ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ ԵՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼՆԵՐ  ՌՈՒԲԵՆ ՌՈՒԲԻՆՅԱՆԸ ԵՎ ՀԱԿՈԲ ԱՐՇԱԿՅԱՆԸ

Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, խնդրում եմ զբաղեցնել տեղերը: Լռություն դահլիճում: Բարև ձեզ, խնդրում եմ տեղադրել քարտերը և նախապատրաստվել գրանցման: Գրանցում: Գրանցվել է 59 պատգամավոր: Հարգելի գործընկերներ, ում համակարգը, որ չի գրանցել, խնդրում եմ նրանց նույնպես գրանցել:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, «Ազգային ժողովի ութերորդ գումարման տասներորդ նստաշրջանի օրակարգում լրացումներ կատարելու մասին» Ազգային ժողովի որոշման նախագիծը ներկայացնելու համար ձայնը տրվում է Ազգային ժողովի նախագահի տեղակալ Հակոբ Արշակյանին:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, «Ազգային ժողովի ութերորդ գումարման տասներորդ նստաշրջանի օրակարգում լրացումներ կատարելու մասին» Ազգային ժողովի որոշման նախագծի առաջին բաժնում ներառված է պարտադիր քննարկման 6 հարց, որոնք ընդգրկվում են ութերորդ գումարման տասներորդ նստաշրջանի օրակարգում առանց քվեարկության:

Երկրորդ բաժնում այն հարցերն են, որոնց վերաբերյալ գլխադասային հանձնաժողովները ներկայացրել են դրական եզրակացություն: Դրանք 12-ն են, որոնք նույնպես ընդգրկվում են ութերորդ գումարման տասներորդ նստաշրջանի օրակարգում առանց քվեարկության:

Երրորդ բաժնում ընդգրկված հարց չկա:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, ձեզ ներկայացվեց «Ազգային ժողովի ութերորդ գումարման տասներորդ նստաշրջանի օրակարգում լրացումներ կատարելու մասին» Ազգային ժողովի որոշման նախագիծը: Հարցեր տալու համար կարող եք հերթագրվել: Հերթագրում: Արծվիկ Մինասյան:

 Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Պարոն Արշակյան, ինչպես գիտենք, Կանոնակարգ օրենքի պահանջներին համապատասխան ինքնավար մարմնի անդամի պաշտոնանկության հարցը, որ ներկայացնում է որևէ խմբակցություն, որոշման տեսքով ընդգրկվում է հերթական նիստերի օրակարգ: Հակոբ Մովսեսի հարցը Կոռուպցիայի կանխարգելման հանձնաժողովի եզրակացության հիման վրա ներկայացված էր, բայց նայում ենք նաև բանում, որ հետաձգվել է: Հիմքերը կնշեք խնդրեմ:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պարոն Մինասյան: Խորհրդի նիստին նման հարց չի քննարկվել, այսինքն՝ խորհրդի նիստով նման հարց չի անցել և չի քննարկվել, ըստ այդմ՝ դա չի վերաբերվում այս օրակարգին, որը ներկայացվեց: Ենթադրում եմ, որ հարցը ավելի տեխնիկական բնույթ է կրում և քարտուղարության հետ լրացուցիչ կքննարկենք:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Արձագանք:

 Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Ես քարտուղարությունից ճշտել եմ, որ առկա է Հակոբ Մովսեսի գրավոր տեղեկացումը: Ուզում եմ ուղղակի նաև տեղեկացնել, հրապարակել, որ Կանոնակարգ օրենքի համաձայն, եթե ինքը պարտադիր պետք է ներառվի, բայց եթե չի մասնակցում, ինքնավար մարմնի անդամը ավտոմատ տեղափոխում է հաջորդ հերթական նիստ: Ուղղակի նաև մի տեղեկացում, քանի որ չենք տեսել գրավոր փաստաթուղթը իր, ուղղակի զետեղված է նման տեղեկատվություն նաև օրենսդրական նախաձեռնության պատմության մեջ: Պարզապես կխնդրեմ ձեր նաև ուշադրությունը՝ առաջիկայում, որպեսզի այն դառնա քննության առարկա:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պարոն Մինասյան:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, մինչ դուք զրուցում էիք, ինձ տեղեկացրեցին քարտուղարությունից, որ պարոն Մովսեսը գրությամբ խնդրել է հետաձգել, որի հնարավորությունը Կանոնակարգը տալիս է անել 2 անգամ: Շնորհակալություն, հարցուպատասխանն ավարտվեց: Հարգելի գործընկերներ, այժմ կարող եք հերթագրվել մտքերի փոխանակության համար: Հերթագրում. հերթագրված պատգամավորներ չկան: Ձայնը տրվում է պարոն Արշակյանին՝ Ազգային ժողովի 2025 թվականի դեկտեմբերի 2-ին գումարվող հերթական նիստերի օրակարգը ներկայացնելու համար:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն, հարգելի գործընկերներ: Ազգային ժողովի 2025 թվականի դեկտեմբերի 2-ին գումարվող հերթական նիստերի օրակարգի նախագծի առաջին բաժնում պարտադիր քննարկման 15 հարց կա: Դրանք հերթական նիստերի օրակարգում ընդգրկվում են առանց քվեարկության:

Երկրորդ բաժնում 12 նախագիծ կա: Ազգային ժողովի խորհուրդը դեկտեմբերի 1-ի նիստում քննարկել է այս բաժնում նախագծերի ընդգրկման, դրանց քննարկման հաջորդականության հետ կապված առաջարկները և քվեարկությամբ հաստատել դրանք: Հարգելի գործընկերներ, Ազգային ժողովի խորհրդի որոշմամբ Կառավարության ներկայացրած «Առողջապահության համընդհանուր ապահովագրման մասին» և կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթի քննարկման տևողությունը սահմանվել է մինչև 3 ժամ:

«Հայաստանի Հանրապետության 2026 թվականի պետական բյուջեի մասին» օրենքի նախագծի քննարկումը կշարունակվի դեկտեմբերի 3-ին՝ չորեքշաբթի օրվա առաջին հիմնական նիստում:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հերթական նիստերի օրակարգի նախագծի վերաբերյալ պարոն Արշակյանին հարցեր տալու համար կարող եք հերթագրվել: Հերթագրում: Արծվիկ Մինասյան:

 Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Ոչ թե հարց է, այլ պարոն Ռուբինյանը, որ արձագանքեց, պարոն Ռուբինյան, Կանոնակարգ օրենքի մեջ որոշակի ոչ հստակություն կա: Դուք ճիշտ եք, որ ամրագրված է 2 անգամ հետաձգման հնարավորություն, սակայն տրվում է, ասում է 2 շաբաթով: Հիմա, քանի որ նիստերը գումարվում են ոչ թե 2 շաբաթը մեկ, այլ 3 շաբաթը մեկ, էս ոչ հստակությունը բերում է նրան, որ 2 շաբաթով հետաձգվում է: Հաջորդ նիստին կարող է դառնալ տևական ժամանակահատված, դրա համար էի ես հատուկ նաև Ազգային ժողովի ղեկավարությանը ուշադրություն հրավիրում էս հանգամանքի վրա, որ հստակ դիրքորոշում լինի՝ արդյոք հնարավոր է, որ չգիտեմ, 50 օր, 60 օր հետաձգվի: Դե այնուամենայնիվ, անհրաժեշտ է, եթե մեկ անգամ հետաձգվեց և 2 շաբաթն անցնում է, ևս 2 շաբաթն էլ է անցնում, ապա հաջորդ հերթականի մեջ է ինքն ավտոմատ ընդգրկվում:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Պարոն Մինասյան, մենք գործ ունենք մարդու հետ, ով որ դիմումով հանդես է եկել Ազգային ժողովին: Ազգային ժողովն ունի Կանոնակարգ, էդ Կանոնակարգի շրջանակներում հարցը կդիտարկվի: Հիմա չեմ հասկանում մտահոգությունը ձեր ո՞րն է, որ հարցը տևական բնույթ կստանա, արագ կլուծվի, դանդաղ կլուծվի, խնդիրը ո՞րն է:

 Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Պարոն Արշակյան, խնդիրը հենց նրանում է, որ Կանոնակարգում ձևակերպում է, որ հետաձգում է 2 շաբաթով, 2 շաբաթը մեկ հերթական նիստեր չեն լինում:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Դե հասկանալի ա:

 Ա.ՄԻՆԱՍՅԱՆ

-Կանոնակարգն ասում է՝ հերթական նիստում է պարտադիր ընդգրկվում, և կա հնարավորություն 2 անգամ հետաձգել: Հարցը հետևյալն է, եթե 2 շաբաթը 1 չունենք մենք հերթական նիստեր, 1 անգամ հետաձգումը բերում է 3 շաբաթ պլյուս 1 շաբաթ հետաձգման. արդյո՞ք էդ 2, 2 անգամը մտնում է էս առաջին հաշվարկի մեջ, թե այնուամենայնիվ հերթականի ժամանակ էլ կարող է ևս 2 շաբաթով հետաձգել ու գնա արդեն 60 օր: Սրա մասին է, ինչը ենթադրում է նաև, ինքը, քանի որ առաջին անգամ է կիրառվում էս գործիքը, դրա համար ես բարձրաձայնում եմ նաև, որպեսզի հստակություն մտնի հետագայում նաև ճիշտ կիրառվելու տեսակետից: Կարող է նաև անհրաժեշտություն կա օրենսդրական փոփոխության, չգիտեմ: Բարձրաձայնեցի, որպեսզի ուշադրության առարկա դառնա:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պարոն Մինասյան: Հասկանալի է, այսինքն՝ տեխնիկական խնդրի բարձրաձայնում եք անում: Ընդունելի է իհարկե, այնուամենայնիվ, պետք ա տրամաբանությունը նայվի ըստ էության, այսինքն, եթե մարդը ուզում է հետաձգել, պարզ ա, որ հետաձգվելու է մինչև հերթական հաջորդ նիստը, ինչքան էլ, որ, որովհետև նիստը ավարտ ունի, այսինքն՝ մեր հիմիկվա նիստը ավարտ ունի, բայց ես չեմ ուզում տեխնիկական դետալների մեջ մտնենք: Հետո կքննարկենք միասին, իրավական հարց ա, կհասկանանք՝ ոնց կարելի ա լուծել: Չեմ բացառում, որ նաև տեխնիկական փոփոխության կարիք լինի, բայց էս պահին կարծում եմ հարցի բնույթը բացառապես գտնվում է դիմումատուի և մեր Կանոնակարգի էսպես առնչության շրջանակներում, և չեմ կարծում, որ էդտեղ մի հատ տենց խնդիր կա, որ հիմա պիտի մենք քննարկենք, բայց շնորհակալ եմ հարցը բարձրաձայնելու համար:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարցերն ավարտվեցին, հարգելի գործընկերներ: Այժմ կարող եք հերթագրվել մտքերի փոխանակության համար: Հերթագրում:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, այժմ քվեարկության է դրվում Ազգային ժողովի 2025 թվականի դեկտեմբերի 2-ին գումարվող հերթական նիստերի օրակարգի նախագծի երկրորդ բաժինը ընդունելու մասին հարցը: Քվեարկություն:

Կողմ՝ 49

Դեմ՝ 0

Ձեռնպահ՝ 15:

Որոշումն ընդունվել է: Նիստերի օրակարգը հաստատվեց և կարող ենք սկսել աշխատանքը:

Հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք Կառավարության ներկայացրած «Հայաստանի Հանրապետության հարկային օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին» օրենքի նախագիծը առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Հիմնական զեկուցող՝ էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյան: Համեցեք, պարոն նախարար:

 Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ազգային ժողովի հարգարժան փոխխոսնակներ, հարգարժան պատգամավորներ, սիրելի հայրենակիցներ, Հարկային օրենսգրքում սույն փոփոխությունների իմաստը հետևյալն է՝ ևս 1 տարով հետաձգել ավելացված արժեքի հարկի ազատման արտոնությունը այն քաղաքացիների համար, այն ֆիզիկական-իրավաբանական անձանց համար, ովքեր որ էլեկտրական շարժիչով մեքենաներ են ներմուծում, մեկ բացառությամբ. բացառությունը հետևյալն է՝ մենք առաջարկում ենք այս նոր կարգավորումը կիրառել 2023 թվականի դեկտեմբերի 31-ից հետո թողարկված, այսինքն՝ 2024, 2025 և 2026 թվականի արտադրության, որովհետև 26 թվականին է գործելու, արտադրության մեքենաների համար:

Ներկայացնեմ նաև, խանգարում եք ինձ, շնորհակալություն, և ուզում եմ ներկայացնել նաև որոշակի վիճակագրություն, մասնավորապես՝ Հայաստանը 2022 թվականին ունեցել է մի, 22, 23, 24 թվականներին ունեցել է ոչ միայն ավելացված արժեքի հարկի արտոնություն, այլև նաև մաքսատուրքից ազատման արտոնություն՝ քվոտայի շրջանակում: 22 թվականին՝ 7000, 23, 24 թվականներին և 25 թվականներին՝ 8000-ական միավոր, և պետք է նշենք, որ 23 թվականին ներմուծման ծավալը մեքենաների կազմել է 9635 միավոր, 22 թվականի համեմատ այս ցուցանիշը աճել է 75 տոկոսով, 24 թվականի ներմուծման ծավալը կազմել է 11 հազար 793 միավոր, ինչը 23 թվականի համեմատ աճել է արդեն 22 տոկոսով և նշեմ, որ համեմատության համար նշեմ, որ 19 թվականի համեմատ 24 թվականին 17,6 անգամ ավելի շատ էլեկտրական շարժիչով ավտոմեքենաներ և նմանատիպ, ուրեմն էլեկտրական շարժիչով փոխադրամիջոցներ են ներմուծվել Հայաստանի Հանրապետություն, մասնավորապես՝ նոյեմբերի 19-ի վիճակագրությունը իմ ձեռքի տակ կա: Նոյեմբերի 19-ի դրությամբ արդեն 25 թվականի վիճակագրությունն ասեմ, ուրեմն, Հայաստան է եկել 16 հազար 381 միավոր ավտոմեքենա, 7 միավոր ավտոբուս և 2479 միավոր մոտոցիկլետ կամ մոպեդ, այսինքն՝ մենք, ուրեմն, փաստացի արդեն 19 հազար ավտոմեքենա ենք այս, տրանսպորտային միջոց է այս տարի Հայաստան եկել, ինչը նախորդ տարվա համեմատ բավականին շատ է, և հետևաբար կարող ենք այդ ակնկալել մինչև տարեվերջ, որ կկրկնապատկվի նախորդ տարվա նկատմամբ, նախորդ տարվա ներմուծման ցուցանիշը:

Ինչու է սա կարևոր և ինչի է Կառավարությունը այս քաղաքականությունը կարևորում: Կարևորում ենք հետևյալ պատճառներով՝ նախագծի ընդունմամբ նպաստավոր պայմաններ կստեղծվեն երկրում էլեկտրական շարժիչով տրանսպորտային միջոցների ձեռքբերումը ու շահագործումը խթանելու համար, ինչպես նաև կանաչ տնտեսության նպատակներին հասնելու համար: Արտոնության կիրառումը ամբողջովին Կառավարության քաղաքականությանը համահունչ է: Մենք վերջերս ընդունել ենք կանաչ տաքսոնոմիան, մենք ընդունել ենք կանաչ, և կայուն տնտեսության ռազմավարական ծրագիրը այս տարվա ընթացքում և էս ամբողջ քաղաքականությունների հետ ինքը համահունչ է և արտոնության կիրառումը կնպաստի նաև շահագործման համար անհրաժեշտ ենթակառուցվածքների զարգացմանը, այդ ոլորտում լրացուցիչ ներդրումների ներգրավմանը, նոր աշխատատեղերի ստեղծմանը, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության ավտոպարկի թարմացմանը և էներգետիկ անվտանգությանը:

Նշեմ նաև, որ բացի տնտեսական և տեխնոլոգիական օգուտներից, նախագիծն ունի նաև բնապահպանական կարևորություն: Այն ուղղակիորեն բխում է Կառավարության 21 թվականի ապրիլի 22-ին ընդունված Փարիզյան համաձայնագրի ներքո Հայաստանի Հանրապետության 21–30 թվականների «Ազգային մակարդակով սահմանված գործողությունները հաստատելու մասին» որոշմամբ ամրագրված Հայաստանի Հանրապետության պարտավորություններից, որի շրջանակներում մենք պարտավորվել ենք մինչև 2030 թվականը Հայաստանում արտադրվող ջերմոցային գազերի քանակը 1990 թվականին արտադրվողի համեմատ 40 տոկոսով կրճատել: Այս ուղղությամբ քայլերը նույնպես, բնականաբար էս գործողությունը կնպաստի: Սա երկրի էներգետիկ անվտանգության համար կարևոր նշանակություն ունի և կարևոր է, որպեսզի նաև զուգահեռ այլ քաղաքականությունների հետ իրեն համադրենք: Սա կլրացնի, և կարծում ենք, որ էական դրական նշանակություն կունենա: Թերևս այսքանը, եթե հարցեր կան մնացած հարցերին կպատասխանեմ, մնացած ժամանակը օգտագործեմ հարցերին պատասխանելու համար:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Համեցեք, հարցեր: Արման Եղոյան:

 Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պարոն Պապոյան, ես հիշում եմ, որ անցած տարի մենք էս քվոտայի մեջ առանձին ենթաքվոտաներ էինք սահմանել դիլերների համար և անհատ քաղաքացիների համար: Խնդրում եմ ասեք՝ այս տարի էլ կա նման քվոտա, թե չէ, ենթաքվոտա, թե չէ: Շնորհակալություն:

 Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պարոն Եղոյան, հարցի համար: Այսօրվա դրությամբ կարող եմ ասել, որ քվոտա չկա, այսինքն՝ դեկտեմբերի երկու՞սն է այսօր: Դեկտեմբերի 2-ի դրությամբ կարող ենք ասել, որ քվոտա մենք չունենք, եթե լինի այդպիսի քվոտա, մենք դրա մասին կհայտարարենք: Էս պահին չկա: Նախորդ տարի, այո, ունեցել ենք 8000 մեքենայի համար քվոտա: Ես ձեր թույլտվությամբ վիճակագրություն ներկայացնեմ: Էնտեղ 5000-ը ֆիզիկական անձանց էինք տրամադրել, 3000-ը՝ դիլերներին, եթե արձագանքեք, կարևոր մի հատ տեղեկատվություն կտամ էս մասով:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Համեցեք, արձագանք:

Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ուղղակի իմ….

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Միացրեք պարոն Եղոյանի խոսափողը:

 Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Ուղղակի իմ հորդորը կլիներ, որ այս տարի մենք ավելի շատ քվոտա տայինք քաղաքացիներին, անհատ քաղաքացիներին, որովհետև շատ ենք լսում նաև, որ էդ անհատ քաղաքացիների քվոտայի մեջ այս կամ այն ճանապարհով, օրինական ճանապարհով, բայց խախտելով քվոտայի տրամաբանությունը, նաև դիլերներն են ներկրում, էնպես որ էդ բալանսը վերականգնելու համար կարծում եմ մի քիչ ավելի պետք ա թեքենք դեպի անհատ քաղաքացիների կողմը, որ իրապես բալանս լինի: Շնորհակալություն:

 Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Պարոն Եղոյան, տեսեք՝ սա ավելացված արժեքի հարկի արտոնության մասին է: Ձեր ասած քվոտան մաքսատուրքի մասին է: 25 թվականին 8000 մեքենա ազատվել է կամ կազատվի և՛ ավելացված արժեքի հարկից, և՛ մաքսատուրքից: Մնացած մեքենաները ազատվել են կամ կազատվեն դեռ 25 թվականին միայն ավելացված արժեքի հարկից: Հիմա, եթե էս օրենքը ընդունենք, 26-ին էլ կազատվեն իրենք նորից ավելացված արժեքի հարկից: Մաքսատուրքը առանձին թեմա է, որը կլինի քվոտա, դրա մասին կասենք, չի լինի քվոտա, ուրեմ չի լինի: Ինչ վերաբերվում է ձեր ասած հարցին՝ էդ ուսումնասիրությունը մենք արել ենք և էդպիսի ռիսկային քանակության մեքենա, որոնք որ հնարավոր է, որ էդպես էլ լինեին, ընդամենը 2, թե 3 տասնյակ է եղել իրականում, էն էլ չի ապացուցվել: Ուղղակի ռիսկ եղել ա, որ կարող են այ էս 27 կամ 32 մեքենան էդպես լիներ, բայց չի ապացուցել, որ էդպես ա: Եթե անգամ կա, ինքը էնքան փոքր ա եղել, որովհետև բոլոր վիճակագրություններով դա ապացուցել ենք:

Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Արուսյակ Մանավազյան:

 Ա.ՄԱՆԱՎԱԶՅԱՆ

-Պարոն Պապոյան, իհարկե ողջունելի է այս նախագիծը, բայց ինձ դիմել է քաղաքացի հետևյալ հարցով, ես նախագծում չհանդիպեցի, նաև բեռնատար տրանսպորտային միջոցների հետ կապված էլեկտրոնային բեռնատար միջոցների ներառումը նախագծում: Արդյո՞ք հնարավոր է, թե՞ ոչ, որովհետև իրականում էլեկտրական բեռնատարների խթանումը կնվազեցնի նաև արտանետումները, վառելիքը և, իհարկե, տեղական բիզնեսի մրցունակությունը: Հիմա պատրա՞ստ ենք արդյոք Կառավարությունում այս փոփոխությունը անել և ներառել էլեկտրական բեռնատարները:

 Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար, տիկին Մանավազյան: Ազգային ժողովի պատգամավոր տիկին Լուսինե Բադալյանն էդպիսի առաջարկով պաշտոնապես, ուրեմն, հանդես է եկել: Մենք, ես ընդունել եմ էդ առաջարկը հանձնաժողովի քննարկման ժամանակ, և պայմանավորվել ենք, որ առաջինից երկրորդ ընթերցման ընթացքում ֆորմալ կընդունենք և երկրորդ ընթերցմանն արդեն էդ կոդերը ևս ներառված կներկայացնենք ձեր դատին:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Ունե՞ք արձագանք: Համեցեք:

 Ա.ՄԱՆԱՎԱԶՅԱՆ

-Եվ մեկ մտահոգություն, որ ինձ դիմել են նորից այս հարցով: Եթե օրինակ՝ 23 թվականի դեկտեմբերի արտադրության ա մեքենան, միևնույն է չի մտնում այս նախագծով: Ճիշտ եմ չէ՞ հասկացել:

 Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Այս պահի ձևակերպմամբ հենց էդպես ենք ձևակերպել, որովհետև շատ, առանցքային նշանակություն ունի մեզ համար այն հանգամանքը, այսինքն՝ տարեթիվը ինքը կարելի է, չգիտեմ, քննարկել, բայց շատ կարևոր նշանակություն ունի էն հանգամանքը, որ մեր երկիրը չդառնա էնպիսի մի միջավայր, որտեղ 3 տարի հետո էդ մեքենաների մարտկոցները չիմանանք՝ ինչ անենք, իսկ նախորդ կարգավորումներով, ցավոք սրտի, վիճակագրությունը մեզ ցույց է տվել, որ շատ են գալիս՝ օրինակ 17, 18, 19 թվականների մեքենաներ, որոնք 2, 3, 4 տարի հետո ամենայն հավանականությամբ, այսինքն՝ գործարանն ասում ա, որ 10 տարի օրինակ հետո ինքը կարող է արդեն էդ խնդիրն ունենալ: Հիմա, եթե 8-ը անցել է, գործարանն էլ ասում է 2 տարի հետո էդ խնդիրը կարող է ունենալ, ես կարծում եմ, որ էդպիսի մեքենաներ, որոնք որ 2 կամ 3 տարի հետո կարող են էդպիսի խնդիր ունենալ, մենք նպատակադրումը դրա էդքան էլ լավ չի, եթե մենք ազատում ենք ավելացված արժեքի հարկից էդ մեքենաների: Սա մեկ, և կարճ ուղղակի ամփոփեմ:

Էդ ա եղել պատճառը: Եվ հետո մենք դա չգիտենք չէ՞ ինչ անենք, ինչ, որտեղ պետք ա օգտագործենք, այսինքն՝ մենք հիմա նաև մտածում ենք էդ ուղղությամբ՝ վերամշակող գործարաններ և այլն, էդ հարցը դեռ կա:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Արթուր Խաչատրյան:

 Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Պարոն Պապոյան, մի քանի հարց ունեմ: Առաջինը, հավանաբար, պարոն Եղոյանի հարցի շարունակությունն ա, ովքեր են ներմուծողները, որովհետև որոշ լուրերի համաձայն մի քանի խոշոր ներմուծող ա ներմուծել հենց սկզբից և քվոտան փակել է, այսինքն՝ կա՞ որոշակի բաշխում՝ 5000, այսինքն՝ 3000 մեքենա բերել են Պողոսը, Պետրոսը, Մարտիրոսը, Կիրակոսը, 4000՝ Վաչագանը և ինչևէ: Կա՞ էդ բաշխումը, թե՞ ոչ: Երկրորդ խնդիրը ձիաուժի հաշվարկի մասին է վերաբերում, որովհետև էլի լսել եմ բողոքներ, որ տարբեր մարդիկ նույն մեքենայի համար տարբեր, հա, գույքահարկ են վճարում, որովհետև նույն մեքենան ա, նույն շարժիչն ա, բայց տարբեր ձիաուժեր ա ներկայացված, և երրորդ հարցը, անկեղծ ասած, չհասկացա էներգետիկ անվտանգության հետ կապված, որովհետև, այո, քիչ գազով աշխատող մեքենա լինի, քիչ գազ կներմուծենք, քիչ կախվածություն կունենանք, բայց էդ մարտկոցները, մարտկոց եմ ասում, աղբյուրը, որից էլեկտրամեքենաները հոսանք, լիցքավորվում են, միևնույն ա գազից են ստանում առաջնային էներգիան:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Խնդրում եմ ավարտել: Համեցեք:

 Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շատ լավ, շնորհակալություն: Առաջին մասով ես մի անգամ վիճակագրությունը Ազգային ժողովում ներկայացրել եմ էս տարվա մեջ, հիմա էս պահին, եթե իմանայի՝ էդ հարցը նորից կհնչեր, էդ վիճակագրությունը կպատրաստեի, հաջորդիվ կներկայացնենք, երկրորդ ընթերցման ժամանակ: Եկեք պայմանավորվենք նաև տվյալները կթարմացնեն, բայց էդ տվյալները ես ասեմ՝ ինչ էր:

Էնտեղ մենք ունենք էսպիսի կետ. ասում ենք, եթե ինքն ունի, ուրեմն էդ, որ պաշտոնական ներմուծող ա, պաշտոնական դիլեր է, ասում ա, եթե ինքը պաշտոնական դիլեր ա և այլն: Երբ որ էդ պաշտոնական դիլերը, բանը հանում էինք, տակը մնում էր մի քանի տասնյակ մեքենա, այսինքն՝ իրականում էդ խնդիրը չկար, օրենքով մնացածը կարգավորված էր: Սա մեկ:

Երկրորդ հարցը հետևյալն է, քանի որ ձեր հարցադրումը ունի նաև ինչ-որ տրամաբանական շարունակություն պարոն Եղոյանի հետ, ես հիմա էստեղ մի բան ասեմ՝ հնարավոր է, որ էս 3000 քվոտան չօգտագործեն մեր դիլերները և ասենք օրինակ՝ 200 մեքենա մնա: Էդ պատճառով էկոնոմիկայի նախարարությունը արդեն նախագիծ է շրջանառել, որ դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ, եթե օրինակ՝ պայմանական 256 մեքենա մնացել է, 5001-րդը, 5200-րդը, մինչև 5252-րդը հերթականությամբ նայելու ենք և էդ մարդկանց վճարած մաքսատուրքը հետ ենք տալու: Էական չի՝ մեքենան թանկ ա, էժան ա, թիվը և այլն, հերթականության տրամաբանությամբ տալու ենք: Ժամանակ չունեմ:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Համեցեք, արձագանք:

 Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Պարոն Պապոյան, հարցս վերաբերվում է ոչ թե դիլերները բերել են էն քվոտայի հաշվին, որը ֆիզիկական անձանց են նախատեսված, դա պատասխանեցիք, այլ էդ դիլերների մեջ կա մի խոշոր դիլեր, երկու խոշոր, երեք, որոնք այսինքն՝ շուկայի 80 տոկոսն իրանք են բերել, թե տասնյակ հարյուրավոր դիլերներ են և մոտավորապես հավասար բաշխում է, և նաև չգիտեմ, եթե ժամանակը հերիքի, էն մյուս հարցերին էլ էլի: Շնորհակալություն: Կամ եթե չհերիքի…

 Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շատ լավ: Ես ասեմ՝ ոչ մի քանիս են, ոչ էլ հարյուրավոր են: Հստակ թիվը հաջորդ անգամ կներկայացնեմ: Տարբեր ընկերություններ են: Հետո՝ էդ ընկերություններն էլ են շատ հաճախ բերում ֆիզանձանց համար: Օրինակ՝ մարդ կա ինքը գնում ա իր համար պատվիրում ա, առնում ա, մարդ կա գնում ա, ասում ա՝ ես էդ դրանից չեմ հասկանում, դուք ընկերություն եք, ձեր գումարը, էս էլ ձեր միջնորդավճարը, խնդրում եմ իմ համար մեքենա պատվիրեք: Ես ուզում եմ ենթադրենք չինական 2024 թվականի ամենագնաց: Իրա համար պատվիրում են, այսինքն՝ էլի մեր քաղաքացիներն են դրանից օգտվում: Ենթադրաբար ինչ-որ ծառայության վճարի դիմաց, իսկ ինչ վերաբերում ա էն հարցին՝ առաջին հարցին, տեսեք՝ ստեղ մի հատ կարևոր բան կա, որ շատ կարևոր ա. էսօր մենք ունենք արևային էներգետիկայի ավելցուկ ցերեկային ժամերին, և իմ կարծիքով պետք է մեր քաղաքականությունները էնպես անենք, որ ցերեկային էներգիան, էսօր հակառակն ա, մենք ցերեկն ունենք էժան էներգիա, գիշերը թանկ, բայց գիշերվա էներգիան ավելի էժան ա, քան ցերեկվանը: Էնպես պետք ա մենք անենք, որ ցերեկը շատ սպառում տեղի ունենա էներգիայի, այդ թվում նաև էդ եղանակով, և ըտեղ քաղաքականությունների հարց կա:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: (Խոսակցություն դահլիճից)։

 Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Դե ժամանակ չկա:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Ալխաս Ղազարյան, հաջորդ ելույթի համար:

 Ա.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ շատ: Պարոն Պապոյան….

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Հարցի համար, ներողություն, համեցեք:

 Ա.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Ըհը, շնորհակալ եմ: Պարոն Պապոյան, մի քանի հստակեցնող հարց, ամեն դեպքում, մեր քաղաքացիների համար, քանի որ էս նախագծով բավական, էս նախագծի ընդունմանը բավականին շատ քաղաքացիներ են սպասում, ուրեմն մաքսատուրքի վերաբերյալ ձեր պատասխանից կարելի է ենթադրել, որ մաքսատուրքից ազատման նաև քվոտա հնարավոր է նաև սպասել, որ մինչև գոնե տարվա վերջ, որովհետև ոնց հասկանում եմ դեռ վերջնական պատասխան չունեք: Ես ուզում էի հասկանայի՝ ինչ գործոններից է կախված՝ արդյոք մաքսատուրքը կլինի, թե՞ չի լինի, այս տարի քվոտան կսահմանվի, թե ոչ, ինչ գործոններից է կախված և երկրորդ հարցս. տեսեք՝ քաղաքացիները, նաև ավելացված արժեքի հարկի վերաբերյալ մենք այս տարի սահմանել ենք 2023 թվականից ավելի թարմ մեքենաների համար, բայց մինչ այդ ոնց որ մենք դա չենք սահմանել և արդեն կան բազմաթիվ քաղաքացիներ, որոնք արդեն գնել են մեքենա և սպասում են օրենքը ընդունվի և ներկրեն:

Էս առումով մենք գիտենք՝ գոնե, ինչքան մեքենա կա արդեն գնված:

 Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Եկեք նախ արձանագրենք, հետևից գամ, որ կարար էս օրենքը չլիներ, ավելին՝ կարող ա Ազգային ժողովը ասի չէ, ես չեմ ուզում օրինակ՝ ավելացված արժեքի հարկի արտոնություն տալ, էական չի թվականից, հետևաբար էն մարդիկ, ովքեր որ 26 թվականի տրամաբանությամբ են բերել, իրենք արդեն իրանց էդ հարցադրումը էդքանով լեգիտիմ չի, որովհետև օրենքը վերաբերվել է մինչև 25 թվականի դեկտեմբերի 31-ին, իսկ ով է ասել, որ 26 թվականի համար Կառավարությունն էս նախագծով գալու է կամ ով ա ասել, որ դեռ Ազգային ժողովը համաձայնություն ա տալու էս նախագծին, այսինքն՝ էս մասով ես կարծում եմ, որ բողոքի լեգիտիմությունը, հա, ամեն ինչ քննարկելի ա, այդ թվում մեր սիրելի քաղաքացիների էդ բողոքը և վիճակագրությունը կնայենք, բայց էդտեղ կարծում եմ, որ դիտարկումը դա է: Ինչ վերաբերվում է առաջին հարցի էն մասին, թե, հա, ԵԱՏՄ-ում ինչ գործոն է, էստեղ գործոնը հետևյալ է՝ ԵԱՏՄ-ում, որպեսզի որևէ բան դու փոխես, պետք ա լինի բոլոր երկրների կոնսենսուսը, այսինքն՝ մեկ երկիր, եթե անգամ որևէ բանի չի համաձայնվում, էդ որոշումը տեղի չի ունենում: Նախորդիվ պայմանավորվածությունը եղել ա, որ ըստ էության, 24 թվականը ԵԱՏՄ երկրների համար էդ մասով վերջին տարին ա եղել, բայց բոլոր որոշումներն էլ քննարկելի են ինչպես մեր հայտարարություններն այսօրվա, այդ նաև ԵԱՏՄ-ի, հետևաբար, քանի դեռ կա ժամանակ աշխատանքի, ես կարող եմ ասել, որ էս պահին չունենք քվոտա, այլ բան չեմ կարող ասել:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Համեցեք: Չունեք արձագանք: Էդուարդ Աղաջանյան:

 Է.ԱՂԱՋԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պարոն Պապոյան, մենք արդեն տևական ժամանակ է՝ ամեն տարի Ազգային ժողովում քննարկում ենք էս հարցը և ըստ էության, մեր որոշումները կայացնում ենք մեկ տարվա կտրվածքով, կլինի դա քվոտաների հետ կապված, թե ԱԱՀ-ի: Իմ հարցը հետևյալն է՝ ընդհանրապես Կառավարությունը, թե՛ ձեր նախարարությունը, թե՛ նաև շրջակա միջավայրի նախարարությունն իր մասով արդյո՞ք ունենք երկարաժամկետ տեսլական՝ ուր ենք գնում մենք ընդհանրապես էս հարցի վերաբերյալ և միգուցե ավելի ճիշտ է երկարաժամկետ որոշում կայացնել, որպեսզի ամեն տարի մենք Ազգային ժողովում էս հարցը չքննարկենք և նաև դրանով իսկ բարձրացնենք կանխատեսելիությունը մեր քաղաքացիների համար՝ իրենց որոշումների կայացման համատեքստում, այդ թվում ավտոմեքենաների գնելու և տեսեք, հարց է բարձրացվում ավտոմեքենաների թողարկման տարեթվի հետ կապված:

Մի խոսքով՝ սրանք բոլորը հարցեր են, որոնք մեր քաղաքացիներին ավելի բարձր կանխատեսելիություն կհաղորդեին: Շնորհակալություն:

 Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պարոն Աղաջանյան, հարցի համար: Այս տարի էկոնոմիկայի նախարարության առաջարկով Կառավարությունն ընդունել է կանաչ և կայուն տնտեսության ռազմավարական ծրագիրը, և ռազմավարական ծրագրում ամրագրված է, որ մենք 2030 թվականին պետք ա նվազագույնը ունենանք 100 հազար էլեկտրոմոբիլ: Էս 100 հազար՝ 2030-ին: Սա մեր ռազմավարական տեսլականի մասին: Եվ ես կարծում եմ, որ մենք վստահաբար կունենանք: Հիմա մոտավորապես մոտ 30 քանի 40 հազարի կարգի ա: Հիմա տեսեք՝ դուք լավ հարց եք բարձրացնում, ու ասեմ ձեզ՝ էս նախագիծը, որ նախարարությունը առաջադրել էր սկզբից, 3 տարվա համար էինք առաջարկել, հետո 2 տարվա և վերջում դառավ 1-ը: Ինչն ա պատճառը, որովհետև մեր միջազգային գործընկերները, շատ ուղիղ ասեմ՝ Արժույթի միջազգային հիմնադրամը շատ զգայուն է ավելացված արժեքի հարկի, ընդհանրապես՝ հարկաբյուջետային քաղաքականության մեջ տարբեր տեսակի փոփոխություններ անելու նկատմամբ շատ զգայուն է, դուք դա շատ լավ գիտեք և ուղղակի նաև իրենց շատ, էսպես ասած, հորդորն ա եղել շատ, որ անպայման 1 տարուց ավել չանենք, որովհետև դա իրենց տեսանկյունից խնդրահարույց է եղել:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Արձագանք: Շնորհակալ եմ, իսկ մեր միջազգային գործընկերները գիտեն, որ հաջորդ տարիներին էլի մենք ընդունելու ենք նույն նախագիծը, հետո հաջորդ տարի ևս մեկ անգամ: Չէ, սա կարևոր հարց է, որովհետև, միգուցե, եթե իմանան, որ հաջորդ տարիներին ևս նախատեսվում է էս նախագիծն ընդունել, միգուցե իրենց դիրքորոշումը փոխվի հարցի վերաբերյալ:

 Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Մեր միջազգային գործընկերները իմ հետ հանդիպմանը հույս ունեին, որ էս նախագիծը էլ չենք բերի:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Պարոն Պապոյան, ես վարողի իրավունքով մի արտահերթ հարց տամ՝ վերաբերվում է բեռնատար մեքենաներին, էլեկտրոմոբիլներին: Կուզենամ հասկանալ՝ արդյոք մենք այս օրենքի քննարկման շրջանակում դրան անդրադարձ կատարում ենք, թե չէ և ձեր կարծիքը դրա մասին: Շնորհակալություն:

 Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Պարոն Արշակյան, ինչպես նշեցի, տիկին Բադալյանն առաջարկ է ներկայացրել, և ես ընդունել եմ առաջարկը: Հանձնաժողովի նիստում պայմանավորվել ենք առաջինից երկրորդ ընթերցման ընթացքում այդ կոդերը, որոնք վերաբերվում են բեռնատար մեքենաներին, դրանք ավելացնենք:

  Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Պարոն Պապոյան, ուշադիր չէի եղել, նաև ես էի ձեզ գրավոր դիմել, երբ որ Կառավարության նիստին քննարկում էր իրականացվում և ձեզանից պատասխան էի ստացել, որ կքննարկեք 2027 թվականի ձևաչափի մեջ: Ենթադրում եմ, որ այս քննարկումն է, որը տեղի է ունենում, թե՞ դուք, ըստ էության, առաջ եք բերում էդ արտոնությունը, բեռնատարերի մասով:

 Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Ես ներողություն եմ խնդրում, այո, պարոն Արշակյանը ևս նամակ է գրել այդ մասով, առաջարկ է արել, նույն առաջարկը կարող ենք ասել, որ տիկին Բադալյանի, պարոն Արշակյանի առաջարկն ա, որը ընդունվել է մեր կողմից: Էս պահին ինքը իմպլեմենտացված չէ, այսինքն, եթե առաջին ընթերցմամբ ընդունեք, դրա մեջ չկա, պայմանավորվել ենք առաջինից երկրորդում էդ կոդերը ավելացնենք:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Հա, շնորհակալ եմ: Տեխնիկապես, ուղղակի, զուտ ուզում էի հասկանալ՝ հիմա ենք դա ընդունում, թե թողում ենք հետագային: Հասկացա, որ հիմա ենք ընդունում: Շնորհակալ եմ, պարոն Պապոյան: Ցավոք սրտի, հարցերի ժամանակը ավարտվել է: Կառաջարկեմ մնացած գրանցված պատգամավորներին ելույթի տեսքով ձեզ հարցերը ուղղել, և դուք հնարավորություն կունենաք արդեն վերջում ամփոփիչ ելույթով պատասխանել:

 Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Շնորհակալ եմ: Հարակից զեկուցող` տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Սերգեյ Բագրատյան: Համեցեք, պարոն Բագրատյան:

 Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգարժան պարոն Արշակյան, հարգելի գործընկերներ, սիրելի քաղաքացիներ, նախագիծը շատ կարևոր է զարգացող աշխարհում: Հայաստանը չպետք է ետ մնա տնտեսական զարգացումների այս ընթացքից, մանավանդ, երբ որ էլեկտրոմոբիլները կարևորագույն խնդիր է լուծում, շրջակա միջավայրի աղտոտվածության խնդիր է լուծում, նաև եվրոպական երկրները հայտարարեցին, որ երբ 2030 թվից այլևս իրենք շարժիչային մեքենաներ չեն պատրաստվում արտադրել, այսինքն՝ այլևս էներգակիրներն այնքան աղտոտվածություն են առաջացնում, որ էլեկտրոմոբիլները դարձել են խիստ արդիական, բայց գիտեք, բոլորս էլ գիտենք, որ էլեկտրոբիլները նույնպես շատ խնդիրներ ունեն, մասնավորես՝ ենթակառուցվածքներ դեռևս Հայաստանում բավարար չեն, լիցքավորման կետերը քիչ են և անհրաժեշտ հզորություն չունեն, և էդտեղ մեր Կառավարությունը անելիքներ ունի խթանելու, որպեսզի այս ենթակառուցվածքները ձևավորվեն, և հետագայում մենք խնդիր ենք ունենալու նաև մարտկոցների հետ կապված, հատկապես՝ Միացյալ Նահանգներից ներկրված մեքենաների մարտկոցները մեծամասամբ լինում են այսպես կոչված, ժողովրդի խոսքով ասած, ջրի տակ մնացած, հարվածի ենթարկված և դրանք Հայաստանում կարող են լուրջ խնդիրներ առաջացնել, որովհետև առայժմ մենք լուծումներ չենք ստացել, թե այդ մարտկոցները փոխարինելու ինչ հնարավորություն կար, որովհետև եթե իսկապես փոխվեն դրանք, իսկապես սերվիսի պայմաններում, ապա մեքենայի 40 տոկոսի արժեք ունեն և շատ դժվար կլինի, հատկապես՝ այն մարդկանց համար, ովքեր էլեկտրոմոբիլը գնել են որպես ավելի մատչելի էլեկտրամիջոց, տեղափոխման միջոց, փոխադրամիջոց, և էդ իմաստով դեռ անելիքներ շատ կան:

Ճիշտն ասած, մենք Կառավարության կողմից նախատեսված, որ 2030 թվականին ունենանք 100 հազար էլեկտրոմոբիլ, դա հասանելի թիվ է, բայց ես կցանկանայի, որ նաև հատկապես հիմնական զեկուցողի՝ պարոն Պապոյանի, մոտ հնարավոր է, որ թվերը լինեն, ես կուզենամ հասկանամ՝ այս պահին մենք քանի էլեկտրոմոբիլ ունենք: Ըստ իմ ձեռք բերած տվյալների՝ օգոստոսի դրությամբ գրանցված ունենք 22,650 էլեկտրոմոբիլ, բայց ներկրումների քանակը, երբ որ նայում ենք, միայն այս տարի 19 հազար արդեն ներկրվել է, նախորդ տարի՝ 11 հազարից ավել, դրանից առաջ՝ 9 հազար, այսինքն՝ էս վերլուծությունը, որ գումարում ես, ստանում ես 40, 50 հազար մեքենա, բայց գրանցված 22,500, սա նշանակում ա, որ մեծ մասը արտահանվում ա, այսինքն՝ մասնավոր անձինք նաև ընկերություններ, ներկրելով էլեկտրոմոբիլները Չինաստանից, Միացյալ Նահանգներից, նաև արտահանում են, վաճառում են արտերկիր:

Այս խնդիրը թվերի վերլծությունից է: Ես իրականում չունեմ էդ պատկերը, որ ասեմ, բայց երբ որ գումարում ենք թվերը և տեսնում ենք գրանցված էլեկտրոմոբիլների քանակը, ակնհայտ է, որ մեծ մասը դուրս է գնում, իսկ եթե դուրս է գնում, արդյո՞ք մենք բիզնեսը չենք ֆինանսավորում: Եթե մենք խնդիր ենք դրել շրջակա միջավայրի, կանաչ էներգիայի ստացումը, եթե մեր ներկրողը արտահանում է, ստացվում է, որ մենք մեր բիզնեսին ենք ֆինանսավորում, այսինքն՝ մենք ավելացված արժեքի հարկից ազատում ենք բիզնեսին, իսկ միգուցե մենք դիմենք Կառավարությանը, խնդրելով, որ հաշվի առնելով այս հանգամանքը, վաճառքի դեպքում թող ավելացված արժեքի հարկը վճարվի մեր պետությանը, որ արդարացի լինի, այսինքն՝ մենք մեր հարկատուների գումարները մենք չենք ուզում, որպեսզի օգտագործի բիզնես նպատակների համար: Եթե մենք խնայում ենք, այլ ոլորտներում ավելացված արժեքի հարկ կիրառում ենք, բայց էլեկտրոմոբիլներին ազատում ենք ավելացված արժեքի հարկից, ուրեմն պետք է դա նպատակին ծառայի և պետք է թիրախային օգտագործել նման արտոնությունը:

Այս իմաստով խնդրեի, որ պարոն Պապոյանը նույնպես իր ելույթում անդրադառնար էդ հարցին և ընդհանրապես, մենք բոլորս էլ մտածենք էն լուծումների մասին, որ դրա մի մասը պետք է մենք դիտարկենք որպես բիզնես, և բիզնեսը պետք է հարկվի ինչպես հարկն է, իսկ այն մասը, որ մենք պետական խնդիր ենք լուծում և մեր ծրագրային խնդիրն ենք լուծում, որ 2030 թվականին ունենանք 100 հազար էլեկտրոմոբիլ և դրանով իսկ մեր շրջակա միջավայրի որոշակի աղտոտվածության խնդիրների լուծումը ստանանք, էդ դեպքում պետք է այդ մասով ավելացված արժեքի հարկից ազատել, բիզնես մասով ավելացած արժեքի հարկը հարկել:

