում, որոշեցի չփոխել ելույթս և հանդես գալ այն ելույթով, որը ես նախապատրաստել էի նախօրոք։ Բայց մինչ ելույթիս հիմնական մասին անցնելը չեմ կարող չանդրադառնալ մի քանի իրադարձությունների։

Նախ՝ ամենակարևորը։ Այս գիշեր ԱԱԾ-ը տարածեց մի հաղորդագրություն, որում ասված է, մեջբերում եմ բառացիորեն։ «Օգոստոսի 25-ին ժամը 23։00-ի սահմաններում ադրբեջանական կողմը փակել է Կապան-Գորիս միջպետական ճանապարհի Կարմրաքար-Շուռնուխ հատվածը։ Նշած հատվածում գտնվող տրասնպորտային միջոցները տարհանվել են, աշխատանքներ են իրականացվում ճանապարհը բացելու, մարդկանց և տրանսպորտային միջոցների տեղաշարժի բնականոն աշխատանքը վերականգնելու ուղղությամբ»։

Հասկանո՞ւմ եք, մենք հիմա այստեղ քննարկում ենք Կառավարության ծրագիր, երեկ, առաջին օրն ունենում ենք ինչ-որ բանավեճեր, բանը հասնում է մարտերի, բայց մեր երկրի անվտանգությունը գտնվում է լուրջ սպառնալիքի տակ։ Մեր թշնամի երկիրը փակել է մի ճանապարհ, միջպետական ճանապարհ, և մինչև այս պահը մենք տեղյակ չենք, թե արդյո՞ք Սյունիքը կտրված է Հայաստանի Հանրապետության մնացած մարզերից, թե՞ ոչ։ Պաշպանության նախարարն ասում էր, որ եթե Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխան տարածքն անգամ մեկ սանտիմետր խախտեն, կիրառվելու է ուժ և թշնամին դուրս է շպրտվելու։ Պրն նախարար, խնդրում եմ ձեր մեկնաբանությունն այս հարցով։ Ի վերջո, մեր միջպետական ճանապարհը մեր ինքնիշխան տարա՞ծքն է, թե՞ ոչ։ Եվ կուզեի, որ պրն Նիկոլ Փաշինյանն իր եզրափակիչ ելույթում անդրադառնար այս հարցին և ասեր՝ ի վերջո ի՞նչ փաստաթղթով է կարգավորվում Գորիս-Կապան միջպետական ճանապարհի կարգավիճակը։

Եղան նաև երկու հայտարարություններ, որոնցով մեկը՝ ուղղակի, մյուսը՝ անուղղակի սպարապետ Վազգեն Սարգսյանը մեղադրվեց ծանր հանցագործությունների մեջ։ Մեկը պետական հեղաշրջում իրականացնելն էր, մյուսը՝ հայրենիքի դավաճան լինելը, որովհետև սպարապետ Վազգեն Սարգսյանը եղել է պաշտպանության նախարար, և այդ ժամանակահատվածում անձամբ ես ճանաչում եմ բազմաթիվ մարդկանց, որոնք ազատվել են զինվորական ծառայությունից։ Այսքանով ես ներածական խոսքս կավարտեմ և կանցնեմ իմ հիմնական ելույթին։

Եվ այսպես, Հայաստանի Հանրապետության և Արցախի Հանրապետության սիրելի քաղաքացիներ, հարգելի գործընկերներ, իմ ելույթն ուզում եմ սկսել սկզբունքային երկու հարցերով։ Հարց առաջին. Կառավարության ներկայացված ծրագրում լավ գաղափարներ, ճիշտ մոտեցումներ կա՞ն. պատասխանը շատ պարզ է. իհարկե, կան, և քննարկումը, թե կարող է լինել ավելի լավ ծրագիր, մի տեսակ արհեստական է։ Կարող է լինել մի քիչ ավելի լավը, մի քիչ վատը, կարող է լինել այս կամ այն տարբերություններով, բայց դա էական բան չէր փոխի, որովհետև անմիջապես գալիս է երկրորդ հարցը. կա՞ երաշխիք, որ այս ծրագիրը կատարվելու է, դառնալու է իրականություն։ Իմ կարծիքով՝ ոչ, չկա։ Նման եզրահանգման հիմք են տալիս երկրում այսօր առկա մթնոլորտը և հասարակական տրամադրությունները։ Նման եզրահանգման հիմք է տալիս գործող իշխանությունը, որ ինչքան ուժ ունի, չի հասկանում։ Իշխանական լծակներին այսօր տիրապետողները նման են զրոյական փորձառություն ունեցող այն երեխաներին, որոնց ինչքան էլ ասում ես՝ չի կարելի հոսանքի հետ խաղալ, միևնույնն է՝ ասածդ հասկանում են միայն այն ժամանակ, երբ երկաթե ձողով մտնում են վարդակի մեջ։ Նրանք չեն հասկանում, որ հոսանքը վտանգ է ու չեն լսում «մի արա» հորդորը։ Հետո մի լավ հարված են ստանում ու սկսում սարսափել հոսանքից։ Նույնը մեզ մոտ է։ Ասում ես՝ չի կարելի չբանակցել, չի կարելի բանակցային գործընթացին այդպես անլուրջ ու մեծամիտ վերաբերվել, չեն լսում, հետո լինում է դեպքերի կանխատեսելի ընթացք, ու նրանք ամբողջ կյանքում դառնում են պատերազմից սարսափողներ։ Ասում ես՝ չի կարելի խաղալ գերտերությունների հակասությունների վրա, չի կարելի շանտաժի լեզվով կամ գռեհիկ կերպով վերաբերվել գործընկեր երկրներին, չեն լսում։ Հետո լինում է դեպքերի կանխատեսելի ընթացք ու նրանք դառնում են ինքնուրույն որևէ բան որոշելուց սարսափողներ։ Վախ չունեն միայն նրանք, ովքեր չեն հասկանում։ Բայց անվախ են միայն մինչև առաջին հարվածը։ Այն, ինչ այս օրերին կատարվում է Հայաստանում լրագրողների, պատգամավորների, համայնքապետերի և մյուսների հանդեպ, վախ չունենալու արդյունք է։ Կրկնում եմ՝ վախ չունեն, որովհետև չեն հասկանում, որովհետև դեռ երբեք միջազգային ծանր բանաձևերի, մեր պետական դատական ատյանների և այլ գործիքների հարվածներ չեն զգացել։

Ես երբեք չէի մտածի, որ կրկին կասեմ՝ կանգ առեք։ Ասում եմ, որովհետև տեսնում եմ, թե ինչպես է իշխանությունը գնում և երկիրը տանում դեպի մի նոր ու վտանգավոր ծուղակ։ Այդ ծուղակի էությունը հանրային տրամադրությունների սխալ ընկալումն է և անվերապահ հաղթածի խաբկանք հոգեբանությունը։ Իմ պարտքն է զգուշացնել, որ հանրային տրամադրությունները շատ ավելի խորն են, շատ ավելի ռիսկային, քան ընտրությունների թվային արդյունքները։ Գուցե ձեզ վստահություն է տալիս անընդհատ ասել, թե ժողովուրդը մեզ արդեն գնահատական է տվել, մեզ է ընտրել, մեզ ներել է, մեզ սիրել է և այլն։ Զգուշացնում եմ՝ դա մեծ ծուղակ է։ Կա ծանր, ճնշող մի համոզմունք, որ շատ կարևոր ինչ-որ մի բան այնպես չի գնում։ Իսկ սխալի էությունը հետևյալն է. մենք չենք ուզում, չենք կարողանում, խուսափում ենք հասկանալ տեղի ունեցած աղետի ողջ խորությունը, չհասկանալ ու չընդունել կատարվածի մասշտաբները՝ նշանակում է մեծացնել հաջորդ աղետի հավանականությունը։ Մենք շատ հեշտ ենք ասում 44-օրյա պատերազմ։ Կարծես թե 45-րդ օրվանից կյանքը վերականգնվել է։ Մենք շատ հեշտ ենք ասում հազարավոր զոհեր, հարյուրավոր գերիներ, անհայտ կորածներ, մենք շատ հեշտ ենք ասում Արցախի Հանրապետության 75 տոկոսի կորուստ, մենք շատ հեշտ ենք ասում անվտանգային նոր մարտահրավերներ և այլն։ Ամենամեծ վտանգը նրանում է, որ նոյեմբերի 10-ից հետո Հայաստանում չի եղել խորքային քննարկում և խորքային ըմբռնում տեղի ունեցածի ծավալների պատմական նշանակության վերաբերյալ։ Մեր երկրի, մեր ժողովրդի կյանքում տեղի են ունեցել պատմական աղետալի փոփոխություններ և ծառացել են նոր, սուր մարտահրավերներ։ Շատ բան է փոխվել, ու դրանց դիմակայելու համար, կարծում եմ՝ անհրաժեշտ է հասկանալ կատարվածի մասշտաբները, սառը հաշվարկել առաջիկա ռիսկերը, գրագետ քայլերով գնալ դեպի ջարդված պետականության վերականգնում։ Մնացածը, կներեք, ժամավաճառություն է, ինչն էլ հենց կազմում է այս ծրագրի մեծ մասը։

Այսօր Հայաստանն ունի մեկ հիմնական խնդիր՝ ապահովել մեր և Արցախի անվտանգությունը, մեր պետության և ժողովրդի բոլոր ռեսուրսները պետք է դրվեն այս խնդրի լուծմանը, դա պետք է արվի բոլոր միջոցներով, դաշնակիցների հետ, հակառակորդի հետ բանակցությունների միջոցով, զինուժի, համագործակցության նոր գաղափարների միջոցով։ Բայց թիվ մեկ խնդիրը սա է, ու մենք սա պետք է լուծենք։ Մենք չպետք է վախենանք միջազգային հանրության հետ նոր գաղափարներով խոսելուց, մենք չպետք է վախենանք դաշնակիցների հետ նոր գաղափարներ քննարկելուց, մենք չպետք է վախենանք ոչ բարյացակամ հարևանների հետ դժվար խոսակցությունից, նաև ոչ ասելուց։ Ընդհանրապես, մենք չպետք է վախենանք, բայց ոչ թե չվախենանք չհասկանալու պատճառով։

Այս համատեքստում ես ձևակերպել էի երեք հարց և ակնկալում էի հիմնական զեկուցողի պատասխանները լսել։ Ուղղակի ժամանակի սղության պատճառով հարցերս կփոխանցեմ գրավոր և կանցնեմ ելույթիս եզրափակիչ փուլին։

Հարգելի գործընկերներ, սիրելի քաղաքացիներ, ես վստահ եմ և համոզված եմ, որ առաջիկա տարիների համար չափազանց կարևոր խնդիր է հայկական աշխարհի միասնականության վերականգնումը։ Նոյեմբերի 9-ին ձեր ստորագրած ամոթալի փաստաթուղթը մեծ փլուզումներ է առաջացրել հայկական աշխարհում։ Արցախը միշտ եղել է մեր միասնականության և ազգային ինքնագիտակցության առանցքներից մեկը։ Ես հասկանում եմ, որ շատ դժվար է համախմբվել պարտության և կորստի շուրջ։ Այսօր Արցախն իրեն լքված է զգում, սփյուռքը՝ օտարված, Հայաստանը՝ մոլորված, չկան այն առանցքները, գաղափարական և ազգային նպատակները, որոնք դարձյալ մեզ կդարձնեն եռամիասնություն, կդարձնեն ուժեղ միասնական ազգ, կվերականգնեն մեր ազգային արժանապատվությունը։ Այստեղ պետք է գրագետ, դժվար ու համառ աշխատանք ու այդ դեպքում մենք, անպայման, կունենանք հաջողություն։ Ինչո՞ւ եմ ես սա այսքան կարևորում. որովհետև հենց որ մենք կարողացանք վերականգնել մեր եռամիասնությունը, մեր ազգային միասնականությունը և արժանապատվությունը, մենք շատ ավելի հեշտ կկարողանանք բանակցել մեր դաշնակիցների հետ և շատ ավելի հեշտ կկարողանանք խաղաղություն հաստատել մեր անմիջական հարևանների հետ։ Իսկ դա պետք է սկսել հասարակական համերաշխություն ապահովելով, մի բան, որ երեկ և այսօր գործող իշխանությունները հաջողությամբ տապալեցին այս դահլիճում։