Սա իմ կարծիքն է: Կխնդրի նաև մեր գործընկերների մոտեցումը այս հարցերի վերաբերյալ: Շնորհակալություն:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարցերի ժամանակն ավարտվել է, պարոն Բագրատյան: Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Մտքերի փոխանակության համար գրանցում: Բաբկեն Թունյան, համեցեք:

 Բ.ԹՈՒՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, սիրելի քաղաքացիներ, ես 2 կարևոր բան ասեմ էլեկտրոմոբիլների հետ կապված, որը մեր հայրենակիցներից շատերն են հարցնում:

Առաջինը ձիաուժերի հետ կապված: Էդ խնդիրը կա նույն մեքենայի համար, նույն տեխնիկական պարամետրերով, որոշ դեպքերում շատ բարձր կամ էսպես ասած, մարկետինգային ձիաուժն է հիմք վերցվում և բարձր գույքահարկ է դրա համար հաշվարկվում և կան դեպքեր, երբ որ մարդիկ ինչ-որ փորձաքննություն են անցնում, բավականին մեծ գումար դրա համար վճարելով, որի հիման վրա ձիաուժերը ավելի պակաս են հիմք վերցվում և ավելի քիչ գույքահարկ է վճարվում:

Կառավարությունում էս հարցը քննարկվել է, և հիմա աշխատում են, որպեսզի լինի համակարգ, որտեղ ԵԱՏՄ-ի ռեեստրից ելակետային տվյալները կվերցնեն և փորձաքննության կարիք չլինի, այսինքն՝ էս հարցը լուծման մեջ է, և կարծում եմ առաջիկա օրերի ընթացքում վերջնական լուծումը կլինի:

Երկրորդը՝ չգիտեմ միտումնավոր, թե ոչ միտումնավոր ինֆորմացիա է տարածվում, որ քանի որ արտոնությունը ավելացված արժեքի հարկի կիրառվելու է միայն 2, մինչև երկու տարվա հնության մեքենաների համար, ապա դա նշանակում է, որ հետագայում մարդը, եթե 3, 4, 5 տարվա վաղեմության իր էլեկտրոմոբիլը կվաճառի, ապա ավելացված արժեքի հարկ է վճարելու:

Ուզում ասել, որ նման բան չկա և ավելացված արժեքի հարկը ֆիզիկական անձի կողմից մեքենան վաճառելու դեպքում ոչ միայն էլեկտրոմոբիլի, այլև ցանկացած այլ մեքենա չի կիրառում:

Էս ինֆորմացիան սխալ է, և երրորդ կարևոր բանը՝ մեզ շատ քաղաքացիներ դիմում են, ասում են՝ մենք արդեն մեքենաները պատվիրել ենք, դրանք ճանապարհին են, մենք չգիտեինք, որ 2 տարվա սահմանափակում ա լինելու, իհարկե, պարոն Պապոյանը էդ առումով ճիշտ ա ասում, որ իրենց իրականում որևէ մեկը չէր էլ խոսք տվել, որ էս արտոնությունը երկարացվելու է, բայց ամեն դեպքում մարդիկ էն կանխավարկածով, որ դատելով նաև մեր ուղերձներից ու մեր խոսույթից, ենթադրել են, որ նույն կերպ էդ արտոնությունը շարունակվելու ա և արդեն մեքենաներ են պատվիրել: Մենք կփորձենք մինչև երկրորդ ընթերցում հասկանալ՝ հնարավոր ա արդյոք էնպես անել, որ արդեն ճանապարհին գտնվող էլեկտրոմոբիլների համար, որոնք 2 տարուց հին են, էդ խնդիրը լուծել: Այսքանը, շնորհակալություն: Կոչ եմ անում կողմ քվեարկել:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հաջորդ ելույթի համար Սիսակ Գաբրիելյան:

 Ս.ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: Ձիաուժերի մասով պարոն Թունյանն ասեց: Պարոն Պապոյան, ես կուզենայի էս վերջերս էդ ավտովաճառքի էդ առաջատարներից մի տղա կար, կարող ա դուք էլ տեսնեք, ակտիվ ա բավականին Ֆեյսբուքում՝ Գևորգը, ինքը նաև մեզ էր դիմել էդ քվոտաների շրջանցման հետ կապված: Կուզենայի իմանալ էս մասով ի՞նչ ենք անում, և արդյո՞ք էդ 8000 քվոտան, որ տալիս են, դա էդ ԵԱՏՄ բոլոր անդամների դեպքում ա 8000, թե էնտեղ ըստ բնակչության թվի կարող ա, չգիտեմ, էնտեղ քվոտան 100 հազար և ավել ա, և խնդիրը հետևյալն էր, որ քանի որ մեկ միասնական գոտում ենք, ստացվում ա, որ տանում են այլ երկրներ ԵԱՏՄ անդամ: Էնտեղ կա՛մ օգտվում են քվոտայից կա՛մ չենք կարող ասել՝ ինչ ճանապարհով, համենայնդեպս համարվում ա էդ մեքենան ԵԱՏՄ-ում մաքսազերծված, գալիս ա և էստեղ օրինական ներմուծած մաքսավճարները վճարող ավտովաճառողների հետ արդեն մրցակցությունից դուրս ա գալիս: Ես կուզենայի իմանալ՝ էս մասով ունեք ուսումնասիրություն և ինչ քայլեր ենք անելու և արդյոք էդ մեքենաները, ինչպես տեսանյութում էր ասում, ինչպես օրինակ՝ Ռուսաստանի դեպքում եղավ, ովքեր իրականում այստեղի համար չեն մաքսազերծվել, այլ անդամ ԵԱՏՄ երկրներում, բայց էստեղ են շարունակելու մնալ, իրենք հետագայում որևէ վճարում ունենալ են, թե ոչ: Շնորհակալ եմ:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Հասմիկ Հակոբյան, համեցեք:

 Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Ազգային ժողովի մեծարգո փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, և սիրելի քաղաքացիներ, այս օրերին ամենաանհանգստացնող հարցերից մեկը հենց օդի աղտոտվածության բարձր մակարդակն է հատկապես Երևանում, և այս նախագիծը լավ առիթ է սրա մասին խոսելու համար, որովհետև էլեկտրական մեքենաները հենց այս խնդրի դեմ պայքարում լավ միջոց են, որովհետև մեքենաների արտանետումները հիմնական աղբյուրն են օդի աղտոտվածության համար, հատկապես քաղաքներում, որտեղ բեռնվածությունը շատ է, փողոցների մեքենաները շատ են ճանապարհներին և մեքենաները այդ, հատկապես՝ կանգնած ժամանակ վտանգավոր գազեր են արտանետում, ինչը էական աղտոտում է օդը, սակայն սիրելի քաղաքացիներ, բացի այս արտոնությունները, նաև շատ կարևոր է, որ մենք մեր մեքենաները, որոնք էլեկտրական չեն, վարենք օրինակ՝ այդ կատալիզատորներով, որոնք մեծ մասամբ էդ խնդիրը կա, որ քաղաքացիները հանում են, վաճառում են կամ չեն ֆիլտրում, ինչը էլի շարունակում է աղտոտել օդը:

Շատ կարևոր է էլի օդի աղտոտվածության դեմ պայքարում շարունակել էն տարածված արատավոր երևույթը, երբ խոտեր ենք այրում, տերևներ ենք այրում, հատկապես՝ էս սեզոնին, էս, օրերս էլ դեպի Վեդի էի գնում, ճանապարհին նկատեցի՝ ինչքան շատ է էդ այրվող խոտի քանակը, ինչը շատ, էլի վտանգավոր օդ է արտանետում, գազեր են արտանետում, որը անգամ էդ մեկ անգամ շնչելը ազդում է մարդու առողջության վրա:

Կարևոր է պահպանել շինարարական նորմերը և օրինակ՝ ցանցապատել էդ շինարարության ժամանակ շինհրապարակը, այսինքն՝ միայն պետության գործոնը չէ մաքուր օդը, և մեր բոլորի ձեռքերում է նաև պահպանելը մաքուր օդը, և խնդրում եմ նաև հետևել բոլոր կանոններին, որպեսզի մեր քաղաքը շնչի: Շնորհակալություն:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, տիկին Հակոբյան: Գառնիկ Դանիելյան՝ հաջորդ ելույթի համար:

 Գ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Կարևոր հարցերի ժամանակ իմ հերթը չհասավ: Ես, նախ՝ տիկին Հակոբյան, ուզում եմ ձեզ արձագանքել, որ միայն հիմնական աղբյուրը դա մեքենաները չեն, բայց ամիսներ, տարիներ շարունակ օդի աղտոտվածության հարցը, որ բարձրացվում էր Երևան քաղաքի ավագանու, ուրեմն, ձեր խմբակցության ղեկավարը, այսպես քամահրական ստատուսներով, բանով հանդես էր գալիս և ոչ միայն, ինքը հիմա, արդեն սկսել եք մտածել օդի մասին, լավ ա, որ սկսել եք մտածել, բայց որ ավելի շուտ մտածեիք դրա մասին, ավելի լավ կլիներ: Տևական ժամանակ դրա մասին խոսել ենք, ինձ թվում ա առիթը կընձեռնվի համապարփակ էս թեմայի մասին խոսելու, բայց լավ ա, որ արդեն տեղ ա հասել, էդ շատ ողջունելի ա:

Հիմա, պարոն Պապոյան, 2 հարց ունեմ: Առաջին հարցս դա վերաբերվում է 90-օրյա սահմանափակումների հետ կապված: Ինչ նորություններ կան էս մասով: Խնդրում եմ ձեր եզրափակիչ ելույթի ժամանակ ասեք, որովհետև հազարավոր մեր հայրենակիցներ անհամբեր սպասում են, թե ինչ նորություններ կան դրա հետ կապված, և ինչ հանգրվանի եք հասել բանակցությունների արդյունքում:

Էլեկտրոմոբիլների հետ կապված, էլի, թե՛ հանձնաժողովի նիստի ժամանակ, թե՛ լիագումար նիստերի ժամանակ պարոն Բագրատյանը էլի ասեց դրա մասին, բայց ուրախ եմ, որ էդ հարցով էլ արդեն որոշակի առումով ձեզ մոտ էլ մտահոգություն կա, բայց մարտկոցների հետ կապված լրջագույն խնդրի առջև են կանգնելու, որովհետև եթե տեսնում ենք էն երկրների, ուրեմն վիճակը, որը մեզնից ավելի տարիներ առաջ են էս խնդրի առջև բախվել, լավ կլինի, որ օր առաջ էս խնդրի մասին մտածենք:

Բայց մի ինձ ուրիշ հարց ա հետաքրքիր: Ես ուզում եմ, քանի որ ինձ մտահոգող հարցեր ստեղ հնչեցին, բայց կարևոր մի հարց կա: Խնդրում եմ հնչեցրեք թվերը, թե որքան էլեկտրոմոբիլ պետական ոլորտի աշխատողներ, այսինքն՝ պետությունն ինչքա՞ն էլեկտրոմոբիլ ա գնել իր կարիքների համար, ծառայողական մեքենաները, ի՞նչ կա այս հարցով: Արդյո՞ք ունեք հաշվարկներ, թե… երկու վայրկյան, ավարտեմ:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Ավարտեք խնդրեմ:

 Գ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Արդյո՞ք ունեք հաշվարկներ, թե ինչքան ներդրում ա պետք և ինչ ա, էլի, հիմա այս պահին ինչ վիճակ ա: Շնորհակալություն:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: Արթուր Խաչատրյան, համեցեք:

 Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Պարոն Պապոյան, քանի որ երկրորդ հարցիս չպատասխանեցիք, երևի շատ, ժամանակի սղության պատճառով, ես կխնդրեի լաբորատորիաների հարցին անդրադառնաք, որովհետև էդ հարցը ես տվեցի, որովհետև հենց դուք սկսեցիք խոսել, ինձ ծանոթներից մեկը գրեց, ասեց նույն մեքենան տեխանձնագրում տարբեր ձիաուժ ա անում, և գնում ես 230 հազար դրամ վճարում ես և հզորության վերագնահատում ա տեղի ունենում և երկրորդ հարցը, որին կուզեի անդրադառնայի էստեղ պարոն Բագրատյանի ասածն ա, եթե թվերը ճիշտ են, մենք տեսնում ենք, որ խայտառակ իրավիճակ ա: Պետությունը հարկահավաքների փողերն ուղղում ա ինչ-որ բիզնեսներին, որպեսզի էդ բիզնեսերը մեքենան մտցնեն Հայաստան, առանց ավելացված արժեքի հարկ վճարելու, և Հայաստանից արտահանեն: Ինչո՞ւ պիտի հերոս հարկատուները ֆինանսավորեն բիզնես և ինչո՞ւ է պետությունը միջնորդ հանդիսանում:

Դրա համար ես կխնդրեի, եթե ունեք էդ թվերը, ամփոփիչ ելույթում դրան անդրադառնաք, իսկ եթե չունեք, կարծում եմ՝ ճիշտ կլինի, որ գոնե երկրորդ ընթերցումի, առաջինից երկրորդ ընթերցումն անցնելուց հստակ արձանագրի, որ եթե ինչ-որ մեկը մեքենա է ներմուծել և արտահանում ա հենց ինքը, պետք ա ավելացված արժեքը հետ վերադարձնել կամ չգիտեմ, մի տարվանից ավելի շուտ, 2 տարվանից ավելի շուտ արտահանելու դեպքում վերադարձնի: Շնորհակալություն:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Ելույթներն ավարտվեցին: Պարոն Բագրատյան, եզրափակիչ ելույթի կարիք չեք տեսնում: Պարոն Պապոյան, համեցեք կենտրոնական ամբիոնի մոտ:

 Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Սկսեմ առաջին և վերջին ելույթներից: Էդ սահմանափակումների համար քննարկելի ա, բայց եթե կա էդպիսի առաջարկ, կխնդրեմ գրավոր տեսքով նախապես ուղարկեք: Ես նաև նշեցի, որ շատ զգայուն հարց է, գործընկեր, միջազգային կառույցների հետ ես էլ եմ բոլոր կարգավորումները քննարկում, որպեսզի հասցնենք, նաև իրենց կոմունիկացնենք, քննարկենք:

Պարոն Խաչատրյան, թվերի հետ կապված, ուրեմն 36,416 մեքենա է Հայաստան 2017-20, ուրեմն, 4 թվական և 25 թվական, մինչև 25 թվականի հունիս մտել, որից քանիսն է հիմա, էս պահին չեմ կարող ասել: Այդ թիվը ձեռքիս տակ չկա, բայց ենթադրենք, եթե պայմանական, օրինակ՝ 10 հազարով պակաս ա: Էստեղ պետք ա նայենք, հիմա կարող ա մարդը գնել ա, մի տարի, 2 տարի քշել ա, հետո օրինակ՝ վաճառել ա, արդյո՞ք իրավունք չուներ էդ մարդը վաճառելու:

Ենթադրում եմ ուներ: Էստեղ պիտի մի քիչ, թերևս շատ զգույշ լինենք: Այլ հարց ա, որ կարող էր շատ կարճ ժամանակի համար ինչ-որ սահմանափակում, մեխանիզմ դնենք, որ էդ վերաարտահանումը չսպասարկի, բայց լրացուցիչ վիճակագրություն, աշխատանք է պետք:

Եթե պարզվի, որ 10 հազարն էլ է, օրինակ՝ եկել ա, մի շաբաթ հետո գնացել ա, հասկանալի ա, որ էստեղ խնդիր կա, եթե պարզվի, որ մարդը 2 տարի քշել ա, հետո վաճառել ա, ես կարծում եմ ընդհանրապես էստեղ խնդիր չկա: Էս էս մասով:

Հաջորդը ձիաուժների հետ կապված: Էդ ձիաուժների հետ կապված քննարկումներն իրականում մենք ենք սկսել, մենք տեսել ենք, որ կա հնարավորություն, որ օրինակ՝ իքս, մակնիշի անունը չտամ, մեքենան, ոչ թե մի միլիոն դրամ վճարեն, այլ 300 հազար դրամ, ու մենք ասել ենք, որ կա, ուղղություն ենք ցույց տվել մարդկանց, ասել ենք` կարաք գնաք էս բանը անեք, որովհետև ԵԱՏՄ-ում այսպիսի բան կա, բայց նաև հիմա հաջորդ բանն ենք անցել:

Հաջորդն ասում ենք, որ եթե մեկը բերեց էս, անունը կարծեմ «Zeekr» ա էդ մեքենայի, ասում ա էս մեքենայի էս մոդելը, ենթադրենք, 300 հազար դարձրեց իրա թղթով, էդ նշանակում ա` ինչքան բազայում մեքենա կա, ավտոմատ ինքը դառնում ա էդ տրամաբանությամբ: Հիմա էդպիսի աշխատանքներ ենք անում Կառավարությունում, պարոն Թունյանը հենց էդ նկատի ուներ, որպեսզի կարողանանք ավելի արագացնենք պրոցեսը:

Քվոտայի մասին, կարծես խոսք եղավ: Ուղղակի, եթե կարելի ա 1 րոպեում արագ-արագ ավարտեմ:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Համեցեք:

 Գ.ՊԱՊՈՅԱՆ

-Արդեն նշեցի էս մասով, այսինքն՝ սա քվոտայի մասին չի. լինի, արդեն մեխանիզմների մասին կխոսենք: 90-օրյա սահմանափակման մասով ուղղակի շատ կարճ նշեմ, որ Դումայում հիմա նախագիծ կա էդ մասով, իրենց ընթացակարգերով գնում է առաջ: Առաջիկայում, առաջիկա օրերին Ռուսաստանի Դաշնությունում այց է լինելու կառավարական: Էդ հարցը լրացուցիչ կքննարկենք: Դեսպանի հետ էլ եմ հանդիպել, դեսպանին էլ եմ փոխանցել մեր խնդիրը:

Մարտկոցների հետ կապված խնդիրը կա, դրա համար ենք նաև սահմանափակում դրել տարիների և երևի էսքանը: Շնորհակալություն: Հա, պետական մեքենաները, թիվը ես չունեմ, բայց ես գիտեմ, որ հիմա բոլոր գնումները, որոնք որ արվում են, բացառությամբ առանձին դեպքերի, որոնք որ, կարծես թե օրենքով են, ուրեմն անվտանգության խորհրդի անդամների հետ կապված, բացառությամբ էդ դեպքերի, մնացած բոլոր մեքենաները, այդ թվում՝ էն մեքենաները, որոնք Ազգային ժողովում կամ օրինակ նախարարություններում են սպասարկվում, դրանք էլեկտրոմոբիլներ են, ուղղակի մեկ թիվ նշեմ: Էս վերջերս մենք հաշվել էինք՝ մի տեղ մարզային գործուղում էի գնացել և եկել 2000 դրամի մոտավորապես էլեկտրաէներգիա ենք ծախսել, այնինչ մյուս դեպքում մոտավորապես մի 20, 30 հազար դրամի բենզին կծախսեինք: Ասենք այդպիսի մեծ տարբերություն իրականում կա, դրական առումով:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարցի քննարկումն ավարտվեց:

Հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք Կառավարության ներկայացրած «Առողջության համընդհանուր ապահովագրման մասին» և կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթը առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը: Հիմնական զեկուցող՝ առողջապահության նախարար Անահիտ Ավանեսյան: Համեցեք, տիկին նախարար:

   Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Բարև ձեզ: Հարգարժան նախագահող, հարգելի գործընկերներ, ինձ համար մեծ պատիվ է և ուրախություն է Ազգային ժողովին ներկայացնել առողջության համընդհանուր ապահովագրության փաթեթը՝ օրենսդրական փաթեթը: Այն իրենից ներկայացնում է առանձին օրենք առողջության համընդհանուր ապահովագրության մասին և բազմաթիվ օրենքների փոփոխությունների նախագծեր: Ի հավելումն նշեմ, որ այս օրենսդրական փաթեթին հաջորդիվ Կառավարությունը ընդունելու է նաև ենթաօրենսդրական ակտերի մի ամբողջ փաթեթ, որոնք պետք է համալրեն մեր օրենսդրությունը և ըստ էության, հնարավորություն ստեղծեն առողջության համընդհանուր ապահովագրության համակարգի ներդրման: Եվ այսպես՝ Հայաստանի Հանրապետության Կառավարության 2021-26 թվականների ծրագրի անկյունաքարային խոստումներից և ծրագրերից մեկը մարդկային կապիտալի զարգացման շրջանակներում առողջության համընդհանուր ապահովագրության ներդրումն էր: Ինչու՞, որովհետև երկրներում առողջապահական համակարգերի կանխավճարային մոդելը երկար տարիների ընթացքում ապացուցել է իր արդյունավետ լինելու հանգամանքը: Այն ապահովում է, որ բնակչության ֆինանսական հասանելիությունը և պաշտպանվածությունը հիմնական ծառայությունների փաթեթում ընդգրկված ծառայություններում մարդիկ հնարավորություն ունենան ստանալ, որպեսզի ժամանակի ընթացքում կրճատվի բժշկական օգնության և սպասարկման ծառայությունների դիմաց կատարվող ահռելի ծախսերը և դրա հետևանքով կրճատվի աղքատացման ցուցանիշները, որպեսզի բարձրացվի առողջապահության բնագավառում ծախսվող գումարների արդյունավետությունն ու նպատակայնությունը և ամենակարևորը՝ բարելավվի բուժծառայությունների սպասարկման որակը և մեր երկրի առողջական ցուցանիշները:

Այս խնդիրների լուծման համար է, որ մեր Կառավարությունը ընդունեց, 2023 թվականին ընդունեց հայեցակարգ, որտեղ ամփոփվեցին հիմնական մոտեցումները առողջության ապահովագրության ներդրման և էդ հայեցակարգի հիման վրա այնուհետև մշակվեց մոդելը, իրականացվեցին հաշվարկները, իրականացվեց օրենսդրական փաթեթի ամբողջական նախապատրաստական աշխատանքները, և ըստ էության, այսօր մենք այստեղ ենք՝ ընդունելու մեր երկրի, իմ կարծիքով կարևորագույն, ուրեմն ռեֆորմներից մեկը: Այո, ինչպես նաև բյուջեի քննարկման ժամանակ ես իմ խոսքում նշել էի, իննսունական թվականներից ընդունվել են մի շարք հայեցակարգեր, Կառավարությունների ծրագրերում են զետեղված եղել առողջության ապահովագրության համակարգերի ներդրման խոստումները, և, ըստ էության, անընդհատ այդ խոստումը կիսատ է մնացել ինչ-ինչ հանգամանքների բերումով: Եվ այս օրենսդրական փաթեթի շրջանակներում մենք մեր երկրում փուլային ձևաչափով ներդնելու ենք մի ընդհանրական համակարգ, որը ապահովելու է բոլոր քաղաքացիների առողջական հիմնական կարիքների բավարարումը, և ես էստեղ նորից պիտի շեշտադրեմ, որ այն համընդհանուր է, այսինքն՝ ներառելու է Հայաստանի բոլոր քաղաքացիներին, բայց չի ծածկելու բոլոր քաղաքացիների և ամեն անհատի ողջ առողջապահական կարիքները, այլ ուղղված է հիմնական հիվանդացության և մահացության բեռ հանդիսացող վիճակների, հիվանդությունների մեղմմանը, դրանց առողջապահական ամենալավ արդյունքների ապահովմանը: Օրենսդրությամբ և առանձին այս օրենքի շրջանակներում մենք անդրադարձ ենք կատարել հիմնական հասկացություններին իհարկե, որովհետև մենք հասկանում ենք, որ ներդրվում է նոր համակարգ և պետք է շեշտադրեմ, որ ապահովագրական ընդհանուր առմամբ մեր երկրում եղած իրավական կարգավորումներից կան որոշակի առանձնահատկություններ, որոնք հենց սահմանվելու են այս օրենքի շրջանակներում:

Ապահովագրական հիմնական հասկացություններից են, իհարկե, ապահովագրական դեպքը, ապահովագրվող անձանց շրջանակը, ուրեմն ապահովագրական հիմնադրամի հասկացությունը, նրա գործառույթները, պետության կողմից երաշխավորված ապահովագրավճարները, անցումային փուլերի հստակ աստիճանակարգը, և բոլոր այս իրավական նորմերը ամփոփելու են, ուրեմն, իրենց շրջանակներում, ինչպես նշեցի, հիմնական հասկացությունները, իրավանորմերը, անցումային դրույթները, վեճերի, ուրեմն, քննարկման մեխանիզմները և մյուս իրավական ակտերը, որոնք որ հարակից են հանդիսանում այս օրենսդրական փաթեթում ամբողջացնելու են այս համակարգի իրավական կարգավորումները: Առողջության համընդհանուր ապահովագրության շրջանակներում սահմանվելու է այն, ուրեմն, պայմանագրային հարաբերությունները, որոնք որ ապահովագրական հիմնադրամը ունենալու է ապահովագրվողի հետ, ունենալու է առողջապահական կազմակերպությունների հետ, ովքեր որ իրականացնելու են բժշկական ծառայությունների և դեղորայքային ապահովության ծառայությունները, և այս շրջանակներում հստակ սահմանվելու են այն ընտրության չափանիշները, որոնց հիման վրա ապահովագրական հիմնադրամը կնքելու է պայմանագրեր առողջապահական կազմակերպությունների հետ՝ ի օգուտ երրորդ անձանց:

Ուզում եմ առանձնակի շեշտադրել, որ մեր, ուրեմն, ապահովագրության բարեփոխման հիմնարար սկզբունքներից է, որ մենք մեր երկրի բոլոր քաղաքացիներին միավորում ենք մեկ ապահովագրական զամբյուղի մեջ, որպեսզի հավասրաակշռենք մեր երկրի բոլոր քաղաքացիների առողջական, ֆինանսական ռիսկերը, ինչի արդյունքում կարող ենք ստանալ շատ ավելի հավասարակշռված փաթեթ այն արժեքով, որը այլ պարագայում դժվար էր լինելու ապահովել: Սա հիմնական սկզբունքներից մեկն է, այսինքն՝ ստեղծվում է բազային պետական ապահովագրական փաթեթի համար, որը նույնական է լինելու բնակչության բոլոր խմբերի համար, բոլոր անհատների համար մեկ միասնական պետական ապահովագրական հիմնադրամ, բայց նաև այս օրենքը հստակ կարգավորում է, որ այս ապահովագրական հարաբերություններից դուրս, այսինքն՝ բազային փաթեթից դուրս ծառայությունների ստանալու համար, ինչպես նաև հավելյալ, ուրեմն, ծառայություններ, հավելյալ, ուրեմն, կոմֆորտային պայմաններում ծառայություններ ստանալու համար, այնպիսի ծառայություններ, որոնք որ փոխհատուցման առավելագույն չափեր ունեն փաթեթի շրջանակներում մեր երկրում շարունակելու է գործել մասնավոր ապահովագրման մեխանիզմները, և, իհարկե, մեր քաղաքացիների մի մասը, վստահաբար, տարիների ընթացքում շատ ավելի մեծ մասը կարողանալու է օգտվել ինչպես պետական բազային ապահովագրական փաթեթից, այնպես էլ նաև պլյուս փաթեթներից, որոնք շատ ավելի մեծ ծառայությունների շրջանակ կընդգրկեն իրենց մեջ: Ես, իհարկե մենք հանձնաժողովի նիստում երկար քննարկել ենք մանրամասն այն փուլերը, որոնք որ նախատեսված են օրենքով, բայց ես նորից դրանց վրայով, իհարկե կանցնեմ, և, իհարկե, հետո սիրով կպատասխանեմ նաև ձեր հարցերին:

Եվ այսպես, մենք նախատեսում ենք ապահովագրության համակարգը ներդնել երեք տարվա ընթացքում. առաջին փուլը, որ պետք է մեր ապահովագրվողները ներառվեն, ես ինչու եմ նշում այս ձևակերպումը, որովհետև, ըստ էության, մեր նախորդ տարիների աշխատանքը ևս եղել է մեծապես ապահովագրական համակարգի նախապատրաստական փուլ և բազմաթիվ մեխանիզմներ, որոնք որ անկյունաքարային են լինելու համակարգի համար, արդեն իսկ պիլոտային տրամաբանության տարիներ է, որ գործարկվում են:

Եվ այսպիսով, 2026 թվականի առաջին փուլով ապահովագրվելու են բնակչության հետևյալ խմբերը՝ մինչև 18 տարեկան երեխաները, 65 պլյուս տարիքի անձինք, 18-65 տարեկան հաշմանդամության կարգ, ֆունկցիոնալության գնահատական ունեցող քաղաքացիները և անապահովության միավորներ՝ 28 և ավել միավոր ունեցող անձինք: Այս բոլոր խմբերը ապահովագրվելու են պետության կողմից, և նրանց ապահովագրավճարը վճարելու է պետությունը՝ պետական բյուջեի շրջանակներում:

Հաջորդ խումբը, որ ներառվելու է 2026 թվականից 200 հազար դրամից ավել աշխատավարձ կամ դրան հավասարեցված եկամուտ ունեցող քաղաքացիներն են և նրանց համար էլ է Կառավարությունը մեղմելու առաջին մեկնարկային տարվա ֆինանսական բեռը՝ ներդնելու է հետևյալ սուբսիդավորման համակարգը: Ես կնշեմ այն աշխատավարձային, ուրեմն, խմբերի տարբերությունները, որոնք որ սուբսիդավորման ճկուն համակարգից կարողանալու են օգտվել: Եվ այսպես՝ 200-500 հազար դրամ աշխատավարձ ստացող մեր քաղաքացիները պետք է վճարեն տարեկան 129,600 դրամ, որը բաժանելով ամսական ստանում ենք 10,800 դրամ: Վճարումն իրականացվելու է ամսական կտրվածքով: 10,800 դրամից նրանք «Զինապահ» հիմնադրամին այսօր վճարվող 5500 դրամի փոխարեն վճարելու են ընդամենը 1000 դրամ և մնացած 4500 դրամը կարողանալու են ուղղել առողջության ապահովագրությանը:

Հաջորդը ֆիզիկական անձանց հայտարարագրման համակարգի շրջանակներում սոցիալական կրեդիտների շրջանակում հետ վերադարձն է, այսինքն՝ մեր կողմից վճարված եկամտահարկից պետությունն այսօր մեզ վերադարձնում է մեր անձի առողջության և կրթության ծախսերը հոգալու համար, և այս սոց կրեդիտների շրջանակներում, նորից եմ կրկնում 200-500 հազար դրամ ստացող քաղաքացիները մինչև ամսական 6000 դրամի շրջանակներում կարողանալու են հետ վերադարձ ստանալ, այսինքն՝ այս 2026 թվականի ֆինանսական բեռը քաղաքացու վրա այս խմբի ընդամենը 300 դրամ է լինելու:

Հաջորդը 500-1միլիոն դրամ աշխատավարձ ստացողներն են: Այս խմբի քաղաքացիներն այսօր վճարում են «Զինապահ» հիմնադրամի 8500 դրամ, շարունակելու են վճարել 1000 դրամ և մնացած 7500 դրամը ևս կարողանալու են ուղղեն առողջության ապահովագրությանը: Սոցկրեդիտների շրջանակներում նրանք ամսական մինչև 4000 դրամի կարողանալու են հետվերադարձ ստանալ և 1 միլիոն դրամից ավել ստացող քաղաքացիները շարունակելու են «Զինապահ»-ին վճարել 15 հազար դրամը և կարողանալու են հետվերադարձ ստանալ միայն սոցկրեդիտի 4000 դրամը:

Ինչու է այսպիսի տարբերակված սուբսիդավորման համակարգ ներդրվում. շատ պարզ պատճառով, որովհետև մեր ապահովագրական փաթեթի արժեքը, ապահովագրավճարը, ըստ էության, ֆիքսված է և նույնական է բոլոր քաղաքացիների համար, և էստեղ ավելորդ չեմ համարում ընդգծել, որ ամեն մարդ վճարում է իր ապահովագրության համար կոնկրետ փաթեթի համար, և որպեսզի մենք ունենանք նաև սոցիալական համերաշխության սկզբունքի պահպանություն, այսինքն՝ նվազ եկամուտներ ունեցող քաղաքացիների և բարձր աշխատավարձ ստացող քաղաքացիների համար ֆինանսական նույնական բեռ չթողնենք, Կառավարությունը որոշում է կայացրել նման սուբսիդավորման համակարգ ներդնելու: Հաջորդ տարի՝ 2027 թվականին, կներառվեն մինչև 200 հազար դրամ, այսինքն՝ բոլոր ֆորմալ գրանցված աշխատողները:

Եվ երրորդ՝ ավարտական փուլին, մնացած բոլոր քաղաքացիները, ովքեր որ, ուրեմն, հանդիսանում են գյուղացիական տնտեսություններում զբաղվածներ, հանդիսանում են ընտանիքի փոխկապակցված անձինք, օրինակ՝ ուսանողները և այլն, և այլն, և այլն: Այսինքն՝ 2028 թվականի հունվարի 1-ից մեր վերջնական փուլը մեկնարկում է և 29 թվականին, ըստ էության, մեր բնակչության ճնշող մեծամասնությունը պիտի ունենա առողջության համընդհանուր ապահովագրություն:

Ապահովագրության հիմնական ներդրման մոդելի առանձնահատկությունը հետևյալն է, հարգելի պատգամավորներ, հարգելի քաղաքացիներ, մարդն իր կյանքի ընթացքում, փոքր-փոքր գումարներ ներդնելով, վստահ է լինում, որ երբ որ հիվանդությունը վրա է հասնում կամ երբ որ պետք է հոգալ առողջության մասին, նա կարող է դա իրեն թույլ տալ, որովհետև ինքը ներդրում է արել այս համակարգի մեջ: Այս համակարգի շնորհիվ մենք մեկս մեկի համար ապահովում ենք առողջական խնդիրների վրա հասնելու պարագայում ապահովության համակարգ: Արդյո՞ք այս համակարգը լուծելու է մեր բոլոր խնդիրները. իհարկե, հարգելի քաղաքացիներ, այս համակարգը հակառակը, վեր է հանելու նաև բոլոր այն թաքնված խնդիրները, որոնք որ տարիներով մենք չենք կարողացել հասցեագրել, և մեր հանձնառությունն է այս համակարգի շնորհիվ վեր հանել խնդիրները, լուծել խնդիրները և ապահովել մեր քաղաքացիներին առողջության իրավունքով: Շնորհակալություն:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն զեկույցի համար: Հիմա տիկին Ավանեսյանին հարցեր ուղղելու համար հերթագրում: Հերթագրվել է 19 պատգամավոր: Լուսինե Բադալյան, համեցեք:

 Լ.ԲԱԴԱԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Տիկին Ավանեսյան, շնորհակալություն զեկույցի համար, և սա, թերևս ամենասպասված նախագիծն է, և շատ ուրախ եմ, որ մենք այն քննարկելու հնարավորություն ունենք: Իհարկե, մանրամասն քննարկել ենք հանձնաժողովի նիստում, բայց միևնույն է քաղաքացիները շարունակում են հարցեր ուղղել, և ես ուզում եմ, առանձնացրել եմ 3 հարց, որոնք ամենից շատն են ուղղում և կխնդրեի, որպեսզի օգտագործելով այս հարթակը, քաղաքացիների համար պարզաբանումներ անեիք:

Օրինակ՝ միջազգային ընկերության աշխատակիցները, դեսպանատների աշխատակիցները և մի շարք մեծ խոշոր ընկերությունների աշխատակիցներ արդեն իսկ ունեն ապահովագրություն՝ մասնավոր ապահովագրական ընկերությունների կողմից, և շատ դեպքերում նրանք չեն կարող հրաժարվել արդեն իսկ իրենց աշխատավայրում ունեցած ապահովագրությունից կամ չեն ուզում, որովհետև շատ գոհ են, ու միևնույն ժամանակ մենք ունենք արդեն ապահովագրության այս տեսակը, որը, կարծես թե պարտադիր է բոլոր քաղաքացիների համար: Ի՞նչ պիտի անեն իրենք: Էս հարցը մտատանջում է, և հարցնում են՝ պիտի 2 տեղ վճարենք մենք, թե կարող ենք նաև պահպանել մեր հին ապահովագրական տարբերակը և հրաժարվել պետական ապահովագրությունից: Սա մեկ:

Երկրորդ հարցը, որ ամենից հաճախ հնչում է՝ ապահովագրության համար վճարվող գումարները ի՞նչ տարբերակով են վճարվում, այսինքն՝ ավտոմատ կերպով է դա կատարվելու, թե լինելու է հաշվեհամար, որին որ քաղաքացիները վճարելու են. այն քաղաքացիները, որոնք պիտի վճարեն ապահովագրության համար, և երբ դուք խոսում էիք «Զինապահ» հիմնադրամին տրվող գումարների կրճատման և դրանք ապահովագրությանը ուղղելու մասին, սա էլ են հարցնում՝ արդյոք դա ավտոմատ կերպով է արվելու, թե միևնույն է որևէ գործողություն քաղաքացին պիտի կատարի և երրորդ հարցը շատ քննարկված՝ 63-65 տարեկան քաղաքացիներին է վերաբերում. ի՞նչ է լինելու 63 տարեկան այն քաղաքացիների հետ, 63 և 64, որոնք արդեն թոշակառու են, չեն աշխատում, չեն կարող վճարել դրա համար, բայց միևնույն ժամանակ, փաստորեն այս խմբի մեջ չեն տեղավորվել: Իրենք ի՞նչ պիտի անեն: Շնորհակալություն:

 Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, տիկին Բադալյան, հարցերի համար: Միջազգային կազմակերպությունների և Հայաստանի Հանրապետության և այլ երկրների միջպետական պայմանագրերի շրջանակներում Հայաստանում գործող կազմակերպությունները այս օրենքի կարգավորման մեջ չեն մտնում և միջպետական պայմանագրերը համարվում են ավելի բարձր իրավաբանական ուժ ունեցող, այսինքն՝ այս միջազգային կազմակերպությունները կարող են շարունակել գործել իրենց այսօր գործող իրավակարգավորումների շրջանակներում: Ինչ վերաբերում է Հայաստանի Հանրապետության, ուրեմն, ռեզիդենտ հանդիսացող կազմակերպություններին և էնտեղ աշխատող քաղաքացիներին, ապա այո, նրանց վրա տարածվում է այս օրենսդրությունը, և մենք բոլորս՝ անկախ նրանից՝ այսօր ունենք մասնավոր ապահովագրական փաթեթ, թե չունենք, 2026 թվականից, եթե մեր աշխատավարձը 200 հազար դրամից ավել է, պետք է ունենանք պետական բազային ապահովագրական փաթեթը, և սրա շրջանակներում է, ես նորից եմ կրկնում, որ մենք հնարավորություն ենք ունենալու ընդհանրական երկրի մասշտաբով համակարգ, ենթակառուցվածք ունենալ, և նրանք կարող են շարունակել հավելյալ մասնավոր ապահովագրականների շրջանակներում ստանալ պլյուս փաթեթներ՝ կախված իրենց էսօր վճարվող գումարների շրջանակից: Այսինքն, եթե այսօր մարդը 129 հազար դրամից ավել արժեք ունեցող մասնավոր փաթեթ ունի, 129 հազար դրամը կուղղվի պետական բազային փաթեթին, հավելյալը կդառնա արդեն պլյուս փաթեթի շրջանակներում վճարվող գումարներ:

Վճարումները իրականացնելու է հարկային գործակալը, ինչպես այսօր մեր գործատուներն են իրականացնում մեր հարկային պարտավորությունների շրջանակներում վճարները, այնպես էլ այս ապահովագրավճարները գանձումը իրականացնելու են գործատուները, հարկային գործակալները: Անհատ ձեռներեցների պարագայում դա իրականացնելու են իրենք, ինչպես այսօր էլ իրականացնում են մնացած հարկային պարտավորությունները:

Այո, ուրեմն «Զինապահ» հիմնադրամի շրջանակներում, ինչպես այսօր մեր աշխատավարձից գանձվում է և ուղղվում է դեպի «Զինապահ»-ին, այդ տարբերությունը, ուրեմն, կուղղվի առողջության ապահովագրությանը, այսինքն՝ ըստ էության, ամսվա վերջում անձն իր աշխատավարձի վրա փոփոխություն չի նկատի, ուղղակի ուղղությունը կփոխվի դեպի առողջության համընդհանուր ապահովագրության համակարգ: Տիկին Բադալյան, մեր այս համակարգի ներառման որպես շեմ վերցրել է տարիքը և ոչ թե անձի կենսաթոշակային համակարգից օգտվելու կարգավիճակը, և դա շատ պարզ պատճառ ունի: Այո, մեր նպատակն է մեր բոլոր քաղաքացիների կարիքը հոգալ, եթե արձագանքեք, հետո կշարունակեմ պատասխանել:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Համեցեք: Արձագանք:

 Լ.ԲԱԴԱԼՅԱՆ

-Շարունակեք, տիկին Ավանեսյան:

 Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: Այո, մեր հենց հանձնառությունն է եղել ի վերջո ապահովել մեր քաղաքացիներին այսքան երկար սպասված առողջապահական կարիքները, բայց ամեն ինչ գալիս է մեր բյուջեի հնարավորություններից և մեր խոստումներն էլ իրատեսական են, և շատ կարևոր է, որ դրանց տակը կան հստակ հաշվարկներ և հնարավորությունների սահման, ինչը մենք կարող ենք 2026 թվականից իրականացնել, բայց մենք՝ որպես Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիներ, ինչպես մեր հարկերը վճարելու շրջանակներում նպաստել ենք այս համակարգ ներառելուն 65 պլյուսին, կարող ենք նպաստել, որ 63 պլյուսն էլ ներառվի և շատ ավելի այլ խմբեր էլ ներառվի, այսինքն՝ Հայաստանի Հանրապետության աշխատող, հարկ վճարող քաղաքացին է որոշում՝ ով է ներառվելու այս համակարգ, և մենք էլ իրենց վճարած հարկերը, ինչպես երևում է, ուղղում ենք հենց իրենց ընտանիքների բարօրությանն ու առողջությանը:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Արման Ղազարյան։

 Ա.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Տիկին Ավանեսյան, առաջին հայացքից թվում է, որ շատ մեծ բան եք անում: Չնայած էն բանի, որ ոչ մի թիվ չհնչեցրեցիք դուք: Մենակ 10,900, 800, զինապարտների գումարը կրճատվում, տրվում ա ստեղ: Ես ուզում եմ թվեր հնչեցրեք՝ 2026 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ քանի՞ 65 և ավել տարիքի թոշակառուներ են օգտվելու այս ծրագրից: Սա մեկ: 0-18, որ ասում եք, 0-18 հիմա էլ ա օգտվում, ըտե նոր բան չեք անում: Հաշմանդամություն խումբ ունեցողները, չնայած դուք էնքան եք սեղմել ձեր ռադիոլոգների ասոցիացիայով, դրանք հիմա էլ են օգտվում, և բերեք ասեք՝ էդ վճարված գումարների դիմաց ինչպիսի՞ ծառայություններ և բուժօգնություններ են սահմանվում: Բերեք օրենքով, մի հատ ասեք ցանկը, որովհետև ասեցիք հաշվարկներ ունեք, ոչ թե ասեք ենթաօրենսդրական ակտերով, Կառավարության որոշումներով, կոնկրետ գումարը մարդը վճարել ա, ինչի դիմաց ա վճարել, ինչ ծառայություն պետք է վճարվի, բան արվի, տրվի իրեն:

Սրանք հարցեր են, որոնց պատասխանները մեր հանրությունը և անձամբ ես սպասում եմ, որպեսզի հասկանամ, այսինքն՝ տեսքի բերեմ՝ 65 և ավել տարիքի քանի՞ թոշակառուներ են օգտվելու այս ծրագրից, գումարների չափը, օրենքով ինչքա՞ն ա, սահմանված օրենքով կա 10800, ի՞նչ ծառայությունների դիմաց ա իրականացվելու տրվելիք էդ գումարները, և էս վերջում նայեցի, որ հիմնադրամի մրցույթ եք հայտարարելու՝ առանց օրենքը ընդունելու, հիմնադրամի աշխատողների: Այսինքն, եթե հլը դեռ օրենքը չեք ընդունել, դրանք ո՞նց եք բան անում դուք, մրցույթները ո՞նց եք հայտարարել և ուզում եք, որ էդ աշխատողների հիմնադրամում աշխատողներ հավաքագրեք էլի, մրցութային կարգով: Հարցերը շատ են, բայց էս կարևորներից պատասխանեք, մնացածը փորձենք էլի արձագանքի տեսքով, հարցուպատատասխանի տեսքով ստանանք էլի, ինձ հուզող հարցերի պատասխանները:

 Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Շատ լավ, պարոն Ղազարյան, տեսեք և՛ առաջին հայացքից, և՛ երկրորդ ու չորրորդ հայացքներից իսկապես սա շատ մեծ հեղափոխական մոտեցում է առողջապահական համակարգում, որովհետև ամբողջական նոր մոտեցում է ֆինանսավորման ծառայությունների գնահատման, դրանց ձեռքբերման, խմբերի ներառման և այլն, և այլն, և ես հատուկ մի օր Ռադիոլոգների ասոցիացիայի և ձեր միջև հանդիպում եմ կազմակերպելու, որովհետև ինչ-որ սենց բան ունեք, հարցեր ունեք մեր ռադիոլոգներին: Տեսեք, ես սիրով կհնչեցնեմ թվերը, որովհետև դրանք շատ են, և քանի որ ելույթը սահմանափակ էր, ժամանակի մեջ շնորհակալ եմ, որ հնարավորություն ընձեռեցիք բարձրաձայնելու նաև որոշակի թվային ցուցանիշներ: Մինչև 18 տարեկան երեխաները մեր երկրում 700 հազար հոգի են և այո, նրանք նաև մեր Կառավարության շնորհիվ օգտվում են այսօր պետական պատվերից, և դա եղել է շատ կարևոր որոշում, 2019 թվականին մինչև 18 տարեկան երեխաները ներառվեցին պետական պատվերի մեջ: Դրանից հետո տարի-տարի ավելացավ նաև պետպատվերի ծավալները, ծառայությունների շրջանակները: Այո, նրանք՝ որպես առաջին խումբ, պետության կողմից դառնալու են ապահովագրված, և փոփոխվելու է նրանց ծառայությունների շրջանակը և ծառայությունների շրջանակում նաև փոխհատուցման գներն են փոխվելու:

Հաջորդիվ՝ 65 պլյուս տարիքի անձինք 400 հազարից ավել քաղաքացիներ են, և այո, սա ահռելի մեծ, ուրեմն թիվ է և 400 հազարից ավել Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացի հնարավորություն է ունենալու օգտվել շատ անհրաժեշտ առողջապահական ծախսերից: Ապահովագրավճարի տարեկան գումարը 129600 դրամ է, որը ամսական գալիս է 10800 դրամ: Ծառայությունների ցանկը, պարոն Ղազարյան ջան, ինձնից կպահանջվի երևի 3 ժամ, որպեսզի ես դրանք հերթով թվեմ, որովհետև ծառայությունները, ուրեմն ոչ միայն ցանկեր են, այլ նաև դրանք դասակարգված են, թե որ ծառայությունը որ օղակում պետք է ստացվի, ինչպիսի ցուցումների հիմամբ պետք է ստացվի և այլն, և այլն, և այլն:

Մեր քաղաքացիները հասանելիություն ունենալու են շատ պարզ ձևով իրենց տրամադրվելիք ապահովագրության փաթեթում ծառայություններին, և հարց բարձրացրեցիք մրցույթների հետ: Այո, մենք հրապարակել ենք մրցույթ բաց թափանցիկ կերպով, և արդեն իսկ դիտարկում ենք, ուրեմն, առողջապահության նախարարության շրջանակներում նախապատրաստական այս աշխատանքներն իրականացնելու համար անձանց հավաքագրում և դա անում ենք բաց հրապարակային ձևաչափով՝ հնարավորություն տալով բոլորին հավասար կերպով դիմելու և ընդգրկվելու մեր թիմում: Եթե արձագանքեք, շարունակեմ:

 Ա.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Տիկին Ավանեսյան, դուք, իրավաբան լինելով հանդերձ, պնդեցիք էն փաստը, որ չեղած բանի վրա մրցույթ եք հայտարարել: Այսինքն՝ էսօր էս օրենքը դուք վստահ չեք կընդունվի թե չի ընդունվի, արդեն հիմնադրամի մրցույթ եք կատարել: Ես չգիտեմ, եթե էդ հիմնադրամը կանոնադրություն չունի, աշխատանքային ռեժիմ չունի, ֆինանսական աղբյուր չունի, դուք մրցույթ ինչի՞ հիման վրա եք հայտարարել կամ արդյո՞ք դուք պարտավոր եք այդ մրցույթները հայտարարելու, թե չէ: Հիմնադրամը պետք է ստեղծվեր և ինքը մրցույթ հայտարարեր: Դուք առողջապահության նախարարություն իբրև, խի՞ եք խառնվում էդ գործերին և ասում եք 400 հազար, այո, 400 հազար 65 և ավել տարիքի թոշակառուներ օգտվում են, բայց մոռացել եք ասեք, որ դրանցից 80 հազարն արդեն հաշմանդամության խումբ ունեն, որոնք օգտվում են փաստացի: 1027-ը ֆունկցիոնալություն ունեն, որոնք ևս օգտվում են, 29,298 քաղաքացի 28 և բարձր նպաստանառու շեմ ունեցող, այսինքն՝ 400 հազարից հիմա փաստացի արդեն 100 հազարը, 100 մարդ օգտվում ա արդեն: Դրա համար եմ ասում թվերը հնչեցնեք, որ մենք հասկանանք՝ ինչի մասին է խոսքը: Եվ դուք էդ ցանկը, որ ասում եք ժամերի խնդիր ա, էդ ցանկը պետք ա օրենքով ամրագրվի, և ես ռադիոլոգների հետ խնդիր չունեմ, որովհետև մի հատ էլ ցանկ եք բերելու, որտեղ էլի սեղմելու եք ուղղակի, և իբրև թե անվճար ա, բայց գնալու ա բժիշկ և պացիենտ հակասության:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն:

 Ա.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Դուք ստեղից ասում եք բոլոր ծառայությունները անվճար ա, ցանկը օրենքով չեք ամրագրում: Վաղը ժողովուրդը լսելու ա, գնա ուղիղ ասի՝ ինձ ձրի, անվճար….ավարտում եմ, պարոն Արշակյան, էլի: Մեկ, երկու րոպե, կես վայրկյանը չի խանգարի: Ուզում եմ հստակեցվի օրենքով էդ ցանկը, դրվի օրենքի մեջ ձեր բերած ցանկը:

 Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Տեսեք՝ դուք չեղած բաներ եք վերագրում ինձ, խոսքեր, որոնք մեկ րոպե առաջ եմ ես ներկայացրել օրենսդրական փաթեթը: Էս աշխարհում ոչ մի ձրի բան չկա, և ես չեմ ասել, որ ամեն ինչ լինելու ա ձրի, անվճար և բոլոր ծառայությունները, այլ հակառակը՝ ես հստակ կերպով ներկայացրել եմ, որ լինելու ա ապահովագրական փաթեթ, որը ներառելու ա կոնկրետ շրջանակ ծառայությունների և մեր կողմից, այո, սկզբունքը էսպիսինն ա՝ ներառել բոլորին, բայց անհատի համար ոչ ամեն ինչ:

Եվ ես խնդրում եմ մի փոխեք իմ խոսքերը և մեր քաղաքացիների մոտ ավելորդ ակնկալիքներ պետք չի ստեղծել: Ես չեմ ասել, որ այլևս առողջապահությունը ձրի ա, ինչպես դուք եք վերագրում: Չեմ ասել նման բան:

Հաջորդիվ, այո, 400 հազար ես նշում եմ միայն էն քաղաքացիները, ովքեր որ հաշմանդամության կարգ չունեն և նրանք տարիքից ելնելով են մտնելու այս համակարգ, և այո, մարդիկ կան, որ էսօր էլ են օգտվում հաշմանդամության շրջանակներում և տարիքից ելնելով՝ շարունակելու են օգտվել և շատ լավ է, որ նման անձինք այսօր պետպատվերից են օգտվում: Վերջացա՞վ, կներեք:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Թագուհի Թովմասյան:

 Թ.ԹՈՎՄԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Տիկին նախարար, դուք էստեղ հայտարարեցիք երկրի թիվ մեկ ամբիոնից, որ ներկայացնում եք երկրի կարևորագույն ռեֆորմներից մեկը, բայց հետո ձեր խոսքում սկսում եք արդեն ինքներդ ձեզ հակասել, որ սա բոլորին չի վերաբերվում, սա համընդհանուր առողջապահական ապահովագրություն է, բայց համընդհանուր չի, որովհետև հենց նոր դուք ասեցիք՝ ներառում է բոլորում, բայց անհատի բոլոր հարցերը չի կարգավորում, ուրեմն եկեք ասեք, որ սա ապահովագրություն է մի խումբ մարդկանց, և էդ մի խումբ մարդկանց հստակ թիվ հրապարակեք, որ կոնկրետ էս թվով մարդկանց վերաբերելի նախագիծ է և անունը մի դրեք համընդհանուր առողջապահության ապահովագրություն: Սա ուղղակի ձեր վերջի դիտարկման հետ կապված:

Հիմա ես ուզում եմ՝ ինձ բացատրեք, թե պետությունը, երբ որ պարտադրում է քաղաքացիներին վճարել որոշակի գումարներ, դուք շեշտեցիք և թվարկեցիք, թե ինչ է վճարում քաղաքացին տարբեր փուլերով, բայց այնուամենայնիվ, ասում եք ցանկը, իմ գործընկերոջ հարցին ի պատասխան, դժվար է հրապարակել, որովհետև շատ ծավալուն է: Փաթեթները կոնկրետ երբ, որտեղ, ինչ եղանակով են հանրայնացվելու, որ քաղաքացին մտնի որևէ բուժհաստատություն և հասկանա, թե ինչ ծառայություններից կարող է օգտվել:

Երկրորդ՝ հիմնադրամը դեռ գոյություն չունի, ինչպե՞ս եք դուք հասցնելու հունվարի 1-ից սա գործարկել, եթե էսօր մենք դեկտեմբերի 2-ն է, դեռ մենք օրենք ենք քննարկում: ՊԱԳ-ը դուք դեռ չեք լուծարել, մինչդեռ Աշխատանքային օրենսգրքով 2 ամիս շուտ պիտի ծանոթ փոխարինի, ըստ էության, նոր եք, արդյո՞ք ծանուցումներն արդեն տրվել են և արդյո՞ք էդ լուծարման գործընթացը մտել է որոշակի իրավական փուլի մեջ, որպեսզի դա փոխարինի, ըստ էության, նոր հիմնադրամին:

Եվ ամենակարևոր հարցի պատասխանը, ո՞ր հիվանդանոցներն են, որ քաղաքացին, հեշտ բացատրեք, որ քաղաքացին կարող է մտնել և ասել, որ ես եկել եմ օգտվելու ինձ օրենքով հասանելիք առողջապահական ապահովագրությունից: Խնդրում եմ հստակ և մատչելի:

 Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Տիկին Թովմասյան, նորից եմ կրկնում՝ սա պատմական, իրավական փաթեթ է և համակարգ է, որովհետև, այո, այն համընդհանուր է, որովհետև ներառելու է Հայաստանի քաղաքացիների և մի խմբին չէ, այլ 3 տարվա ընթացքում խումբ-խումբ ներառելու է բոլորին: Որևէ երկրի բազային մանավանդ ապահովագրական փաթեթ չի փակում մարդու բոլոր կարիքները, չկա նման բան, և մենք էլ չենք խոստանում չեղած բաներ, այլ շատ հստակ ենք մեր քաղաքականության մեջ: Մենք ասում ենք՝ այն համընդհանուր է, որովհետև ներառելու է բոլորին, բայց ամեն անհատի ամբողջական, հնարավոր առողջական կարիքները հնարավոր չէ բավարարել բազային փաթեթում և դա չի մեր նպատակը: Մեր նպատակն է, որ ամեն քաղաքացի այս ապահովագրական համակարգի շնորհիվ կարողանա իրեն առաջնակի, անհրաժեշտ, կյանք փրկող, հաշմանդամությունը կանխող վիճակներում ստանա բժշկական օգնություն: Սա է մեր նպատակը:

Հաջորդիվ՝ փաթեթը և դրան հարակից բազմաթիվ ենթաօրենսդրական ակտեր արդեն նախագծերի շրջանակներում արդեն պատրաստ են, և հենց որ օրենքը ընդունվի կդրվեն Կառավարության քննարկմանը և կընդունվեն: Դրանից հետո կհրապարակվեն, և բացի հրապարակվելուց, այս ցանկերը հասանելի կլինեն մեր հեռախոսներում, ԱՐՄԵԴ հավելվածում, որտեղ մարդը կկարողանա էսպես փնտրելով, հարցեր ուղղելով, կարողանա նաև գտնի՝ իրեն անհրաժեշտ ծառայությունը արդյո՞ք մտնում է այս փաթեթի մեջ, թե չի մտնում այս փաթեթի մեջ:

Հիմնադրամը, այո, դուք գիտեք, որ պետական առողջապահական գործակալությունը այսօր իրականացնում է պետական պատվերի ողջ գործընթացները և այս անցումային շրջանում նա դեռ մինչև ծանուցումները դեռ մենք ժամանակ ունենք, կստեղծվի հիմնադրամը, դրանից հետո կտրվեն օրենքով սահմանված ժամկետներում ծանուցումները, և էստեղ մարման կարգով կգնա արդեն, երբ որ հիմնադրամը կսկսի ամբողջությամբ գործարկվել, աշխատակիցները, ովքեր որ մրցույթով կանցնեն նոր հիմնադրամում, կշարունակեն աշխատել էնտեղ: Այո, հարգելի գործընկերներ, նոր համակարգեր ներդնելիս մշտապես կան անցումային շրջաններ, որտեղ նախորդը և հաջորդը պիտի շատ համահունչ կերպով, մարման կարգով անցում կատարեն, և սա է մեր մոտեցումը, որպեսզի մենք չունենանք նաև ընդհատումներ մեր պետական պատվերի, նոր կնքվող պայմանագրերի:

Հաջորդը կշարունակեմ, եթե արձագանքից հետո բժշկական կենտրոնների մասով հարցին կպատասխանեմ:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Համեցեք, արձագանք:

 Թ.ԹՈՎՄԱՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, ես ուզում եմ նաև պարզաբանեք՝ ՊԱԳ-ի աշխատակիցները՝ որպես քաղծառայողներ, ի՞նչ են լինելու: Ես գիտեմ մոտավոր հարյուրից ավել քաղաքացի է աշխատում: Ի՞նչ է լինելու նրանց ճակատագիրը: Եթե դուք նրանց վերցնում եք պետական ռեզերվում, ապա դա պետության վրա ի՞նչ բեռ է: Խնդրում եմ հստակ թվեր և՛ աշխատակիցների և՛ նաև բյուջետային բեռի հետ կապված ներկայացնեք:

Եվ տիկին նախարար, ձեր խոսքից տպավորություն ա ստեղծվում, ասում եք՝ մենք սա անում ենք կյանք փրկող որպես նախաձեռնություն, բայց հիմա մենք ունենք կյանք փրկող բազմաթիվ ծրագրեր, որի մասին դուք հաճախ ռիլեր էլ եք անում: Հիմա դուք ձեզ հակասում եք, այսինքն՝ էն նախորդները ոչ մի կյանք չեն փրկել, հիմա դուք նոր համակարգ եք ստեղծում, որ նոր կյանքեր փրկե՞ք: Բա էդ պետպատվերի համակարգը, որ աշխատում էր, հիմա խնդրում եմ հնչեցրեք՝ տարեկան ինչքա՞ն պետպատվերի գումար էր նախատեսված մինչև այս պահը, որ ամեն տարի պետությունը տվել է, դրան ինչքա՞ն է գումարելու պետությունը, որ առողջապահության համակարգը էս ապահովագրական ներդնելու է, և խնդրում եմ հստակ ասել՝ քաղաքացու կյանքում ի՞նչ ա փոխվելու:

Ես հիմա գիտեմ, որ ես գնացի առաջնային բուժօգնության օղակ, ավարտում եմ, պոլիկլինիկայում ինձ որոշակի անվճար սպասարկում իրականացնում են, և դա մենք դրանից օգտվում ենք: Հիմա իմ կյանքում և մյուսների կյանքում ի՞նչ է փոխվելու:

 Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Հարգելի տիկին Թովմասյան, շատ զավեշտալի է, որ մինչև այս համակարգը պետական պատվերի մասին ինչ ասես ասում էիք, որ այն չի գործում, մարդիկ չեն օգտվում, կյանքերը չեն փրկվում: Հիմա ստացվում է՝ հենց ապահովագրական համակարգը ներդրում ենք, ստացվում է, որ վայ, վայ, վայ, այս ինչի ենք մենք պետպատվերը հանելու: Հարգելիներս, իհարկե կյանքեր են փրկվել և իհարկե 2018-ը թվականից հետո մեր պետական պատվերի շրջանակներում սպասարկվող դեպքերի թիվը կրկնակիից ավելով ավելացել է: Իհարկե, փրկվել են, որ մեր երկրում 2024 թվականին կյանքի միջին տևողությունը դարձել է 78,6 տարեկանը, իհարկե փրկվում են: Իհարկե, պետպատվերը մենք երբեք չենք նստել–սպասել, որ ապահովագրական համակարգը ներդրվի և էդ ժամանակ սկսենք հնարավորությունների շրջանակում մեր ժողովրդի կարիքները հոգալ: Այո, մենք հոգացել ենք, բայց այսօր 400 հազար հոգի 65 պլյուս անձինք չեն օգտվում պետական պատվերի ամբողջական ծառայություններից և ապահովագրության շրջանակում է, որ ևս կարողանալու են այս ծառայություններից և ավելի շատ ծառայություններից օգտվելու: Հարցերը շատ են, չեմ կարող բոլորին պատասխանել:

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ: Կհանդիպենք ընդմիջումից հետո:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ՌՈՒԲԵՆ ՌՈՒԲԻՆՅԱՆԸ

Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, խնդրում եմ զբաղեցնել ձեր տեղը: Շարունակում ենք քննարկել Կառավարության ներկայացրած «Առողջության համընդհանուր ապահովագրության մասին» և կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը:

Զեկուցողը առողջապահության նախարար տիկին Ավանեսյանն է: Համեցեք, տիկին Ավանեսյան: Նիստն ընդմիջվել էր հարցուպատասխանի փուլում: Նաև ողջունենք մեզ այցելած Արարատի մարզի Մասիս քաղաքի թիվ 6 հիմնական դպրոցի աշակերտներին և ուսուցիչներին:

 ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

 Բարով եք եկել: Եվ հաջորդը տիկին Ավանեսյանին հարց կտա Հովիկ Աղազարյանը: Համեցեք:

 Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Տիկին Ավանեսյան, երեք հարց ունեմ: Առաջին հարցս երկու ենթահարցով է: Միջազգային փորձի տեսանկյունից էն համակարգը, որ մենք ընդունում ենք, պիտի ընդունեք, որ դուք առաջարկում եք, պետական, այսպես կոչված, հիմնադրամ, ո՞նց է էդ միջազգային փորձի տեսանկյունից, իհարկե, համադրելի երկրների համար, և էստեղ մյուս ենթահարցը՝ ինչպե՞ս է իրականացվել փուլային իմաստով, էլի իրե՞նք էլ են անապահով խավին առաջին հերթին ներգրավել, հետո նոր, ինչպես որ դուք առաջարկում եք: Այսինքն, հիմնադրամի հետ կապված, որ պետական է, և փուլայնության հետ կապված, երբ մենք անապահով խավին ենք առաջինն ուզում ներգրավենք էդ համակարգի մեջ, միջազգային փորձի տեսակետից համադրելի երկրների համար:

Հաջորդ հարցը՝ գնահատականներ ունե՞ք, թե մեր առողջապահական համակարգը պացիենտների ինչպիսի՞ հոսքի կարող է դիմանալ. թվային գնահատականներ ունե՞ք, թե՞ չունեք: Եվ երրորդ հարցը. ենթադրենք՝ մարտ ամսին հատկացված գումարները կենսաթոշակառուների համար, ասենք, ավարտվում է, ի՞նչ տեղի կունենա:

 Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցերի համար, պարոն Աղազարյան: Այո, իհարկե, մենք ուսումնասիրել ենք միջազգային փորձը, վերցրել ենք տարբեր խումբ երկրներ, վերցրել ենք շատ արդյունավետ, զարգացած համակարգեր ունեցող մի քանի երկրներ, վերցրել ենք էնպիսի երկրների փորձ, որոնք Հայաստանին նման են իրենց առողջապահական համակարգերով: Զարգացվածության և առաջընթացի առումով մեզնից երևի մի երկու տասնյակ ավելի առաջ են: Էս էլ շատ կարևոր է, որ ոչ թե դիտարկել մեր իրականության հետ որևէ կապ չունեցող ինչ-որ մի իդեալական մոդել և փորձել դա բերել և հարմարեցնել Հայաստանին այսօրվա մեջ, մենք այս մոտեցմամբ չենք առաջադրվել: Մենք վերցրել ենք Լիտվայի, Էստոնիայի օրինակները՝ որպես ապահովագրական բավական արդեն պատմություն ունեցող, և, ըստ էության, մեր մոդելը շատ նման է լինելու այս երկրների մոդելին: Դիտարկել ենք Ֆրանսիայի օրինակը: Ֆրանսիան, իհարկե, երկար ավելի պատմություն ունի ապահովագրության ներդրման, բայց իրենց մոտ էլ կա բազային պետական ապահովագրություն, սոցիալական ապահովագրություն և կան մասնավոր դրան հավելյալ էլի ապահովագրական համակարգեր: Իհարկե, դիտարկել ենք նաև Վրաստանի օրինակը, որը տարիներ առաջ է էս փուլերն անցել և դիտարկել ենք… Ես երկու երկրներ կբերեմ, որոնք շատ գնահատված միջազգային կազմակերպությունների կողմից շատ արդյունավետ համակարգեր ունեն: Մեկը Հարավային Կորեայի օրինակն է և Թայլանդի օրինակն է: Մեկ բնակչին արված ծախսի և դրա դիմաց ստացած արդյունքի առումով այս երկրները բավական լավ ցուցանիշներ ունեն, և որոշակի էլեմենտներ նաև վերցրել ենք այս համակարգերից, բայց մենք հիմնվել ենք մեր երկրի փորձառության, մեր երկրի իրողությունների՝ կուտակած այս տարիների ընթացքում փորձառության վրա և կարծում ենք, որ Հայաստանին այս տնտեսական զարգացման, մեր համակարգի առումով, մեր բնակչության կարիքներն ամենակարևորը հաշվի առնելով՝ այս համակարգն ամենաօպտիմալն է:

Հաջորդը՝ իհարկե, կան հաշվարկներ նաև, որ ապահովագրական համակարգեր ներդնելիս կամ նոր բժշկական ծառայություններ տրամադրելիս ինչպիսի կոր է ունենում դիմելիությունը: Եվ, այո, սա ևս մաթեմատիկորեն հաշվարկելի մեծություն է, և հիմնվելով նախորդիվ մեր բնակչության պատմության, վիճակագրական տվյալների, դիմելիության, չբավարարված կարիքի վրա՝ մենք ունենք պատկերացումը, և մենք ակնկալում ենք, որ մինչև 30 տոկոսի աճ դիմելիության պիտի ունենանք: Արդյո՞ք մեր մահճակալային ֆոնդը և առողջապահական կազմակերպություններն այս հոսքը բավարարելու պոտենցիալն ունեն: Այո, ունեն, բայց դա չի նշանակում, որ որոշակի փոխատեղումների հոսքերը կառավարելու տեղ չկա: Այո, կա, մենք պիտի… հարցերը շատ են, ժամանակը՝ քիչ: Փորձեմ արձագանքելու ժամանակ պատասխանել:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Արձագանք:

 Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Խնդրեմ, շարունակեք, տիկին Ավանեսյան:

 Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Եվ, այո, մեր բժշկական կենտրոններն էլ պիտի վերանայեն իրենց մահճակալների օգտագործման արդյունավետությունը: Ըստ էության, ապահովագրական այս համակարգի կարևորագույն փոփոխություններից մեկն այն է, որ մենք շեշտը դնում ենք ամբուլատոր ձևով ծառայությունները փակելու: Տեսեք, այսօր մեր սրտային հիվանդը, ըստ էության, չի ստանում անհրաժեշտ դեղորայքը պետական պատվերի և այլնի շրջանակներում, նրա վիճակը ծանրանում է, և տարին 2 անգամ ունենում է կրիզ, ընկնում է հիվանդանոց, և մենք նրան սոմատիկ բաժանմունքում 7-8 օր պահում ենք, որոշակի բուժօգնություն ենք տրամադրում: Էստեղ հիմնական մոտեցման փոփոխությունը հենց էն է, որ եթե մարդն ունի քրոնիկ վիճակ, մենք նրան ամբուլատոր դեղորայքը, հետազոտությունները տրամադրենք, որ մեր մահճակալային ֆոնդը նաև չծանրաբեռնենք նման կանխելի դեպքերի սպասարկմամբ: Էստեղ կազատենք մահճակալային մեր կարողությունները և կուղղենք ավելի հենց էդ նպատակի համար ծառայեցնելու՝ հիվանդանոցային բուժօգնության համար:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Զարուհի Բաթոյան:

 Զ.ԲԱԹՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, տիկին Ավանեսյան: Իսկապես երկար սպասված նախագիծ է: Վերջապես քննարկում ենք, և հույս ունեմ, որ մենք սահմանված ժամկետներում բոլոր նաև տեխնիկական խնդիրները կլուծենք, թեև չենք կարող ամեն ինչից, այսպես ասած, խուսափել: Երկու-երեք հարց ունեմ, առաջինը՝ ճշտող հարց է. արդյո՞ք ճիշտ ենք հասկացել, որ առաջին փուլով մենք նոր խումբ ենք ունենում քաղաքացիների, որոնք մինչ այժմ վճարել են իրենց առողջապահական ծառայությունների համար, թեև դրանցից ոմանք որոշակի արտոնություններով, բայց, այնուամենայնիվ, մենք նոր խումբ ունենք, դա 65+ տարիքային խումբն է, հաշմանդամություն ունեցող անձանց 3-րդ խումբն է, որը նույնիսկ դեղերի պարագայում մենք 50 տոկոսի չափով էինք աջակցությունը տրամադրում, և 200 հազար և ավելի աշխատավարձ ստացող քաղաքացիները որոշակի գումարով՝ ամսական 10 հազար: Այսինքն, սա այն խումբն է, որն այս պահին իր առողջապահական ծառայությունների համար վճարում է, և այս խումբն առաջին փուլով ընդգրկվելու է մեր այս նոր համակարգում:

Երկրորդ հարցս վերաբերում է այն խնդիրներին, որոնք մենք չենք ծածկելու բազային փաթեթով: Բազային փաթեթը հիմնական ծառայությունների մասին է, բայց արդյո՞ք մենք չենք ունենալու, օրինակ՝ մեխանիզմներ, որոնց միջոցով… ես գիտեմ, որ մենք հիմա էլ ունենք էդպիսի մեխանիզմներ, երբ առանձին դեպքերով նախարարությունը, դա կարող է լինել նաև միջազգային կազմակերպությունների հետ համատեղ կամ որևէ այլ ռեսուրսներ օգտագործելով՝ կարող է լուծել քաղաքացու էնպիսի առողջական խնդիր, որը գուցե ոչ հաճախ հանդիպող է և ոչ էլ ընդգրկված էս բազային փաթեթում, բայց անհրաժեշտություն ունի լուծելու էքստրածախսերի, էքստրաջանքերի միջոցով: Արդյո՞ք մենք էդ մեխանիզմները բացառում ենք: Եվ մյուս հարցս արդեն արձագանքման ժամանակ կտամ:

 Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Այո, տիկին Բաթոյան, շատ ճիշտ եք ընդգծում: Այս համակարգի շնորհիվ քաղաքացիներ, որ նախկինում չունեին հասանելիություն շատ կարևոր ծառայությունների, նշեմ՝ աչքի վիրահատություն, կատարակտի վիրահատություն, որն ամենապահանջված տարիքային բանից ելնելով՝ վիրահատություններից է: Եթե անձը չուներ 1-ին, 2-րդ կարգի հաշմանդամություն, ապա նա 65-ից հետո այս վիրահատությունը չէր կարողանում ստանալ:

Սրտի ռիթմավարի տեղադրում. առիթմիոլոգիական խնդիրների պարագայում, օրինակ՝ աբլացիան, որ ուղղում են սրտի ռիթմի աշխատանքը, դեղորայքի փաթեթ՝ իր քրոնիկ վիճակները կառավարելու առումով: Այո, այսօրվա այս խումբ քաղաքացիները պետական պատվերի շրջանակներում ստանում էին շատ սահմանափակ ծառայություններ: Դրանք վերաբերում էին վարակիչ հիվանդություններին, հոգեբուժական հիվանդություններին, այնպիսի ծրագրերին, որոնք բոլորի համար էին: Օրինակ՝ չարորակ նորագոյացությունների վիրահատությունը, այո, բոլորի համար է, բայց մինչև անձը հասներ այդ ախտորոշման հաստատմանը ևս որոշակի էտապներ պիտի հետազոտություններ անցներ, և դա արդեն իր վրա էր, որ ինքը պիտի հոգար: Ապահովագրության շրջանակներում այս ցիկլն առողջապահական ծառայությունների ավելի ամբողջական է, այսինքն՝ հետազոտություններ, վիրահատություն և այլն, և բազմաթիվ այլ վիրահատություններ, օրինակ՝ կոնքազդրի կամ ծնկան հոդի էնդոպրոթեզավորումը, որը սահմանափակում է մարդկանց շարժողունակությունը, այսօր դրա էնդոպրոթեզի արժեքը մեր ամենամեծ պետպատվերի փաթեթի մեջ էլ ընդգրկված չէ, ապահովագրության մեջ լինելու է և՛ վիրահատությունը, և՛ էնդոպրոթեզի արժեքը մինչև 600 հազար դրամ:

Քիմիոթերապևտիկ դեղերի մասով. այսօր մեր մաքսիմալ լիմիտը, որ մենք կարողանում ենք տրամադրել քաղաքացիներին, մինչև 300 հազար դրամն է, ապահովագրության մեջ մինչև 1 միլիոն 200 հարյուր հազար դրամն է: Արդյո՞ք տարբերությունը մեծ է. իհարկե, մեծ է, և էսպես շարունակ:

Հաջորդիվ ձեր տրված հարցը, որ եթե բազային փաթեթից հավելյալ լինեն ծառայություններ, որ կարո՞ղ է պետությունը որոշակի այլ մեխանիզմներով հոգալ: Այո, լինում են նման դեպքեր: Օրինակ՝ զինծառայողների դեպքում մենք ունենք նման մեխանիզմ. պաշտպանության նախարարության և առողջապահության նախարարության համատեղ էսպես հանձնաժողովային որոշմամբ ընդունում ենք, որ անձին պետք է, օրինակ, արտերկրում ստանալ բուժումը, և պետությունը էս կոնկրետ դեպքերում ևս կարողանում է հոգալ այս անձանց կարիքները: Եվ 3-րդ կարգի, օրինակ, հաշմանդամություն ունեցող… տիկին Բաթոյան, սա էլ է էն օրինակներից, որ մենք արդեն պիլոտով դա ներառել ենք էս տարի: Էս տարի գարնանից մեր 3-րդ կարգի հաշմանդամները ստանում են ամբողջական 100 տոկոսով փոխհատուցում առաջնային օղակից իրենց դեղերի համար, և մենք զգում ենք, թե ինչ մեծ գոհունակություն է քաղաքացիների մոտ, որովհետև իրենց հիմնական ծախսն էլ այս ուղղությունն է եղել միշտ:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Արձագանք:

 Զ.ԲԱԹՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: Եվ վերջին հարցս վերաբերում է փաթեթներին: Տիկին Ավանեսյան, շատ է հնչեցվում…

 Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Ինչերի՞ն, կներեք:

 Զ.ԲԱԹՈՅԱՆ

-Փաթեթներին:

 Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Հա:

 Զ.ԲԱԹՈՅԱՆ

-Էս հարցը բազմաթիվ ոչ միայն պատգամավորներն են բարձրաձայնել, այլ նաև քաղաքացիներ, հասարակական կազմակերպության ներկայացուցիչներ, նաև e-draft.am-ում տեղադրված նախագծի վերաբերյալ: Ես ուզում եմ իմանալ՝ մենք ունենալո՞ւ ենք արդյոք որևէ պահի այս փաթեթների քննարկումը, այսինքն՝ հանրային քննարկումը: Ես գիտեմ, որ սա Կառավարության որոշմամբ է սահմանվելու, որովհետև երբ մենք խոսում ենք կոնկրետ քաղաքացիների մասին, օրինակ՝ տարեցների, հաշմանդամություն ունեցող անձանց, իրենց դեպքում e-draft.am-ում տեղադրելը բավարար չէ, որ մենք համարենք, թե մենք քննարկում ենք ունեցել քաղաքացիների հետ, այսինքն՝ խմբային քննարկումներ, էս փաթեթներն ավելի կոնկրետացնելու և դրանք սահմանելու մասով ես կարևոր եմ համարում նրանց մասնակցությունը: Արդյո՞ք մենք նախատեսում ենք էդ փուլում արդեն Կառավարության որոշման նախագիծը քննարկել նաև այս խմբերի հետ: Շնորհակալ եմ:

  Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Տիկին Բաթոյան, ես ասեմ, որ երբ մենք… վա՜յ, անունը մոռացա, հայեցակարգը, երբ ընդունել ենք Կառավարության որոշման, դրա հավելվածների մեջ 2023 թվականին եղել է նաև այս ծառայությունների նախնական փաթեթը: Եվ էստեղ զավեշտալի է, որ… ուզում եմ ասել՝ փորձում է տպավորություն ստեղծվել, որ այդ փաթեթը, ինչպես ասեմ, մենք փորձում ենք էսպես օրենքից զատել և չբացել: Ճիշտ հակառակը՝ անգամ հայեցակարգի ընդունման ժամանակ մենք արդեն դրել ենք այն հանրային քննարկման, և էս ընթացքում էլ աշխատել ենք և՛ ասոցիացիաների հետ, և՛ բժշկական կենտրոնների հետ, և՛ պացիենտների շահերը պաշտպանող նաև ասոցիացիաների հետ: Եվ, իհարկե, մենք միշտ բաց ենք քննարկման, և մի շատ կարևոր օրինակ բերեմ՝ նույն պացիենտների շահերը պաշտպանող, գիտեք, որ շաքարային դիաբետով երեխաների ծնողները շատ ակտիվ, գործուն կազմակերպություն ունեն և կարողանում են նաև իրենց շահերը կազմակերպված ներկայացնել նախարարությանը, պետությանը, և մենք էլ շատ արձագանքող ենք, և էս վերջերս էլ շատ կարևոր որոշումով ընդունեցինք միասին բոլորս մեր երեխաների համար: Այո, բաց ենք քննարկման:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Արթուր Խաչատրյան:

 Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Տիկին նախարար, ապահովագրությունը բժշկական, առողջապահական ինքը ֆինանսական գործիք է, և դրա համար որպես… էդ ֆինանսական տեսանկյունից հարցս տամ, լավ: Հաշվարկներ եք արել՝ 11900 դրամ, չէ՞, եթե չեմ սխալվում, էդ կարգի ինչ-որ…

 Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-10,800:

 Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-10,800 դրամ: Այսինքն՝ ենթադրվում է, որ կա հիվանդությունների ցանկ, կան պրոտակոլներ՝ ինչպես են էդ հիվանդությունները բուժվում, այլապես ուղղակի, կառավարչական հաշվապահության հիմունքներից պետք է դրանով առաջնորդվենք, որ հասկանանք՝ հիվանդությունների բաշխում, ի՞նչ հիվանդություններ, և դա ի՞նչ արժի: Հետևաբար, ենթադրում եմ, որ ցանկը կա, գոնե մոտավոր ցանկը կա: Եթե խնդրեմ, թեկուզ աշխատանքային կարգով կուղարկե՞ք էդ ցանկը, դա՝ առաջին հարց-խնդրանք: Երկրորդը՝ կա՞ արդյոք մեխանիզմ հավելյալ ծախսերը փակելու համար, որովհետև կան ապահովագրական ընկերություններ, քիչ թե շատ կայացված համակարգ է: Հիմա պետք է նաև ֆինանսական կայունության տեսանկյունից նայենք, և պետք է էդ ցանկը լինի, որ ապահովագրական ընկերությունները կարողանան նաև իրենց ֆինանսական քաղաքականությունը հստակեցնեն: Եվ երրորդը՝ ինչո՞ւ «Զինապահ» հիմնադրամ: Ես քիչ առաջ «Զինապահ» հիմնադրամում էի նայում: Մարդիկ նիրատվություններ են… այսինքն՝ նվիրատվություն, կփրկի կյանքեր, կավելացնենք, կինդեքսավորենք: Այսինքն, ես չգիտեմ՝ կա՞ «Զինապահ» հիմնադրամի գոնե ինչ-որ մի արձագանք, քննարկե՞լ եք դուք իրենց հետ, իրենց էդ հավելյալ փողը պետք չէ՞, որովհետև էլի եմ ասում՝ նայելով իրենց կայքից՝ իրենք հավելյալ գումար են խնդրում նվիրատվությունների տեսքով: Էդ դեպքում կոնտրինտուիտիվ է, եթե նվիրատվություն ես խնդրում, բայց մի հատ հսկայական գումար, որը բազային, որ ամեն դեպքում գալու է հիմնադրամ, այլևս չի գալու: Եվ ի՞նչ ազդեցություն է ունենալու էս օրենքն էս ձևով ընդունելը «Զինապահ» հիմնադրամի վրա և «Զինապահ» հիմնադրամի շահառուների հետագա բարեկեցության վրա:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Ավարտեք, պարոն Խաչատրյան:

  Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն:

 Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ հարցերի համար: Փորձեմ վերջից սկսել: Նախ՝ ասեմ, որ էս աշխատանքները հաշվարկների իրականացվել են միացյալ՝ Կենտրոնական բանկի, ֆինանսների նախարարության հետ համատեղ: «Զինապահ» հիմնադրամի կանխատեսումները հաջորդիվ տարիների Կենտրոնական բանկի կողմից ներկայացվել են, և էս բոլոր հաշվարկները միանշանակ արված են, և հենց դրանք են հիմք ծառայել, որ Կառավարությունը նման որոշում է կայացրել: Երբ 2021 թվականին պետությունը կարիք ուներ, որ քաղաքացին կանգնի զինծառայողի կողքը և այդ կարիքները բավարարելու համար հավելյալ գումարներ վճարի, քաղաքացին իր պարտականությունն իրականացրել է: Այսօր «Զինապահ» հիմնադրամում կուտակված միջոցների հաշվին և նաև հաջորդիվ դեռ վճարվելիք գումարների հաշվին «Զինապահ» հիմնադրամն ամբողջությամբ և միանշանակ իր պարտավորությունները կատարելու է:

Ինչ վերաբերում է նվիրատվություններին, գիտեք՝ ցանկացած պարագայում նման հիմնադրամները, այո, պիտի ունենան ֆանդրեյզինգներ, պիտի ունենան նվիրատվությունների հնարավորություններ, և մեցենատության մշակույթը մեր երկրում պիտի շարունակվի: Մեր առողջության ապահովագրման հիմնադրամն էլ նման հնարավորություն ունենալու է, որ մեծահարուստ մեցենատներ կարողանան ևս նվիրատվություններ իրականացնել, օրինակ՝ տիկին Բաթոյանի նշած որոշակի առանձնահատուկ դեպքեր՝ մեր քաղաքացիների հոգ տանելու: Էստեղ որևէ հակասող իրար բաներ չկան: Այո, ճիշտ եք ասում, պարոն Խաչատրյան, ցանկերը կան, ես հենց այսօր… ես էսպես էլ ասել էի՝ առաջին ընթերցումից հետո նախագծերը կհրապարակենք, և դուք ազատ կարող եք դրանց ծանոթանալ, և ուրախ կլինենք նաև ձեր կարծիքները լսելու, բայց նորից պիտի նշեմ՝ դրանք նախագծեր են, պիտի հաստատվեն Կառավարության կողմից:

Ինչպե՞ս են արվել ակտուարական հաշվարկները: Շատ ճիշտ բան եք նշում: Տեսեք, մենք վերցրել ենք մեր, ինչպես նշեցի, հիվանդացության բեռ հանդիսացող հիվանդությունները: Նշեմ՝ առաջին երեքը, սրտանոթային հիվանդություններն են, չարորակ նորագոյացություններն են՝ քաղցկեղն է, հաջորդիվ շաքարային դիաբետ, շնչառական համակարգի հիվանդություններն են, և էդպես: Հաջորդիվ գալիս է, բացի սրանից, անհետաձգելի բուժօգնության հատվածը, որն է տրավմաները, շտապօգնությունը, և այլն, և այլն, այսինքն՝ ամբողջացրել ենք էս ցանկը: Էս ցանկի վերաբերյալ ունենք գործելակարգեր մշակված, հրապարակված արդեն մեր կայքում՝ հաստատված նախարարի հրամանով: Ունենք ալգորիթմը, ունենք՝ ինչ ենք փակում, ում համար և էդ անձանց նախորդիվ վիճակագրական որոշակի տվյալներ: Դրա հիման վրա էլ իրականացրել ենք ակտուարական հաշվարկները: Մեթոդաբանությունն էլ՝ կարող ենք կիսվել:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Արձագանք:

 Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Երախտապարտ կլինեմ, եթե կիսվեիք, որովհետև ես հիշում եմ՝ տարի, տարիուկես առաջ, երբ Հաշվեքննիչ պալատն ուսումնասիրում էր առողջապահության նախարարության ծախսերը, հիշո՞ւմ եք էդ խնդիրն առաջացավ՝ ովքեր էին շահառուները: Չի բացահայտվում, որովհետև անձական գաղտնիք է, և նաև ի՞նչ արժի, ենթադրենք՝ նշիկների հեռացումը. «դե, ամեն հիվանդանոց մի ձևի հաշվարկում է»: Հիմա կարծում եմ՝ «ամեն հիվանդանոց մի ձևի հաշվարկում է» այդ մոտեցումը պետք է այլևս չլինի, որովհետև, եթե պետությունը հարկ է վերցնում և կոպիտ ասած՝ պետպատվեր է իջեցնում էդ հիվանդանոցին՝ բուժել էս հիվանդությունը, ապա պրոտակոլները, որը դուք…

  Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Գործելակարգերը:

 Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Գործելակարգերը ինչ-որ ձևով պետք է հաստատված լինեն: Եվ քանի որ խոսեցի էդ պետպատվերի մասին, ինչպե՞ս է որոշվելու, այսինքն՝ մեկը դիմում է, երբ տեղի է ունեցել ապահովագրական դեպք, պետությունն ի՞նչ ալգորիթմով է էդ հիվանդին ուղղելու հիվանդանոց, թե՞ ասելու է՝ դու գնա, ընտրիր որն ուզում ես, ես կֆինանսավորեմ: Եվ էստեղ էլ էլի եմ ասում՝ գալու է արդեն նույն ինքնարժեքի խնդիրը, որովհետև յուրաքանչյուրը գնա ավելի թանկ հիվանդանոց, անհավասար պայմաններ են ստեղծվելու և այլն: Շնորհակալություն:

 Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Փոխհատուցման գները որոշել է պետությունը, այսինքն՝ մենք ենք որոշում այն արժեքները, որով առնելու ենք ծառայություններ: Մենք ասում ենք՝ հարգելի բժշկական կենտրոններ, մենք պատրաստ ենք էս պայմաններով էս անձանց համար ձեռք բերել էսպիսի ծառայություններ էս գործելակարգերով՝ այ, էս արժեքի դիմաց, և բժշկական կենտրոնները, կնքելով պայմանագիր ապահովագրական հիմնադրամի հետ, սպասարկելու են ապահովագրական դեպքը: Ինչպե՞ս է ապահովագրական դեպքը սպասարկվելու: Երկու ճանապարհ կա. կա անհետաձգելի բուժօգնության ժամանակ, երբ մարդն ընկնում է հիվանդանոց, ապահովագրական դեպքը բացվում է, սպասարկվում է անձը: Ավարտվում է դեպքը, բժշկական կենտրոնը ստանում է փոխհատուցում: Եվ հաջորդը պլանայինն է, երբ դու պետք է արդեն այցելես քո կցագրման պոլիկլինիկա, որը ևս դու ես ընտրում, այսինքն՝ ամեն անհատ ինքն է ընտրում՝ որտեղ կցագրվի, դրանից հետո ուղեգրվում է բաց ուղեգրով, և էլի ինքն է ընտրում՝ որ բժշկական կենտրոնից ստանա ծառայությունը: Այսինքն, էստեղ հստակ է ազատ ընտրելու իրավունքը:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, ցավոք, հարցերի համար հատկացված ժամանակն ավարտվեց: Տիկին Ավանեսյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը: Բայց ոչինչ չի խանգարում ելույթների ընթացքում գրանցվել, եթե հարցեր ունեք, նաև ուղղեք տիկին Ավանեսյանին, որը…

 Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Հուսով եմ… այսինքն, որը կպատասխանի եզրափակիչ ելույթի ընթացքում: Ես հատուկ կսպասեմ մինչև պարոն Եղոյանը անշտապ մոտենա իր նստատեղին: (Խոսակցություն դահլիճում): Դե, ես ի՞նչ անեմ: Հիմա կարող եմ 20 վայրկյան սպասել: Եթե 20 վայրկյանում կգան, թող գան: (Խոսակցություն դահլիճում): Հա, արդեն Եղոյանին չեմ սպասում, մեր դաշնակցական գործընկերներին եմ սպասում: (Խոսակցություն դահլիճում): Դե, վերջ ուրեմն սկսենք: Խնդրում եմ… (Խոսակցություն դահլիճում): Հա, ներողություն, ներողություն, ճիշտ է: (Խոսակցություն դահլիճում):

Հարակից զեկուցման համար ամբիոնի մոտ եմ հրավիրում առողջապահության հարցերի հանձնաժողովի նախագահ Հռիփսիմե Հունանյանին:

Տեղեկացնեմ, որ տիկին Հունանյանին նույնպես հարցեր արդեն չեն լինի, և իր ելույթից անմիջապես հետո գրանցումները տեղի են ունենալու:

 Հ.ՀՈՒՆԱՆՅԱՆ

-Մեծարգո փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, սիրելի ժողովուրդ, քննարկում ենք առողջապահության համընդհանուր ապահովագրության մասին նախագծի և դրան հարակից նախագծերի փաթեթը: Եվ ես այս փաթեթը, այս նախագիծը կոչել եմ այլ կերպ՝ հոգատարության նախագիծ: Ինչո՞ւ եմ այդպես կոչել, քանի որ չնայած պետությունը տարիներ շարունակ պետպատվերի շրջանակներում մեր քաղաքացիներին տրամադրել է բազում առողջապահական ծառայություններ, սակայն պետք է ասեմ, որ այս փաթեթում շատ ավելի լայն են առողջապահական ծառայությունները և նաև շատ թանկ: Եվ երկրորդ մասով պետությունն ազատել է քաղաքացուն հավելյալ ֆինանսական բեռից՝ փորձելով սուբսիդավորել, տարբեր մեխանիզմներով սուբսիդավորել, որպեսզի քաղաքացին չզգա իր վրա իր աշխատավարձի հետ կապված խնդիր, այսինքն՝ աշխատավարձի իջեցում: Եվ երկրորդ մասը, որ ինչի՞ համար եմ ասում հոգատարության փաթեթ, քանի որ մենք պետք է մեկս մյուսի մասին հոգ տանենք: Ավելի բարձր աշխատավարձ ստացող՝ 1 միլիոնից ավելի աշխատավարձ ստացող քաղաքացիները պետք է 10,800 դրամը դե ֆակտո մուծեն, վճարեն իրենց առողջապահության համար՝ քիչ սուբսիդավորում ստանալով պետությունից կամ չստանալով պետությունից սուբսիդավորում: Սա ես համարում եմ ապագայի նախագիծ, և մենք պետք է էս նախագծով փորձենք հասկանալ, որ, այո, բարձր աշխատավարձ ստացող քաղաքացիները պետք է հոգ տանեն այն մարդկանց մասին ինչ-որ չափով, ովքեր ավելի ցածր աշխատավարձ են ստանում: Տիկին նախարարը շատ հիմնավոր ներկայացրեց առաջարկվող բարեփոխումների բոլոր ասպեկտները: Այս նախագծերի փաթեթը թերևս 3 տարի տարբեր քննարկումների առիթ է ունեցել, բազմաթիվ մեկնաբանություններ, առաջարկներ, դիտարկումներ են քննարկվել: Այս փաթեթի նպատակն է բնակչության համար ապահովել առողջապահական հասանելիություն և ֆինանսական մատչելիություն: Ես կանդրադառնամ հիմնական արգումենտային հարցերին, որոնք լուծումներ են ստացել ձեր դատին ներկայացված նախագծի փաթեթում: Առաջին արգումենտը՝ համակարգը ներդնել փուլային տարբերակով: Սկզբում ապահովագրվելու են պետական բյուջեի ֆինանսավորմամբ ապահովագրվողները, մասնավորապես՝ կենսաթոշակառուները, երեխաները, ուսանողները, նպաստառուները և պետության հոգածության տակ գտնվող շահառուները, այնուհետև ապահովագրվելու են վարձու աշխատողները:

Վերջին քննարկումների արդյունքում վարձու աշխատողները բաժանվեցին երկու մասի. մինչև 200 հազար աշխատավարձ ստացողները և 200 հազարից ավելի աշխատավարձ ստացողները: Ապահովագրությունը լինելու է պարտադիր, համընդհանուր և պետական հիմնադրամի միջոցով:

Հանձնաժողովի առաջարկով պետական հիմնադրամն իր բյուջեն յուրաքանչյուր տարի տվյալ տարվա պետական բյուջեի նախագծում Ազգային ժողովին է ներկայացնելու տվյալ տարվա բյուջեն, և յուրաքանչյուր տարվա մայիսին պետական բյուջեի հաշվետվության մեջ ներառվելու է հիմնադրամի բյուջեի հաշվետվությունը:

Առողջության համընդհանուր ապահովագրությունում չներառված անձանց Հայաստանի Հանրապետությունը երաշխավորելու է բժշկական օգնության և սպասարկման ծառայությունների նվազագույն ծավալ, ինչը երաշխավորում է պետության կողմից յուրաքանչյուրի առողջության պահպանման իրավունքի ապահովման ստանձնած պարտավորության իրականացմանը:

Նախագծով ապահովագրավճարը սահմանվել է որպես առողջության համընդհանուր ապահովագրության շրջանակներում ապահովագրական փաթեթից օգտվելու նպատակով օրենքին համապատասխան Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջե վճարվող պարտադիր վճար: Այն ներկա նախագծով 2026 թվականին կազմելու է տարեկան 129600 դրամ կամ ամսական 10800 դրամ: Եկամուտների չափից կախված՝ ապահովագրավճարը սուբսիդավորվելու է մասնավորապես «Զինապահ» հիմնադրամին վճարվող դրոշմանիշային վճարից և հետվճարներից, և հայտարարագրերի հետվճարներից: Որպես ապահովագրավճար՝ վճարողներն առանձնանում են ֆիզիկական անձինք կա՛մ իրավաբանական անձինք, կա՛մ պետությունը՝ հաշվի առնելով բնակչության որոշ խմբերի համար պետության կողմից ապահովագրավճար վճարելու պարտականությունը, իսկ որոշ խմբերի համար գործատուների կողմից նույն վճարը վճարելու պարտականությունը, իսկ որպես ապահովագրական անձ հանդիսանալու են այն ֆիզիկական անձինք, ովքեր ապահովագրական դեպքի գրանցման պահին ունեն օրենքով նախատեսված կարգավիճակ առողջության համընդհանուր ապահովագրության ռեգիստրում: Որպես ապահովագրված անձի ապահովագրական փաթեթից օգտվելու նախապայման պետք է անցնել պարտադիր բժշկական կանխարգելիչ զննություն կամ հերթագրված լինել զննությունն անցնելու համար լիազոր մարմնի կողմից սահմանված կարգով: Այս պայմանը սկսելու է գործել 2028 թվականից: Շտապ և անհետաձգելի բժշկական օգնության և սպասարկման ծառայությունների տրամադրման դեպքում պարտադիր բժշկական կանխարգելիչ զննություն անցնելը պարտադիր չի լինելու:

Սիրելի գործընկերներ, մենք 2,5 ժամ քննարկել ենք այս փաթեթը, այս նախագիծը հանձնաժողովում և մանրամասն անդրադարձել ենք բոլոր խնդիրներին: Ես լիահույս եմ, որ այս նախագիծը կյանքի կոչվելուց մենք կունենանք ավելի որակյալ և ավելի հասանելի բժշկություն, առողջապահություն մեր քաղաքացիների համար, և խնդրում եմ կողմ քվեարկել: Շնորհակալություն:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը:

Հարգելի գործընկերներ, խնդրում եմ նախապատրաստվել գրանցման: Գրանցում կամ հերթագրում, ավելի շուտ հերթագրում: Պարոն Դանիելյան, ես տեսա իմ աչքով՝ ոնց դուք ուշ եկաք և չհասցրեցիք գրանցվել: (Խոսակցություն դահլիճում): Ոչ թե չի աշխատել, գոնե անկեղծ եղեք, ասեք՝ չհասցրեցի: Ավելացրեք պարոն Դանիելյանին: (Խոսակցություն դահլիճում): Հա, ես… Ավելացրեք պարոն Դանիելյանին, որն ուշացավ, ոչ թե չաշխատեց: Սերգեյ Բագրատյան, համեցեք:

 Ս.ԲԱԳՐԱՏՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգարժան պարոն Ռուբինյան, հարգարժան տիկին նախարար, հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, սա շատ երկար սպասված նախագիծ է: Մենք բոլորս իսկապես անհամբերությամբ սպասել ենք այս օրվան, որ ունենանք այս նախագիծը՝ հանուն մեր երեխաների և հանուն մեր տարեցների, մեր հայրենակիցների: Կարևորագույն փաստաթուղթ է: Տարիներ շարունակ, երբ մենք լսել ենք զարգացած քաղաքակիրթ աշխարհում, որ մարդիկ անվճար բուժօգնություն են ստանում, միշտ մեզ զարմացրել է՝ ինչպե՞ս են կարողացել հասնել դրան, և հիմա մենք քայլ ենք կատարում, շատ մեծ քայլ դեպի այդ ճանապարհը: Այլևս մեր սիրելի ավագ սերնդի հարազատները հիվանդանալուց չեն վախենալու: Սա շատ կարևոր է, որովհետև բոլորս միշտ լսել ենք մեր միջավայրում, երբ մեր հարազատներն ասում են՝ մենք վախենում ենք ստուգվել, որովհետև բուժվելու հնարավորություն չունենք: Եվ այսօր, երբ պետությունն իր սուղ միջոցներից կարողանում է հատկացնել այս կարևորագույն նախագծին այսպիսի մեծ գումարներ, իսկապես հարգանքի արժանի է այդ կառավարությունը այդ մտահոգությունն ունենալու համար: Ես համաձայն եմ տիկին Հունանյանի այն կարծիքին, որ սա հոգատարության բացառիկ արժեք է, որ պետք է իսկապես, երբ անհրաժեշտ էր, իհարկե, պարտավոր ենք, այո, մեր ժողովրդի համար անելու, բայց նման միջոցներ գտնելը բոլորս գիտենք, որ դա բարդ ճանապարհ է, և մենք շատ երկար ենք քննարկել: Եվ փուլային տարբերակը լավագույն տարբերակն է, որովհետև միանգամից վերցնել նման պատասխանատվություն, հնարավոր է, որ մենք շատ խնդիրներ չկարողանայինք հաշվառել: Իրականության մեջ այն հարցերը, որ ես տիկին Ավանեսյանին պետք է ուղղեմ, հիմնականում հենց էդ ռիսկերի հետ են կապված: Համար 1 ռիսկը, որ ես կուզենայի, որ տիկին Ավանեսյանը մեզ հետ քննարկեր, սա հետևյալն է՝ հնարավոր է, որ մենք մեծ ցանկության դեպքում չկարողանանք ծածկել մեզ դիմած շահառուների ամբողջ ծավալը: Այսինքն, եթե հիշում եք, պետպատվերի դեպքում մենք ունենում էինք դեպքեր, երբ տարին չավարտված՝ միջոցները չէին բավականացնում: Ունենք, այսինքն՝ բարձիկներ մենք նախատեսո՞ւմ ենք նման դեպքերի համար: Կա նաև դրա հակառակը՝ որպես կանոն, աշխարհում ավելի շատ գումարների ավելցուկ է առաջանում, այսինքն՝ էդ ծավալի շահառուներ չեն դիմում: Էդ ապահովական ընկերությունների հարստացման, գերհարստացման աղբյուրը դա է, որ ապահովագրվում են բոլորը, ծառայությունից օգտվում են քչերը: Էդ տարբերությունը մենք նախատեսո՞ւմ ենք ճիշտ օգտագործել հաջորդ տարիների համար:

Երրորդը՝ ռիսկերից ամենակարևորը, որին նաև քաղաքակիրթ աշխարհը հաճախ է բախվում, դա կեղծ բուժումներն են: Ինչպես գիտեք և՛ Միացյալ Նահանգներում, և՛ տարբեր եվրոպական երկրներում հաճախ բացահայտվում են մեծ սկանդալներ առողջապահական համակարգում՝ այս ապահովագրության փաթեթները կեղծ օգտագործելու, կեղծ օգտատերի միջոցով դուրս գրելու և հսկայական միջոցներ յուրացնելու համար: Մենք, քանի որ սուղ միջոցներ ունենք, դրա համար խիստ կարևորում եմ, որ մենք գտնենք այնպիսի մեխանիզմներ, որ ուղղակի հնարավորինս սողանցքի տեղ քիչ մնա, որովհետև միշտ էլ գտնվում են մարդիկ, որոնք գայթակղվում են այդ գումարներով և հետագայում ծանր պատմություն է լինում, բայց մեր նպատակը պիտի լինի կանխարգելել այդ երևույթները: Այսինքն՝ մենք հաշվի առնելով, քննարկելով մյուս երկրների փորձը, որտեղ բացահայտվել են կոռուպցիոն հսկայական սխեմաներ, հարյուրմիլիոնավոր դոլարների յուրացումներ են տեղի ունեցել այս նույն ապահովագրության ընթացքում, մենք հասկանանք՝ մենք ինչպես կարող ենք անել, որ դա հնարավորինս կանխենք: Այս երեք ռիսկերը տիկին Ավանեսյան, կխնդրեի, որ մտածենք… Դուք ճիշտ հասկացեք, առաջին հերթին էդ հարցերը նաև ինձ է ուղղված, որ ես գտնեմ էդ հնարավորությունները, նաև ձեզ, որ դուք ավելի պրոֆեսիոնալ եք էդ գործում, ավելի լավ կարող եք էդ մասին խոսել, և քննարկման արդյունքում հասնենք լավագույն արդյունքին: Շնորհակալություն:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Զարուհի Բաթոյան:

 Զ.ԲԱԹՈՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: Հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, քննարկում ենք «Առողջության համընդհանուր ապահովագրության մասին» օրենքի փաթեթը: Ճիշտ է՝ խոսքը առողջության ապահովագրության մասին է, բայց սա սոցիալական ոլորտում կարծում եմ, որ ամենակարևոր բարեփոխումն է: Ես երկար, իհարկե, կարող եմ խոսել դրա դրական կողմերի մասին և այն արդյունքների, որոնք կբերի այս համակարգը, բայց հիմնական 3 կետ եմ առանձնացրել, որոնց ուզում եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել:

Սիրելի հայրենակիցներ, առաջին հերթին մենք, իհարկե, գործ ենք ունենալու առողջական խնդիրների կանխարգելման հետ, որովհետև սա շատ կարևոր է ոչ միայն ֆինանսական իմաստով, այլ նաև կյանքի որակի: Կարևոր է, որ մենք փոխենք մշակույթը՝ մեր առողջության մասին հոգ տանելու, և էստեղ իսկապես, կարծում եմ, որ կարևոր է այս մշակույթը ձևավորել և նաև այն պայմանը, որ մարդիկ պետք է նաև հետազոտություններ անցնեն: Սրանք շատ լուրջ փոփոխություններ կբերեն առաջին հերթին հենց քաղաքացիների կյանքի որակի բարձրացման մեջ: Երկրորդը՝ ես ուզում եմ շեշտել, որ առաջին փուլով մենք ներառում ենք այն քաղաքացիներին, որոնք մինչ այժմ կա՛մ իրենք են ֆինանսավորել իրենց առողջական խնդիրների լուծումը, կա՛մ արտոնյալ պայմաններով են օգտվել առողջապահական ծառայություններից: Իհարկե, էդ խմբում կան նաև այն մարդիկ, որոնք արդեն այս պահին պետական պատվերից են օգտվում, բայց մասնավորապես 65+ տարիքի անձինք, հաշմանդամության 3-րդ խումբ ունեցող անձինք, ինչպես նաև 200 հազար դրամ և ավելի աշխատավարձ ստացող անձինք, որոնք շատ մինիմալ՝ 10,800 դրամով պիտի ամսական ապահովագրությանը մասնակցեն, սա այն մեծ առաջին խումբն է, որն առաջին փուլով 2026 թվականին կընդգրկվի այս համակարգում: Ես ուզում եմ սա կարևորել, որովհետև մենք շատ ենք խոսում այն մասին, որ նրանք, այսպես թե այնպես, այսօր օգտվում են ծառայություններից, բայց ինչպես տիկին նախարարը նշեց, բավականին մեծ են էդ ծառայությունների միջև փոփոխությունները: Եվ ես հույս ունեմ, որ տարեցտարի նաև դրանք կվերանայվեն, որովհետև մենք խոսում ենք դեռևս համակարգի ներդրման մասին, և, բնականաբար, էս համակարգը միտում պետք է ունենա նաև զարգանալու և զարգացնելու ծառայությունների բազային փաթեթը: Եվ վերջին կարևոր շեշտադրումը, որ ուզում եմ անել, այն է, որ այս համակարգի ներդրումն էապես կարող է նվազեցնել աղքատությունը երկրում: Սա ես չեմ ասում, մասնագետներն են նշում, որ առողջապահության ապահովագրությունն ամենաէական ազդեցությունը կարող է ունենալ հենց էս ոլորտում: Եվ որևէ մեկի համար գաղտնիք չէ, որ հատկապես տարեցների, հաշմանդամություն ունեցող անձանց կամ խոցելի խմբերի դեպքում նրանց ընտանեկան կամ անձնական բյուջեի էական մասն ուղղվում է հենց առողջապահական ծառայություններին: Կարծում եմ, որ սա էական փոփոխություն է, ու նաև հենց էս իմաստով եմ նշում, որ սա սոցիալական ոլորտում շատ կարևոր առաջընթաց է: Էլ չեմ խոսում էն մասին, երբ քաղաքացիները պատահաբար և հանկարծակի են հայտնաբերում իրենց առողջական խնդիրները, որն էլ կանգնեցնում է շատ լուրջ պրոբլեմի առջև, և միանգամից նույնիսկ միջին, էսպես ասեմ, աշխատավարձ ստացող քաղաքացիների դեպքում դա կարող է բերել աղքատության կամ լուրջ սոցիալական խնդիրների: Իհարկե, ես հեռու եմ այն մտքից, որ էս բոլոր գործընթացները շատ հարթ են ընթանալու, որովհետև խնդիրներից հնարավոր է խուսափել միայն մեկ դեպքում, երբ չես աշխատում և ոչինչ չես անում: Հետևաբար, սիրելի քաղաքացիներ, ես վստահ եմ, որ մենք միասին կարող ենք հաղթահարել այն տեխնիկական դժվարությունները, որոնք կարող են առաջանալ հընթացս: Եվ ամենակարևորը՝ նաև վստահ եմ, որ Կառավարությունը բաց է քննարկումների, բարեփոխումների, ընթացակարգերի, ինչպես նաև այդ բազային փաթեթների վերանայման դեպքում, եթե դրա անհրաժեշտությունը լինի: Հետևաբար, ես ևս իմ գործընկերներին կոչ եմ անում քվեարկելու կողմ այս նախագծին, որովհետև ինչպես իմ ելույթի սկզբում նշեցի, սա սոցիալական ամենալուրջ, թերևս, գուցե բարեփոխումն է, որ մենք իրականացնում ենք: Շնորհակալություն:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Ագնեսա Խամոյան:

 Ա.ԽԱՄՈՅԱՆ

-Սիրելի հայրենակիցներ, հարգելի գործընկերներ, տիկին Ավանեսյան, ես ցավում եմ, որ հարց տալու հնարավորություն չեղավ: Իրականում հարցերը բազմաթիվ են, և դրանց պատասխաններն էս պահի դրությամբ էլ մենք չունենք: Անկեղծ ասած, նաև մեր գործընկերների որոշ հարցերին պատասխանելու ժամանակ շատ հակասական զգացողություններ էին առաջանում, որովհետև ձեր պատասխաններն էլ, ըստ էության, բավականին հակասական էին, և մեկ պարզ հարցի պատասխան ես էդպես էլ ինձ համար չկարողացա ստանալ: Կխնդրեմ՝ նաև ձեր ամփոփիչ ելույթի ժամանակ անդրադառնաք դրան: Դուք ի՞նչ հիմնական հարց եք ցանկանում լուծել սրանով, ի՞նչ եք ուզում անել: Էս պարզ հարցի պատասխանը խնդրում եմ հստակ ձևակերպել: Ինչո՞ւ եմ էս հարցը ես հիմա բարձրաձայնում, որովհետև դուք, տեսեք, մի կողմից ասում եք, որ սա հեղափոխական մոտեցում է: Շատ լավ, ընդունենք՝ հեղափոխական մոտեցում է, բայց մյուս կողմից էլ ասում եք, որ էս աշխարհում ձրի ոչինչ չկա, և առողջապահության համընդհանուր ապահովագրություն չի նշանակում, որ առողջապահությունն այլևս անվճար է լինելու Հայաստանի Հանրապետությունում: Էդ դեպքում ուզում եմ հասկանալ, թե սրա ինչն է հեղափոխական: Տիկին Ավանեսյան, դուք էդպես էլ չկարողացաք, և էս ամբողջ ընթացքում չի ներկայացվել, և սրա մասին բոլորը բարձրաձայնում են, թե որն է ցանկը. հստակ ո՞ր ծառայություններից տարեկան չգիտեմ՝ քանի անգամ օգտվելու են մեր բնակիչները: Ինձ մոտ տպավորություն է, որ… Իրականում առողջապահության պետական էս համընդհանուր ապահովագրության համակարգը լավ բան է, բայց ինձ համար անհասկանալի է, թե դուք հիմնական շեշտադրումն ինչի վրա եք արել, որովհետև… այսինքն՝ ռազմավարությունը ձեր ո՞րն է: Ինձ մոտ տպավորություն է, որ դուք հետևյալ սկզբունքն եք որդեգրել՝ բոլորին մի քիչ-մի քիչ, բայց արդյո՞ք սա հարցի լուծում է:

Դուք խոսեցիք քաղցկեղ հիվանդության մասին՝ չարորակ նորագոյացությունների: Ես այս ամբիոնից նախկինում ունեցած իմ ելույթների ժամանակ անդրադարձ արել եմ, և ասում եք, որ նախկինում, եթե մինչև 300 հազար դրամ էր տրամադրվում, ապա հիմա քիմիաթերապևտիկ դեղերի փոխհատուցումը լինելու է մինչև 1 միլիոն 200 հազար դրամի սահմաններում:

Տիկին Ավանեսյան, սա այն հիվանդությունն է, դուք էլ գիտեք, բոլորը գիտեն, որ քիմիապրեպարատները շատ թանկ են: Մաբտերայի 100 միլիգրամը, օրինակ, 150 հազար դրամ է: Քիմիաթերապիայի 1 կուրսի ժամանակ, օրինակ, անհրաժեշտ է լինում 10-15 տուփ, այսինքն՝ 4-5 միլիոն դրամի մասին կարող է խոսքը գնալ՝ կուրսը: Հիմա ես չեմ պատկերացնում, որ 1 միլիոնով ավելացումը հարցի լուծում է: Դրա համար եմ ասում՝ ո՞րն է ձեր հիմնական սկզբունքը, այսինքն՝ դուք ի՞նչ հարց եք լուծում: Դուք ուզում եք լուծել հարցերը, թե քիչ-քիչ մեղմացնել մարդկանց հոգսերը: Տեսեք, օրինակ՝ երեխաների… Որպես առաջարկություն կարող է նաև հնչել, այսինքն՝ մարդը, ով կարողանում է, օրինակ՝ 4-5 միլիոն դրամ գտնել քիմիայի կուրս անցնելու համար, իր համար, մեծ հաշվով, շատ… Ես սա միայն քիմիապրեպարատի մասին եմ խոսում՝ մաբտերայի մասին եմ, օրինակ՝ խոսում: Իր համար, մեծ հաշվով, շատ տարբերություն տարվա կտրվածքով 1 միլիոն դրամը, ըստ էության, բան չի փոխում: Նորից եմ ասում՝ տարվա կտրվածքով դա ահռելի գումար է կազմում: Օրինակ՝ տեսեք, երեխաների չարորակ արյունաբանական հիվանդների քիմիոթերապևտիկ դեղերի փոխհատուցումը տարեկան 200 հազար դրամ է: Օրինակ՝ ինչո՞ւ էդ, որ հեղափոխական, հեղափոխական ասում եք, նաև էս ծրագրի, նախագծի շրջանակներում երեխաների չարորակ արյունաբանական հիվանդությունների բուժումն ամբողջությամբ, այդ թվում՝ նաև քիմիոթերապևտիկ նյութերը, քիմիապրեպարատներն ամբողջությամբ չի փոխհատուցվում. ինչո՞ւ: Սա կարող է օրինակ լինել հեղափոխական իսկապես մոտեցում, եթե երեխաների մասին է խոսքը, որովհետև բոլորին մի քիչ–մի քիչ սկզբունքը մեծ հաշվով աշխատող տարբերակ չէ: Ես կարծում եմ, որ մենք… Էս մասով հարցերս նաև դրան էր վերաբերում, բայց ժամանակն էլ սպառվեց, ավարտվում է ելույթի… Մենք առաջնային բժշկական օղակներում էսօր սարսափելի հերթեր ունենք, և էդ հերթերն ավելի են ավելանալու: Դուք ինչպե՞ս եք պատրաստվում լուծել էս խնդիրները:

Պոլիկլինիկաներն էսօր բավականին նաև իրենց պայմաններով վատ վիճակում են, ըստ էության, գտնվում: Էս հարցերին ևս կցանկանայի անդրադառնայիք: Շնորհակալ եմ:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Ծովինար Վարդանյան:

 Ծ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Սիրելի քաղաքացիներ, հարգելի գործընկերներ, սա, հիրավի, հեղափոխական բարեփոխում է: Տիկին Ավանեսյան, շնորհակալ եմ ներկայացնելու համար այս նախագիծը, սակայն ցավում եմ, որ էս ժամանակս պիտի ավելի շատ անցկացնեմ հարցեր տալու վրա, որովհետև հարցերի ժամանակը սպառվել էր: Հարցերս հետևյալն են. նախ ուզում եմ խոսել համավճարների մասին: Ես, ճիշտ է, ներկայացրել էի գրավոր, սակայն ևս մեկ անգամ ուզում եմ համավճարների մասով իմ հարցադրումն անել: Էստեղ իմ հարցին, թե ինչու համավճարների մասով կա սահմանափակում, օրինակ՝ ծառայությունների, հղում է արվում, որ եթե 50 տոկոսից ավելի հատուցման չափը պետք է սահմանվի, դա արդեն մասնակցություն է, ինչն ապահովագրության պարագայում կիրառելի չէ, և միայն սոցիալական առողջապահական ֆինանսավորման մոդելում է կիրառելի: Այսինքն, մենք հղում ենք անում զուտ ապահովագրական հասկացության և սահմանափակում ենք մարդկանց ազատությունը: Եթե նա կարող է օգտվել որևէ, ենթադրենք, ծառայությունից, որը արժե ավելի՝ 50 տոկոսից ավելին, քան նախատեսում է հիմնադրամն էդ ծառայության համար, հետևաբար իրեն փոխհատուցում ընդհանրապես չի տրամադրվում: Եվ էս նույն հարցադրումը ես պետք է անեմ նաև դեղերի մասով, որովհետև ես կարծում եմ, որ մենք, այսպես ասած, կապիտալիստական շուկայի շուկայական նորմալ ձևավորման գների վրա վատ ազդեցություն ենք ունենալու էս առումով, որովհետև էստեղ նաև հղում է արվում, որ դրանով կարող են անհարկի բարձրանալ, օրինակ՝ դեղամիջոցների գները, որն, ըստ իս, կարծում եմ՝ շուկան ինքը կկարգավորի՝ թույլ տալով քաղաքացիներին ինքնուրույն որոշում կայացնել՝ արդյո՞ք իրենք ուզում են այդ դեղը գնել, ենթադրենք, բարձր գնով, թե՞ ոչ: Էս մասով ես նորից առաջարկ կներկայացնեմ՝ վերանայել, որովհետև սա իսկապես մարդու ազատության հարց է:

Ինչ վերաբերում է էստեղ նաև գյուղացիական գործունեությամբ զբաղվող մարդկանց սահմանմանը, էստեղ հարցադրումը հնչել էր, ճիշտ է՝ պատասխան կա, որ սահմանումը կա և սահմանված է, բայց հարցս հետևյալն է. կա՞ արդյոք, օրինակ՝ որտե՞ղ են էս մարդիկ գրանցված որպես գյուղացիական գործունեությամբ զբաղվող անձինք, և ինչպե՞ս ենք մենք իդենտիֆիկացնելու էս մարդկանց: Բնականաբար, նաև չեմ կարող չանդրադառնալ բյուջեում ներկայացմանը, առողջապահության այս հիմնադրամի տարեկան ծախսերի բյուջեում ներկայացնելու հարցին, որովհետև ինչպես հանձնաժողովի նախագահը ներկայացրեց, այն ներկայացվելու է բյուջեի նախագծում ամեն տարի և հետո քննարկվելու է կատարողականի ընթացքում, այսինքն՝ բյուջեի կատարողականի քննարկումների ժամանակ: Ես կուզենայի իմանալ՝ ի՞նչ ձևաչափով է ներկայացվելու, արդյո՞ք այն ներկայացվելու է մեկ տողով, թե՞ ամբողջությամբ բացվածքով՝ հաշվի առնելով, թե որքան են եղել բուժառուները, ինչ հիվանդությունների համար են վճարվել բուժումները, ինչքա՞ն է նախատեսվում հաջորդ տարվա համար և բոլոր մանրամասները, որոնք անհրաժեշտ է ֆինանսական վերահսկողություն իրականացնելու պարագայում ունենալ: Եվ ևս մեկ հարց, տիկին Ավանեսյան, վերաբերում է այն վարչական, այսինքն՝ պահպանման ծախսերին հիմնադրամի, որոնք մինչև 2 տոկոս է նախատեսված: Ես կուզենայի նաև ունենալ այդ բացվածքը և հիմնավորումը, որովհետև հիմնադրամի բյուջեն ահռելի է, և էստեղ հաշվետվողականության և թափանցիկության կարիք կա, որպեսզի մեր քաղաքացիներն իմանան, թե ուր են գնալու էդ միջոցները: Եվ ինքս էլ ուզում եմ ողջունել այս բարեփոխումը, որովհետև կարծում եմ, որ բարեփոխումն առնվազն անհրաժեշտ է, որպեսզի մեր հասարակությունն ապրի ավելի քաղաքակիրթ, ավելի բարեկիրթ միջավայրում: Եվ սա, այո, հոգատարության մասին է, որովհետև մարդու երջանկությունը, որի մեջ մեծ բաղադրիչ է կազմում իր առողջությունը, մեծապես կախված է ոչ միայն սեփական անձի, այլ նաև իրեն շրջապատող մարդկանց երջանկությամբ, բարեկեցությամբ, առողջությամբ: Շնորհակալություն:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Լիլիթ Ստեփանյան:

 Լ.ՍՏԵՓԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Տիկին նախարար, հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, իսկապես շատ կարևոր նախագիծ ենք քննարկում, որը ոչ միայն վերաբերում է, ընդհանուր առմամբ, առողջապահության ոլորտին, այլ նաև իր մեջ, այսպես ասած, ընդգրկում է հասարակական համակարգի գրեթե բոլոր ոլորտները. ինչո՞ւ, որովհետև առողջապահական և սոցիալական ոլորտները դրանք այն ոլորտներն են, որոնք վերաբերում են հասարակության գրեթե յուրաքանչյուր անդամի և սրանով՝ այս տեսանկյունից էլ ավելի ընդգծում են ցանկացած նախագիծ կամ ցանկացած փոփոխություն, որոնք կատարվում են այս ոլորտներում:

Տիկին Ավանեսյան, ես ուզում եմ ասել, որ քանի որ համակարգը կամ ծրագիրը բավականին մեծ է և՛ իր մասսայականությամբ, և՛ իր մասշտաբայնությամբ, և՛ շահառուների թվով, կարծում եմ՝ մենք առաջիկա 1-2 տարիներին ավելի շատ, թերևս, կփորձենք նաև տեխնիկական հարցեր լուծել և քննարկումներ անել: Բայց, այնուամենայնիվ, չհաշված բոլոր այն դժվարությունները, որոնք այսօր էլ տեսանելի են, այն տարբեր հարցերը, որ դարձյալ ունեն պարզաբանման կարիք, միևնույն է, ես կարծում եմ, որ սա շատ սպասված և շատ կարևոր նախագիծ է, շատ կարևոր փոփոխություն է, որովհետև այն, ընդհանուր առմամբ, բժշկական ծառայությունները հասարակության յուրաքանչյուր անդամի համար ավելի հասանելի են դարձնում, բայց դրանով հանդերձ հասկանալի է, որ, բնականաբար, մենք ունենք վախեր, կարծրատիպեր: Բնականաբար, կարող են նաև մեր հաշվարկները ճիշտ տեղ չհասնել, բայց ես ուզում եմ նաև դիմել մեր ընդդիմադիր գործընկերներին, քանի որ մենք սա չենք անում միայն իշխանության ներկայացուցիչների համար, չենք անում միայն մեր ընտանիքների համար: Սա, ընդհանուր առմամբ, ապագայի ծրագիր է, և մենք նաև այստեղ ակնկալում ենք մեր ընդդիմադիր գործիչների ակտիվ մասնակցությունը: Եվ ուզում եմ ասել, որ ցանկացած 1 կիլոմետր, միևնույն է, սկսվում է առաջին քայլից, և մենք, չհաշված ռիսկերին, պետք է, այնուամենայնիվ, առաջ գնանք:

Մի քանի հարց ունեմ, տիկին Ավանեսյան, որոնք կարծում եմ՝ շատ կարևոր են, որպեսզի նախագիծն ի սկզբանե հնարավոր լինի հեռու պահել տարբեր ցնցումներից, և մեր փոփոխությունները կարողանան ճիշտ տեղայնացվել: Շատ-շատ կարևորում եմ, ինչպես նաև մեր գործընկերները նշեցին, քաղցկեղ հիվանդության նկատմամբ մեր վերաբերմունքը: Չկա օր, որ մենք, օրինակ, սոցիալական ցանցեր մտնելիս չհանդիպենք, որ տարբեր քաղաքական անձինք, կամ տարբեր հասարակական կամ բարեգործական կազմակերպություններ գումարներ են հավաքում, մասնավորապես՝ անչափահաս երեխաների համար, որպեսզի նրանք արտերկրում բուժում ստանան: Ես հասկանում եմ, որ Հայաստանի Հանրապետությունը մեր բոլորիս երկիրն է: Մենք հասկանում ենք մեր հնարավորությունները, մեր պոտենցիալը: Մենք հասկանում ենք, որ, բնականաբար, շատ կուզենք եվրոպական տարբեր երկրների փորձն էլ մեզ մոտ ներդնենք, բայց դա հնարավորությունների հարց է: Օրինակ՝ ես շատ կցանկանամ, որպեսզի այս առումով մենք հատկապես անչափահասների խնդիրը դնենք մեր առաջնային շահառուների ցանկում, քանի որ սա նաև իր մեջ որոշակի սոցիալական բաղադրիչ է ներկայացնում: Օրինակ՝ շատ ցավալի է, երբ կարդում ենք, որ ընտանիքները վաճառել են իրենց տունը, վաճառել են բոլոր հնարավոր թանկարժեք իրերը, որպեսզի կարողանան երեխային հասցնել արտերկիր և էնտեղ որոշակի բուժօգնություն ցույց տան: Ես կարծում եմ՝ էս տեսանկյունից սա շատ ավելի կարևոր է, որովհետև պետության կամ այդ ընտանիքների նկատմամբ որոշակի վերաբերմունք է ձևավորվում, էս դեպքում հենց պետական համակարգի և, մասնավորապես, առողջության լիազոր մարմնի նկատմամբ:

Երկրորդ հարցը, որ ես կարծում եմ՝ շատ ենք քննարկել, բնականաբար, բայց, օրինակ՝ շատ եմ ուզում, որպեսզի դուք ևս մեկ անգամ անդրադառնաք այն հարցին, թե մարզային բժշկական կենտրոնները ո՞րքանով են պատրաստ այս բարեփոխմանը, որովհետև վստահ եմ, որ ահռելի հոսք է սկսվելու, և մենք թե՛ տեխնիկապես, թե՛ կադրային առումով, թե՛ մասնագիտական կարողությունների, հմտությունների առումով պետք է բավականաչափ արձագանք կարողանանք սրան տալ: Արդյո՞ք սրան զուգահեռ մենք շարունակելու ենք վերապատրաստումների դասընթացները: Եվ մեկ կարևոր հարցի մասին եմ ուզում նաև, տիկին Ավանեսյան, ձեզ մոտ նշել, որ ես հասկանում եմ, որ պետությունն իր կողմից ամեն ինչ անում է, օրինակ՝ ժամանակակից տեխնիկայով վերազինելու բժշկական կենտրոնները, բայց մենք էնտեղ խնդիր ունենք, որովհետև տարբեր բժշկական կենտրոններ, օրինակ՝ չունեն համապատասխան մասնագետներ: Եվ Երևանը այս տեսանկյունից էլ դարձել է անհնար քաղաք, որովհետև յուրաքանչյուր ծառայության համար ամենահեռավոր համայնքից քաղաքացին ձգտում է գալ Երևան: Այսինքն, մենք սրանով ո՞րքանով ենք ծառայությունները բառի բուն իմաստով և բովանդակային իմաստով հասցնում քաղաքացուն, որպեսզի թեկուզ մի փոքր վիրահատության համար կամ որևէ այլ ծառայության համար քաղաքացին չընտրի, այնուամենայնիվ, Երևանը, այլ ընտրի իր մարզային բժշկական կենտրոնը: Այսքանը: Շնորհակալություն:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Հովիկ Աղազարյան:

 Հ.ԱՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Ազգային ժողովի հարգարժան փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, սիրելի քաղաքացիներ, իսկապես կարևորագույն նախագիծ ենք քննարկում: Ես, որպես պատգամավոր, վկայում եմ, որ տիկին Ավանեսյանը մեծ ջանք է թափել, հսկայական աշխատանք է կատարել այս իմաստով այս ոլորտում էս բարեփոխումը տեղ հասցնելու համար, բայց, ցավոք սրտի, ես… համենայնդեպս, իմ տեսակետն է, որ էն ակնկալիքները, որ ունի տիկին Ավանեսյանը, չեն արդարացվելու: Փորձեմ հիմնավորել: Նախ՝ ես մի բան ասեմ, որ մենք բոլորս՝ էս դահլիճում նստածները, Հայաստանի Հանրապետությունում, ամբողջ աշխարհում, բոլորս եկել ենք անցյալից, ոչ մեկն ապագայից չի եկել, և մենք անցյալից եկել ենք՝ մեզ վրա կրելով Արցախի բեռը, լավ բաները, վատ բաները և այլն, և այլն: Հետևաբար, հիմա ինչ-որ կասեմ, ես խնդրում եմ՝ որևէ մեկը այլ կերպ չհասկանա: Երբ դուք բերում եք տիկին Ավանեսյանի օրինակը մերձբալթյան երկրների, էն ժամանակ, որ դուք ծնված չէիք, ես ապրում էի արդեն Սովետական Միությունում, և էն ժամանակ էլ կային մերձբալթյան երկրները, և էն ժամանակ առողջապահությունը Սովետական Միությունում անվճար էր, անվճար, ձրի, Հայաստանում էդպես չէ: Հայաստանում, եթե փող չունենայիր՝ մեռնելու էիր, փող ունենալու դեպքում էլ կարող է պատահի՝ բուժվեիր, կարող է չբուժվեիր: Հիմա ես չեմ դատապարտում որևէ մեկին, բայց դա էդպես էր: Հիմա դուք օրինակը բերում եք մերձբալթյան երկրների վրա, իսկ մերձբալթյան երկրներում էն ժամանակ իրապես անվճար էր: Էստեղ լիքը հարցեր կան՝ մենթալիտետի հարց կա, մոտեցման հարց կա, կարգավորումների հարց կա: Հիմա մեր մենթալիտետն էնպիսին է, որ մենք պետք է մեր մենթալիտետին համապատասխան ներդնենք էս բարեփոխումը: Առանձին զրույցներում անընդհատ, որ խոսում ենք, ասում ենք, որ պետությունը լավ կառավարիչ չէ: Մեր դեպքում… 10 անգամ… կառավարությունը (չի հասկացվում) լավ կառավարիչ չէ: Մեր դեպքում պետք է դա բազմապատկենք 10 գործակցով: Եվ օրինակներն ունենք և, հետևաբար, պետք է մենք ուրիշ մեխանիզմով գնայինք՝ պետական համակարգ և մասնավոր համակարգ իրար զուգահեռաբար: Ճիշտ է, տիկին Ավանեսյան, դուք ասում եք՝ բա, էդ ո՞նց կլինի, ո՞նց կարգավորենք՝ երիտասարդները էթան մասնավոր համակարգ, իսկ տարեցներին մենք վերցնենք պետության վրա՞: Չէ, հանգիստ կարելի էր ցանկության դեպքում հավասարակշռված, ասենք՝ ինչ-որ մեխանիզմներ մշակել և էդ հավասարակշռված մեխանիզմներով գնալ առաջ: Հիմա ես շատ չեմ ուսումնասիրել, բնականաբար: Իմ դատողությունները շատերը տրամաբանության հիման վրա են, բայց խիստ կասկածում եմ, որ որևէ երկիր գնացել է այն ճանապարհով, որով հիմա մենք ենք էթում: Կենսաթոշակառուներին, ասենք՝ էդ անապահով խավին միանգամից ներգրավելով էդ համակարգի մեջ՝ դուք պատկերացնո՞ւմ եք՝ ինչ է տեղի ունենալու հունվարից հետո: Հունվարից հետո, հունվարի 3-ից հետո դուք պատկերացնո՞ւմ եք՝ ինչ է տեղի ունենալու, ինչ հոսք է լինելու: Եվ պարոն Բագրատյանն էլ էդ հարցը բարձրացրեց: Եվ էդ հոսքի պատճառով մարտին, մարտ-ապրիլ ամսին էդ նախատեսված գումարներն ավարտվելու են: Դուք դա հաշվարկե՞լ եք: Իհարկե, դուք պատասխանելով իմ հարցին՝ ասացիք, որ հաշվարկել եք, որ 30 տոկոս կավելանա: Ես չգիտեմ՝ ինչի վրա է 30 տոկոս ավելանում, որ հասկանամ, ըստ էության, բայց, այդուհանդերձ, դուք էլ եք գտնում, որ կավելանա: Ես ձեզ ասում եմ, որ ոչ թե կավելանա, այլ սարսափելի հոսք է լինելու: Մարդիկ գալու են, որպեսզի օգտվեն էդ ծառայությունից: Մեր առողջապահական համակարգն ի վիճակի՞ է էդ ամեն ինչը սպասարկելու: Էստեղ ես կարծում եմ, որ մինչև վերջ հաշվարկված չէ և մտածված չէ էդ իմաստով: Շատ կուզեի սխալված լինել, բայց, այդուհանդերձ, պարոն Բագրատյանն էդ հարցը բարձրացրեց, խնդրում եմ՝ պատասխանեք: Դուք չհասցրեցիք ուղղակի իմ հարցերից մեկին պատասխանել, տիկին Ավանեսյան: Եթե գումարները վերջանան նախատեսված, ի՞նչ է տեղի ունենալու: Խոսքը գնում է մոտ մի 200 միլիարդ լրացուցիչ դրամի մասին, եթե պետք լինի, որպեսզի մենք էն, որ առաջարկում ենք մեր քաղաքացիներին, կարողանանք էդ ամեն ինչի տակից դուրս գանք: Խնդրում եմ նաև էս հարցին պատասխանեք, բայց բոլոր դեպքերում, իհարկե, թեկուզ էն, որ սկսում ենք, սա արդեն շատ կարևոր է, և ընթացքում էլ, եթե թերություններ լինի, կամ ասենք՝ անհրաժեշտություն լինի վաղը, մյուս օրը փոխել էդ համակարգը միայն պետական հիմնադրամ և սարքել խառը, ապա փորձառությունը հաշվի կառնենք, երևի հետագայում ճշգրտումներ կանենք գործունեության մեջ: Շնորհակալություն:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Էմմա Պալյան:

Է.ՊԱԼՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: Ազգային ժողովի մեծարգո փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ և շատ սիրելի քաղաքացիներ, այսօր շատ կարևոր ռեֆորմ ենք քննարկում: Խոսքը առողջապահության համընդհանուր ապահովագրության նախագծի և դրան հարակից թվով 22 օրենքների նախագծերի մասին է: Եվ ես, ինչպես հանձնաժողովի նիստում նշեցի, նախ՝ ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել Կառավարությանը, տիկին Ավանեսյանին կատարած ահռելի աշխատանքի համար, որովհետև կարող ենք շատ երկար քննարկել, քննադատել, գտնել թերություններ, բայց ես կարծում եմ՝ առաջին հերթին պիտի շնորհակալություն հայտնենք արդեն եղած աշխատանքի համար, իսկ մնացած բոլոր խնդիրները, որոնք, իհարկե, գործարկվելու ընթացքում լինելու են, բոլորս միասին, մեկտեղելով մեր ջանքերը, կլուծենք: Տիկին Խամոյան, հարցնում եք… իհարկե, հարցն ուղղված էր նախարարին, հարցնում եք՝ ո՞րն է նպատակը: Նպատակը մեկն է՝ շատ պարզ, ունենալ ավելի առողջ հասարակություն՝ կյանքի բարձր որակով: Էս օրենքի ընդունման նպատակը շատ պարզ է և հասկանալի բոլորիս համար: Դե, այո, սպասելի էր և գաղտնիք չէր, որ մեր ընդդիմադիր գործընկերները փորձելու են նորից մութ սենյակներում ինչ-որ կատուների ման գալ, բայց էստեղ կարծում եմ՝ դիմություն և ընդդիմություն պետք չէ խաղալ, որովհետև բոլորիս համար կարևոր է մեր հասարակության՝ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների առողջությունը: Կարևոր է, որպեսզի մենք ունենանք ավելի առողջ քաղաքացիներ, և դրանով հարցը կարծում եմ՝ փակ է: Քանի որ հերթագրվեցի հարցի համար, բայց ժամանակն ավարտվեց, տիկին Ավանեսյան, ես ձեզ կխնդրեմ պատասխանել երկու հարցի ձեր եզրափակիչ ելույթի ժամանակ, որին մենք մեր գլխադասային հանձնաժողովում 2 և ավելի ժամ քննարկման ընթացքում անդրադարձել ենք, բայց կխնդրեմ մեկ անգամ ևս անդրադառնալ, որպեսզի հասարակության մոտ չմնան հարցեր: Այո, այստեղ իրավացիորեն շատ նշվեց, որ օրենքի ընդունման պահից էլ ավելի են ծանրաբեռնվելու պոլիկլինիկաների աշխատանքները, և ես ձեզ խնդրում եմ մեզ բոլորիս, նորից եմ կրկնում՝ ևս մեկ անգամ տեղեկացնել, թե ինչ աշխատանքներ են տարվում այս պահին առաջնային օղակի հետ, ինչպիսի՞ վերազինում ենք մենք նախապատրաստում և՛ մասնագիտական կարողությունների, ինչու ոչ, և՛ հագեցվածությամբ նաև տեխնիկապես սարքավորումներով, և արդյո՞ք աշխատակիցների աշխատավարձերի բարձրացում սպասվում է էդ ոլորտում, թե՞ չէ, որովհետև մենք բոլորս հասկանում ենք, որ ծանրաբեռնվածությունը կրկնակի, ինչու չէ, նաև եռակի անգամ ավելանալու է օրենքի ընդունման պահից: Եվ հաջորդ հարցը, տիկին Ավանեսյան, եթե քաղաքացին օրենքի ընդունումից հետո կորոշի, դիցուք՝ էնպիսի սարքավորումներից օգտվել, էնպիսի հետազոտություններից օգտվել, որի համար պետությունն իքս գումար է վճարում, բայց քաղաքացու նախընտրած ծառայությունը կամ օրինակ՝ պրոթեզն ավելի թանկ է, էդ դեպքում քաղաքացին կկարողանա՞ արդյոք հավելավճարով օգտվել էդ ծառայություններից: Շնորհակալ եմ էս հետաքրքիր և կարևոր քննարկման համար: Ես ուզում եմ, որ բոլորս միասին գիտակցենք էս օրենքի կարևորությունը, և խնդիրները դիտարկենք ոչ թե քաղաքական շահարկման առիթ մեզ համար, այլ բոլորս միասին, մեկտեղելով մեր ջանքերը, կարողանանք նպաստել իրականում էս օրենքի գործունեությանը, էս օրենքի լավարկմանը, որը ես վստահ եմ, որ մենք բոլորս միասին հաջողելու ենք: Շնորհակալ եմ, տիկին Ավանեսյան, նորից:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Նարեկ Գրիգորյան:

 Ն.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Ազգային ժողովի մեծարգո փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, տիկին նախարար, ճիշտն ասած, էս նախագիծն իրապես շատ լավ նախագիծ է, որովհետև, ըստ էության, չգիտեմ, կարող է շատերը չգիտեն, բայց վստահ եմ, որ ձեզ միշտ անհանգստացրել եմ նման հարցերով, թե էս մարդուն պետք է օգնել, էս մարդը, չգիտեմ, անապահով է, էս մարդը խնդիր ունի, ու ես նախ շնորհակալ եմ, որ դուք յուրաքանչյուր քաղաքացու իր հերթին մեր խնդրանքով և ձեր նախաձեռնությամբ օգնել եք, բայց էս հարցով փակում ենք էդ էջը: Եվ ուզում եմ ասել, սիրելի հայրենակիցներ, տատիկներ, պապիկներ, հայրեր և մայրեր, պատմության մեջ, նորանկախ Հայաստանի պատմության մեջ առաջին անգամ դուք մտնելու եք բժշկական կենտրոն և զգալու եք պետության հոգատարությունը ձեր հանդեպ: 65+ տարիքի մարդկանց մասին է խոսքը, և 200 հազար և ավելի գումար ստացող մարդկանց եմ ուզում ասել, որ իրապես արդեն չեն լինելու էնպիսի դեպքեր, երբ մարդը տրտնջա՝ փող չունենալու պատճառով չգնացի, չբուժվեցի, բայց նաև ուզում եմ, տիկին Ավանեսյան, խնդրել ձեզ, որպեսզի 200 հազար դրամ և պակաս ստացող մարդկանց մասին ևս մտածենք, որովհետև նրանք արդեն իսկ էդքան ապահովված չեն ապրում, և եթե ապահովված չեն ապրում, նաև առողջապահության հետ կապված խնդիրներ են ունենում վճարելու: Ես կուզենամ հաջորդիվ տեսնել էս խորհրդարանում ևս մի նախագիծ, որը կվերաբերի մինչև 200 հազար դրամ ստացող Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիներին, և ես մի քանի հարցադրում եմ ուզում անել, որովհետև էստեղ չեմ եղել, և միգուցե դուք ասել եք, և ես չեմ լսել, բայց կուզենամ հարցնել՝ ինչքա՞ն է կազմում մեկ անձի հաշվով գումարը, որ պետք է վճարվի բուժման համար, և արդյո՞ք էդ բուժման ընթացքում դեղորայքի գումարը կարող է ևս ներառվել էս ապահովագրական գումարի մեջ:

Երկրորդ հարցս. ուզում եմ ասել, որ իսկ արդյո՞ք չի լինի, որ էդ հիվանդների դիմելիության պարագայում, երբ էստեղ բազմաթիվ գործընկերներ էդ հարցը բարձրացրեցին, որ չգիտեմ, բոլորը կուզենան Երևանի բարձրակարգ բժշկական կենտրոններում, եթե տենց կարելի է ձևակերպել, բուժվել, բայց ուզում եմ ասել՝ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիներին և բոլորին, և օրինակ՝ Գեղարքունիքի մարզի բժշկական կենտրոնները ֆանտաստիկ հագեցած են ի պատիվ Կառավարության, ի պատիվ, տիկին նախարար, ձեզ, և վստահ եմ՝ էլի վերազինվելու են: Եվ ուզում եմ ասել, որ գոնե դուք, մենք բոլորս մարդկանց ենթագիտակցության մեջ չմտցնենք, որ Երևանում ամեն ինչ լավ է, մարզերում ամեն ինչ վատ է, որովհետև մարզերում բազմաթիվ բարդ վիրահատություններ են իրականացվում, և հաջողում են, և ավելի լավ է հիվանդն իրեն զգում: Եվ կուզենամ նաև, տիկին Ավանեսյան, առիթից օգտվելով՝ ձեզ մի խնդրանք փոխանցել Գավառի ժողովրդի կողմից, Գավառի, կա՛մ Մարտունու, կա՛մ Սևանի կա՛մ Վարդենիսի, մի խոսքով՝ Գեղարքունիքի մարզի հիվանդանոցներից մեկում սրտի ստենտավորման էդ հնարավորությունը ստեղծենք, որովհետև, ըստ էության, բարձր լեռնային գոտում ապրող մարդկանց և իմ տվյալներով, իմ հանած տվյալներով՝ ամենաշատ սրտի իշեմիկ հիվանդություններն ունեն մեր մարզի բնակիչները և, ըստ այդմ՝ մենք օգնած կլինենք, որ էդ ստենտավորումը լինի մարզում: Շնորհակալություն:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Ալխաս Ղազարյան:

 Ա.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ: Հարգելի գործընկերներ, զերծ կմնամ ասելու, թե ինչքան կարևոր նախագիծ է այս պահին և իրապես հեղափոխական, և շատ կարևոր բարեփոխում ենք իրականացնում: Այս մասին շատ երկար չխոսեմ և անցնեմ հիմնականում էն հարցերին: Տիկին Ավանեսյան, հստակեցնող հարցեր ունեմ, օրինակ՝ 65 տարեկան այն առաջին խումբը, որ պետք է ներգրավված լինի արդեն համընդհանուր ապահովագրության մեջ, դիցուք՝ 65+ տարիքի անձն ի՞նչ պետք է անի հունվարի 1-ից: Նա ավտոմատ համարվելո՞ւ է արդեն ապահովագրված հունվարի 1-ից և կարող է օգտվել էն ծառայություններից, որոնք սահմանվելու են: Եվ էստեղ երկրորդ հարցն է ծագում՝ ինչպիսի՞ ծառայություններ են հստակ սահմանվում, որպեսզի մեր հարգարժան քաղաքացիները, որոնք ներգրավված են… ուզում եմ՝ գործունեությունը պատկերացնենք. ի՞նչ գործունեություն պետք է անի արդեն էս շրջանակի մեջ եղած անձը, որպեսզի հասկանա, որ ինքն արդեն ունի էդ ապահովագրության փաթեթը, և ի՞նչ ծառայություններից է օգտվելու, որպեսզի կարողանա հասկանալ էդ հոսքը, օրինակ, որ պարոն Աղազարյանը նշում է՝ մեծ հոսք կլինի, մարդը պետք է հասկանա՝ ինքն էդ ապահովագրական ծառայության շրջանակներում իր այս կամ այն բողոքի կամ հիվանդության դեպքում դիմի՞, թե՞ չդիմի: Ո՞ր ծառայություններն են լինելու, իսկ էդ հստակ ցանկն ինչքանո՞վ է հասանելի լինելու բնակչությանը:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Քրիստինե Վարդանյան:

 Ք.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ

-Սիրելի հայրենակիցներ, իսկապես կարևոր նախագիծ ենք քննարկում: Տիկին Ավանեսյան, այո, Հայաստանին և Հայաստանի բնակչությանը պետք է իսկապես լավ տրամաբանված առողջապահական ապահովագրական համակարգ, բայց էս նախագիծը դա չէ, ու ինչի՞ դա չէ: Եկեք մի հատ հասկանանք: Իմ գործընկերները և հանձնաժողովի նիստի ժամանակ նաև բազմաթիվ դետալների անդրադարձել են, կլինի տարիքը՝ ինչո՞ւ 65, ոչ թե 63, կլինի այն, որ դուք մինչև հիմա ծածկույթը չեք ներկայացնում, թե վճարը, այսինքն՝ կա՞, հունվարի 1-ից մարդիկ ինչքա՞ն են վճարելու կոնկրետ դրամներով: Ինչի՞ դիմաց են վճարելու, դա չկա և չգիտենք էլ՝ երբ կունենանք: Եթե դուք տեսել եք որևէ մասնավոր ապահովագրական ընկերության պայմանագիրը, օրինակ՝ ես կարող եմ հենց հիմա հանել, դժվար չէ, ցույց տալ էդ ձեր ասած հարկը, որ, ըստ էության, ավելանում է, ի՞նչ կարող է քաղաքացին դրա դիմաց ստանալ: Դուք ինձ չեք կարող ցույց տալ՝ դուք դրա դիմաց ինչ եք առաջարկում, բայց էս նախագծի ամենամեծ խնդիրը, իհարկե, ըստ իս, դա չէ, էս տեխնիկական խնդիրները չեն: Խնդիրն այն է, որ դուք իրեն բերել եք նախընտրական տրամաբանության մեջ, ու էստեղից են սկսվում բոլոր խնդիրները: Այո, դուք 5 տարի խոսել եք սրանից, բայց հունվարի 1-ից արդեն սահմանել եք, որ հարկը քաղաքացու պիտի բարձրանա, դեկտեմբերի 2-ն է, մենք նոր առաջին ընթերցում ենք անում ու քննարկում ենք, ու այլ պատճառաբանություն, այլ տրամաբանություն, որ 6 ամիս հետո ընտրություններ են, ու դրա համար է սա քննարկվում, ուղղակի չկա, որովհետև այլապես մենք հնարավորություն կունենայինք ոչ թե ունենալու էն, ինչ որ դուք հասցրել եք բերել Ազգային ժողով, էս հարցերին էլ չկարողանալու պատասխանել, այլ հնարավորություն կունենայիք միջազգային լավագույն փորձով առաջ շարժվելու: Միջազգային լավագույն փորձը, հատկապես՝ Հայաստանի դեպքում, վկայում է էն, ինչի մասին հիմա ես կխոսեմ: Ըստ էության, եկեք իրերը կոչենք իրենց անուններով: Դուք շատ սիրուն փաթեթավորում եք ինչպես միշտ, ինչպես ամեն ինչը: Էդտեղ չեմ կարողանա ձեզ որևէ բան անել, բայց դուք, ըստ էության, ուղղակի ուսումնասիրել եք շուկան, տեսել եք ապահովագրական ընկերությունների գործունեությունը, տեսել եք, որ, այո, էդտեղ կա, երևի թե, մեծ շահույթ, և դա կայացած ինստիտուտներից է մասնավոր: Հիմա դուք էս ծրագրով մեգա ապահովագրական եք ստեղծում, ուղղակի մեկ պետական մեգա ապահովագրական, ու դուք դա անում եք ձեր կառավարման փորձով ու հմտություններով:

Ես հիշում եմ՝ էս ամբիոնին կանգնած՝ Նիկոլ Փաշինյանն ինչ էր ասում ԱՆԻՖ-ի մասին ու խոշոր հաշվով ասում էր, որ պիտի զերծ մնալ պետական հիմնադրամներ ստեղծելուց. դա ձախողություն է, չպիտի էդ փորձը կրկնել: Ես էդպես չեմ կարծում, դա իմ տեսակետը չէ, բայց ձեր կառավարման փորձով մենք ունենալու ենք էդ նույն պատկերը նաև էս դեպքում, որովհետև, այո, դուք մի հատ պետական հիմնադրամ եք ստեղծում, ամբողջը տալիս եք իրեն, բոլոր լիազորությունները, ու անհասկանալի է, թե ինքը ոնց է կարգավորելու էս կարևորագույն շուկան: Իսկ ի՞նչ է լինելու մասնավորների դեպքում. մասնավորների դեպքում, որոնց շահույթի ամենամեծ բաժինն է կազմում առողջապահական ապահովագրությունը, զրկվելով դրանից՝ ես կարող եմ կանխատեսել, որ քաղաքացիների համար թանկանալու են մյուս ծառայությունները ապահովագրական ընկերությունների, ու հետաքրքիր է՝ էս բանը ոնց է կարգավորվում: Իսկ ի՞նչ կարելի էր անել, եթե դուք սա չբերեիք նախընտրական տրամաբանության շեմին: Եթե էս նախագիծն էլ, այսինքն՝ էս շատ կարևոր միտքն էլ չաղավաղվեր մի քանի քվեի համար, ու աշխարհի լավագույն փորձը ուսումնասիրելով, էս դեպքում՝ Հայաստանի դեպքում՝ Հայաստանի ապահովագրական ընկերությունների էս կայացված շուկայի դեպքում, օրինակ՝ լավագույնը կլիներ հիբրիդային տարբերակը՝ պետություն-մասնավոր համագործակցությունը: Երբ խոսում ենք պետություն-մասնավոր համագործակցությունից, դա… էստեղ մի քանի տարբերակ նշվեց: Օրինակ՝ ի՞նչն է խանգարում, որ պետությունն ապահովեր բազայինը, այսինքն՝ նվազագույն անհրաժեշտը, մասնավոր ընկերություններն ապահովեին մյուս փաթեթները, որը քաղաքացին կուզենա ձեռք բերել, և որը հիմա հարյուրհազարավոր քաղաքացիներ ունեն իրենց ապահովագրական փաթեթներով: Դուք էստեղ մի հատ տարօրինակ բան ասացիք: Ճիշտն ասած, խնդրում եմ մի հատ դրան անդրադառնալ. ի՞նչ է նշանակում՝ միջազգային կազմակերպություններում աշխատող մեր քաղաքացիներին էս օրենքների փաթեթը չի վերաբերում, ու իրենց ապահովագրությունը կարգավորվում է միջազգային պայմանագրերով: Մի հատ էդ կբացատրե՞ք՝ միջազգային պայմանագրերով ապահովագրությունը ո՞նց է կարգավորվում ու հստակ. ո՞նց է՝ հունվարի 1-ից իրենք 10 հազար դրամ չե՞ն վճարելու էս բանի համար, եթե 200 հազար դրամից ավելի են ստանում: Վճարելու են, վճարելու են, ամբողջ հարցը դա է. վճարելու են և իրենց համար էլ է էս համակարգը պարտադիր: Եթե պարտադիր չէ, մի հատ բացատրեք, որովհետև ընդհանրապես շփոթ է դա առաջացնում: Այսինքն՝ կոնցեպտուալ առումով, այո, տրամաբանված, մտածված առողջապահության ապահովագրական համակարգ մենք ոչ միայն ուզում ենք ունենալ, այլ ես գիտեմ տասնյակհազարավոր քաղաքացիներ, որ պատրաստ են դրա համար վճարել, որ իրենք ունենան և իրենց ծնողները ունենան, բայց էս օրենքների փաթեթը դրա մասին չէ, որովհետև ինքն ի սկզբանե դրված է եղել նախընտրական տրամաբանության մեջ, ու մենք հիմա հապշտապ քննարկում ենք, որ ուղղակի մինչև ընտրությունները դուք կարողանաք մի քանի քաղաքացու քվեն սրանով բերել: Սրանով է ամենամեծ վնասը, որ էս նախագծին հաստատվում է… հա, հասցվում է:

Երկրորդ ամենակոնցեպտուալ հարցը. նման համակարգ քննարկելու առաջին թիրախը պիտի լիներ առողջապահության համակարգի առաջնային օղակը՝ պոլիկլինիկաները, որոնց վրա դուք ծանրաբեռնվածությունն էս նախագծով ավելացնում եք միայն: Թե ինչ վիճակ է մեր պոլիկլինիկաներում, թող ասեն մեր քաղաքացիները, ովքեր պոլիկլինիկաներ այցելում են: Մենք ընդամենը մի քանի ամիս հետո բախվելու ենք էն պատկերին, որ էս ձեր շատ ճռճռան, սիրուն խոստումներն ուղղակի բախվելու են իրականության պատին ու փշրվեն, որի համար ես շատ ափսոսում եմ, որովհետև, այո, սա կարևորագույն նախագիծ էր:

Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Հռիփսիմե Հունանյան:

 Հ.ՀՈՒՆԱՆՅԱՆ

-Տիկին Խամոյան, ինչ խոսք, ես իրապես հասկանում եմ ձեր մտավախությունները: Թե ինչ հիմնական հարց ենք մենք ուզում լուծել, մենք դրա մասին արդեն ասացինք, որ մենք ուզում ենք առողջապահությունը դարձնել հասանելի և մատչելի մեր քաղաքացիների համար:

Տիկին Ավանեսյանը թվարկեց մի քանի ծառայություններ, որոնք այսօր պետական պատվերի շրջանակներում չեն սպասարկվում: Դա, օրինակ՝ սրտի ռիթմավարի տեղադրումն է, որը 1,5 միլիոնից ավելի արժի: Դա էնդոպրոթեզներն են, որոնք 1 միլիոնից ավելի արժեն: Դա տարբեր տեսակի սրտի վիրահատություններն են, որոնք մի քանի միլիոն արժեն: Ես հասկանում եմ ձեր մտավախությունը, և հասկանում եմ ձեր… խնդիրները քաղցկեղի հետ կապված՝ հասկանում եմ, բայց էսպիսի մի հատ լավ ասացվածք կար դեռ սովետական ժամանակներից, ասում էին՝ «Մոսկվան միանգամից չի կառուցվել»: Եվ ինչքան էլ մենք բոլորս մեր շատ սիրելի Պարույր Սևակի խոսքերը հիշենք՝ «ինչ լինում է՝ թող որ լինի միանգամից», ցավոք սրտի, միանգամից ոչինչ չի լինում, և եթե ոչ հանկարծամահությունը: Էս նախագիծը նրա մասին է, որ մենք զերծ պահենք մեր քաղաքացիներին հանկարծամահությունից: Այսինքն, երբ մեր քաղաքացիները տարին մեկ անգամ ստուգումներ են անցնում ամբուլատոր ԱՊ օղակում, ռիսկեր են գնահատվում, միգուցե, այո, մենք չասեմ՝ ամբողջությամբ, բայց գուցե կկարողանանք, մեծ հաշվով, ինչ-որ չափով կյանքեր փրկել, իսկ մեկ փրկված կյանքը դա մեզ համար արդեն մեծ արժեք է:

Ինչ վերաբերում է, տիկին Վարդանյան, ձեր ասածին, բոլոր ռեֆորմների մեջ էլ, այո, ռիսկեր կան, մեծ ռիսկեր կան, բայց ես վստահ եմ, որ եթե լինի լավ կառավարում, հիմնադրամի լավ կառավարում, և վստահ եմ՝ պետք է լինի դա. այո, ես հիմա չեմ կարող ասել, որ հաստատ կլինի, բայց ես վստահ եմ, որ պետք է լինի լավ կառավարում, և հենց էդ լավ կառավարումը կկարողանա կազմակերպի բոլոր էն ռիսկերը, որոնք ի հայտ են գալու տարվա ընթացքում՝ բյուջեի հետ կապված, հերթագրումների հետ կապված, բուժառուների բուժումների հետ կապված, հիվանդանոցային հերթերի հետ կապված և այլն, և այլն: Իսկ ինչո՞ւ 65 չէ և 63, մենք արդեն ասացինք, հարգելի գործընկերներ, որովհետև մենք ոչ թե հաշվի ենք առնում թոշակառուի տարիքը, այլ վերցրել ենք 65 և ավելի տարիքը: Մենք, որպես այդպիսին, թոշակառու հասկացողությունը չենք վերցրել: Ես դա էլ եմ, իհարկե, հասկանում, բայց հիմա առաջին փուլում մեզ պետք է, որ էս ամեն ինչը կարողանանք կառավարել: Երբ մենք առաջին փուլում կկարողանանք կառավարել, երկրորդ փուլից արդեն դժվար կլինի: Ես միանշանակ վստահ եմ՝ առաջին կիսամյակը դժվար է լինելու, բայց ոչ անհնարին. անհնարին ոչինչ չկա ցանկության դեպքում: Ես էդպես եմ կարծում և ուզում եմ իմ շնորհակալությունը հայտնել և՛ Կառավարությանը, և՛ առողջապահության նախարարությանը, և՛ Ազգային ժողովի մեր բոլոր գործընկերներին, ովքեր մասնակցել են այս նախագծի քննարկումներին և նախագծի հետ կապված բոլոր հարցերին, և ուզում եմ նաև ասել մեր սիրելի ժողովրդին, որ պետք է մի քիչ զինվեք համբերությամբ, որպեսզի մենք կարողանանք միասին հաղթահարել բոլոր դժվարությունները: Շնորհակալություն:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Աննա Գրիգորյան:

 Ա.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Սիրելի հայրենակիցներ, անչափ կարևոր օրենքի նախագիծ է քննարկվում, որն առնչվելու է Հայաստանի Հանրապետության յուրաքանչյուր քաղաքացուն, բայց պետք է ցավով արձանագրեմ, որ միակ բառը, որ կարող է բնորոշել այս ամբողջ քննարկումներին, անորոշություն բառն է. անորոշություն Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների մասով, որովհետև իրենք չգիտեն՝ 1 ամիս հետո՝ հունվարի 1-ից, ի՞նչ տիպի ծառայություններ կարող են ստանալ: Անորոշություն՝ բժշկական հաստատությունների, պոլիկլինիկաների, հիվանդանոցների համար, որովհետև չկան հաստատված կլինիկական ուղեցույցներ, չկան բժշկական գործողությունների ստանդարտներ, չկան ախտորոշման և բուժման միասնական մոտեցումներ: Նման անորոշություն կա նաև այսպես նոր ձևավորված հիմնադրամի տեսանկյունից, որովհետև հիմնադրամը դեռևս գոյություն չունի: Ձևավորվելու է մի մեծ խոշոր հիմնադրամ, որ վերահսկելու է էս ամբողջ գործընթացը, բայց այդ հիմնադրամը դեռ չկա: Ուզում եմ հիշեցնել, որ հիմնադրամը հունվարի 1-ից պետք է աշխատի, բայց այն դեռ չկա, կառուցվածքը չկա, գործառույթները չկան, աշխատակարգը, կանոնակարգը գոյություն չունի, հետևաբար՝ անորոշություն քաղաքացիների համար, որովհետև չգիտեն՝ ինչ ծառայություններ են ստանալու, անորոշություն բժշկական հաստատությունների համար և անորոշություն այն հիմնադրամի կողմից, որ չգիտի, թե ինչպես է կառավարելու այս ամբողջ գործընթացը:

Հիմա, ամբողջ քննարկումների ընթացքում ես առաջարկում էի, որպեսզի շեմը սահմանվի ոչ թե 65 տարեկանից սկսած, այլ 63 տարեկանից, որովհետև ես չգիտեմ, թե, օրինակ՝ 64 տարեկանն ինչպիսի՞ այլ երաշխիքներ ունի, որ, օրինակ՝ կարողանա իր առողջությունն ապահովագրել: Այսինքն՝ 64 տարեկանի և 65 տարեկանի միջև տարբերությունը ո՞րն է, որ դուք մտածել եք, որ պետք է 65 տարեկանից սկսած վերցնել: Ես գրավոր առաջարկ եմ ներկայացնելու առաջինից երկրորդ ընթերցում, որպեսզի ներառվեն բոլոր 63 տարեկանից սկսած մեր Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիները: Հիմա գալով, թե իրականում ինչ ծառայություններ են նախատեսված, տիկին Ավանեսյան, սա հիմնական հարցն է, բայց ես ցավով պետք է արձանագրեմ, որ հերթական անգամ դուք, բացի ընդհանրական ձևակերպումներից, ավելի հստակեցումներ չեք տալիս: Օրինակ՝ ես ինձ մոտ ունեմ սոցփաթեթի համար նախատեսված ծառայություններն իրենց անուններով, դիմացը գրված է գնացուցակը, պայմանական՝ թոքի էխինոկոկի հեռացումը արժե 320 հազար դրամ: Էս ծրագիրը մշակելիս առաջին բանը, որ պետք է արվեր, նման ցուցակ ձևավորելն էր: Հիմա տեսեք՝ քանի անգամ ենք հարցնում՝ էդ ցուցակը կա՞, չկա՞: Հանձնաժողովի նիստի քննարկման ժամանակ ասում եք՝ աշխատել ենք և աշխատում ենք: Ախր, սա առաջին բանն էր, որ պետք է ավարտված լիներ, դրանից հետո ամբողջ գործընթացը շարունակվեր, և դեռ չկա:

Հաջորդ կարևոր փաստը, որ պետք է արձանագրել: Ուրեմն, այսօր սոցփաթեթի շրջանակներում Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացին վճարում է 36 հազար դրամ: Այս ապահովագրության շրջանակներում վճարելու է մոտավորապես 130 հազար դրամ: Հիմա ես՝ որպես Ազգային ժողովի պատգամավոր, պարտավոր եմ, չէ՞, վերցնել էս ցանկը, որ մարդ վճարում է 36 հազար դրամ և տեսնում է՝ իր առաջ ինչ ծառայություններ կան և փորձել հասկանալ, եթե 100 հազար դրամով ավելանում է վճարը, մարդու վրա դրվում է պարտավորություն՝ լրացուցիչ 100 հազար դրամ վճարելու, բա, չհասկանա՞նք՝ էդ 100 հազար վճարի դիմաց ինքն ի՞նչ ծառայություն է ստանալու: Սա ֆունդամենտալ հարց է, որը դուք էսպես բարեհաջող ձևով շրջանցեցիք, որն ամենամեծ անորոշությունն է ստեղծում մեր ժողովրդի մոտ: Օրինակ, երբ խոսվում է էնդոպրոթեզի մասին, էդոպրոթեզի համար ասում եք՝ նախատեսվում է… էդ էլ իմ հարցուպատասխանի արդյունքում դա հասկացանք, որ 600 հազար դրամ է նախատեսվելու էնդոպրոթեզի համար: Տիկին Ավանեսյան, որակյալ բան ստանալու համար, այսինքն՝ որակյալ էնդոպրոթեզ ունենալու համար առնվազն պետք է 1 միլիոն: Հիմա ուզում եմ հասկանալ՝ երբ ասում եք՝ ժողովուրդ ջան, գնացեք, հանգիստ էդ ծառայություններից օգտվեք, ակնհայտ է, չէ՞, որ լրացուցիչ շատ խոշոր բեռ դրվելու է Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների վրա՝ չնայած նրան, որ ասում եք՝ մենք ամեն ձև փայլուն անելու ենք դա:

Հաջորդ խնդիրը, որ ուզում եմ արձանագրել հերթական անգամ՝ հիմնադրամների խնդիրն է:

Սիրելի հայրենակիցներ, այն կառավարությունը, որը հիմնադրել էր ԱՆԻՖ հիմնադրամը, և որը բարեհաջող կերպով փոշիացրել է 25 միլիարդ դրամ, հիմա եկել, Ազգային ժողովի պատգամավորներին ասում է՝ հաստատեք էդ օրենքի նախագիծը, որով 225 միլիարդ տրվելու է առանձին հիմնադրամի, որը մոնոպոլ դիրք է ունենալու, հիմնադրամ, որը դեռևս գոյություն չունի: Մենք չգիտենք՝ ով է կառավարելու, ինչ կանոնադրությամբ է կառավարելու. որևէ բան հայտնի չէ մի հիմնադրամի մասին, որին տրվելու է 225 միլիարդ դրամ: Պատկերացնո՞ւմ եք՝ էս ամբողջ աբսուրդը, եթե դուք պետք է հիմնադրամը ձևավորեիք օրենքի նախագծի ընդունումից հետո, տիկին Ավանեսյան, 2 ամիս առաջ բերեիք, 3 ամիս առաջ բերեիք. հիմնադրամը ձևավորվեր, և հետո հունվարի 1-ից կարողանայիք նորմալ սպասարկում իրականացնել: Դա էլ չեք արել:

Հաջորդը պոլիկլինիկաների և առաջնային օղակի ծանրաբեռնվածության հարցն է: Տիկին Ավանեսյան, ես խոսել եմ տարբեր պոլիկլինիկաների աշխատողների հետ, և միարժեքորեն ասում են, որ իրենք չգիտեն՝ իրենց ինչ է սպասվում: Էն ծավալը, որին իրենք առերեսվելու են հունվարի 1-ից, իրենք նույնիսկ չեն պատկերացնում: Ի՞նչ եք արել այս ուղղությամբ, որպեսզի հերթերը չլինեն այնքան, ինչքան հիմա են, կամ կավելանան, բուժքույրերի աշխատավարձերի բարձրացում, վերապատրաստումներ. դա խոշոր ծրագիր է, որ պետք է իրականացվեր, բայց ես ում հետ խոսում եմ, մարդիկ չգիտեն՝ իրենց ինչ է սպասվում: Կրկնում եմ՝ միակ բառը, որ բնորոշում է այս ամբողջ գործընթացը, անորոշությունն է: Եվ մի հարց էլ. իրականում նաև էս ամբողջ գործընթացը ես հասկացա, որ հիմնական կայքը, որ սպասարկելու է՝ ArMed-ն է, և ես ունեցել եմ հնարավորություն իմ մտահոգությունը ձեզ փոխանցելու, որ էդ կայքը, որով մի ամբողջ ժողովուրդ…

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Ավարտեք:

  Ա.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-…Պետք է հետևի, թե իրեն ինչ է սպասվում, իսկապես չի կարողանալու նորմալ սպասարկում իրականացնել:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, հաջորդը ելույթ կունենա Արման Եղոյանը, և կընդմիջվենք: Համեցեք, պարոն Եղոյան:

 Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, քննարկում ենք «Համընդհանուր ապահովագրության մասին» օրենքի նախագիծը, և քանի որ հարցը վերաբերում է առողջապահությանը, ես կարծում եմ, որ մենք էստեղ պետք է առաջնորդվենք առողջապահական հայտնի, ո՞նց է… պատգամով, սկզբունքով՝ «մի վնասիր» սկզբունքով: Եվ ես այսօր եկել եմ այս քննարկմանը՝ լսելու փաստարկներ այն մասին, թե ինչով այս նախագիծը կարող է մեզ վնասել: Ինչո՞վ կարող է վնասել. ես էդպես եմ հասկանում: Եթե կա մի որևէ վնաս այս նախագծից, ասեք, որ սա վնաս է, և մենք փորձենք չեզոքացնել վնասը: Օգուտը կլինի քիչ, կլինի շատ, կլինի շուտ, կլինի ուշ, կլինի արագ, կլինի դանդաղ: Բնականաբար, խնդիրներ կլինեն, որովհետև բարդ համակարգ ենք մենք գործարկում: Եվ հիմա մենք ի՞նչն ենք քննարկում: Եկե՞լ ենք՝ ասենք, որ եկեք՝ ոչ մի բան չանե՞նք: Է՜հ, ոչ մի բան չանելու համար պարտադիր չէր հավաքվել էս դահլիճում: Կարող էինք, սենց թե նենց, ոչ մի բան չանել: Հիմա նախարարությունն անում է ինչ-որ բան: Դուք եկել, ասում եք՝ բա ո՞նց, կլինի հերթեր… Հա, կլինեն, միգուցե և կլինեն հերթեր, և… Բա, ի՞նչ եք ուզում լինեն: Բա, չկար համընդհանուր ապահովագրություն, հիմա լինելու է, լինելու է հերթ: Հիմա քննարկենք՝ ո՞նց է էդ հերթերի հարցը լուծենք, ո՞նց արագ բանը լուծենք: Կլինի ցանկ հիվանդությունների և հսկա ծառայությունների և այլն, և այլն: Եթե չկա, ուրեմն շատ շուտ պետք է լինի: Հիմնադրամը շատ շուտ պետք է ձևավորվի, աշխատանքը շուտ պետք է սկսի: Կլինեն խնդիրներ, էդ խնդիրները պետք է լուծվեն, բայց դրա ալտերնատիվն էն չէ, որ մենք հիմա չընդունենք օրենքը, կա՛մ հետաձգենք օրենքը, կա՛մ ամեն ինչ պատրաստի արած՝ անենք դնենք, նոր օրենքն ընդունենք: Օրենքն անում ենք, որ գործերը սկսեն առաջ գնալ, նաև պրակտիկ կյանքում տեսնենք՝ ինչ պրոբլեմ կարող են… Ինչքան էլ մենք մոդելավորենք հիմա, մենք գործ ենք ունենալու առաջին փուլով, եթե չեմ սխալվում, միլիոնից ավելի քաղաքացու հետ, չէ՞: (Խոսակցություն դահլիճում): Ինչքա՞ն: (Խոսակցություն դահլիճում): Միլիոնուկես, այսինքն՝ միլիոնուկես մարդու հետ ենք մենք գործ ունենալու առաջին տարում: Ինչքան էլ հիմա փորձենք մոդելավորել, մենք չենք կարող ճշգրիտ ասել՝ այ, կունենանք այսքան հոգանոց հերթ, կունենանք այսքան հոգանոց ծախս, «Զինապահից» կգա… Այսինքն՝ ընթացքում պետք է էդ հարցերը լուծենք: Սա շատ կարևոր հարց է, և փոխանակ բողոքեք, որ շուտ չի եղել էս նախագիծը, բողոքում եք, որ ավելի չենք ուշացնում: Պետք է ընդհակառակը, ամբողջ Եվրոպան արդեն, բոլոր թեկնածու երկրները Եվրամիության անդամության, Վրաստանում սա արդեն կա շատ վաղուց: 10 տարուց ավելի է, եթե չեմ սխալվում, Վրաստանում կա: Իրենց մոտ ի՞նչ, տենց հարթ է եղել ամեն ինչ: Դրել են ու առաջին տարում գործե՞լ է: Չէ, բախվել… Այսինքն՝ ամեն համակարգ նոր գործարկելուց, մի բանը, որ նոր է ներդրվում, բախվում է ինչ-որ խնդիրների, որոնք հնարավոր չէ 100 տոկոս ճշտությամբ հասցեագրել, և էստեղ մենք պետք է, նորից եմ ասում, նայենք ակնհայտ, հնարավոր, ենթադրյալ վնասներին: Եթե վնաս չկա, շարժվում ենք առաջ. ի՞նչ պրոբլեմ կա: Անենք, պրոբլեմ լինի, հենա տիկին Գրիգորյանն էլ ինքը մեծ մասնագետ է պետական հիմնադրամների թերությունները գտնելու, եթե կունենա թերություն էս հիմնադրամը, առաջինը տիկին Գրիգորյանը վռազ կտեսնի, դետեկտ կանի էդ խնդիրները, կբերի Ազգային ժողով, հարցերը կլուծենք. ի՞նչ խնդիր կա: Ես առաջարկում եմ կողմ քվեարկել: Սա շատ կարևոր է, նաև առիթից օգտվելով՝ ասեմ, որ սա վիզաների ազատականացման տեսանկյունից է շատ կարևոր մեզ համար: Դուք գիտեք, որ մի քանի օր առաջ՝ մի շաբաթ, երկու շաբաթ առաջ մեզ հանձնվեց վիզաների ազատականացման գործողությունների ծրագիրը: Դուք գիտեք, թե ինչքան մեծ ուշադրություն է դարձնում եվրոպական կողմն առողջապահական նպատակներով այնտեղ ապաստան հայցող մեր քաղաքացիների վրա ծախսվող գումարներին: Դա էնտեղ որոշակիորեն որոշ երկրներում, որտեղ քաղաքացիների հոսքը շատ է, հարուցվում է որոշակի քաղաքական դիսկուրսներ, և իրենք փորձում են անել ամեն ինչ, որ այդ խնդիրը հնարավորինս, էլի հնարավորինս, զրո չի լինելու էդ թիվը, էս գլխից ասեմ, բայց հնարավորինս լուծվի, և էս համակարգը, կարծում եմ, որ էականորեն կնպաստի էդ խնդրի… Էնտեղ դուք հիվանդություններ նշեցիք, որոնք շատ մեծ տոկոս են զբաղեցնում էն հիվանդությունների շարքում, որոնց պատճառով, որ մարդիկ դիմում են ապաստանի Եվրամիությունում: 10 տոկոսով, 20 տոկոսով, 30 տոկոսով էլ էդ թիվը նվազի, էլի լավ է. վնաս չէ, հաստատ չի ավելանա, չէ՞, էս նախագծի հետևանքով հաստատ էդ թիվը չի ավելանա: Ինչքանով էլ օգնի, էլի լավ է մեր պետության և մեր հասարակության համար: Շնորհակալություն:

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն: Հարգելի գործընկերներ, կհանդիպենք ընդմիջումից հետո:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ՀԱԿՈԲ ԱՐՇԱԿՅԱՆԸ

Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, շարունակում ենք մեր աշխատանքը, ցանկանում եմ մեր հայրենակիցներին հիշեցնել, որ քննարկում ենք «Առողջապահության համընդհանուր ապահովագրության մասին» և կից ներկայացված օրենքների նախագծերի փաթեթի հարցը։ Այժմ ելույթների ժամանակն է, Գառնիկ Դանիելյան՝ հաջորդ հարցի համար, համեցեք։

 Գ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Ողջունում եմ ձեզ, սիրելի աշակերտներ, սիրելի հայրենակիցներ, շատ կարևոր հարց է քննարկվում։ Այս հարցի քննարկման ընթացքում ընդդիմությունը բավականին ակտիվ է, առաջարկներ է ներկայացրել և իր մոտեցումներն ու տեսակետներն է հայտնել։ Այս օրենքի վերաբերյալ, քանի որ իշխանական պատգամավորներն էլ, որոշակի երանգներ տեսա, ասում են՝ ինչի համար եք էս օրենքից ինչ-որ բաներ ասում, դե, նոր օրենք է։ Ասում ենք նրա համար, որ դրանից հետևություններ անեք, դրանից առաջ էլ է ասվել, հանձնաժողովի նիստերի ժամանակ էլ ա ասել ընդդիմությունը, դրա համար է ասել, որ հետևություններ անեք և այդ առաջարկություններն ի գիտություն ընդունեք։ Երբ որ կընդունեք այդ առաջարկները, առաջին ողջունողը, ես համոզված եմ, որ կլինեն ընդդիմադիր պատգամավորները։ Ինքնանպատակ չի այդ ամեն ինչը, տիկին Ավանեսյան, արվում է, որ էդ առաջարկներն ընդունվեն։ Ոչ մեկ դեմ չի սրան, օրենքին, և իրապես նաև մենք հույսեր ունենք, որ էս օրենքը, եթե մեր առաջարկած փոփոխություններով ընդունվի, շատ կարևոր քայլ է առաջ։

Ես մի քանի խնդիրների մասին եմ ուզում խոսել, ճիշտ է, գործընկերներս ասացին, բայց չեմ կարող այս ամբիոնը չօգտագործել և ինձ ուղղված նամակները, նաև ձեզ էս հարցերը չբարձրացնել, հուսով եմ, նաև արդեն ամփոփիչ ելույթի ժամանակ էդ հարցերի պատասխանները դուք կհնչեցնեք։

Ինձ բազմաթիվ բուժաշխատողներ են դիմել, բժիշկներ, բուժքույրեր, սանիտարներ նամակներով դիմել են։ Օրենքն ընդունվելուց հետո ստեղ շատ խոսվեց, որ հոսքն ավելանալու ա, առանց այդ էլ ծանրաբեռնված աշխատանք են կատարում էդ մարդիկ, շատ կարևոր աշխատանք են կատարում։ Իրապես խոնարհման արժանի, նաև մեր շնորհակալական խոսքն եմ ուզում հղել բուժաշխատողներին՝ ծանրաբեռնված, գիշեր-ցերեկ էդ աշխատանքի համար, բայց, ցավոք սրտի, էդ մարդիկ ստանում են չնչին աշխատավարձեր, և նոր գիտենք, որ էդ հոսքը տասնապատիկ ավել ավելանալու է և էդ մարդիկ իրավունք ունեն նաև աշխատավարձի, իրենց, բարձրացում ակնկալել։ Դա օբյեկտիվորեն պիտի տենց լինի։ Եթե կան ինչ-որ նախադրյալներ, ես բժշկության մեծ գիտակ չեմ, բայց, համենայնդեպս, էդ խնդիրներն ու էդ հարցերը պիտի պատշաճ ուսումնասիրության ենթարկվեն, ի վերջո, այդ մարդկանց խնդիրները պիտի կարողանանք լուծենք, որովհետև կրկնում եմ՝ շատ ժամանակ էդ մարդիկ իրենց առողջության հաշվին, ուրեմն, մեր հայրենակիցներին 24-ժամյա ռեժիմով օգտակար են լինում և կյանքեր են փրկում։

Մի կարևոր արձանագրում էլ եմ ուզում ասեմ, սրա մասին շատ եմ խոսել, ի դեպ, բայց օգտվելով առիթից՝ մեկ անգամ ևս ասելու եմ։ Գրեթե ամեն շաբաթյա ռեժիմով քրեակատարողական հիմնարկներում եմ գտնվում, այդ բազմաթիվ նամակների հետևից գնում եմ, էդ մարդիկ, որոնք քրեակատարողական հիմնարկներում են։ Այսօր քսանմեկ մարդ, տարին դեռ չլրացած, քսանմեկ մարդ, քրեակատարողական հիմնարկներում մահվան դեպքեր ենք արձանագրել։ Այդ դեպքերի մեծամասնությունը՝ նաև առողջական խնդիրներով պայմանավորված, մենք իրավունք չունենք էդ մարդկանց անտեսելու, էդ մարդիկ իրավունք ունեն պատշաճ բուժօգնություն ստանալու, էդ իրավունքը իրենք պիտի կարողանան ռեալիզացնեն։ Այս հարցի վերաբերյալ ես հետևողական եմ լինելու, պետք է, անպայման, էդ քայլերը ձեռնարկվեն, որովհետև իրենց առողջությունը նույնպես մեզ համար շատ կարևոր ու շատ թանկ ա։

Երկու խնդրի վերաբերյալ էլ եմ ուզում ձեր ուշադրությունը հրավիրել։ Մենք հիմա խոսում ենք հիվանդություններից, որ այս կամ այն հիվանդության պարագայում պետությունը, բուժհամակարգը ինչ քայլեր պիտի ձեռնարկի, բայց շատ կարևոր այլ հարցեր էլ կան. արդյոք էդ հիվանդություններն ինչից է առաջանում։ Ես էսօր ուրախ եմ, որ իշխանական կամավորները խոսում են օդի աղտոտվածությունից, բայց, կներեք, ամիսներ, տարիներ շարունակ այս ամբիոնից, երբ որ ես խոսում էի օդի աղտոտվածության մասին, խոսում էի նրա մասին, աղբավայրերում, էդ այրված աղբավայրերի մասին, որ անմիջապես օնկոլոգիական հիվանդություններ և այլ հիվանդությունների պատճառ էր հանդիսանում, կներեք, բայց նույն ավագանու անդամները, Երևան քաղաքի ավագանու անդամները, նույն տարբեր իշխանական, ուրեմն, պատգամավորները քամահրանքով էին էդ ամեն ինչին նայում։ Հիմա եկել են, էդ պատասխանատվության ամբողջ բեռն ուզում են դնեն մեր հայրենակիցների վրա, ասում է՝ քաղաքացին այնտեղ խոտ ա վառել, դրա համար էսօր աշխարհում առաջին տեղն ենք, որ, չգիտեմ, էլի, էդ աննախադեպը, որ կա, այդ աննախադեպը դրան էլ է վերաբերում, աննախադեպ օդի աղտոտվածության հետ կապված։

Այ, հիմա այս աշակերտները ստեղ, մեր սիրելի աշակերտները կամ ուսանողները, կամ մեր տարեց, մեր ծնողները, այսինքն՝ էդ թունավոր օդը պարտավոր են շնչե՞լ։ Դուք գիտե՞ք ինչքան հիվանդություններ է առաջանում դրա հետևանքով։ Ասում եք՝ մեքենաները շատացել են, ամբողջ աշխարհում էլ մեքենաները շատանում են։ Իհարկե, պիտի այդ մեքենաների կատալիզատորների հարցը լուծվի, բայց էս քաղաքի շինարարությունն ա նաև պատճառը, պատճառներից մեկը, որ դա է, որովհետև չեն ցողարկում էդ տարածքը, շինարարության, և էդ ամբողջ օդը, փոշին նստում է մարդկանց թոքերի վրա, և ամբողջ մայրաքաղաքը, նայում ես, ոնց-որ մառախուղի մեջ լինի։ Սա աշխարհագրական... չի, քիչ ա մնում մի հատ էլ Արգիշտիին մեղավոր ճանաչեք, Արգիշտի թագավորին, որ էս տարածքում մայրաքաղաքն ա...