Եվ վերջում՝ երկու խորհուրդ. կանանց վրա պետք չէ զորք ուղարկել։ Ընդհանրապես պառլամենտում պետք չէ զորքով հարցեր լուծել։ Դա մի օր կհանգեցնի «պահակախումբը հոգնել է, քնել է ուզում» հայտնի պատմական ձևակերպմանը։ Կամ, եթե ուզում եք, ձեր գործն է, շարունակեք նույն ոգով, չէ՞ որ դուք անվախ եք, երևի, որովհետև չեք հասկանում։ Շնորհակալություն։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Պրն Վանեցյան, այնուամենայնիվ, ենթադրաբար՝ որպես ոչ զրոյական փորձ ունեցող սպա կարծում եմ, որ հայտարարություն անելուց առաջ պետք է մի քիչ ուշադիր լինեք, Սյունիքը կտրված չէ։ Ինչ վերաբերում է մատնանշված իրավիճակին, վստահ եմ, որ Հայաստանի Հանրապետության վարչապետն իր եզրափակիչ ելույթում դրան կանդրադառնա։

Այժմ ձայնը տրվում է «Հայաստան» խմբակցության ղեկավար Սեյրան Օհանյանին։ Համեցեք, պրն Օհանյան:

 Ս.ՕՀԱՆՅԱՆ

-Սիրելի հայրենակիցներ, հարգելի գործընկերներ, օգտվելով առիթից նախ ես նույնպես ներողություն եմ խնդրում մեր ժողովրդից ութերորդ գումարման Ազգային ժողովում այս մի քանի օրվա ստեղծված իրավիճակի համար։ Նաև այդ ներողությունը ես խնդրում եմ իմ բոլոր գործընկերների կողմից։ Կարծում եմ, որ այստեղ պատճառներն ի սկզբանե խորքային են։ Նախ՝ պատերազմից հետո ստեղծված իրավիճակն է ու պարտվողական քայլերի շարունակականությունը, այս վերջին տարիներին և նախընտրական ժամանակահատվածում ատելության, մուրճ ճոճելու, վախեցնելու քայլերն ու ղեկավարության ոչ վայել արտահայտությունները, ասենք՝ դրանց էս եմ անելու և այլն, Ազգային ժողովը յուրահատուկ ռազմական ռեժիմի վերածելու ու կողմնակալ մոտեցումները, ի վերջո, նաև ոչ ընդունելի շատ մեղմ լինելու, «գլուխ ջարդելու» և արա-ով խոսելով բախում հրահրելը, նաև արտահայտված մանավանդ վերջին բախման ժամանակ տեսարանի վերածելու և անվտանգության աշխատողների շատ դանդաղ վարքագիծը, որը գտնում եմ, որ ամբողջական քրեաիրավական գնահատականի պետք է դրվի։

Հարգելի հայրենակիցներ, մեզանից ոչ մեկը ո՛չ առանձնահատուկ դիրքի, ո՛չ կայանալու, ո՛չ նաև ավելորդ գովասանքի կարիք չունի։ Անձամբ ես ավելորդ գովասանքի կարիք չունեմ։ Անկախ ամեն ինչից, մարդկային արժանապատվությունն է անձի ամենակարևոր սեփականությունը. և մեզանից յուրաքանչյուրը ճանապարհ անցած, կայացած անձնավորություն է իր մտածելակերպով, տեսակետներով և կարծիք արտահայտելու իր ոճով, ձևով ինքնուրույն է։ Նաև այս ամբողջ խոսքը վերաբերում է մեր խմբակցությանը և խմբակցության կարգապահության մասին միայն կարող ենք խոսել մենք և ավելորդ դասեր տալու կարիք չկա, որովհետև խմբակցության ներսում մեր համախմբվածության հարցը մենք ինքներս ենք լուծում և թույլ չենք տա, որպեսզի մեր արժանապատվությունը ոտնահարվի ու ես պահանջում եմ, որպեսզի այս բոլոր գործընթացները, այս իրավիճակը քննարկման առարկա դառնան Ազգային ժողովի խորհրդի արտահերթ նիստում։

Կառավարության ծրագրի վերաբերյալ իմ գործընկերներն իրենց մասնագիտական գնահատականը տվեցին։ Որքան էլ մեզ քննադատեք, որ կառուցողական չենք, կարծում եմ, այնուամենայնիվ, և՛ Ազգային ժողովի մարմինների ձևավորման ընթացքում և՛ այս քննարկումների ժամանակ էլ մենք ստիպում ենք բանավիճել, ոլորտային համեմատություններ անել, քննադատել, ներկայացնում ենք փաստաթղթերի թերությունները, առաջարկություններ անում։ Կընդունվի թե՞ չէ՝ ձեր գործն է, բայց միևնույն ժամանակ ես նաև հետևյալ տեսարանին և հետևյալ իրավիճակին եմ ականատես, որ քաղաքական մեծամասնության ելույթների մեջ որևէ մի ինքնաքննադատության, քննադատության և իրավիճակի հստակ գնահատականի ելույթներ չեղան։ Այսինքն՝ այնպես է ստացվում, որ ինչ կբերի Կառավարությունը, այստեղ մենք կքվեարկենք։ Իհարկե, դա այդպես է, դուք եք քվեարկողը, բայց, այնուամենայնիվ, ես գտնում եմ, որ հենց մեկ անձի կամ մեկ քաղաքական ուժի մեծամասնական իշխանությունն է, որ անչափ վտանգավոր է, մանավանդ խորհրդարանական ղեկավարման ժամանակ։ Այնուամենայնիվ, ես պետք է փաստեմ հետևյալը, որ ծրագիրը ոչ ամբողջությամբ չի համապատասխանում պետության խնդիրներին։ Մանավանդ ռիսկերի, վտանգների և ծրագրերի բովանդակության այդ անհամապատասխանությունը հիմնական և գլխավոր թերությունն է։ Այդ ծրագիրն ուզում է տպավորություն ստեղծել, թե նախորդ երեք տարիներին, նախորդ մեկ տարում մեր երկրում ոչինչ չի եղել, չեն փոխվել մեր պետության սահմանները, տարածաշրջանում մեր պետության կշիռը, չի զոհվել մի ողջ սերունդ, չի եղել պարտություն, չեն առաջացել ահռելի անորոշություններ մեր երկրի համար։ Այս իրողությունը դուք պետք է քաջ գիտակցեք և հասկանաք, որ դրա պատասխանատվությունը, իհարկե, այսօրվա քաղաքական իշխանությունն է կրում։ Չկա ռազմաքաղաքական իրավիճակի հստակ գնահատական, անվտանգության միջավայրի փխրունությունը և սպառնալիքները, սպառնալիքների ուժգնացող վիճակը, տարածաշրջանային դերակատարների, հատկապես Թուրքիայի՝ Հարավային Կովկաս մտնելը չի ստիպել պաշտպանական ռազմավարական վերանայում կատարել և արդեն կազմված վիճակում ունենալ զինված ուժերի զարգացման կամ բարեփոխումների պլան, այլ հույսներս դրել ենք, ես նկատի ունեմ՝ նաև ծրագրի հավելումով, քննիչ հանձնաժողովի վրա։ Իսկ այդ խնդիրներն ամբողջությամբ պետական կառույցները պետք է իրականացնեն։ Իսկ, ասենք՝ ծառայության ժամկետի նվազեցումը ես գտնում եմ, որ ոչ ժամանակին և նաև պոպուլիստական քայլ է։ Պետական կառույցները պետք է հատուկ գնահատական տան և՛ Ադրբեջանին, և՛ Թուրքային, և՛ տարածաշրջանին։ Ծրագիրը չի համապատասխանում Հայաստանի և Արցախի առաջ կանգնած և ահագնացող անորոշություններին։ Մենք, իհարկե, մերժում ենք պարտվողի հոգեբանությունը, Ադրբեջանի հետ ժամանակավրեպ և առանց հիմքերի խաղաղության խաբկանքի մեջ մտնելը։ Իհարկե, կողմ ենք տարանցիկ դերակատարության հետ։ Այն առաջին անգամ այստեղ չէ, որ հնչում է, բայց միայն մեր ազգային ու պետական շահից բխած խելամիտ լուծումներով։ Այս պահին ճանապարհների ապաշրջափակումը Հայաստանի և Արցախի համար բերելու է խորը շրջափակման, ինչպես մենք տեսնում ենք, թե ժամանակավրեպ ռազմավարական կետերը, ճանապարհներն Ադրբեջանին հանձնելն ինչպիսի իրավիճակ է բերում այսօր նույն Կապանում։ Մենք համարձակ և հետևողական քայլերով կողմ ենք թուրք-ադրբեջանական վարձկան ահաբեկչական ագրեսիայի և հայ ժողովրդին պատճառած կորուստների միջազգային ճանաչմանը։ Միգուցե դուք էլ դեմ չեք դրան, բայց այդ ամենն ակնհայտ վառ չի արտահայտվում ձեր գործողություններում ո՛չ երկրի ներսում, ո՛չ դրսում։ Արտաքին քաղաքականության ձախողումը, այնուամենայնիվ, մենք տեսնում ենք բանակցային ռեսուրսները ժամանակին չուսումնասիրելու և Հայաստանի և Արցախի նախագահներից, արտաքին գործերի նախարարներից տեղեկություններ չստանալու և սեփական կետից սկսելու մեջ։

Հարգելի հայրենակիցներ, օգտվելով առիթից, ես անդրադառնամ մեկ բանի։ Ուզում եմ մեկ խորհուրդ տալ, քանի որ դա վերաբերում է ոչ թե միայն այս իշխանությանը, այլև մեր ժողովրդին։ Անվտանգության թեմաներով չի կարելի այդքան շատ լոզունգներով խոսել։ Հնչած ձևակերպումները, խոսքերն առաջին հայացքից կարող են հաճելի և գեղեցիկ թվալ, բայց ազգային և միջազգային երաշխիքների համար խիստ վտանգավոր են։

Բանակի վերաբերյալ շատ հարցադրումներ եղան։ Անկեղծ ասած, օգոստոսի 2-ից ես համբերատար նստած, շատ դեպքերում՝ նաև մենակ, լսել եմ բոլոր այն քննադատությունները, հարցադրումները, որ դուք կատարել եք, նաև վիրավորական խոսքերը շատ դեպքերում լսել եմ և ինձ մոտ այնպիսի տպավորություն է ստեղծվել, որ ոչ թե մենք ընդդիմություն ենք, այլ ես եմ պաշտպանության նախարարը և դուք ընդդիմությունն եք։ Ես կարծում եմ, որ այդ կաղապարված վիճակից պետք է դուրս գալ: Այս անտեղի խոսակցություններով ամենամեծ հարվածը բանակի իմիջին դուք եք հասցնում։

Այսինքն՝ դուք ձեզ այս երկրի կառավարական քաղաքական ղեկավարություն չեք զգում։ Մեր բանակը բոլոր ղեկավարների օրոք զարգացել է, բայց խոսում են մարդիկ, որոնք բանակից շատ հեռու են։ Ես չեմ մտնում ձեզանից որևէ մեկի մասնագիտական կարողությունների մեջ, և հավատացեք, որ երբ խոսքը գնում է բանակի մասին, ես ավելի շատ կարող եմ և՛ թերություններ ասել, և՛ նաև ասել այն դրական կողմերը, որ եղել են։ Բոլոր նախարարների ժամանակ էլ բանակը զարգացել է, և բոլորի ժամանակ էլ մենք ունեցել ենք թերություններ։ Եվ եթե հնարավորություն լինի՝ քննարկում կազմակերպելու, իսկ ես պահանջում եմ ոչ թե ինչ-որ Գլխավոր շտաբի պետի տեղակալի, այլ նույն պաշտպանության նախարարությունում քննարկում կազմակերպելու և, հաշվի առնելով գաղտնիությունը, այդ ամեն ինչը բարձրաձայնելու համար։ Եվ բոլորի ժամանակ էլ եղել են թերություններ։ Խոսում ենք դավաճանության մասին, ես առաջին հերթին պաշտպանում եմ այսօրվա պաշտպանության նախարար Արշակ Կարապետյանին, որովհետև այդ թերությունները եղել են և այսօր էլ կան։ Մենք անհաշտ պայքար ենք մղել այդ ամենի դեմ, կոռուպցիոն ռիսկերի դեմ։ Նույն այսօրվա նախարարն էլ բացահայտում է սննդի բացթողումները: Նաև բացահայտում են, որ բանակից ազատում են։ Եթե խոսում ենք, պետք է փաստեր լինեն։ Եվ եթե խոսում ենք, ասենք՝ դավաճանության մասին, այստեղ ոչ միայն նախարարն է, փոխնախարարներ են եղել, մյուս փոխնախարարներն են եղել, որոնց ժամանակ այդ թերությունները եղել են և այսօր էլ կան։ Պետության մեջ այսօր չկա՞ն կոռուպցիոն ռիսկեր. իհարկե, կան և պետք չէ դավաճան անվանել այն մարդկանց, որովհետև դուք ասում եք՝ այն նախարարների օրոք… Այո, իմ ժամանակ եղել են թերություններ, ես չեմ խորշում դրա մասին խոսել և այդ թերություններն այսօր էլ կան։ Եվ, ի՞նչ է, դուք ուզում եք, որ ես դրա համար ես ծափահարե՞մ՝ այդ վիրավորանքների, արա-ով խոսելու։ Ի վերջո, նաև մենք կարող ենք նույն Հայկ Սարգսյանի հետ զրուցել առանձին և հասկանալ։ Եվ այս ամեն ինչն այս տեսարանի վերածելը ոչ թե չգիտեմ ինչ-որ հատուկ խփելու մտադրություն է ունեցել, այդ վրդովմունքի մտադրություն է ունեցել և ոչ թե, ասենք՝ եթե զենք լիներ, զենք կիրառելու։ Ես ուզում եմ ասել հետևյալը. ես զենք ունեմ։ Ի միջի այլոց, ասում եմ, որ նվիրված զենքեր ունեմ, կարող են գալ և ստուգել դրանց պահպանման իրավիճակը, բայց մի անձնավորություն, որը մարդկային և, չգիտեմ, նաև մտերիմ հարաբերությունները մեկ վայրկյանում փողոցային կանացի բամբասանքի է վերածում, ես նրա հետ խոսելու բան չունեմ։ Կներեք, ես իմ խոսքն եմ ասում, ես վիրավորական ոչ մի բան չասացի։

Ծրագրի հետ կապված, հարգելի հայրենակիցներ, հաշվի առնելով… Ես լսել եմ այս օրերին, 23 օր լսել եմ ձեր ասած բոլոր գնահատականները։ Ծրագրի հետ կապված, քանի որ մեր ընկերներն այդ գնահատականը տվեցին և հաշվի առնելով դիտողությունները և ծրագրի մեջ բավականին թերի ուղղությունները, «Հայաստան» դաշինքը կարծում է, որ միևնույնն է՝ ծրագիրը դուք ընդունելու եք, մենք այդ ծրագրի քվեարկությանը չենք մասնակցի։ Շնորհակալություն։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պրն Օհանյան։ «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության անունից ելույթ կունենա խմբակցության ղեկավար Հայկ Կոնջորյանը։

 Հ.ԿՈՆՋՈՐՅԱՆ

-Մեծարգո պրն վարչապետ, Ազգային ժողովի մեծարգո նախագահ, հարգելի գործընկերներ, ես ցանկանում եմ անձամբ իմ և «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության անունից ևս ներողություն խնդրել վերջին մի քանի օրերին այս դահլիճում տեղի ունեցած անընդունելի միջադեպերի կապակցությամբ և հույս հայտնել, որ մենք այսուհետ հնարավորինս կկանխենք նման միջադեպերը։ Պրն Օհանյան, ես ձեզ ասելիք ունեմ, խնդրում եմ սպասեք։ Համեցեք, որովհետև իմ խոսքի մի մասը նաև ուղղված է ձեզ, և ես կարծում եմ, որ խորհրդարանական մշակույթի և էթիկայի տրամաբանությունը հուշում է, որ մենք կարողանանք միմյանց լսել։ Պրն Օհանյան, հիշում եք, որ առաջին անգամ, երբ ես խմբակցության անունից ելույթ ունեցա և, արդեն կանխորոշելով ձեր խմբակցության որոշ գործընկերների կողմից որոշակի ագրեսիվ պահվածքը, ես ձեզ դիմեցի և ասացի՝ պրն Օհանյան, քաղաքականությունը պատերազմ չէ և այստեղ մենք, եթե անգամ կրակում ենք իրար վրա պատկերավոր, ապա այստեղ զենքը խոսքն է, որով իրար պետք է փորձենք խոցել բովանդակության տեսանկյունից։ Եվ ցավով պետք է արձանագրեմ, պրն Օհանյան, որ երեկ դուք, փաստորեն, խրամատավորվեցիք՝ ձեր աթոռին նստած և շիշ նետեցիք Ազգային ժողովի ամբիոնից խոսող Ազգային ժողովի պատգամավորի ուղղությամբ։ Դուք ասում եք, որ այս ամբողջ ընթացքում անվրդով նստած լսել եք։ Անվրդովը ես եմ լսել, դուք անվրդով չեք եղել, պրն Օհանյան, ամենայն հարգանքով, մի քանի միջադեպ եղել է։ Գիտեք, պրն Օհանյան, այս աթոռները, որոնց վրա մենք նստած ենք, բոլորը ժամանակավոր են, բայց նույնականացված են մեր անձերով։ Դուք ունեք ձեր աթոռը, ես ունեմ իմ աթոռը։ Միակ հատվածն այս դահլիճում, որ անհատականացված չէ, այս ամբիոնն է։ Այս ամբիոնը Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդի և ժողովրդավարության հավաքական հրապարակն է և որևէ մեկը, երբ այս ամբիոնի մոտ կանգնած խոսում է, նա խոսում է ժողովրդի անունից, և որևէ ոտնձգություն այս ամբիոնի մոտ կանգնած պատգամավորի ուղղությամբ ոտնձգություն է ոչ թե տվյալ պատգամավորի կամ խմբակցության, այլ ոտնձգություն է ժողովրդի նկատմամբ։ Երբ երեկ դուք շշով խփեցիք, դուք չխփեցիք Հայկ Սարգսյանին, դուք խփեցիք Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդին։ Մեր գործընկերներից շատերն անընդհատ խոսում են 2008 թ. մարտի 1-ի մասին.... Ոչ, ձեր հատվածը կա և կա նաև մնացյալ հատվածը, որը ձեր խմբակցությանը ևս վերաբերում է։ Եվ դուք, պրն Օհանյան, այս ամբիոնին հարվածելով, ևս մեկ անգամ ցույց տվեցիք ձեր քաղաքական ինքնությունը, որը հիմնված է եղել ժողովրդին խփելու տրամաբանության վրա։ Եվ սա է ձեր պահվածքի քաղաքական գնահատականը։ Եվ դուք ոչ միայն խփում եք, պատեհ պահին դուք նաև լքում եք դաշտը, ինչպես այժմ դուք դա արեցիք։ Եվ երեկ Սեյրան Օհանյանի պահվածքն ամենապերճախոս պատասխանն էր իրենց իսկ խմբակցության այն պատգամավորների դժգոհություններին, թե ինչու է ուժեղացվել Ազգային ժողովի անվտանգությունը, որովհետև այստեղ մարդիկ, մասնավորապես, խմբակցության ղեկավարը խրամատավորվել է և խփում է ժողովրդի այս ժողովրդավարության ամբիոնին։ Եվ, ինչպես պրն Քոչարյանը դիպուկ շեշտեց, եթե շշի փոխարեն, օրինակ՝ ատրճանակ լիներ, մենք ինչի՞ էինք ականատես լինելու։

Ես չեմ կարող չանդրադառնալ օգոստոսի 2-ից այս դահլիճում սկիզբ առած մի քննարկման և չփորձել համապարփակ պատասխան տալ ընդդիմադիր խմբակցությունների այն հնչող մեղադրանքներին, որոնք ամփոփված են հիմնականում հետևյալ մեղադրանքների մեջ։ Ասում են՝ դուք դավաճան եք, դուք հողատու եք, դուք կապիտուլյանտ եք։ Հիմա ես, հարգելի գործընկերներ «Հայաստան» դաշինքի, որոնք այստեղ չեն և «Պատիվ ունեմ» դաշինքի, թույլ տվեք հիմնավորել, թե ինչպես եք դուք հողատու, դավաճան և կապիտուլյանտ։

Նախ, հարգելի գործընկերներ, 20 տարի շարունակ ձեր ղեկավարները գնացել են միջնորդներին, միջազգային հանրությանը, Ադրբեջանին խոստացել են, որ տալու են հողերը, եկել են, Հայաստանում ասել են՝ ոչ մի թիզ հող, և սրանով ձեր ղեկավարները 20 տարի Հայաստանը ներքաշել են մի մեծ աշխարհաքաղաքական ավանտյուրայի մեջ և սեփական քաղաքականությունը թե՛ ներսում, թե՛ դրսում կառուցել են ստի վրա։ Ես փորձում էի հասկանալ՝ լավ, ո՞րն է եղել սրա մոտիվը, ինչո՞ւ են Ռոբերտ Քոչարյանը և Սերժ Սարգսյանը 20 տարի շարունակ խաբել ոչ միայն սեփական ժողովրդին, այլև միջազգային հանրությանը և ես հասկացա շատ պարզ բացատրությունը. սեփական իշխանության պահպանման համար։ Ինչո՞ւ. որովհետև, եթե նրանք գնային և միջազգային հանրությանը, միջնորդներին ու Ադրբեջանին ասեին՝ մենք հողերը չենք տալու, ապա Ադրբեջանը կսկսեր պատերազմ և դրա հետևանքով դուք կկորցնեիք իշխանությունը։ Եթե դուք գայիք Հայաստան և ժողովրդին ասեիք՝ սիրելի ժողովուրդ, մենք հողերը տալու ենք, ժողովուրդը ոտքի կկանգներ, և դուք նորից կկորցնեիք իշխանությունը։ Հետևաբար` ձեր իշխանությունը՝ Ռոբերտ Քոչարյանը և Սերժ Սարգսյանը Հայաստանը ներքաշել են աշխարհաքաղաքական մի մեծ ավանտյուրայի մեջ սեփական իշխանությունը երկարաձգելու համար և արդյունքում զրկվել են ինչպես արտաքին, այնպես էլ ներքին լեգիտիմությունից։ Դավաճանությո՞ւն է արդյոք սա. այո, դավաճանություն է, որովհետև այդ 20-ամյա դավաճանությունը պետք է մի օր պայթեր, այս աշխարհաքաղաքական ավանտյուրան պետք է պայթեր, և այն պայթեց 2020 թ.։