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Ավարտվել է ժամանակը, պարոն Դանիելյան։

 Գ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Ժամանակն ավարտվե՞ց։

 Գ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Ֆրակցիայի անունից։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Բայց ո՞ւր ա, չեմ ստացել ֆրակցիայի անունից։

 Գ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Եթե դեմ չեք, էլի, ճիշտ ա, ոնց որ աղմուկը խանգարում ա։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Խնդրում եմ, որ այսուհետ ժամանակին տաք, որ սենց խնդիր չառաջանա, ավելացրեք ֆրակցիայի անունից ելույթ։

 Գ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Հիմա, սիրելի հայրենակիցներ, օգտվելով առիթից՝ ես ուզում եմ կոչ անել մեզ բոլորիս, եթե մենք աչալուրջ չլինենք, իշխանություն, ընդդիմություն աչալուրջ չլինենք էս խնդիրների վերհանմանը, էս պրոբլեմների հետևից գնալը, մենք ինչքան էլ, որ լավ օրենքներ բերենք մարդկանց առողջության վերաբերյալ, էս խնդիրներից տուժելու են բոլոր մեր հայրենակիցները, էս իրավիճակը հասել ա կատաստրոֆիկ մասշտաբների, ֆիլտրեր պիտի տեղադրվեն, էն գործարանները, որոնք որ քաղաքում են, մնացած բոլոր քաղաքների մասին է խոսքը, բայց, մասնավորաբար, Երևան քաղաքի մասին է խոսքը։ Երևան քաղաքում չպիտի լինեն գործարաններ, որոնք պատշաճ ֆիլտրեր չեն տեղադրում։ Երևան քաղաքում որևէ մեկը, կապ չունի ով, ով ա, էդ մարդը, չգիտեմ, նախկին ա, ներկա ա, և այլն, Երևան քաղաքում ավազի հանք ա գործում, ժողովուրդ։ Երևան քաղաքի ներսում բեռնատարները, ես իմ մոտ էլ եմ ֆիքսել, անցած շաբաթ մոնիտորինգ եմ արել, մեքենաները բաց ավազը բեռնված, ո՞ւր են էդ ծառայությունները։ Էդ ցանցերը, որ կան, ասում եք՝ շինարարություն ա, 300-ից ավելի շինարարության թույլտվություն կա, լավ ա, թող շինարարություն անեն, բայց էս քաոտիկ շինարարության վերջը պիտի տրվի՞, թե չէ, թե՞ ով, ինչ ուզի, անի։ Փող են աշխատում, ո՞ւմ առողջության հաշվին են էդ փողն աշխատում, շինարարական ընկերություններն ո՞ւմ առողջության հաշվին են փող աշխատում, պիտի տուգանվեն, պիտի տասնապատիկ էլ ավել տուգանվեն, ոչ մեկի առողջության հաշվին իրավունք չունեն էդ մարդիկ փող աշխատելու, իրավունք չունեն, և ցանցերի համար ոչ թե մի քանի տասնյակ հազարական դրամներ պիտի տուգանվեն, այլ շատ ավելի շատ, բարի լինեն, փող են աշխատում, թող էդ ցանցերն էլ գցեն, թող էդ թողարկումներ էլ անեն, թող էն մնացած բաներն էլ անեն, թող բարի լինեն անեն, բա, չհասկացա, հիմա մենք պիտի ի՞նչ անենք, հանդուրժողական լինե՞նք էդ ամեն ինչի համար։

Ասում ենք՝ գիտեք ինչ կա, պիտի չայրեն, հա, լավ չպիտի այրեն, բայց էդ չայրելը պիտի առաջին հերթին սկսվի մայրաքաղաքի կոմունալ տնտեսությունից, որը քաղաքի սրտում, չգիտեմ, մի կրակ ա վառել, այնտեղ տեսանյութերն էլ կա, այդ չոր փայտերի, բանի, ես չգիտեմ, մի հատ բաներ ա։ Էդ հատվածում, որ նայում ես, իմ բնակարանը Նոր Նորքի հատվածում ա, Ավան-Նոր Նորքի հատվածն ամբողջությամբ էդ ծխածածկույթով լցված ա։ Ինչի՞ համար եմ էս խնդիրներից խոսում, որովհետև սա անչափ կարևոր ա, սրան ուշադրություն դարձնելն անչափ կարևոր ա, սիրելի հայրենակիցներ, էն, որ ասում ենք, որ աղբավայրերում առհասարակ այրելը, դա պիտի քրեորեն հետապնդելի արարք լինի։

Հիմա էս բանից խոսում ենք, այրելուց խոսում ենք, որ մարդիկ գնում են, ես տենց... հետո անուններ էլ եմ տալու, էն աղբավայրերը, որոնք որ համայնքի ղեկավարները պատճառ են հանդիսանում էդ աղբավայրերը այրելու, իրենք պիտի քրեորեն պատասխանատվություն կրեն։ Աղբից ազատելու համար ի՞նչ է նշանակում այրել և էդ ամբողջ թունավոր բանը, մեր լեզվով ասած, կներեք սրա համար, հիմա մեր նուբարաշենցիների ղադրը կիմանաք, որովհետև տարիներ շարունակ էդ մարդիկ էդ ծուխը շնչել են։ Դրա մասին, որ ասում ենք, ասում ենք՝ էս թունավոր ծուխը մարդկանց թոքերին նստում ա, ասում է ընդդիմությունը գնացել ա աղբավայրերը այրելու։ Արա, էդքան պրիմիտիվ կարելի՞ ա լինել, ու ոչ միայն սովորական, հասարակ մեր քաղաքացիներն են էդ կեղծ թեզերը տարածում, այլ նաև նա իշխող ուժի ներկայացուցիչները, որ պրոբլեմից խոսում ենք, էդ պրոբլեմի պատճառը մե՞նք ենք։ Բա, էդ առաջարկությունները, որ ներկայացրել ենք, էդ առաջարկությունները, որ արվել ա պատկան մարմիններին, ինչի՞ չի ի գիտություն ընդունվում։ Եկեք ստեղ, ասեք՝ սխալ առաջարկություն եք ներկայացրել, աղբավայրի վերաբերյալ սխալ առաջարկություն եք ներկայացրել, օդի աղտոտվածության վերաբերյալ, կանխարգելիչ մեխանիզմների վերաբերյալ սխալ առաջարկներ եք արել, բա, ասեք, խոսեք, բա, դրա մասին ինչի՞ չեք խոսում։ Մենք կողմ ենք, որ բոլոր էդ խնդրահարույց, ինչի՞ համար եմ էս թեմայով այսքան խոսում, որովհետև էդ էլ անմիջապես վերաբերելի ա մեր հայրենակիցների առողջությանը և անչափ կարևոր է մեր հետևողական վերաբերմունքն այդ ամեն ինչին, մեր պատասխանատու վերաբերմունքն էդ ամեն ինչին, սկսած հրդեհներից, վերջացրած... մենք դպրոց... որ տարբեր մարզերում հիմա մոլեգնում ա, մեր հայրենակիցները դառնում են շատ ժամանակ դրա զոհը, և վերջացրած էն մանկապարտեզներից, դպրոցներից, որ մենք պիտի կարողանանք երեխաներին կրթենք, դաստիարակենք, մեր ամբողջ աշխատանքը, ճիգը, ջանքը պիտի գործադրենք, որ ոչ թե բանը հասնի նրան, որ արդեն մենք սկսենք, էդ մեր մատաղ սերունդը, պայքարենք իրենց կյանքի համար, այլ մենք պիտի շատ կարևոր ջանք գործադրենք, որպեսզի կանխարգելենք բոլոր էն վտանգներն ու բոլոր էն վնասները, որոնք որ առաջացնում են մեր հայրենակիցների համար։ Շնորհակալ եմ։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, առաջարկում եմ ողջունել Ազգային ժողով այցելած Երիտասարդ սերունդ հասարակական կազմակերպության կողմից կազմակերպվող «Էրազմուս+» վերապատրաստման ծրագրի մասնակիցներին, ովքեր, ինչպես Հայաստանից են, այնպես էլ տարբեր այլ երկրներից, ողջունենք նրանց։

ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Հարգելի գործընկերներ, «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության անունից ելույթի համար ձայն է խնդրում Արման Եղոյանը, համեցեք, պարոն Եղոյան։

 Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Ճիշտն ասած, ես մոտեցել եմ ամբիոնին պարոն Դանիելյանին արձագանքելու համար։ Պարոն Դանիելյան, դուք շատ գեղեցիկ եք խոսում, եթե կոնտեքստը կտրենք, հա, եթե չլինեիք Դաշնակցությունից, եթե իշխանության եղած չլինեիք քսան տարի, հա, ուղղակի, բառերը գեղեցիկ բառեր են, ո՞ւմ վրա եք մուննաթ գալիս աղբավայրերի համար։ Մեր օրոք է կառուցվել Հայաստանում առաջին աղբավայրը, որը համապատասխանում է միջազգային ստանդարտների նվազագույն շեմին, պատկերացնո՞ւմ եք, ինչի մասին ենք մենք խոսում։ Գոյություն ունի թափոնների կառավարման բուրգ... երեխեք ջան, մեզ լսեք, կարևոր բան ա, հա, ուսանողներ, լսեք, սա շատ կարևոր ա։ Գոյություն ունի թափոնների կառավարման բուրգ հասկացություն, որպեսզի դուք պատկերացնեք, թե ինչի մասին է խոսքը, էդ բուրգի գագաթին գտնվում են, օրինակ՝ Շվեդիայի նման պետությունները, որտեղ թափոններից մնացուկը կարող ա լինի, ինչ ասեմ, կես տոկոս, մեկ տոկոս, էդ էլ էդ այրված թափոնի տակի մոխիրն ա, էդ էլ տանում են, անտառներում որոշակի կանոններով, էսպես շաղ են տալիս, անցնում ա հողի մեջ։ Մի խոսքով, էլի տարալուծվում ա, այսինքն՝ կարելի է ասել զրո թափոն ունեն, դա բուրգի գագաթն ա։ Հետո կան այլ մակարդակներ թափոնների կառավարման, և թափոնների կառավարման ստորին ընդունելի շեմը գիտե՞ք որն ա, Կոտայքում կառուցված, մեր կողմից կառուցված նոր աղբավայրն ա։ Ի՞նչ է այն իրենից ներկայացնում, հողի մեջ փորվում է փոս, գոգավորություն, կատարվում են որոշակի ինժեներական աշխատանքներ, դրենաժների համար նախատեսված, որ տակի հեղուկները գնան, տոլով, ձութով, ամեն ինչով, սա երկար, բարակ չասեմ, աղբը հավաքվում է մի շերտով, վրայից լցվում է հողի շերտ, հետո նորից մի շերտ աղբ, հետո նորից մի շերտ հող, էդպես էդ փոսը լցվում ա, հետո փոսը դառնում ա էսպես, բլուր, էլի շարունակում է լցվել, վերջում էլի նորից հող ա լցվում ու կոնսերվացվում ա։ Աղբը մնում ա մեջը, սա ասում եմ՝ ստորին հնարավոր, ստորին, քաղաքակիրթ տարբերակների ամենաստորին շեմն ա, մնացած, ինչ կա Հայաստանում, ստորին շեմից ներքև ա, այդ թվում՝ և Նուբարաշենը։ Նենց եք ասում, ոնց որ 18 թվին ա Նուբարաշենի աղբանոցը ստեղծվել, ժողովուրդ ջան, կամ ոնց որ 18 թվին ա առաջին անգամ բան, 25 թվին ա առաջին անգամ վառվել էդ աղբանոցը։ Չէ, Արգիշտիի ժամանակ էդքան բնակչություն չկար, և ընդհանրապես, աշխարհում բնակչության և արտանետումների հետ կապված էդ խնդիրները չկային այն ժամանակ, բայց հիմա քննարկվում է Երևանում նոր աղբավայր կամ աղբի վերամշակման նոր նախագծի հարցը։

Հիմա էլի էդ հարցը կքննարկվի, էլի կգաք, կասեք՝ բայց ռիսկերը, բա բանը, ով է տենդերը, ով է պետական, մասնավորը։ Էս, որ ասում եք՝ պետական կառավարում, Կոտայքի աղբավայրը, ի դեպ, կառավարում են համայնքները, Կոտայքի և Գեղարքունիքի մարզերի համայնքները միավորվել են, ստեղծել են կառավարման իրավակազմակերպչական ձևը կարող է այս պահին չհիշեմ, ՀՈԱԿ, երևի թե, համայնքներով, 16 համայնքով կառավարում են իրենց համայնքների համար նախատեսված աղբավայրը, տեղ անում, աղբի տեսակավորում, մի բան, որ մենք էլի չէինք լսել։ Այսինքն՝ մենք ենք սկսել էդ պրոցեսը, ժողովուրդ ջան, դուք սկսեիք, մենք էլ գայինք, ձեզ քննադատեինք, որ ուշ եք սկսել, ասենք, 2004 թվին սկսեիք էս պրոցեսը, մենք էլ 2005 թվականին ասեինք՝ էս ո՞ւր եք հետ մնում Շվեդիայից, 2005 թվականին առաջ... մենք սկսել ենք, եկել, մեր վրա մուննաթ եք գալիս խոտի հետ կապված։ Գիտե՞ք, պարոն Դանիելյան, պետք չի, էլի, բան անել, գիտեք, ամեն գործում պետք է չափը, էսպես ասած, ճանաչել, խնդրի չափը, ծավալը։ Այո, կան խնդիրներ, որոնք պիտի լուծի պետությունը, նոր աղբավայր կառուցի, կատալիզատորների հետ կապված հարցը լուծի, արտանետումների և այլն, բայց կա խնդիր, որ կապված է կուլտուրայի հետ։ Կա խնդիր, որ հիմա Շվեդիայի կառավարությանը հանես, բերես, դնես այստեղ կառավարություն, կա խնդիր, որ չի լուծի Շվեդիայի, Նորվեգիայի, Դանիայի, Ֆինլանդիայի, բոլորի հետ կոալիցիոն կառավարություն ստեղծենք, ասենք՝ ժողովուրդ ջան, այս հարցը լուծեք, կա խնդիր, եթե խնդիրը ծագում է քաղաքացու մակարդակում, մի ինչ-որ խնդիր, էլի լուծելի է, բայց փոխանակ գաք, կոչ անեք, ասեք՝ ժողովուրդ ջան, մի վառեք խոտը, ասեք այս թիվ մեկ ամբիոնից, ասում եք, ժողովրդին եք մեղադրում...(խոսում են դահլիճից) ոնց թե կոմունալն ա վառում, կոմոնալն ա վառում, շատ ավելի վատ, տվյալներ ունեք, դա ընդհանրապես, իրենց հետ կարելի է շատ ավելի կոպիտ ու կոշտ լինել, քան բանը։ Եթե նման հարց կա, մենք գիտենք, չէ, որ Հայաստանում կան նման երևույթ, չոր խոտը վառել, գիտենք, չէ՞, դրա համար էլ հասնում է, ի՞նչ հիսուն, շատ պետք ա լինի, 50 հազար, տվել, սաղ ավիրել են բաները, համ հողի որակն ա դա փչացնում, համ հողի բերքատվության վրա է դա, հաջորդ տարվա բերքատվության վրա է դա ազդում, էլ չասած, որ ստեղծում է հրդեհավտանգ իրավիճակ, պլյուս դուք էլ ասում եք՝ ընդերքի ջրերի։ Բա, այս ամբիոնից ասեիք, ես հիմա եկել, խոսում եմ, տեղից ասում եք՝ ընդերքի ջրի, այստեղից ասեիք, պարոն Դանիելյան, մարդիկ էլ լսեին, հիմա աճող երիտասարդ սերունդը լսեր, նրանք էլ ասեին՝ վայ, ժողովուրդ ջան, միգուցե իրենց, չգիտեմ, ավագ եղբայրներին, ծնողներին, միգուցե ասեին, որ էն օրը լսեցի հեռուստատեսությամբ, Գառնիկ Դանիելյանը խոսում էր, ասում էր վատ բան ա խոտը վառելը, ինչի՞ եք վառում, բա, տենց ա կուլտուրան ձևավորվում, բա, տենց է քաղաքակրթությունը... ասենք, հասկացանք, պետությունը, ի՞նչ, գնա, ռեպրեսիվ ձևով ամեն մի հանդամասի վրա մի հատ... էդ էլ կարելի ա, եթե տեղը հասավ դրան, միգուցե այդպես էլ պետք է անենք, բայց ես խնդրում եմ չթերագնահատել, ոնց են ասում, չէ՞, կայսրինը՝ կայսրին, Աստծունը՝ Աստծուն, պետությանը՝ պետությանը։ Պետական ֆունկցիան անենք ճիշտ, բայց այնտեղ, որտեղ կա հանրահռչակման, հանրակրթության, քարոզչության էլեմենտ, դա էլ օգնեք մեզ, մեր ընդհանուրն ա դա, ասենք, նենց չի, ասենք՝ էնի ՔՊ-ի հանդ ա, էնի Դաշնակցության հանդամաս ա։ Ասեք, որ ժողովուրդ ջան, սիրելի հայրենակիցներ... խնդրում եմ չվառել, դա չունի ոչ մի օգտակար հետևանք, ունի միայն վնասակար հետևանք ոչ միայն ձեզ համար, այլև շրջակա միջավայրի համայնքների և ընդհանրապես մարդկանց ֆիզիկական անվտանգության համար։ Շնորհակալություն։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Հաշվի առնելով, որ կարևոր հարց ենք քննարկում, ես արտահերթ ելույթով հանդես կգամ։ Հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, առաջին հերթին ցանկանում եմ շնորհակալություն հայտնել, տիկին նախարար, ձեզ, ձեր թիմին, Կառավարությանը՝ այս կարևոր նախաձեռնությունը օրենքի տեսքով, օրենքների փաթեթի տեսքով Ազգային ժողովին ներկայացնելու համար։ Նախ՝ ուզում եմ, որ մենք կարևորությունը գնահատենք՝ առողջապահության համընդհանուր ապահովագրման համակարգի ներդրման։ Առաջին հերթին ուզում եմ մշակութային առանձնահատկությունների մասին խոսել։

Մենք գիտենք, որ մեր ժողովուրդը սովոր է, բոլորիս հարազատներն էլ, բարեկամներն էլ, որ տենց ժամանակին չեն հետազոտվում, ասենք, օրինակ՝ նման համակարգի ներդրումը, երբ դու գիտես, որ ամեն տարի, ենթադրաբար, նույնիսկ պարտադրված պիտի լինես գնաս արյան անալիզի, արյան ընդհանուր քննության, տարբեր տեսակի ստանդարտ համարվող հիվանդությունների անալիզներ տաս, որպեսզի ախտորոշվի հիվանդությունը ավելի վաղ փուլերում։ Մենք գիտենք, որ մշակութային առանձնահատկություններ ունենք, մինչև դանակը ոսկորին չի հասնում, մարդը չի դիմում բժշկի, մի հատ հետազոտվի, հասկանա, թե իր հետ ինչ է կատարվում, մանավանդ, երբ որ ավելի բարձր տարիքի մարդկանց կամ ռիսկային խմբերին է վերաբերում։ Մենք այս մասով նաև կարող ենք արձանագրել, որ համակարգն ինքնին բերելու է մշակութային փոփոխության, այսինքն՝ մարդիկ ավելի են միտված լինելու գնալ և ժամանակին կանխարգելիչ միջոցառումներ ունենալ։

Երկրորդ կարևոր հարցը դա հոգատարության մասին է։ Մենք, ըստ էության, արձանագրում ենք, որ Հայաստանում աշխատող, արդյունք ստեղծող, հարկեր վճարող մեր քաղաքացիները բիզնեսները սկսում են նաև պատասխանատվությամբ վերաբերվել տարիքային այն խմբերի կամ այն հասարակական խմբերի առողջության մասին, ովքեր, ասենք՝ կամ աշխատունակ չեն, կամ աշխատանք չունեն, կամ տարբեր այլ պատճառներով չեն կարողանում օգտվել բժշկական ծառայություններից, ապահովագրական ծառայություններից, գիտենք, որ շատ ծառայություններ մատչելի չեն, թանկ են և այլն։ Բոլոր այդ ծառայությունները, որոնք որ ընդգրկված կլինեն կոնկրետ այս օրինագծի, Կառավարության որոշումներով հաստատվող խմբի մեջ, դրանց համար գոնե մենք կունենանք հոգատարության մի համակարգ, որտեղ որ կարողանում ենք բաշխել այդ ստեղծված արդյունքը գումարի տեսքով, և տրամադրվել են այն խավերին, որոնք որ հնարավորություն չունեն դրանցից օգտվելու առօրյա կյանքում։ Սա նաև նոր ներդրումների հնարավորություններ կստեղծի առողջապահության ոլորտում, որովհետև հաշվի առնելով, որ հարյուրհազարավոր նոր շահառուների է վերաբերում, այստեղ պետք է հաշվի առնել, որ մեր առողջապահական համակարգում նույնպես հնարավորություն կլինի մասնավոր ներդրումներ կատարելու, այդ թվում նաև՝ պետական ներդրումներ կատարելու, ընդլայնելու և լավարկելու առողջապահական համակարգը։

Չորրորդ կոմպոնենտը, որի մասին ուզում եմ խոսել, դա տվյալահեն առողջապահությունն է։ Մեծ հաշվով, մենք կարող ենք նաև արձանագրել, որ համակարգի ներդրումն ինքնին նաև կնպաստի նրան, որ ամեն տարի, տարեցտարի կատարվող այս հետազոտությունների արդյունքում տվյալներ կգեներացվեն մեր հասարակության, ընդհանուր առմամբ, առողջության մասին, տենդենցների մասին, նոր տեսակի առողջությունների հայտնաբերման մասին, ավանդական առողջության, տարբեր տարիքային խմբերի վերաբերյալ և այլն։ Սրանք, անանուն տվյալների այս բանկը, որը կստեղծի և կզարգանա, կբերի նրան, որ մենք կարող ենք ճիշտ կառավարել թե՛ պետական միջոցները, թե՛ մասնավոր միջոցները, ընդհանրապես, առողջապահությունը Հայաստանում կդառնա տվյալահեն առողջապահություն։ Մենք գիտենք, որ ժամանակակից աշխարհում արհեստական բանականությամբ տարվող բոլոր հետազոտությունները, տարբեր տեսակի ուսումնասիրությունները մեծապես հիմնված են տվյալների վրա և խելացի տվյալների վրա։ Սա նաև կբերի այդ ուղղությամբ լավարկումների։

Ես նաև մի շատ կարևոր բանի մասին եմ ուզում խոսել։ Ընդդիմությունը տարբեր առիթներով խոսում է աշխատավարձերի բարձրացման մասին, մասնագետների մասին։ Մենք գիտենք, որ տարիներ շարունակ Հայաստանից լավ մասնագետները, լավ բժիշկները հեռացել են, երևի, ասենք, ցանկացած մեկին, որ հարցնես Գերմանիայում, Կանադայում, Ավստրալիայում, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում, մի ծանոթ բժիշկ ունի, որը Հայաստանից գնացել է։ Ի՞նչ է դա նշանակում, դա նշանակում է, որ Հայաստանում բժշկությամբ զբաղվելը չի եղել գայթակղիչ բժիշկների, մասնագետների, մանավանդ լավ մասնագետների համար, դա եղել է կոռուպցիայի արդյունք, դա եղել է խնամի, ծանոթ-բարեկամներին աշխատանքի տեղավորելու, մնացածից ազատվելու արդյունք, դա եղել է նրա արդյունք, որ բավարար չափով կապիտալ և հարստություն չի եղել առողջապահության ոլորտում և այլն, և էդպես շարունակ։ Ես կարծում եմ, որ նման համակարգի ներդրումը ինստիտուցիոնալ առումով շատ ավելի բարձր մակարդակի լրջություն է հաղորդում, ընդհանրապես, առողջապահության ոլորտին, և Հայաստանը՝ որպես լավ բժիշկների, լավ մասնագետների աշխատելու վայր, էլ ավելի գայթակղիչ պայմաններ կարող է առաջադրել։ Ես կարծում եմ, որ սա շատ կարևոր հանգամանք է, որի մասին մենք նույնպես չպիտի մոռանանք։

Եվ ամենավերջում ուզում եմ անդրադառնալ աղբն այրելու կամ տերևներ այրելու խնդրին, որին պարոն Եղոյանն էլ արձագանքեց։ Պետք է մեր քաղաքացիներին խնդրեմ և հորդորեմ, որպեսզի ընդհանրապես որևէ բան չայրեն և այրելու միջոցով աղբից ազատվելու այդ վատ սովորույթը, վերջապես, արմատախիլ անեն, նախ, որովհետև դա հարգանքի նշան է, այսինքն՝ առաջին հերթին դեռ առողջապահական հարցերը մի կողմ, էդ ծուխը շնչում են մեր և ձեր երեխաները, մեր և ձեր տատիկները, պապիկները, մեր և ձեր հարևանները, և, կներեք, բայց մշակութային առումով ասենք, քաղաքակիրթ չի մարդկանց պարտադրել անել մի բան, ոնց որ մեկի կողքը նստես ծխես, ով որ այս զգալի ծուխը չի սիրում, խնդրում եմ, որ ուշադրություն դարձնեք, հոգատարությամբ վերաբերվեք և իմանաք, որ էդ ծուխը քաղցկեղածին է, երբ որ ձեր երեխաները գյուղերում, քաղաքներում էդ հոտը շնչում են, և կեղտոտ օդը շնչում են, վաղը, մյուս օրը կարող է իրենց մոտ քաղցկեղ առաջանա, ասենք, մի տարի հետո չէ, տաս տարի հետո կամ քսան տարի հետո։ Խնդրում եմ, որ դա չանեք և իմանաք, որ դա տուգանվում է, հետո վաղը չբողոքեք, որ եկան, ձեզ տուգանեցին։ Շնորհակալություն։

Հարգելի գործընկերներ, եզրափակիչ ելույթների ժամանակն է։ Տիկին Հունանյան, արդյո՞ք ունեք եզրափակիչ ելույթի կարիք, շնորհակալություն։ Տիկին Ավանեսյան, համեցեք կենտրոնական ամբիոնի մոտ։

 Ա.ԱՎԱՆԵՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգարժան փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, նախ՝ շնորհակալ եմ բարձրացված բոլոր հարցերի, դիտարկումների և առաջարկների համար։ Եզրափակիչ ելույթումս կփորձեմ անդրադառնալ դրանց, որին էլ չեմ անդրադառնա, վստահ եղեք, առանձին հրապարակումներով հատ-հատ կանդրադառնամ։

Նախ՝ մի քանի կարևորագույն շեշտադրում ռիսկերի կառավարման մասով։ Այո, այս համակարգն իր մեջ նաև ունի մեխանիզմներ, որոնք պետք է հնարավորինս կառավարենք ռիսկերը, բայց հենց ինքնին համակարգն է գլխավոր ռիսկի կառավարիչը։ Հարգելի գործընկերներ, սիրելի ժողովուրդ, մեր գործընկերներն ասում են՝ բա, որ հոսքը մեծանա, բա որ մարդիկ սկսեն դիմել բժշկական կենտրոններ, ինչպե՞ս ենք անելու, բայց չեն անդրադառնում։ Էն, որ հենց այդ խնդիրը կա, որ մարդիկ տարիներով չեն կարողանում դիմել բժշկի՝ ինքնին ռիսկն է ամենամեծ, և մեր կողմից հաշվարկման մեխանիզմում, այո, կան գործիքներ, որոնք պիտի կառավարեն հոսքերը հերթերի ձևով։ Արդյո՞ք լինելու են հերթեր. Իհարկե, կարող են լինել հերթեր, սրանք պետք է կառավարվեն եղած մեր կարողությունները ընդլայնելու ձևով։ Պարոն Արշակյանը նշեց, միայն այս նախաձեռնության արդյունքում արդեն իսկ թե՛ պետությունն է հավելյալ ներդրումներ անում, և թե՛ մասնավոր ընկերություններն են հավելյալ ներդրումներ անում՝ դիմելիությունը ապահովելու համար։

Ի՞նչ ենք ուզում անենք՝ գլխավոր հարցը. ուզում ենք, որ մարդը, երբ որ ընկնում է ձմռանը, ոտքը կոտրում է տարեց անձնավորությունը և անհրաժեշտ է վիրահատություն մետաղական կոնստրուկցիայով, չմնա շիվարած հիվանդանոցի դռանը, չսկսի զանգել բարեկամներին և չսկսի փնտրել միջոցներ, թե ինչպես այդ վիրահատության համար կարողանա միջոցներ հայթայթի։ Սա ենք ուզում անել, որ այն անհրաժեշտը, որը մարդու կյանքն է փրկում, որը մարդուն հնարավորություն է տալիս հնարավորինս վերականգնելու իր վիճակը, հնարավոր լինի ապահովագրության շրջանակում ապահովել։ Արդյո՞ք սա նշանակում է, որ ձրի է, անվճար է, ոչ, սրա համար վճարում է պետությունը, եթե դուք ապահովագրվում եք պետության կողմից, դուք, եթե դուք եք ձեր ապահովագրավճարը վճարողը։ Ի՞նչ ենք ուզում անել։ Ուզում ենք, որ մեր ժողովուրդն ապրի երկար և ապրի հնարավորինս առողջ, կյանքի որակը բարձր լինի, սա է մեր ուզածը, և ցույց է տալիս մեր վերջին տարիներին քաղաքականությունը, որ այս ներդրումներն իրենց արդյունքը տալիս են։

Այստեղ հնչեցին մի քանի կշտամբանքներ, բա, ստեղծում եք մեգապետական կառույց, բա, բան եք անում, պետությունը կառավարիչ չի լավ, հարգելի գործընկերներ, ես կարծում եմ, որ նման նարատիվը մեզ հատուկ է տարիներով փաթաթվել, պետությունը լավ կառավարիչ չի, ինչո՞ւ, եթե պետությունը վարձատրում է և հրավիրում է լավ մասնագետների, ինչ-որ մի լավ մասնագետ հրաժարվո՞ւմ է պետության համար աշխատելու, նման բան ո՞վ է լսել։ Պետությունը լավ կառավարիչ է, եթե հաշվետու է իր ժողովրդին, կառավարությունը լավ կառավարիչ է, եթե ունի քաղաքական պատասխանատվություն, եթե եկել է իշխանության ընտրությունների միջոցով, որովհետև հաջորդ ընտրություններին պիտի հաշվետու լինի, թե ինչ է արել։

Եվ հաջորդ կշտամբանքը, և այսպես, սա նախընտրական քայլ է, ոչ, հարգելի գործընկերներ, սա հետընտրական քայլ է։ Այո, մենք ընտրությունների ժամանակ ինչ-որ խոսք ենք տվել, անում ենք դա, գալիս, ներկայանում ենք, ասում ենք՝ ժողովուրդ ջան, մեզ ձայն էիք տվել սրա համար, հեսա, ճանապարհը կառուցում ենք, դպրոցը կառուցում ենք, ամբուլատորիա-բժշկական կենտրոնը կառուցում ենք, ապահովագրությունը ներդնում ենք։ Կան ռիսկեր, միանգամից կատարյալ չի, բայց մեր ժողովուրդը դրա համար չի ընտրել, այլ ընտրում ա նախընտրական խոստումները իրականություն դարձնելու համար, այո, և մենք, մեր խոստումը կատարելով, հենց նաև սրա համար ենք հայցելու մեր ժողովրդի քվեն, և դուք էլ եք ասում, որ հենց դրա համար մեզ ձայն են տալու։

Զեղծարարությունների մասով։ Այո, ցանկացած համակարգ զեղծարարության ռիսկ ունի, այսօր չկա՞ն էդ ռիսկերը, իհարկե, կան, բայց վստահաբար ապահովագրության շրջանակներում ներդրված թվայնացման գործիքները շատ ավելի մեծ հնարավորություն են տալիս այդ զեղծարարությունները կանխելու։

Հաջորդիվ ասում ենք անորոշություններ. ժողովուրդ ջան, կյանքը ընդհանրապես անորոշությունների մասին է, և այս 26 օրենքների փոփոխությունների նախագիծը, մի ամբողջ օրինագիծ հենց այդ անորոշությունները բերելու և որոշակիություններ ստեղծելու մասին է։ Ես շատ ուրախ եմ, որ այստեղ միակ անորոշությունը մնացել է այն ցանկը, որը վաղուց ի վեր, նորից եմ կրկնում՝ հայեցակարգի շրջանակներում հրապարակված է եղել և առաջիկայում էլ կհրապարակվի, էնպես որ, կարծում եմ, որ սա շատ բարդ բարեփոխում է։ Ես նաև հենց սկզբից ուզում եմ մեր քաղաքացիների համբերությունը և համագործակցությունը հայցելու։ ժողովուրդ ջան, մենք իրար հետ կառուցում ենք շատ կարևոր համակարգ, ենթակառուցվածք, մեր շահերին ծառայող մի կարևոր ինստիտուտ, և դա անելու ենք բոլորս իրար հետ հետևողական աշխատանքի արդյունքում։

Ես շատ շնորհակալություն եմ հայտնում, իհարկե, խնդրում եմ, որ կողմ քվեարկեք։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, հարցի քննարկումն ավարտվեց։ Այժմ՝ մինչև հաջորդ հարցին անցնելն առաջարկում եմ ողջունել այսօր Ազգային ժողով այցելած Երևանի Ջորջ Դունայանցի անվան համար 154 հիմնական դպրոցի աշակերտներին և ուսուցիչներին։

 ԾԱՓԱՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Հարգելի պատգամավորներ, սիրելի հայրենակիցներ, քննարկում ենք Կառավարության ներկայացրած «Հայաստանի Հանրապետության հողային օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» և ««Գնահատման գործունեության մասին» օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը առաջին ընթերցմամբ ընդունելու մասին հարցը։

Հիմնական զեկուցող՝ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարի տեղակալ Արմեն Սիմոնյան։ Համեցեք, պարոն Սիմոնյան։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ազգային ժողովի հարգարժան փոխնախագահ, հարգելի պատգամավորներ, ձեզ եմ ներկայացնում «ՀՀ հողային օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» և ««Գնահատման գործունեության մասին» օրենքում լրացում կատարելու մասին» օրենքների նախագծերի փաթեթը, որով նախատեսվում է պետական և համայնքի սեփականություն հանդիսացող հողերի օտարումների պարագայում կարգավորել ցածր գներով հողամասերի աճուրդով վաճառելու մեկնարկային գինը, ինչպես նաև աճուրդն էլեկտրոնային համակարգերի միջոցով կազմակերպման և անցկացման վերաբերյալ դրույթները, մասնավորապես, աճուրդներն իրականացնել էլեկտրոնային աճուրդով։ Լրացվել է դրույթ առ այն, որ Կառավարության կողմից կսահմանվի էլեկտրոնային աճուրդով օտարման ենթակա հողերի աճուրդի կազմակերպման և անցկացման լրացուցիչ պայմանները՝ հիմքում ունենալով աճուրդով վաճառքի դրվող հողամասի շուկայական գնահատման արժեքը։ Այդ կապակցությամբ նախագիծը առաջադրել է կադաստրային արժեքի փոխարեն մեկնարկային գին հաշվարկել՝ հիմք ընդունելով հողամասի գնահատված շուկայական արժեքը։

Կատարվել է փոփոխություն, Հողային օրենսգրքով գործող կարգավորումներից հանվել են նախկինում կիրառվող մեկնարկային գինը, հողի կադաստրային արժեքի հարյուր, հիսուն և երեսուն տոկոսների տարբերակումները։ Իրական շուկայական արժեքի գնահատմամբ կկիրառվի միասնական գնագոյացման քաղաքականությունը։ Հողամասերի աճուրդով վաճառքի գործընթացը էլեկտրոնային աճուրդի եղանակով իրականացնելու համար նախատեսվում է ապահովել դրա լիարժեք գործնական ինտեգրումը պետական գույքի կառավարման կոմիտեի էլեկտրոնային աճուրդի համակարգին և դրա անխափան կիրառումը։

«Գնահատման գործունեության մասին» օրենքում բացակայում են պետական կամ համայնքային չկառուցապատված հողերի գնահատման պարտադիր դեպքերը։ Նախագծով առաջարկում ենք նշված հողամասերն ընդգրկել նաև օրենքի համապատասխան հոդվածով սահմանված գնահատման պարտադիր դեպքերի ցանկում, արդյունքում պետական և համայնքի սեփականություն հանդիսացող հողերի աճուրդային կարգով օտարումների պարագայում պարտադիր կկիրառվի գնահատման գործընթաց գնահատման կազմակերպության միջոցով։ Այսքանը, շնորհակալություն։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Հարցերի համար գրանցում։ Գրանցվել է չորս պատգամավոր։ Գառնիկ Դանիելյան, համեցեք։

 Գ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Հարցը հետևյալն է՝ մենք տարբեր մամուլի հրապարակումներից և մեզ հասած տեղեկությունների արդյունքում, ուղղված մեզ նամակների արդյունքում հետևյալ պատկերին ենք ականատես լինում։ Օրինակ՝ տուրիստական համբավ ունեցող քաղաքներից, որոնք, որ հողի արժեքը բավականին բարձր են, աճուրդով կոպեկներով էդ հողերն օտարվում են, և ըստ օդում կախված լուրերի՝ էդ հողերն օտարվում են, ուրեմն իրենց մերձավոր ազգականների, քեռի, հորեղբոր տղա, բարեկամ, ընկեր, տենց շատ են նման դեպքերը։

Իմ հարցը հետևյալն է. դուք՝ որպես պատասխանատու էս ամեն ինչի, արդյո՞ք որևէ մի քրեական գործ ձեր հաղորդման հիման վրա հարուցվել է, թե՞ չէ, միգուցե, չնայած ժամանակը սպառվեց, ուզում եմ ձեզնից տեղեկանալ։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պարոն Դանիելյան, եթե որևէ դեպքի մասին հստակ տեղեկատվություն կամ փաստեր ունեք կամ փաստարկներ, խնդրում եմ դիմեք իրավապահ համակարգին, իսկ օրենքի նախագծով առաջարկվում է, որպեսզի մեկնարկային գինը՝ օտարվող հողերի, աճուրդով իրականացնելու դեպքում հաշվարկվի և որպես հիմք ընդունվի ոչ թե կադաստրային արժեքը, որը բավականին ցածր է, այլ գնահատված շուկայական արժեքը։ Այս իմաստով օրենքի նախագծով առաջարկվում է իրական արժեքով շուկայական այդ օտարումներն իրականացնել համայնքային և պետական հողերի աճուրդով օտարման դեպքում։ Շնորհակալություն։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Ունե՞ք արձագանք, համեցեք։

 Գ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Ես գիտեմ ինչ եմ անում, էլի, այսինքն, եթե նամակներ եմ ստանում, բողոքներ եմ ստանում, հանգիստ եղեք, ես իմ գործը անում եմ, բայց որպես տարածքային կառավարման նախարարություն, միգուցե հարցս ճիշտ չեմ ձևակերպում, կամ էլ դուք չեք ճիշտ հասկանում։ Ասածս հետևյալն ա, եթե կա այդտեղ ակնհայտ օրենքի խախտում, որ էդ հողը կոպեկներով վաճառվում ա, ես բազմաթիվ տենց դեպքեր կուղարկեմ ձեզ, դուք նայեք, էլի, բան չի... ձեր ձեռքի տակ էլ այդ տվյալները կա։ Մի հսկայական գերատեսչություն եք, մնացել եք իմ հույսի՞ն, եթե էդ ա, կուղարկեմ ձեզ, խնդիր չկա։ Հիմա կոպեկներով էդ հողը վաճառում են, ասում եք՝ ուղարկեք դատախազություն կամ ուղարկեք... ուղարկում ենք, հարցը էդ չի, էությունն եմ ասում, կարամ համայնքներն էլ ասեմ, բայց հուսով եմ, որ այդ գործը դուք կանեք, կոպեկներով տրվում են, կոպեկներով։ Կարող եք չպատասխանեք։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հորդորի համար, պարոն Դանիելյան, եթե նույնիսկ տարածքային նախարարություն ուղարկեք որևէ տեղեկատվություն, որը որ պարունակում է առերևույթ հանցագործության դեպքեր, մենք նույն բանն ենք իրականացնելու, այդ տեղեկատվությունը փոխանցելու ենք իրավապահ մարմիններին, խնդրելով համապատասխան վարույթների շրջանակներում, եթե նման հիմքեր կլինեն վարույթ հարուցելու, տվյալ խնդրի վերաբերյալ համապատասխան եզրահանգում անել և, ինչու չէ, նաև տեղեկացնելով մեզ դրա մասին։ Շնորհակալություն։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Արման Ղազարյան, համեցեք։

 Ա.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Պարոն Սիմոնյան, իհարկե, հանձնաժողովի նիստի ժամանակ քննարկեցինք այս հարցերը, բայց ինձ հուզող ևս մեկ հարց է մնացել։ Ուզում եմ, որ դուք Հողային օրենսգրքի 67-րդ հոդվածի կարգավորումը, որը փոխվել է, բառացի ասեք՝ ինչը ինչով է փոխվել, այսինքն՝ օրենքի մեջ ինչ դրույթներ են փոփոխվել։ Նախկին օրենքը կարգավորում էր 67-ի 2-րդ հոդվածը, որ մեկնարկային գինը չի կարող պակաս լինել կադաստրային արժեքի 100%-ից, իսկ Կառավարության սահմանված ցանկում ընդգրկված սահմանամերձ, լեռնային, բարձրլեռնային, ծայրամասային բնակավայրի աճուրդ-վաճառքի մեկնարկի գինը 50%-ի չափով, և մյուսը՝ սահմանամերձ բնակավայրերում՝ 30%-ի չափով։ Բնականաբար, նաև կարգն է փոխվել հողերի գնահատման, կադաստրային արժեքը փոխարինվել է տարածագոտիավորման օտարման մոտարկված արժեքով։

Ուզում եմ կոնկրետ ինձ ասեք, որ սա օրենքով նախկինում կարգավորվում էր և դրված էր Հողային օրենսգրքի մեջ։ Հիմա մենք էս օրենքով Հողային օրենսգրքում ի՞նչ դրույթներ ենք ամրագրելու՝ փոխելով 67-րդ հոդվածի հետևյալ դրույթները։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար, պարոն Ղազարյան, այսօր գործող խմբագրությամբ, օրենքի 67-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, որը որ նոր խմբագրությամբ է շարադրվելու, գործող խմբագրությամբ աճուրդով վաճառքի մեկնարկային գինը չի կարող պակաս լինել հողամասի կադաստրային արժեքի 100%-ից, իսկ Կառավարության սահմանած ցանկում ընդգրկված սահմանամերձ, լեռնային, բարձրլեռնային, ծայրամասային բնակավայրերում աճուրդով վաճառքի մեկնարկային գինը՝ հողի կադաստրային արժեքի 50%-ից, իսկ Կառավարության սահմանած ցանկում ընդգրկված մարտական գործողությունների հետևանքով չօգտագործվող հողատեսքեր ունեցող սահմանամերձ բնակավայրում աճուրդով վաճառքի մեկնարկային գինը՝ հողի կադաստրային արժեքի 30%-ի չափից։

Առաջարկվում է նոր խմբագրությամբ շարադրել. «Աճուրդով վաճառքի մեկնարկային գինը հաշվարկվում է՝ հիմք ընդունելով հողամասի գնահատված շուկայական արժեքը Կառավարության սահմանած կարգով»։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Արձագանք ունե՞ք, համեցեք։

 Ա.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Տեսեք՝ նախկին օրենքով հստակ կարգավորվում էր կադաստրային արժեքի էս տոկոսի չափով, էս տոկոսի չափով, և ըստ գոտիավորման էս տոկոսի չափով։ Կառավարության սահմանված կարգը ո՞րն ա, եթե կա տարածագոտիավորման գնահատված արժեք, դուք պետք է օրենքում հստակ ամրագրեք։ Այստեղ օրենքը թուլացնում եք՝ էլի լծակը տալով Կառավարությանը, Կառավարության սահմանված կարգով։ Ես ասում եմ՝ ոչ, էդ դրույթները, սահմանված կարգ կոչված դրույթները պետք է ամրագրվի օրենքով։ Այսինքն, եթե նախկին օրենքով կար, որ աճուրդով տրվող հողերը պետք է 50, 100, 30%-ի չափով… հիմա դուք ասում եք՝ Կառավարության սահմանված կարգով։ Էդ Կառավարության սահմանված կարգը կարող է գաղտնի հրամաններով ժամը մեկ փոփոխվի։ Ես ուզում եմ, որ էդ ձեր բերած փաստերը կոնկրետ դրվի օրենքի մեջ, ոչ թե 67 հոդվածից դուք հստակ կարգավորվող նորմերը հանում եք, թողնում եք Կառավարության հայեցողությանը։

Սա էր ամբողջ խնդիրը, որ մենք այնտեղ չկարողացանք հասկանալ։ Հիմա ի՞նչ եք պատրաստվում անել իմ ասած դրույթները Կառավարության օրենքի մեջ մտցնելու առումով, էս ա ամբողջ հարցը։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Չէ, դրա մասին չի խոսքը, պարոն Ղազարյան, Կառավարության սահմանած կարգը վերաբերում է այդ շուկայական արժեքի գնահատմանը, և այդ մեկնարկային գինը, երբ որ հաշվարկվում է, ինչպես է հաշվարկում, այդ կարգն է սահմանելու Կառավարությունը, Կառավարության սահմանված կարգով դա է իրականացվելու, իսկ ինչի՞ է այդ հոդվածը փոփոխվել, քանի որ մենք հիմքում մեկնարկային գինը դնում ենք որպես շուկայական, շուկայական գնահատված արժեքը, այլևս անհրաժեշտություն չկա, որպեսզի տարբեր հողամասերի նկատմամբ, դա կլինի բարձրլեռնային և այլ կատեգորիաների, որ ես ընթերցեցի, դրա նկատմամբ համապատասխան զեղչ կիրառվի, քանի որ, եթե տվյալ տարածքում, օրինակ՝ այդ հողի նկատմամբ հետաքրքրությունը շատ ավելի ցածր է կամ այդ հողի նկատմամբ պահանջարկը քիչ է, ապա շուկայական հարաբերությունների շրջանակներում պետք է, որ տվյալ հողամասերի շուկայական արժեքը լինի ցածր, քան թե կադաստրային արժեքով հաշվարկողները։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Ես մի հատ լրացուցիչ հարց տամ, որ ավելի պարզ լինի, էլի։ Ըստ էության, երբ որ մենք ասում ենք շուկայական արժեք, մեծ հաշվով, կամ գնահատման ընկերություններ, որոնք որ իրենց մեթոդիկաներով գնահատում են, իրենք լիցենզավորված ընկերություններ են և այդ գնահատման արդյունքում է, որ մեկնարկային գինը սահմանվելու է, և, ըստ էության, այդ պատճառով դուք էդ գոտիավորումներ, ինչ-որ կադաստրային արժեքի ինչ-որ չափ և այլն, այդ ամբողջ հոդվածները հանել եք, մեծ հաշվով, դա հասկանալի է։

Հիմա իմ հարցը հետևյալն է, ինձ թվում է, հիմնական մտահոգիչ կետն է դրան վերաբերում։ Երբ որ շուկայական արժեքի գնահատումը տեղի է ունենում, մենք շատ դեպքերի ենք ականատես եղել, երբ որ դա հարցականի տակ է դրվել։ Հետո ինչ-որ քրեական վարույթներ են հարուցվել և այլն, էլի պետական գույքի վերաբերյալ է եղել։ Մեծ հաշվով, կադաստրային արժեքը քիչ թե շատ հասկանալի մեծություն է և սահմանված մեծություն է։ Շուկայական արժեքի գնահատման դեպքում մի հատ ռիսկ է առաջանում, թե այդ ընկերությունը որքանով օրենքի շրջանակներում կգործի՝ ունենալով լիցենզիա և որոշ մեծ դեպքերում, մեծ հողակտորների կամ մեծ գույքերի դեպքերում կարող է հանկարծ այդ ռիսկն այնքան լինի, որ մարդիկ գնան կոռուպցիոն սխեմաների։ Հիմա այդ ռիսկը ո՞նց ա կառավարվելու, ձեր կարծիքով, երբ որ մենք այս օրենքը նման փոփոխությունների ենք ենթարկում։ Կարծում եմ՝ սա շատ հարցերի կարող է պատասխանել։ Համեցեք։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Քանի որ այն կազմակերպությունները, որոնք իրականացնում են հողերի գնահատում, իրենք լիցենզավորված կազմակերպություններ են և հողերի գնահատման հետ կապված որոշակի մեթոդաբանություններ և ձեռնարկներ կան, որքանով ինձ հայտնի է, Կադաստրի կոմիտեի կողմից մշակված, թե ինչպես, ինչ ուղղությամբ պետք է առաջնորդվեն այդ գնահատականներն իրականացնելու համար։ Այս առումով ես կարծում եմ, որ Կառավարության սահմանած կարգով, Կառավարության կողմից այդ լիազորության շրջանակներում մենք այդ հարցերին նույնպես կանդրադառնանք, և ինչու չէ, կարելի է, օրինակ՝ որպես տարբերակ գնահատման գործընթացում ընդունել ոչ թե մեկ կազմակերպության կամ երկու, երեք տարբեր կազմակերպության, տվյալ տարածքում հողերի գնահատման միջինացված արժեքը, որպեսզի հասկանալ, թե այդ գնահատումը որքանով է իրատեսական իրականացվել, դրա շրջանակներում համապատասխան որոշումներ կայացնել և շարժվել առաջ օտարման գործընթացում, աճուրդի դեպքում, կամ, եթե կասկածի տեղիք առաջացնի, լրացուցիչ փորձաքննության ենթարկել, այսինքն՝ գնահատման լրացուցիչ փուլ անցնել, նոր դրանից հետո կազմակերպել աճուրդը։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ, պարոն Սիմոնյան, կարծում եմ՝ երկու ուղղությամբ էլ արժի աշխատանք տանել, առաջինը՝ նման զեղծարարության դեպքում պատասխանատվությունների, որովհետև հասկանում ենք, չէ՞, որ մենք, մեծ հաշվով, մի հատ նոր, ահռելի մեծ հնարավորություն ենք ստեղծում թե՛ գնահատող ընկերությունների համար, և թե՛ նաև համայնքների համար եկամուտներ գեներացնելու տեսանկյունից, և սա, մեծ հաշվով, բավականին լուրջ փոփոխություն է։

Ես կառաջարկեմ, որ այդ քննարկումների ընթացքում երկու բանի վրա ուշադրություն դարձնեք, մեկը՝ պատասխանատվության մեխանիզմների խստացման, այսինքն, եթե որևէ մեկը գնա զեղծարարության, ինքը իմանա, որ դրա գինը շատ ավելի մեծ է, քան հիմա, երբ որ նման հնարավորություններ չկան, դա նույնիսկ կարող է կապվել կոնկրետ գույքի գնի հետ, որը գնահատվում է, նույնիսկ կարելի է բանկային երաշխիքային հնարավոր, այսինքն՝ մենք, օրինակ՝ ճանապարհաշինության ոլորտում, եթե բանկային երաշխիք չբերեցիր, այդ ճանապարհաշինության տենդերը չես կարող հաղթել։ Այդ երաշխիքը այն երաշխիքն է, որ եթե ճանապարհը չկառուցվի, ապա պետությունն իմանա, թե որտեղից և ինչպես գանձի դրա պատճառված վնասը։