Հաջորդը՝ հողատու։ 2016 թ. ապրիլյան պատերազմից հետո, երբ Սերժ Սարգսյանն իր արտաքին այցերից մեկից վերադառնում էր, պրն Վանեցյանն ասում է, որ իրեն ցույց չտամ, բայց ձեզ հետ, կարծում եմ՝ Սերժ Սարգսյանն ուղղակիորեն կապ ունի ձեր խմբակցության հետ, բայց, ի պատիվ ձեզ, պրն Վանեցյան, դուք գոնե կարողացաք մնալ և լսել ինձ։ Երբ Սերժ Սարգսյանը վերադառնում էր Հայաստան, ինքնաթիռի մեջ մի հարցազրույց տվեց, որտեղ նա ուղղակիորեն ասաց հետևյալը։ Նա ասաց՝ այդ 800 հեկտար տարածքը, որը մենք կորցրել ենք ապրիլյան պատերազմի արդյունքում, ռազմավարական և մարտավարական տեսանկյունից ոչ մի նշանակություն չունի։ Այսինքն՝ Սերժ Սարգսյանն ասաց, հարգելի գործընկերներ, որ նաև ձեր կողմից մատնանշվող հայրենիքի 800 հեկտար տարածքը մարտավարական և ռազմավարական տեսանկյունից ոչ մի նշանակություն չունի։ Փաստորեն, Սերժ Սարգսյանը հայտարարեց, որ հայրենիքի ինչ-որ տարածք նշանակություն չունի, որը նշանակում է, որ հիպոթետիկ հայրենիքը նշանակություն չունի և այդ ժամանակ, ի դեպ, Գեղամ Մանուկյանը, որ հիմա այստեղ չէ, այդ ինքնաթիռում սիրատոչոր հայացքով որպես լրագրող նայում էր Սերժ Սարգսյանի ճակատին, և ես մտածում եմ, որ այդ պահին գուցե նա դաշնակցական երգ կերգեր՝ ի պատասխան նրա, որ հայրենիքը մարտավարական և ռազմավարական նշանակություն չունի, բայց Գեղամ Մանուկյանը, պարզապես, ակնոցն ուղղեց և շարունակեց ուշադիր լսել Սերժ Սարգսյանին։ Ի՞նչ է արել Սերժ Սարգսյանն իր այդ հայտարարությամբ։ Նա, փաստացի, արձանագրել է, որ հայրենիքը ռազմավարական և մարտավարական նշանակություն չունի։ Հետևաբար՝ հողատո՞ւ է արդյոք Սերժ Սարգսյանը, այո, հողատու է Սերժ Սարգսյանը։ Ավելին, Սերժ Սարգսյանը նաև դրանով ուղերձ է հղել Ադրբեջանին, որ դուք, փաստորեն, կարող եք հետագայում ևս ուժի կիրառմամբ գրավել տարածքներ, և դա կարող է դիտարկվել մարտավարական կամ ռազմավարական իմաստով ոչ կարևոր։

Հաջորդը՝ կապիտուլյանտի մասին։ Դուք ասում եք՝ նոյեմբերի 9-ի փաստաթուղթը կապիտուլյացիոն ակտ է։ Դուք այդ համաձայնագրին օժտում եք վատ փաստաթղթի ամենագերադրական աստիճան, որը նշանակում է, որ դուք ոչ մի կոմպրոմիս չեք կարող ունենալ այդ փաստաթղթի հետ։ Սա ուղղակիորեն նշանակում է, որ դուք պիտի պատեհ պահի հրաժարվեք այդ փաստաթղթից, հետ կանչեք Հայաստանի ստորագրությունը, դուրս գաք այդ փաստաթղթից, բայց մենք ձեզ հարցնում ենք, նաև քարոզարշավի ժամանակ, թե արդյո՞ք դուք պատրաստվում եք հրաժարվել նոյեմբերի 9-ի փաստաթղթից և դուք ասում եք՝ ոչ, չեք պատրաստվում հրաժարվել այդ, ձեր իսկ բնորոշմամբ, կապիտուլյացիոն ակտից։ Սա նշանակում է, որ դուք շարունակելու եք, ձեր իսկ բնորոշմամբ, այդ կապիտուլյացիան, դուք տեր եք կանգնելու ձեր իսկ բնորոշած կապիտուլյացիային, ինչը նշանակում է, որ դուք կապիտուլյանտ եք։ Բայց ավելին, դուք երեսպաշտ կապիտուլյանտ եք, որովհետև դուք ցանկանում եք այդ, ձեր կարծիքով, կապիտուլյացիոն ակտն օգտագործել իշխանությունը բռնազավթելու համար, հետո շարունակել սիրուն սպասարկել այդ փաստաթուղթը։ Միով բանիվ, Սերժ Սարգսյանը, Ռոբերտ Քոչարյանը և «Հայաստան» դաշինքն ու «Պատիվ ունեմ» դաշինքը և ձեզ սպասարկող քաղաքական ուժի ամբողջ համախումբը դավաճան է, կապիտուլյանտ է և հողատու է։ Սա է ձեր այդ մեղադրանքների հիմնավոր պատասխանը՝ ուղղված ձեզ, հարգելի գործընկերներ։ Ես հույս ունեմ, որ հաջորդ անգամ, երբ դուք նման մեղադրանք կհնչեցնեք, կմտածեք նաև սրանց մասին։

Կառավարության ծրագրի մասով երկու վճռորոշ բաղադրիչներ կան, որոնց մասին խոսեց նաև վարչապետը։ Հայաստանի Հանրապետության ժողովուրդը և մենք ժողովրդի առջև ստանձնել ենք երկու վճռական պատասխանատվություն։ Առաջինը՝ իրավունքի և օրենքի դիկտատուրա Հայաստանի ներսում, երկրորդը՝ Հայաստանի շուրջ խաղաղ զարգացման դարաշրջան բացելը։ Եվ մենք, այո, շարունակելու ենք մեր այս հանձնառությունը և մենք պատվով կատարելու ենք Հայաստանի Հանրապետության ժողովրդի կողմից մեզ տրված մանդատը։ Ես դրա համար ամփոփելով ցանկանում եմ նախ՝ դիմել ընդդիմությանը։ Հարգելի ընդդիմություն՝ այստեղ ներկա և բացակա, դուք այս պահին հասկանալի պատճառներով գտնվում եք ձեր ինքնության փնտրտուքի մեջ, եթե այստեղ լինեք կոնստրուկտիվ, ձեզ կքննադատեն ձեր ընկերները դրսում, որոնք չեն հայտնվել ձեր ցուցակներում, եթե այստեղ դուք դուրս գաք կոնստրուկտիվ քննադատությունից, դուք ավելի եք տուժելու։ Եվ հիմա դուք կանգնած եք երկու քարի արանքում։ Բայց երբ կավարտեք ձեր ինքնության փնտրտուքը, եկեք, կխոսենք։ Ձեզնից ոմանց հետ կարելի է խոսել, ոմանց հետ չարժե անգամ խոսել, բայց մենք պատրաստ ենք խոսել։

Հարգելի, սիրելի «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության գործընկերներ, այսօր մենք ավարտում ենք Ազգային ժողովի ութերորդ գումարման անդրանիկ նիստը։ Սա բացառիկ երկար, բավական ծանր և ինչ-որ իմաստով սադրիչ միջադեպերով նիստ էր։ Ես ցանկանում եմ շնորհակալություն հայտնել ձեզ ձեր շրջահայացողության, ձեր քաղաքական բարձր պատասխանատվության և ձեր կազմակերպվածության համար և ես վստահ եմ, որ մենք պատվով կատարելու ենք ժողովրդի կողմից մեզ տրված մանդատը։

Պրն վարչապետ, հարգելի Կառավարություն, ցանկանում եմ ձեզ ասել և վստահեցնել, որ դուք ունեք Ազգային ժողովում ամուր քաղաքական հենարան, ձեր մեջքը պինդ է, ժողովրդի տված մանդատը պինդ է, և մենք սպասում ենք, որ դուք օր առաջ սկսեք այն բոլոր ռեֆորմները և Կառավարության ծրագրով նախատեսված քայլերը, որոնք բերելու են մեր քաղաքական ծրագրի կատարմանը և ժողովրդի առջև ստանձնած մանդատի իրագործմանը։ Եվ, Հայաստանի Հանրապետության սիրելի ժողովուրդ, ես ձեզ վստահեցնում եմ «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության անունից, որ ձեր՝ մեզ տված մանդատը մենք պահելու ենք պատվով և պատասխանատվությամբ, մենք ոչ մի պարագայում չենք զիջելու ձեր իշխանությունը, չենք զիջել և չենք զիջի ձեր իշխանությունը որևէ մեկին, որ բոլոր այն փորձերը, որոնք ձգտում են դելեգիտիմացնել Ազգային ժողովը և ձեր իշխանությունը, ի չիք են դառնալու և մենք պատվով կատարելու ենք ձեր առջև ստանձնած մեր պատասխանատվությունը։ Հետևաբար՝ «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցությունը միանշանակ կերպով կողմ է քվեարկելու Կառավարության ծրագրին։ Շնորհակալ եմ։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, հարգելի գործընկեր։ Այժմ եզրափակիչ ելույթով հանդես կգա Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։

Պրն վարչապետ, խնդրում եմ, համեցեք կենտրոնական ամբիոնի մոտ։

 Ն.ՓԱՇԻՆՅԱՆ

-Ազգային ժողովի մեծարգո նախագահ, Ազգային ժողովի հարգելի պատգամավորներ, Կառավարության հարգելի անդամներ, նախ՝ ես ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության անդամներին, որովհետև այս քննարկման ընթացքում նրանք շատ հարցերի պատասխանը տվեցին, և եզրափակիչ ելույթում ես հնարավորություն ունեմ կոնկրետանալ հարցերի կոնկրետ շրջանակի վրա: Բայց կարծում եմ, որ կարևոր է արձանագրել, որ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիները պիտի տեսնեն, որ ամեն բառ, որ մենք ասել ենք նախընտրական քարոզարշավի ընթացքում, այդ բառերը կյանքում ստանալու են իրենց կոնկրետ արտահայտությունը:

Ինչ վերաբերում է տեղի ունեցածին, ես ուզում եմ անդրադառնալ պարոն Կոնջորյանի ելույթին՝ կապված դիրքավորվելու և խրամատավորվելու հետ: Պարոն Կոնջորյան, ոչ մի անակնկալ չկա, որովհետև այն ժամանակ, երբ «Հայաստան» դաշինքի ղեկավարը հայտարարում էր, որ իրենք խորհրդարանում մանդատները վերցնելու են, հայտարարել է բառացիորեն հետևյալը՝ արդարացնելու համար իրենց՝ խորհրդարան գալը, մեջբերում եմ, նա ասում է. «Սեյրան Օհանյանը մի այսպիսի հետաքրքիր օրինակ բերեց. մարտական գործողությունների ժամանակ, երբ խնդիրը չի լուծվում, բայց դու վերցնում ես խրամատներ, այդ խրամատները ոչ թե պետք է պահես, այլ ամրացնես հետագա գրոհի համար»: Բայց ես կարծում եմ, որ այն մարդիկ, որոնք գրոհի մտադրություններ ունեն, բանախոսներից մեկի այլաբանությամբ, երբ ստանում են քաղաքական հակահարվածներ, պիտի հասկանան, որ գրոհի երազանքն իրենց մտքերից պետք է դուրս բերեն: Եվ սա, կարծում եմ՝ այլևս բոլորի համար տեսանելի և հստակ իրողություն է:

Ընդհանուր առմամբ, այստեղ փորձ արվեց վիճարկել, թե ընտրությունների արդյունքներով արդյո՞ք ներքաղաքական ճգնաժամը հաղթահարվել է, թե չի հաղթահարվել: Այո, ընտրությունների արդյունքներով ներքաղաքական ճգնաժամը հաղթահարվել է: Եվ ես ուզում եմ ասել, որ մենք, մեծ հաշվով, ներքին մարտահրավեր չենք էլ ունեցել: Չենք էլ ունեցել: Այո, մենք ասել ենք ներքաղաքական ճգնաժամ, բայց մենք ներքին խնդիր չենք ունեցել և այսօր էլ չունենք և չենք էլ ունենալու: Եվ այն մարդիկ, որոնք վիճարկում են, թե ներքաղաքական ճգնաժամը հաղթահարված է, թե ոչ, նրանք արտաքին ճգնաժամերի հույս ունեն, որի ֆոնին, ինչպես ճիշտ նկատվեց, փորձեն ներքաղաքական գրոհներ կազմակերպել, այնպիսի գրոհ, ինչպիսին փորձ են արել կազմակերպել նոյեմբերի 9-ին, 10-ին:

Եվ ես ուզում եմ բոլորիս ուշադրությունը հրավիրել, որ արդեն երրորդ անգամ մենք տեսնում ենք… Մի անգամ, հիշո՞ւմ եք, մեկը կար, ասում էր՝ որ ես լինեի Ալիևի տեղը՝ կհարձակվեի, հետո ոչ բարով, բախտի բերմամբ, մեր ցուցակով խորհրդարանում հայտնված մեկը դրոշակ էր բարձրացնում՝ ի ցույց դնելով, թե որտեղից կարող է գործել ադրբեջանական զինուժը, հետո էլ, էլի ոչ բարով, որպես էլի «Իմ քայլը» ցուցակով խորհրդարանում հայտնված մեկն ուրիշ տեղից էր դրոշ ցույց տալիս, թե էլ որտեղ Հայաստանը խոցելի տեղեր ունի:

Ես կարծում եմ, որ մենք պետք է սա շատ հստակ արձանագրենք. եթե ռազմական այս տերմինաբանությամբ են ոմանք հարաբերվում, եթե իրենց համար սա խրամատ է, եթե իրենց համար խրամատավորվել են, ուրեմն, մենք պետք է արձանագրենք, որ մեր թիկունքում դիվերսիոն առաջապահ խմբակներ են գործում, և անհրաժեշտության դեպքում, այո, պետք է, ըստ այդմ, այդ գործողությունները կասեցվեն: Մեկն էլ եկել է, ասում է՝ չգիտենք Սյունիքը կտրվա՞ծ է, թե՞ ոչ: Բա, ձեզ ներկայացնում էիք որպես Սյունիքի ամենաբան ներկայացուցիչներ: Այսինքն՝ դժվա՞ր է նիստի գալուց առաջ զանգել, իմանալ, տեղեկանալ: Դե, տեսնո՞ւմ եք, որ դուք կապ չունեք, որ մենք ենք Սյունիքի մասին ձեզ տեղեկություն տալու և ստանալու աղբյուրը: Դուք ի՞նչ կապ ունեք, ընդհանրապես, Սյունիքի ժողովրդի հետ, որ ուզում էիք ներկայանալ որպես Սյունիքի «դոնկառլեոնեներ»: Հիմա մեկը փախել է Անտարկտիդա: Ինչո՞ւ Անտարկտիդա. որովհետև այնտեղ Ինտերպոլի գրասենյակ չկա: Մյուսն էլ, որ փորձում էր իրեն ներկայացնել որպես նորօրյա Մուհամեդ Ալի, ես սպասում էի, որ այսօր նա գոնե Ազգային ժողով կգա «Վաշա կիսկա կուպիլա բի Whiskas» գրությամբ շապիկով:

Հարգելի գործընկերներ, փորձ է արվում ներկայացնել, թե Հայաստանի Կառավարությունը ժողովրդի թիկունքում որևէ բան է արել: Ես ուզում եմ այս հարցը մեկընդմիշտ փակել և ձեր ուշադրությունը հրավիրել հետևյալին. դեկտեմբերի 19-ին ես ուղերձով եմ հանդես եկել և խոսել եմ Գորիս-Կապան հատվածում պրոբլեմների մասին: Ասել եմ, որ այդտեղ մենք խնդիր ունենք և, ըստ էության, ասել եմ հետագայում, որ մենք, այո, քաղաքական որոշում ենք կայացրել, և ես ամբողջությամբ այդ որոշման պատասխանատվությունը կրում եմ: Մեջբերում եմ դեկտեմբերի 19-ի իմ ուղերձից. «Այսօր արդեն Ռուսաստանի սահմանապահ զորքեր և այլ ուժեր լիարժեք ներգրավված են Սյունիքում», - խոսքը Գորիս-Որոտան-Շուռնուխ հատվածի մասին է. - «Եվ սա անվտանգային առումով բոլորովին նոր իրավիճակ է: Իհարկե, այս ամենի արդյունքում կարող են ծագել տրանսպորտային, լոգիստիկ բարդություններ, մեր որոշ ճանապարհների անխափան գործունեությունը կարող է դժվարանալ, բայց դրանք լուծելի են, և դրանց ուղղությամբ մենք ջանքեր ենք գործադրում, այդ թվում՝ եռակողմ փաստաթուղթ ունենալու միջոցով»: Սա ես եթերում եմ հայտարարել:

Հիմա դուք կհարցնեք՝ մենք արդյունքում ունեցա՞նք եռակողմ փաստաթուղթ: Ոչ, չունեցանք եռակողմ փաստաթուղթ: Փոխարենը, Պաշտպանության նախարարությունը 2020 թվականի դեկտեմբերի 19-ին հայտարարություն տարածեց, որտեղ ասվում է. «Սյունիքի մարզի Գորիս-Կապան ավտոճանապարհի 21 կմ-անոց հատվածը որոշ տեղերում անցնում է վիճարկելի տարածքով: Համաձայն ձեռք բերված պայմանավորվածության՝ Գորիս-Դավիթ Բեկ ճանապարհային հատվածում երթևեկության անխափան կազմակերպման նկատառումով տեղակայվում են ռուս սահմանապահ ուժեր: Գորիս-Կապան ավտոճանապարհի 21 կմ երկարությամբ հատվածի անվտանգությունը, որն անցնում է վիճարկելի տարածքով, կապահովվի ռուս սահմանապահների միջոցով: Շփման գծի մի կողմում կտեղակայվեն Հայաստանի Հանրապետության սահմանապահ զորքեր՝ Հայաստանի կողմից, Ադրբեջանի սահմանապահ զորքեր՝ Ադրբեջանի կողմից: Նշված ճանապարհահատվածի անվտանգությունն ապահովելու նպատակով ձեռնարկվելու են անհրաժեշտ համալիր միջոցառումներ: Առաջիկա օրերին կտրվեն հավելյալ պարզաբանումներ»: Այս թեմայի հետ կապված այս ամբիոնից փոխվարչապետ Ավինյանն է պատասխանել, Պաշտպանության նախարարն է մի քանի անգամ հայտարարություն արել, տեղի ունեցածի հանգամանքների վերաբերյալ մենք տվել ենք ամբողջական տեղեկատվություն: Չենք տվել տեղեկատվություն միայն այն հատվածների մասին, որոնք կարող էին հավելյալ ռիսկեր առաջացնել մեր ազգային անվտանգության հետ, այդ թվում՝ այսօրվա նման իրավիճակից խուսափելու համար:

Ուզում եմ նաև հետևյալն ասել. հիմա, որ գրել ենք վիճարկելի, այդ վիճարկելին մե՞նք ենք դարձրել վիճարկելի, հարգելի գործընկերներ: Կրկին պիտի հիշեմ, որքան էլ դա տհաճ լինի, «Վարչատարածքային բաժանման մասին» օրենքը: Բայց եթե այդ օրենքն էլ մի կողմ դնենք, դուք գիտեք, որ 2010 թվականից եղել է Հյուսիս-հարավ ճանապարհային միջանցքի նախագիծ: Հիմա էլի, 2-3 անգամ ասել եմ, գուցե միտքը լավ չեմ ներկայացրել, բայց ոչ մի մեկնաբանության չի արժանացել: Հիմա ասում են՝ վայ, այդ ինչ անկլավների հարց է բարձրանում, այդ ինչ Տիգրանաշենի հարց է բարձրանում: Բա, պատասխանեք, թե ինչո՞ւ Հյուսիս-հարավ ճանապարհը նախագծելիս այդ ճանապարհը Երասխով չի շարունակվել Տիգրանաշեն, հետո Զանգակատուն: Պատասխանեք՝ ինչո՞ւ: Որովհետև այդ հարցերը մենք չենք բերել օրակարգ: Նախընտրական քարոզարշավի ընթացքում ես 1999 թվականի փաստաթղթեր եմ կարդացել, որտեղ այս ամեն ինչը եղել է: Բա որ դուք Հյուսիս-հարավի նախագիծը կազմում էիք, ինչո՞ւ Հյուսիս-հարավ ճանապարհը չէր անցնում Որոտան-Շուռնուխ հատվածով, այլ նախագծված է այնպես, որ պետք է թունելներ կառուցվեն, որը նախագիծը 2, չգիտեմ, ինչ-որ տոկոսով, թանկացնում է շատ՝ և՛ տեխնիկապես, և՛ ֆինանսապես: Ինչո՞ւ չեք տարել, նախագծել այդ կողմով: Մե՞նք ենք վիճարկելի դարձրել: Ոչ:

Ի՞նչ է տեղի ունեցել: Տեղի է ունեցել հետևյալը. այն 2-3 հատվածներում, 21 կմ-անոց հատվածի մասին է խոսքը, որոնք Խորհրդային Միության քարտեզներով Խորհրդային Հայաստանի տարածքից դուրս են եղել, այդ տեղերում ադրբեջանցիները եկել են, փակել են՝ որպես պատճառ բերելով, թե նախորդ գիշեր միջադեպ է տեղի ունեցել, և հայկական կողմից մարդիկ են մտել և դանակահարել են ադրբեջանցի սահմանապահներին: Մենք պաշտոնապես ասում ենք, որ դանակահարության վերաբերյալ այդ տեղեկությունը չի համապատասխանում իրականությանը: Եվ կոչ ենք անում, որ եթե ադրբեջանական կողմը հիմնավորումներ ունի, որ այդպիսի բան եղել է, կոչ ենք անում, որ փոխանցեն մեզ, որպեսզի մենք էլ հետաքննենք, հասկանանք, թե ինչ է: Բայց այն, ինչ տեղի է ունեցել, հակասում է, ինչպես գրված է Պաշտպանության նախարարության 2020 թվականի դեկտեմբերի 19-ի հայտարարության մեջ, պայմանավորվածությանը, որը ձեռք է բերվել Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև, և ամրագրվել է այդ պայմանավորվածությունը: Էլի եմ ասում՝ եռակողմ հայտարարություն, ինչի պատրաստման մասին ես ասել եմ, չի ստորագրվել: Սա է ամբողջ խնդիրը:

Դուք գիտեք, որ մենք նաև, անկախ այս իրավիճակներից, դեռ 2019 թվականից և առավել ևս 2021 թվականին շատ ակտիվ աշխատանքներ ենք անում: Այնտեղ կա այլ ճանապարհ, մասնավորապես, Կապան-Աղվանի ճանապարհը, որը մեծ տեմպերով ասֆալտապատվում է, նորմալ գրունտային ճանապարհ կա: Ես նկատի ունեմ, որ Սյունիքի մարզը, իհարկե, Հայաստանից կտրված չէ: Եվ անկախ այս իրավիճակներից՝ մենք այնպես ենք պլանավորել մեր աշխատանքները, կանխատեսել ենք, որ այսպիսի իրավիճակներ կարող են լինել և այնպես ենք պայմանավորվել, որ տրանսպորտային երթևեկությունը կարգավորենք և երաշխավորենք, և այդ աշխատանքները կշարունակվեն: Ռազմավարական առումով, իհարկե, Հյուսիս-հարավ ճանապարհի կառուցումն է լուծելու այդ հարցը, բայց ոչ ամբողջապես: Նաև Շուռնուխ և Որոտան համայնքների ճանապարհների լավարկման հետ կապված աշխատանք է սկսված, որը հիմա մենք պարզապես կարագացնենք:

Հիմա, էլի այստեղ, երեկվա ելույթներում փորձ է արվում, բանախոսներից մեկն ասաց, որ մեր ժողովրդի զգոնությունը բթացնելով, իբր ամեն ինչ լավ է, այս Կառավարությունն այս ամբիոնից ելույթներ է ունենում: Մեր գործընկերները կամ գուցե չեն լսել կամ լավ չեն ընկալել, ընդհակառակը, մենք ասում ենք և ահազանգում ենք, որ մեր երկրի առաջ լրջագույն մարտահրավերներ կան, և այդ մարտահրավերների միասնական սպասարկման նպատակով է, որ մենք արդեն ընտրություններից հետո քանի անգամ ընդդիմության մեր գործընկերներին կոչ ենք անում կառուցողական դաշտում միասին աշխատել, որպեսզի մենք միասնաբար դիմակայենք մարտահրավերներին: Այո, մենք լրջագույն մարտահրավերների առաջ ենք կանգնած և այդ մարտահրավերները ոչ միայն չենք պատրաստվում թաքցնել, երբեք չենք թաքցրել: Մենք, այո, միասնաբար պարտավոր ենք: Ես իմ ելույթում էլ ասացի, որ այն իրավիճակում, որ մենք հայտնվել ենք, մի քանի սցենար կա՝ փախչել պատասխանատվությունից, ուժ կիրառել կամ դիմել միջնորդների՝ ներքին, հանրությանը համախմբելու համար: Մենք այդ երեք ճանապարհներից ոչ մեկով չենք գնացել, մեր ժողովրդին ենք դիմել: Եվ մեր ժողովուրդը մեզ լիազորել է, տվել է մանդատ, պատվիրել է գնալ և այս հարցերով զբաղվել և մենք պարտավոր ենք դա անել: Մենք չենք պատրաստվում փախչել պատասխանատվությունից: Սա ամենակարևոր արձանագրումն է: Եվ մենք բոլորին կոչ ենք անում, մենք արտախորհրդարանական ուժերի հետ ենք համագործակցության ֆորմատներ ձևավորում, առավել ևս. խորհրդարանական ուժերին մենք ասում ենք՝ կա խնդիր, այդ խնդիրն ընդհանուր է, եկեք, մասնակցեք դրա լուծմանը: Իրենք մեզ ասում են, որ մենք խնդիրները թաքցնում ենք, և փորձում են, իմ կարծիքով, շատ լուրջ մեթոդաբանական սխալներով հանդես գալ:

Ո՞րն է այդ մեթոդաբանական սխալը: Նրանք Կառավարության այս ծրագրի քննարկման ընթացքում, ըստ էության, այս ամբիոնից ասացին այն, ինչ ասել են 7 ամիս: Ու վերջում էլի դիմում են հանրությանը: Եվ նույնիսկ այսպիսի շեշտադրում է հնչում, ասվում է՝ դե, հանրությունը գուցե այդքան էլ լավ տեղեկացված չէ: Հարգելիներս, եղել է ժամանակ, որ մեր Կառավարությունը, ընդհանրապես, լռել է, ոչ մի բան չի ասել: Ձեր բոլոր հեռուստաալիքներով, բոլոր հնարավոր մեթոդներով ինչ սուտ ասես ասվել է, բոլոր հնարավոր ստերը ձեր բոլոր հեռուստաալիքներով, ձեր բոլոր լրատվական ալիքներով տարածել եք: Հանրությունը տեղեկացված է ճշմարտության մասին: Գիտե՞ք՝ ասելիքի ճգնաժամն ինչից է: Որովհետև ինչ հնարավոր է ասել՝ ճիշտ, սուտ, ասել են, իրենք նոր ասելիք չեն կարողանում ձևակերպել: Եվ պրոբլեմն առաջանում է այդտեղից: Եվ էլի անդրադառնում են թեմաներին, որոնց բազմիցս անդրադարձել են, և որոնց մենք նույնպես բազմիցս անդրադարձել ենք, բայց ես չեմ էլ խորշում:

Այսօր եկել են, ասում են՝ վայ, բա տեսեք, թե Ադրբեջանից ինչ հայտարարություններ են հնչում, Ադրբեջանի նախագահն ինչ հայտարարություններ է անում: Ադրբեջանի նախագահը նո՞ր է հայտարարություններ անում: Ադրբեջանի նախագահի հայտարարությունների վեկտորի և բովանդակության մեջ որևէ նորություն կա՞: Այդ հայտարարությունները 2012, 2013, 2014, 2015, 2016 թվականներին չե՞ն եղել: Եղել են այդ հայտարարությունները: Բայց ես էլի ուզում եմ իմ համոզմունքն ասել, որ նաև Ադրբեջանից հնչող հայտարարությունները մեր առաջ քաշած տարածաշրջանային խաղաղության օրակարգին հարվածելու և մեզ տարածաշրջանային խաղաղության օրակարգից շեղելու նպատակ ունեն:

Հարգելի գործընկերներ, այո, հեշտ չէ, մենք որ իրար հետ խոսում ենք, ասում ենք, որ դժոխքի միջով ենք անցել: Մեզ պինդ նյարդեր են պետք: Մեզ շատ պինդ նյարդեր են պետք: Մենք չպետք է հույս ունենանք, որ մի օրում, մի ժամում, 6 ամսում, 7 ամսում մեզ հաջողվելու է ստեղծել լիարժեք կայուն միջավայր: Դրա համար էլ Կառավարության ծրագրում գրված է, որ առաջնային խնդիրը Հայաստանի և Արցախի շուրջ իրավիճակը կայունացնելն է: Ի՞նչ է դա նշանակում: Դա նշանակում է ահազանգ մարտահրավերների մասին: Եվ այստեղ ամեն ինչին՝ միջադեպերին, որևէ բանի չհավասարակշռված որևէ ռեակցիա պարզապես անթույլատրելի է: Այո, մեզ ամուր նյարդեր են պետք, և մենք պետք է հստակ գնանք մեր առաջադրած խաղաղության օրակարգով, որովհետև նաև սադրանքներն արվում են Հայաստանի ներսում այդ օրակարգի նկատմամբ դիմադրություն ձևավորելու և Հայաստանին այլ սադրանքների մեջ ներքաշելու համար: Սա, իհարկե, չի նշանակում, որ մենք մեր զգոնությունը պետք է թուլացնենք, բայց մենք մեր ռազմավարական գծից պետք է չշեղվենք: Այո, Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխանությունը, տարածքային ամբողջականությունը պահպանելու, պաշտպանելու բոլոր հնարավոր միջոցները ձեռնարկելով, բայց մենք պետք է հստակ արձանագրենք, որ մենք առաջ ենք գնում խաղաղության օրակարգով: Այո, մենք հստակ պետք է արձանագրենք, որ մենք մեր զինված ուժերը բարեփոխում ենք ոչ թե տարածքներ նվաճելու, այլ, ինչպես խաղաղասեր ցանկացած պետություն, իր ինքնիշխան տարածքը պաշտպանելու համար: Մենք ագրեսիվ մտադրություններ չունենք մեր տարածաշրջանի որևէ պետության հանդեպ, և մենք սա հստակ պետք է արձանագրենք:

Ընդ որում, ուզում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել հետևյալ փաստին. ի սկզբանե փորձ էր արվում, և սա մեթոդաբանական շատ կարևոր նրբություն է՝ իրավիճակը խորության մեջ հասկանալու համար: Եթե ուշադրություն դարձրել եք, ի սկզբանե, նաև այսօր այս դահլիճում ներկա որոշ ուժերի միջոցով փորձ էր արվում տպավորություն ստեղծել, թե դեմարկացիան, դելիմիտացիան Հայաստանին պարտադրվող օրակարգ է, դավաճանական օրակարգ: Երբ մենք հետևողական, հստակ ասացինք, որ մենք հետևում ենք այդ օրակարգին, և մենք ենք շահագրգռված այդ օրակարգով, չե՞ք նկատել, որ այլևս Բաքվից չեն հնչում հայտարարություններ դեմարկացիայի և դելիմիտացիայի մասին: Ընդհակառակը, փորձ է արվում այդ օրակարգից դուրս բերել այդ հարցը: Ես ուզում եմ մեր թիկունքում գործող այս ներքին փոքրիկ կապերը… Իհարկե, ես չեմ կարծում, որ այդ ասողները հասկանում են, թե իրենք ինչ են ասում, որովհետև, ինչպես ժամանակին եկել էին, որ մենք թղթի վրա գրենք, տանք, իրենք կարդան, իսկ հետո պարզվեց, որ այստեղ տենց գործելակերպ չկա, հիասթափվեցին, գնացին: Բայց ես ուզում եմ, որ այս ներքին կապերը, այս տրամաբանությունները մենք շատ հստակ արձանագրենք: Մենք չպետք է շեղվենք մեկ միլիմետր, որովհետև մեզ վրա դրված է պատմական պատասխանատվություն: Մեր երկրի առաջ կանգնած մարտահրավերներն այսօր ավելին են, քան կարելի է այս ամբիոնից ասել: Եվ 2018 թվականից է այդպես եղել:

Այսօր եկել են, ասում են՝ բանակցային գործընթացը ձախողել եք: Ես չեմ հոգնելու, կներեք, ձեզնից ներողություն եմ խնդրում, որովհետև ձեր ներկայությամբ, երևի, արդեն 50-րդ անգամ եմ ասում՝ Սերժ Սարգսյանը 2018 թվականի ապրիլի 17-ին այս ամբիոնից ասել է հետևյալը. «Բանակցային գործընթացը լավատեսություն չի ներշնչում: Ավելի հստակ կարելի է ասել, որ այդ բանակցային գործընթացը, ուղղակի, կանգնած է: Կանգնած է, որովհետև բանակցությունների արդյունքից Ադրբեջանի ղեկավարության ակնկալիքներն անիրատեսական են, անընդունելի մեզ համար»: Այս մարդիկ եկել են, ասում են՝ դուք բանակցային գործընթաց եք ձախողել: Դե եկեք, պատասխան տվեք, թե այդ ո՞նց եք բանակցային գործընթացը տարել տասնըքանի տարի, որ հնարավորություն եք տվել Ադրբեջանին՝ գալ. սեղանի շուրջ նստել, ձեռքը խփել սեղանին և անընդունելի և անիրատեսական պահանջ ձևակերպել: Սա ինչի՞ արդյունք է: Պատասխան տվեք: Մեկը կար՝ շիշը պատին էր խփում: Սրանք շշի վրա ինչ-որ կենտրոնացած են: Բա, արի, պատասխան տուր: Էդ ո՞նց ես բանակցություն տարել, որ Ադրբեջանը եկել է, նստել ու անընդունելի և անիրատեսական պահանջ է դնում:

Հաջորդ հայտարարությունը, որ արել է՝ պատգամավոր Սամվելի Նիկոյանի հարցին ի պատասխան. «Այլևս գոնե շատ տևական ժամանակ երբեք մենք չպետք է հույս փայփայենք, որ Ադրբեջանի ղեկավարությունը թողնելու է իր ուխտադրուժ մոտեցումները, թողնելու է իր ցանկությունը՝ ուժով լուծելու Լեռնային Ղարաբաղի խնդիրը»: Հիմա եկել են, ասում են՝ բա, ինչո՞ւ չեք կանխել պատերազմը: Այսինքն՝ իրենք ասում են, որ մենք պետք է Ադրբեջանի անընդունելի ու անիրատեսական պայմաններն ընդունեինք, մի հատ էլ ասում են՝ Հայրենիքի 70 տոկոսը, մի հատ էլ ասում են՝ պատերազմն ինչո՞ւ չեք կանգնեցրել: Ադրբեջանն առաջին օրվանից ասել է պատերազմը կանգնելու գինը: Ասել է՝ հայկական կողմը թող ասի այն ամսաթիվը, որ օրը դուրս է գալու մեր տարածքներից, իրենց ձևակերպումն է, և մենք կհամաձայնվենք պատերազմը կանգնեցնել: Ես էլ այդ մասին այս ամբիոնից ասել եմ սեպտեմբերի 27-ին: Բա, ինչո՞ւ չէին ասում՝ կանգնեցրեք: Այսինքն՝ իրենք ի՞նչ են ասում: Ասում են՝ Հայրենիքի 70 տոկոսը տայիք և կանգնեցնեիք պատերազմը: Իսկ այն ժամանակ, երբ Հայրենիքի, իրենց ասած, 70 տոկոսը կորսված է եղել, կամ 70 տոկոսը չէ, այդ 70 տոկոսի ավելի շատ մասը, պատերազմի կանգնեցնելն իրենք համարում են դավաճանություն: Ու իրենք մեզ ասում են՝ ձեր ստացած ձայներից հետևություն չե՞ք անում: Մենք մեր ստացած ձայներից հետևություն անում ենք: Նախ՝ շատ դիպուկ նշվեց երեկ: Մի բան է ընտրությունները դեկտեմբերին, երբ մարդիկ բոլորը վերադառնում են Նոր տարի անելու համար, ուրիշ բան է ընտրությունները հունիսին: Այդ 90 հազար թիվը, որ ասում են, 90 հազար մարդու 90 տոկոսը մեր ընտրողներն են: Դուք եղել եք Մարտունի քաղաքում տեղի ունեցած մեր նախընտրական հանդիպմանը, որտեղ Երևանի Հանրապետության հրապարակի չափ մարդ էր հավաքվել, և այնքան անսպասելի էր, որ նույնիսկ այդ հանրահավաքին ես չկարողացա նորմալ ելույթ ունենալ, որովհետև այնքան էմոցիոնալ էր, որ ես, իսկականից, եթե նայեք, մի 5 րոպե ամբիոնի մոտ կանգնեցի, ինչ-որ բաներ ասացի, հետո հեռացանք: Եթե դա հունիսին չլիներ, այդ 90 հազար մարդու առնվազն 10 տոկոսն էլի այդտեղ ներկա էր լինելու:

Բա, դուք ձեր ստացած ձայներից հետևություններ չե՞ք անում: Ընդ որում, ուշադրություն դարձրի՞ք, ոչ ոք չասաց՝ ընտրությունները կեղծվել են: Ասացին՝ ժողովուրդը տեղյակ չէ: Բա, այդ ի՞նչ եք վիճարկում Սահմանադրական դատարանում: Դերասանությո՞ւն էիք անում: Մեկը չասաց: Ես սպասում էի, որ մեկը կասի՝ ընտրությունները կեղծված են:

Գիտեք՝ ինչո՞ւ էին դիմել Սահմանադրական դատարան. որովհետև ես 2018 թվականին ասել եմ, որ առաջին անգամ խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքները չեն վիճարկվել, նայել են, մտածել են՝ դիմենք, որ հանկարծ չասի՝ չեն վիճարկվել արդյունքները: Հետո խոսում են, տոկի հետ համեմատություն անում: Մի հատ էլ նենց էլ խոսում են… Չեն էլ ֆիքսում, որ իրենք այստեղ չեն, իրենք չեն անցել խորհրդարան: Սովետի ժամանակ հասկացություն կար առևտրի կետերում՝ «դավեսկա», էն գնից դուրս, որ մի բան էլ տալիս են: Սովետում կային ապրանքներ, որ դեֆիցիտ էր, կային ապրանքներ, որ չէին վաճառվում: Ба, ձեր ստացած ձայներից դուք հետևություններ չե՞ք արել: Ինչքա՞ն եք փող ծախսել: Մեր իշխանության մասին ինչ ասես ասել եք: Հիմա կանանց պաշտպանության շարժում է սկսվել: Այս խմբակցության և, ոչ միայն խմբակցության անդամ, կանանց հասցեին ինչ ասես ասել են, ամենավերջին բառերը: Ամենավերջին բառերը: Հետո եկել են, ասում են՝ բա, կանանց չե՞ք պաշտպանում:

Ասում են՝ նոյեմբերի 9-ի հայտարարությունից ոչ ոք տեղյակ չի եղել, էլի նույն բաներն են կրկնում: Նոյեմբերի 9-ի հայտարարությունից շատերն են տեղյակ եղել: Այո, շատերը տեղյակ չեն եղել և շատերն են տեղյակ եղել: Եվ ես ուզում եմ ձեզ ասել, որ, այո, այդ օրը ես կայացրել եմ որոշում և ինձ վրա եմ վերցրել պատասխանատվությունը: Ինձ համար ամենամեծ շոկը նախընտրական քարոզարշավի ժամանակ այն էր, երբ մարդիկ, հիմնականում կանայք, իհարկե, քարոզարշավի ժամանակ մոտենում էին ինձ և շնորհակալություն էին հայտնում, որ ես այդ թուղթը ստորագրել եմ: Ես հասկանում եմ՝ այդ թուղթն ինչ է: Այո, և գործընկերներ կան, որ ներկա են, ասել եմ՝ ես չեմ հարցնում ոչ մեկիդ կարծիքը, ես այս որոշումը կայացնում եմ և ինձ վրա եմ վերցնում այդ որոշման ամբողջ պատասխանատվությունը, որովհետև գալիս են պահեր, որ պետք է կայացնել որոշում: Եվ պետք է կայացնել միանձնյա որոշում, այդ թվում՝ ուրիշներին այդ որոշման պատասխանատվությունից պաշտպանելու համար: Ես ինձ վրա եմ վերցրել ամբողջ պատասխանատվությունը և վերցնում եմ:

Հաջորդը. էլի ասում են՝ հոկտեմբերի 19-ին զինադադարի հնարավորություն և այլն: Ասում են՝ ոչ ոք տեղյակ չի եղել: Այդ օրն Անվտանգության խորհրդի նիստ է տեղի ունեցել, այդ օրն այդ թվում իրենց՝ այստեղ նստած մարդիկ ներկա են եղել: Ես իրենց հրավիրել եմ, ասել եմ՝ ես այսպիսի որոշում եմ կայացրել: Ես չեմ հրավիրել ձեզ, որպեսզի դուք ինձ հետ կիսեք պատասխանատվությունը: Ես ձեզ հրավիրել եմ, որպեսզի դուք տեղյակ լինեք, որ ես այդպիսի որոշում եմ կայացրել: Բայց չի կայացել դա: Ինչո՞ւ: Էլի նույն պատճառով. որովհետև այն եղած պայմաններին ավելացել են հավելյալ պայմաններ: Եվ դա ես կարող եմ ապացուցել: Ուղղակի, այն նյութը, որն ապացուցման է, քննիչ հանձնաժողով կլինի, այդ նյութերը կտրամադրենք, այդ նյութերը լրիվ կուսումնասիրվեն: Իզուր է այդ ամեն ինչը նորից դրվում շրջանառության մեջ:

Հաջորդը. այստեղ քննարկման առարկա է դարձել, որքան հասկացա, իմ հրապարակած՝ մեր նահատակների, զոհվածների թիվը: Ես տեղյակ եմ, որ Գլխավոր շտաբի պետի տեղակալը խմբակցությունների հետ հանդիպումներում այլ թիվ է ներկայացրել: Նախ` ուզում եմ ասել, որ շատ ցավալի է այս թեման, բայց ես ձեր ուշադրությունն եմ հրավիրում այն փաստի վրա, որ մենք որևէ թիվ թաքցնելու միտում չենք կարող ունենալ, որովհետև եթե մենք ասում ենք, հասկանալով, որ պետք է ասենք, օրինակ՝ 3777, այսօր իմ նախորդ ասած թվից փոփոխություն կա, որովհետև այս ընթացքում ԴՆԹ նույնականացումներ են եղել, և անտրամաբանական կլինի, որ մենք այս թիվն ասում ենք և չենք ասում, թաքցնում ենք 3800 ինչ-որ թիվ: Այնուամենայնիվ, եթե Գլխավոր շտաբի պետի տեղակալը՝ պարոն Կարապետյանն այլ թիվ է ասել, թող գա, ինձ գրավոր զեկուցի իր ասած թիվը և հիմնավորի: Այնուամենայնիվ, ես կարծում եմ, որ պետք է հասկանանք խնդիրը: Բայց կրկին ուզում եմ ասել, որ այս պահի դրությամբ մենք ունենք 3777 զոհված: Ես հրապարակում եմ այն թվերը, որոնք հաստատված են մահվան վկայականներով, այսինքն՝ մահվան վկայականով հաստատված թիվը 3777 է՝ 3702 զինվորական, 75 քաղաքացիական, գտնվելու վայրն անհայտ համարվող անձանց թիվը՝ 243: Սա է մեր իրադրությունը, ցավալի իրադրությունը, բայց սրանք են արձանագրումները:

Հաջորդ հարցը, որին ուզում եմ անդրադառնալ, հետևյալն է. շատ խոսվեց այն մասին, որ մենք անընդհատ կոչ ենք անում, որ այլընտրանքային խափանման միջոցներ կիրառվեն, բայց չեն կիրառվում: Պարոն Վարդանյանն այդ հարցին ինստիտուցիոնալ մասով շատ լավ անդրադարձավ, բայց ուզում եմ բոլորին տեղյակ պահել, որ այսօր Հայաստանի Հանրապետության պատմության մեջ Հայաստանի քրեակատարողական հիմնարկներում ամենաքիչ թվով կալանավորված անձինք կան: Այսինքն՝ երբեք Հայաստանի պատմության մեջ այսքան քիչ մարդու նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց չի ընտրվել, որքան հիմա:

Հաջորդ ուղղությունը. մտահոգություններ են հայտնվում ժամկետային զինվորական ծառայության կառուցվածքը փոխելու մեր մտադրությունների մասին: Բայց չի ասվում մի պարզ բան, որ 2018 թվականի դրությամբ արդեն մեր բանակի պայմանագրայինները, ըստ էության, եղել են բանակի կեսը: Բանակի անձնակազմի կեսը եղել է պայմանագրային, և այդտեղ եղել է շատ լուրջ պրոբլեմ. մենք պայմանագրային ասելով, կրկնում եմ, ասել ենք՝ տաքսու վարորդ, հովիվ, պատշար, մենք քեզ տալիս ենք ավտոմատ, և սրանից հետո դու ամսվա մեջ 14 օր կլինես զինվոր: Այս համակարգը պրոբլեմ է առաջացրել, և մենք ասում ենք, որ այս համակարգը պետք է փոխել այնպես, որ պայմանագրային զինծառայողի, պրոֆեսիոնալ զինծառայողի աշխատավարձը բարձրանա այնքան, որ ինքը 24 ժամ, ամբողջ շաբաթ, ամբողջ տարի լինի զինվոր ծառայության մեջ և զբաղված լինի իր մարտական պատրաստականության բարձրացմամբ:

Հիմա, բնականաբար, հարց կհնչի. բա 3 տարվա մեջ ինչո՞ւ այդ ամենը չեք արել: Մենք այդ գործընթացը վաղուց ենք սկսել, 2019 թվականին ենք սկսել այդ գործընթացը: Ուզում եմ մեր բոլորի ուշադրությունը հրավիրել այն փաստի վրա, որ դրանք գաղտնիության էլեմենտ պարունակող գործողություններ են, հո մենք ամեն ինչը չպիտի հրապարակենք: Ի միջի այլոց, դա մեր հաջորդ պրոբլեմն է, որովհետև լրատվական դաշտից մենք չենք էլ նկատում: Օրինակ՝ Ադրբեջանում բանակի հետ կապված ցանկացած ինֆորմացիա գաղտնիացված է, միջադեպերի, զոհերի, վիրավորների մասին, ամբողջը գաղտնիացված է: Մեզ մոտ այդպես չէ, և չեմ էլ կարծում, որ պետք է այդպես լինի, բայց ես ուզում եմ, որ մեր հանրությունը գնահատելիս այս փաստը հաշվի առնի:

Հաջորդ խնդիրը. մեզ մեղադրում են սև-սպիտակի բաժանելու մեջ: Ես ուզում եմ ասել, որ նախկին 10 տարում փոխվարչապետի պաշտոնը զբաղեցրած պարոն Գևորգյանն այստեղից հրապարակում է թվեր, որ, օրինակ՝ Հայաստանում կրթական աղքատությունը կազմում է 31 տոկոս, և Հայաստանում, ըստ 2019 թվականի զեկուցագրի, հետազոտության՝ Հայաստանում մինչև 10 տարեկան դպրոցական տարեկան երեխաների 35 տոկոսը չի տիրապետում ընթերցանության կանոններին, Հայաստանում կրտսեր դպրոցական տարիքի երեխաների 7 տոկոսը չի ընդունվում դպրոց, այդ երեխաները դպրոցական կրթություն չեն ստանում, Հայաստանում աշակերտների լայնամասշտաբ հետազոտության գնահատումները ցույց են տալիս, որ 30 տոկոսը տարրական դպրոցից հետո չի ստանում միջնակարգ կրթություն: Սա 2019 թվականի հետազոտությունն է:

«Հայաստան» խմբակցության պատգամավորը, որն անհիշելի ժամանակներից եղել է փոխվարչապետ, այստեղից դա հրապարակում է, մեզ էլ ասում է՝ դուք բաժանում եք սև-սպիտակների: Սա ի՞նչ է: Բա, սև-սպիտակի բաժանելը սա է, երբ դուք, ձեր երեխաները լոնդոններում, չգիտեմ որտեղ կրթություններ եք ստացել, իսկ այն մարդիկ, որոնց դուք ամբիոններից, հազար ներողություն, ժեխ էիք անվանում, այդ մարդիկ դպրոց գնալու հնարավորություն չեն ունեցել, որովհետև սև են եղել, իսկ դուք՝ սպիտակ: Հիմա իրենք եկել են, մեզ ասում են՝ դուք սև-սպիտակի եք բաժանում: Եթե նույնիսկ մենք սև-սպիտակի բաժանում ենք, մենք ուրիշ բան ենք ասում: Ասում ենք՝ չհամարձակվեք այս մարդկանց վերաբերվել որպես սևեր: Մենք հրավիրում ենք բոլորին՝ եկեք սպիտակեցնենք դաշտը, 500 մանկապարտեզ կառուցենք, 300 դպրոց, 1400 դպրոցում լաբորատորիա ստեղծենք, բարձագույն ուսումնական կրթական համակարգը բարեփոխենք, լավացնենք: Իրենք շարունակում են՝ դավաճան, հողատու: Կարծում եմ՝ պարոն Կոնջորյանը շատ մատչելի ձևով բացատրեց՝ ով ինչու և ինչպես է դավաճան և հողատու: Եվ ասում են՝ ինչո՞ւ եք դավաճան ասում, որովհետև այնքան դավաճան եք ասել, այդ բառն արդեն շատ հանրամատչելի բառ եք դարձրել: Եթե դուք այդքան հեշտությամբ օգտագործում եք այդ բառը, ինչո՞ւ չեք մտածում, որ ձեր նկատմամբ, ընդ որում՝ հիմնավոր, կարող է օգտագործվել: Մենք առաջարկել ենք, ես՝ Կառավարության նիստում, «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցությունը հենց առաջին օրվանից առաջարկել է՝ եկեք այդ դիսկուրսից դուրս գանք և զբաղվենք կոնկրետ գործով ու օրակարգով:

Այնուամենայնիվ, ծրագրի մասին: Ըստ էության, ծրագրի վերաբերյալ հնչել է մեկ առարկայական քննադատություն: Այդ քննադատությունը վերաբերում է ծրագրի հետևյալ հատվածին. «իրավունքի գերակայությունը, օրենքի առաջ բոլոր մարդկանց հավասարությունը, հանցավորության, այդ թվում՝ կոռուպցիայի դեմ արդյունավետ պայքարը ներքին անվտանգության ապահովման կարևոր գործոն են»: Այս նախադասությունը չի քննադատվել, հաջորդն է քննադատվել: «Անկախ և հանրային վստահություն վայելող դատական համակարգը, արդյունավետ և որակյալ նախաքննությունը, հանրային վստահություն վայելող դատախազությունը, ժամանակակից շարժունակ ու արհեստավարժ ոստիկանությունը պիտի ապահովեն Կառավարության՝ ժողովրդից ստացած մանդատի իրագործումը»: Սա մեկնաբանվում է, որ Կառավարությունն ասում է՝ դատական համակարգը պիտի ենթարկվի Կառավարությանը: Ոչ, դա էդ չի նշանակում:

Ժողովուրդը քաղաքական իր կամքը՝ երկրում արդարություն, օրինականություն, արդարադատություն հաստատելու, արտահայտել է «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությանը և Կառավարությանը ձայն տալով: Կառավարությունն արդարադատություն իրականացնելու մանդատ և լիազորություն չունի, բայց այն համակարգերը, որոնք ունեն, այդ մարդկանց ուղերձը պետք է լսեն: Ասում են՝ դատական իշխանությունն անկախ է: Այո, դատական իշխանությունն անկախ է, բայց Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունն ասում է՝ Հայաստանի Հանրապետությունում իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին: Հետևաբար՝ բոլոր իշխանությունները պետք է որևէ օրգանական կապ ունենան ժողովրդի հետ: Չի կարող ժողովրդի հետ օրգանական կապ չունեցող որևէ իշխանություն լինել՝ դատական լինի, թե այլ: Մենք ասում ենք՝ ժողովուրդը քաղաքական ընտրության ժամանակ արտահայտել է օրենքի և իրավունքի դիկտատուրա հաստատելու իր կամքը: Կառավարությունը դա անելու օրենսդրական լիազորություն չունի: Հարգելի դատարաններ, հարգելի դատաիրավական համակարգ, դուք դա պետք է անեք, որովհետև մենք դա ո՞նց անենք: Այո, եղեք անկախ, եղեք օրինական, բայց անկախ՝ ի՞նչ նպատակ իրագործելու համար: Իհարկե, օրենքի և իրավունքի գերակայությունը հաստատելու, տվյալ դեպքում, այո, օրենքի և իրավունքի դիկտատուրա հաստատելու, այո, ընտրովի արդարադատություն չիրականացնելու կամ ընտրովի չարդարադատություն չիրականացնելու: Եվ այս ընտրությունները, ի վերջո, նաև այս կոնտեքստն են ունեցել, և ժողովուրդն իր քաղաքական կամքն արտահայտել է: Այո, բոլոր իրավապահ մարմինները պետք է այդ կամքի արտահայտողը դառնան Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ, օրենքներով սահմանված ձևերով: Իսկ այս ձևակերպումն այն մասին է, որ Կառավարությունն այդ լիազորությունը չունի: Այո, իհարկե, դատաիրավական համակարգի բարեփոխումների միջոցով պետք է մենք կարողանանք այդ խնդիրը լուծել:

Հարգելի գործընկերներ, ես, այնուամենայնիվ, ուզում եմ ավարտել հենց այնտեղից, ինչով սկսել եմ: Մեզ համար, այո, ակնհայտ է, որ մեր երկիրն այսօր կանգնած է լրջագույն մարտահրավերների առաջ և այդ մարտահրավերները ներքին չեն: Մենք ոչ մի ներքին մարտահրավեր չունենք, մեր բոլոր մարտահրավերներն արտաքին են: Մենք պետք է կոնսոլիդացնենք մեր հանրությանը խաղաղության օրակարգի շուրջ: Պետք է զարգացնենք այդ օրակարգը, պետք է կարողանանք պաշտպանել այդ օրակարգը և այս օրակարգի տրամաբանությամբ պետք է ապահովենք Հայաստանի Հանրապետության կայուն զարգացումը, Հայաստանի Հանրապետության և Արցախի Հանրապետության անվտանգությունը և քաղաքացիների երջանկությունը: Սա այն մանդատն է, որ ժողովուրդը տվել է մեզ, և մենք պարտավոր ենք իրագործել այս մանդատը:

Ազգային ժողովի առաջին նստաշրջանն է այսօր ամփոփվում, և ես ուզում եմ կրկնել, ավելի ճիշտ՝ երկրորդել այն խոսքերը, որն այս ամբիոնից արել են Ազգային ժողովի նախագահը, «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության ղեկավարը, և ինչի մասին ես խոսել եմ ոչ Ազգային ժողովի ամբիոնից և ինչի մասին մենք խոսել ենք Կառավարության ծրագրում:

Ատելության խոսքից, արժանապատվությունը նվաստացնող և վիրավորական խոսույթից զերծ միջավայրի ձևավորումը և այդ միջավայրի ձևավորման արդյունքում, այդ միջավայրում Հայաստանի Հանրապետության զարգացման օրակարգը սպասարկելը, այդ օրակարգի շուրջ ազգային միասնություն ձևավորելը և մեր ժողովրդի ու պետության լավագույն ներուժն այս օրակարգի շուրջ համախմբելը մեզ համար կարևոր առաջնայնություն է: Եվ ես կրկին այս օրակարգի սպասարկման շուրջ ուզում եմ համագործակցության ձեռք մեկնել խորհրդարանական և արտախորհրդարանական բոլոր ուժերին:

Մենք պատրաստ ենք գործել ըստ այսմ և պատրաստ ենք լինել քաղաքական դաշտում, խորհրդարանում, Կառավարությունում, ամենուր համարժեք: Մենք կլինենք համագործակցային այնտեղ, որտեղ կա համագործակցության հնարավորություն, մենք կլինենք ծայրահեղ համբերատար բոլոր այն կետերում, որտեղ չկա համագործակցության հնարավորություն, մենք կլինեք ծայրահեղ համբերատար սադրանքի միջավայրում և մթնոլորտում, բայց, այնուամենայնիվ, մենք չենք կարող թույլ տալ, որ որևէ մեկը փորձի ժողովրդի կողմից մեզ տրված մանդատն անարգել: Դա, պարզապես, անթույլատրելի է, և սա ժողովուրդը մեզ, ուղղակի, չի ների: Ես ուզում եմ հիշեցնել բոլորիս, թե ամենամեծ քննադատությունը, որը մենք ստացել ենք նախընտրական քարոզարշավի ընթացքում, ո՞րն է եղել. մեզ անընդհատ քննադատել են թավիշի մեջ, անընդհատ թավշյայի մեջ, երբեմն անողնաշարություն դրսևորելու մեջ: Ինչքանո՞վ է դա արդար, ինչքանո՞վ է անարդար՝ դա ուրիշ խնդիր է: Այո, մենք պիտի ամեն ինչ անենք՝ ձևավորելու մի այնպիսի մթնոլորտ և միջավայր, որ այսպիսի հասկացությունները՝ թավշյա հասկացությունը, աչք չծակի: Բայց, ցավոք, այստեղ էլ այն դեպքն է, երբ մենք դա միայնակ անել չենք կարող: Հետևաբար՝ բոլորին հրավիրում ենք այսպիսի մթնոլորտ և միջավայր ձևավորելու և այս հարցում կցուցաբերենք առավելագույն պատրաստակամություն:

Ուզում եմ ելույթս ավարտել կրկին «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության բոլոր անդամներին շնորհակալության և գնահատանքի խոսքեր ասելով: Մենք իրար հետ այս ճանապարհն սկսել ենք՝ մեր աչքի առաջ երազանք ունենալով և չպետք է վախենանք գնալ այդ երազանքի ետևից: Այդ երազանքն ազատ, ուժեղ, երջանիկ Հայաստանն է, ազատ, ուժեղ, երջանիկ Արցախը: Շնորհակալ եմ:

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն պարոն վարչապետ։ Հարգելի պատգամավորներ, այժմ քվեարկում ենք Կառավարության ծրագիրը։ Ուզում եմ տեղեկացնել, որ «Կառավարության ծրագրին հավանություն տալու մասին» հարցը «Ազգային Ժողովի կանոնակարգ» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 103 հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ ընդունվում է պատգամավորների ընդհանուր թվի ձայների մեծամասնությամբ։

Եվ այսպես, քվեարկության է դրվում «Հայաստանի Հանրապետության Կառավարության ծրագրին հավանության տալու մասին» Ազգային ժողովի որոշման նախագիծն ընդունելու մասին» հարցը։ Քվեարկություն։

Կողմ՝ 70

Դեմ՝ 0

Ձեռնպահ՝ 0

Որոշումն ընդունված է։ Հարգելի պատգամավորներ, ավարտվեց առաջին նստաշրջանի աշխատանքը: Հիշեցնեմ, որ Ազգային ժողովի երկրորդ նստաշրջանի առաջին նիստը տեղի կունենա սեպտեմբերի 13-ին։ Շնորհակալություն։




ԱԺ Նախագահ  |  Պատգամավորներ|  ԱԺ խորհուրդ  |  Հանձնաժողովներ  |  Խմբակցություններ  |  Աշխատակազմ
Օրենսդրություն  |   Նախագծեր  |  Նիստեր  |   Լուրեր  |  Արտաքին հարաբերություններ   |  Գրադարան  |  Ընտրողների հետ կապեր  |  Հղումներ  |  RSS