Նույնը կարող է լինել նաև գույքի գնահատման դեպքում, և սա արդեն փորձարկված համակարգ է և աշխատող, դա, նաև Կադաստրի կոմիտեի գործընկերների կողմից, հասկանալ, այս լիցենզավորման ամբողջ համակարգն ինչպես է աշխատում, արդյո՞ք այդտեղ լավարկման հարց ունենք, թե՞ չէ։ Ես կարծում եմ, որ սրանք կհասցեագրեն այն մտահոգությունները, որոնք բարձրաձայնվում են, այդ թվում նաև՝ պատգամավորների կողմից։ Շնորհակալ եմ։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պարոն Արշակյան։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Հաջորդ հարցի համար՝ Արման Եղոյան, խնդրեմ։

 Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պարոն Սիմոնյան, ես գիտեմ այս հարցի նախապատմությունը, որտեղից է ամեն ինչ սկսվել, բայց այս լուծումն ինձ մոտ էլ ա հարցեր առաջացնում հնչած հարցերի նմանությամբ։ Այստեղ խոսքը կոռուպցիոն ռիսկի մասին է։ Ես ինչքան հասկացա, ամեն անգամ գույքը աճուրդի դրվելուց, այսինքն՝ տարբեր համայնքներում տարբեր գույքերն աճուրդի դրվելուց պետք է հրավիրվի լիցենզավորված կազմակերպությունը և գնահատումն իրականացնի։ Շատ լավ, բայց արդյո՞ք մենք չէինք կարող, օրինակ՝ որպես ավելի չափելի մեծություն վերցնել կադաստրայինին մոտարկված շուկայական արժեքը կամ դրա մի ինչ-որ պատիկը, ոչ թե կադաստրային արժեքը, որը, համաձայն եմ, շատ փոքր թիվ է շուկայականի հետ համեմատած, բայց մենք տարիներ առաջ օրենքում փոփոխություն կատարեցինք, այդ թվում և գույքահարկի հետ կապված, այնտեղ սահմանեցինք կադաստրայինին մոտարկված շուկայական արժեք հասկացություն, որը մեր հաշվարկով պիտի լիներ շուկայականի մոտ 70%-ը, ներկայացվող արժեքի 70%-ը ներկայացնող թիվ։

Հիմա այս մեծությունը, այս չափելի մեծությունը որևէ կերպ տեղ գտե՞լ է ձեր փոփոխության մեջ, ձեր բերած փոփոխության մեջ, թե՞ միայն հույսներս դնում ենք լիցենզավորված կազմակերպության տված թվի վրա։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար, պարոն Եղոյան։ Ես նշեմ, որ ոչ հողամասերի մասով, այլ, օրինակ՝ անշարժ գույքի մասով պետական, երբ որ օտարումներ իրականացվում են և այսօր տեղի է ունենում շուկայական արժեքի գնահատում, և մեր պետական գույքի կառավարման կոմիտեի կողմից դրանք դրվում են աճուրդի, մենք, որքանով ես եմ հիշում, մի քիչ էլ ուրիշ պրոցես ունենք, հակառակը՝ գնահատող կազմակերպությունները ավելի բարձր էին գնահատում որոշ դեպքերում, որպեսզի այնտեղ պատասխանատվության միջոցները, եթե չեմ սխալվում, նույնիսկ քրեական պատասխանատվության միջոցներ են նախատեսված, եթե գնահատման գործընթացում իրենց գործողությունների արդյունքում որոշակի ռիսկեր գեներացվեն։ Այդ իմաստով նույնիսկ շատ աճուրդներ չեն կայանում՝ հաշվի առնելով էդ բարձր գինը, բայց միաժամանակ ձեր կողմից հնչեցված հարցի շրջանակներում նշեմ, որ եթե աճուրդը չի կայանում, չկայացած է համարվում, ապա այդ կարգի շրջանակներում, որը նախատեսում է նաև լրացուցիչ պայմաններ սահմանել, այնտեղ նախատեսվում է գնի իջեցում մինչև 80 կամ 70%-ի չափով՝ շուկայական արժեքի, ինչը պրակտիկորեն լուծում է այդ հարցը, որ դուք բարձրաձայնեցիք, նկատի ունեմ կադաստրային արժեքին մոտարկված շուկայական արժեքը։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Արձագանք։

 Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Պարոն Սիմոնյան, դա իմ ասած հարցը չի լուծում։ Ձեր նշած խնդիրը էլի խոսում է այն մասին, որ էդ հարցը կա, բայց այլ ուղղությամբ, լավ, ես ռիսկը տեսա դեպի ցածր գին ասելը լիցենզավորված կազմակերպության կողմից, դուք ասում եք՝ չէ, պրոբլեմ կա դեպի բարձր, էդ էլ ա պրոբլեմ, էն էլ ա պրոբլեմ, էն էլ ա պրոբլեմ, երկու դեպքում էլ ստացվում ա, որ ունենալու ենք պրոբլեմ, հետո նոր պրոբլեմից հետո գալու ենք, հանգելու ենք շուկայականին մոտարկված կադաստրային գնին։ Սկզբից գնանք էդ ուղղությամբ, որ ոչ էն պրոբլեմն ունենանք, ոչ էն պրոբլեմն ունենանք։ Օրինակ՝ գին սահմանենք, եթե ոչ շուկայականին մոտարկվածը, որովհետև դա էլի շուկայականից քիչ է, ասենք, շուկայականին մոտարկված՝ գումարած 30%, այնպես, ինչպես մենք մտածել էինք, այն հարաբերակցությունը, որը, որ մենք ի սկզբանե մտածել էինք, որ մեկնարկային գին է հանդիսանում շուկայականին մոտարկված կադաստրային արժեքը՝ գումարած 30%, էդտեղից սկսում է աճուրդը։ Արդյո՞ք սա չէր լինի ճշգրիտ, կոռուպցիոն ռիսկից զերծ և վստահելի մի հատ թիվ, որից կարող է սկսել աճուրդը։

Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պարոն Եղոյան, ես հետևյալ կերպ կպատասխանեմ, որ ինչի պետք է, օրինակ՝ շուկայում առկա գույքի օտարման դեպքում շուկայական արժեքը գործի, բայց պետական կամ համայնքային սեփականություն հանդիսացող գույքերի օտարման դեպքում այլ, ըստ այդ տրամաբանությամբ՝ ավելի նվազ գին գործի։ Մենք կարծում ենք, որ նմանատիպ պայմաններ են գործում երկու դեպքում էլ՝ թե՛ մասնավորի, երբ, որ տեղի է ունենում հողատարածքի օտարում, պայմանականորեն, ես իմ հողատարածքն եմ օտարում իքս արժեքով… ինչի՞ պետական հողամասի դեպքում, պետական սեփականություն հանդիսացող հողամասի օտարման աճուրդի դեպքում դա պետք է լինի ավելի նվազ հաշվարկված գին, ո՞րն ա տրամաբանությունը։

Մենք կարծում ենք, որ այդտեղ տրամաբանությունը քիչ ա, կարծում ենք, որ նույնպես պետք է շուկայական արժեքով այդ հողերի օտարումն իրականացվի թե՛ համայնքում, և թե՛ պետական հողերի դեպքում աճուրդով օտարելիս։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Գեղամ Նազարյան՝ հաջորդ հարցի համար, համեցեք։

 Գ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ի վերջո, ամեն ինչը պրակտիկ օրինակներից է ելնում։ Ես ուզում եմ, որ դուք ասեք՝ դուք ի՞նչ պրակտիկ փորձից ելնելով նման որոշման եք հանգել, այդ ի՞նչ ա տեղի ունեցել, որ դուք չեք վստահում այս առկա համակարգին և անցնում եք կամ փորձ եք անում անցնել։ Ես ուզում եմ ասել, որ էսպիսի մի վարժություն անենք, դուք մոտավոր էսպիսի դրվագ դիտարկե՞լ եք, որ ո՞վ է այդ, գնահատողը ո՞ւմ պատվերով է գնահատելու։ Ենթադրենք՝ կա չորս, հինգ, տասը հետաքրքրված կողմ, ո՞վ է այդ գնահատումն իրականացնում, տեղի համայնքը, համայնքի ղեկավարը դիմում ա հատկապես ո՞ր գնահատող ընկերություններին, այդ գնահատող ընկերություններն արժանի՞ են վստահության մյուս կողմերի համար, էս ամեն ինչը դուք հաշվի առե՞լ եք, թե՞ հաշվի չեք առել։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն հարցի համար։ Համայնքն ինքն է կազմակերպում, գնահատման դեպքում դիմում է համապատասխանաբար լիցենզիա ունեցող, համապատասխան լիցենզիա ունեցող կազմակերպությանը, եթե այդ կազմակերպությունը ստացել է լիցենզիա, նշանակում է, որ ունի մինիմալ պայմանները, որոնք բավարարում են այդ գնահատումն իրականացնելու համար և դրա շրջանակներում իրականացվում է գնահատում։ Եթե այդ գնահատման իրականացման փուլում կամ դրանից հետո առերևույթ որևէ հարցեր կարող են առաջանալ, իհարկե, դա կարելի է ուսումնասիրել, դա քննել և համապատասխան պատասխանատվության ենթարկել, բայց ինչ վերաբերում է, թե ինչի ենք այդպես անում, օրինակ՝ կոնկրետ, տեսեք՝ երբ որ մենք նայում ենք շուկայական հարաբերություններում օտարվող հողատարածքների համայնքային, թե մասնավորի կողմից, և՛ համայնքային, և՛ պետական սեփականություն հանդիսացողների դեպքում, ունենք հետևյալ որոշ դեպքերում պատկերը։ Երբ, որ հողատարածքը օտարվում է մասնավորին իքս գումարով կադաստրային արժեքի չափով, որից հետո էդ նույն հողատարածքը, արդեն շուկայական արժեքը, որը մի քանի անգամ կարող է գերազանցել կադաստրայինը, օտարվում է մասնավորի, մենք կարծում ենք, որ կարելի է դա էլեկտրոնային եղանակով, ինչու չէ, իրականացնել միանգամից առաջին աղբյուրից։ Շնորհակալություն։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Խնդրեմ, արձագանք։

 Գ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Էդ ամեն ինչը հասկանում եմ, բոլորն են հասկանում, պարզապես, էսպիսի, միգուցե միամիտ հարց՝ ինչո՞ւ է կադաստրային արժեքը շուկայական արժեքից այդքան մեծ տարբերություն տալիս, իսկ գուցե մենք փոխենք միանգամից կադաստրային արժեքները հողի, սահմանենք հստակ, բոլորի համար հասանելի ու ընդունելի գին, և ոչ թե, ասենք, օրինակ՝ համայնքի ղեկավարը տեղյակ է, որովհետև ինքը հասկանում է, թե քանի հոգի կարող ա մրցույթին մասնակցի և չափագրող ընկերության ղեկավարը, որ իր հարևանի որդին ա, գնահատման շատ նորմալ, ընդունելի, նույնիսկ ցածր գնով։ Եթե նա շահագրգռված չի, որ էդ հողն աճուրդով գնի ինչ-որ մասնակիցներից մեկը, էդ գինը արհեստականորեն բարձրացվում է, հետո իքս ժամանակ անց, երբ, որ էդ մրցույթի մասնակիցները դուրս են գալիս, նորից ցածր գին ա առաջանում։

Դուք էդ հաշվի առնո՞ւմ եք, որ մենք գործ ունենք Հայաստանի հետխորհրդային հասարակության հետ, որը սովետական լավ դաստիարակություն է ստացել։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Պարոն Նազարյան, այդ հարցը նաև լուծելու համար առաջարկվում է, որպեսզի այդ աճուրդներն իրականացվեն ամբողջությամբ էլեկտրոնային եղանակով, այսինքն՝ այն մասնակիցները, որոնք կմասնակցեն հողերի օտարման աճուրդներին, իրենք էլեկտրոնային եղանակով կկարողանան դա իրականացնել իրենց գնառաջարկներով։ Կարծում եմ՝ ձեր կողմից բարձրաձայնված այդ խնդիրը կկարողանանք հասցնել մինիմալին, անշուշտ, ցանկացած նոր համակարգ գործարկելու դեպքում որոշակի խնդիրներ կարող են առաջանալ։ Պետք է հասկանալ էդ խնդիրների էությունը և դրա շրջանակներում նոր լուծումներ առաջարկել։

Ինչ վերաբերում է, թե ինչի միանգամից այսպես կամ այնպես, ես որքանով գիտեմ, դա մեթոդաբանության հարց է, թե ինչպիսի մեթոդաբանությամբ են դա հաշվարկում կադաստրային արժեքը, այդ մեթոդաբանության շրջանակներում ձևավորման որևէ իքս արժեք, որը դրվում է որպես կադաստրային արժեք, բայց շուկայական արժեքի վրա, կարող են բազմաթիվ այլ ազդեցություններ ունենալ գնի վրա։ Կոնկրետ էդ հողատարածքի տեղադիրքը, երկու իրար կողքի գտնվող հողատարածքներ կարող են շուկայական տեսանկյունից մի քանի անգամ տարբերվող արժեքներ ունենալ։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարցերն ավարտվեցին, պարոն Սիմոնյան, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Հարակից զեկուցող՝ տարածքային կառավարման, տեղական ինքնակառավարման, գյուղատնտեսության և շրջակա միջավայրի պահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ Դավիթ Դանիելյան, համեցեք, պարոն Դանիելյան։

 Դ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի նախագահ, հարգելի գործընկերներ, նախագիծը շատ մանրամասն քննարկվեց գլխադասային հանձնաժողովում, առաջին ընթերցմամբ տրվել է դրական եզրակացություն, խնդրում եմ կողմ քվեարկեք։

Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Ցավոք, հարցերի ժամանակը սպառվել է և ձեզ հարցեր չեն կարող լինել, կարող եք զբաղեցնել ձեր տեղը։

Մտքերի փոխանակության համար գրանցում։ Արման Ղազարյան։

 Ա.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Սիրելի հայրենակիցներ, տեսեք՝ օրենսդրական փոփոխություն է բերվել, որտեղ չկա հստակություն։ Պարոն Սիմոնյան, օրենսդիրն այն ժամանակ, երբ որ կադաստրային արժեքի փոփոխությունը փոխել ա տարածագոտիավորման շուկայական արժեքով, էդ բոլոր գնահատող կազմակերպությունները շուկան ուսումնասիրելուց հետո տարածագոտիավորման մոտարկված արժեք են սահմանել, որը պատիկներով ավելի է եղել գործող կադաստրային արժեքից։ Եվ, որ ասում եք՝ կողքի հողերը, դրանք գոտիավորմամբ կարգ ա սահմանվել և ըստ գոտիավորման որոշվել է տարածագոտիավորման մոտարկված արժեք։ Հիմա էդ դեպքում էդ արժեքը, եթե կա, դուք խի՞ եք լիցենզավորված գնահատող կազմակերպություն պատվիրում, որպեսզի կարողանա էդ ապրանքի գինը որոշի, չէ՞ որ էդ գինն արդեն որոշված է ի սկզբանե շուկան ուսումնասիրելուց հետո։

Կամ, երբ որ ասում եք՝ օրենսդրական հակասություն կա, ասում եք՝ աճուրդով հարյուր տոկոսի չափով, և եթե աճուրդը չի կայանում, կրկնաճուրդի արդյունքում ութսուն տոկոսը, քսան տոկոս իջնում ա, ստեղ, բա, ո՞ւր մնա ձեր դրած օրենսդրական կարգավորումները։

Դրա համար մենք ասում ենք՝ եթե անգամ գտնում եք, որ տարածագոտիավորման մոտարկված արժեքն էլ ա քիչ, գործակից դրեք վրան, ամրագրեք օրենքով, ոչ թե թողեք՝ չափագրող կամ գնահատող կազմակերպությանը, հետո հետևից գնաք։ Ասում եք՝ ռիսկերը փորձում եք կանխել, փորձենք տեսնենք, ո՞նց ա գնահատել։ Չէ՞, որ դուք արդեն ունեք հստակ ցանկ, օրենքով ամրագրված տարածագոտիավորման շուկայական մոտարկված արժեք… Դա փակում ա ձեր ասած բոլոր խնդիրները։ Մենք պետք է էս աճուրդները, մրցույթները, որոնք որ էլեկտրոնային կարգով, լավ բան ա, էլեկտրոնայինը, պետք ա հայտարարվեն, պետք է ուղղորդենք տարածագոտիավորման մոտավորված արժեքով, ոչ թե լիցենզավորված, գնահատող կազմակերպության տված իքս եզրակացությամբ, որ հետագայում կասկածի տակ եք դնելու դուք։ Եթե գտնում եք՝ քիչ ա, տարածագոտիավորման արժեքի վրա գործակից դրեք, թող բարձրանա շեմը, բայց ոչ թե թողեք Կառավարության ընդունված կարգով, եթե օրենք ա, օրենք ա։

Օրենսգրքի հստակ դրույթները հանում եք, երեսուն, հիսուն, յոթանասուն տոկոսը կամ հարյուր տոկոսը, տարածագոտիավորման արժեքը, անցնում ենք վրով, բերում եք, ռիսկը թողնում եք մի հատ ինչ-որ գնահատող կազմակերպության կողմից, որի լիցենզիան պետք է տա Կադաստրի կոմիտեն։ Շնորհակալ եմ։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Արման Եղոյան, համեցեք։

 Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Պարոն Սիմոնյան, չգիտեմ, ես, երևի, մի քիչ պարզ չասացի։ Ես չեմ առաջարկում, որ պետական կամ համայնքային հողը շուկայականից ավելի ցածր գնով դրվի աճուրդի, ոչ, դրա համար եմ ասում, յոթանասուն գումարած երեսուն տոկոս և այլն, հակառակը, ես մեթոդի մասին եմ խոսում։ Ես հակառակից եմ վախենում, որ չի դրվի շուկայականից, չի դրվի շուկայական արժեքով, այլ կդրվի շուկայականից ցածր արժեքով։ Դուք էլ ասացիք՝ չէ, հլը մի բան էլ ռիսկ ա, որ շուկայականից բարձր է դրվում, չի կայանում։ Իմ ասածը ոչ թե գնի մասին է, իմ ասածը գինը որոշելու մեթոդի մասին է, ո՞ր մեթոդով են որոշում։

Ձեր բերած առաջարկությամբ ամեն անգամ պետք է հրավիրվի այդ կազմակերպությունը, ծախս, սուբյեկտիվություն, հայեցողություն։ Պարզ ա, ես ոչ մեկին չեմ մեղադրում, բայց, եթե կա չափելի մեծություն, այն է՝ շուկայականին մոտարկված կադաստրային արժեք, կարծում եք՝ ցածր է, դրեք կրկնակին, շուկայականին մոտարկված կադաստրային արժեքի կրկնակին, օրինակ, եռակին, քառակին արդեն շատ կլինի, շուկայականից շատ բարձր կլինի։ Այսինքն՝ այնպիսի թիվ լինի, որի շուրջ էլ վեճ չլինի, մարդը չասի՝ չէ, նա նրա բարեկամն ա, նա նրա հորեղբոր տղեն ա, հետո ինչ, որ լիցենզիա ունի, գնա դիմի դատարան, հետո վիճարկի, նորից մյուս լիցենզավորված կազմակերպությունը գա, փորձաքննություն անեն, ասեն՝ գույքահարկ ունի՞ էդ հողը։ Գույքահարկը ո՞նց ա սահմանվում, կադաստրային մոտարկված շուկայական արժեքով։ Քանի՞ տոկոսն ա դրա, գույքահարկն արդեն ցույց ա տալիս էդ հողի արժեքը, եթե դրան չենք վստահում, ստացվում ա, ընդհանրապես, էդ գույքահարկի չափերին էլ չպիտի վստահենք։ Որևէ չափելի մեծություն պիտի դրված լինի, եթե այդտեղ արդեն լինի որևէ վեճ, էդ ժամանակ թող արդեն հրավիրեն լիցենզավորված կազմակերպությանը, բայց պրոցեսի հիմքում դնել որևէ կազմակերպության, էլ չասած, որ շուկայական արժեքներն էլ կարող է շատ տարբեր լինեն, կներեք։ Կարող է գա կազմակերպողը, կարող է տասը, քսան տոկոսի տարբերություն լինի շուկայական արժեքի մեջ, գալիս է լիցենզավորված կազմակերպությունը, ասի՝ ես էդքան եմ գնահատում ու հիմնավորի, թե ինքը ինչքան ա գնահատում։ Էն մյուսը գա, գնահատի քսան տոկոսով թանկ ու ինքն էլ հիմնավորի, թե ինչի ա գնահատում, էդ վեճը հետո գնա դատարան ու տենց քննի։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Գառնիկ Դանիելյան։

 Գ.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ

-Որ շահարկման թեմա չդառնա, ես նախ՝ ուզում եմ այն գլխից ասել, որ ինձ համար բացարձակ նշանակություն չունի, թե էդ համայնքի ղեկավարը որ կուսակցության անդամ ա, ինչ քաղաքական կողմնորոշում ունի, բայց ինձ համար ավելի քան մտահոգիչ ա, որ և՛ հրապարակումներով, և՛ համացանցով, նաև մեր տվյալներով, ես իմ համեստ հնարավորություններով, իմ համեստ կարողություններով կարողանում եմ ճշտել կամ ինձ էդ ահազանգերը գալիս ա, էդ գերատեսչությունները չի գալիս, ԱԱԾ, Ոստիկանություն, չգիտես, տարածքային կառավարում, ոչ մեկը բան չգիտի, ասում եք՝ Գառնիկ Դանիելյանը պիտի դատախազություն գրություններ ուղարկի։ Գրություններ ենք ուղարկու, այդ ո՞րին եք ընթացք տվել, որ, այստեղ հարցը արդարության հարցն ա, ստեղ հարցը այն ա, որ կոնկրետ դեպքերով, կոպեկներով, չնչին կոպեկներով, դուք էլ լավ գիտեք որտեղ, առողջարանային ամենաթանկ տեղերում կոպեկներով, պարզվում է, որ մարդու եղբայրն ա իմացել, որ մրցույթ կա, շատ պատահական մասնակցել ա մրցույթի, շատ պատահական կոպեկներով էդ հողը գնել ա, այսինքն՝ շուկայականից մի տասը, քսան անգամ նվազ արժեքով։ Սրա հետևից պիտի՞ գնա դատախազությունը, պատկան մարմինները, թե չպիտի գնա, պիտի գնա, չէ՞, դա ենք ասում, պիտի գնա։ Կամ էն կազմակերպությունը, որ գնահատել ա կոպեկներով, այդ գնահատող կազմակերպությունը պիտի պատասխանատվության ենթարկվի՞, թե՞ չէ, թող դատվեն էդ մարդիկ, ինչ է եղել, որ մի երկուսը դատվեն, երևի տենց բան չեն անի, թե չէ, ես տասնապատիկ ավելի թանկ դրանից պատրաստ եմ էդ շատ հրապուրիչ տեղերում առնել էդ հողերը, էդ ո՞նց ա այդ աճուրդների մասին մենք խաբար չենք, չգիտեք, իրենք տենց, սաղ, իրենց բարեկամներով, ընկերներով, հարազատներով տենց լավ տեղավորվել են ու լավ տեղերում հողատարածքի տերեր են դառնում, հետո տասնապատիկ, քսանապատիկ ավելի շատ էդ հողերը վաճառում, այ, պիտի դրա հետևից գնան։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Նարեկ Գրիգորյան։ Պարոն Դանիելյան, միանշանակ պիտի գնանք դրանց հետևից, և ես՝ անձամբ, եթե ինձ այդ տվյալները տաք, ես՝ անձամբ էդ տվյալները կուղարկեմ իրավապահներին։ Շնորհակալություն։

 Ն.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

-Մեծարգո Ազգային ժողովի փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, պարոն Սիմոնյան, ճիշտն ասած, պարոն Դանիելյանի բարձրացած հարցերից ինձ էլ են դիմել բազմաթիվ անգամ։ Տեսեք՝ ինչ ա կատարվում։ Նախ՝ աճուրդներին մասնակիցների գաղտնիությունը, ըստ էության, չի պահպանվում երևանամերձ շրջաններում։ Եթե մարդը գնում է, որ մասնակցի աճուրդին, մեկ էլ քսան հոգի բարեկամ, հարազատ միանգամից զանգում են, ընկեր, կլինի՞, էդ մերն ա, դրան մոտիկ չգնաս և այլն։ Էս առաջինը։

Երկրորդը՝ էն, համայնքներում, որը երևանամերձ ա, ըստ էության, ուշադրության կենտրոնում է, և իրենց իրազեկումը աճուրդների վերաբերյալ թե՛ համացանցով, թե՛ այլ միջոցներով բոլորը տեղեկացվում են, բայց, օրինակ՝ Գավառում ես փորձել եմ միշտ, կամ նույն հաջողությամբ, չգիտեմ, Գեղարքունիքի մարզի այլ համայնքներում փորձել եմ հասկանալ՝ երբևիցե, օրինակ՝ աճուրդ լինո՞ւմ է, թե չէ, եթե, օրինակ՝ չգնես Ազդարար թերթ, իսկ երևի Ազդարար թերթ մենակ ես եմ գնել էս վերջին շրջանում մի քանի անգամ, չես կարող իմանալ աճուրդ կա՞, գոյություն ունի՞, թե՞ չունի։

Ինչ վերաբերում է էդ ձեր ասած գներին, այո, եթե դա դառնա բացառապես էլեկտրոնային, բացառապես մարդը մարդուն չհանդիպի, մտնի աճուրդի և դա լինի իրազեկված բոլորի համար, ես վստահ եմ, որ էդ հողերի արժեքները պատիկներով ավելի են առնելու, ամբողջ օրն էլ Հայաստանի Հանրապետության հակակոռուպցիոն կոմիտեն չի ընկնելու հողեր հետ բերի պետությանը, էսի թալանել ա, էնի թալանել ա։ Երեկ չէ առաջին օրը կամ երեկ, չեմ հիշում, վարչապետը մի հրապարակում արեց, որտեղ միլիոն ու կես, մոտավորապես, միլիոն ու կես դոլարի Գավառում հող ա հետ բերվել։ Ժողովուրդ ջան, այդ Հակակոռուպցիոն կոմիտեն էդքան, որ զբաղվի, կարելի է էս հարցը ընդամենը լուծել էդ էլեկտրոնային մասով։ Եվ այս գնայինը, ես լրիվ համաձայն եմ, որ պետք ա լինի է տվյալ ժամանակվա գինը։ Շնորհակալություն։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես արտահերթ ելույթով հարցին կանդրադառնամ։ Նախ՝ ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել այս նախաձեռնության համար, հատկապես օնլայն դարձնելու, այսինքն՝ առցանց դարձնելու բոլոր տեսակի մրցույթները, շուտ պետք է անեինք, միանշանակ գործիքները կան, տեխնոլոգիաները կան, լավ ա, որ անում ենք, այսինքն՝ հրաշալի նորություն ունենք։

Երկրորդը՝ իրականում բիզնեսի համար ի՞նչն է կարևոր, կարևոր է, լինի թափանցիկություն, տեղեկատվության հասանելիություն, մրցույթների գաղտնիություն։ Այսինքն՝ այս երեք պարամետրերը եթե ապահովվի, մնացած հարցերը դառնում են տեխնիկական հարցեր, որովհետև համոզված եմ, որ տարեցտարի մեր աճող տնտեսությունը, հնարավորությունները, պետական ծրագրերը և այդպես շարունակ, բերում է նրան, որ նաև համայնքներում հողը թանկանում է, ոչ միայն հողը, այլ նաև ցանկացած անշարժ գույք։

Գնահատման առումով էստեղ ես ավելի շատ ընտրություն կանեի ռիսկի չեզոքության վերաբերյալ, քան թե հնարավորինս թանկ վաճառելու, ինչո՞ւ, որովհետև հնարավորինս թանկ վաճառելը որոշվում է մրցույթի որակով, ոնց որ գործընկերս ասաց, եթե բիզնեսմենը գնում է, ուզում է հող առնի, իրեն զանգում, ասում են՝ արի, կլինի, այդ աճուրդին դու մի մասնակցի, դա ավելի շատ է ազդելու էդ անշարժ գույքի վրա, քան թե, եթե մի հատ հրաշալի ընկերություն տենց որոշի, թե սա, ինչքան ա արժեքը։ Այսինքն՝ եկեք շեշտադրումն անենք գաղտնիության, հրապարակայնության, հասանելիության վրա, և այդ դեպքում, եթե նույնիսկ դուք բազային գինը սահմանեք կադաստրային արժեքը, որը, այո, կարող է շուկայականից տարբեր լինի, չնայած մենք վերջին օրենքներով, համենայնդեպս, փորձել ենք հնարավորինս մոտեցնենք, այդ դեպքում մրցակցությունը կբերի նրան, որ գինը կբարձրանա, նույնիսկ չի բացառվում, որ շուկայականից էլ թանկ վաճառվի, այսինքն՝ աճուրդի իմաստը հենց դա է։

Ես ուզում եմ երկրորդել իմ գործընկերներին և ասել, որ իրական խնդիրն այն մյուս երեք մասում է, որը, կարծում եմ՝ և՛ ձեր նախարարության, և՛ Կադաստրի կոմիտեի և, ենթադրաբար, օնլայն աճուրդներով, ով որ պիտի զբաղվի, համայնքների տիրույթում է։

Եվ մի բան էլ, գիտեմ, ժամանակը սպառվել է, բայց տասը վայրկյան էլ ինձ ավելացնեմ, ոնց-որ գործընկերներին։ Տեսեք՝ այդ թվային քարտեզների մասին մենք շատ ենք խոսում, և Կադաստրի կոմիտեի մեր գործընկերներին եմ հիմա դիմում, այդ թվային աճուրդների հիմքը թվային քարտեզներն են, ի վերջո, և մարդիկ կարող է արտասահմանից էլ ուզենան այդ հողերն առնեն, այսինքն՝ արտասահմանի մեր հայրենակիցները, ովքեր քաղաքացի են, իրավունք ունեն սեփականության և ուզենան մասնակցեն։ Եթե այդ հնարավորությունը լինի, ես համոզված եմ, որ էդ գնին մենք այլևս չենք անդրադառնա, որովհետև կտեսնենք, որ բոլոր պետական, համայնքային սեփականությունները շատ թանկ գնով են վաճառում։ Շնորհակալություն։

Հարգելի գործընկերներ, մտքերի փոխանակությունն ավարտվեց։ Եզրափակիչ ելույթի համար, պարոն Դանիելյան, ենթադրում եմ, որ ասելիք չկա, պարոն Սիմոնյան, ունե՞ք, համեցեք, խնդրեմ։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն բոլոր դիտարկումների համար։ Ես կփորձեմ երկու րոպեում մաքսիմալ կարճ անդրադառնալ։ Ինչը վերաբերում է տարածական գոտիավորմանը, ես, խոսքը տարբեր գոտիներում գտնվող հողատարածքների մասին չէր, շուկայական արժեքի և կադաստրային արժեքի տարբերությունների, այլ նույն գոտում գտնվող երկու հողամասի մասին էր, այսինքն՝ նույն գոտում գտնվող երկու հողամասերը կարող են ունենալ կադաստրային տեսանկյունից, մեկ քառակուսի մետր հաշվարկով մեկ արժեք, սակայն շուկայական արժեքը մի քանի անգամ տարբերվի՝ հաշվի առնելով կոնկրետ տեղադիրքը, այդ հողատարածքի։

Ինչը վերաբերում է, օրինակ՝ գործակից կիրառելուն, դա էլ է տարբերակ, բայց մենք քննարկել ենք և եկել ենք էն մոտեցման, որ ամենաարդար տարբերակներից մեկը հենց շուկայական արժեքն է, որը կարող է կիրառվել այս պարագայում։ Առաջարկել ենք դիտարկել շուկայական արժեքը։

Ինչը վերաբերում ա տարբեր խախտումներին, այդ թվում՝ պարոն Դանիելյանի կողմից ներկայացված, որ, չգիտեմ, զանգում են մի մասնակցի և այլն, տեսեք՝ այդպիսի առանձին դեպքեր կարող են լինել, նաև այդպիսի դեպքերը բացառելու համար մենք առաջարկում ենք, որպեսզի այդ աճուրդի գործընթացներն իրականացվեն ամբողջությամբ և բացառապես էլեկտրոնային եղանակով, այսինքն՝ էլեկտրոնային աճուրդի ձևով։ Այս տարբերակը, նշված հարցերի մեծ մասը՝ խնդիրների, պետք է, որ լուծի։

Պարոն Գրիգորյանի դիտարկումը ոնց որ նույնանման էր, կապված էդ խնդիրների հետ, բայց մյուս կողմից ուզում եմ նշել, որ եթե որևէ անձի խնդրում են, որ ինքը չմասնակցի որևէ մրցույթի և ինքը դրան համաձայնվում է, ես կարծում եմ, որ այդտեղ նաև տվյալ անձի խնդիրը կա։ Շնորհակալություն։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, հարցի քննարկումն ավարտվեց։

Քննարկում ենք Կառավարության ներկայացրած ««Եվրասիական տրանսպորտային միջանցքներում ներառված՝ Եվրասիական տնտեսական միության անդամ պետությունների ավտոմոբիլային ճանապարհներով երթևեկող տրանսպորտային միջոցների թույլատրելի զանգվածների, սռնիների բեռնվածքի և եզրաչափի մասին» համաձայնագիրը վավերացնելու մասին» օրենքի նախագիծը։

Հիմնական զեկուցող՝ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարի տեղակալ Արմեն Սիմոնյան։

Համեցեք, պարոն փոխնախարար։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգարժան Ազգային ժողովի փոխնախագահ, հարգելի պատգամավորներ, Եվրասիական տնտեսական միության անդամ պետությունների ավտոմոբիլային ճանապարհներով երթևեկող տրանսպորտային միջոցների թույլատրելի զանգվածի, սռնիների բեռնվածքի և եզրաչափի չափորոշիչները համապատասխանեցնելը անդամ պետություններում գործող նորմերին կդյուրացնի Եվրասիական տնտեսական միության տրանսպորտային միջանցքներով բեռնափոխադրումների իրականացման գործընթացը։

Հայաստանի Հանրապետությունը նպատակահարմար է համարում ավտոմոբիլային տրանսպորտի ոլորտում գործող իրավակարգավորումների ներդաշնակեցումը ԵԱՏՄ անդամ պետությունների միջև և միջազգայնորեն ընդունված չափորոշիչների կիրառումը։ Համաձայնագրի վավերացումը կնպաստի ԵԱՏՄ շրջանակներում անդամ պետությունների փոխադրողների համար հավասար պահանջների սահմանմանը, միջազգային բեռնափոխադրումների գործընթացի դյուրացմանը, ծանրաքաշ և եզրաչափերը գերազանցող բեռների չափորոշիչների ներդաշնակեցմանը և վարչարարության դյուրացմանը։ Համաձայնագրով նախատեսված դրույթները համապատասխանում են ավտոմոբիլային տրանսպորտով փոխադրումների միջազգային համաձայնագրերով և պայմանավորվող կողմ պետությունների ազգային օրենսդրություններով սահմանված պահանջներին։

Նշեմ, որ Կառավարության որոշմամբ մենք 2006 թվականի 1106–Ն որոշմամբ արդեն իսկ զանգվածին և եզրաչափերին վերաբերող համապատասխան դրույթներ ենք սահմանել։ Այն դրույթները, որ առաջարկվում է, որպեսզի ԵԱՏՄ անդամ երկրների միջև իրականացվող միջպետական բեռնափոխադրումների նկատմամբ նույնպես կիրառվեն, իրենք հակասության մեջ չեն, նաև այդ դրույթները, որոնք որ սահմանել ենք, դա համապարփակված և CEPA... Համապարփակ և ընդլայնված համագործակցության համաձայնագրի, ԵՄ-ի հետ ստորագրված այդ համաձայնագրի դրույթներից է բխում այդ նորմերի սահմանումը, և իրենք հաշտ են, այդ չափորոշիչները միմյանց հետ։ Այսքանը։ Շնորհակալություն։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Հարցերի համար գրանցում։ Գրանցվել է երեք պատգամավոր, համեցեք, պարոն Եղոյան։

 Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Պարոն Սիմոնյան, ես ստիպված եմ վերադառնալ նախորդ հարցին և արդեն երրորդ անգամ փորձեմ նույն բանը ասել։ Ես չեմ ասում, որ շուկայական արժեքի ցածր գնով պիտի դրվի, դուք արդեն երրորդ անգամ նույն բանն եք ասում, և հուսով եմ, դա ուղղակի թյուրըմբռնման հետևանք է։ Այնպիսի տպավորություն չստեղծվի, թե ես առաջարկում եմ շուկայականից ավելի ցածր գնով հողը դնել աճուրդի, ոչ, ես էլ եմ առաջարկում, ինչպես և դուք եք առաջարկում, շուկայական գնով հողը դնել աճուրդի։ Դուք ասում եք՝ շուկայական գինը որոշի լիցենզավորված կազմակերպությունը և դնի, ես ասում եմ՝ լիցենզավորված կազմակերպությունը կարող է լինել սուբյեկտիվ և կոռումպացված, և կարող է դնել շուկայական գնից ցածր գին, հետևաբար, եկեք շուկայական գինը որոշենք, որևէ, արդեն իսկ ֆիքսված չափման միավորով, օրինակ, քանի, որ դա է ամենամոտը, ինչպես բառը ինքն ասում է՝ շուկայականին մոտարկված կադաստրային գնի պատիկով, ոչ կադաստրային գնով, պատիկը դուք որոշեք, դուք որոշեք, չափեք, համեմատեք, եթե կարծում եք, որ կիսով չափ դա քիչ է, ուրեմն, կրկնապատիկով, երեք անգամ է քիչ, եռապատիկով։ Սա է իմ առաջարկը։ Սրա վերաբերյալ առարկություն ունե՞ք, սրան առարկեք, բայց ինձ մի մեղադրեք նրանում, որ ես, իբր թե, առաջարկել եմ շուկայականից ցածր գնով, պարոն Սիմոնյան։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Պարոն Եղոյան, ես, կարծեմ, չասացի, որ դուք առաջարկել եք շուկայականից ցածր, ես ասացի՝ մենք առաջարկում ենք շուկայական արժեքով գնահատել, և դուք անդրադառնում եք գնահատման մեթոդաբանությանը, որը իրականում էս օրենսդրական փակագծերից մի քիչ դուրս է, այսինքն՝ շրջանակներից, որը որ այսօր ներկայացվել է։ Դրա շրջանակներում խնդիր չկա, եկեք քննարկենք, ես վստահ եմ, որ համապատասխան մեթոդաբանություն կա, կադաստրի գործընկերների հետ կարելի է քննարկել, համապատասխան մեթոդաբանություն կա, որը որ թույլ է տալիս ձեր կողմից բարձրաձայնած խնդիրները և ռիսկերը նվազեցնել։ Շնորհակալություն։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Հրաշալի, այսինքն՝ պայմանավորվեցինք, որ առաջինից երկրորդ ընթերցում, քննարկման ընթացքում լինի։ Համեցեք, արձագանք, պարոն Եղոյան։

Ա.ԵՂՈՅԱՆ

-Իսկ արձագանքս արդեն սռնիների մասին է, վերադառնալով սռնիների թեմային։ Մենք ժամանակին էլ, չէ՞, ընդունեցինք համապատասխան օրենքը, որը սահմանում էր մեկ սռնիի վրա մաքսիմալ թույլատրելի քաշը, սակայն ես անընդհատ բողոքներ եմ ստանում, հատկապես մեր հարավային մարզերից, որ էդ քաշը չի ստուգվում, չի համապատասխանում, շատ ուղիղ կասեմ, ասենք, կարող է անգամներով գերազանցել մեկ սռնիի վրա ընկնող քաշին, ինչը փչացնում է ասֆալտը։ Էդ կշեռքները, որոնք տեղադրված են, մեքենաները չեն կանգնում դրանց վրա տարբեր հանգամանքների բերումով։ Որպես լուծման տարբերակ, գոնե մասնակի լուծման տարբերակ՝ ես կառաջարկեի դիտարկել, եթե խոսում ենք, օրինակ՝ Իրանից եկող բեռների մասին, հենց սահմանի վրա դա ստուգելը, հենց մաքսային հսկողության մեջ, չէ՞, որ մաքսային հսկողությունը տեսնում է, թե քանի տոննա բեռ եկավ, ինչ տեսակի մեքենայի վրա, տեսնել։ Իրենք տեսնում են, չէ՞, որ, ասենք, կամազի վրա դրված, ասենք, քսան տոննա ցեմենտ, վերջ, ուրեմն, արգելեն այդ նման տրանսպորտային միջոցի մուտքը երկիր։ Գոնե մասնակի լուծենք, մեր ներքին փոխադրողների հարցն էլ հետո տեսնենք՝ ոնց ենք լուծում։ Շնորհակալություն։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, հարցի համար։ Պարոն Եղոյան, ձեր նկարագրած սխեմայում կարող է սահմանը հատելուց հետո երկու տրանսպորտային միջոցում եղած բեռը տեղափոխել մեկ տրանսպորտային միջոց և Հայաստանի ճանապարհներով էդ բեռը գերբեռնված տեղափոխել։ Դրա համար, մեր կարծիքով, պետք է ճանապարհներին նույնպես էդ ստուգումն իրականացվի։ Սահմանին, այսպես թե այնպես, կշռում իրականացվում է, բայց իրականացվում է ընդհանուր զանգվածի, որը որ պետք է համադրել, օրինակ՝ բեռնագրում եղած տեղեկատվության հետ, մաքսային մարմիններին այդ տեղեկատվությունն անհրաժեշտ է։

Միաժամանակ նշեմ, որ եվրոպական գործընկերների հետ, իրենց աջակցությամբ հիմա ուսումնասիրություն է իրականացվում ճանապարհներին կշռման համակարգեր ներդնելու, և առաջին փուլի տեղեկատվությունը իրենք ներկայացրել են։ Մենք հիմա քննարկումների փուլում ենք գտնվում։ Կարծում եմ, որ ամբողջական ուսումնասիրություն ունենալուց հետո կարող ենք նաև ձեզ ներկայացնել և հանրությանը ներկայացնել դրա արդյունքները։ Այդ խնդիրը պետք է լուծվի մաքսիմալ ավտոմատացված, մարդկային գործոնից նվազեցված մեխանիզմների ներդրմամբ։ Շնորհակալություն։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Չունե՞ք արձագանք։ Հաջորդ հարցի համար՝ Արմեն Խաչատրյան։

 Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Պարոն Սիմոնյան, վերջերս բողոքներ ենք ստանում հետևյալի մասին, որ Իրանի Իսլամական Հանրապետություն մուտք գործած մեր բեռնատարի վարորդները, երբ որ բեռներ են բարձում և դուրս են գալիս Իրանի Իսլամական հանրապետությունից, կիրառվում է մի վարչարարություն մեր վարորդների և տնտեսվարողների նկատմամբ, որը սահմանված չէ ո՛չ միջպետական պայմանագրերով ու համաձայնագրերով, ո՛չ էլ Իրանի Իսլամական Հանրապետության օրենսդրությամբ։ Մասնավորապես, օրինակ՝ մեր բեռնատարը մտնում է այնտեղ, ստիպում է, որպեսզի վառելիքը, շատ քիչ վառելիքի քանակությամբ մտնի իրենց տարածք, այնուհետև տարածքից դուրս գալուց ստիպում են, որպեսզի ամբողջ բակերը լիցքավորվեն և լիցքավորում են 600 դրամով։ Այսինքն՝ Հայաստանի Հանրապետությունից մի հիսուն, հարյուր դրամ էլ թանկ դիզվառելիքով, որպեսզի թողնեն սահմանից դուրս գա, գա մտնի Հայաստանի Հանրապետություն։ Սա մեկ։ Երկրորդը...

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Ավարտվեց ժամանակը։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պարոն Խաչատրյան։ Որոշակի խնդիրներ մուտք գործելու, ելք գործելու, պարբերաբար, այո, լսում ենք դրա մասին։ Մենք մեր իրանցի գործընկերների հետ այդ խնդիրները իրանցի գործընկերներին բարձրաձայնում ենք և փորձում ենք նաև որոշակի լուծումներ կամ լուծման տարբերակներ առաջարկել, բայց պետք է հաշվի առնել, որ Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում իրենց փոխադրողների համար դիզելային վառելիքը սուբսիդավորվող է և մի քանի անգամ ավելի էժան է, քան շուկայական արժեքը, դա նաև պատճառներից մեկն է, երբ որ Իրանի Իսլամական տարածքով փոխադրում իրականացնելիս իրենք պետք է վճարեն այդ տարբերության գումարը, և կկարողանան արդեն Իրանի ներսում էդ նույն սակագնով, որը որ ներքին փոխադրողներն են լիցքավորում, տվյալ վառելիքը լիցքավորել։

Իսկ ինչ վերաբերում է ելքի մասով, ապա նշեմ, որ եթե միջպետական փոխադրում է իրականացվում, ապա որքանով մեզ հայտնի է, ինչպես հավաստիացրել են մեր իրանցի գործընկերները, դա նաև իրենց փոխադրողներին է վերաբերում, երբ որ իրենք դուրս են գալիս, այդ նույն վառելիքը իրանցիներն են լիցքավորում։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Համեցեք, արձագանք։

 Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, բայց տեսեք՝ ի՞նչ իրավական ակտով կամ համաձայնությամբ կարող է նման բան լինել, որ եթե երկրից դուրս ես գալիս, պետք է անպայման էսքան լիցքավորես ու անպայման պետք է լիցքավորես էսքան թանկ գնով, նոր երկրից դուրս գաս։ Որևէ իրավակարգավորում այսպիսի բան չի կարող սահմանել, սա միանշանակ, ես չգիտեմ, իրենք իրենց վարորդներին ոնց են վերաբերվում, լիցքավորել... բայց մեր մեքենան դուրս է գալիս Իրանից և պետք է ինքը որոշի՝ լիցքավորի, թե չլիցքավորի։ Սա մեկ։

Երկրորդը՝ հերթերը, ահավոր հերթեր են կուտակվել դեպի Հայաստանի սահմանի մոտ, չեմ թաքցնելու, նաև այնտեղ կան մի շարք կոռուպցիոն ռիսկեր, վարորդները խոսում են էդ մասին, հերթն առաջ գցել, հերթը հետ գցել, չգիտեմ ինչ։ Մի խոսքով, մեր վարորդները հայտնվում են խիստ ոչ մրցակցային ու անհավասար պայմաններում, ինչը, ես կարծում եմ, որ շատ բարձր մակարդակով էս հարցը պետք է բարձրացնել։ Շնորհակալություն։

 Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պարոն Խաչատրյան, ես, երևի, կրկնվեմ, բայց մենք գործընկերների հետ, հարևան պետության, այդ բոլոր հարցերը քննարկում ենք և փորձում ենք համապատասխան լուծումներ գտնել, որը որ չի խանգարի թե՛ իրենց փոխադրողներին, թե՛ մեր փոխադրողներին՝ սահուն կերպով միջպետական բեռնափոխադրումներ իրականացնել։

Ինչ վերաբերում է հերթերին, ապա տարիների ընթացքում մենք ծավալների փոփոխություն ունենք և հոսքերի ավելացում ունենք։ Այդ հերթերում գոյացող որոշ խնդիրների մասով որևէ բան չեմ կարող մեկնաբանել։ Շնորհակալություն։

 Ա.ՀԱԿՈԲՅԱՆ

-Գեղամ Նազարյան, հաջորդ հարցի համար՝ համեցեք։

 Գ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես մի քանի, այսինքն՝ բազմաթիվ բողոքներ ենք ստացել, մի քիչ հարցից շեղվում եմ, ուզում եմ էս հարցը հրապարակեմ, որ նաև ձեր ուշադրության կենտրոնում լինի, Կառավարության։

Հայ ավտոսիրողները, ովքեր իրենց մեքենայով Վրաստան են գնում, գնալուց մեկ տարի հետո կամ ավելի ուշ մաքսակետն անցնելուց պարզվում է, որ իրենք իքս ժամանակ առաջ տուգանք են ունեցել, որը չեն իմացել այն մի անգամ Վրաստանից դուրս գալուց, և հիմա իրենք ստիպված են լինում բազմապատիկ արժեքը, որովհետև ուշացումներ են կուտակվել։ Էս հարցը հնարավոր չէ՞ մեր վրաց գործընկերների հետ կարգավորել, որ եթե ավտոմեքենան մտել է, խախտում է արել, մինչև իր դուրս գալը վարորդին տեղեկացնեն, որովհետև մեկ էլ, ասենք, մեկ կամ երկու տարի հետո է Վրաստան գնում և պարզվում է, որ բազմակի անգամ ավելի շատ գումար պետք է մուծի։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն, պարոն Նազարյան։ Ես կարծում եմ, որ նմանատիպ դեպքերը, երևի, շատ չեն, որովհետև առաջին անգամ եմ լսում, որ տենց խնդիր է առաջացել, սակայն մեր վրացի գործընկերների հետ, անպայման, այդ հարցը քննարկենք, հասկանալու, թե ինչ մեխանիզմով դա կարելի է իրականացնել։

Ես իմ օրինակով բերեմ, երբ որ վերջին անգամ Վրաստանում գործուղման էի, վերադառնում էի, մեքենայով էինք գնացել, և դուրս գալուց իրականում ավտոբուսի համար նախատեսված անցուղիով էր տրանսպորտային միջոցն անցել, բայց դրա մասին մեզ սահմանում հայտնեցին, մենք տուգանքը վճարեցինք և հատեցինք ՀՀ սահմանը, բայց ավելի երկարատև մնալու դեպքում, կարծում եմ՝ պետք է մտածել և գործընկերներից ճշտել, թե ինչ մեխանիզմով կարող են այդ խնդիրը լուծեն իրենք։ Միգուցե այդ խնդիրն իրականում լուծված է, և պետք է հասկանալ և տեղեկացնել, թե ինչպես կարող են քաղաքացիներն իմանալ այդ տուգանքների մասին։ Շնորհակալություն։

Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Արձագանք, համեցեք։

 Գ.ՆԱԶԱՐՅԱՆ

-Կարճ արձագանք, խոսքը հիմնականում վերաբերվում է մեր այն քաղաքացիներին, որոնք երկքաղաքացիություն ունեն, այդ մարդկանց, որ հաճախ գնում են, գալիս են, կամ երկար ժամանակ չեն գնում, նորից գնում են, նման խնդրի են բախվում։ Ես կոչ եմ անում, որ այս խնդրին հնարավորին չափ արագ լուծում տաք։ Շնորհակալություն։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շատ լավ, պարոն Նազարյան։ Շնորհակալություն։

 Հ.ԱՐՇԱԿՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Հարգելի գործընկերներ, հարցերն ավարտվեցին, մենք կհանդիպենք ընդմիջումից հետո, հայտարարությունների ժամին։

 Ա.ՍԻՄՈՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒՄ Է ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՏԵՂԱԿԱԼ ՌՈՒԲԵՆ ՌՈՒԲԻՆՅԱՆԸ 

Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Հարգելի գործընկերներ, «Ազգային ժողովի կանոնակարգ» սահմանադրական օրենքի 124-րդ հոդվածի համաձայն՝ յուրաքանչյուր հերթական նիստերի երեքշաբթի օրվա վերջին հիմնական նիստում պատգամավորները կարող են հանդես գալ մինչև 3-ական րոպե հայտարարությամբ։

Հերթագրված, սակայն դահլիճից բացակայող պատգամավորը զրկվում է տվյալ նիստում հայտարարությամբ հանդես գալու իրավունքից։ Նիստն ավարտվում է հերթագրված վերջին պատգամավորի հայտարարությունից հետո։ Պատգամավորները հայտարարությամբ հանդես են գալիս` ըստ հերթագրման հաջորդականության։ Նախապատրաստվեք հերթագրման, հերթագրում։

Պարոն Բագրատյան, հասցրեցի՞ք։ Բայց ես տեսա, որ դուք հասցրեցիք, ավելացրեք պարոն Բագրատյանին։

Լիլիթ Ստեփանյան, համեցեք։

 Լ.ՍՏԵՓԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, 2026-ը սարերի հետևում չէ, և մենք՝ քաղաքական ուժերս, պետք է մեր ընտրողներին, մեր բնակչությանը որոշակի քաղաքական ծրագրեր ներկայացնենք։ Եվ այս համատեքստում ես ուզում եմ խոսել մեր «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության քաղաքական ծրագրի մասին՝ «Կոնֆլիկտի գինը և կոնֆլիկտից դուրս գալու գինը»։

Օգոստոսի 8֊ի վաշինգտոնյան համաձայնագրերը կարող են դառնալ ոչ միայն Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև տաք կոնֆլիկտից դուրս գալու պատմական հնարավորություն, այլև որոշակի դրական միտումներ և ազդակներ, քաղաքական իրավիճակ փոխել տարածաշրջանում։ Գալով առաջ քաշված բարդ, գուցե էմոցիա ու պաթոս պարունակող, մտածողության փոփոխություն ենթադրող վերը ձևակերպված հարցին, առանձնացնենք` կոնֆլիկտի գինը։

Այս հարցին կպատասխանի Հայաստանի Հանրապետության ցանկացած քաղաքացի՝ շուրջ 30-ամյա տաք կոնֆլիկտ, 30-ամյա սողացող պատերազմ, մարդկային և տարածքային կորուստներ, արտագաղթ, տնտեսության անկում, առաջնային ապրանքների դեֆիցիտ, բյուջեի անհամաչափ բաշխում` ամեն ինչ պատերազմի և ռազմական ոլորտի համար, որի արդյունքում՝ կրթական, առողջապահական, սոցիալական ծառայությունների վատթար վիճակ, գյուղատնտեսության անկում, փակ սահմաններ, որպես հետևանք նվազագույն ներդրումներ, ներկրումների, արտահանումների դժվարություններ, մշտական աճող ռազմական ծախսեր, սոցիալ-հոգեբանության մակարդակում` հասարակության բևեռացում, ապատիա, անվստահություն իշխանությունների նկատմամբ, վախի մթնոլորտ, արտագաղթի մեծ տեմպեր, քրեաօլիգարխիկ կլանների ձևավորում, կոնֆլիկտը բացառապես քաղաքականություն մտնելու, իշխանության գալու և այն ամեն գնով պահելու պատրվակ։

Ի՞նչ ենք առաջարկում մենք։ Մենք առաջարկում ենք քննարկել կոնֆլիկտից դուրս գալու գինը։ Այս հնարավորությունը ես տեսնում եմ հետևյալ արձանագրումներում` պոտենցիալ պատերազմների, էսկալացիաների չեղարկում, կառավարելի ռիսկեր, սոցիալ-հոգեբանական դաշտում չափազանց դանդաղ, բայց մտածողության փոփոխություն, վստահության չափաբաժնի ավելացում սեփական քվեով ձևավորված իշխանության նկատմամբ, արտագաղթի տեմպերի նվազում, գուցե դանդաղ, բայց ուրվագծվող ներգաղթ, առաջ եկող ինքնության հարցերի նոր տեսլականի, նոր գաղափարախոսության շուրջ ու դրա վերաբերյալ, տնտեսության ակտիվացում, կենսամակարդակի բարձրացում, քաղաքական դաշտի բյուրեղացում, պետության որևէ կենտրոնից կախվածության նվազեցում, պետական բյուջեի համաչափ բաշխում, hասարակության առողջացում, միջազգային հարաբերությունների ձևավորման նոր ելակետեր` դառնալով ավելի կանխատեսելի գործընկեր, ցավոտ իրականության հետ առերեսում, սրտի-հոգու և սթափ բանականության բախում։

88-ից հայ հասարակությունը ցնցվել է պատերազմներից և դրա համար վճարվող գնից։ Մենք վճարել ենք ամենաթանկով և այսօր, հարգելի հայրենակիցներ, ընտրությունը մերն է։ Ի՞նչ ենք որոշում մենք՝ մտածել կոնֆլիկտի՞ մասին, թե՞ կոնֆլիկտից դուրս գալու գնի մասին։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Արման Ղազարյան։

 Ա.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Սիրելի հայրենակիցներ, պարտադիր բժշկական ապահովագրության համակարգի ներդրման անորոշությունները փորձում են քողարկել։ Հեղափոխական բարեփոխումների անվան տակ իրականում առաջացնում են լրացուցիչ մի շարք խնդիրներ բազմահազար մեր հայրենակիցների համար։

Մասնավորապես՝ 65 ավելի տարիքային խմբի մեր հայրենակիցները՝ շուրջ 111 հազար, հիմա էլ են օգտվում անվճար բժշկական ծառայություններից՝ պետական ֆինանսավորմամբ։ Այս ծառայությունների ցանկն էլ հստակ ամրագրված է գործող օրենսդրությամբ։ Իսկ այս համակարգի պատասխանատու նախարարը պնդում է, իբրև թե պարտադիր բժշկական ապահովության մեջ նոր ընդգրկում են 65 և ավելի տարիք ունեցող 400 հազար քաղաքացիներ, առանց հաշվի առնելու, որ այդ 400 հազարից արդեն 111 հազարը փաստացի օգտվում են անվճար բժշկական ծառայություններից։

0-18 տարեկան շուրջ 700 հազար քաղաքացիներ ներկայումս օգտվում են անվճար բժշկական ծառայություններից, սակայն այս փաստը ևս ներկայացվում է իբրև նոր ձեռքբերում պարտադիր բժշկական ապահովագրության ներդրման շրջանակներում։

Նոր ներդրվող ապահովագրական համակարգն ունի մի շարք բժշկական ծառայությունների գծով սահմանափակումներ, որոնք առկա չեն ներկայիս գործող անվճար բժշկական օգնության շրջանակներում։ Օրինակ՝ սոնոգրաֆիա ծառայությունից կարող են օգտվել տարեկան մեկ անգամ՝ նոր օրենքով։ Արգելվում է կամավոր ապահովագրություն այն խումբ անձանց համար, որոնք ընդգրկված չեն այս ցանկում։ Տարեկան երկու անգամից ոչ ավելի կարող են ուղեգրվել նեղ մասնագետների կողմից՝ ստանալով նրանց բժշկական խորհրդատվությունը կամ բուժումները։ 

Առողջապահության նախարարի կողմից հաշվի չի առնվել նախարարության ՊՈԱԿ-ի թվով 100 աշխատակիցների կրճատման փաստը։

Հերթագրման գործընթացն իրականացվում է 6 ամսվա ընթացքում։

Մեր սիրելի արցախցիների մասին խոսք չկա այս բերվող նախագծով օրենքում։ Փաստորեն, այս հանգամանքը առաջ է բերում քաղաքացիների մի շարք խմբերի համար նոր խնդիրներ, սահմանափակումներ, իսկ նոր ընդգրկվողների համար էլ լուծումներն առավել թվացյալ են, քան իրական։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Անուշ Քլոյան։

 Ա.ՔԼՈՅԱՆ

-Ազգային ժողովի հարգարժան փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, սիրելի քաղաքացիներ, այսօր ընդդիմադիր որոշ շրջանակներ շարունակում են բարձրաձայն գոռալ, թե Հայաստանում իբրև թե քաղբանտարկյալներ կան։ Սակայն ամենաուշագրավն այն է, որ ոչ մի միջազգային կառույց, ոչ մի հեղինակավոր իրավապաշտպան զեկույց նման պնդում չի հաստատում։ Փաստերի բացակայությունը նրանց և չի խանգարում, և փոխանակ ճշմարտության հետ առերեսվելու, հիմա էլ հենց այդ կառույցներին են մեղադրում աշխարհաքաղաքական շահերով առաջնորդվելու մեջ։ Սա արդեն ոչ թե քաղաքական պայքար է, այլ մարդկանց մոլորեցնելու բացահայտ փորձ։

Իսկ հարցը դեռ մնում է անպատասխան՝ ո՞ւմ են փորձում խաբել՝ իրենց կողմնակիցների՞ն, ժողովրդի՞ն, թե՞ իրենք իրենց, և վերջնապես, ինչի՞ են ուզում հասնել նրանց միտումներով։ Բայց ամենավատն այն է, որ այդ նույն քաղաքական ուժերն այսօր հայտարարում են, թե իբր Նիկոլ Փաշինյանը երբևէ քաղբանտարկյալ չի եղել։ Սա արդեն բացարձակ սուտ է։ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի վճիռն ո՞ւր մոռացան։ Այդ վճռում հստակ արձանագրված է, որ Մարտի 1-ի իրադարձություններից հետո իշխանությունն իրականացրել է ապօրինի հետապնդումներ անմեղ քաղաքացիների, հանրահավաքների առաջնորդների նկտատմամբ։ Այդ մարդիկ իրական քաղաքական հետապնդումների ու ճնշումների զոհեր էին, և նրանք հենց քաղբանտարկյալներ էին պետական համակարգի հրահանգով։

Հետևաբար՝ նման կեղծիքների տարածումը ոչ միայն անպատասխանատու, այլ նաև ամոթալի պահվածք է։ Թասիբ ունեցեք, մարդասպանության պատասխանատուներին պաշտպանելով՝ դուք ոչ թե պաշտպանում եք քաղաքական գաղափար, այլ արդարացնում եք նրանց գործած հանցագործությունները։ Իսկ եթե արդարացնում եք, ապա, փաստորեն, նրանցից ոչնչով չեք տարբերվում։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Արմենուհի Ղազարյան։

 Ա.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Ազգային ժողովի հարգարժան փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, սիրելի քաղաքացիներ, 5 տարվա ընթացքում Կառավարությունն իրականացրել է մի շարք բարեփոխումներ մեր պետության հասարակական, սոցիալական, քաղաքական ոլորտներում։ Այս փոփոխությունների շարքն ամփոփվում է առողջապահության համապարփակ ապահովագրության համակարգի ներդրմամբ։ Այդ նպատակով բյուջեում նախատեսված է 2026 թվականի համար 127 միլիարդ դրամ մեր հայրենակիցների առավել խոցելի խմբերի առողջապահության ապահովագրումը ֆինանսավորելու համար։ Մասնավորապես՝ 2026 թվականի հունվարի 1-ից մեր կենսաթոշակառուները կօգտվեն այդ համակարգից։ Համոզված եմ, որ սա մեծ հեղափոխություն է առողջապահական համակարգում։

Ավելորդ չեմ համարում ևս մեկ անգամ արձանագրել, որ նախկին ապաշնորհ ղեկավարների օրոք մեր երկիրը բազմիցս կանգնել է այնպիսի իրավիճակների առաջ, երբ բյուջեն վերածվել է ոչ թե զարգացման գործիքի, այլ իշխանության վերարտադրության միջոցի։

Ձևավորված քրեաօլիգարխիկ համակարգի տարիներին պետական ռեսուրսները ծառայել են նեղ խմբային շահերին, ոչ թե կրթական համակարգի որակի բարձրացմանը, ոչ թե առողջապահության արդիականացմանը, այլ սեփական հարստության բազմապատկմանը, ինչն էլ խորացրել էր անարդարության զգացումը մեր երկրում։ Մենք բոլորս գիտենք, թե ինչ է արժեցել նախկին հակաժողովրդական, հակապետական կառավարումը մեր պետության և քաղաքացու համար։ Կրթությունն արժեզրկված է եղել, որովհետև հաջողությունը կախված է եղել ոչ թե գիտելիքից, այլ կապերից։

Սիրելի քաղաքացիներ, մոտենում է «300 դպրոց և 500 մանկապարտեզ» ծրագրի ավարտական փուլը և 2026 թվականին բարեհաջող կամփոփվի այդ ծրագիրը ևս, և մեր երեխաներն իրենց կրթությունն ու դաստիարակությունը կստանան ժամանակի պահանջներին համապատասխան կրթօջախներում։ Եվ այսօր այս առաջընթացի փոփոխությունների ֆոնին նախկին ղեկավարները, միմյանց հերթ չտալով, փորձում են սրբագրել իրենց կառավարման անփառունակ տարիների մութ էջերը, փորձում են ստվեր գցել լեգիտիմ, ժողովրդի վստահությունը վայելող առաջնորդի հեղինակության վրա։ Իհարկե, դա ձեզ չի հաջողվել, չի հաջողվի, քանի որ ժողովուրդն այսօր էլ շարունակում է և շարունակելու է վստահել իր առաջնորդին, Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին, կրթության բովանդակային բարեփոխմանը, բովանդակային գիտության և նորարարության խթանմանը, սոցիալական հավասարության ամրապնդմանը և արդար պետական համակարգին։ Շնորհակալություն։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Ալխաս Ղազարյան։

 Ա.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Շնորհակալ եմ։ Հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, վերջին օրերի իրադարձություններն ապացուցում են, որ Հայաստանի հոգևոր կյանքը նորոգելու և Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին Կտրիճի կլանից ազատագրելու վարչապետի և մի շարք հոգևորականների ջանքերն արդարացված են։

Հայաստանում այս օրերին տեղի է ունենում հոգևոր զարթոնք։ Տարբեր մարզերում և բնակավայրերում վարչապետի մասնակցությամբ Սուրբ և անմահ պատարագին մեծ խանդավառությամբ են մասնակցում նաև քաղաքացիները և կարելի է ասել՝ օր օրի պատարագին մասնակցող մեր քաղաքացիների թիվն այս առումով ավելանում է։

Եկեղեցին իր անձնական կրքերի, բիզնես պրոյեկտների, պետության դեմ խարդավանքների էպիկենտրոն դարձրած կրոնական խունտայի ու մեծ առումով կտրիճներսիսյանական անաստվածության ու հակաքրիստոնեական դարաշրջանի ավարտն անխուսափելի է։

Երեկ բարձրաստիճան հոգևորականի կոչումը գետնով տված մեկը, ով դեռ երես ունի ասուլիս տալու, խոսում է մեր իշխանության լեգիտիմության մասին, ու սա այն բանի ֆոնին, երբ ընդամենը երեք օր առաջ Մայր աթոռում տեղի ունեցած երկու կարևոր իրադարձություն ցույց տվեցին Կտրիճի լեգիտիմության զրոյական մակարդակը։ Նախ՝ նախատեսված էր Գերագույն հոգևոր խորհրդի ժողով, և դրան զուգահեռ՝ Մայր աթոռի բակում պետք է տեղի ունենար հավաք՝ ի պաշտպանություն Կտրիճ Ներսիսյանի, սակայն երկու միջոցառումներն էլ ձախողվեցին։

Առաջինի դեպքում հոգևոր խորհրդի անդամները չներկայացան և նիստը չկայացավ, իսկ երկրորդի դեպքում էլ, ինչպես տեսաք, հանրությունը պարզապես չգնաց Կտրիճին աջակցելու։ Այս երկու ձախողումները խոսում են այն մասին, որ եթե Կտրիճը նախկինում ապալեգիտիմ էր հանրության շրջանում, ապա հիմա նա կորցել է իր լեգիտիմությունը նաև ներսում՝ բարձրագույն հոգևոր դասի շրջանում։ Ավելին, Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների քվեն ստացած իշխանությունների լեգիտիմությունից խոսող անձին պետք է ասեմ, որ 10 հոգևորականների հայտնի հայտարարության մեջ կասկածի տակ է դրվում նաև Կտրիճ Ներսիսյանի ընտրության լեգիտիմությունն ու օրինականությունը։ Մեջբերում հայտարարության այդ հատվածից. «Շատ ենք ցավում վերջին ամիսներին մեր եկեղեցու ներսում և մեր եկեղեցու շուրջ առկա անառողջ մթնոլորտի համար, որ փոթորկում է մեր բոլորի հոգիները։ Այս ամենը գուցե չլիներ, եթե…», ուշադրություն, «…արդար, առանց ահաբեկումների լիներ 1999թ. կաթողիկոսական ընտրությունները», մեջբերման ավարտ։

Սա ուղիղ մեղադրանք է այն մասին, որ 1999 թվականին Կտրիճի ընտրությունը կաթողիկոսի պաշտոնում տեղի է ունեցել կեղծիքներով, ահաբեկումներով և բռնության ուղեկցությամբ, ինչի վրա հրավիրում եմ մեր բոլորի, այդ թվում՝ նաև իրավապահների ուշադրությունը, և սա համարում եմ հաղորդում հանցագործության մասին։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Մարիամ Պողոսյան։ Մարինա Ղազարյան։

 Մ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ

-Մեծարգո փոխխոսնակ, հարգելի գործընկերներ, սիրելի ժողովուրդ, հաճախ լսում ենք, որ գեղեցկությունը կփրկի աշխարհը։ Այդ խոսքերը վերագրվում են ռուս գրող Ֆեոդոր Դոստոևսկուն, որի մտքում գեղեցկությունը մարդու ներքին լույսն է՝ արժեքներ, հավատ, բարոյականություն։ Դոստոևսկին խոսում էր ոչ թե արտաքին գեղեցկության մասին, այլ բարոյական հոգևոր և հոգու գեղեցկության մասին։ Այսինքն՝ աշխարհը կարող է փրկվել, եթե մարդիկ հանդես գան հետևյալ արժեքներով՝ բարություն, մարդու ներքին գեղեցկությունը դրսևորվում է բարի գործերով՝ կարեկցանքով, օգնությամբ։

Ճշմարտություն. գեղեցիկ է այն, ինչ ճշմարիտ է։ Ճշմարտությունը մաքրում է և բուժում է հասարակությունը։

Սեր և մարդասիրություն. դաժանությունն ու անտարբերությունը կործանում են աշխարհը, իսկ սերը՝ ստեղծում, վերականգնում և համախմբում։

Այսինքն՝ եթե մարդը մնա բարի, արդար, ստեղծող, մարդասեր, աշխարհը չի ընկնի դաժանության մեջ։ Դաժանությունը հասարակության մեջ արտահայտվում է սպառնալիքներով, վիրավորանքներով, ֆիզիկական կամ հոգեբանական բռնությամբ, ատելությամբ և թշնամանքով։ Այն խաթարում է հանրային անվտանգությունը, քայքայում է վստահությունը և վնասում է մարդկանց հոգեկան առողջությանը։ Ցավոք, դաժանության շատ դեպքեր են արձանագրվում այսօր։

Հիշեցնեմ Նոր Նորքի դեպքը։ Ի՞նչ անել դաժանությունը հասարակությունից հեռացնելու համար. կրթության և ճիշտ արժեհամակարգի ձևավորման միջոցով, օրենքի հետևողական կիրառման արդյունքում, հանրային հաղորդակցության միջոցով, խուսափել ատելության խոսքից, վիրավորանքից։ Միջազգային փորձը ցույց է տալիս՝ հասարակություններն ավելի խաղաղ են, երբ առաջնորդները և մամուլը նպաստում են կառուցողական խոսքով։

Սոցիալական աջակցությունը. ամուր սոցիալական համակարգը նվազեցնում է դաժանության արմատները։ Կարևոր են հոգեկան առողջության հանրային ծրագրերը, հոգեբանական աջակցություն նրանց նկատմամբ, ովքեր վտանգված են բռնություն կիրառելու կամ զոհ դառնալու։ Դաժանությունը չի վերանում հայտարարություններով, այն վերանում է, երբ հանրությունն ընտրում է հարգանքը, պետությունը՝ արդարությունը, իսկ յուրաքանչյուր մարդ՝ պատասխանատու խոսքը և պահվածքը։ Եվ չէին լինի դաժան դեպքերը, որոնց ականատես ենք լինում մենք, և պետք է կրթվել-կրթվել, ևս կրթվել։ Շնորհակալություն։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Տիգրան Աբրահամյան։

 Տ.ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ

-Հարգելի հայրենակիցներ, ՀՀ քաղաքացու և պետության անվտանգության մասին պատկերացումներ կազմելու համար առաջին հերթին դիտարկվում է պետական բյուջեի անվտանգությանը վերաբերող դրույթները։

2026 թվականի ռազմական բյուջեի մասին Կառավարության պատկերացումները երկու զուգահեռ իրականությունում են՝ մի կողմից ֆինանսական և մարդկային ռեսուրսի կրճատումների, մյուս կողմից՝ սին խոստումների ու ընտրական ակնկալիքների։

Իշխանությունը երկրի անվտանգության ապահովման հիմքում դրել է երկու սկզբունք՝ սպառնալիքներն ամեն գնով չտեսնելու և ակնհայտը մերժելու։ Կառավարության հայեցակարգը մարդուն ի սկզբանե դատապարտվածի կարգավիճակում է դրել, որը գալիս է քաղաքացու ականջին շշնջալու, որ հայ ժողովուրդը հաղթելու շանս չունի ու այդ պարագայում առանձնապես կարևոր էլ չէ, թե ռազմական բյուջեն որքան է կազմում կամ բանակը կրճատվում է, թե ոչ:

Բանակը, որը սեփական իշխանության կողմից հռչակվել է հինգերորդական կառույց, իսկ հայրենիքի պաշտպանի առաքելությունը վերածվել է զուտ վարձու աշխատողի, այն պարզապես ապագա չունի: Մարդու ֆիզիկական ներկայությունը, զինտեխնիկայի, սպառազինության առկայությունն ու նույնիսկ բարձր աշխատավարձը միասին վերցրած անկարող են հաղթել, եթե պրոցեսում բացակայում է մարտական ոգին, բարոյահոգեբանական անհրաժեշտ մակարդակն ու ներհասարակական համերաշխությունը:

Այսպիսի վիճակի մեղավորը օրը 24 ժամ, տարին 12 ամիս, տարվա բոլոր եղանակներին, ծանր իրավիճակում մարտական հերթապահություն կրող զինվորը, սպան կամ հրամանատարը չեն, դա այն իշխանությունն է, որն իր հույսն ու երաշխիքը տեսնում է իրեն ցեղասպանողների խոստումներում: Կա՞ բանակն իրական բարեփոխումների ռելսերի վրա դնելու, բանակն իր ֆունկցիոնալ վիճակին բերելու և զինծառայողի անհրաժեշտ դերը հասարակության մեջ առաջին պլան բերելու հնարավորություն: Միանշանակ, կա: Հնարավո՞ր է արդյոք վերականգնել բանակի, ինչպես ուզում եք անվանեք, պաշտպանողականությունը, մարտունակությունը կամ մարտական խնդիրներ կատարելու արդյունավետությունը:

Միանշանակ, կա: Հնարավոր է՞ արդյոք դրան հասնել այս իշխանության հետ կամ նրա պաշտոնավարման պայմաններում: Բնականաբար, ոչ: Այս իշխանությունը մաշեցրել, թուլացրել և մշտական թիրախ է դարձրել բանակն ու դրանով անհնարին դարձրել այն արդիականացնելու, բարեփոխելու և իր լավագույն մարզավիճակին բերելու հնարավորությունը։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Էդուարդ Աղաջանյան։

 Է.ԱՂԱՋԱՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ես պարոն Աբրահամյանին խորհուրդ եմ տալիս, այնուամենայնիվ, վերանայել իրենց տեքստերի բովանդակությունը, որովհետև հնարավոր չէ նույն տեքստերը՝ նույնաբովանդակ, հինգ տարի շարունակ լսել մի պատճառով, որովհետև առաջին հերթին դրանք իրականության հետ որևէ կապ չունեն։

Հարգելի գործընկերներ, երեկ Մայր աթոռի դիվանապետ Սամվել Խաչատրյանն ասուլիս էր հրավիրել, որն այլ կերպ բնութագրել, քան ստի, փարիսեցիության և երեսպաշտության բենեֆիս, ուղղակի հնարավոր չէ։ Էս ժամից ավելի տևող հարցազրույցի կամ մամլո ասուլիսի ժամանակ, որն իրականում շատ լսողի համար բավականին երկար էր, կարող էր ընկալվել, որովհետև սարսափելի ձանձրալի էր և պայմանավորված հիմնավորապես լրագրողների հարցերի բովանդակությամբ, այնուամենայնիվ մեկ հարց հնչեց, որը որ ուշագրավ էր։ Այդ հարցի հեղինակը, պետք է նշեմ, Factor TV-ի լրագրող Նարեկ Կարապետյանն է, ի պատիվ իրեն, վերջիվերջո, հարցը հնչեց, ասաց՝ իսկ ինչո՞ւ չեք արձագանքում կաթողիկոսի երեխա ունենալու հետ կապված մեղադրանքներին։ Ինչին ի պատասխան, դիվանապետը ասում է՝ ես չեմ պատրաստվում այդ հարցին պատասխանել, որովհետև դա գռեհիկ հարց է։ Այսինքն՝ մարդուն ասում ես՝ երեխա ունե՞ք, թե՞ չէ, ասում է՝ ոչ, դա գռեհիկ հարց է, ես չեմ պատրաստվում այդ հարցին պատասխանել, դա նույնն է, ինչ ես ձեզ հարցնեմ ձեր սեռական կողմնորոշման մասին։

Սա, ուղղակի աբսուրդների մի այլ, իհարկե, աշխարհից է, հարգելի գործընկերներ։ Ընդ որում, զավեշտալին այն է, որ զուգահեռաբար իսկապես գռեհիկ և զազրելի այն դրվագին, որը վերագրվում է հենց դիվանապետին, դրա հետ կապված ինքն օր ու գիշեր խոսում է, հերքում է, ասում է՝ ոչ, ես դրա հետ կապ չունեմ։ Այսինքն՝ այստեղ խնդիր չկա, բայց հարցն առ այն, թե կաթողիկոսը երեխա ունի, թե ոչ, դա գռեհկության գագաթնակետն է, դրան չի կարելի անդրադառնալ։ Եվ այսուհետ մենք, վերջապես, կաթողիկոսի պաշտոնը զբաղեցնողներից կամ իր կողմնակիցներից ինչ-որ պատասխան լսեցինք, հարգելի գործընկերներ։ Իսկ պատասխանը հետևյալն է, որ այդ հարցը պատասխան չունի, որովհետև դա գռեհիկ հարց է, դրան այլևս պետք չէ անդրադառնալ։

Եվ վերջում, հարգելի գործընկերներ, քիչ առաջ հրապարակվեց ղարաբաղյան հարցի կարգավորման բանակցային գործընթացի փաստաթղթերը, որոնց ընդամենը մի դրվագին ես հասցրեցի ծանոթանալ և ինձ մոտ հարց առաջացավ, անկեղծ։ Ուզում եմ հասկանալ՝ մեր ընդդիմությունն ամիսներ շարունակ ինչո՞ւ էր պնդում, որ դրանք հրապարակվեին։ Այսինքն՝ քաղաքական մազոխիզմի դրսևորումներն անկեղծորեն շատ տարօրինակ են և զարմանալի։ Շնորհակալություն։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Թադևոս Ավետիսյան։

 Թ.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

-Սիրելի հայրենակիցներ, վստահ եմ՝ բոլորս պարբերաբար լսում ենք և հետո ավելի շատ ենք լսելու աշխատավարձերի բարձրացման մասին, ինչ-որ աննախադեպ նոր բարձունքներ իբրև հաղթահարելու։

Ես խոսելու եմ աշխատողների մեջ շուրջ 25 տոկոսը կազմող աշխատող աղքատների խորացող սոցիալական խնդիրներից. մեր այս հայրենակիցներն աշխատում են լրիվ աշխատանքային ռեժիմով և ստանում եմ ամսական ավելի ցածր աշխատավարձ, քան նույնիսկ մեկ անձի նվազագույն սպառողական զամբյուղի ամսական արժեքն է։

Հիմա՝ ավելի պարզ. նվազագույն սպառողական զամբյուղի արժեքը, սիրելի հայրենակիցներ, այն նվազագույն ամսական ծախսն է, որն անհրաժեշտ է մեկ անձի մեկ ամիսը գոյատևելու համար, ոչ թե լավ ապրելու, այլ՝ գոյատևելու։

2021 թվականին այս իշխանությունը խոստացավ, որ 2026-ին նվազագույն աշխատավարձը պետք է դառնա 85 հազար դրամ։ Որպես կանոն, այս խոստումն էլ չկատարվեց, փոխարենն անընդհատ խոսում են միջին աշխատավարձի բարձրացումից։ Ի դեպ, այստեղ էլ առանց տարանջատելու, որ դրա մի մասը վիճակագրական թվանկարչություն է, մի մասը՝ վարձատրության ստվերի կրճատում, որոնք, ըստ էության, սոցիալական ուղիղ ազդեցություն չունեն, մի մասն էր՝ իրական բարձրացում։

Բայց հաջորդ տարի նվազագույն աշխատավարձը, սրանք փաստեր են և թվեր, որոնք չեն կարող կեղծել, մնալու է նույնը՝ 75 հազար դրամ՝ շուրջ 7 հազար դրամով ավելի պակաս, քան այս տարվա կեսին գրանցված նվազագույն սպառողական զամբյուղի արժեքը։ 2021 թվականին, ի դեպ, այս տարբերությունն ավելի քիչ էր՝ 2 հազար դրամ, 68 հազար էր նվազագույն աշխատավարձը, 70 հազար՝ այդ զամբյուղի արժեքը։

Հաջորդը, որ ավելի կարևոր է, վերանայված Եվրոպական սոցիալական խարտիայի, Աշխատանքի միջազգային կազմակերպության համապատասխան կոնվենցիայի պահանջներով, որոնք Հայաստանը շատ վաղուց վավերացրել է, նվազագույն աշխատավարձը չպետք է պակաս լինի միջին աշխատավարձի 40 տոկոսից, այդպես էր 2021 թվականին, այդ հարաբերակցությունը 47 տոկոս էր, իսկ այս իշխանությունը խոստանում էր, որ էլ ավելի է լավացնելու աշխատող աղքատների վիճակը՝ սոցիալական նպաստից դեպի աշխատանք և այլ խոստումներով։ Իսկ հիմա, այս տարվա կեսին այդ հարաբերակցությունը 35 տոկոս է, այսինքն՝ նվազագույն շեմից 5 տոկոսային կետով պակաս։ Այսինքն՝ այս իշխանությունը ոչ միայն չի կատարել իր նախընտրական և ծրագրային խոստումները, այլև նաև խախտել է ՀՀ ստանձնած միջազգային պարտավորությունները։ Ի դեպ, այս ընթացքում երկու անգամ էլ մերժել է մեր օրենսդրական առաջարկը նվազագույն աշխատավարձն ինդեքսավորելու վերաբերյալ, այսինքն՝ գների աճին համապատասխան բարձրացնելու վերաբերյալ։

Հետևաբար, ակնհայտ է՝ ինչքան էլ իշխանությունները խոսեն, առնվազն նախորդ 5 տարիներին աշխատող աղքատների նկատմամբ վարվել է ոչ թե սոցիալական, այլ հակասոցիալական քաղաքականություն, որի հետևանքով նրանց սոցիալական վիճակը փաստացի և շոշափելի վատացել է։

Ավարտում եմ։ Ի դեպ, 2020 թվականին էլ, ըստ էության, վերացրեցին եկամտահարկի սոցիալական բաղադրիչը՝ համահարթեցնելով, և այսօր աշխատող աղքատը…

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Պարոն Ավետիսյան, սա ավարտել չի, դուք նոր ելույթ եք սկսում։

 Թ.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

-Ավարտում եմ։ Կարևոր բան եմ ասում։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Բոլորս էլ կարևոր բաներ ենք ասում։

 Թ.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ

-Եվ այսօր աշխատող աղքատը վճարում է նույն դրույքաչափով եկամտահարկ, ինչ տասնյակ պատիկներով անգամ ավելի եկամուտ ստացող մեր քաղաքացիները։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Արթուր Հովհաննիսյան։

 Ա.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն, մեծարգո փոխխոսնակ։ Ես իրականում ուզում էի հանել ելույթս, բայց Տիգրան Աբրահամյանի ելույթին պետք է ամեն դեպքում արձագանքել։

Տեսեք, «Պատիվ ունեմ» խմբակցության քարտուղարը, Սերժ Սարգսյանի խմբակցության քարտուղարն էլի եկավ և, ուրեմն, բանակից խոսեց, սպառազինություններից խոսեց, հիմա էլ ոնց որ թե տենց գո՞հ էր, ոնց հասկացանք, սպառազինություններից, հիմա էլ եկել է, թե բա, մարտական ոգին, բարոյահոգեբանական վիճակը պետք է կարգավորվի, և այս իշխանությունը չի կարող կարգավորել և այլն, և այլն, և այդպես շարունակ։

Պարոն Աբրահամյան, «Պատիվ ունեմ» խմբակցության պատգամավորներ, «Հայաստան» խմբակցության պատգամավորներ, ձեր նախագահների հետ միասին վարչապետը ձեզ հրավիրել է, որ գաք, իրար հետ սիրուն, ուրեմն, տեսնեք և ծանոթանաք, ուրեմն, ռազմարդյունաբերության ոլորտում Հայաստանի ձեռքբերումներին, մոտիկից կծանոթանաք նաև, վստահ եմ, մեր զինվորականների մարտական ոգուն և այլն, և այդպես շարունակ։ Եվ ես ձեզ առաջարկում եմ, ուղղակի դատարկ-դատարկ խոսելու փոխարեն, ուրեմն, մանիպուլացնելու, ստեր գեներացնելու փոխարեն, հավաքվեք իրար հետ, մենք տրանսպորտային միջոցներ կտրամադրենք, կուղեկցենք ձեզ, կգաք և կծանոթանաք, և ես կարծում եմ, որ դրանից հետո առհասարակ որևէ ասելիք չեք ունենա։ Բայց դուք չեք գալու, բնականաբար։ Ինչպես չեք գալիս բանավեճերին, այդպես էլ չեք գալու՝ սպառազինությանը ծանոթանաք, որովհետև այդ ամեն ինչի արդյունքում բացահայտվելու է ձեր դավադիր դեմքը։ Այն դեմքը, որն ամփոփված է քիչ առաջ Կառավարության կողմից հրապարակված բանակցային փաստաթղթերի մեջ։ Ձեր դեմքն է բացահայտվելու, թե ինչպես էիք Մեղրին փորձում փոխանակել ԼՂԻՄ-ի հետ, թե ինչպես էր, օրինակ՝ Սերժ Սարգսյանն իր պաշտոնավարման ողջ ընթացքում բանակցում 5+2 կարգավորման տարբերակի հետ, մեկ փուլային տարբերակի հետ, մեկ փաթեթային տարբերակի վերաբերյալ։ Այսինքն՝ միշտ բանակցություններն այն մասին են եղել, որ դուք, ուրեմն, պետք է Ադրբեջանին վերադարձնեք տարածքներ։ Սա է ձեր իրական դեմքը։

Այնպես որ, ես ևս մեկ անգամ պետք է այստեղից կրկնեմ Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի առաջարկը ձեզ՝ երեք նախագահների գլխավորությամբ, եկեք և մոտիկից ծանոթացեք, թե ինչպես են բանակը զարգացնում, ինչպես են զարգացնում ռազմարդյունաբերության ոլորտը, եկեք, մոտիկից ծանոթացեք՝ ինչպես են սիրում հայրենիքը՝ Հայաստանի Հանրապետությունը, որը դուք այդպես էլ չսովորեցիք սիրել։ Շնորհակալ եմ։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Ես ելույթ կունենամ։

Հարգելի գործընկերներ, ամիսներ առաջ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը երեք նախկին նախագահներին հրապարակավ առաջարկեց իր հետ չբանավիճել սուրոգատների միջոցով, այսինքն՝ իրենց խմբակցության պատգամավորների, իրենց կողմից ֆինանսավորվող լրատվամիջոցների ու լրագրողների միջոցով, գալ և բանավիճել կամ լռել անհավետ, առհավետ, ներողություն։

Նախկին նախագահները, այսպես կոչված, չգիտեին ինչ անել, բայց նրանց միջի խելացին՝ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը, որը մի փոքր գերազանցում է ինտելեկտով Սերժ Սարգսյանին և, հատկապես, Ռոբերտ Քոչարյանին, գտավ մի հանճարեղ ասելիք և ասաց՝ հրապարակեք բանակցային փաստաթղթեր և… էդպես։ Ի պատասխան բանավեճի հրավերի, ասաց՝ դու հրապարակի բանակցային փաստաթղթերը։ Դե ինչ, սիրելի երեք նախագահներ, այսպես կոչված, բանակցային փաստաթղթերն այսօր հրապարակվեցին և, ըստ էության, դուք կա´մ պիտի գաք Փաշինյանի հետ բանավեճի, կա´մ լռեք առհավետ, կա´մ խայտառակ լինեք։ Բայց իրականում էդ խայտառակ լինելը բոլոր դեպքերում է լինելու, որովհետև որ գաք, էլի խայտառակ եք լինելու։ Ընտրությունը ձերն է, սպասում ենք։

Մարիամ Պողոսյան։

 Մ.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Ազգային ժողովի մեծարգո փոխնախագահ, հարգելի գործընկերներ, սիրելի հայրենակիցներ, պետք է մի փոքր անդրադառնամ պարոն Աբրահամյանի ելույթին։

Պարոն Աբրահամյանը եկել, այստեղից խոսում է բանակի մարտունակությունը վերականգնելու մասին, թե ինչքան վատ վիճակում է հիմա գտնվում բանակը, թե ինչքան է կրճատվել բանակի բյուջեն։ Ընդ որում, ասեմ, որ ես վերջերս ուսանողների հետ շատ եմ հանդիպում, նրանց կողմից էլ անընդհատ լսում եմ, թե պաշտպանության նախարարության բյուջեն կրճատել եք։

Սիրելի հայրենակիցներ, չկա նման բան։ Օրեր առաջ ես գործընկերներիս հետ գնացել և ծանոթացել ենք մեր նոր սպառազինություններին։ Ընդ որում, ես ինձ հետ տարել էի նաև իմ օգնականին, ով 2020 թվականին ծառայել է բանակում, հետևաբար՝ նաև մասնակցել է պատերազմին։ Քանի որ ինքս շատ բան չէի հասկանում զենքերից, իհարկե այնտեղ ներկայացվում էր, բայց նաև ինձ շատ հետաքրքիր էր իր կարծիքը։ Եվ նա մի բան ասաց, որ այդ ամբողջ զինատեսակները, ինչ մենք տեսել ենք, դրանցից ոչ մեկը ինքը 20 թվականին չի տեսել։ Ու եթե մենք վաղուց լծված լինեինք բանակը վերազինելու գործին, մենք 2020 թվականին լրիվ այլ պատկեր կունենայինք։

Պարոն Աբրահամյան, ով-ով, բայց դուք կամ ձեր նախկին իշխանություններից որևիցե մեկը չի կարող բանակի վերաբերյալ կարծիք հայտնել կամ առավել ևս մարտունակության վերականգնման մասին խոսել։

Մենք վերջին տարիներին ինչքան զենք, որ գնել ենք, նախորդ տասնամյակներում, հա՞, Սերժ Սարգսյանի իշխանավարության և Ռոբերտ Քոչարյանի իշխանավարության տարիները միասին վերցրած՝ այդքան զենք չի գնվել, և հատկապես այդքան գործ, որ արվում է բանակում, դրանից հետո դուք խոսեք, նաև հանդիպեք քաղաքացիների հետ, երիտասարդների հետ, ԱԺ ամբիոնն օգտագործեք, թե բանակի մարտունակությունն ընկել է, թե բյուջեն կրճատում են, լիովին դուք ապատեղեկատվություն եք տարածում։ Ուղղակի, լավ կլինի, որ դուք չխոսեք բանակի մասին, որովհետև բանակն ինչ վիճակում, որ գտնվում է, դրա ամբողջ մեղքը գտնվում է ձեր տիրույթում։

Էստեղ պարոն Թադևոս Ավետիսյանը խոսեց սոցիալական վիճակի վատթարացման հետ կապված, հա՞, նվազագույն աշխատավարձը չեք բարձրացնում…

Այո, չենք բարձրացնում նվազագույն աշխատավարձը 26 թվականին, բայց մենք ունենք այլ մեխանիզմներ։ Մենք հետվճարի համակարգ ենք ներդրել, 2026 թվականից բոլոր քաղաքացիներն անկանխիկ գնումների դեպքում 2 տոկոս իրենց ծախսած գումարից հետվճար կստանան։

Մենք ատեստավորման համակարգ ենք ներդրել տարբեր բնագավառներում։ Կոնկրետ ուսուցիչների հետ կապված մեծ արձագանք կա, ամեն տարի ավելի շատանում են և ավելի բարձր աշխատավարձ են ստանում մեր ուսուցիչները։

Նաև կենսաթոշակառուների հետ կապված ասեմ, որ 2026 թվականից հետվճարի համակարգը 12 տոկոսի փոխարեն նրանք կստանան 20 տոկոս հետվճար, պլյուս 2 տոկոսը, որը բոլորիս է վերաբերում, նաև դա կգումարվի, և առավելագույնը 10 հազար դրամ, ամսական, կարող են հետ գումար ստանալ նաև այն ընտանիքները, որոնք երրորդ և յուրաքանչյուր հաջորդ երեխայի համար ամսական ստանում են 50 հազար դրամ, նրանք ևս կարող են, այսինքն՝ այդ քեշբեքի համակարգն տարածվում է նաև նրանց վրա և նրանք ևս մինչև 10 հազար դրամ կարող են ամսական ավելի գումար ստանալ։

Ինչպես նաև այսօր մենք քննարկեցինք առողջապահության համապարփակ ապահովագրության (կներեք, ժամանակը վերջացել է), բայց նաև մեր կենսաթոշակառուները, քանի որ ընդգրկվում է 2026 թվականից, էականորեն նաև նրանց առողջապահությանը վերաբերող ծախսերը նաև սրանով դուրս են գալիս, այսինքն՝ պետությունը կհոգա նրանց առողջապահական հարցերը։ Թերևս, այսքանը, շնորհակալություն։

 Ռ.ՌՈՒԲԻՆՅԱՆ

-Շնորհակալություն։ Հարգելի գործընկերներ, ելույթներն ավարտվեցին, կհանդիպենք վաղը։ Լավ եղեք։